open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Barea

Ny **Barea** no **ekipa nasionalin'ny baolina kitra [[Madagasikara|malagasy]]**.

## Ara-tantara
Nanomboka ny taona 1947 i tamin’ny lalao an-trano nifanandrina tamin’i , izay lavon’izy ireo tamin’ny isa 2 noho 1.

## Mpilalao 2024/2025 (Eliminatoires CAN):
### Mpiandry tsatokazo
*Zakanirina Rakotoasimbola
*Teva Gardies
*Sonny Laiton

## Mpiaro
*Rado Niaina Rabemanantsoa
*Elysee Tony Randriamananpsisoa
*Thierno Milimono
*Tantely Avotriniana Rabarijaona
*Morgan Blaise Jean Pierre
*Thomas Fontaine
*Sandro Dennis Tremoulet
*Davidson Gueguen

## Afovoany
*Tokifandresana Rojolalaina Andriamanjato
*Ibrahim Samuel Amada
*Rayan Ny Aina Arnaldo Raveloson
*Johan N'zi
*Lalaina Rafanomezantsoa
*Marco Ilaimaharitra

## Tsy voafaritra

*Tokiniaina “Tsiry Kely” Andriantsiferana 
*Rojolalaina “Rojobe” Andriamanjato
*Toky Olivier ''Tsiry'' Randriatsiferana
*Fenohasina Gilles Razafimaro

## Mpanazatra
*Romuald “Rôrô” Rakotondrabe

## Kapiteny
*Rayan Raveloson
Rayan Raveloson

**Rayan Ny Aina Arnaldo Raveloson** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i sy  teraka ny 16 Janoary 1997 tao Anosibe Ifanja (Itasy).

Izy dia nilalao ho an'ny BSC Young Boys tao amin'ny Super League nanomboka tamin'ny fiatoana ririnina tamin'ny vanim-potoana 2024/25  sy ny Barea malagasy .

## Klioba
* Tours FC 2014-2018	 
*ES Troyes AC2018-2021
*Los Angeles Galaxy	2021-2022	
*AJ Auxerre 2022-2025	 
*BSC Young Boys 2025-	

## Jereo Koa
*Barea
Fenohasina Gilles

**Fenohasina Gilles Razafimaro** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i , teraka ny 27 Janoary 1999.

## Klioba
*ASSM Elgeco Plus

## Jereo Koa
*Barea
Zakanirina Rakotoasimbola

**Zakanirina ''Nina'' Rakotoasimbola** dia mpilalao baolina kitra (Mpiandry tsatokazo) mizaka ny zom-pirenen'i , teraka ny 14 oktobra 1999.

## Klioba
*ASSM Elgeco Plus (-2025)
*AS Marsouins (Saint-Leu, Réunion (2025- )

## Jereo Koa
*Barea
Otto IV

**Otto IV an'i Brunswick** (* 1175 na 1176 angamba tany Braunschweig, Alemaina, † 19 Mey 1218 tao Harzburg) avy ao amin'ny Tranon'ny Fiaraha-miasa dia Mpanjaka Romana-Alemana nanomboka tamin'ny 1198 ka hatramin'ny 1218 (tsy nisy nolavina anefa, tamin'ny 1208 ka hatramin'ny 1211 taona ihany) ary ny Emperora Holy 202 tamin'ny Emperora ny Empira Masina Romana Jermanika nanomboka tamin'ny 1209 ka hatramin'ny 1218.

## Lasa
Otto dia avy amin'ny fianakaviana mendri-kaja amin'ny Welfs.
Taranto

I **Taranto** dia tanàna misy mponina 187 025 ao amin'ny faritr'i  ao  ary renivohitry ny faritanin'i Tarento.

Ao amin'ny Hoalan'i Tarento ao amin'ny Ranomasina Ionianina no misy an'i Tarento. Taranto, izay naorin'ny Grika mpanjanaka taloha

Tamin'ny faran'ny taonjato faha-19, lasa toby miaramila an-dranomasina i Taranto.

Ny fanafihana Britanika ny seranan-tsambon'i Taranto tamin'ny 11 Novambra 1940, tamin'ny fampiasana fiaramanidina nalefa avy amin'ny sambo mpitondra fiaramanidina, dia heverina ho modely ho an'ny fanafihana Japoney tao Pearl Harbor herintaona taty aoriana.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia
Zebra-tany lemaka

Ny **zebra-tany lemaka** (*Equus quagga*, *Equus burchellii* taloha) no karazana zebra mahazatra indrindra sy miely patrana eo amin'ny ara-jeografika. Mizarazara ny faritra misy azy, saingy mivelatra amin'ny ankamaroan'ny faritra Afrika Atsimo sy atsinanan'i Afrika atsimon' i Saharà. Subspesies enina na fito no fantatra, anisan'izany ny koaga izay noheverina ho karazana miavaka.
AC Milan

Ny **Associazione Calcio Milan**, nohafohezina ho **AC Milan** na *Milan* dia klioba baolina kitra matianina ao amin'ny Milano, .

Ny anarana hafa dia I *Rossoneri* (*Ny Mena sy Mainty*) sy *Il Diavolo* (*Ny Devoly*).

AC Milan dia iray amin'ireo klioba baolina kitra mahomby indrindra eran-tany – miaraka amin'ny:
* anaram-boninahitra nasionaly 19,
* Nandresy ny amboara nasionaly dimy, ny 
* impito nahazo ny amboara eropeana sy ny UEFA Champions League, ny
* mpandresy inefatra mondial,
*fahombiazana roa tamin'ny fiadiana ny amboaran'ny Tompondaka Eoropeana sy
*dimy ny UEFA Super Cup.
## Rohy ivelany
Iserlohn

I **Iserlohn**  dia tanàna any ,  ny tanàna no misy ao amin'ny  (frantsay: *Rhénanie-du-Nord-Westphalie*). Ny isan' ny mponina ao aminy dia 91.884 araka.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Ancona

I **Ancona** dia tanàna seranan-tsambo any , , amin'ny morontsirak'i Adriatika Italiana. Renivohitry ny faritra  izy io, ary misy mponina 99.377.

## Jeografia
Ancona dia eo amin’ny 210 kilometatra any avaratratsinanan’i Roma ary eo amin’ny 200 kilaometatra any atsimoatsinanan’i Bologna.

Ny seranan'i Ancona dia, miaraka amin'i Bari sy Venezia, iray amin'ireo seranan-tsambo lehibe indrindra manerana ny Ranomasina Adriatika, izay mifandray matetika amin'ny tanànan'i Igoumenitsa sy Patras grika.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia
Fano (Italia)

'Ny tanànan'i **Fano** dia eo amin'ny morontsirak'i Adriatika Italiana, ao amin'ny faritr'i Marche. Efa nisy tamin’ny andron’ny Romanina izy io ary nantsoina hoe Fanum Fortunae tamin’izany.

Miaraka amin'ny mponina 59.992, ilay tanàna no tanàna fahatelo lehibe indrindra ao amin'ny . Eo am-bavan’ny Ranomasina Adriatika eo amin’ny Reniranon’i Metauro, 12 km eo ho eo atsimoatsinanan’i Pesaro no misy an’i Fano,

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia
Mettmann

I **Mettmann*  dia tanàna any ,  ny tanàna no misy ao amin'ny  ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: *Rhénanie-du-Nord-Westphalie''). 

Mettmann dia fantatra amin'ny Olon' i Neanderthal malaza eran-tany ary noho izany dia nomena anarana hoe tanàna'i Neanderthal.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Altaï

Ny **Altai** dia tandavan-tendrombohitra any Azia Afovoany hatramin'ny 4506 m ny haavony ao amin'ny faritr'i Kazakstana, Rosia (Siberia), Mongolia ary Sina.

Izy io dia mirefy 2100 km eo ho eo avy eo amin'ny faritra loharanon'ny reniranon'i Irtysh sy Ob any atsimon'i Siberia.
Rheine

I **Rheine**  dia tanàna ao amin'ny Reniranon'i Ems ao  misy mponina 76 735.

## Toerana
Mizara ny Reniranon'i Ems ilay tanàna.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Verona

I **Verona** dia tanàna ao amin'ny faritr'i Veneto any avaratratsinanan'i . Misy mponina 255 298 ary renivohitry ny faritanin'i Verona. Verona dia eo amin'ny Reniranon'i Adige.
Universal Time Coordinate

**Fotoana Maneran-tany voarindra**, na** UTC** raha fintinina (anglisy *universel Time coordinated*, frantsay: *Temps universel coordonné*),
g dia ny ora maneran-tany izay manan-kery ankehitriny ary nampidirina tamin’ny 1972.

Mampiasa **UTC+03:00** i
Veneto

**Veneto**, amin'ny fomba ofisialy ny *Regione del Veneto*, dia faritra iray any avaratra-atsinanan'i  izay manana velarantany 18,345 km² ary misy mponina 4,852,216. Venezia no renivohitry ny faritra.

## Jeografia
Miaraka amin'ny velarantany 18,345 km², i Veneto no faritra fahavalo lehibe indrindra any Italia ary fahefatra lehibe indrindra amin'ny mponina, izay misy mponina 4,9 tapitrisa eo ho eo.

## Tanàna lehibe:
*Belluno, Padua, Rovigo, Treviso, Venezia, Verona, Vicenza
Edgars Rinkēvičs

**Edgars Rinkēvičs** dia mpanao politika, mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 21 Septambra 1973 tao Jūrmala, Letônia, FRSS

Efa filohan’i Letonia izy hatramin’ny taona 2023. Talohan’izay dia minisitry ny raharaham-bahiny teto amin’ny firenena.
Holodomor

Ny teny hoe **Holodomor** ( okrainiana:* Голодомор* , *famonoana amin'ny hanoanana*; rosiana: *Голодомор* , (Golodomor)) dia manondro ny ampahany tamin'ny mosary tany amin'ny Firaisana Sovietika nitranga tao amin'ny Repoblika Sôsialista Sôvietikan' i Okraina tamin'ny taona 1930. Tombanana ho telo ka hatramin’ny fito tapitrisa ny isan’ny olona niharan’ny mosary tao amin’ity repoblikan’ny sendikà ity.

Josef Stalin dia nanenjika ny tanjona ara-politika hanakanana ny fanirian'ny Okrainiana ho amin'ny fahafahana sy ny fanamafisana ny fitondran'ny Sovietika ao . Tamin’ny 1931 fotsiny, dia manam-pahaizana maherin’ny 50 000 no natao sesitany tany Siberia, anisan’izany ny poeta sy mpanoratra ary mpanakanto 114 lehibe indrindra eto amin’ny firenena.

## "Lisitra mainty"

Tamin’ny 6 Desambra 1932, dia nolaniana ny fanapahan-kevitra iray mitondra ny lohateny hoe “Ny amin’ny lisitra maintin’ireo vohitra izay manimba ny fividianana voamaina”. Nirakitra antso mba "handrava ny sabotage amin'ny fividianana varimbazaha nokarakarain'ny kulaks (tantsaha) sy ireo singa manohitra ny revolisionera." Maherin'ny zato ny fanapahan-kevitra toy izany nolaniana nandritra ny Holodomor irery.

## Mazava
Nanomboka tamin'ny tsy fahombiazan'ny vokatra indroa ny Holodomor tamin'ny 1931 sy 1932. Na dia teo aza ny hanoanana ny mponina any ambanivohitra, dia nampiakatra ny hetran'ny tantsaha ho 44 isan-jato ny mpikamban'ny antoko. Raha varimbazaha 7,2 tapitrisa taonina no nalaina tany Ukraine tamin’ny 1931, dia nihena ho 4,3 tapitrisa taonina anefa izany tamin’ny 1932. Namidy teny amin’ny tsena maneran-tany ny ankamaroany mba hahazoana vola vahiny.

## Isan'ny niharam-boina
Araka ny kajikajy nataon'ny Akademia Momba ny Siansa Okrainiana, navoaka tamin'ny Novambra 2008, dia tokony ho 3,5 tapitrisa eo ho eo ny isan'ny niharam-boina tany Okraina. Ny fanadihadiana tamin'ny taona 2015 nataon'ireo Okrainiana demografika dia nanombatombana ny isan'ny niharam-boina ho eo amin'ny 4,5 tapitrisa eo ho eo, anisan'izany ny 3,9 tapitrisa maty mivantana ary 0,6 tapitrisa ny fahaterahana.
Henry V (Angletera)

I **Henri V, mpanjakan'i Angletera** (16 Septambra 1386 - 31 Aogositra 1422), antsoina koa hoe *Henry of Monmouth*, dia mpanjakan'i  nanomboka tamin'ny 1413 ka hatramin'ny nahafatesany tamin'ny 1422.

Na dia teo aza ny fotoana nanjakany fohy, ny fahombiazan'ny miaramila niavaka nataon'i Henry tamin'ny Ady An-jatony taona tamin'i  dia nahatonga an'i Angletera ho iray amin'ireo hery ara-tafika matanjaka indrindra ao Eoropeana.

Tsy maty tamin'ny tantara an-tsehatra "Henriad" an'i Shakespeare, fantatra sy nankalazaina ho iray amin'ireo mpanjaka mpiady lehibe indrindra tany Angletera tamin'ny Moyen Âge i Henry.

I *Henry of Monmouth*, lahimatoan'i Henry IV (Angletera), dia lasa mpandova ary Prince of Wales taorian'ny nandraisan'ny rainy ny seza fiandrianana tamin'ny 1399. Nandritra ny fitondran'ny rainy, dia nahazo traikefa ara-tafika ny Printsy Henry tanora.

Taorian'ny nahafatesan'ny rainy tamin'ny Martsa 1413, dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianan'i Angletera i **Henry V** ary nifehy tanteraka ny firenena, ary namelona indray ny fitakiana anglisy manan-tantara ho an'ny seza fiandrianana frantsay.

## Ady tao Agincourt
Ny ady tao Agincourt (frantsay: *[[Azincourt]]*), dia fandresena anglisy tamin'ny ady an-jatony taona. Natao tamin'ny 25 Oktobra 1415 tany akaikin'i Azincourt, any avaratr'i Frantsa. 
Ny fandresena tsy nampoizina nataon'ny tafika anglisy be dia be tamin'ny tafika frantsay ambony noho ny isa dia nampitombo ny fitondran-tena sy ny laza anglisy, nandringa an'i Frantsa, ary nanomboka ny vanim-potoana vaovao nanjakan'ny Anglisy tamin'ny ady izay haharitra 14 taona mandra-pandresen'i Frantsa an'i Angletera tamin'ny 1429 nandritra ny fahirano an'i Orléans.

Niteraka famelezana mafy ny Frantsay izany satria nanampy bebe kokoa ny Anglisy tamin'ny fandresen'izy ireo an'i Normandie sy ny ankamaroan'ny faritra avaratr'i Frantsa tamin'ny 1419.

## Mpanjakan'Angletera
Henry IV (Angletera)

I **Henri IV, mpanjakan'i Angletera**(*Aprily 1367 – 20 March 1413), fantatra ihany koa amin'ny anarana hoe Henry Bolingbroke, dia mpanjakan'i  nanomboka tamin'ny 1399 ka hatramin'ny 1413. I Henry dia zanak'i John of Gaunt, Duke of Lancaster (zanak'i Edward III (Angletera)), ary Blanche avy any Lancaster.

I Henry dia nandray anjara tamin'ny fikomiana tamin'ny 1388 nataon'ny Tompon'ny Apellany tamin'i Richard II (Angletera), zanak'olo-mpiray tam-po aminy, saingy tsy voasazy izy. Nesorina tamin’ny fitsarana anefa izy tamin’ny 1398.

## Mpanjakan'Angletera
Tsipika Nazca

Ny **tsipika Nazca** dia vondron'ireo tsipika maherin'ny 700 natao tao amin'ny tanin'ny Efitr'i Nazca any atsimon'i Però. Izy ireo dia noforonina teo anelanelan'ny taona 500 talohan'i JK sy 500 am.f.i. tamin'ny alalan'ny olona nanao tsikombakomba na tsipìka marivo teo amin'ny tany efitra, nanala vatokely ary namela loto samihafa miloko. Misy dingana roa lehibe amin'ny tsipika Nazca, ny dingana Paracas, manomboka amin'ny 400 ka hatramin'ny 200 talohan'i JK, ary ny dingana Nazca, nanomboka tamin'ny 200 talohan'i JK ka hatramin'ny 500 taorian'i JK.
Repoblika Sosialista Sovietika ny Volga Alemana

Ny **Repoblika Sosialista Sovietika ny Volga Alemana** (rosiana: *Автономная Советская Социалистическая Республика Немцев*; alemà: *ASSR der Wolgadeutschen*) dia fikambanana ara-politika tany  Sovietika sy ny Firaisana Sovietika, izay nahitana ny ankamaroan'ny faritanin'i Volga (ony) tany . Nanomboka tamin'ny 19 Oktobra 1918 izy io, tamin'ny voalohany tamin'ny naha kaominin'ny mpiasa sovietika, ary nanomboka tamin'ny 6 Janoary 1924 ka hatramin'ny 28 aogositra 1941, tamin'ny naha *Repoblika Sosialista Sovietika Autonomous* (ASSR) tao anatin'ny SFSR Rosiana. Ny niandohan'ny sy ny toe-javatra ny Volga Alemaina fizakantena

## Renivohiny
Ny renivohiny dia ny seranan-tsambon'i Volga any Engels, tanàna fantatra hatramin'ny 1931 hoe *Pokrovsk*. Ny ampahany amin'ny mponina any Volga, izay avy any Alemaina taorian'ny 1763.

Efa tany am-piandohan'ny taonjato faha-20 dia nisy 600.000 teo ho eo ny mponin'i Alemaina tao amin'ny faritanin'i Saratov sy Samara irery. Amin'ny maha-olom-pirenen'i Rosia azy ireo ary noho izany dia olom-pirenen'ny Tsar Rosiana izy ireo, dia be mponina ny faritra iray nikorianan'ny Reniranon'i Volga, mitovy habe amin'i Belzika (30.000 km² eo ho eo) eo ambonin'ny tanàn-dehibem-paritr'i Saratov (tokony ho 250.000 ny mponina tamin'ny 1916).
Kolera

Ny **kolera** (fantatra ihany koa amin'ny hoe ***Cholera asiatica*** na **kolera aziatika**) dia otrikaretina bakteria lehibe indrindra amin'ny tsinay kely vokatry ny bakteria *Vibrio cholerae*.Matetika ny otrikaretina dia avy amin'ny rano fisotro na sakafo voaloto. Ny bakteria dia mety miteraka aretim-pivalanana mafy sy fandoavana mafy.

## Kolera eto Madagasikara
Teto Madagasikara dia tany Boeny no nitrangan’ny valanaretina kolera farany tamin’ny taona 1999. 1&nbsp;600 no maty.

## Jereo koa
*Tazomoka
*Antibiotika
*Gripa
*Habokana
*Kolera

Sokajy:Aretina
Saratov

**Saratov** (rosiana: *Саратов*) dia tanàna ao   Misy mponina 837.900 izy io ary eo amin'ny sisiny ankavanan'ny Reniranon'i Volga (ony) afovoany.
Farasisa

Ny **Farasisa** dia areti-mifindra mitaiza izay anisan'ny vondrona aretina azo avy amin' ny firaisana. Ny antony mahatonga ny farasisa dia ny bakteria *Treponema pallidum* subspecies *pallidum*. Mifindra amin' ny alalan' ny firaisana ara-nofo amin' ny alalan' ny fifandraisana amin' ny tsiranoka sy avy amin' ny olona tsirairay ny farasisa. Mandritra ny fitondrana vohoka sy ny fiterahana, ny reny voan' ny aretina dia mety hamindra amin' ny zanany.Miseho amin' ny fomba isan-karazany ilay aretina. Amin' ny ankapobeny dia manomboka amin' ny fery misy tsiranoka tsy misy fanaintainana sy ny fivontosan' ny lymph node ilay aretina. Ao amin' ny olona sasany, ny aretina dia mandroso mankany amin' ny dingana mitaiza izay misy fiantraikany amin' ny hoditra sy taova maro. Amin' ny dingana farany dia potika ny rafi-pitatitra foibe.

## Jereo koa
*Angatra (aretina)
*Tazomoka
*Antibiôtika
*Gripa
*Habokana
*Kôlera

## Loharano sy fanamarihana
Mpitsabo mpanampy

Ny **mpitsabo mpanampy** dia mpiasan'ny fahasalamana.
Tompon'andraikitra amin'ny fanomezana fikarakarana fitaizana, izay mety ho voatendry na ao anatin'ny anjara andraikiny manokana, mba hiantohana ny fikarakarana marary araka ny tokony ho izy.

## Formation
Mandritra ny telo taona no mianatra ho mpitsabo mpanampy na mpampivelona ao amin’izy ireo ny.
Mpianatra iray,  manao fianarana asa efa-bolana ao amin’ny taona voalohany, efa-bolana ihany koa ao amin’ny taona faharoa raha dimy volana ao amin’ny taona fahatelo farany.  Mahazo ny mari-pahaizana licence ny mpianatra iray aorian’ny fahavitan’ny fianarany. 

## Jereo koa
* Siansan' ny fahasalamana
* Fahasalamana
* Aretina
* Fahasalamam-bahoaka
* Fitsaboana nentim-paharazana
Fitondrana vohoka

Ny **fitondrana vohoka** (latina: *graviditas*) dia ny vanim-potoana itomboan'ny atody misy zezika ho zaza ao amin'ny vatan'ny reny bevohoka, antsoina hoe vehivavy bevohoka.

Ny fitondrana vohoka dia maharitra 268 andro eo ho eo manomboka amin'ny torontoronina ka hatramin'ny nahaterahana.

Mifanitsy amin’ny fitondrana vohoka izao ny vatan’ilay vehivavy bevohoka. Matetika izy io dia mifandray amin'ny soritr'aretina toy ny aretin'ny maraina, maloiloy, ary aretin'ny maraina.

Ao amin'ny trimester faharoa, matetika ny fahasarotana voalohany toy ny maloiloy. Izany koa dia satria nihena be izao ny mety ho afa-jaza.

Amin'ny trimestre farany dia matotra tanteraka ny foetus ary miomana amin'ny fahaterahana ny vatan'ny reny bevohoka.

## Volana fahavalo
Mety hitranga amin'izao fotoana izao ny fikorontanana tsy misy fanaintainana voalohany (fantatra ihany koa amin'ny hoe contraction, contractions mialohan'ny asa, contractions fanazaran-tena, na contractions mialohan'ny asa).

## Fiterahana
Matetika ny fitondrana vohoka dia mifarana amin'ny fiterahana ny reny (ny fahaterahan'ny zaza).

## Jereo Koa
*kambana
*Firaisana ara-nofo
Zazakely

Ny **zazakely** dia zaza amin'ny taona voalohany amin'ny fiainany.

Aorian'ny fahaterahana dia omena rononon-dreny ho azy ny tanora, na amin'ny fampinonoana na minono amin'ny nono vavy.

Na izany aza anefa, zazakely menavava vao teraka an-tapitrisany maneran-tany no tsy manam-bintana ka teraka ao anatin’ny toe-javatra ratsy.  

Aty Madagasikara tamin'ny taona 2018, fahafatesana zaza vao teraka (latsaky ny 28 andro) miisa 17 671 no naharaisana tatitra. 

Amin'ireo zaza ireo, ny ankamaroany dia maty nohon’ ny antony izay afaka nosorohina, toy ny fahaterahana tsy tonga volana, ny fahasarotana mandritra ny fiterahana, na ny otrikaretina toy ny "septicémie" (otrik’aretina naelin’ny ra hanenika ny vatana).
Helikoptera

Ny **helikoptera** dia fiaramanidina miainga sy midina mitsangana izay mamindra ny herin'ny maotera mankany amin'ny rotors iray na maromaro saika mitsivalana mba hampiakatra sy hanosika. Ireo rotors ireo dia miasa toy ny elatra mihodina. Izany dia mahatonga ny helikoptera ho fiaramanidina mihodinkodina ary amin'izao fotoana izao no solontenan'ny karazana fiaramanidina lehibe indrindra.

## Ampiasao
Ny fampiasana angidimby maoderina dia lafo kokoa noho ny fandefasana fiaramanidina manana elatra raikitra miaraka amin'ny enta-mavesatra azo oharina. Na izany aza, ny fahafahany midina, miainga ary mivezivezy amin'ny tany tsy voaomana dia manokatra fampiharana fanampiny maromaro, izay azo zaraina ho sivily sy miaramila.

## Fampiasana sivily
Raha refesina amin'ny ora sidina, ny fampiasana matetika indrindra any Eoropa Afovoany dia amin'ny asa an-habakabaka. Anisan’izany ny sidina mpamonjy voina, ny fanaraha-maso ny zotram-pitaterana herinaratra, entona sy solika, sidina ala sy fambolena (sidina fambolena, toy ny fampiasana fanafody famonoana bibikely na zezika), sidina entana ivelany, sary an-habakabaka, famonoana afo, sns.

## Fampiasana miaramila

Ho fanampin'ny fampiasana azy ho helikoptera fitaterana amin'ny fitaterana miaramila, ny fampiharana ara-tafika hafa dia ahitana:
* Miady amin'ny tanjona amin'ny tany,
** Ady miady amin'ny tanky amin'ny helikoptera fanafihana manokana toa ny Eurocopter Tiger, Hughes AH-64, na Mil Mi-24,
* Fandinihana artilleria
* Fikarohana sy fanavotana ady (CSAR),
* Fiarovana an'habakabaka (tafondro an-tsambo, balafomanga an'habakabaka), ary
** Hetsika miady amin'ny sambo mpisitrika an-dranomasina.

## Mpanamboatra fototra:
*Eoropeana
**Frantsa / Alemaina: Airbus Helicopters
**Italia / Fanjakana Mitambatra: AgustaWestland
**Polandy: Państwowe Zakłady Lotnicze (PZL)
**Rosia: Mil sy Kamov

*Azia
**India: Hindustan Aeronautics Limited (HAL)

*Afrika
** Afrika Atsimo: Denel

*Amerika Avaratra/ USA
** Helikoptera lakolosy
** Helikoptera Robinson
** Enstrom
** MD Helicopters
** Boeing Vertol
**Sikorsky

*Amerika Atsimo
*Brezila:
** Helibra
George V (Fanjakana Mitambatra)

**George V ** (*George Frederick Ernest Albert*; 3 Jiona 1865 - 20 Janoary 1936) dia Mpanjakan'ny  sy ny Fanjakana Britanika, ary Emperora an'i , nanomboka ny 6 Mey 1910 ka hatramin'ny nahafatesany tamin'ny 1936.

George dia zanaky ny Mpanjaka Edward VII sy ny Mpanjakavavy Alexandra

## Mpanjakan'i Fanjakana Mitambatra

## Jereo koa

### Rohy ivelany
George VI (Fanjakana Mitambatra)

**George VI** (*Albert Frederick Arthur George*; 14 Desambra 1895 - 6 Febroary 1952) dia Mpanjakan'ny  sy ny Dominions of the British Commonwealth nanomboka tamin'ny 11 Desambra 1936 mandra-pahafatiny tamin'ny 1952. Izy koa no Emperora farany an'i nanomboka tamin'ny 1936 mandra-paharavan'ny British Raj tamin'ny Aogositra 1947.

Ny ho avy George VI dia teraka nandritra ny fitondran'ny renibeny Queen Victoria; nomena anarana hoe Albert izy tamin'ny nahaterahany taorian'ny Printsy Albert avy any Saxe-Coburg sy Gotha raibeny
Niakatra teo amin’ny seza fiandrianana ho George V ny rainy tamin’ny 1910.

## Mpanjakan'i Fanjakana Mitambatra

## Jereo koa

### Rohy ivelany
Edward VIII (Fanjakana Mitambatra)

**Edward VIII** (*Edward Albert Christian George Andrew Patrick David*, 23 Jiona 1894 - 28 Mey 1972 tao Paris), fantatra tatỳ aoriana amin'ny anarana hoe *Duke of Windsor*, dia Mpanjakan'ny  sy ny Fanjakana Britanika ary Emperora an'i , nanomboka tamin'ny 20 Janoary 1936 ka hatramin'ny nandaozany an'i Etazonia tamin'ny Desambra tamin'io taona io ihany mba hanambady an'i Wallis Simpson.

## Mpanjakan'i Fanjakana Mitambatra

## Jereo koa

### Rohy ivelany
Jülich

I **Jülich**, dia tanàna any ,  Ny tanàna no misy ao amin'ny  (frantsay: *Rhénanie-du-Nord-Westphalie*). Ny isan' ny mponina ao aminy dia 34.618 araka.

## Jeografia
Ny sisin-tany nederlandey akaikin'i Palenberg dia latsaky ny 20 km rehefa manidina ny goaika, ny sisin-tanin'i Belzika akaikin'i Lichtenbusch dia latsaky ny 30 km miala, ary ny Köln (*Cologne*) sy ny Rhin dia eo amin'ny 40 km eo atsinanana.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Dorsten

I **Dorsten** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i   (frantsay: *Rhénanie-du-Nord-Westphalie*), ao  eo amin'ny reniranon'i Lippe. 
Ny isan' ny mponina ao aminy dia 76.103 araka.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Bocholt (Allemagne)

I **Bocholt**, dia tanàna any ,  Ny tanàna no misy ao amin'ny  (frantsay: *Rhénanie-du-Nord-Westphalie*). Ny isan' ny mponina ao aminy dia 72.893 araka. Io no tanàna lehibe indrindra ao amin'ny distrikan'i Borken.

Taorian'i Aachen:, (Aix-en-Chapelle) i Bocholt no tanàna faharoa lehibe indrindra alemà eo amin'ny sisin-tanin'i Alemaina-Nederlandy.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Edward VII (Fanjakana Mitambatra)

**Edward VII** (*Albert Edward*; 9 Novambra 1841 - 6 Mey 1910 tao Londona) dia Mpanjakan'ny  sy ny Fanjakana Britanika, ary Emperora , nanomboka ny 22 Janoary 1901 ka hatramin'ny nahafatesany tamin'ny 1910.

Ny zanaka faharoa sy lahimatoan'ny Mpanjakavavy Victoria sy ny Printsy Albert avy any Saxe-Coburg sy Gotha

## Mpanjakan'i Fanjakana Mitambatra

## Jereo koa

### Rohy ivelany
Ranga Yogeshwar

**Ranganathan Gregoire ''Ranga'' Yogeshwar** dia mpahay fizika alemà sy mpanao gazety sy mpanoratra momba ny siansa Luxembourg sy ny zom-pirenen'i  teraka tamin'ny 18 Mey 1958 tany Luxembourg.
Nianatra fizika sy astrofizika andrana izy ary niasa tao amin'ny Swiss Institute for Nuclear Research (SIN), CERN any Geneva ary ny Jülich Research Center.

Nahazo mari-pankasitrahana matihanina maherin'ny 60 i Yogeshwar ary nomem-boninahitra imbetsaka, anisan'izany ny doctorat hajaina avy amin'ny Oniversiten'i Wuppertal, ny Hazo Fijalian'ny Federaly an'ny Repoblika Federalin'i Alemaina, ny Order of Merit of the State of Nordrhein-Westfalen ary ny Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg.

## Fiainana
Zanaky ny injeniera indianina sady mpanakanto Luxembourg, i Yogeshwar dia manambady, manan-janaka efatra, ary mipetraka miaraka amin'ny fianakaviany any Hennef, akaikin'i Bonn (Alemaina).
Hatramin'ny faran'ny taona 1980 dia fantatra any amin'ireo firenena miteny alemà izy ho mpanolotra fandaharana amin'ny fahitalavitra samihafa momba ny lohahevitra siantifika.

### Rohy ivelany
Elefanta aziatika

Ny **elefanta aziatika** (*Elephas maximus*), antsoina koa hoe elefanta aziatika, no hany karazana Elefas velona. Izy no biby an-tanety lehibe indrindra any Azia ary elefanta faharoa lehibe indrindra eran-tany. Izy io dia miavaka amin'ny vatany lava miaraka amin'ny fanodinana mitovy amin'ny rantsantanana; tusks lehibe amin`ny lahy; sofina lehibe mivalona amin'ny sisiny ary hoditra volondavenona miketrona izay mipoitra amin'ny ampahany amin'ny vatan-kazo, sofina na tenda. Ny lahy efa lehibe dia 4 t (4,4 taonina fohy) ny lanjany ary ny vavy 2,7 ​​t (3,0 taonina fohy).
Hodimando

Ny **hodimando** dia sosona manify misy tambatsela voaforon' ny temitra sy ny tambatsela mampitohy ao ambaniny. Ny hodimando dia mipetaka amin' ny lavaka amin' ny vatana izay mitohy amin' ny hoditra, toy ny maso, ny hodimaso, ny sofina, ny ati-orona, ny ati-vava, ny molotra, ny taovam-pananahana, ny lava-pamaniana ary ny lava-body, izany hoa manemitra ny ati-taova.
Bitrodia

Ny **bitrodia** biby mampinono anisan'ny karazana ***Lepus***. Izy ireo dia herbivora ary miaina irery na tsiroaroa. Manao akany ao anaty lavaka kely antsoina hoe endrika izy ireo, ary ny zanany dia afaka mamelona ny tenany, fotoana fohy aorian'ny nahaterahany.

Ny ankamaroany dia mpihazakazaka haingana miaraka amin'ny tongotra aoriana, matanjaka, ary sofina lehibe izay manala ny hafanan'ny vatana. Ny karazana hare dia teratany any Afrika, Eorazia ary Amerika Avaratra.
ATR 72

Ny **ATR 72** dia fiaramanidina rezionaly turboprop novokarin'ny consortium y-na *Avions de Transport Régional* ho an'ny serivisy entana sy mpandeha. Izy io dia novolavolaina avy amin'ny ATR 42 fohy kokoa.

## Fiainany Taloha
ATR dia nanambara ny ATR 72 vaovao tamin'ny 1985 Paris Air Show.
Ny dikan-teny voalohany, ny ATR 72-100, ary ny variana, ny ATR 72-200, dia natomboka tamin'ny 1989.

Ny dikan-teny farany dia amidy amin'ny anarana ATR 72-600. Nanomboka tamin'ny 18 Desambra 2008 ny fitiliana an-tanety ny fiaramanidina mialoha ny famokarana an'io karazana io.

## Design

Ny ATR 72 dia dikan-teny mivelatra 4,5 m an'ny ATR 42. Toy ny ATR 42 dia misy motera turboprop roa. Ankoatra ny efitranon'ny mpandeha, dia nihalehibe ihany koa ny elatra. Satria ao amin'ny elatra no misy ny fitoeram-tsolika an'ny fiaramanidina, ny ATR 72 dia manana fitoeran-tsolika lehibe kokoa ary noho izany dia lavitra kokoa.

Tamin'ny Oktobra 2022, ATR 72 1,164 no efa voatolotra. 496 tamin'ny zandriny vavy, ny ATR 42, no naterina tamin'izany.

## Version miaramila
Fiaraha-mientana an-dranomasina miaramila sy variana miady amin'ny sambo mpisitrika an'ny ATR 72-500, antsoina hoe ATR 72 ASW, no novolavolaina. Izy io dia azo ampitaina amin'ny balafomanga manohitra ny sambo sy torpedo.

## Mpampiasa (version miaramila)
*
*
*
*
*
Biby tsy manana hazondamosina

Ny **biby tsy manana hazondamosina** dia biby tsy misy hazondamosina sy taolana amin' ny ankapobeny. Nofaritana teo aloha ho fisampanana iray izy io (***Invertebrata***) ka nampifanoherina amin' ny biby manana hazondamosina (*Vertebrata*) nefa raha ny marina dia mamorona vondrona parafiletika ary, vokatr' izany sy raha jerena ny fepetra fanasokajiana ankehitriny, dia tsy raisina ho taksôna ekena ao anatin' ny fanasokajiana ny zavamananaina intsony. Anisan' ny fisampanan' ny Invertebrata fantatra indrindra ny Arthropoda, ny Mollusca, ny Annelida, ny Echinodermata, ny Platyhelminthes (kankana fisaka), Cnidaria ary ny Porifera (spaonjy).

Ny ankamaroan' ny karazam-biby dia tsy manana hazondamosina; ny tombantombana iray dia mametraka ny tarehimarika 97&nbsp;%. Maro ny taksônan' ny biby tsy manana hazondamosina izay manana karazana be dia be sy isan-karazany kokoa noho ny fitambaran' ny karazana rehetra ao amin' ny zana-pisampanana Vertebrata. Miovaova be ny haben' ny karazana ao amin 'ny Invertebrata, manomboka amin' ny karazana Myxozoa izay mirefy 10 μm ka hatramin' ny angisy goavambe (*Mesonychoteuthis hamiltoni*) izay mirefy 9–10 m.

Ny sasany amin' ireo antsoina hoe Invertebrata, toy ny Tunicata sy ny Cephalochordata, dia ao amin' ny zana-pisampanana Chordata izay mpihavana akaiky amin' ny Vertebrata, ka mifandray akaiky kokoa amin' ny Vertebrata noho ny amin' ny Invertebrata hafa. Izany dia mahatonga ny Invertebrata ho parafiletika, noho izany dia tsy misy heviny amin' ny taksônômia ny teny hoe *Invertebrata*.

## Jereo koa

* Lisitry ny anaran' ny biby tsy manana hazon-damosina amin' ny teny malagasy
Tranonjaza

Ny **tranonjaza** dia taova miendrika fonosana izay ahafahana mitondra vohoka ao amin' ny rafi-pananahan' ny vavy ao amin' ny ankamaroan' ny biby mampinono, anisan' izany ny olombelona. Tsy mitovy ny endrik' izy io arakaraka ny karazam-biby.
Air Mauritius

**Air Mauritius** dia zotram-piaramanidina nasionalin'ny Repoblikan'i , manana foibe ao Port Louis ary miorina ao amin'ny seranam-piaramanidina Mauritius / Mahébourg.

## Tantara

Niorina tamin’ny taona 1967 ny Air Mauritius, ary tany Nosy Rodrigues no toerana halehany voalohany.

Nampiana ny Mumbai tamin'ny 1972. Nofain'ny Air India ny fiaramanidina mba hanidina ho any Londona. Tamin'ny 1977, nisy Boeing 707 nampiana tao amin'ny andian-tsambo. Tamin’ny 1981, dia nampidirina tao amin’ny tambajotran-dalana i Nairobi, Durban, ary Johannesburg, ary tamin’ny 1984, dia nampiana i Paris sy Singapour ary München.

## Flotte
Hatramin'ny Novambra 2024, ny fiaramanidina Air Mauritius dia misy fiaramanidina 12 miaraka amin'ny salan-taona 11,2 taona:

## Tsiahy
Mahébourg

I **Mahébourg** dia renivohitran'i Nosy . Misy olona 	15.753 no miaina tany araka ny 2023. Izy ny tanàna ngeza indrindra eo amin'ny Ranomasimbe Indianina sy ny seranana be eo amin'io Ranomasimbe io.
Nosy Rodrigues

I **Nosy Rodrigues** dia nosy an'i Maorisy ao amin'ny Ranomasimbe Indianina, 580 km atsinanan'ny nosy lehibe Maorisy. Ny renivohitry ny nosy 109 km² dia Port Mathurin.

Misy mponina 40.000 mahery io nosy io.

## Port Mathurin
Port Mathurin no seranan-tsambo tokana ao amin'ny nosy ary noho izany dia manompo ny nosy Rodrigues manontolo. Sambo roa no miantso azy indray mandeha isam-bolana.

## Rohy ivelany
Drama

## Inona no atao hoe drama koreana?
Ny **drama koreana** dia **tantara mitohy amin’ny fahitalavitra** avy any **Korea Atsimo**. Izy ireny dia malaza be any Korea ihany koa any amin’ny firenena maro eran-tany, indrindra noho ilay antsoina hoe **"onja koreana"** (na *Hallyu* amin'ny teny koreana).

## Toetoetra mahazatra amin’ny drama koreana:

# **Endrika sy faharetany:**
#* Matetika ahitana **16 hatramin’ny 20 toko** (fa mety miovaova).
#* Maharitra **60 hatramin’ny 90 minitra** isaky ny toko.
#* **Misy tokana ihany ny vanim-potoana** amin'ny ankamaroan'ny drama (tsy mitohy amin’ny taom-pilalaovana hafa).
# **Karazana tantara:**
#* Fitiavana
#* Hatsikana sy fitiavana
#* Fianakaviana
#* Tantara fahiny (*sageuk*)
#* Tantara an-tsehatra foronina na siansa manjavozavo
#* Tantara mahery vaika na famotorana
#* Drama mahavaky fo
# **Lohahevitra matetika resahina:**
#* Fifandraisana amin’ny fitiavana sy fianakaviana
#* Elanelana ara-toekarena sy saranga
#* Fiainana eny an-tsekoly na amin’ny asa
#* Zava-miafina sy valifaty
#* Fahasarotana amin’ny fiainana sy fivoarana manokana
# **Toe-tsaina sy fomba fanoratra:**
#* Mety ho **mampihetsi-po, mampihomehy,** na **mafy fihetseham-po**.
#* **Tsy dia misy sary mibaribary loatra**, ary azo jerena amin'ny sokajin-taona rehetra.
# **Laza maneran-tany:**
#* Hita amin'ny sehatra toa ny **Netflix**, **Viki**, na **Disney+** miaraka amin’ny dikanteny.
#* Drama malaza eran-tany ohatra: *Crash Landing on You*, *Goblin*, *Itaewon Class*, *Descendants of the Sun*
Ecole Normale Supérieure d'Antananarivo

École Normale Supérieure d’Antananarivo (ENS)
NyENS an'Antananarivo dia ivon-toerana ambony ao amin'ny Oniversiten'Antananarivo, izay hita ao Ampefiloha, Antananarivo.

**Asa sy Tanjon'ny ENS**

Ny ENS dia manana tanjon’ny fanabeazana sy fiofanana, izay ahitana:

Fiofanana voalohany ho an'ny mpampianatra amin'ny sekoly ambaratonga faharoa sy ny mpanabe

Fanatsarana sy fampiofanana ho an'ny mpampianatra sy mpanabe efa miasa

Fikarohana amin'ny sehatry ny fanabeazana sy fanofanana

**Fiofanana sy Programan’asa**
Ny ENS dia manolotra programan’asa ao amin’ny rafitra LMD (Licence, Master, Doctorat). Ny fiofanana dia ahitana ireto sehatra manaraka ireto:

Licence (Bac+3)

Master (Bac+5)

Doctorat (Bac+8)

Ny taranja manolotra dia:

Fitantanana ny Fanabeazana

Fiofanana amin’ny loharanon’asa

Fikarohana momba ny fanabeazana sy didaktika

Tantara, Jeografia, Fanabeazana sy Fiaraha-miasa

Fanabeazana, Fahasamihafana Ara-pitenenana sy Kolontsaina

Fiteny sy Filosofia

Fampiasana, Fahaiza-manao, sy fahaiza-manao amin'ny tontolo maro-piteny

Fampianarana Ara-panatanjahantena sy Zavakanto

Siansa sy Matematika

Fepetra fidirana
Ny fidirana amin'ny taona voalohany dia atao amin'ny fandaharana fifaninanana nasionaly, izay misokatra ho an'ny olona manana ny baccalauréat amin’ny taranja:

Taranja A (L) ho an’ny fahaizana literera

Taranja C, D, S ho an'ny siansa

Taranja rehetra ho an'ny Fanabeazana Ara-panatanjahantena

Mba hidirana amin'ny ENS, ny mpandray anjara dia tsy maintsy:

Lasa latsaky ny 25 taona

Efa vita ny Serivisy Fiarovana (TSF)

Manana fepetra ara-batana manokana (toy ny haavo: 1,55m ho an'ny vehivavy, 1,60m ho an'ny lehilahy amin'ny fanabeazana ara-panatanjahantena)

Momba ny toerana sy fidirana
Adiresy: Ampefiloha, Complexe Scolaire, BP. 881, 101 Antananarivo, Madagascar

Telefaonina: +261 34 11 65 449

Ora fiasana: Alatsinainy hatramin'ny Zoma, manomboka amin'ny 08:00 ka hatramin'ny 16:00; Miato amin'ny Sabotsy sy Alahady

Fiofanana amin'ny Aterineto
Ny ENS dia manolotra fiofanana amin'ny aterineto amin'ny alalan'ny sehatra Moodle, izay ahitana taranja toy ny herinaratra, dinamika, simia, elektromagnetisma, sy ny hafa.

Azonao atao ihany koa ny mitsidika ny tranokalan’ny ENS: ens.univ-antananarivo.mg
Pasteur Rahajason

Pastera Rahajason 

Mombamomba azy:

Teraka ny 1897

Maty ny 1971

Teratany Malagasy 

Asa mpanoratra sy mitondra fiangonana

**pastor Rahajason** ( 1897 - 1971 ) dia mpanoratra malagasy .

Nanoratra ny hiram-pirenen'i Madagasikara *[[Ry Tanindrazanay malala ô|Ry Tanindraza nay malala ô]]* ( *O Tany malalan' ny razantsika* ) tamin'ny 1958 . Norbert Raharisoa, mpianatry ny Conservatory Nationale de Mozika any Paris teo aloha, no namorona ny mozika ho an'ny hiram-pirenena ho fahatsiarovana ny hiram-piainan'ny Mpanjakavavy Ranavalona I  .

## tantaram-piainany
Rahajason (teraka tamin'ny 1897 ary maty tamin'ny 1971) dia mpanoratra, mpanoratra, mpitandrina malagasy. Malaza indrindra amin'ny fanoratana ny hiram-pirenena malagasy  izy. Na dia eo aza izany fandraisana anjara lehibe izany, dia mbola tsy fantatra ihany Rahajason ao amin'ny fireneny  .

Mahagaga fa io pasitera io, izay nampiofanin’ireo misionera mpanjanaka, dia tokony nampiditra tao amin’ny asany ny toetra mampiavaka an’Andriamanitra . Io hevitra momba ny maha tokana an'Andriamanitra io tokoa no mampifandray ny vondrom-piarahamonina sy foko samihafa eto Madagasikara .

Marihina fa na dia eo aza ny razana eo amin’ny hiram-pirenena dia tsy misy teny na andian-teny milaza fanajana ny razana ataon’ny Malagasy.

Ny fifandraisan’ny Malagasy amin’ny razambeny, hoy ity pasitera ity dia mitovitovy amin’ny fanajana fa tsy ny fanajana.

Ny asan’ity mpitandrina ity dia mampiseho ny fahendren’ny loholona sy ny maha Malagasy azy. Vitsy ny Malagasy ankehitriny no mahalala ny tantaran’ity hiram-pirenena ity. Sahala amin'ny vitsy ny Frantsay mahafantatra ny tantaran'i Rouget de Lisle sy *La Marseillaise* . Latsaka tao anatin’ny fanadinoana ny tantara malagasy noho izany ny mpitandrina Rahajason na dia eo aza ny maha zava-dehibe ny asany.

## Fanamarihana sy references


## Rohy ivelany
Port Mathurin

I **Port Mathurin** dia renivohitry ny nosy Rodrigues, ampahany amin'i . Miaraka amin'ny mponina 8.050, io no tanàna lehibe indrindra ary foibem-pitantanana, ara-toekarena ary ara-kolontsaina ao amin'ilay nosy.

## Fiaihany taloha
Tamin’ny 1 Mey 1691, dia nisy andiana  Hogonoty mpitsoa-ponenana avy any Frantsa, notarihin’i François Leguat, tonga tao amin’ny Helodranon’i Mathurin. Naorin'i Frantsa tamin'ny 1735 ny tanàna maharitra voalohany tao amin'ny Nosy Rodrigues. Avy amin'i *Mathurin Bréhinier* ny anaran'ilay toerana.

## Port Mathurin
Port Mathurin no seranan-tsambo tokana ao amin'ny nosy ary noho izany dia manompo ny nosy Rodrigues manontolo. Sambo roa no miantso azy indray mandeha isam-bolana.
Iray volan'ny teny Malagasy ny volana jona 2025

Ny 31 may 2025 dia nampiseho ny maha mpiara miasa ny wikipédia sy ny globalvoices mba hankalazana ny iray volan'ny teny Malagasy ny volana jona 2025 
## Loharano
Albert Rakoto Ratsimamanga

**Ny 28 desambra 1907 no teraka i Albert Rakoto Ratsimamanga** tao Tananarive ka  ny 16 septembre 2001 izy no maty Izy dia mpahay siansa malagasy, Andriana Izy dia zafikelin'ny Printsy Ratsimamanga (maty tamin'ny taona 1897) izay mpanolotsaina sady dadatoan'ny mpanjakavavy Ranavalona III  .

Izy no mpanorina miaraka amin’ny vadiny Suzanne, Pierre Boiteau sy Raymond William Rabemananjara ankoatra ny hafa, ao amin’ny Institut Malagasy misahana ny Fikarohana Appliquées (IMRA). Antsoina  hoe " Albert sy Suzanne Rakoto Ratsimamanga Foundation,Sady neken'ny Filankevitry ny Governemanta ho fikambanana manan-danja ho an'ny daholobe taminy 2 octobra 2012.

Ny fananganana ny Ivon-toerana dia noho ny tombotsoa ara-bola avy amin' ny famoronana fanafody fanasitranana ,Medecassol,izay azony avy amin'ny zava-maniry Centella asiatica.

Manana sampana fikarohana ny IMRA, dia ny :

* Laboratoara bioteknolojian'ny zavamaniry
* Ny laboratoara fitosimia sy fanaraha-maso ny kalitao
* Laboratoara farmakognosy ampiharina
* Ny laboratoara fanombanana ara-panafody sy ara-klinika
* Laboratoara farmakologika fanandramana
* Ny laboratoara agronomie ho an'ny fampandrosoana maharitra 

##### Fandaharam-pianarana ao amin'ny oniversite :

* Dokotera momba ny Siansa ( Paris )
* Dokotera mpitsabo (Paris)
* Nahazo diplaoma tao amin'ny Institute of Exotic Medicine (Paris)
* Mpianatra taloha tao amin'ny Institut Pasteur any Paris
* Mpianatra teo aloha tao amin'ny Sekoly Ambony momba ny Fianarana Iraisam-pirenena
* Mpanoratra ao amin'ny Akademia Frantsay momba ny Fitsaboana
* Mpanoratra ao amin'ny Akademia Siansa ( Institut de France ), ny Akademia Siansa any ivelany, ny Akademia Malagasy, ny Akademia Siansa any amin'ny Tontolo Fahatelo (Angovo Atomika), ny Akademia Siansa any Roma, ny Akademia any amin'ny Tontolo Latina, ny Fikambanana Amerikana momba ny Farmakolozia, ary ny Fikambanan'ny Mpanoratra Miteny Frantsay avy any ivelany .

### Ny hafa
Hetsika sosialy

Ny **hetsika fitolomana sosialy** dia hetsika karakarain'ny vondron'olona marobe mba hanatratrarana tanjona iray manokana, mety tanjona ara-tsosialy na ara-politika .   Mety hitondrana fiovana ara-tsosialy izany, na hanohitra na hanafoanana izany. Karazana hetsika vondron'olona izy io ary mety ahitana olona, fikambanana, na izy roa.  Ny hetsika fitolomana sosialy dia nofaritana ho "rafitra fandaminana sy paikady izay mety hanome hery ny vahoaka voageja hametraka fanamby mahomby sy hanohitra ireo  vondron'olona matanjaka kokoa sy mahazo tombony".  Izy ireo dia maneho ny fomba fanovana ara-tsosialy miainga ifotony amin'ny firenena .  Amin'ny lafiny iray, ny hetsika  fitolomana ara-tsosialy sasany dia tsy mikendry ny hahatonga ny fiaraha-monina hitovy kokoa, fa ny hitazonana na hanamafisana ny fifandraisana misy eo amin'ny fahefana. Nilaza, ohatra, ny manam-pahaizana fa hetsika ara-tsosialy ny fasisma.
Parc Tsarasaotra

Ny **Parc Tsarasaotra** dia valanjavaboary tsy miankina misokatra ho an’ny rehetra, ao an-drenivohitra, Antananarivo,  Madagasikara. Fiantso azy ihany koa ny hoe: « *Parc des oiseaux* ».

Tany mando misy zavamananaina miavaka izy io, ary toerana Ramsar tsy miankina voalohany ao amin'ny nosy, nampidirina ho isan'ireo faritra Ramsar tamin'ny taona 2005.

Ao anatin'io valanjavaboary 27 ha io, maherin'ny 10,4 ha amin'izay no tafiditra anatin'ny faritra Ramsar, izay ahitana karazam-borona 14 tsy fahita firy, toy ny *[[:fr:Canard_de_Meller|Canard de Meller]](fr)* sy ny Vanofotsy.

Misokatra ho an'ny be sy maro ny valanjavaboary, rehefa mandoa tapakila fidirana.

## Fanamarihana sy loharano

### Loharano
Ambondrona (groupe)

Beranto.jpg
**Ambondrona**, stylized **AmbondronA**, dia vondrona mpihira Malagasy pop rock , originally mpipetraka ao Antananarivo .Ahitana  mpikambana dimy ao amin’ny tarika : Kix (feo sy gitara), Beranto (gitara), Honty (bass), Blanc (amponga) ary Ranto (keyboard). Nirakitra rakikira fito  izy ireo.
7
Lalaon'ny Nosy ho an'ny Ranomasimbe Indianina 2023

## Lalaon'ny Nosy ho an'ny Ranomasimbe Indianina 2023
Hetsika ara-panatanjahantena tanterahana isaky ny 4 taona ny **Lalaon'ny Nosy any amin'ny Ranomasimbe Indianina** na JIOI. Tanterahana ao Madagasikara ny andiany faha-11, ny 24 aogositra hatramin'ny 3 septambra 2023. Fanintelony amin'izao ny firenena malagasy no mampiantrano ny JIOI. Miisa 7 ny firenena avy any amin'ny Ranomasimbe Indianina mandray anjara tamin'ilay andiany faha-11 :   Madagasikara, Nosy La Réunion, Nosy  Seychelles, Nosy Maldives, Nosy Comores, Nosy Mayotte ary Maurice.
### Fandrindrana ny fandraisana ny lalao
Sambany no nomena an'i Maldives ny fikarakarana ny Lalaon'ny Nosy aty amin'ny Ranomasimbe Indianina ho an'ny taona 2023, araka ny tapaka teo anivon'ny Filankevitra Foiben'ny Lalao ny 27 jolay 2019. Nampanano sarotra ny fikarakarana ny fandraisana ny lalao ny nisian'ny  valanaretina COVID-19. Ka nangataka ny hanemorana ny fifaninanana ho amin'ny taona 2025 i Maldives, saingy nolavina izany. Araka izany, ny volana desambra 2020, nesorin'ny mpikarakara tamin'i Maldives ny fampiantranoana ny JIOI 2023 ary nomena an'i Madagasikara. Nokendrena hotanterahana tany Toamasina ny lalao tany am-boalohany. Na izany aza, nisy 4 ny toerana nosokajian'ny Filankevitra Iraisampirenena Maharitry ny JIOI hanaovana ny hetsika tamin'ny taona 2022 (Antananarivo, Mahajanga, Tolagnaro ary ny Nosy Sainte-Marie). Nony farany, voafidy ho Antananarivo no handray ny andiany faha-11 amin'ny Lalaon'ny Nosy. Fanintelony izany izay ny renivohitr'i Madagasikara no hampiantrano ny hetsika, taorian'ny tamin'ny taona 1990 sy ny taona 2007.

Mitentina 34 miliara Ariary ny tetibola natokana nanomanana ny lalao tao Madagasikara. 

## Endriky ny fifaninanana

### Fandaharam-potoanan'ny fifaninanana ara-panatanjahantena
Noho ny antony tsy azo nodivirana ara-pitaovana sy teo amin'ny lafiny fanomanana, ny volana mai 2023, nesorina tao anaty fandaharam-potoana ireo fifanintsanana rehetra, nokasaina hotanterahana ivelan'ny renivohitr'i Madagasikara, isan'izany ny surf, ny tir à l'arc, ny baolina lavalava lalaovin'olona 7, ny kick-boxing, ny équitation, ny beach-volley ary ny beach soccer. Saingy tapaka ihany nony farany fa ampidirina ho isan'ireo taranja hifaninanana ny kick-boxing sy ny taekwondo. Ka lasa miisa 19 ny  fanatanjahantena nifaninanan'ireo mpandray anjara.

### Toerana nanaovana ny fifanintsanana
Samy natao tao amin'ny kianjaben'ny Barea Antananarivo avokoa, na ny lanonam-panokafana na ny lanonam-pamaranana amin'ny fomba ofisialin'ny JIOI 2023. 

15 ny fitambaran'ny fotodrafitrasa voafantina handray ny fifanintsanana. 

### Ireo firenena mpandray anjara
Mitotaly 7 ireo firenena nandray anjara tamin'ny Lalaon'ny Nosy 2023 : 

* Comores
* La Réunion
* Madagascar **(firenena mpampiantrano)**
* Maldives
* Mayotte
* Maurice
* Seychelles

## Loharano :
Tilikambo Eiffel

Ny **Tilikambon'i Eiffel** ⓘ dia tilikambo iray isan'ny manan-tantara. vita amin'ny vy ary  330 metatra ny halavany  (miaraka amin'ny takatrahabaka) any Paris,no misy azy somary avaratra andrefan'ny zaridainan'i Champ-de-Mars eo amoron'ny Seine ao amin'ny boriborintanyfaha-7 no misy azy.  Ny adiresy  ofisialy dia 5, avenue Anatole-France .
Gisèle Rabesahala

i **Gisèle Rabesahala** dia teraka ny 7 mey  1929 tao Antananarivo ary nodimandry ny 27 jiona 2011. Gisou no solon'anarany. Vehivavy mpanao politika malagasy izy. Niady ho an'ny fahaleovan-tenan'ny fireneny izy satria zanatany frantsay i Madagasikara tamin'izany. Izy ihany koa no vehivavy voalohany voatendry ho ministra teto Madagasikara, tamin'ny taona 1977.

## Mombamomba azy
Teraka tany Madagasikara izy ny taona 1929. Tany Frantsa, Tonizia ary Maly no  nandaniany ny fahazazany (nanaraka ny rainy izy, miaramila tao amin'ny tafika frantsay ny rainy tamin'izany). Rehefa maty ny rainy , tamin'ny taona 1942, dia voatery nody tany an-tanindrazany izy ary niara-nipetraka tamin'ny fianakaviany.

Mbola kely izy dia efa nanonofy ny ho lasa masera. Ary nony lehibe izy dia lasa " mpisolovava ho an'ny tsy manan-tsiny » ny nofinofiny. Izay no nandrisika azy hanohy ny fianarany na dia mbola vitsy aza ny vehivavy malagasy afaka nanohy fianarana. Rehefa nahazo ny mari-pahaizana momba ny sekoly ambaratonga fototra izy dia nisitraka fiofanana matihanina amin'ny fanoratana fohy. Ny taona 1946, teo amin'ny faha 17 taonany, dia niditra teo amin'ny sehatra politika izy ka sekretera teo amin'ny fanoratana fohy sy mpanao sora-baventy tao amin'ny Mouvement Démocratique de la Rénovation Malgache (MDRM) no nataony tamin'izany. Niady ho an'ny fahaleovantenan'ny firenena izy ireo tamin'izany.

## Loharano
Keleamena

Ny **keleamena** (*Quelea quelea*), dia kely—eo ho eo amin'ny 12 sm (4,7 in) ny halavany ary milanja 15–26 g (0,53–0,92 oz)—mifindra monina, vorona sahala amin'ny fody any Afrika, any amin'ny fianakavian'ny Afrika atsimon' i Saharà.

Ny vorona tsy miompy dia manana vodiny maivana, mitsipitsipika volontsôkôlà ny tendrony ambony, volom-borona mavo mavo ary volony mena. Ny vehivavy miompy dia mahazo volavolan-dalàna mavomavo. Ny lahy miteraka dia manana saron-tava mainty (na fotsy mahalana), voahodidina loko volomparasy, mavokely, harafesina na mavo eo amin'ny lohany sy ny tratrany. Misoroka ny ala, ny tany efitra ary ny faritra mangatsiaka kokoa toy ny any amin'ny toerana avo sy any amin'ny faritra atsimon'i Afrika Atsimo ny karazana. Manangana akany misy tafo oval voatenona amin'ny bozaka mihantona amin'ny rantsankazo misy tsilo, fary na bararata izy io. Miteraka any amin'ny zanatany tena lehibe izy io.
Kelea

Ny **kelea** (*Quelea*) dia karazana vorona passerin kely izay an'ny fianakaviana mpanenona *[[Ploceidae]]*, voafetra any Afrika. Ireo dia vorona mpiangona kely, fody na vorondolo, miaraka amin'ny faktiora mifanaraka amin'ny fihinanana voa.

## Karazana
1. *Quelea cardinalis* - Kelea kardinaly
2. *Quelea erythrops* - Kelea mena-doha
3. *[[Keleamena|Quelea quelea]]* - Keleamena
Fodimasoandro mena

Ny **fodimasoandro mena** (*Chalcomitra senegalensis*) dia karazana vorona ao amin'ny fianakaviana *[[Nectariniidae]]*. Hita any amin'ny faritra maro any Afrika atsimon' i Saharà izy io, ary avy any Sodàna Atsimo ka hatrany Afrika Atsimo.

Hita any Angôla, Bénin, Bôtsoana, Borkina Fasô, Borondy, Kamerona, Repoblikan' i Afrika Afovoany, Tsady, Repoblika Demokratikan' i Kôngô, Esoatiny, Kôtidivoara, Eritrea, Etiôpia, Gambia, Ganà, Ginea, Ginea Bisao, Kenià, Malaoý, Mali, Maoritania, Mozambika, Namibia, Niger, Nigeria, Siera Leôna, Senegaly mankany Afrika Atsimo. ary Zimbaboe.