Joseph Rakotonirainy

I **Joseph Rakotonirainy** dia dokotera sy manam-pahaizana ary olo-malaza amin' ny fanindrahindram-pirenena, nanolo-tena tamin' ny fampiroboroboana ny kolontsaina sy ny fomban-drazana malagasy, mpikambana tao amin' ny Akademia Malagasy. Teraka tamin' ny taona 1896 izy ary maty tamin' ny taona 1991. Mpikambana mpanorina sady sekretera jeneralin' ny Mouvement démocratique de la rénovation malgache (MDRM) izy ary nandray anjara mavitrika tamin' ny tolona ho amin' ny fahaleovanten' i Madagasikara, izany dia nitarika fanamelohana azy avy amin' ny fitondrana mpanjanaka. Karazany roa ny lova navelany: ara-pôlitika noho ny tolona nataony ho an' ny tanindrazana, sy ara-tsaina noho ny fampiroboroboana ny fisainana sy ny maha izy azy ny Malagasy.

## Ny maha-izy azy
Teraka tamin' ny 22 Mey 1896 tao Antananarivo i Joseph Rakotonirainy. Niofana ho mpitsabo sady nanao ny asan' ny mpitsabo nify tany amin' ny faritra maromaro eto Madagasikara izy. Ankoatra ny asany ara-pitsaboana dia nanao asa ara-tsaina maharitra koa izy. Nisongadina amin' ny maha manam-pahaizana maro zavatra hay azy Rakotonirainy. Mahakasika sehatra maro ny sanganasany: ny tantara sy ny fomba amam-panao sy ny lovantsofina malagasy, ny tetiarana, ny filôzôfia ary ny fandalinana ny tetiandro nentim-paharazana. Nanolo-tena hampandroso ny fisainana sy ny fahendrena malagasy izy. Mpikambana tao amin' ny Akademia Malagasy ihany koa izy ary nanao asa soratra maro momba ny kolontsaim-pirenena malagasy.

## Fanoloran-tena ara-pôlitika
Anisan’ ny mpikambana mpanorina ny Mouvement démocratique de la rénovation malgache (MDRM), antoko nasiônalista lehibe tamin’ ny vanim-potoan' ny Ady Lehibe II nandritra ny fanjanahantany teto Madagasikara izy. Tao anatin' ity fikambanana ity dia sekretera jeneralin' ny birao pôlitika izy, ary nandray anjara mavitrika tamin' ny fandrafetana ny ideôlôjian' ilay antoko sy tamin' ny fitakiana ny fahaleovantenan' i Madagasikara. Tao anatin' ny disadisa ara-pôlitika tamin' ny taompolo 1940 dia niandany tamin' ny mpitarika nasiônalista Rakotonirainy. Izany fandraisany anjara izany no nahatonga azy  tamin' ny taona 1946 ho voaheloka higadra dimy taona an-tranomaizina.

## Hetsika ara-kolontsaina sy anaty fikambanana
Ankoatra ny pôlitika dia nanana anjara toerana lehibe teo amin' ny fanandratana ny kolontsaina malagasy izy: nanangana na nitarika fikambanana ara-kolontsaina maromaro, mandray anjara indrindra tamin' ny fananganana ny Trano Koltoraly Malagasy tamin' ny 21 Novambra 1967, tamin' ny anarana hoe "Tsimisaramianakavy", izay fikambanana natokana ho fanomezan-danja ny kolontsainam-pirenena malagasy, nilofo amin' ny fampitana ny fomban-drazana sy ny lovantsofina ary ny fahendrena amam-pahalalana avy amin' ny razana izy.

## Lova navelany
Misongadina izy amin' ny maha Malagasy sangany ara-tsaina sy ara-pôlitika azy tamin' ny taonjato faha-20. Ny zotram-piainany dia mampiseho ny fahafahany nanolo-tena lalina amin' ny sehatry ny siansa sy ny fikatrohana ara-pôlitika ary ny fiarovana ny kolontsaina malagasy. Sarin' olona manam-pahaizana manolo-tena amin' ny fitakiana ara-pôlitika izy ary nandray anjara tamin' ny tolona ho amin' ny fahaleovantenam-pirenena sy ho fiarovana ny vakoka ara-kolontsaina malagasy.

Maro ny boky nosoratany ka anisan' izany ireto tanisaina manaraka ireto:

* *Satam-pirenena malagasy, izay tena toetra maha-malagasy,* 1948/1957 (lahatsoratra fototra mahakasika ny fahitany ny fandaminana ara-piarahamonina nentim-paharazana malagasy sy ny hasin' ny firenena);
* *Ny Fahendrena Malagasy* na *Ny Tsaran*' *ny razantsika,* 1948 (edisiona faharoa)
* *Principes du Fokonolona du temps d'Andrianampoinimerina,* 1956/1962 (lahatsoratra fototra hahatakarana ny fahitany ny fandaminana ara-piarahamonina nentim-paharazana malagasy sy ny hasin' ny firenena)
* *L'Ame malgache ou le Fanahy no olona,* 1978
* *Ny Hiran' ny Sambatra,* nadika mivantana avy amin' ny soratra masina indianina *Bhagavad-Gita* avy amin' ny teny sanskrita ho amin' ny teny malagasy.

* *Sombin-tantaran-drazana malagasy,* 1954
* *Daty malaza Antemoro Anakara na Ali Tawarath sy Madagasikara,*
* *Ny marina momba ny M.D.R.M. sy ny zava-miafin' ny fikomiana Malagasy tamin' ny taona 1946-1947*, 1966/1976/1978 (maneho ny fanoloran-tenany sy ny famakafakany ny hetsika ara-pôlitika momba ny fitroarana tamin' ny taona 1947 sy ny andraikitry ny hetsika nasiônalista).
* *Essai d'etude phonetique comparee du sanskrit et du malgache,* 1971
* *Karma-Anglo-Franko-Malagasy na ny asan*' *ny afo telo ho an' i Madagasikara*, 1979
* *Ny lakilen' ny kalendiriem-panandroana Malagasy sy ny fanandroana araka ny andro 7*, 1971
* *La place du sanskrit dans la langue malgache*, 1970

Izy no tompon' ny gazety *Kintan' ny Maraina* izay natonta nanomboka tamin' ny taona 1945.

## Loharano sy fanamarihana