Bokin' ny Makabeo

Ny **Bokin' ny Makabeo** dia boky maro mikasika ny zava-niseho teo amin' ny fivavahana jiosy niharan' ny fanenjehana tamin' ny vanimpotoan' ny Tempoly Faharoa tamin' ny andron' ny mpanjaka seleokida, indrindra i Antiôkôsy Epifanesy. Ireto avy ireo boky ireo:
# *[[Boky voalohan' ny Makabeo]];*
# *[[Boky faharoan' ny Makabeo]];*
# *[[Boky fahatelon' ny Makabeo]];*
# *[[Boky fahefatry ny Makabeo]];*
# *[[Boky fahadimin' ny Makabeo]];*
# *[[Boky fahenin' ny Makabeo]];*
# *[[Boky fahafiton' ny Makabeo]];*
# ''Boky fahavalon' ny Makabeo''
Tsy hita ao amin' ny Tanakh (Baiboly hebreo) ireo boky ireo. Ny roa voalohany dia deoterôkanônika ao amin' ny Baiboly katôlika sy Baiboly ôrtôdôksa fa apôkrifa kosa ao amin' ny Baiboly prôtestanta sasany. Ny roa manaraka dia deoterôkanonika ao amin' ny Baiboly ôrtôdôksa fa anisan' ny boky apôkrifa ao amin' ny Baiboly katôlika. Ny sisa rehetra dia apôkrifa ho an' ny Katôlika sy ny Ôrtôdôksa. Ankoatry ny boky roa voalohany dia boky pseodepigrafa ho an' ny Prôtestanta ny boky sisa rehetra.

Ao koa ny boky atao hoe ''Boky voalohan' ny Mekabiana'' sy ny ''Boky faharoan' ny Mekabiana'' ary ny ''Boky fahatelon' ny Mekabiana'' izay hita ao amin' ny Baiboly ôrtôdôksa ampiasain' ny Fiangonana ôrtôdôksa etiôpiana nefa tsy hita ao amin' ny Baibolin' ny fiangonana hafa.

## Fampahafantarana fohy ireo boky ireo

### Deoterôkanônika katôlika sy ôrtôdôksa

* Ny ''Boky voalohan' ny Makabeo'' dia voasoratra tamin' ny teny hebreo tamin' ny voalohany nefa ny dikan-teny grika no sisa tavela ahalalana azy. Mitatitra ny tantaran' ireo Makabeo nanomboka tamin' ny taona 175 tal. J.K. hatramin' ny taona 134 tal. J.K. ilay boky.
* Ny ''Boky faharoan' ny Makabeo'' dia famintinana amin' ny teny grika ny tantara amin' ny teny hebreo tranainy kokoa, izay mitatitra ny tantaran' ireo Makabeo miafara amin' ny taona 161 tal. J.K., izay manindry manokana ny amin' i Jodasy Makabeo, sady miresaka momba ny vavaka ho an' ny olona maty sy ny fanatitra atao hanavotana azy ireo.

### Deoterôkanônika ôrtôdôksa fa apôkrifa katôlika

* Ny ''Boky fahatelon' ny Makabeo'' dia boky amin' ny teny grika momba ny fanenjehana nahazo ny Jiosy tany Egipta tamin' ny taonjato faha-3 tal. J.K.
* Ny ''Boky fahefatry ny Makabeo'' dia lahateny filôzôfika midera ny fahambonian' ny saina miohatra amin' ny fihetseham-po, ka mandray ny martira makabeana ho ohatra.

### Apôkrifa ho an' ny Katôlika sy ny Ôrtôdôksa

* Ny ''Boky fahadimin' ny Makabeo'' dia tantara amin' ny teny arabo mifanandrify amin' ny taona 186 tal. J.K. hatramin' ny taona 6 tal. J.K. Misy koa anefa boky hafa mitondra io lohateny io izay tsy iza fa ny boky faha-6n' ny *Adin' ny Jiosy* nosoratan' i Flavio Jôsefa.
* Ny ''Boky fahenin' ny Makabeo'' dia tononkalo amin' ny fiteny siriaka izay mety mitovy loharano nanovozana (efa very) amin' ny *[[Boky fahefatry ny Makabeo]]*.
* Ny ''Boky fahafiton' ny Makabeo'' dia asasoratra amin' ny fiteny siriaka miompana amin' ny lahatenin' ireo martira makabeana sy ny renin' izy ireo.
* Ny ''Boky fahavalon' ny Makabeo'' dia tatitra fohy momba ny fikomiana notarihin' ireo Makabeo, tatitra nanovo avy amina loharano seleokida, ka voatahiry ao amin' ny Tantaran' i Joany Malalasy.

Ny bokin' ny Baiboly ôrtôdôksa teoahedo atao hoe an' ny Mekabiana dia fitantarana fohy avy amina loharano etiôpiana. Mitatitra ny tantaran' ny mpikomy jiosy hafa izay nitolona hanoherana ny fitondran' i Antiôkôsy, ireo boky ireo, nefa tsy voaresaka ao ireo mpirahalahy malaza avy any Môdeina. Tsy fantatra ny niavian' ireo tantara ireo.  

## Jereo koa
* Makabeo
* Boky amin' ny anaran' i Baroka
* Boky amin' ny anaran' i Henôka
* Boky amin' ny anaran' i Sôlômôna
* Boky amin' ny anaran' i Esdrasa
* Bokin' ny Mekabiana
*Boky deoterôkanônika
*Apôkrifan' ny Baiboly

## Rohy ivelany