open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mpianatra

### Mpianatra
Ny **mpianatra** dia olona manaraka fianarana amin'ny ambaratonga rehetra amin'ny rafi-panabeazana iray. Izy dia mety mianatra ao amin’ny **sekoly ambaratonga voalohany** (EPP), **sekoly** **ambaratonga faharoa** (CEG, lycée), na koa **oniversite** sy **ivon-toeram-pampiofanana**.

### Karazana mpianatra

* **Mpianatra eny amin’ny ambaratonga voalohany**: manomboka amin’ny kilasy voalohany ka hatramin’ny faha-5 na faha-7, miankina amin’ny firenena.
* **Mpianatra eny amin’ny ambaratonga faharoa**: toy ny CEG sy lycée. Ao no ianarana taranja lalindalina kokoa toy ny siansa, literatiora, sns.
* **Mpianatra eny amin’ny ambaratonga ambony**: eny amin'ny oniversite na sekoly ambony (Écoles supérieures), maka mari-pahaizana manokana.

### Tanjona sy anjara asa
Ny mpianatra dia mandray anjara amin’ny fianarana sy fanabeazana, mikendry ny hahazo fahalalana sy fahaiza-manao. Matetika izy ireo no manao fanadinana sy tetikasa, ary afaka mandray anjara amin’ny fiainam-piarahamonina amin’ny alalan’ny fikambanana, hetsika ara-tsosialy, na fianarana ivelan’ny efitrano fianarana.

### Mpianatra sy ny [[fiarahamonina]]
Ny mpianatra dia anisan’ny fototry ny fandrosoana ara-tsaina sy ara-tsosialy ao amin’ny firenena iray. Maro amin’izy ireo no lasa manam-pahaizana, mpampianatra, mpikaroka, na mpitarika amin’ny sehatra maro.
----

### Rohy mitovitovy amin'izany (ao amin'ny Wikipedia hafa):

* Élève (français)
* Student (anglais)
Fiangonana manerantany

Azon'ny **Fiangonana Manerantany** tondroina ny :

* Ny Fiangonana Katolika ( *Katolika* avy amin’ny teny grika hoe καθολικος, *katholikos*, midika hoe " rehetra izao ").
* Ny Fiangonan'Andriamanitra Manerantany, nomena anarana hoe Grace Communion International tamin'ny taona 2009, rafitra ara-pilazantsara.
* Ny Église universelle du Royaume de Dieu (EURD), vondrom-piangonana kristiana evanjelika izay nodimbiasin'ny FVKFM na Fiangonan'ny Vondrona Kristianin'ny Fanahy Masina teto Madagasikara, fironana neo-karismatika.
Antokom-pivavahana Kristiana

Tamin'ny taona 2015, tombanana ho 2,6 miliara ny fitambaran'ny Kristiana, ka mametraka ny Kristianisma no fivavahana be mpanaraka indrindra manerantany. Mivondrona ho antokom-pinoana samihafa ny Fiangonana Kristiana, ka ny maro an'isa indrindra dia ny Katolika, ny Kristianisma Ortodoksa ary ny Protestanta (anisan'izany ny hetsika ara-pilazantsara ), izay misolotena ny 51 %, 11 % ary 38 % amin'ny fitambaran'isan'ny kristiana tamin'ny taona 2017.

Samy misampantsampana ireo anaram-piangonana ireo : Fivavahana Katolika ao amin'ny Eglizy Katolika (mizara ho Fiangonana Latina sy Tatsinanana ) ary ireo Fiangonana Katolika Mahaleotena, Ortodoksa ahitana ny Kalsedoniana (na Konsily Fito), Ortodoksa Tatsinanana (na Konsily Telo), ary Fiangonana Ortodoksa Nestoriana (na Konsily Roa), ary ny Protestanta ahitana ny Advantista, Anabatista, Anglikana, Baptista ny Kalvinista na Reforme, ny Loterana sy ny Metodista ary ny Pentekotista . Misy ihany koa ireo vondrona mitana toerana antsisiny ao anatin’ny Kristianisma toy ny Vavolombelon’i Jehovah sy ny Môrmôna .
Copyright in Madagascar

Ny **zon'ny mpamorona eto Madagasikara** dia ireo zo manokana ananan'ny mpamorona amin'ny asa ara-tsaina noforoniny voaloany eto Madagasikara . Ireo zo ireo dia Voafehin’ny lalàna navoaka tamin’ny 9 septambra 1994 mikasika ny fananana haisoratra sy zavakanto  .

## Zon'ny mpanoratra
Ny zon'ny mpamorona dia miaro ny sangan'asa tany am-boalohany, anisan'izany ny asa soratra sy zavakanto ary ny sehatra hafa amin'ny asa aran-tsaina.

## Fivoriambe iraisam-pirenena
Madagasikara dia nanatevin-daharana ny Fifanarahana Berne tamin'ny 1966    .

## Fampandrosoana ara-dalàna
Ny Ofisialin'ny zon'ny mpamorona Malagasy (OMDA) dia naorina tamin'ny taona 1984  ,  . Ny didy hitsivolana navoaka tamin'ny taona 2006  dia mikendry ny hiadiana amin'ny  hosoka. Nanomboka tamin'ny taona 2009, dia natomboka ny fandoavan-ketra ho an'ireo trano fisotroana kafe mampiasa Internet, ho hendrika fanonerana amin'ny fanitsakitsahana ny zon'ny mpamorona  .

## Fanamarihana sy references
Vietnamy Atsimo

**Vietnamy Atsimo**, ofisialy **Repoblikan'i Vietnamy**, dia firenena any Azia Atsimo Atsinanana izay nisy nanomboka tamin'ny 1955 ka hatramin'ny 1975.
Nguyen Van Thieu

**Nguyen Van Thieu** (5 Aprily 1923 - 29 Septambra 2001) dia manamboninahitra miaramila Vietnamiana Atsimo ary mpanao politika izay filohan'i Vietnam Atsimo nanomboka tamin'ny 1967 ka hatramin'ny 1975.
Kylian Mbappé

I **Kylian Mbappé** dia mpilalao baolina kitra matihanina frantsay, anisan’ny malaza indrindra maneran-tany ankehitriny. 

## Mombamba azy

* Anarana feno: Kylian Mbappé Lotin
* Teraka: 20 Desambra 1998
* Toerana nahaterahana: Bondy, Seine Saint - Denis, Frantsa
* Haavo: 1,78 m
* Toerana hilalaovany: Mpanafika(Attaquant)

## Asa ara-panatanjahantena

* Ekipam-pirenena: Equipe de France (Hatramin'ny 2017)
* Klioba nolalaovany:
* AS Monaco (2015–2017)
* Paris Saint-Germain – PSG (2017–2024)
* Real Madrid CF (2024–ankehitriny)

## Zava-bita lehibe

* Tompondakan’i Frantsa imbetsaka miaraka amin’ny PSG
* Campions League Finalist (2020, niaraka tamin'ny PSG)
* Tompondaka Erantany (FIFA World Cup 2018) miaraka amin’i Frantsa
* Faharoa amin’ny World Cup 2022 (nahatafiditra hat-trick tamin’ny famaranana!)
* Ballon d'Or Top 3 (isan-taona 2022–2023)
* Ligin'i Eoropa sy Lalao Nasionaly maro nahavitana zava-bita

## Toetra manokana

* Malaza amin’ny hafainganany, fandanjalanjany amin'ny baolina, ary famaranana mazava tsara
* Mpitondra fanahy sy fitaratra amin'ny tanora frantsay sy afrikana, satria avy amin'ny fianakaviana avy any Kamerona sy Alzeria izy.

## Fanamarihana
Tamin'ny taona 2024, dia nifindra tany amin'ny Real Madrid i Mbappé taorian'ny taona maro niaraka tamin'ny PSG. Ity dia iray amin’ireo fifindran-toerana goavana indrindra teo amin’ny tantaran’ny baolina kitra.

## Loharano
Ny alahelon'ny olombelona (tononkalo)

## '''Ny alahelon'ny olombelona'''
Injay manako moramora,

toa ra mipololoatra,

feo kely feno akora,

sady latsa mafy loatra,

Mitampody indray ny lasa,

ka mamoha ny efa maty,

zava-bery tsy voakasa

sady vata hoboka aty.

Ao ny sasany tomany,

ao koa ny ketra-po!

Hisentoako eto izany,

holazaiko ny manjo.

Fo kely iray maratra,

notsaingohim-boron-tiana,

hafaliana mahazatra,

izao re itomaniana!

Voron-kely nantenaina

hiaraka ory, hiara-paly,

kanjo dia naningotra aina,

kanjo koa nampijaly.

Safosafo tonga hoho,

tonga ratra sady fery;

hasambarana miamboho,

mba tadiviko, ka miery!

Vata vola tsisy vody,

tsangambato very laza,

sambo vaky tsy ho tody:

ray sy reny maty zaza!

Voninkazo nokoloina,

nefa kosa nalazo!

Rehareha namboloina,

vao tazana dia tsy azo!

Ho lo ny ra sy ny nofo,

'zay nafindra tamin'iny !

Ny hafaliany mantsy hiofo,

ho tadidy ny fahiny!

Voron-kely rava akany,

Zanak'ondry dia manjeny,

Singan'aina ambony tany:

Ikala maty ray sy reny.

Bodo zatra tambitamby,

sy tamana angotingoty,

vao maraina dia somamby

izany andron'ny kamboty!

Andry roa re ka lavo,

hantahanta, aiza intsony!

Ny fo mangoraklilay Avo,

no sisa hampitony!...

Aiza kosa re ry tany,

izay mba mamy entinao?

Sa toloko sy tomany

no hitana lava izao?

O! afero sy mangidy,

Izany hiany no fisotro,

simbanao ny sarobidy,

nitokiana sy nitrotro!

Nantenain-ko Paradisa,

ny fotoananao tontolo,

Kanjo tany hay madisa,

feno angatra sy lolo!

**J.J. RABEARIVELO**

*(Amboara voafantina, tak 86-87*)

## '''Loharano'''
1.https://fr.scribd.com/document/803389016/Tononkalon-i-JJR

2.https://vetso.serasera.org/tononkalo/jean-joseph-rabearivelo/ny-alahelonny-olombelona
Rehefa maty aho (tononkalo)

## '''Raha ho avy, Ralala, ny taona hodiako'''
Ho ambanin'ny tany tsindrian-drangolahy,

Ka ny vato manjary kidoro hatoriako,

Dia izao no zavatra mba ataovinao ahy:

Voleo voninkazo eo ambon'ny lohako:

Fotsy sy Mavo ary Manga sy Mena;

Ka avela haniry eo mandra-pifohako

Mba hanofisako ilay Fanekena.

Ny "Fotsy" ho marik'ilay fahadiovana,

Fotsy madio fa tsy azo lotoina,

Natao orim-baton'ilay nifanaovana

Ho soratra velona tsy azo vonoina!

Ho vavolombelona manaporofo

Fa misy Fitiavana iray sy maningana,

Fitiavana marina tsy miova na miofo,

Hijoro mihitsy tsy hety ho voafingana!

Ny endriny "Mavo", ny fofony manitra,

Dia fivavahana ataoko any an-danitra,

Mba hitsinjovany anao tsy ho irery,

Hombany raha sendra tsy misy mpijery!

Ny "Manga" ho matik'ilay fihafiana

Niaraha-nitondra ny zava-mangidy,

Dia ny andro namoizana 'zay fifaliana,

Niaraha-niaritra zava-tsy fidy!

'Lay lamba manify niaraha-nitafy:

Aza hadinoina indrindra, tsy maintsy ampambaina

Mba hahatsiarovako antsika nihafy,

Nahita ny sento nihatra aman'alina.

Ny "Mena" no taratry ny "Afo tsy maty"

Mirehitra lava ao anatin'ny foko,

Dia ny Fitia, Fitia tena anaty,

Fitia voakase sy mitomboka loko.

Ny fasako ataovy eo andrefan-tanàna,

Ka ataovy mikisaka ny ila-kamory,

Ka soraty eo ny tenin'ny fanantenana:

>.

Ny ilan'ny rano voleo volotara

Ka jerijereo aza avela ho maina,

Dia tarafo ny rano sy jereo tsara

Fa tsy miala eo aho raha tsy efa maraina.

Ka indray andro any raha toa mahatsiahy

'Lay roso any an-tany fiandrasam-bahiny,

'Lay lasa ho "avelo" sy tonga fanahy,

Jereo eo ny sarin'ny andro fahiny!

Tarafo ny rano fa hitanao ao 

Ny nakako voahirana indray maka izay,

Ka tsarovy ny teny nataoko aminao

Raha nanolotra anao ny sampahony iray;

Na dia maty aza ny tenako be,

Ka hiraraka an-tany ny ra ao am-po,

Ny fitiavako anao ka mipetraka anie,

Tsy miova tsy akory, eny tsy mba ho lo!

Tsy ho aiza tsy akory fa mbola hitoetra,

Tomoetra aminao tsy mahazo mandao;

Hiaro anao tsy haratran'ny tsilon-draikketra,

Ny tsilon'ny senton'izao tany izao!

**J.RATSIMISETA**

*(Sampan'oliva, tak.11-13*)

## '''Loharano'''
1.https://tononkira.serasera.org/hira/mahaleo/rehefa-maty-aho-1

2.https://vetso.serasera.org/tononkalo/jasmina-ratsimiseta/-rehefa-maty-aho
Hazakazaka any El Salvador ataon'ny vehivavy

Ny Vuelta Ciclista Femenina a El Salvador, fantatra amin'ny anarana hoe Fitsidihan'ny Vehivavy ao El Salvador, dia hazakazaka am-bisikileta ho an'ny vehivavy any El Salvador. Niforona tamin'ny taona 2004 ity fifaninanana ity ary tafiditra ao amin'ny kalandrie iraisam-pirenena momba ny bisikilety eo ambany sokajy 2.1.

Tamin'ny taona 2004, natao voalohany ho hazakazaka nasionaly ilay fifaninanana. Nanomboka ny 2005 kosa dia tafiditra tao anatin'ny kalandrie hazakazaka UCI izy io, ary nosokajiana ho sokajy 2.2 hatramin'ny taona 2008. Taorian'ny fiatoana naharitra telo taona, dia niverina indray ilay hazakazaka tamin'ny 2012 ary napetraka tao amin'ny sokajy 2.1. Na izany aza, natsahatra indray izany taorian'ny taom-pilalaovana 2014.

Tamin'ny taom-pilalaovana 2024 no novelomina indray ilay hazakazaka, rehefa avy niato sivy taona. Notsiahivina fa sokajy 2.1 no nisy azy tamin'izay.

## mari-pankasitrahana

## Rohy ivelany

* Tranonkala ofisialy
* Filaharana amin'ny procyclingstats.com
Fiomanana mialoha

Ny Premeditation dia sarimihetsika frantsay tsy misy feo. Nataon'i Louis Feuillade io sarimihetsika io ary nivoaka tamin'ny taona 1912.

## Synopsis

## Taratasy ara-teknika

* Lohateny : *Fiomanana mialoha*
* Fanatanjahantena : Louis Feuillade
* Tantara : Louis Feuillade
* Photography : Georges Guérin
* Orinasa famokarana : Company of Establishments L. Gaumont
* Firenena famokarana : 
* Fiteny : sarimihetsika mangina misy dikanteny frantsay
* endrika : Mainty sy fotsy — 35 mm — 1.33:1 — Mangina
* lahatsary :  
* lahy sy ny vavy :
* Faharetana : 14 minitra
* Daty namoahana :
** Frantsa :

## fizarana

* Renée Carl : Jeanne Mercœur
* Paul Manson : Henry Darthiès
* René Navarre : Julien Mercœur
* Marthe Vinot

## Jereo koa

### Lahatsoratra mifandraika

* Lisitry ny sarimihetsika frantsay nivoaka tamin'ny 1912

## Rohy ivelany
Fiadanana sy fanoharana an kalalahana ao hong kong

## Tanjona
Araka ny nambaran'ny Sekreteran’ny Fanabeazana ao Hong Kong tamin’ny 2025, dia napetraka ho andalana voalohany amin’ny fikatsahana sy fanakanana ny « fanoherana malefaka » (soft resistance) ireo sekoly.https://mg.globalvoices.org/2025/04/22/174439/ Ny tanjona dia ny hanabeazana ny mpianatra ho mpiray tanindrazana sy hisoroka ny fidiran'ny “hery iady” amin’ny fakana anjara amin’ny hetsika fampianarana ofisialy.

## Fanoherana malefaka (soft resistance)
Ny hoe « fanoherana malefaka » dia endrika fanehoan-kevitra miasa amin’ny fomba mangina—toy ny fialan-tsiny amin’ny hetsika ofisialy, ny tsy fandraisana anjara amin’ny asa fampianarana, ary ny tsy fankatoavana tsy mivaona—izay heverin’ny governemanta ho mety hilaza fanoherana ara-politika. Nambara fa mety hahatonga "lozam-panahy" eny am-pon'ny tanora izany raha tsy tandremana.

## Fepetra fampiharina
* Fanakanana mpampianatra tsy handray anjara amin’ny hetsika ivelany, toy ny fanamarihana ny Faha-246 Taonan’ny Fahaleovantenan’i Etazonia, raha tsy amin’ny fankatoavana ofisialy.
*Fampiofanana mpampianatra hamantatra sy hiadiana amin’ny “hery iandraikitra” izay mety hiditra amin’ny sekoly.
* Fampidirana fampianarana “fiarovana ny firenena” na "national security" amin’ny taranja rehetra ary fanasaziana amin’ny fampiasana fitaovana ara-kolontsaina sy boky tsy mifanaraka.

## Fiantraikany
Niteraka **fanerena hanivànana** ny fampitaovana fampianarana ny mpampianatra maro, niaina fakàna sary an-kalamanjana ary fanafoanana asa fampianarana miaraka amin’ny hetsika ivelany. Nitombo ny fitsofohan-kevitra momba ny **fanabeazana patriotika** sy ny fandrahonana amin’ny “forcer” mpanohitra ny governemanta.

## Zana-kevitra hafa

#### Fandaharana fanabeazana patriotika
Nampidirina tao anatin'ny "Citizenship, Economics and Society" ho an'ny mpianatra ambaratonga faharoa, miaraka amin'ny fampiofanana manokana momba ny Xi Jinping Thought sy fampahafantarana ny fampianarana nasionalista.

Titra momba ny fanoherana sy ny fitsofohana

Araka ny fanadihadiana nataon'ny Hong Kong Watch tamin’ny Aprily 2025, dia nasaina ny sekoly hampihatra tsara ny politika momba ny fiarovana ny firenena amin’ny fanabeazana sy fampifandraisana amin'ny fanjarian-tsaina nasionalista.

## Jereo koa
* Lalàna momba ny fiarovana nasionaly (2020)
* Fanabeazana patriotika
* Sekolim-panjakana any Hong Kong
* Fanoherana malefaka

## Loharano
F-22 Raptor

Ny Lockheed Martin/Boeing **F-22 Raptor** dia motera kambana amerikanina, mandeha amin'ny jet, fiaramanidina mpiady mangalatra supersonika amin'ny toetr'andro rehetra. Amin'ny maha-vokatry ny programa Advanced Tactical Fighter (ATF) an'ny Tafika Amerikana, ny fiaramanidina dia natao ho toy ny mpiady ambony amin'ny rivotra, saingy misy koa ny fanafihana an-tanety, ny ady elektronika, ary ny fahaiza-misaina famantarana. Ny mpiantoka voalohany, Lockheed Martin, dia nanangana ny ankamaroan'ny rafitra fiaramanidina F-22 sy fitaovam-piadiana ary nitarika fivoriambe farany, raha toa kosa i Boeing mpiara-miombon'antoka amin'ny programa dia nanome ny elatra, ny fiaramanidina aoriana, ny fampidirana avionika ary ny rafitra fampiofanana.

## Mpandraharaha
Ny Air Force Amerikana no hany mpandraharaha amin'ny F-22. Hatramin'ny Aogositra 2022, manana fiaramanidina 183 izy io

## Jereo koa
*F-15 Eagle McDonnell Douglas
*F-4 Phantom
*Saab JAS 39 Gripen
*Aermacchi M-346
*F-14 Tomcat
*Eurofighter Typhoon
*Aermacchi M-346
Wehrmacht

Nandritra ny vanim-potoanan'ny Nazi, ny **Wehrmacht** dia nanondro ny tafika alemà manontolo nanomboka tamin'ny Martsa 1935. Nivoatra avy amin'ny *Reichswehr* an'ny Repoblikan'i Weimar izy io. Taorian'ny fanovana ny anarana hoe *Reichswehr* ho **Wehrmacht**, izay nanomboka tamin'ny fampidirana indray ny miaramila sy ny Lalàna momba ny fanarenana ny Wehrmacht, dia nomena anarana ny sampana roa an'ny tafika, ny *Reichsheer* (Tafika Reich) ary ny *Reichsmarine* (Tafika an-dranomasina Reich). Nandritra izany fotoana izany, ny *Luftwaffe* (Tafika an'habakabaka) dia napetraka ho sampana fahatelo amin'ny tafika.

Nofoanana ny Wehrmacht tamin’ny 20 Septambra 1945, tamin’ny alalan’ny Fanambarana laharana faha-2 ao amin’ny Filan-kevitry ny Fiaraha-miombon’antoka.

## Taorian'ny 1945
Natao tamin'ny 1955 ny fiadiana alemana; ny tafika ankehitriny dia antsoina hoe *Bundeswehr* (Tafika Alemà).
Tao amin'ny Repoblika Demôkratika Alemàna dia nisy ny *NVA* (Tafika Nasionalin'ny Vahoaka) hatramin'ny 1991.
Avy any Rosia ka hatrany amin'ny EU: ireo tsatoka momba ny fandrindràna votoaty ataon'i Meta

## Avy any Rosia ka hatrany amin'ny EU: ireo tsatoka momba ny fandrindràna votoaty ataon'i Meta

### Tanjona sy teny fampidirana
Miatrika fanakianana anatiny sy avy any ivelany i Meta, tompon'ny Facebook, Instagram ary Threads, noho ny fomba fitantanana ny votoaty – mifanohitra amin’ny lalànan’ny EU (toy ny Digital Services Act na DSA), ary koa misy fiantraikany amin’ny tsindry avy any Rosia. Ny raharaham-pikarohana sy ireo fitsikerana dia mampiseho fahalemena amin’ny fanivanana dokambarotra misy votoaty propagandy ruse ary fanesorana ny fanamarinam-baovao (fact-checking) tany Etazonia, izay mitarika amin’ny olana goavana any EU. https://mg.globalvoices.org/2025/06/18/173418/

### Fandrindràna votoaty tao Etazonia sy fiantraikany iraisam-pirenena
• Nanapa-kevitra i Meta tamin'ny 7 Janoary 2025 hanala ny rafitra fanamarinam-baovao (fact-checking) any Etazonia ary hampiasa “community notes”, toy izay hita tao X (Twitter) – fomba iray manamainty ny kabary fahefana momba ny fanadiovana ny votoaty, ary mety hanamafy ny fivoaran'ny vaovao tsy ara-marina any amin’ny tany mitovy.

### Tsy fahampian'ny fanivànana dokambarotra politika avy Rosia
• Hita tao anatin’ny fampiasana doka maherin'ny 8 000 tany amin'ny firenena efatra tao EU (Frantsa, Alemaina, Polonina, Italia) ny fampielezan-kevitra propaganda avy any Rosia, tamin'ny volana Aogositra 2023 hatramin'ny Oktobra 2024 – ny ankamaroan’izy ireo tsy nohamarinin’ny rafitra Meta ho doka politika.

### Fanadihadiana sy fitsikerana avy any EU
• Misy fanadihadiana ofisialy avy amin’ny European Commission (DPA & DSA) momba i Meta noho ny tsy fahampian’ny fanaraha-maso ny dokambarotra politika ary ilay vaovao avy Rosia. • Nanamafy ny Vaomieran’ny Digital Chief fa hanatanteraka tanteraka ny lalàna – anisan'izany ny DSA, DMA – amin'ireo sehatra lehibe toy i Meta izy.Reuters, 15 Jan 2025

### Raharaha avo lenta sy fanoherana kely niavaka
• Nilaza ny Tech Oversight Board fa nanao fanapahan-kevitra haingana tsy nandraisana antontan-kevitra momba ny zon’olombelona i Meta tamin'ny 7 Janoary 2025, ary nampitandremana izy mba hanam-pahendrena sy hanadona ny voka-dratsin'ny fanovana erratera eo amin'ny sehatra maro.

### Fandaharana ara-dalàna ao anatiny sy fanehoan-kevitra
• Ny fiovana nataon’i Meta dia mivantana mifandray amin’ny fiaraha-miasa amin'ny fitondrana Amerikana (intended for Trump administration), mitodika mpanolontsaina ho amin'ny fahalalahana fiteny ary hanohitra ny "censorship institutionalized" amin'ny firenena maro.

## Jereo koa

* Digital Services Act
* Digital Markets Act
* Propaganda Rosiana
* Moderation votoaty

## Loharano
Sergueï Tikhanovski

**Serguei Tikhanovski**, teraka ny 18 Aogositra 1978 tao Horki dia bilaogera an-dahatsary na, mpikatroka ara-politika, ary mpandraharaha.
Voafonja politika tao amin'ny tanindrazany izy nanomboka ny taona 2020 ka hatramin'ny 2025.

Nanjary nalaza izy tamin'ny lahatsarin'ny YouTube izay “niresaka tamin'ny olona tany amin'ny faritra, indrindra fa ireo mpifidy fototra an'i  Alexandre Loukachenko, momba ny kolikoly sy ny jadona.” Taorian'ny nanambarany ny firotsahany hofidiana amin'ny fifidianana filoham-pirenena Belarosiana 2020, dia nosamborina izy tamin'ny 29 May 2020, ary voampanga ho nanomana fanitsakitsahana goavana ny filaminam-bahoaka. Famoriam-bahoaka tsy nahazoana alalana no anton’izany.

Manasokajy an'i Tsikhanouski ho gadra noho ny feon'ny fieritreretana ny Amnesty International.
Nirotsaka nisolo toerana azy tamin'ny fifidianana tamin'ny 9 Aogositra i Svetlana Tikhaovskaïa vadiny. Nanamafy ny maha-azo itokiana azy ny vaomiera misahana ny fifidianana.

Notsaraina tamin'ny fakan-tsary tao Gomel i Sergueï Tikhanovski tamin'ny 24 Jona 2021, ary voaheloka tamin'ny 14 ka hatramin'ny 18 taona tany amin'ny toby famaizana noho ny “fiomanana sy fikarakarana fikomiana faobe”. Tsy nankasitraka ny fanamelohana ny vadiny ary niresaka momba ny valifaty amin'ireo mpanohitra ara-politikan'ny filoha Loukashenko.

Tamin'ny fiandohan'ny Jolay 2023, naharay taratasy tsy fantatra anarana ny vadiny nilaza fa maty tany am-ponja i Tsikhanouski. Araka ny filazan'ny vadiny, dia navotsotra tamin'ny gadra politika izy tamin'ny 21 Jona 2025. Niala tao amin'ny firenena izy tamin'io andro io ihany ary natao sesitany tany Litoania niaraka tamin'ny gadra politika telo ambin'ny folo hafa navotsotra, izay nihaonany tamin'ny vadiny, izay monina any an-tsesitany ihany koa.

## Mari-pankasitrahana
2020: Loka Sakharov (Loka ho an'ny demokrasia sy ny zon'olombelona)

Loukachenko, mandehana manangona ovy indray, eny an-tsaha miaraka aminao !!
Amnesty International

**Amnesty International** (avy amin'ny teny anglisy hoe *amnisty*, *pardon*, na *amnistie*) dia fikambanana iraisam-pirenena tsy miankina amin'ny fanjakana sy tsy mitady tombony izay miaro ny zon'olombelona maneran-tany. Ny asany dia mifototra amin'ny Fanambarana Iraisam-pirenena momba ny Zon'olombelona sy ireo antontan-taratasy hafa momba ny zon'olombelona.

## Tantara fototra
Ny Amnesty International dia naorin'ny mpisolovava anglisy Peter Benenson tao Londona tamin'ny 1961. Voalaza fa tonga tamin'ny hevitra hanangana ny fikambanana izy rehefa avy namaky imbetsaka tao amin'ny gazety momba ny fampijaliana sy ny famoretana mahery vaika ampiasain'ny governemanta amin'ireo olona tsy mitovy hevitra ara-politika.

Na dia milazalaza ny tenany ho fikambanana misokatra ho an'ny olona avy amin'ny firenena sy fivavahana rehetra aza ny Amnesty International, dia avy amin'ny tontolo miteny anglisy sy Eoropa Andrefana ny mpikambana ao aminy tany am-boalohany. Io fetra io dia azo hazavain'ny Ady Mangatsiaka. Nisedra fahasahiranana lehibe ny fiezahana hanangana sampana Amnesty International tany Eoropa Atsinanana. Tsy noho ny famoretan'ny fanjakana ihany no nahatonga izany, fa noho ny tombontsoa samihafa entin'ireo mpiaro ny zon'olombelona any Eoropa Andrefana sy Atsinanana.

## Rafitra fandaminana

Milaza ny Amnesty International fa manana mpikambana sy mpanohana maherin'ny 10 tapitrisa. Manana toko any amin'ny firenena 70 mahery izy io izay miantoka ny fitohizan'ny asa momba ny zon'olombelona.
Fanabeazana ny zazavavy

Ny **fanabeazana ny zazavavy** dia tsy adidy fotsiny, fa fototra iorenan’ny fampandrosoana maharitra. Rehefa omen-danja sy omena fahafahana hianatra ny ankizivavy, dia mivoatra ny fianakaviana, ny fiarahamonina, ary ny firenena iray manontolo. Koa tokony hatao laharam-pahamehana hatrany ny fiantohana fa tsy misy zazavavy tavela, ary samy mahazo fanabeazana mitovy lenta sy manome fahafahana hanorina hoavy mamiratra.

## Fanamby sy fanantenana: ny fanabeazana ny zazavavy aty Afrika Atsimon' i Sahara.
Na dia nisy aza ny ezaka sy fandrosoana teo amin’ny sehatry ny fanabeazana sy ny fitovian-jo eo amin’ny lahy sy ny vavy, dia mbola fanamby lehibe hatrany ho an’ny firenena any Afrika atsimon’i Sahara ny fanomezana fanabeazana sahaza sy manara-penitra ho an’ny zazavavy. An-tapitrisany ireo tovovavy mbola tsy manana fahafahana miditra an-tsekoly, ka tsy afaka mankafy sy manatratra ireo zo fototra maha-olona azy ireo.

## Sakana ara-tsosialy sy ara-kolontsaina raiki-tapisaka
Tsy mifarana amin’ny fahazoana miditra an-tsekoly fotsiny ny olana amin’ny fanabeazana ho an’ny zazavavy. Misy sakana ara-tsosialy sy ara-kolontsaina mbola lalina sy raiki-tapisaka izay manakana tanteraka ny fandrosoan’ny zazavavy eny anivon’ny sekoly. Anisan’izany ny fanambadiana aloha loatra, ny herisetra mifototra amin’ny maha-vavy, ny andraikitra an-tokantrano apetraka amin’ny zazavavy, ary ny finoana sy fomba amam-panao izay tsy manome lanja ny fanabeazana ho an’ny ankizivavy.

Tsy maintsy vahana ireo tsy fitoviana ara-drafitra sy ny rafitra fanjakazakan-dray aman-dreny sy ny fiarahamonina izay mametraka sakana amin’ny fandraisana anjara feno sy mahomby ataon’ny zazavavy eo amin’ny tontolon’ny fanabeazana.

## Fiantohana ny zon'ny zazavavy hahazo fanabeazana
Zava-dehibe ny fiantohana ny zon’ny zazavavy hahazo fanabeazana manomboka amin’ny ambaratonga fototra ka hatrany amin’ny ambaratonga ambony. Mitaky fiaraha-mientana amin’ny sehatra rehetra izany, anisan’izany ny fanjakana, ny fianakaviana, ny sekoly, ny vondrom-piarahamonina, ary ny fikambanana tsy miankina. Tokony havaozina ny politikan’ny fanabeazana, ahitsy araka ny zava-misy sy ny filàn’ny zazavavy, ary tohanana ara-bola sy ara-pitaovana ny sekoly mba ho azo antoka fa afaka mianatra anaty tontolo mirindra sy manome aingam-panahy ny ankizivavy rehetra.

Na dia nampanantena aza ny fanjakana fa hanome fampianarana fanabeazana fototra sy ambaratonga faharoa maimaim-poana mandritra ny 12 taona ho an'ny ankizy rehetra — lahy sy vavy — dia matetika zara raha ampiharina ny politika toy izany noho ny fahantrana sy ny fenitra ara-tsosialy sy ara-kolontsaina mbola manjaka ao anatin'ny vondrom-piarahamonina eny an-toerana izay mamelona ny tsy fitovian'ny lahy sy ny vavy.

## Loharano
Zara taona (tononkalo)

## '''Zara taona'''
Midona midona reroy Ankaratra,

Midona kanefa tsy fahavaratra!..

Fombany ihany...mizara taona;

Vaky tsipelana ny havoana

Eny ê roy,

Vaky tsipelana ho'aho Anjafy.

Ora-mikija tsy avy mafy...

Rehefa Ankaratra no migaona

Dia efa hizara tokoa ny taona;

Fomban'ny felana ny avy aloha

Mitory ny taona efa tafafoha;

Mihanjaka anefa ny taho mitranga 

Tomany tomany Ravoromanga!

Ny orana moa ve no hampitsetra

Saingy manjombona ny rehetra?

Tsy izany izany fa manadala:

Ny kotsam-pitiavana saro-miala!

Ny tazom-pitia dia saro-miody!

Tomany tomany ny mpiantso tody...

Raha todim-paty dia aoka ihany,

Fa todim-pitia ê ka fitomany.

**Dox**

*(Misy hira*)
Gomel

**Gomel**, na **Homel** (bielorosiana гомель *Homel*, Rosiana гомель *Gomel*) no tanàna lehibe faharoa any  misy mponina 535.229. Izy io dia seza fitantanana ny Homela Rajon.

## Jeografia
Ny Gomel dia hita ao amin'ny atsimoatsinanana, 40 km avaratry ny sisin-tany mankany  ary 50 km andrefan'ny sisin-tany miaraka amin'i  amin'ny haavon'ny 138 M eo amoron'ny Soj (renirano), na dia iray na dia iray aza. Ny tanàna dia hita 300 km atsimo atsinanan'ny renivohitr'i Belarosiana Minsk.
Soj (renirano)

Ny **Soj** (na **Sozh** na **Sosch**) - (belarosiana: Сож,) dia renirano iray any ,  ary . Zava-dehibe amin'ny banky havia amin'ny Dniepr. Ny Sozh nandalo an'i Gomel, tanàna lehibe faharoa lehibe indrindra ao Belarosia
Bombril

**Bombril** dia Breziliana mpanamboatra mpanadio trano.

Ny tena voka-dratsin'izy ireo dia volon'ondry vy tsara kalitao amidy miaraka amin'ny marika **Bom Bril**. Ny orinasa tamin'ny fotoana iray dia nanana anjara 90% tamin'ny tsena Breziliana ho an'io vokatra io, ary ny anarana marika dia, mandraka androany, ampiasaina ao amin'ny firenena ho toy ny metonymy amin'ny volon'ondry vy amin'ny ankapobeny.

Ny orinasa dia naorina tamin'ny 1948 tao .
Taurus Armas

**Taurus Armas** (na **Taurus** tsotra, antsoina hoe *Forjas Taurus* taloha) dia Breziliana mpanamboatra basy izay manana ny foibeny ao an-tanànan'i São Leopoldo, ao amin'ny fanjakan'i , . Niorina tamin'ny 1939 tao an-tanànan'i Porto Alegre, i Taurus ankehitriny no mpanamboatra basy lehibe indrindra any Brezila.

Izy no lehibe indrindra mpanondrana basy avy any ivelany ho any amin'ny tsenan'i , mihoatra ny *Glock*, mpanamboatra aostralianina. Izy io koa dia manondrana ny vokatra any amin'ny firenena 70 mahery ary mampiasa mpiasa maherin'ny 3.200.

Manana orinasa indostrialy 3 izy amin'izao fotoana izao, roa any Brezila, ao Rio Grande do Sul sy Paraná, ary iray hafa any Bainbridge, Georgia, any Etazonia.

## Jereo koa
*Imbel
Fe-potoam-pitondrana faninefany ho an'i Erdoğan, ireo Kiorda ao Tiorkia ve no nanolotra izany am-pitiavana ho anao?

## Fe-potoam-pitondrana faninefany ho an’i Recep Tayyip Erdoğan: ireo Kiorda ao Tiorkia ve no nanome izany am-pitiavana?

Tamin’ny fifidianana filoham-pirenena natao tany Tiorkia tamin’ny taona 2023, dia voafidy indray ho filoha i **Recep Tayyip Erdoğan** ho amin’ny fe-potoana faninefany (faha-6) nisahanany ny fitondrana, nanomboka tamin’ny naha-praminisitra azy tamin’ny 2003 ka hatramin’ny filoham-pirenena nanomboka 2014. Nisy adihevitra sy resabe mikasika ny anjara andraikitr'ireo Kiorda (Kurdish) ao amin’ny firenena tamin’io fandresena io.

### Fifidianana sy vokatry ny latsa-bato

Nifaninana tamin’ny fiodinana faharoa tamin’ny 28 May 2023 i Erdoğan sy ilay mpanohitra malaza Kemal Kılıçdaroğlu avy amin’ny CHP (Antoko Repoblikana). Nahazo mihoatra ny 52 % i Erdoğan, ka izany no nampahazo azy fandresena ara-panjakana amin’ny fe-potoana manaraka.

### Anjara toerana sy vato avy amin’ny Kiorda

Ny Kiorda dia mponina manan-danja ara-politika ao Tiorkia, mitambatra ho eo amin’ny 15–20 %n’ny mponina. Ao amin’ny faritra atsimo atsinanan’ny firenena no be Kiorda indrindra, amin’ny tanàna toy ny Diyarbakır, Şırnak, Batman ary Van.

Na dia manohana matetika ny antoko Kiorda antsoina hoe **HDP** (Demokratika ho an’ny Firenena) aza ny ankamaroan’ny Kiorda, dia nisy tranga sasany tamin’ny fifidianana 2023 izay nahitana Kiorda nifidy an’i Erdoğan, noho ny antony samihafa:

* **Tahotra** ny hiharan’ny herisetra na fitsarana manavakavaka raha tsy manohana ny fitondrana ankehitriny.
* **Fahasorenana amin’ny fanoherana sy fihetsika tsy manome antoka** avy amin'ny mpanohitra.
* **Politika sosialy** sy fanampiana ara-toekarena nataon’ny fitondrana amin’ny faritra Kiorda sasany.

Na izany aza, amin’ny ankapobeny dia ny ankamaroan’ny vato Kiorda dia tsy nifidy an’i Erdoğan, ary ny antoko HDP (na amin’ny anaran’ny antoko fanampiny hoe YSP tamin’io fotoana io) dia nanohana mazava an’i Kılıçdaroğlu.

### Adihevitra ara-politika

Maro ireo manampahaizana sy mpanara-baovao no mihevitra fa ny fandresen’i Erdoğan dia vokatry ny rafitra sy fifehezana ankapobeny amin’ny haino aman-jery, ny fandroahana sy fanagadrana mpanao gazety sy mpanohitra, ary ny fanodikodinana adihevitra amin’ny fiarovana ara-pivavahana sy nasionalisma.

Raha jerena amin’ny lafiny demokratika, dia niteraka fanehoan-kevitra mafy avy amin’ireo mpiaro zon’olombelona sy avy amin’ny Vondrona Eoropeana ny fanoloana mpitarika kiorda amin’ny faritra sasany sy ny famoretana an’ireo fikambanana miaro ny zo.

## Loharano
Peter ngungi

Ity misy tantara fohifohy momba an'i Peter Ngugi, mpandraharaha keniàna iray izay nitety fanjakana 7 tao India tamin'ny bisikileta mba hiadiana amin'ny fanavakavahana:

## 🚴‍♂️ Ahoana ny niandohan’ny hetsika?
Tamin’ny 2016, Olivier Masonda, Afrikàna mpianatra tany Delhi, dia maty noho ny herisetra nataon’ireo mpandeha bisy, voafotaka noho ny loko hoditra, nidona tamina fifandonana minimaly ary nisy faty  .

Ity famonoana ity no nandrehitra ny alahelo ary nanetse hetsika ho fanohanana ny tontolo Afrikana tany India.

## 🎓 Ny dia feno fanantenana sy olana
Tamin’ny 2013, Ngugi nivory mpamorona tolotra virtoaly tao India, nahazo fiofanana, ary “nahazo loka tamin’ny hackathon” nataon’ny IBM, ary nanana orinasa “Office Space Finder” nomena famatsiam-bola  .

Niasa rehefa mbola tanora amin’ny 21 taona izy, saingy narotry ny fahaverezan’asa sy ny fahaketrahana, ka nankany amin’ny Meghalaya ary nanomboka nampianatra ankizy sy olona manana fahasembanana tao Shillong  .

## 🌏 Ny dia bisikileta — hetsika ho fanovàna
Rehefa nandre ny loza nitranga tany Delhi izy dia nihevitra fa tsy olona iray ihany no viktima fa Afrika manontolo  .

Nohavaoziny tamin’ny alàlan’ny resadresaka ary nisafidy hanamafy ny fifandraisana amin’ny mpianatra, polisy ary mpitarika ao an-toerana.

Tamin’ny fanohanana ara-bola avy amin’ny namany, nanomboka dia 5 000 km tamin’ny bisikileta i Ngugi — nifindra tamin’ny fanjakana 7 tao India, niainga ho “message” ho an’ny fanovana sy ny fanentanana momba ny fanavakavahana  .

Nahazo fangorahana sy fanohanana avy amin’ny vondrom-piarahamonina fakàna tahaka tany India ny hetsika nataony.

Nisokatra ny adihevitra teo amin’ny fiarahamonina indiàna momba ny sata ary ny fitoviam-panana, ary naseho tamin’ny media ny lanjan’ny iray bisikileta sy mpiray fanahy manao zavatra kely nefa miteraka fiovana lehibe.

## Fijery farany
Ity hetsika iray tsy mahazatra ity dia maneho fa na inona na inona tanjona na zava-tsarotra misy, fanantenana, aingampanahy ary ezaka avy amin’olona iray irery dia mety hisy fiantraikany lehibe sy ho toy ny fiovana manerantany.
Iron Biby

"Iron biby" dia anarana mahaolona an’i Cheick Ahmed al-Hassan Sanou, teraka tao Burkina Faso, izay fantatra maneran-tany amin’ny maha mpanao fanatanjahan-tena amin’ny hery sy fahaiza-manao manokana azy, indrindra amin'ny sokajy Strongman.

## 🔹 Famaritana fohy momba an’i Iron Biby:

### Anarana feno: Cheick Ahmed al-Hassan Sanou

### Anarana malaza: Iron Biby

### Teraka: tamin’ny 1992, tao Bobo-Dioulasso, Burkina Faso

### Asa: Mpanao fanatanjahantena amin’ny hery (powerlifter & strongman)
---

## 💪 Zava-bita sy laza maneran-tany
Mpihazona firaketana Guinness World Record amin'ny fitazonana lanja amin'ny tanana iray ambony loha (Log Lift World Record) – 229 kg tamin'ny 2021, nandresy an’ilay malaza Hafthor Bjornsson ("The Mountain" avy amin’ny Game of Thrones).

Voahosotra in-droa ho Strongest Man in the World amin’ny sokajin’ny fanandratana lanja mavesatra.

Ekena sy hajaina amin’ny toetra tsy mirehareha, mampiroborobo ny foko sy firenena afrikana, ary mamporisika tanora hanana fahatokisana amin’ny herin’ny vatany sy fanahiny.

---

## 🌍 Fiantraikany sy hafatra
Iron Biby dia manome aingam-panahy ho an’ny tanora afrikanina sy olona manerana izao tontolo izao amin'ny hoe:

> “Ny fahaiza-manao dia tsy voafetra amin'ny toerana niavianao fa amin’ny fahaiza-mitoky amin’ny tenanao sy miasa mafy.”
Paul Rapatsalahy

I **Paul Rapatsalahy** dia mpanao gazety sy mpanoratra malagasy, teraka tamin' ny taona 1911ary maty tamin' ny Febroary 1988.

## Fiainany
I Paul Rapatsalahy dia teraka tamin' ny 1911 tao Ambidivato Antananarivo. Fantatra amin' ny solon' anarana hoe Idealy-Soa na Paul Kambetty izy. Mpanorina ny trano pirinty Takariva izy ary namorona ny gazety *Takariva* sy ny gazety amin' ny teny malagasy sy frantsay maro hafa sy onjam-peo. Izy no rain' i José Rapatsalahy, mpanoratra malagasy ihany koa izay maty tamin' ny taona 1984.

Anisan' ny hetsika nataony, dia izy no nanorina ny trano famoahana kapila malagasy voalohany, ny fifaninanana *Miss Madagascar* voalohany nandray anjara tamin' ny fifaninanana *Miss Monde*, ny tranombakoka tsy miankina voalohany teto Madagasikara, sns Izy koa dia solontenan' ny UNESCO teto Madagasikara ary mpiaro ny fiteny esperantô.

Mpikambana ao amin' ny Akademia Malagasy, mpanoratra sanganasa manodidina ny enimpolo (*Ilay tsipika mena*, *Myra*, sns.).

Somary tafasaraka amin' ny fisahiranana nasiônalistan' ny manam-pahaizana malagasy izy, nefa fantatra amin' ny maha mpanoratra be mpitia azy noho ny fiarovany ny kolontsaina malagasy, miaraka amin' ny fandraisana anjaran' ny fanjanahantany frantsay sy ny dia lavitra maro nataony. Fanadihadiana akademika maro no raketin' ny asany manontolo.

Nakarina ho Commandeur de l'Ordre National Malgache izy.  Maty tamin' ny Febroary 1988 tao Antananarivo izy. Tamin' ny taona 2002 no nampitondraina ny anarany ny lalana iray ao Antananarivo.

## Jereo koa

* Lisitry ny mpanoratra malagasy
Zon'ny ankizy

**Ny zon'ny ankizy** dia sampana iray ao anatin'ny zon'ny olombelona izay mikendry ny fiarovana manokana ny ankizy amin'ny maha olombelona feno azy. Lohahevitra s'y fifanarahana maromaro avy amin'ny firenena maromaro izay nankatoavina nandritran'ny fivoriam-ben'ny firenena mikambana tamin'ny 20 novambra 1989. Mihatra amin'ireo firenena mpikambana ao anatin'ny firenena mikambana.Izany fifanarahana izany dia mitondra hevitra vaovao mametraka ny fiarovana ny ankizy ho tombontsoa ambonin'ny firenena ary noraiketina ho lalàna iraisam-pirenena voalohany hiarovana ny zon'ny ankizy.
## Famaritana

Ny zon’ny ankizy dia anisan’ny zon’olombelona izay mihatra amin’ny olona rehetra latsaky ny valo ambin’ny folo (18) taona, afa-tsy raha efa heverina ho olon-dehibe araka ny lalàna manan-kery amin’ilay olona. Manan-jo hahazo fiarovana sy fikarakarana manokana ny tanora, manan-jo hifandray amin’ny ray aman-dreniny, manana zo amin’ny maha-izy azy sy amin’ny fananana maha-olona (identité), zo hahazo sakafo ara-pahasalamana ilaina amin’ny fiainana, zo hahazo fanabeazana izay iantohan’ny fanjakana, fitsaboana sy fiahiana ara-pahasalamana, ary lalàna famaizana manokana mifanaraka amin’ny taonany sy ny fivoarany.
Mandinika ny maha-malemy sy mila fitomboana ara-batana, ara-tsaina ary ara-tsosialy ny ankizy ny zo fototra ho azy ireo. Ny lanjan’ny zon’ny ankizy dia manomboka amin’ny fanomezana fahafahana sy fahaleovantena hatrany amin’ny fiarovana azy amin’ny herisetra ara-batana sy ara-tsaina.

Ny Fifanarahana Iraisam-pirenena momba ny Zon’ny Ankizy na (CIDE), dia fifanarahana manan-kery eran-tany izay napetraky ny Firenena Mikambana (ONU), ary neken’ny Fivoriamben’ny Firenena Mikambana tamin’ny fivoriana natao ny 20 Novambra 1989.
Ity fifanarahana ity dia natao hanome fiarovana, fanohanana ary fahafahana fototra ho an’ny ankizy rehetra maneran-tany. Izy io dia miantoka fa tokony ho hajaina sy harovana ny zon’ny ankizy amin’ny sehatra rehetra: fanabeazana, fahasalamana, fiainana ara-tsosialy, fanajana ny heviny, fiarovana amin’ny herisetra sy ny fanararaotana.

## Karazany

* Zo hanana firenena
* Zo ho salama
* Zo hianatra
* Zo ho arovana
* zo handray anjara

## Fepetra ara-dalana
## Loharano
Arendrina (Harendrina)

## Inona izany arendrina?
Ny arendrina dia fanala na koa fanilo vita amin'ny taratasy nentim-paharazana ampiasaina eto Madagasikara, indrindra mandritra ny fankalazana ny Fetin’ny Fahaleovantena izay ankalazaina isan-taona ny 26 Jona. Io fanala dia manana anjara toerana lehibe eo amin’ny kolontsaina malagasy, ary ampiasaina amin’ny alina mialohan’ny fetim-pirenena izany hoe amin’ny 25 Jona.

## Famaritana sy fanamboarana
Ny teny hoe *arendrina* na *harendrina* raha arakin'ny rakibolana malagasy dia milaza hoe "afo arehitra amin'ny bozaka voafatotra amin'ny hazo lavalava, na fanilo entina mandehandeha manodidina ny trano amin' ny andro fandroana na fetim-pirenena malagasy, mba handroaka ny fanahy ratsy tsy hanembantsembana ny fifalian'ny velona". Ny fiteny heno matetika dia *arendrina taratasy*, midika hoe “fanilo vita amin’ny taratasy”.

Amin’ny nentim-paharazana, ny arendrina dia atao tanana amin’ny taratasy milokoloko. Tariby na hazo madinika no hihazonana azy eo amin'ny tendrony. Asiana labozia ao anatiny mba hahazava azy. Misy endrika maro ny arendrina, toy ny boribory, efajoro, miendrika zavatra na biby, ary matetika vita amin’ny loko mena, fotsy, maitso, ireo lokon'ny saim-pirenena malagasy.

## Fiaviana sy heviny ara-kolontsaina
Tamin’ny vanim-potoana fahiny dia efa nisy karazana jiro fanilo fanao tamin’ny bozaka sy hazo. Rehefa avy eo kosa dia tonga tamin’ny endrika taratasy izy ireo noho ny fiantraikan’ny kolontsaina sinoa sy frantsay.

Ny arendrina dia mitondra hevitra maro. Izy io dia manambara hazavana, fifaliana, fahafahana, ary amin’ny ankapobeny dia fandresena sy fanadiovana amin’ny haizina sy fanahy ratsy. Ny fitondrana arendrina mirehitra amin’ny alina dia sady fety no fanao ara-pomban-drazana.

## Fampiasana amin’izao fotoana
Isaky ny manakaiky ny fety amin’ny 26 Jona, dia feno arendrina eny an-tsena sy eny amin’ny arabe. Mividy izany ny ankizy sy ny ray aman-dreny, ka manao diabe amin’ny alina miaraka amin’ny arendrina mirehitra, sady mihira hira nentin-drazana malaza toy izao: *«Arendrina ô! Arendrina taratasy ô! May, may, may!»**.* Entina mijery afo-manga sy seho manokana ny arendrina mandritry ny fankalazana ny fetim-pirenena. Ireo arendrina tsy levona aorian’ny fety dia sarobidy ho an’ny ankizy ary ataony fahatsiarovanan'ny fahazazanany.

## Olana sy fivoarana
Na dia mbola manan-danja eo amin’ny kolontsaina aza ny arendrina, dia atrehiny ny fifaninanana amin’ireo jiro maoderina toy ny jiro elektrika, LED, na entin’ny herinaratra kely. Na izany aza, mbola maro amin’ireo mpanao arendrina no manohy ny famokarana amin’ny fomba nentim-paharazana sy amin’ny fitaovana avy eto an-toerana. Manome fidiram-bola ho an’ny fianakaviana maro izany asa tanana izany, indrindra amin’ny volana Jona. Sady manamafy ny maha izy azy ny kolontsaina, no manohana ny toekarena madinika eto an-toerana.

## Loharano
Chancay

I **Chancay** dia tanàna seranan-tsambo ao afovoan'i .

## Jeografia
Ny tanàna dia 60 km avaratra-andrefan'i Lima ao amin'ny morontsirak'i Pasifika amin'ny haavon'ny 58 m. Ny Reniranon'i Rio Chancay dia mikoriana mankany amin'ny ranomasina 5 km atsimo-atsinanan'i Chancay. Ao amin'ny distrikan'io anarana io ihany no misy ilay tanàna ao amin'ny faritanin'i Huaral ao amin'ny Faritra Lima. Ny renivohi-paritany, Huaral, dia 9 km any afovoan-tany.

Ny fanisam-bahoaka tamin'ny taona 2017 dia 35 466 mponina.

## Lalamby
Hanamboatra lalamby avy any Chancay i  izay handeha ho any amin'ny seranan-tsambon'i Santos.

## Tsiahy
*Lisitra ny tanàna any Pero
*Huaral
Trujillo

I **Trujillo** dia renivohitry ny faritr'i La Libertad. Io no tanàna manan-danja indrindra ao  any avaratr'i Lima.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 314.808 tamin'ny taona 2017. Any amin’ny morontsiraka avaratr’i  no misy azy, eo amoron’ny Reniranon’i Moche, ao amin’ny Lohasahan’i Moche, 559 km avaratr’i Lima.
Ny tanàna no fototry ny faritra metropolitan'i Trujillo, izay mandrakotra distrika 11 ary faritra manodidina ny 164 km².

## Tsiahy
*Lisitra ny tanàna any Pero
Lisitra ny tanàna any Pero

**Lisitra ny tanàna any Pero**

Amin'izao fotoana izao, ny tanàna lehibe indrindra ao  dia Lima, izay misy mponina 9,562,280 (hatramin'ny taona 2017). Saika ny ampahatelon’ny mponina no mipetraka eto an-drenivohitra.

Ity tabilao manaraka ity dia mitanisa ny valin'ny fanisam-bahoaka ho an'ny tanàna misy mponina maherin'ny 20.000.
Hafatra (tononkalo)

## '''Hafatra'''
Ho any ianao, kanefa...

Aza ataonao fantany 

'Zao fahoriako izao,

Fa aoka hiafina aminy 

ny ketoky ny jaly 

nanempaka ny aiko, tanatin'ny longoa

izay namandrihany ahy...

ni dinitry ny foko manorika mangina,

Fa sempon-tsasak'alina

misaina ity anjarako

Aza ataonao fantany!

...Raha manontany izy, 

Iangaviako ianao handainga indray mandeha!

Lazao fa nanadino ny momba azy rehetra 

ny saiko manontolo.

"Rako-boninkazo hoe ireo lavenon-dasa

natoraky ny Adaoro"

Ireto diary ireto laza fa efa may

sy tapitra efa kila...

...Fa ny volofotsiko 

ny ketroketron'handriko* Afeno dia afeno!

Azonao izany?

Etsy kely koa 

hafarako ianao!

Jereo raha sambatra izy! Mba hamantaranao 

dia ireto no fambara:

"Ao an'efitranony: misy voninkazo 

tsy maintsy mavokely...

Eo an-dohan-fandrinany:

ny sarin'olotiany... Na iza n'iza izay"

Raha izay no hitanao dia efa sambatra izy

ka aza asiana resaka momba ahy akory,

f'izany rahateo no niriko ho azy...

Izay no hafatrafatro 

ka tazony tsara... Ary dia veloma!

Saingy etsy ange e!

"Ty tananao ity, aza akasi-javatra 

mandram-pifandray ny tananao sy ny azy...

Eny e! Ampy izay, tonga soa aman-tsara!

Dia akatony mora

io varavarana io

fa hitomany aho...

**RADO,** 21 janoary 1966- *DINITRA.pp.75-76*

## '''Loharano'''
1.https://malagasy4all.blogspot.com/2021/12/hafatra-of-poet-rado-tonokaloni-rado.html?m=1

2.https://mg.globalvoices.org/2016/02/15/79242

3.https://fr.scribd.com/document/530552006/Hafatra-Rado-Tononkalo-Malagasy-Serasera-org
Vehivavy mpanao gazety sivy any Azerbaijan handany ny Andron'ny Vehivavy ao am-ponja

## Vehivavy mpanora-gazety sivy any Azerbaijana handany ny Andron'ny Vehivavy any am-ponja

Ny Andron'ny Vehivavy Manerantany, izay ankalazaina isaky ny 8 Martsa, dia andro manamarika ny tolona ataon'ny vehivavy manerana izao tontolo izao amin'ny fitakiana zo mitovy sy fahafahana. Na izany aza, any Azerbaijan, firenena iray any Kaokazy, dia mbola mariky ny fanampenam-bava sy ny fanenjehana mpanao gazety sy mpikatroka vehivavy izany andro izany.

Tamin'ny 8 Martsa 2025, araka ny tatitry ny *Global Voices*, dia sivy (9) amin'ireo vehivavy mpanao gazety sy mpikatroka mafana fo no nigadra noho ny asa fanaovan-gazety sy ny fanehoan-kevitra nataony tany Azerbaijana. Anisan'ireo voatazona am-ponja i Sevinj Vagifgizi, Ulviyya Ali, ary Gulnara Mehdiyeva, izay samy nanao fanadihadiana mahakasika ny kolikoly sy ny fanitsakitsahana zon'olombelona any amin'ny firenena.

## Toe-draharaha amin'ny fahalalaham-pitenenana any Azerbaijana

Azerbaijan dia anisan’ireo firenena heverina fa manery sy mifehy mafy ny media sy ny fahalalahana maneho hevitra. Araka ny tatitra navoakan’ny *[[Reporters sans frontières]]* (RSF), dia eo amin'ny farany amin'ny laharana manerantany momba ny fahalalahan'ny mpanao gazety ity firenena ity. Mampiasa fepetra samihafa, toy ny famonjana, fitoriana amin'ny fitsarana, ary fanenjehana amin'ny alalan'ny tambajotra sosialy, ny manampahefana mba hamelezana ireo mpanao gazety sy mpanao fanadihadiana.

## Vehivavy mpanao gazety sy fanenjehana manokana

Vehivavy maro no miasa amin’ny sehatry ny fanaovan-gazety mahaleotena any Azerbaijana, ary anisan’ny iharan’ny fanenjehana manokana izy ireo. Araka ny tatitry ny fikambanana *[[Amnesty International]]*, dia tsy vitan'ny hoe ampidirina am-ponja ireo vehivavy mpanao gazety, fa tratran’ny fanenjehana amin’ny endriny rehetra ihany koa, toy ny fandrahonana amin’ny finday sy aterineto, fanaparitahana vaovao diso, ary fanambakana amin'ny fiainana manokana.

Anisan'ny antony mahatonga izany ny fanehoan-kevitra sy ny fanadihadiana ataon'izy ireo momba ny kolikoly ataon'ny mpitondra sy ny fanitsakitsahana ny zon'olombelona. Mety hanenjehana heloka amin'ny endrika toy ny *fanelingelenana filaminam-bahoaka*, *fampielezan-kevitra manohitra ny fanjakana*, ary *fanalam-baraka* izy ireo.

## Fanehoan-kevitry ny fikambanana mpiaro zon'olombelona

Naneho ny ahiahiny sy ny fanamelohany amin’ny endrika ampiharina amin’ny mpanao gazety any Azerbaijana ny fikambanana iraisampirenena mpiaro zon’olombelona. Nilaza ny *Reporters sans frontières* sy ny *Amnesty International* fa fandikan-dalàna amin’ny zon’olombelona sy fanitsakitsahana ny fahalalaham-pitenenana manerana izao tontolo izao izany, indrindra amin’ny fankalazana ny Andron’ny Vehivavy Manerantany.

Nangataka ny famotsorana avy hatrany sy tsy misy fepetra ireo vehivavy mpanao gazety migadra ny fikambanana ary nitaky ny fanajàna ny fahalalahan’ny asa fanaovan-gazety sy ny zon’ny vehivavy any Azerbaijana.

## Loharano
* 
* 
*
Madagascar in the Last Vestiges of the Birthplace of Humanity

Ny tezy "***Madagascar in the Last Vestiges of the birthplace of Humanity***", nosoratan' i Ndriana Rabarioelina  tamin' ny taona 2016, no notohanany ka nahazoany ny ny dôktôrà faharoa (*Doctorate in Theology*) tao amin' ny Saint Alcuin House Theological Seminary (Saint-Alcuin House, any Etazonia). Milaza ity tezy ity fa i Madagasikara dia iray amin' ny sisa tavela amin' ny toerana nipoiran' ny olombelona, ​​toa an' i Afrika Atsinanana, tamin' ny alalan' ny fikarohany ny lasa any amin' ny 6&nbsp;000 taona any ho any. Ny mpikaroka dia manazava ny tantara miafina momba an' i Madagasikara, tantara izay aoriny amin' ny fifindra-monina tany aloha ela sy ny fifandraisana amin' ny sivilizasiôna samihafa (fiteny, kolontsaina).Fanadihadiana ara-piteny (fiteny hebreo taloha, fiteny malagasy), ara-pivavahana, ara-teôlôjia ary ara-tantara sy jeôpôlitika no nataony mba hanehoany ny anjara toeran' i Madagasikara eo amin' ny fiforonan' ny olombelona.

Ity asa ity dia mameno ny diplôma doktôrà izay azony teo aloha (tamin' ny taona 2010), “''Biblical Relations between Israely and Madagasca''r”, izay manamafy ny petra-kevitra momba ny fifandraisana ara-Baiboly eo amin' ny Malagasy sy ny Hebreo fahiny. Tafiditra ao anatin’ ny fikarohana nataony momba ny niandohan’ ny Jiosy malagasy, ny fitondrà-mpanjaka teôkratika teto amin' ny Nosy, izay mampiseho ny fomba fijeriny an' i Madagasikara izay aoriny amin’ ny lasa ara-paminaniana sy ara-panahy.

## Jereo koa

* *[[Biblical Relations between Israel and Madagascar]]*
* *[[The King and High Priest Andriantompokoindrindra]]*
* *[[The New Kingdom of Madagascar]]*