open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fahalalam-pomba

Ny **fahalalam-pomba** dia fitondran-tena mampiseho fanajana, fahatsorana, faharetana ary fahaiza-miaina miaraka amin’ny hafa. Miseho amin’ny fomba fiteny, ny fihetsika ary ny fomba ifandraisana amin’ny olona samihafa izany.

### Ohatra amin’ny fahalalam-pomba

* **Miarahaba** olona rehefa mifanena aminy.
* **Miteny am-panajana** amin’ny lehibe sy ny hafa rehetra.
* **Mihaino rehefa misy miteny** fa tsy manapaka resaka.
* **Misaotra** rehefa misy manampy na manome zavatra.
* **Miala tsiny** rehefa nanao fahadisoana.

### Antony maha-zava-dehibe ny fahalalam-pomba

# Manampy amin’ny fifandraisana tsara eo amin’ny olona.
# Mampiseho fanajana sy hatsaram-panahy.
# Manampy amin’ny fampandriam-pahalemana eo amin’ny fiarahamonina.
# Mahatonga ny olona ho tiana sy hajaina.
Foko (karazan-javamaniry)

Ny **foko** dia karazan-javamaniry roa samy hafa ao amin' ny fianakaviana *[[Fabaceae]]* sy *[[Apocynaceae]]*:

* *[[Eriosema procumbens]]* (izay atao hoe *avokombiby*, *foko*, *kimaogaga* na *kofolona,* amin' ny teny malagasy)
* *[[Cynanchum junciforme]]* (izay atao hoe *belahazotany*, *foko*, *fokotohatra*, *fokotohatse*, *kidorika*, *kifofo*, *kifofoka*, *kifoka*, *kifoko*, *kimaogaga*, *kitsangana*, amin' ny teny malagasy)

## Jereo koa

* Foko (vondron' olona)
* *[[Eriosema]]*
* *[[Pycnoneurum]]*
* *[[Cynanchum junciforme|Cynanchum]]*
Eriosema procumbens

Ny ***Eriosema procumbens*** dia karazan-javamaniry, ahitra na hazobotry madinika, mamony roa ravin-tsimoka, ao amin' ny fianakaviana *[[Fabaceae]]*,  izay tsy fahita raha tsy ao afovoan-tanin' i Madagasikara. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe **avokombiby**, **foko**, **kimaogaga** na **kofolona**. 

*Eriosema procumbens* Benth. ex Baker no anarana siantifikan' io karazan-jaamairy io feno. Navoaka voalohany tamin' ny taona 1883 tao amin' ny *Journal of the Linnean Society, Botany* izy.

Tahaka ny zavamairy hafa amin' ny vondron-karazana *Eriosema*, amin' ny ankapobeny dia ahitra na hazobotry madinika izy io, indraindray manana rantsana mitsotsorika na mandady amin' ny tany (araka ny hevitry ny teny hoe *procumbens*). Ny raviny dia fikambanan' ny zana-pelandravina izay mahazatra amin' ny *Fabaceae*. Miendrika lolo ny voniny, izay mampiavaka ny *Fabaceae* koa, matetika mavo na volomparasy. Misy vihim-boa iray na roa ny voany.

Hita indrindra any amin' ny faritra mafana amin' ny ola-bolantay roa ny karazan' ny *Eriosema*, matetika eny amin' ny sahalava na eny amin' ny hivoka. Tahaka ny *Fabaceae* maro dia mandray anjara amin' ny fanatsarana ny nofon-tany izy ireo amin' ny alalan' ny fifandraisany amin' ny bakteria mamikitra azôta.

## Jereo koa

* *[[Eriosema]]*
* Avokombiby (*[[Asystasia gangetica]]* sy *Eriosema procumbens*)
* Foko na kimaogaga (*[[Cynanchum junciforme]]* sy *Eriosema procumbens*)
Teny filamatra

Ny **teny filamatra** dia fehezanteny fohy na fanehoana an'ohatra mamaritra ireo mpanetsika na ireo kinasan' olona iray, vondrona sosialy, fikambanana, na andrim-panjakana, misafidy azy idealy, ho fitsipi-pitondran-tena, na ho fahatsiarovana ny lasa mamirapiratra.

## OHATRA
Ireto misy filamatra sasany :

* France sy  Haïti : « Liberté, Égalité, Fraternité » ;
* Algérie : « Avy amin'ny vahoaka sy ho an'ny vahoaka » ;
* Maroc : « Andriamanitra, ny firenena, ny mpanjaka » (*Allah, Al watan, Al Malik*), ;
* Royaume-Uni : « Dieu et mon droit » no teny filamatry ny mpanjakan'i Royaume-Uni ; ary « Honi soit qui mal y pense » kosa ny an'ny ordre de la Jarretière, izay ny mpanjaka ihany no lehibeny ;
* Belgique : « L'union fait la force », izay teny filamatr'i Acadie ihany koa, sy amin'ny fiteny hafa ao Angola, Bulgarie, ary Malaisie sy Brooklyn (jereo l'article correspondant amin'ny fampiasana hafa) ;
* Suisse : « *[[Unus pro omnibus, omnes pro uno]]* » no teny filamatra nentin-drazan'i Suisse, na dia tsy ofisialy aza ; nadika ho « *Einer für alle, alle für einen* » amin'ny teny allemand, « Iray ho an'ny rehetra, ny rehetra ho an'ny iray » amin'ny teny français ary « *Uno per tutti, tutti per uno* » amin'ny teny italien ;
* Pays-Bas : « Je maintiendrai » ;
* Brésil : « *[[Ordem e Progresso]]* », Midika hoe « Lamina sy fandrosoana » ;
* Espagne : «  », midika hoe « Mbola ankoatra » ;
* États-Unis : «  », midika hoe « Amin'Andriamanitra inoanay » na hoe « *[[E pluribus unum]]* » midika hoe « Avy amin'ny maro, tokana » ;
* Canada : «  », signifiant « D'un océan à l'autre » ;
* Québec : « Je me souviens » ;
* Tanànan'i Paris: «  », midika hoe  « Resin'ny onja, fa tsy rendrika » ;
* Tchéquie : « *[[Pravda vítězí]]* », midika hoe « Ny marina handresy » ; izay ihany koa ny teny filamatr'i Tchécoslovaquie teo aloha ;
* Monaco : « *[[Deo juvante]]* », teny latina midika « Amin'ny fanampian'Andriamanitra » ;
* Allemagne : «   », midika hoe « Iray sy Mahitsy ary Fahafahana » ;
* Union européenne : « *[[In varietate concordia]]* » (« Tafaray anaty fahasamihafana ») ;
* Burundi : « *Ubumwe Ibikogwa Amajambere* », midika « Unité, Travail, Progrès » ;
* Mouvement anarchiste : « Tsy andriamanitra tsy tompo ».

## Mari-piandrianana
Amin'ny mari-piandrianana, matetika ny teny filamatra aseho amin'ny ampinga famantarana, indrindra fa atao sary horonana eo ambanin'ny ampinga, raha toa ka apetraka eo amboniny ny hiakan'ady.

## Naoty sy tondro

## Jereo koa

### Bibliôgrafia

* Alphonse Chassant sy Henri Tausin :
** *Dictionnaire des devises historiques et héraldiques* (ahitana ihany koa cris de guerre), Paris, J-B Dumoulin éditeur, 1878, 3 volumes
** *Supplément au dictionnaire des devises historiques et héraldiques*, Paris, Librairie historique Émile Lechevallier, 1895, boky 2

* Michel Orcel et Alban Pérès :
** *Dictionnaire raisonné des devises*, tome I, ARCADES AMBO, Paris-Nice, 2017
** *Dictionnaire raisonné des devises*, tome II, ARCADES AMBO, Paris-Nice, 2020
Eleocharis dulcis

Ny ***Eleocharis dulcis*** dia karazana zavamaniry anaty rano ao amin' ny fianakaviana *[[Cyperaceae]]*. Teratany any Azia sy aty Afrika trôpikaly ary any Ôseania ity zavamaniry ity. Ambolena any amin' ny firenena maro izy io hahazoana ny vodiny (taho milevina sy mihangeza) azo hanina, fa raha hanina tsy masaka izy dia mety hamindra aretin' ny tsinay atao hoe *fasciolopsiasis*. Atao hoe ***Eleocharis plantaginea*** koa izy io. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe **harefo**, **hareforefo**, **herefo**, na **horefo**. Tsy tokony hafangaro amin' ny zavamaniry anaty rano roa hafa azo hanina ao amin' ny fianakaviana *[[Trapaceae]]* izy io: ny *Trapa natans* sy ny *Trapa bicornis*. 

## Famariparitana
Zavamaniry an-dranomamy maharitra mihoatra ny roa taona ny *Eleocharis dulcis*. Fitambarana tsimoka mipoitra avy any ambanin' ny tany, efatra na enina, mitsangana izy io, izay mahatratra 1,5 m ny haavony. Miendrika ravina sy varingarina izy ireo, ary 3 hatramin' ny 7 mm ny savaivony. Telo na efatra ny zanapelana fototra izay miloko volontany na mainty.

### Vony
Hita eo amin' ny tendron' ireo tsimoka ireo ny voniny kely, misy kirany miendrika varingarina mifanindry, 1,5 hatramin' ny 4 sm ny lavany ary 6 hatramin' ny 7 mm ny sakany.

### Voa
Misy nofony saronan' ny fonony mafy ny voany.

### Faka
Taranja madinika toy ny kofehy ny fakany, izay miafara amin' ny vodiny ambanin' ny tany mirefy 2,5 hatramin' ny 4 sm. Fotsy ny ao anatin' ireo vodiny ireo izay misy rano 80 %, hodidinin' ny hodiny be kirany manana hatevina 0,75 mm. Ao amin' ireo vodiny ireo dia misy tsimoka kitsoloha. Mihinana ny vodiny ny voron-drano sasany, toy ny *Anseranas semipalmata*.

## Fampiasana
Mety amin' ny fandrahoan-tsakafo ny voan' ny harefo ary mitazona ny firafiny tamin' ny izy mbola manta na dia avy hanadroina ela aza. Ny nofony fotsy dia somary mamy. Voasana toy ny paoma izy io. Ampiasaina amin' ny sakafo aziatika maro izy io fa azo hanina manta ihany koa. Na izany aza, ilaina ny mitandrina amin' ity fihinanana manta ity, satria ny eny amin' ny hodiny mety mitahiry dintan-tsinay *Fasciolopsis buski* (katsentsitry ny olombelona sy ny kisoa). Ampiasaina any Sina mba hanaovana zava-pisotro mamy ny tavolo avy amin' ny vodiny maina, fa ny mololon' ilay zavamaniry kosa atao tsihy sy harona ary satroka.

Anamboaran' ny Malagasy fitafiana nentim-paharazana ny zavamaniry ao amin' ny *[[Eleocharis]]*, any amin' ny faritra aniriany. Ahazoana akora marefo ny harefo nefa fanamboarana tsihy sy harona ary satroka. Misy tavolo miangona ny tahony ka azo atao sakafo amin' ny fotoana tsy mahampy sakafo.

## Jereo koa

* *[[Eleocharis]]*
* Karazana mitovy narana malagasy aminy: *[[Eleocharis limosa]]* (harefo na horefo)
* Harefo
Eleocharis limosa

Ny ***Eleocharis limosa*** dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Cyperaceae]]*, hita indrindra aty Afrika tapany atsimo sy eto Madagasikara. Maharitra mihoatra ny roa taona ity zavamaniry ity. ***Eleocharis baronii*** koa ny anarany ara-tsiansa taloha. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe **harefo**.

## Famariparitana
Zavamaniry an-konahona matanjaka sy mivondrona matevina ny *Eleocharis limosa*. Varingarina tsy misy volovolo sy amin' ny ankapobeny dia mirefy 30 ka hatramin' ny 60 sm ny haavony (indraindray 10 sm) ny tahony. Manana savaivo 2 hatramin' ny 5 mm izy. Tsy misy na lasa fono mielabakaka eo am-pototry ny taho ny raviny. Salohy tokana ny vondrombony izay matevina, mipoitra eny an-tendron-taho, lava (15 ka hatramin' ny 36 mm), ary matevina kokoa noho ny taho. Manana taranja matevina izy io izay ahafahany mihamaro sy mihazona ny tany mando tsy hihetsika.

## Faritra aniriany sy ekôlôjia
Hita any amin' ny faritra sobtrôpikaly ny *Eleocharis limosa*, indrindra fa ao Afrika Atsimo, ao Mozambika, ao Namibia ary ao afovoan' i Madagasikara. Maniry tsara eny amin' ny toerana feno honahona sy amoron-drenirano ary an-tany lemaka izy io. Amin' ny maha zavamaniry mpisava lalana azy dia manenika haingana ny faritra misy fotaka izy rehefa mihena ny haavon' ny rano, manampy amin' ny fanamafisana ny dilatra. Mamorona lasitra izay mampiroborobo ny bakteria mahasoa ny taranjany, ka iheverana azy ho zavamaniry ilaina amin' ny fihadiovan' ny rano maloto. Toerana fanatodizana na fiafenan' ny trondro sy zavamananaina bitika isan-karazany amin' ny tontolo anaty rano koa izy io.

## Fampiasana
Taloha ny karazana mifandray akaiky toa ny *Eleocharis palustris* (sy indraindray *Eleocharis* *limosa* , arakaraka ny faritra) dia nampiasaina tamin' ny fanentsemana kidoro sy ondana na fanamboarana tsihy. Eto Madagasikara, ny *Eleocharis limosa*, tahaka ny zavamaniry ao amin' ny vondron-karazana *[[Eleocharis]]* rehetra, dia anamboaran' ny Malagasy fitafiana nentim-paharazana. Ahazoana akora fanamboarana tsihy sy harona ary satroka koa izy io. Misy tavolo miangona ny tahony ambanin' ny tany (taranja) ka azo atao sakafo amin' ny fotoana tsy mampisy sakafo.

## Jereo koa

* *[[Eleocharis]]*
* Karazan-javamaniry mitovy anarana malagasy aminy: *[[Eleocharis dulcis]]* (harefo, hareforefo, herefo, na horefo)
Azraela

I **Azraela** no anjelin' ny fahafatesana ao amin' ny finoana silamo, izay niseho taonjato maro talohan' izay ao amin' ny soratra apôkrifa *[[Apôkalipsin' i Petera]]*. Amin' ny teny hebreo izy dia atao hoe עֲזַרְאֵל / *ʿǍzarʾēl*, izay midika hoe "Nanampy Andriamanitra", fa amin' ny teny arabo kosa dia عزرائيل / *ʿAzrāʾīl* na *ʿIzrāʾīl*.

Raha oharina amin' ny hevitra mitovitovy amin' izany, dia mitana anjara asa soa amin' ny maha anjelin' ny fahafatesana irak' Andriamanitra azy i Azraela; manao ny asan' ny mpitari-dalana ny fanahy (amin' ny teny grika: ψυχοπομπός / *psychopompós*,) izy, tompon' andraikitra amin' ny fitondrana ny fanahin' ny maty aorian' ny fahafatesany. Ao amin' ny finoana silamo dia voalaza fa mitazona horonam-boky momba ny hiafaran' ny olombelona izy, mirakitra ny anarany amin' ny fahaterahany sy mamafa an' izany amin' ny fahafatesany, mitovy amin' ny anjara asan' ny מלאך המוות / *malakh ha-mavet* (anjelin' ny fahafatesana) ao amin' ny jodaisma.

Arakaraka ny fomba fijery sy ny fitsipiky ny fivavahana isan-karazany iresahana azy, dia azo aseho ho mponina ao amin' ny Lanitra Fahatelo, fizaràn' ny Lanitra amin' ny jodaisma sy ny silamo. Ao amin' ny finoana silamo dia iray amin'  ny arkanjely efatra izy, ary fantatra amin' ny hoe ملك الموت / *Malak al-Mawt* ("anjelin' ny fahafatesana") ao amin' ny Kor'any, izay mifanitsy amin' ny teny hebreo hoe מלאך המוות / *Malʾakh ha-Maweth* ao amin' ny literatiora rabinika. Amin' ny teny hebreo ny hoe "Azrael" dia nadika hoe "Anjelin' Andriamanitra" na "Fanampiana avy amin' Andriamanitra".

## Jereo koa

* Anjely
* Arkanjely
* Anjelin' ny fahafatesana

* Anjely ao amin' ny silamo
* Anjely mpandrava (Baiboly)
* Tanatôsy -  Rafahafatesana, ao amin' ny fedrà grika

* Abadôna na Apôliôna ao amin' ny *[[Apôkalipsan' i Joany|Bokin' ny Apôkalipsy]]*
* Gabriela
* Mikaela na Misely
* Môta (andriamanitra) -- andriamanitry ny fahafatesana ao amin' ny *[[Bokin' i Habakoka]]*
* Samaela, anjely ao amin' ny *[[Talmoda|Talmud]]*
Môta (andriamanitra)

I **Môta** dia andriamanitra ny fahafatesana sy ny tontolo ambanin' ny tany tao amin' ny fivavahan' ny Kanaanita, tany Siria tamn' ny Andro Taloha. Fantatry ny mponin' i Ogarita sy tany Fenisia, izay nielezan' ny fivavahana kanaanita koa izy,.  Amin' ny teny fenisianina izy dia atao hoe 𐤌𐤕 / *mūt*, fa amin' ny teny hebreo kosa dia מות / *māweṯ*, amin' ny teny ogaritika dia 𐎎𐎚. Midika ara-bakiteny hoe "fahafatesana" io anarany io. 

Avy amin' ny lahatsoratra hita tany Ogarita ny loharanon-kevitra lehibe momba an' i Môta ao amin' ny fedrà kanaanita, nefa voatonona ao amin' ny sombiny sisa tavela tamin' ny fandikan-teny grika nataon' i Filôna avy any Biblôsy avy amin' ny asa soratr' ilay Fenisiana atao hoe Sankoniatôna.

Ao amin' ny tapany farany amin' ny fitantarana fantatra amin' ny anarana hoe "Tantaran' i Baala", dia nifanandrina tamin' ilay andriamanitra-maherifon' ny tantara izy, dia i Baala ilay andriamanitry ny oram-baratra, izay nolaviny ny fiandrianany tamin' ny andriamanitra hafa. Taoria' ny ady sarotra iray, dia nanaiky an' i Baala i Môta tamin' ny farany. Ity fedrà ity dia mampiseho an' i Môta ho maneho ny haintany izay mampahory an' Ampiposahana, fa i Baala kosa no andriamanitra mpndatsaka orana. Rehefa nogadraina any ambanin' ny tany izay misy an' i Môta i Baala, dia niharan' ny haintany tokoa ny tany, ary famantarana ny fandresena (tsy maharitra) azon' i Môta izany.

Ao amin' ny kahatsoratra hebreo, ny Fahafatesana (*Maweth*/*Mavet*/*Maveth*) dia hita ao amin' ny *[[Bokin' i Habakoka]]* 2:5 sy ao amin' ny *[[Bokin' i Jôba]]* 18:13.

## Jereo koa
Michel Abdollahi

**Michel Abdollahi** (teraka ny 20 Aprily 1981 tao Teheran) dia mpanolotra fandaharana amin'ny fahitalavitra Alemana-Iraniana, mpampiantrano fandaharana, mpanakanto fampisehoana, poeta slam, mpanao hosodoko ary mpanao gazety.

## Fiainana
Teraka tao Teheran i Abdollahi ary nifindra tany  niaraka tamin'ny fianakaviany tamin'ny 1986. Nanomboka tamin'ny taona 2000, dia nisoratra anarana tao amin'ny Oniversiten'i Hamburg izy, izay nianarany lalàna voalohany ary avy eo nianatra fianarana Islamika.

Nandritra ny naha-chancellor an'i Ole von Beust, dia niasa tao amin'ny Chancellery Antenimieran-doholona tao Hamburg izy ary mpikambana tao amin'ny komitin'ny fanjakana CDU ho an'ny fampidirana.

## Jereo koa
Amanita tainaomby

Ny ***Amanita tainaomby*** dia karazana holatra ao amin' ny fianakaviana *[[Amanitaceae]]*, ary nofaritana tamin' ny santionany nangonina teto Madagasikara. Ity karazana ity dia nofaritana' i Roger Heim, manam-pahaizana frantsay momba ny mikôlôjia voalohany tamin' ny taona 1930, avy amin' ny fanangonana natao tany amin' ny ala malagasy sy ny tany malalaka sasany. Amin'ny teny malagasy izy io dia atao hoe **holataikomby**, **kindreotainomby**, **kindroatainomby**, ary **olatainomby**. Avy amin' ny teny malagasy hoe "*[[Tain' omby|tain' aomby]]"* ny mpamaritra karazana ho "*tainaomby*".

## Famariparitana
Ity holatra ity dia manana satroka matetika fotsy izay mety hahatratra 10 ka hatramin' ny 15 sm eo ho eo ny savaivony ary matetika misy sisa tavela amin' ny voaly amin' ny endrika votsy maro. Ny tahony matanjaka kosa dia misy peratra elabakaka ary mifarana amin' ny fotony mibontsina.

## Ekôlôjia
Amin' ny lafiny ekôlôjia, ny *Amanita tainaomby* dia matetika mifandray amin' ny tany be akora ôrganika ary matetika hita any amin' ny kijana na eo akaikin' ny valan' omby. Mitazona fifandraisam-piaraha-miaina amin' ny fakan-kazo izy io, indrindra any amin' ny ala mando na any amin' ny toerana anirian' ny kininina (*Eucalyptus*) sy ny hazokesika (*Pinus*).

## Poizina
Ity holatra ity dia heverina ho tena misy poizina ary misy fitambaran' akora mitovitovy amin' ny amanitinina, poizina hita ao amin' ny karazana atao hoe *Amanita phalloides*. Mety hiteraka fahasimbana lehibe amin' ny atiny ny fihinanana azy io. Ny tantara notaterin' i Roger Heim ihany koa dia milaza fa ny mpitsabo nentim-paharazana malagasy, indrindra fa ny ombiasy any amin' ny tapany atsimon' ny Nosy sy ny faritra Androy, dia nahafantatra sy indraindray nampiasa io holatra io tamin' ny fombafomba nentim-paharazana na toe-javatra ara-pitsarana sasany.

## Jereo koa

* *[[Amanita]]*
* *[[Amanita alliodora]]*
Tiriela

I **Tiriela** dia anjely na fanahy any an-danitra, araka ny fanehoana kabalistika sy esôterika azy, matetika mifandray amin' ny rariny sy ny fiarovana ary ny fahalalana avy amin' Andriamanitra. Araka ny loharano momba ny ôkoltisma tandrefana, ao amin' ny grimoara sy ny lahatsoratra mistika, indraindray izy dia aseho ho arkanjely madinika na mpiambina ny zava-miafin' izao rehetra izao (mistery kôsmika), miandraikitra ny fitarihana ny fanahin' ny olombelona sy ny fitazonana ny fifandanjana eo amin' ny mazava sy ny haizina. Amin' ny teny hebreo ny anarany dia **תִּירִיאֵל** na **תיריאל** / ***Tiriel***. izay midika hoe "fahitan' Andriamanitra" na "Andriamanitra no fahitako".

Ao amin' ny literatiora kabalistika, i Tiriela dia zara raha voatonona ao amin' ny lahatsoratra kanônika toy ny *[[Zohar]]*, saingy miseho matetika kokoa amin' ny fanangonana esôterika taty aoriana sy ao amin' ny vondron' anjely nindramina avy amin' ny Kabala, izay andikana ny anarany ho "lelafon' Andriamanitra" na "fahitan' Andriamanitra". Ny mpanoratra tandrefana, nanomboka tamin' ny taonjato faha-17, dia nampiditra azy ao amin' ny lisitry ny anjely mpiambina na ao amin' ny fomba fisaintsainan' anjely, izay matetika mampifandray azy amin' ny sikidy, amin' ny fanambaràna tsiambaratelo ary amin' ny fiarovana amin' ny hery ratsy.

Roa loha noho izany ny andraikiny: mistika (mifono zava-miafina), amin' ny maha mpanelanelana azy eo amin' Andriamanitra sy ny olombelona, ​​ary an' ohatra noho izy maneho ny fahazavan' ny fahalalana sy ny fiambenana ara-pitodrantena.

## Jereo koa

* Andriamanitra - arkanjely - anjely - fanahy (ao amin' ny fanandroana sy ny sikidy): Adnakiela - Agiela - Ambriela - Anaela - Apôlôna - Asmôdela - Atena - Barbiela - Barkiela - Bartsabela - Diana - Gabriela - Grafiela - Hagiela - Hamaliela - Hanaela - Hasmôday (*na [[Asmôdeo]]*) - Hismaela - Jôfiela - Jonô - Jopitera - Kasiela - Kedemela - Keresy - Malkidaela - Marsa - Merkiora - Mikaela - Moriela - Nakiela - Neptiona - Rafaela - Sakiela - Samaela - Sarakiela (*Sarachiel*) - Satiorna - Sôrata - Taftartarata - Tiriela - Venosy - Verkiela - Vesta - Volkano - Zazela - Zoriela
Hajasoa Vololona Picard

I **Hajasoa Vololona Picard Ravololo** dia vehivavy frantsay-malagasy, mpahay siansa, mpanao pôlitika, mpanoratra,teraka ny 17 Avrily 1956. Hatramin' ny nahazoany zom-pirenena frantsay tamin' ny taona 1982 dia nitana toerana ara-kolontsaina sy ara-pôlitika maro tao La Réunion izy. Navitrika tamin' ny mpikatroka anaty fikambana koa izy. Teo amin' ny faha-28 taonany izy dia lasa filohan' ny fikambanana Axes Océan Indien mpiahy ny maha olona izy ary mpikambana mpanorina ny edisiona Grand Océan, trano fanontana natokana ho an' ny famoahana sy fampiroboroboana ny asan' ny mpanoratra vao misondrotra avy ano La Réunion sy avy amin' ny firenena manodidina. Ny asa soratr' i Hajasoa Vololona Picard dia ahitana andrana sy tantara foronina ary tononkalo.
Henri Rahaingoson

I **Henri Rahaingoson**, izay atao hoe **Di**, dia mpahay teny sy mpampianatra ary akademisiana teraka tamin' ny 26 Novambra 1938 tao Antananarivo ary maty ny 13 Avrily 2016 tao amin' io tanàna io ihany.

## Tantaram-piainany
Nanomboka ny asany tamin' ny fampianarana teny frantsay sy literatiora môderina i Henri Rahaingoson. Tamin' ny volana Mey 1972, rehefa nanao fihetsiketsehana ny mpianatra hitaky ny fampiharana ny demôkrasia sy ny fanagasiana ny fampianarana, i Henri Rahaingoson, mpampianatra sady sendikalista tamin' izany fotoana izany, dia nanohana ny fihetsiketsehana izay nitarika ny fiafaran' ny Repoblika voalohany. Lasa mpampianatra teny malagasy, tantara malagasy, haiteny ary ny fandikan-teny izy taorian' izay. Tao amin' ny Oniversiten' Antananarivo izy dia nampianatra ny teny malagasy am-bava sy an-tsoratra ary ny haiteny amam-piarahamonina tao amin' ny depatrementa sôsiôlôjia ary ny fandikan-teny tao amin' ny departemantan' ny teny frantsay. Nampianatra tao amin' ny Collège Saint-Michel ao Antananarivo ihany koa izy. Nitana ny toeran' ny filoha lefitra tao amin' ny fizaràna Zavakanto sy Literatiora tao amin' ny Akademia Malagasy izy. Izy no nanombka ny fankalazana ny iray volan' ny teny malagasy isan-taona amin' ny volana Jona.

## Boky nosoratana

* Rahaingoson, Henri, *[https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000138959 Fara-la-chèvre et sa sœur]* | *I Fara-osy sy Ravavimatoa*, Zanzibar: Eacrotanal, 1982.

* Rahaingoson, Henri. *Amboaran-tsombintantara*, *Jobily faha-50 taona Havatsa-Upem*, Antananarivo, 2002.
Coracopsis nigra

Ny ***Coracopsis nigra*** dia karazana boloky kely mainty manopy manga rehefa taratry ny masoandro ny lohan' ny elany ary miafara amin' ny mainty matroka be. Ao amin'ny fianakaviana *[[Psittaculidae]]* izy io. Atao hoe **boloky**, **ampala**, **sihotsy**, **vaza** ny narany amin' ny teny malagasy.

Mirefy eo aminy 30 sm eo ny halavany (lohany hatrany amin' ny rambony). Manana feo manga sy sioka tsara kokoa ny boloky kely raha oharina amin' ny boloky be. Any anaty kirihitr' ala lavitry ny olombelona no ahitana azy, dia amin' iny ilany atsinanana sy andrefanan' ny Nosy iny. Miara-miaina eo amin' ny 60 na 70 isa eo ny boloky kely raha toa ka mitokana lavitry ny namany ny mpivady hikotrika.

## Jereo koa

* *[[Coracopsis]]*
Ljudmila Vyacheslavovna Kolesnikowa

**Ljudmila Vyacheslavovna Kolesnikowa**, teraka tamin'ny 1 Martsa 1990 izy. Sivily Okrainiana izay nanorina fiainam-baovao tany Irlandy taorian'ny fanafihan'ny Rosiana.

Tamin'ny Jona 2024, niverina nandevina ny reniny izy, izay maty noho ny homamiadana. Fotoana fohy taorian'ny fandevenana, dia nosamborin'ny mpiasan'ny Sampan-draharahan'ny Fiarovana Federaly Rosiana (FSB) izy. Ny fototry ny fanenjehana azy dia ny fiampangana *famadihana ambony* noho ny fanomezana €25 ho an'i .

Voampanga ho nividy hajia NFT roa antsoina hoe hajia tamin'ny taona 2022 izy, izay mitentina €25, izay ny vola azony dia noheverina fa natao ho an'ny drôna miaramila Okrainiana. Tsy misy porofo manohana ny fisian'ireo hajia ireo.

Tamin'ny 5 Jona 2025, ny fitsarana Rosiana tao Krimea dia nanasazy an'i Lyudmila Kolesnikova higadra 17 taona an-tranomaizina noho ny fiampangana famadihana ambony araka ny Andininy faha-275 ao amin'ny Fehezan-dalàna Heloka Bevava ao amin'ny Federasiona Rosiana. Natao tsy nisy varavarana ny fitsarana ary tsy nahafeno ny fenitra farany ambany indrindra amin'ny fizotran'ny raharaha.

Nandritra ny fitazonana azy tsy ofisialy nanomboka ny Jolay ka hatramin'ny Oktobra 2024, tsy afaka nahazo torohevitra ara-dalàna, ny fianakaviany, na ny fitsaboana mahaleo  tena i Lyudmila.

## Jereo Koa
Coracopsis vasa

Ny ***Coracopsis vasa*** dia karazana boloky lehibe, mainty somary volon-davenona, ary manopy manga sy maitso ny lohan' ny elany ka miafara amin' ny mainty matroka be. Ao amin' ny fianakaviana *[[Psittaculidae]]* izy io.  Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe **boloky**, **ampala**, **sihotsy** na **vaza**. Mirefy eo amin' ny 60 sm izy io ary manana feo maranitra rehefa misioka. Any amin' ny faritra andrefan' i Madagasikara no tena ahitana azy, na dia efa miparitaka eran' ny Nosy aza izy noho ny fihazana sy fivarotana azy. Vorona miha lany tamingana ity karazana boloky ity satria mihena ny toera-ponenany vokatry ny doro tanety sy ny fanapahana ny ala.

## Jereo koa

* *[[Coracopsis]]*
Mônarsisma

Ny **mônarsisma** dia foto-pampianarana pôlitika sy hevitra ny olona manohana sy miaro ny mônarsia (fitondràn' olon-tokana), nefa tsy miankina amin' ny mônarka voatondro manokana, izany hoe endriky ny fitondram-panjakana izay misy olona tokana (mônarka) mitazona ny fahefam-panjakana. Ny olona manohana an' io endrika governemanta io dia atao hoe mônarsista. Amn' ny mifanohitra amin' izany, ny fanoherana ny fitondrana mônarka dia antsoina hoe repoblikanisma. Tsy voatery ho lova ny fomba fisafidianana mônarka: amin' ny toe-javatra tsy fahita firy dia mety hofidina izy ireo, toy ny emperora tao amin' ny Empira Rômana Masina, ny mpanjaka voafidy tany Pôlônina, ny dôza tao amin' ny Repoblikan' i Venezia, na (ankehitriny) ny papa ao amin' ny Eglizy Katôlika Rômanina ao Vatikàna sy ny soltàna ao Malezia.

## Jereo koa

* Tsy afangaro amin' ny hoe "mônarsianisma" (teôlôjia)
* Demôkrasia
* Fisaraham-pahefana
Adamalandy

I **Adamalandy** dia zavaboary tantaraina ao amin' ny fedrà malagasy, izay voalaza fa bibilava goavana manana hery lehibe, monina ao amin' ny honahona any Madirovalo, distrikan' Ambato-Boeny. Araka ny fitantatana dia manome harena sy fahasalamana ho an' izay mifanena aminy izy io, saingy mitaky fahanginana tsy filazalazana na amin' iza na amin' iza raha tsy te hahita loza mahatsiravina.

Bibibe mitahiry zava-miafina na fanahy mpiambina izy io, ka sady atahorana no hajaina. Milaza ny fitantarana fa manatateraka firarian-tsoa (fahasalamana, fanambinana) izy ho an' izay mifanena aminy ao amin' ny toerana be honahona misy azy. Izay olona nifanena aminy toy izany dia tsy tokony hanambara na oviana na oviana ny fisian' ilay bibilava na ny toerana misy azy, raha tsy izany dia hisy loza hahazo ny fianakaviany, araka ny voalazan' ny mponina eo an-toerana momba ny vahiny iray izay tsy nahatana ny tsiambaratelo.

Misy koa anefa ny mihevitra fa mety ho mpimasy mahery avy amin' ny fianakavian' ny mpanjaka Sakalava i Adamalandy. Ity fedrà ity dia miorim-paka ao amin' ny lovantsofina ao amin' ny faritanin' i Mahajanga ka mitandrina dia mitandrina ny mponina eo akaikina honahona ao amin' ilay faritra.

## Jereo koa
*Ambondrombe
*Andrebabe
*Lolovokatra
Ankohonana

Ny **ankohonana** dia fitambaran' ny olona rehetra ao anatin' ny tokantrano izay ahitana ny tena sy ny vady aman-janaka, mety miampy koa ny olona hafa rehetra iadidiana toy ny ray aman-dreny antitra, ny mpiasa, ny havana na zana-kavana mipetraka ao amin' ny tena. Ny tokantrano kosa, eo amin' ny kolontsaina malagasy, dia ny trano iveloman' ny mpivady mitokana tsy miaraka amin' ny ray aman-dreny na ny havana, mbamin' izay rehetra mikasika ny trano toy ny fanaka sy ny fikarakarana andavanandro atao ao.

## Jereo koa

* Tokantrano
* Fianakaviana
2026 Kenià tondra-drano

Tany am-piandohan'ny volana Martsa 2026, nisy tondra-drano tampoka vokatry ny oram-be namely ny faritra sasany tao Kenià, indrindra fa ny renivohitr'i Nairobi, ka nahafaty olona 43 farafahakeliny. Nandrakotra ny lalana nanerana ny tanàna ny rano tondraka taorian'ny oram-be nandritra ny alina izay nahatonga ny renirano tondraka, namafa ny fiara ary nampijanona ny fiara. Maty noho ny fahatoranana an-drano na ny herinaratra ny ankamaroan'ireo niharam-boina.

Niteraka fahatapahana goavana teo amin'ny fitaterana sy ny fotodrafitrasa tao Nairobi ny tondra-drano, anisan'izany ny fikatonan'ny lalana lehibe sy ny fahatapahan-jiro tany amin'ny manodidina maromaro. Napetraka ireo mpamonjy voina, anisan'izany ny miaramila sy ny sampan-draharaha misahana ny asa soa, mba hanampy ireo mponina tra-boina.

## Lafika
Isan-taona dia misy fizaran-taona roa lehibe manorana any Kenià: ny oram-be maharitra manomboka amin'ny Martsa ka hatramin'ny Mey ary ny oram-be fohy manomboka amin'ny Oktobra ka hatramin'ny Desambra, izay samy mety hitondra oram-be sy tondra-drano manerana ny faritra sasany amin'ny firenena. Ny tondra-drano any Kenià dia mifandray amin'ny olana ara-drafitra, anisan'izany ny fandroson'ny tanàn-dehibe haingana, ny fampandrosoana eny amin'ny lemaka tondraka sy ny tany amoron-drano, ary ny fotodrafitrasa fanariana rano izay tsy mifanaraka amin'ny fitomboan'ny tanàna toa an'i Nairobi. Nilaza ireo mpikaroka fa ireo anton-javatra ireo, miaraka amin'ny fampiharana malemy ny fitsipika momba ny fandrindrana ny fampiasana ny tany sy ny fahasimban'ny faritra fakana rano, dia nampitombo ny hamafin'ny fiantraikan'ny tondra-drano tato anatin'ny taona vitsivitsy.

Talohan'ny tondra-drano tamin'ny taona 2026, namoaka fampitandremana ny Departemantan'ny Toetr'andro any Kenià tamin'ny 25 Febroary 2026 izay naminavina oram-be ho avy amin'ny faritra maro ao amin'ny firenena. Ny fampitandremana dia nanambara fa hisy rotsak'orana mihoatra ny 20 milimetatra ao anatin'ny 24 ora any amin'ny faritra sasany, anisan'izany ny tendrombohitra afovoany sy ny faritry ny Farihin'i Victoria. Nampitandrina ny manampahefana fa mety hiteraka tondra-drano tampoka, fahitana ratsy ary loza hafa mifandraika amin'ny toetr'andro any amin'ireo faritra voakasik'izany ny toetr'andro.

## Loharano sy fanamarihana
Fabio Oliveira

**Fabio Alex de Oliveira** (teraka ny 7 Novambra 1973 tao Guarapuava), dia injeniera sy mpanao politika breziliana mifandray amin'ny Partido Novo (NOVO).

## Biografia
Teraka sy lehibe tao Guarapuava, nahazo diplaoma tamin'ny injeniera sivily tao amin'ny Oniversitem-panjakana Ponta Grossa izy ary monina ao Curitiba amin'izao fotoana izao ary protestanta ary manatrika ny Fiangonana Batista.

## Asa ara-politika
Tamin'ny fifidianana fanjakana tamin'ny 2022 dia nirotsaka hofidiana tao amin'ny ALEP izy, voafidy ho solombavambahoaka, ho an'ny Podemos (PODE), nahazo vato 34,640.

## Jereo koa
Lindsey Graham

**Lindsey Olin Graham**, teraka ny 9 Jolay 1955 tao Central, Pickens County, South Carolina, dia mpanao politika Etazonia ao amin'ny Antoko Repoblikana. 

Nanomboka tamin'ny 2003 izy dia mpikambana ao amin'ny Antenimieran-doholona ao amin'ny fanjakan'i Karolina Atsimo, izay nisolo tena azy teo aloha tao amin'ny Antenimieran-doholona Amerikana. Tsy nahomby izy tamin'ny laharana voalohany ho an'ny filoham-pirenena amerikana tamin'ny 2015. Nanomboka ny taona 2019 ka hatramin'ny 2021, izy no filohan'ny Komitin'ny Fitsarana Antenimieran'i Etazonia.

## Jereo koa

### Rohy ivelany
Jarrahdale

**Jarrahdale** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Western Australia ao amin'ny Aostralia.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 1192 mponina tamin'ny taona 2016.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Aostralia
** Western Australia

## Tsiahy
ZOAM

Ny **ZOAM** na **ZWAM** dia hetsiky ny tanora nipoitra tao Antananarivo tamin' ny andron' ny Repoblika Malagasy (Repoblika voalohany) ary nanana ny lazany manokana tamin' ny taona 1972 raha nanao vy-very ny ainy tamin'ny fanohanana ny hetsi-panoherana notarihin'ny mpianatra teny amin'ny Anjerimanontolo na Oniversite manohitra ny fitondran' ny filoha Philibert Tsiranana. Maro ny fanalavana io anarana io ka anisan' izany ny hoe "**Zatovo Western Amical Malagasy**" sy ny hoe "**Zatovo Ory Asa Malagasy**" taty aoriana. Ny teny hoe "Western" (izay midika hoe "Tandrefana") dia vokatry ny fitafian' ny mpikambana ao amin' io vondrona io izay mpankafy Spaghetti Westerns (zana-karazana sarimihetsika Western) ka nanao satroka "cowboy" (mpiandry omby tany Amerika Avaratra). Araka ny voalazan' i Lesley Sharp, ny "cowboy" tao amin' ny ZWAM dia "nanao fomba fiakanjo mampahatsiahy an' i Clint Eastwood, izay fantatra fa "tompon' ny tena rariny" manoloana ny ny "mpiaro ny lalàna". Nanova ny anarany ho ZOAM ilay vondrona taty aoriana, fanafohezana ny hoe Zatovo Ory Asa Malagasy, izany hoe fikambanan' ny tanora malagasy tsy an' asa.

Ity hetsika ity dia nisarika ny mpikambana ao aminy avy amin' ny faritra vakin-tanàna mahantra, "Mainty" tao an-drenivohitr' i Madagasikara, izay nonenan' ny taranaky ny andevo taloha. Ny ZOAM no fikambanan' ny taranaka andevo voalohany teto Madagasikara izay nanao tolona hiadiana amin' ny fanavakavahana ny taranaky ny andevo eo amin' ny fampianarana sy ny asa.

## Fanovozan-kevitra

* Randrianja, Solofo; Ellis, Stephen, eds. (2009). *Madagascar: A Short History*. London: Hurst. . OCLC 351399044.
* Sambo, Clément (2001). *Langages non conventionnels à Madagascar: argot des jeunes et proverbes gaillards*. Paris: Inalco-Karthala. . OCLC 47735604.
* Sharp, Lesley A. (2002). *The Sacrificed Generation: Youth, History, and the Colonized Mind in Madagascar*. Berkeley: University of California Press. . OCLC 59471111.

## Jereo koa

* Andevo (teto Madagasikara)
Labrador

**Labrador** dia faritra ara-jeografika sy ara-kolontsaina ao amin'ny faritanin'i Newfoundland sy Labrador any Kanada. Izy no faritra kontinentaly lehibe indrindra amin'ny faritany ary mahaforona 71% amin'ny velaran'ny faritany saingy 6% monja amin'ny mponina ao aminy no mipetraka. Izy no faritra ara-jeografika lehibe indrindra sy avaratra indrindra amin'ireo faritany efatra ao amin'ny Atlantika.

I Labrador no mipetraka amin'ny ankamaroan'ny faritra atsinanan'ny Saikinosin'i Labrador. Mifanila amin'ny faritanin'i Québec any andrefana sy atsimo izy. Mizara sisin-tany kely amin'ny faritanin'i Nunavut ao amin'ny Nosy Killiniq ihany koa i Labrador.
Newfoundland sy Labrador

**Newfoundland sy Labrador** (nohafohezina hoe **NL**) dia faritany iray izay mipetraka any amin'ny faritra atsinanan'i Kanada. Ny faritany dia ahitana ny nosy Newfoundland sy ny faritra kontinanta Labrador, izay manana velaran-tany 405,212 km2 (156,453 sq mi). Tamin'ny taona 2025, ny mponina ao Newfoundland sy Labrador dia tombanana ho 549,738.

Ny nosy Newfoundland (sy ireo nosy kely manodidina azy) no fonenan'ny mponina manodidina ny 94 isan-jaton'ny faritany, ary maherin'ny antsasany no mipetraka ao amin'ny Saikinosin'i Avalon. Manana sisin-tany amin'ny faritanin'i Québec i Labrador ary koa sisin-tany fohy amin'ny faritanin'i Nunavut ao amin'ny Nosy Killiniq. Ny vondrom-piarahamonina frantsay any ampitan-dranomasina ao Saint Pierre sy Miquelon dia eo amin'ny 20 km (12 mi) andrefan'ny Saikinosin'i Burin.

## Loharano sy fanamarihana
Caiguna

**Caiguna** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Aostralia Andrefana ao amin'ny Aostralia.

Io no fijanonana faharoa any atsinanan'i Norseman amin'ny dia miankandrefana mamakivaky ny Lemaka Nullarbor. Eo anelanelan'i Balladonia sy Caiguna dia misy lalambe mirefy 146.6 kilometatra (91.1 mi) izay iray amin'ireo lalana mahitsy lava indrindra eran-tany.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 4 mponina tamin'ny taona 2021.

### Toe-tany
Toetrandro lemaka (Köppen BSk) no misy an'i Caiguna. Mazàna dia malefaka ny toetrandro miaraka amin'ny fiovaovan'ny fizaran-taona kely. 27 °C (81 °F) ny salan'isa amin'ny fahavaratra ary 18 °C (64 °F) eo ho eo ny ririnina amin'ny tolakandro. Mahalana vao mafana ny alina noho ny rivotra mangatsiaka avy any atsimo.

## Jereo koa
* Aostralia
** Western Australia

## Tsiahy
Eucla

**Eucla** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Aostralia Andrefana ao amin'ny Aostralia, eo amin'ny 11 kilometatra eo ho eo (7 mi) andrefan'ny sisin-tanin'i Aostralia Atsimo.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 37 mponina tamin'ny taona 2021.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Aostralia
** Aostralia Andrefana

## Tsiahy
Cocklebiddy

**Cocklebiddy** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Aostralia Andrefana ao amin'ny Aostralia. Io no fijanonana fahatelo aorian'i Norseman amin'ny dia miankatsinanana mamakivaky ny Lemaka Nullarbor.

Io no toerana akaiky indrindra ny morontsirak'i Twilight Cove, izay 26 km (16 mi) atsimo. Manaraka ny faritry ny ora ampiasain'i Eucla *UTC+8:45* i Cocklebiddy.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 15 mponina tamin'ny taona 2021.

### Toe-tany

## Tantara

### Taona 1800 sy 1900
Tobim-piasan'ny iraka Aborijinaly i Cocklebiddy, izay ny fototra vato ihany no sisa tavela ankehitriny.

Noheverina fa mety ho loharanon-drano io faritra io, ary nandritra ny Ady Lehibe Faharoa, niezaka naka rano madio avy amin'ireo farihy ireo injenieran'ny tafika, saingy hita fa misy rano madio manify manarona rano masira be dia be.

Ny Gara Telegrafy Eyre, izay miorina 49 km (30 mi) atsimon'ny tanàna, dia niasa nanomboka tamin'ny 1897 ka hatramin'ny 1929. Tsy tahaka ny ankamaroan'ny hafa, dia nijanona tao amin'ny toetry ny fiarovana tsara izy io noho ny fitokana-monina sy ny fiarovana azy amin'ny Ranomasimbe Atsimo, ary tamin'ny 1976, rehefa namorona ny Tahirim-boahary Nuytsland ny Governemanta, dia lasa Eyre Bird Observatory ny tranobe, izay nosokafana tamin'ny 1978. Ny toeram-pandinihana dia manolotra toerana fototra ho an'ny toby. Karazana vorona maherin'ny 230 no voarakitra tao.

### Taona 2000

## Jereo koa
* Aostralia
** Aostralia Andrefana

## Tsiahy
General Estevam Theophilo

**Estevam Theophilo Gaspar Cals de Oliveira** (teraka tamin'ny 1955 tao Rio de Janeiro)  dia jeneraly misotro ronono avy amin'ny tafika breziliana izay komandin'ny Amazonas Commando.

## Asa ara-politika
Estevam Theophilo dia rahalahin'ny Jeneraly Guilherme Theophilo, izay nitarika ny CMA teo aloha (2015-2016) ary Sekretera Jeneralin'ny Filaminam-bahoaka tao amin'ny governemantan'i Jair Bolsonaro. 

Tamin'ny taona 2022 dia voampanga ho nandray anjara tamin'ny fanonganam-panjakana voalaza fa nitranga izy saingy navotsotry ny fitsarana. 

Ny rahalahiny, ny Jeneraly Guilherme Theophilo, dia kandidà PSDB ho governoran'i Ceará tamin'ny taona 2018. 

## Firehana
Samy zanaky ny miaramila iray hafa, ny Jeneraly Brigadier Manoel Theóphilo Gaspar de Oliveira Neto sy Maria de Lourdes Cals Theóphilo Gaspar de Oliveira.

## Antoko
*Partido Novo

## Jereo koa
Singleton (mitovy anarana)

**Singleton** dia mety ilazana hoe:

## Toerana
### Aostralia
* Singleton (Valesa Atsimo Vaovao), tanàna iray any Valesa Atsimo Vaovao
* Singleton (Aostralia Andrefana), tanàna iray any Aostralia Andrefana
Itaporã

**Itaporã** dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly tenan'i  ao amin'ny Brazila.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 24.137 mponina.
Kaominina manamorona: Dourados, Douradina, Maracaju, Rio Brilhante
Halavany mankany an-drenivohitra (Campo Grande): 231 km

## Jereo koa
* Brazila
** Mato Grosso do Sul

## Tsiahy
Gerson Claro

**Gerson Claro**   (teraka ny 8 Novambra 1967 tao Itaporã) dia mpanao politika breziliana, mpikambana ao amin'ny antoko Progressistas (PP).

Tamin'ny fifidianana tamin'ny taona 2022, voafidy ho solombavambahoaka tao  izy, ary tamin'ny 1 Febroary 2023, voafidy ho Filohan'ny Antenimieram-pirenena.

## References
Rawlinna

**Rawlinna** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Western Australia ao amin'ny Aostralia.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 33 mponina tamin'ny taona 2021.

### Toe-tany
288 milimetatra ny rotsakorana isan-taona.

## Jereo koa
* Aostralia
** Western Australia

## Tsiahy
Victoria (Aostralia)

**Victoria** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Aostralia Andrefana ao Aostralia. Ny renivohiny dia Melbourne. Victoria no fanjakana kely indrindra ao amin'ny tanibe raha ny velarantany ary manana mponina faharoa ambony indrindra misy mponina 6,6 tapitrisa eo ho eo. Victoria no be mponina be indrindra amin'ny fanjakana Aostraliana rehetra. Victoria dia manamorona an'i Valesa Atsimo Vaovao any avaratra ary Aostralia Atsimo any andrefana.
Border Village

**Border Village** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Aostralia Atsimo ao amin'ny Aostralia.

Eo amin'ny sisin-tanin'i Aostralia Atsimo sy Aostralia Andrefana no misy azy.

## Jeografia
Any amin'ny 12 km (7.5 mi) atsinanan'i Eucla, Aostralia Andrefana no misy ny tanàna.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Aostralia
** Aostralia Atsimo

## Tsiahy
Bazardüzü

I **Bazardüzü** dia tendrombohitra ao amin' ny tandavan-tendrombohitr' i Kaokazy Lehibe eo amin' ny sisin-tany manasaraka an' i Azerbaijàna sy i Rosia (Dagestàna). Atao hoe Bazardüzü dağı [bɑzɑrdyˈzy] izy amin' ny teny azerbaijaney;  Кичӏен сув [kiˈtʃʼe suv] amin' ny teny lezgiana, fa Базардюзю [bəzərdʲʉˈzʲu] kosa amin' ny teny rosiana. Mahatratra 4&nbsp;466 m ambonin' ny haabon' ny ranomasina izy io ka izy no tampona avo indrindra any Azerbaijàna sy Dagestàna, ary any amin' ny faritr' i Qusar no misy azy. Ny teboka farany atsimon' i Dagestan (noho izany farany atsimon' i Rosia) dia eo amin' ny 7 km any atsimo-andrefan' io tendrombohitra io. Amin' ny teny azerbaijaney ny hoe *Bazardüzü* dia midika hoe "kianjan-tsena", ary ny marimarina kokoa ho mari-pamantarana manokana midika hoe "mitodika any amin' ny tsena". Tamin' ny Andro Antenatenany dia nisy tsenabe nandraisan' ny firenena maro anjara isan-taona ny tao amin' ny Lohasahan' i Shahnabad any atsinanan' io tendrombohitra io.

## Fiakarana teny
I G. P. Baker sy i G. Yeld no olona voalohany niakatra eny amin' i Bazardüzü  tamin' ny taona 1890, daty nandraiketana an-tsoratra ny fiakarana eny voalohany. Ny fahavaratra no heverina ho vanim-potoana mety indrindra hiakarana eny. Misy lalana roa ahazoana miakatra eny: ny voalohany avy ao avaratra-atsinanana ary ny faharoa avy ao atsimo-andrefana. Azo atomboka ao amin' ny tanànan' i Khinalug (distrikan' i Quba) sy ao amin' ny tanànan' i Laza (distrikan' i Qusar) ny fiakarana ao avaratra-atsinanana. Ny lalana ao atsimo-andrefana kosa dia manomboka ao amin' ny tanàna roa ao afovoan' ny distrikan' i Qabala: i Laza (mitovy anarana amin' ny tanàna ao Qusar) sy i Qəmərvan. Ny lemaka tondrahan' ny reniranon' i Yataqdərə (ceb) no fiaingan' ny fiakarana eny an-tampony izay manana haabo mirefy 2&nbsp;800 m.
Manasolo

I **Manasolo** dia tanàna kely ao amin' ny tapany avaratry ny faritra Anosy, any atsimo-atsinanan' i Madagasikara, ao amin' ny distrikan' i Taolagnaro, tafiditra ao anatin' ny kaominina Manantenina, akaiky ny sisintany manasaraka ny faritra Anosy sy ny faritra Atsimo-Atsinanana. Ao amin' ny faritra misy havoana sy lohasaha mampiavaka ny tandavan-tendrombohitra Anosy no misy azy io. Mety hiovaova arakaraka ny toetry ny lalana ambanivohitra ny fidirana ao, miainga amin' ny lalam-pirenena N°12A.

Tanà-mpanjaka Zafiraminia fahiny i Manasolo, dia ny Zafiraminia izay anisan' ny taranak' andriana manan-tantara ao amin' ny faritra Anosy. Mbola hita any ny soritra tamin' izany lasa izany, indrindra fa ny sisa tavela amin' ny fasa-mpanjaka fahiny sy ny tsangambato maro izay lova lehibe mifandray amin' ny fanjakan' ny Zafiraminia.

Misy mponina maherin' ny 3&nbsp;000 ity tanana ity, izay miavaka amin' ny fisian' ny fianakaviana Antandroy maro, indrindra nanomboka tamin' ny taompolo 1950. Matetika i Manasolo dia lazaina ho toerana mbola manao ho zava-dehibe ny fanavahana ny taranak' andriana (Zafiraminia) sy ny vondron' olona hafa, na dia mandala ny fitovian-jo amin' izao fotoana izao aza ny mponina ao, indrindra nono ny fandraisan' ny maro amin' izy ireo ny kristianisma loterana sy katôlika.
Ranofotsy

I **Ranofotsy** dia tanàna kely any amin' ny faritra Anosy, eto Madagasikara, ao amin' ny distrikan' i Taolagnaro.

## Toerana misy azy ara-jeôgrafia
Ao amin4 ny tapany atsimon' ny faritra Anosy, any atsimo-atsinanan' i Madagasikara, akaikin' Ankilivalo sy ny kaominina Ranopiso ao amin’ ny distrikan' i Taolagnaro no misy ny tanàna' i Ranofotsy, eo amin' ny 10 m eo ho eo ambonin' ny haabon' ny ranomasina, akaikin' ny morontsiraka atsimo-atsinanan' i Madagasikara. I Ranofotsy dia eo amin' ny 7 na 8 km atsimo-atsinanan' i Ranopiso. Any akaikin' ny tanàna ambanivohitra maromaro ihany koa izy, ao anatin' izany i Ranopiso sy Ankilivalo ary i Lovoky. Ny manodidina azy akaiky eo dia ny farihin' i Ranfotsy, izy eo akaikin' ny tanàna, ny tangoron-tendrombohitra Lavasoa, ny helodrano isan-karazany ary ny endri-tany amorontsiraka mampiavaka ny faritra Anosy.

## Mponina sy toekarena
Toy ny ankamaroan' ny tanàna ambanivohitra ao amin' ny faritra Anosy dia vitsy mponina i  Ranofotsy. Miankina amin' ny fambolem-bary sy ny voly fihinana (mangahazo, katsaka) ny mponina ao amin' io tanàna io. Ao koa ny fiompiana sy ny fitrandrahana ala sy ny fitrandrahana harena voajanahary hafa. Ao amin' ny foko Antanosy ny ankamaroan' ny mponina, nefa ao koa ny Antandroy avy any atsimo-andrefana kokoa. Ahitana manjarano sy titanina koa ny ao.

## Fanovozan-kevitra

* "Ranofotsy", *Mindat.org*, 2024.
* "Lac Ranfotsy", *Mapcarta*, 2024.
* Région Anôsy, *[https://region-anosy.mg/ Présentation de la région Anôsy]*, 2023-2025.
Sevohitse

Ny **Sevohitse** na **Sahivohitse** iray amin' ny fokom-pianakaviana ao amin' ny Antandroy, any amin' ny farany atsimon' i Madagasikara, any amin' ny faritra Androy manodidina an' Ambovombe-Androy. Ny fambolena sy ny fiompiana no asa ata-toekarena nentim-paharazan' izy ireo, indrindra  ny fambolena tsaramaso sy ny katsaka ary ny kinana. Tsy dia manambady ivelan' ny foko misy azy ny olona ao amin' ity vondrona ity. Manana lovantsofina izay milaza ny fiaviany mifandray amin' ny Hebreo fahiny ny sasany amin' izy ireo.

## Loharano sy fanamarihana
Bart De Wever

**Bart Albert Liliane De Wever** (teraka ny 21 Desambra 1970 tao Mortsel) dia mpanao politika Belza ary Praiminisitra  nanomboka ny 3 Febroary 2025. 

Nanomboka ny taona 2004 ka hatramin'ny 2025, izy no Filohan'ny * Nieuw-Vlaamse Alliantie * (N-VA) ary nanomboka ny taona 2019 ka hatramin'ny 2024 dia mpikambana tao amin'ny Parlemanta Flanders. Nanomboka ny taona 2013 ka hatramin'ny 2025, izy no Ben'ny tanànan'i Anvers.

Tamin'ny 2 Janoary 2025, nanao fianianana indray ho Ben'ny tanànan'i Anvers i De Wever. 

Tamin'ny 3 Febroary 2025, nanao fianianana ho Praiminisitra teo anatrehan'ny Mpanjaka Philippe (Belzika) i De Wever.

## Praiministran'i Belzika
Alexander De Croo

**Alexander De Croo** (teraka ny 3 Novambra 1975, tao Vilvoorde) dia mpandraharaha  sady mpanao politika avy amin'ny Open Flemish Liberals and Democrats (Open VLD). 

Nanomboka ny 1 Oktobra 2020 ka hatramin'ny 3 Febroary 2025, dia niasa ho Praiminisitra Belzika tao amin'ny governemantan'i De Croo izy. 

Teo aloha dia praiminisitra lefitra ary minisitry ny Fitantanam-bola sy ny fanampiana ho an'ny fampandrosoana tao amin'ny governemanta federaly Wilmès II izy nanomboka ny Desambra 2018 hatramin'ny Septambra 2020.

## Praiministran'i Belzika
Philippe (Belzika)

**Philippe** (neerlandey: *Filip*); teraka ny 15 Aprily 1960, tao amin'ny Lapam-panjakan'i Belvédère any Bruxelles) no Mpanjakan'ny  ary noho izany dia filohan'ny Fanjakan'i Belzika nanomboka ny 21 Jolay 2013. 

Mpikambana ao amin'ny Tranon'i Saxe-Coburg sy Gotha izy ary zanaka lahimatoan'ny Mpanjaka Albert II teo alohany, sy ny vadiny, Mpanjakavavy Paola.

## Mpanjakan'ny Belzika
Naturaliste

**Naturaliste** dia tanàna kely ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Western Australia ao amin'ny Aostralia.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 107 mponina tamin'ny taona 2021.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Aostralia
** Western Australia

## Tsiahy
Fototarazo

Ny **fototarazo** dia singa fototra amin' ny fandovan-toetra na tarazo amin' ny biôlôjia. Izy io dia tandahatra ADN izay ahitana ny fampahalalana ilaina amin’ ny famokarana môlekiola manana anjara asa voafaritra, izay matetika prôteinina na ARN indraindray.

## Jereo koa

* Zavamananaina
Nayib Bukele

**Nayib Armando Bukele Ortez** (teraka ny 24 Jolay 1981 tao San Salvador) dia mpanao politika Salvadoriana (FMLN sy GANA taloha, Nuevas Ideas ankehitriny) ary mpandraharaha. 

Ben'ny tanànan'i San Salvador izy nanomboka tamin'ny 2015 ka hatramin'ny 2018. Filohan'i El Salvador izy nanomboka ny 1 Jona 2019, ary voafidy indray mandritra ny dimy taona fanampiny tamin'ny 4 Febroary 2024.

## Jereo koa
Rogéria Santos

**Rogéria de Almeida Pereira dos Santos** (teraka ny 19 Aogositra 1966 tao Salvador da Bahia) dia misionera, mpisolovava ary mpanao politika breziliana, mpikambana ao amin'ny antoko Republicano, voafidy tamin'ny 2022 ho solombavambahoaka federaly ho an'i Bahia.

## Tantaram-piainana
Voafidy tao amin'ny filankevitry ny tanànan'i Salvador izy tamin'ny 2016, nahazo vato 12.303 (1.06%).

Tamin'ny taona 2022 dia voafidy ho solombavambahoaka federaly izy tamin'ny vato manankery 82.012.

## Jereo koa
Roberto Duarte

**Roberto Duarte** (teraka ny 25 Aprily 1975 tao Porto Alegre) dia mpanao politika breziliana, mpikambana ao amin'ny antoko Republicano, voafidy tamin'ny 2022 ho solombavambahoaka federaly ho an'i Acre.

## Jereo koa
Mano (renirano)

Renirano any Afrika Andrefana ny **Mano**.

## Jeografia
Avy any amin'ny Tendrombohitra Nimba any Ginea no iaviany ary anisan'ny sisin-tany mampitohy an'i ,   sy . Halavany = 320 km

## Jereo koa