open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Steam (serivisy)

**Steam** dia serivisy fizarana nomerika lalao video nataon'i Valve. Navoaka ho toy ny mpanjifa rindrambaiko mahaleo tena amin'ny volana septambra 2003 ho lalana ho an'i Valve hanomezana fanavaozana ho azy ireo amin'ny lalaon'izy ireo, ary nitarina mba hampiditra ny lalao avy amin'ireo mpamoaka antoko fahatelo. Steam dia nitombo ihany koa amin'ny fivarotana digital nomerika sy mobile. Ny Steam dia manolotra fitantanana ny zon'ny digital (DRM), fampiantranoana mpizara, streaming video ary serivisy tambajotra sosialy. Izy io koa dia manome ny mpampiasa ny fametrahana sy ny fanavaozana ho azy ny lalao, sy ny fampisehoana an-tariby toy ny lisitry ny namana sy ny vondrona, ny fitahirizana rahona ary ny feo amin'ny lalao sy ny chat.

Ilay rindrambaiko dia manome anton-dresaka fandaharana fampiasa amin'ny fampiharana maimaim-poana (API) antsoina hoe Steamworks, izay azon'ny mpamolavola hampiasaina hampiditra ny asan'ny Steam amin'ny vokatra-dry zareo, ao anatin'izany ny zava-bita ao amin'ny lalao, microtransactions, ary ny fanohanana votoaty noforonina amin'ny alàlan'ny atrikasa Steam. Na dia novolavolana ho fampiasa amin'ny rafi-pandaminana Microsoft Windows aza tany am-boalohany, navoaka ihany ireo dikan-teny ho an'ny macOS sy Linux. Navoaka ihany koa ny rindranasa finday ho an'ny iOS, Android ary Windows Phone tamin'ny taona 2010. Ity sehatra ity dia manolotra fisafidianana kely momba ny votoaty hafa, ao anatin'izany ny rindrambaiko famolavolana, hardware, ny fanamafisam-peo lalao, ny anime ary ny sarimihetsika.

Ny sehatra Steam no sehatra fizarana nomerika lehibe indrindra ho an'ny filalaovana PC, izay mitentina manodidina ny 75% amin'ny haben'ny tsena tamin'ny 2013. Tamin'ny taona 2017, ny mpanjifa mividy lalao amin'ny Steam dia mitentina $ 4,000 miliara dolara, izay maneho ny farafahakeliny 18% amin'ny varotra PC PC manerantany. Tamin'ny taona 2019 dia nanana lalao mihoatra ny 34000 ny serivisy misy mpampiasa maherin'ny 95 tapitrisa isam-bolana. Ny fahombiazan'ny Steam dia nahatonga ny fivoaran'ny tsipika microconsoles Steam, izay ahitana ny rafitra fiasan'ny SteamOS sy ny mpitantana ny Steam.
Valve Corporation

**Valve Corporation**, Fantatra ihany koa **Valve Software** na tsotra fotsiny **Valve**, dia mpamorona haino aman-jery amerikanina mpamorona, mpamoaka boky ary orinasa fizarana nomerika hitana toerana any Bellevue, Washington. Izy io no namorona ny sehatra fizarana rindrambaiko Steam ny *Half-Life*, *Counter-Strike*, *Portal*, *Day of Defeat*, *Team Fortress*, *Left 4 Dead*, ary *Dota* andian-dahatsoratra.

Valve dia naorina tamin'ny 1996 avy amin'ny mpiasa Microsoft teo aloha Gabe Newell sy Mike Harrington. Ny vokatr'izy ireo voalohany, ny PC mpiady Half-Life an'ny PC voalohany, dia navotsotra tamin'ny taona 1998 mba hanambara ny fahombiazana sy fahombiazana ara-barotra, taorian'izay nandao ny orinasa i Harrington. Tamin'ny 2003, Valve dia nandefa ny Steam, izay manodidina ny antsasaky ny varotra lalao PC amin'ny taona 2011. Tamin'ny 2012, Valve dia nanodidina ny olona 250 ary voalaza fa mitentina 3 tapitrisa dolara amerikana, ka izy no orinasa mahasoa indrindra isaky ny mpiasa any Etazonia. Tamin'ny taona 2010, nanomboka namolavola ny hardware i Valve, toy ny Steam Machine, marika PC PC lalao ary koa ny headset virtoaly HTC Vive sy Valve.
Mitraisma

Ny **mitraisma** na **fivavahana amin' i Mitra** dia fivavahana misy zava-miafina, izay tokony niseho tamin' ny taonjato faha-2 tal. J.K. tany Persia, ka i Mitra no andriamaniny. Rava ny fivavahana tamin' i Mitra tany Persia tamin'ny fiforonan' ny zôrôastrisma. Niroborobo io fivavahana io tao amin' ny Empira rômana tamin' ny taonjato voalohany hatramin'ny faha-4 taor. J.K. Mampiady hevitra ny mpikaroka momba ny fivavahana ny fifandraisan' ny fivavahana amin' i Mitra tao Persia sy ny tao amin' ny Empira Rômana. Nahatratra ny fara tampon' ny lazany ny mitraisma tamin' ny taonjato faha-3. Ireo miaramila rômana no tena mpitia ny fivavahana amin' i Mitra.

Ny mitraisma dia nisy akony teo amin' ny fivoaranan' ny manikeisma izay nifaninana fatratra tamin' ny fivavahana kristiana.

Tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-4 dia nanenjika sy nanafoana ny fivavahana hafa tsy ny kristianisma ny emperora Teôdôsio I. Ny didim-panjakana iray nivoaka tamin' ny taona 391 dia nampandrava na nanova ho fiangonana kristiana ny tempoly tsy kristiana maro ka rava noho izany ny mitraisma.

## Jereo koa

### Fivavahana iraniana

* Fivavahana iraniana
* Zôrôastrisma
* Zervanisma
* Mandeisma
* Mitraisma
* Manikeisma
* Mazdakisma
* Iazdanisma
* Iarsanisma
* Babisma
* Bahaisma
Manỳ (mpaminany)

I **Manỳ** izay atao hoe **Manesy** koa dia ilay mpanorina sy mpaminanin' ny manikeisma, izay teraka tamin' ny taona 216 tao Mardino (*Mardinu*) eo akaikin' i Ktesifôna, ary maty tamin' ny taona 274 na 277 tao Gondisapora (*Gundishapur*). Avy amin' ny fianakaviana persiana ambony tany Babilôna i Manỳ. Olona tia vavaka ny rainy ka nitaiza azy tamin' ny fivavahana izay tokony ho ny fivavahan' ny Elkasaita. Tamin' ny faha-12 sy faha-24 taonany dia nahita fahitana i Manỳ izay nisehoan' ny anjely taminy nanendry azy ho mpaminanin' ny fivavahana vaovao sy nahazoany fanambaràna lehibe. Nandritra ny diany voalohany tany India no nahalalany ny bodisma. Narovan' ny mpanjaka Shapor I izay nanjaka tamin' ny taona 214 hatramin' ny 272 izy ka nitory teny eran' i Persia sady nandefa misiônera eran' ny Empira Rômana. Nanambara ny tenany ho mpaminany farany ao aorian' i Zaratostra sy i Bodà ary i Jesoa i Manỳ. Mampianatra izy fa misy ampaham-panambaràna izay tanteraka ao amin' ny fampianarany. Niteraka ny tsy fitiavan' ny Zôrôastriana izany fielezan' ny manikeisma haingana izany ka rehefa tafakatra teo amin' ny fitondrana an' i Persia i Bahram tamin' ny taona 273 dia niampanga an' i Manỳ ho mpanao fampianaran-diso izy ireo ka nandresy lahatra ny mpanjaka hanagadra azy.

Amin' ny teny persiana sy siriaka dia atao hoe *Māni*, amin' ny teny grika *Μάνης* / *Manês*, ary amin' ny teny latina *Manes* i Manỳ. Mety midika hoe "vato" na "vato sarobidy" ny anarana amin' ny teny sanskrita hoe *Mani*.

## Ny fivavahana naorin' i Manỳ
I Manỳ no nanorina ny manikeisma tamin' ny taonjato faha-3, izay fifangaroan' ny zôrôastrisma sy ny bodisma ary ny kristianisma. Nandray zavatra be dia be tamin' ny gnôstisisma ny manikeisma. Ny ivon' ny fampianaran' ny manikeisma dia ny fizarany izao rehetra izao ho roa (doalisma), ahitana ny fanjakan' ny Tsara (fanjakan' ny Fahazavana) izay anjakan' Andriamanitra, sy ny fanjakan' ny Ratsy (fanjakan' ny Haizina) izay anjakan' i Satana.

Niely manerana an' i Afrika Avaratra hatrany Eorôpa sy Azia koa izany fivavahana izany. Tao Sina io fivavahana io dia natao hoe "Bodisman' ny Fahazavana". I Masindahy Aogostino, ohatra, tamin' ny taonjato faha-4, dia manikeana tamin' ny voalohany nandritra ny sivy taona alohan' ny hiovany ho kristiana.

## Jereo koa

* Fivavahana iraniana

* Gnôstisisma
* Doalisma
Bodà

Ny **bodà** dia olona nanatanteraka fifohazana ara-panahy vokatry ny fahendrena (*prajñā*), izany hoe nahatratra ny *nirvāna*  na nihoatra ny fifaniheran-droan'ny *samsāra*. Mety hantsoina amn'ny anarana hafa koa izy: भगवत् / *Bhagavat* ("sambatra"), जिन / *Jina* ("ilay nandresy"), तथागत / *Tathāgata* ("Tonga araka izany"). Anaram-boninahitra izany ny hoe *bodà*.

Ny anarana hoe *bodà* dia fanagasiana ny teny sanskrita hoe बुद्ध / *buddha* "voafoha", endrika iharana/atao amin'ny foto-matoanteny sanskrta hoe बुध् / *budh-*, "mifoha", "mahatsiaro tena". Mety hanondro olona samihafa io anarana io ka ny fantatra indrindra dia ilay nanorina ny bodisma, dia i Siddhārtha Gautama izay modelin'ny bodà madio sy tongalafatra (sansktita: सम्यक्सम्बुद्ध, *samyaksambuddha*).
Siti Nurhaliza

**Siti Nurhaliza binti Tarudin** (**Siti Nurhaliza**) (teraka tamin'ny 11 Janoary 1979) dia mpihira pop Malezia.

## Rohy ivelany
* Official website
* Official website 
*
Demiorga

Ny **demiorga** dia andriamanitra mpamorona izay tompon' andraikitra tamin' ny famoronana izao tontolo azo tsapain-tanana izao, araka ny fedrà maro momba ny fiforonan' izao tontolo izao (kôsmôgônia). 

## Fiforonan-teny
Ny teny hoe *demiorga* dia fanagasiana ny teny grika hoe *δημιουργός*, *démiourgos*, izay fitambaran' ny teny hoe *démos* ("vahoaka") sy ny hoe *ergon* ("asa"), izany hoe "mpanao taozavatra" na "mpanamboatra".

## Tantara

### Tao Grisia tamin' ny Andro Taloha
Tamin' ny taonjato faha-4 dia nihevitra i Platô tao amin' ny boky nosoratany atao hoe *Τίμαιος / Timaios* fa ny antony voalohan' izao rehetra izao (κόσμος / *kosmos*) sy ny mpamorona azy dia "demiorga" izay sady tsara fanahy no hendry. Ao amin' ny boky faha-12 atao hoe "Boky Lambda" ao amin' ny *Metafizika* (grika: *Τὰ μετὰ τὰ φυσικά / Ta meta ta phusika)* dia namelabelatra ny amin' ny anton-javatra mpanetsika tsy mihetsika, izay sady mpandrindra izay namorona izao tontolo izao avy tamin' ny zaka efa nisy rahateo, i Aristôty. 

### Tao Egipta tamin' ny Andro Taloha
Ao amin' ny fedrà egiptiana ny demiorga Atoma (*Atum*) dia ilay zavatra nahary izao rehetra izao izay nivoaka avy tamin' i Nona (*Nun*) (ilay ranomasina voalohany). Velona izy tamin' ny fahatongavan-tsainy ny amin' ny fisiany, ka tamin' ny teniny sy ny fisainany no nahariany ny zavatra rehetra. Amin' ny ankapobeny dia samy nanana ny demiorgany ny fivavahana tsirairay tao Egipta tamin' ny Andro Taloha ka ireto avy ny anaran' ny demiorga tao amin' ny fedrà egiptiana:

* Ra-Atoma tao amin' ny fivavahana tao Héliôpôlisy,
* Tôty tao amin' ny fivavahana tao Hermôpôis,
* Pta tao amin' ny fivavahana tao Memfisy,
* Amôna-Ra tao amin' ny fivavahana tao Tebay.
* Knoma

### Tao amin' ny gnôstisisma
Ny demiorga tao amin' ny fampianarana gnôstika dia antsoina hoe Ialdabaôta (*Yaldabaoth*) izay andriamanitra arkanjely, maditra, tezitezi-dava, izay nivoaka avy amin' ilay Andriamanitra tena izy, nipoiran' ny ratsy noho ny famoronana niteraka fahasimbana tamin' ny nampifangaroany ny zaka (na raha) tamin' ny pitik' afo avy amin' Andriamanitra. Izany famoronana izany  izay nateraky ny fikomiany sy ny fisafidian' ny anjely maro hafa hanana safidy malalaka (satria ny fikomiana dia midika fanana safidy malalaka, fahafahana izay tsy ananan' ireo anjely raha ny tokony ho izy), dia namorona ny fifanohera mandrakizain' ireo hery roa (doalisma) teo amin' ny tontolo azo tsapain-tanana izay novolavolainy. Izany zaka tsy tongalafatra izany dia niteraka hoazy ny ratsy vokatry ny tsy maha tongalafatra, sy noho ny tsy fitoviany fa fifanoherany amin' ny maha tongalafatra ny fanahy. Araka izany ny tontolo tsapa dia nilafika eo ambonin' ny fijerin' ny olombelona ka nanajamba azy tsy hahita ireo fahamarinana sy ny zavatra tena mitranga ary ny fahendrena rehetra.

## Jereo koa

* Andriamanitra
* Manikeisma
* Famoronana
* Doalisma
Pseodepigrafa (literatiora)

Ny **pseodepigrafa** dia lahatsoratra izay lazaina fa nosoratan' ny olona iray voatonona anarana nefa tsy nanoratra azy akory. Avy amin' ny teny grika hoe  ψευδής / *pseudḗs*, "sandoka", sy hoe ἐπιγραφή / *epigraphḗ*, "soratra voasokitra" na "anarana" ny teny nogasina hoe *pseodepigrafa*.

Amin' ny ankapobeny dia olona malaza ao amin' ny tantara no lazaina fa nanoratra ny asasoratra pseodepigrafa, ka fahita izany na teo amin' ny lahatsoratra ivelan' ny fivavahana na teo amin' ny literatioram-pivavahana toy ny boky maro ao amin' ny Baiboly.

Nandritra ny Andro Taloha dia izany ny fanaon' ny mpanoratra maro nefa tsy tena fantatra ny antony. Tamin' ny vanimpotoana nielezan' ny kolontsaina grika, teo amin' ny tontolon' ny fivavahan' ny jiosy sy kristiana, dia maro ny lahatsoratra lazaina fa nosoratan' i Henôka (na Enôka), i Noa (na Nôe), i Mosesy (na Môizy), i Sôlômôna (na Salômôna), i Baroka, sns.

Maro ny mpivarotra ratsy saina izay nivarotra boky nosoratany na nangoniny izay lazainy fa nosoratan' ny olona malaza sahala amin' i Aristôty na i Platôna.

Maro ny boky ao amin' ny Testamenta Vaovaon' ny Kristiana izay heverin' ny mpikaroka tantara fa pseodepigrafa, ka isan' izany ireo epistily nosoratan' i Paoly, ny Evanjely araka an' i Matio ary ny Evanjely araka an' i Joany. 

## Jereo koa

* Pseodepigrafan' ny Testamenta Taloha
* Pseodepigrafan' ny Testamenta Vaovao
* Apôkrifan' ny Baiboly
* Apôkrifa (literatiora sy zavakanto)
Platôna

I **Platô** na **Platôna** dia filôzôfa tao Grisia tamin' ny Andro Taloha, izay niaina tamin' ny vanim-potoan' ny demôkrasia ateniana sy tamin' ny andron' ny Sôfista izay notsikerainy. Notohizany ny asa ara-pilôzôfian' ny mpialoha lalana azy sasany, indrindra i Sôkraty izay nampianatra azy, i Parmenida, i Heraklita, ary i Pitagôra, mba hamolavolany ny fiheverany manokana. Izany fiheverany izany dia mitrandraka sehatra lehibe, dia ny metafizika, ny etika, ny estetika ary ny pôlitika  

Tamin' ny taona 428 na 427 tal. J.K  no nahaterahany ary tamin' ny taona 348 na 347 tal. J.K. no nahafatesany tao Atenay. Atao amin' ny teny grika hoe Πλάτων / *Plátôn* izy.

Ny asany, izay nahitana saika resadresaka avokoa, dia namoaka famehezan-teny maro momba ny petrak' olana mahazatra teo amin' ny tantaran' ny filôzôfia tandrefana. Ny resadresaka tsirairay nataon' i Platôna dia nahafahany nanontany ny amin' ny lohahevirta voafaritra iray, ohatra amin' izany ny amin' ny kanto sy ny herim-po. Novelabelariny ny fomba fiasa izay nantsoiny hoe dialektika na maieotika. Natokany tamin' ny filôzôfia voalohany (metafizika) ny ankabeazan' ny fandinihana nataony, nefa niompanany koa ny fisehon-javatra ivelambelany ary nitondra ny anjara birikiny tamin' ny fandinihana ny Tantara natoraly koa izy, izay niezahany nametraka ireto ainga fototra roa ireto: ny voalohany iharana, toy ny raha (matiera), ny faharoa mpanao (toy ny anton-javatra), izay ampifandraisiny amin' ny herin' ny andriamanitra sy ny an' ny Tsara.

Namelabelatra fisaintsainana momba ny Hevitra izay atsoina hoe teôrian' ny Endrika na teôrian' ny Hevitra izay ilazany fa ny zava-misy tsapa dia vondron-javatra mitovy endrika amin' ny môdelin' izy ireo tsy mety miova. Ny Endrika fara tampony, arakaraka ny zava-misy manodidina, dia mbetika ny Tsara, mbetika ny Kanto. Ny filôzôfia pôlitikan' i Platôna dia mihevitra fa ny Tanàna anjakan' ny rariny dia tokony haorina araka ny môdelin' ny Kanto hoazy. Novelariny vokatr' izany ny amin' ny "filôzôfa mpanjaka".  

Ny fiheveran' i Platôna dia tsy tokana bontolo. Ny sasany amin' ny resadresaka nataony dia mifarana amin' ny apôria ara-pilôzôfia: nitondra vahaolana amin' ny olana napetraka izy ireo, nefa tsy valinteny tokana sady farany izany. Niteraka adihevitra lava teo amin' ny mpanao fivoasana ny hahafantarana na manao filôzôfia dôgmatika (mitompo teny fantatra) i Platôna na filôzôfia skeptika (misalasala).

Amin' ny ankapobeny i Platôna dia heverina ho anisan' ny filôzôfa tandrefana voalohany, na raha tsy izany, ho ny mpamorona ny filôzôfia, ka nahatonga an' i Alfred North Whitehead hilaza hoe: "ny filôzôfia tandrefana dia tsy inona fa fifanjohia-naoty ambany takila momba ny resadresak' i Platôna". I Teôfrasta, raha niresaka momba ny filôzôfa, dia nilaza an' i Platôna ho ny voalohany amin' ny lazany sy ny fahaizany, sady farany ao amin' ny filaharana ara-potoana.

## Jereo koa

* Sôkraty
Bodisma ao Indônezia

Ny **bodisma ao Indônezia** dia iray amin' ny fivavahana dimy eken' ny fitondrana indôneziana sady tsy maintsy isafidian' ny olom-pirenena indôneziana hosoratana ao amin' ny karapanondrony, tamin' ny andron' i Soeharto. Tamin' ny taona 1998 dia ny 88&nbsp;%n' ny Indôneziana dia Mozilmana, ny 5&nbsp;% Prôtestanta, ny 3&nbsp;% Katôlika, ny 2&nbsp;% Hindo, ny 1&nbsp;% Bodista ary ny 1&nbsp;% sisa dia ifampizaràn' ny fivavahana hafa.

Tsy mandao ny fananany singan-kolontsaina hindo sy bodista, izay nolovany tamin' ny Andro Taloha, i Indônezia. Ahitana taratra izany ny fampiasan' ny Repoblika ilay tombokase atao hoe *Garuda* (vorona ao amin' ny fedrà hindo izay ampiasaina ho fiara (*vāhana*) hitaingenan' i Vishnu mankety ambonin' ny tany, sy ny anaran' ny kômpaniam-pitaterana an-kabakabaka atao hoe *Garuda Indonesia*.

## Tantara
Efa fivavanan' ny mponina tao Indônezia tamin' ny Andro Taloha ny bodisma, araka ny hita amin'  zavatra miorina isankarazany momba ny fivavana bodista, ka ny malaza indrindra amin' izany dia ny tempolin' i Borobudur. Tamin' ny taonjato faha-7 dia nijanona tao Sriwijaya (atao ankehitriny hoe Palembang) ao atsimlon' i Sumatra, ilay monka (na moàna) bodista sinoa atao hoe I-Tsing (na Yi Jing) raha teny an-dalana ho any India.

Tamin' ny taona 1934 dia nankany amin' izay atao ankehitriny hoe India Neerlandey ny misiôneran' i Ceylan (atao ankehitriny hoe Srilanka) atao hoe Narada Thera, raha nandeha mba hampiely ny fampianarana bodista (na *dharma*) any Azia Atsimo-Atsinanana. Fotoana nahafahan' ny Bodista eo an-toerana hampiaina indray ny fivavahany izany. Nisy ny lanonam-panorenana ny hazo *bodhi* tao Borobudur tamin' ny taona 1934 teo ambany fitsofan-dranon' i Narda Thera, ary *upasakas* maro no nohosorana ho monka (na moanina).

Nisy monka atao hoe Ashin Jinarakkhita nitety an' i Indônezia mba hampiely ny *dharma* tamin' ny taona 1955. Hatramin' izay dia nisy fifohazana indray ny bodisma teravada tao Indônezia izay notarihin' ny monka nahazo fiofanana tany Tailandy, nanampy ny bodisma mahaiana. Ankehitriny dia misy Bodista miisa eo anelanelan' ny 2 sy 3 tapitrisa ny ao Indônezia, izay miparitaka manerana ilay saikanosy. 

## Jereo koa

* Hindoisma ao Indônezia
* Silamo ao Indônezia
* Kristianisma ao Indônezia
* Vanim-potoana hindo sy bodista tao Indônezia
* Fivavahana ao Indônezia
* Indôneziana (vahoaka)
Silamo ao Indônezia

Ny **silamo ao Indônezia** dia anisan' ny fivavahana enina tsy maintsy isafidian' ny olom-pirenena indôneziana mba hosoratany ao amin' ny karapanondrony, ka ny dimy sisa dia ny bodisma, ny katôlisisma, ny kônfosianisma, ny hindoisma ary ny prôtestantisma. Araka ny fanisana natao tamin' ny taona 2010 dia ny 87,5&nbsp;%n' ny Indôneziana dia Mozilmana, ny 7 % Prôtestanta, ny 2,8 % Katôlika, ny 1,7&nbsp;%  Hindo, ny 1 % ao amin' ny fivavahana sisa (Bodista, Jodaista ary Kristiana ôrtôdôksa).

Na dia efa tonga tany Indônezia tamin' ny taonjato faha-8 anefa ny mpivarotra arabo dia tamin' ny taonjato faha-13 vao nanomboka niely tany ny finoana silamo.

## Jereo koa

* Hindoisma ao Indônezia

* Bodisma ao Indônezia

* Kristianisma ao Indônezia

* Fivavahana ao Indônezia
* Indôneziana (vahoaka)
Apôkrifa (literatiora sy zavakanto)

**Apôkrifa** no ilazana ireo asa soratra na sary hosodoko, na sarivongana, na sary sokitra, sns izay tsy voaporofo ny fahamarin' ny fifandraisany amin' ny olona lazaina fa nanoratra na namorona azy. Avy amin' ny teny grika hoe ἀπόκρυφος / *apókryphos* izay midika hoe "afenina" na "miafina" io teny io. Ny litaratiora dia ahitana lahatsoratra apôkrifa maro; ka ny sasany dia asa soratra mitantara ny fiainan' ilay lazainy hoe "mpanoratra". Atao hoe pseodepigrafa kosa ny asa soratra raha tsy marina ny maha mpanoratra ilay lazaina fa nanoratra azy. Eo amin' ny sehatry ny zavakanto toy ny sary hosodoko, ny sary sokitra, sarivongana, sns dia misy ny sonia apôkrifa, ny daty apôkrifa, sns. 

## Jereo koa

* Apôkrifan' ny Baiboly
* Pseodepigrafan' ny Baiboly
Vanim-potoana hindo sy bodista tao Indônezia

Ny **vanim-potoana hindo sy bodista tao Indônezia** dia vanim-potoana nanjakan' ny kolontsaina hindo sy bodista, nanomboka tamin' ny tanjato faha-5 taor. J.K. ka niafara tamin' ny taonjato faha-15. taor. J.K., izay nanamboarana tao Java sy tao Sumatra ireo zavatra miorina hanaovana fanompoam-pivavahana hindo sy bodista, ka indraidray samy manana ny azy ireo fivavahana roa ireo na ahitana singa mifangaro avy amin' ny andaniny sy ny ankilany. Maneho izany fifangaroan' ny kolontsaina roa izany ny lemaka manodidina ny tanànan' ny mpanjaka taloha, dia i Surakarta sy i Yogyakarta ao afovoan' i Java, izay ahitana ny tempolin' i Prambanan, nivavahana amin' i Shiva, sy ny trano sy zavatra hafa natokana ho an' ny bodisma, izay naorina saika tamin' ny fotoana mitovy. Hatramin' ny taonjato faha-8 ka hatramin' ny taonjato hafa-10 dia dinastia roa no nanjaka tao amin' io faritra io, dia ny Sailendra izay Bodista nanamboatra ny tempolin' i Borobudur tao amin' ny lemak'i Kedu, sy ny Sanjaya nivavaka tamin' i Shiva.

Tahaka izany koa no nitranga tao amin' ny Fanjakan' i Majapahit tao amin' ny tapany atsinanan' i Java. Manamarina izany ny tononkalo (*kakawin*) amin' ny fiteny kaoy (*kawi*, fiteny javaney taloha), dia ny *Sutasoma* nosoratin' ny pôety tao amin' ny lapa Mpu Tantular tamin' ny taonjato faha-14 tamin' ny fotoana nanapahan' ny mpanjaka Rājasanagara (izay fantatra indrindra amin' ny anarana hoe Hayam Wuruk). Izany tononkalo izany dia manindrahindra ny fandeferana (famelana malalaka) ny mpanaraka ny bodisma sy ny mpivavaka amin' i Shiva (atao hoe Sivaita), izay samy nonina tao amin' io fanjaka-mpanjaka io. Avy amin' ity andininy misy andalana efatra ity ny teny filamatry ny Repoblikan' i Indônezia: 

* Rwāneka dhātu winuwus Buddha Wiswa
* Bhinnêki rakwa ring apan kena parwanosen
* Mangka ng Jinatwa kalawan Śiwatatwa tunggal
* Bhinneka tunggal ika tan hana dharma mangrwa.

izay midika hoe:

* Foto-javatra samy hafa i Buddha sy i Shiva.
* Samu hafa tokoa izy ireo, nefa ahioana no ahafantarana izany?
* Satria ny fahamarinan'i Jina (Bodà) sy ny an'i Shiva dia iray
* Misaraka nefa iray ary tsy mikorontana ny ao amin'ny fahamarinana.

Ny andian-teny hoe "Bhinneka tunggal ika", izay adika tsy tandrify tsara hoe "firaisana ao anaty fahasamihafana", anefa dia teny filamatry ny Repoblikan' i Indônezia.

Efa niara-nisy tao Indônezia hatramin' ny fampielezana ny kolontsaina indiana tao Java ireo fivavahana roa ireo. Tao atsinanan' i Java, ao amin' ny faritr' i Karawang, izay nahitana ny fanjakan' i Tarumanagara (tamin' ny taonjaro faha-5), mantsy dia ahitana sisam-paharavan' ny zavatra naorina hanatanterahana ny fivavahana bodista sy hindo. 

Izany toe-javatra izany dia niseho koa tao Sumatra izay sady tanàna no fanjakana bodistan' i Sriwijaya (tamin' ny taonjato faha-8 hatramin' ny faha-13) izay nampanompo ny fanjakana hindo tao Malayu.

## Jereo koa

* Hindoisma ao Indônezia

* Bodisma ao Indônezia
* Fivavahana ao Indônezia
Vishnu

I **Vishnu** dia iray amin' ireo andriamanitra ao amin' ny fivavahana hindo. Amin' ny teny sanskrita dia atao hoe विष्णु / *Viṣṇu*, fa amin' ny teny tamily kosa dia atao hoe விஷ்ணு. Antsoina hoe **Hari**, **Padmanabhi** na **Padmanabha** koa i Vishnu. Izy no andriamanitra fahatelo manaraka an' i Brahma sy i Shiva ao amin' ny trinite hindo (त्रिमूर्ति / trimūrti "endrika telo"). Ny *trimurti* dia tsingerim-pisehoan' izao rehetra izao, fitehirizana izao tontolo izao ary faharavan' izao tontolo izao, ka i Brahma no mpahary, i Vishnu no mpiaro ary i Shiva no mpandrava. Fantatra amin' ny alalan' ny endri-pisehoany (अवतार / avatâra "fidinana",izany hoe "fidinana avy any an-danitra") maro i Vishnu. Izy no andriamani-dehibe ao amin' ny visnoisma, izay iray amin' ireo sekoly lehibe mifampizara ny hindoisma amin' ny sivaisma. I Vishnu dia matetika aseho amin' ny alalan' ny olona miloko manga manao fitafiana sy fihaingoa-mpanjaka sady manana tanana miisa efatra.

## Jereo koa

* Fivavahana tatsinanana
* Fivavahana darmika
*Brahma - Vishnu - Shiva - Shakti - Durgâ - Surya - Ganesh - Kartikeya.
Brahmā

I **Brahma** dia andriamanitra mpahary ao amin' ny hindoisma, izy no andriamanitra voalohany ao amin' ny trinite hindo (atao hoe *trimurti*). Ny andriamanitra roa hafa ao amin' io trinite io dia i Vishnu sy i Shiva.  Atao hoe ब्रह्मा / *Brahmā* izy amin' ny teny sanskrita. Tsindrandray ihany i Brahma no mandray anjara na ao amin' ny raharahan' ireo andriamanitra maro na amin' ny raharahan' olombelona.

## Jereo koa

* Fivavahana tatsinanana
* Fivavahana darmika
*Brahma - Vishnu - Shiva - Shakti - Durgâ - Surya - Ganesh - Kartikeya.
Shiva

I **Shiva** dia andriamanitra fahatelo ao amin' ny trinite hindo (*trimurti*), ka ny roa hafa dia i Brahma sy i Vishnu.  Atao hoe शिव  /  *Śiva* izy amin' ny teny sanskrita. Indraindray dia heverina fa i Shiva no andriamanitry ny iôga (*yoga*), izay manana ny fahalalana ny zava-drehetra. Ny fampianarana nolovana ao amin' ny sekoly sivaita ao amin' ny hindoisma dia mifantoka indrindra amin' i Shiva, izay heverina araka ireo anjara asany dimy lehibe: mpamorona, mpitahiry, mpanova, mpanafina ary mpanambara (amin' ny alalan' ny fitahiana).

## Jereo koa

* Fivavahana tatsinanana
* Fivavahana darmika
*Brahma - Vishnu - Shiva - Shakti - Durgâ - Surya - Ganesh - Kartikeya.
Azia Avaratra

I **Azia Avaratra** dia faritra ao Azia izay ahitana an' i Siberia ny faritra Farany Atsinanana rosiana, ary indraindray koa i Môngôlia sy i Mantsoria izay atambatra amin'i Azia Atsinanana amin'ny ankapobeny. 

## Jereo koa

* Azia Atsinanana
* Azia Andrefana 
* Azia Atsimo

* Azia Avaratra
* Azia Avaratra-Atsinanana
* Azia Atsimo-Atsinanana
* Azia Afovoany
Azia Avaratra-Atsinanana

I **Azia Avaratra-Atsinanana** dia faritra ao Azia izay ahitana ireto firenenena manaraka ireto: Japàna, Kôrea Avaratra, Kôrea Atsimo, ampahany amin'i Sina (Mantsoria sy i Sina Avaratra), ampahan'i Rosia (ny Farany Atsinanana rosiana), Môngôlia ary Taioàna.

## Jereo koa

* Azia Avaratra
* Azia Andrefana
* Azia Atsimo
* Azia Atsinanana
* Azia Atsimo-Atsinanana
* Azia Afovoany
Azia Atsinanana

I **Azia Atsinanana** dia faritra atsinanana ao amin' ny kôntinentan' i Azia. Ireto avy ny firenena hita ao Azia Atsinanana: i Sina, i Kôrea Avaratra, i Kôrea Atsimo, i Japàna ary i Taioàna. Manampy azy ireo i Môngôlia (izay indraindray atao anisan' i Azia Afovoany) sy i Vietnamy sy i Singaporo (noho ny antony ara-kolontsaina, atambatra matetika amin' i Azia Atsimo-Atsinanana), ny faritra Atsinanana Indrindra Rosiana koa dia azo ampidirina ao. Matetika dia akambana amin' ny faritra Atsinanana Indrindra izy.

## Kolontsaina
Ara-tantara dia nisy akony tao amin' ny kolontsain' ny firenena ao Azia Atsinanana i Sina, indrindra momba ny voambolana sy ny fanoratana ary ny finoana sy ny fivavahana. Ny fototr' izany kolontsaina izany dia ao amin' ny tapany atsinanan' i Sina, ny Saikanosy Kôreana ary  i Japàna, maro mantsy ny zavatra itovian' ireo faritra sy firenena ireo, toy ny:

* fananana toetany mando antonontonona (toetany kôntinentaly ny any avaratra fa trôpikaly ny any amin' ny farany atsimo) ary mety amin' ny fambolena (varimbazaha, vary indrindra);
* fananana sivilizasiôna efa nisy nandritra ny anarivo taona;
* fomba fanoratana izay nifotoran' ny soratra sinoa;
* ny fivavahana sy ny filôzôfia: bodisma sy taôisma ary kônfosianisma.

Ny fielezan' ny kolontsaina sinoa nankany atsinanana (Kôrea sy Japàna) dia efa tamin' ny taonjato faha-6. Ny fielezan' izany mankany Môngôlia sy any Andrefana tamin' ny taonjato faha-11 niaraka amin' ny dinastia Yuan avy amin' ny Môngôliana noho ny ezak' i Gengis Khan.

## Ny mponina
Tamlin' ny taona 2016 dia nisy mponina miisa 1,6 tapitrisa ny tany Azia Atsinanana, ka 21,8&nbsp;% amin' ny mponina maneran-tany izany. Izy no faritra faharoa ahitana mponina betsaka indrindra aorian' i Azia Atsimo.   

Noho ny taham-piterahana izay ambany dia ambany dia tsy mitsaha-midina ny isanjaton' ny mponina ao Azia Atsinanana raha ampitahaina amin' ny isan' ny mponina maneran-tany. Fanampin' izany dia faritra ahitana fihanteran' ny mponina haingana indrindra i Azia Atsinanana.

## Jereo koa

* Azia Atsimo
* Azia Atsimo-Atsinanana
***Azia Atsinanana**
* Azia Afovoany
* Azia Andrefana
* Azia Avaratra
* Afovoany Atsinanana
* Atsinanana Akaiky
Paris

I **Paris**, izay indraindray ataon' ny mpanoratra amin' ny teny malagasy hoe **Parisy**, dia tanàna renivohitr' i Frantsa. Izy no tanàna ngeza indrindra any Frantsa, izy no renivohitr' i Île-de-France, ary Paris intra-muros irery no Commune-Departement any Frantsa. Eo amin' ny vondro-milefaka voalohany indrindra ny la Seine i Paris, eo ampovoan' ny Bassin Parisien, any aniràny no misy ny vinanin-drano anelanelan' i Marne sy i Seine. Any anavàn' i Paris no misy an' i Oise. Parizianina ny anaran' ny olona mipetraka any Paris.

Tamin' ny taonjato faha-17 i Paris no renivohitry ny fahefana eorôpeana voalohany, tamin' ny taonjato faha-18 izy no renivohitra ara-kolontsain' i Eorôpa ary tamin' ny taonjato faha-19 izy no renivohitra ny taozavatra sy ny fahafaliana. Tamin' ny taona 2008, raha isaina daholo ny trano ipetrahana rehetra, dia 28 tapitrisa ny isan' ny mpandendeha tao Paris, araka ny lazain' ny Office de Tourisme sy ny Kongresin' ny renivohitra frantsay. I Paris no renivohitra ara-toekarenan' i Frantsa.

## Tantara

Fantatra fa efa nisy nipetraka teo amin' ny toerana misy an' i Paris, efatra enina arivo taona teny aloha (4000 tal JK - 3800 tal JK) tamin' ny lafy ankavian' i Seine taloha eo amin' ny toerana misy ny arrondissement faha-12 ankehitriny. Nisy olona foana teo tamin' ny Neôlitika.

Efa hita fa efa nisy vohitra tany Bercy 2&nbsp;400 taona tany aloha, misy lakana anaty ranom-potaka tamin' izany fotoana izany, ary azo jereina any amin' ny Musée Carnavelet any Parisy.
Mikrônezia (faritra)

I **Mikrônezia** dia iray amin' ireo vondro-nosy telo lehibe, manampy an' i Melanezia sy i Pôlinezia, izay mamorona an' i Ôseania. Ireto avy ny fanjakana sy ny faritra ara-pôlitika hita ao amin' ny faritr' i Mikrônezia: 

* ny Fanjakana mizakatenan' i Mikrônezia;
* ny Vondro-nosy Marsaly (Marshall);
* i Kiribaty (Kiribati);
* ny vondro-nosy Mariana Avaratra (miankina amin' i Etazonia);
* i Wake (miankina amin' i Etazonia);
* i Naoro (Nauru);
* i Palaô (Palaos);
* i Guam (miankina amin' i Etazonia);

## Fiteny any Mikrônezia
Ny fiteny tenenina any amin' ny faritr' i Mikrônezia talohan' ny fanjanahan-tany eorôpeana, dia ireo fiteny mikrôneziana, ao amin' ny sampana malaiô-pôlinezianan' ny fiteny aostrôneziana. Anisan' ny fiteny ôseaniana ny fiteny mikrôneziana. Anisan' ny fiteny any Mikrônezia ny fiteny karôliniana, ny fiteny zilbertina, ny fiteny kôsrae, ny fiteny lamôtreka, ny fiteny marsaley, ny fiteny môkily, ny fiteny môrtloka, ny fiteny pôhnpela, ny fiteny poloaty, ny fiteny sooka, ny fiteny olity, ary ny fiteny sônsôrôley. Ahitana fiteny pôlineziana, izay mbola fiteny aostrôneziana, koa ny ao amin' io faritra io.

## Jereo koa

* Mikrônezia (fanjakana)
*Fiteny mikrôneziana
**Fizaràm-paritra any [[Ôseania]]:**

* Mikrônezia
* Melanezia
* Pôlinezia
* Aostralazia
Aostrônezia

I **Aostrônezia** dia faritra midadadasika ahitana nosy maro ao amin' ireo ranomasina atsimon' izao tontolo izao, ka isan' ireo nosy ireo i Melanezia, i Pôlinezia, i Mikrônezia, i Indônezia, i Madagasikara ary i Taioàna. Ny mponina ao amin' io faritra io dia  tompon' ny fianakaviam-piteny aostrôneziana. Atao hoe Aostrôneziana ireo mponina ireo.
Tajikistàna

I **Tajikistàna** na **Repoblikan' i Tjikistàna** dia firenena be tendrombohitra ao Azia Afovoany, izay tsy mifandray amin' ny ranomasina. I  Dushanbe no renivohiny. Mamaritra azy avy ao avaratra-atsinanana i Kirgizistàna, ao atsinanana i Sina, ao atsimo-andrefana i Afganistàna, ary ao andrefana i Ozbekistàna. Atao hoe *Тоҷикистон* / *Tojikiston* na *Ҷумҳурии Тоҷикистон* / *Jumhurii Tojikiston*  izy amin' ny fiteny tajika.

Firenena be tendrombohitra mandrakotra ny 93 % amin’ ny taniny i Tajikistàna, ary saika ny antsasaky ny veleran-taniny dia manana haambo 3 000 m na mihoatra. Tahirin-danomandry maro no mamatsy rano ny ony maro mamakivaky azy. 

I Tajikistàna irery no firenena avy amin' ny Firaisana Sôvietika ao Azia Afovoany izay tsy anjakan' ny fiteny torkika fa fiteny iraniana, dia ny fiteny tajiky. Ny Tajiky, izay foko maro anisa indrindra (80 %n' ny mponina manontolo), dia anisan' ireo atao hoe vahoaka iraniana. Laharana faharoa any ny Ozbeka (miteny torkika) raha ny habetsahana no heverina. Ny silamo no fivavahana be mpanaraka indrindra any.

Miompana amin’ ny fambolena sy ny fitrandrahana harena an-kibon' ny tany (toy ny arintany, ny firamainty, ny fanitso, ny vy, ny solitany, ny etona voajanahary) ny toekaren’ i Tajikistàna.

Repoblika sôsialista sôvietika taloha (tao amin’ ny Firaisana Sôvietika) i Tajikistàna, izay nahazo ny fahaleovan-tenany tamin’ ny taona 1991, ary mikambana ao amin’ ny Fianakaviamben’ ny Fanjakana Mahaleo Tena (*Communauté des États Indépendants* -- CEI).

## Jereo koa
**Firenena ao Azia:**

Afganistàna - Arabia Saodita - Armenia - Azerbaijàna - Bangladesy - Bareina - Botàna - Broney - Emirata Arabo Mitambatra - Filipina - Iemena - India - Indônezia - Iràka - Iràna - Israely - Japàna - Jôrdania - Kambôdia - Katara - Kazakstàna - Kirgizistàna - Kôety - Kôrea Atsimo - Kôrea Avaratra - Laôsy - Libàna - Maldiva - Malezia - Mianmara - Môngôlia - Nepaly - Ômàna - Ozbekistàna - Pakistàna - Palestina (fanjakana) - Rosia - Sina - Singaporo - Siria - Srilanka - Tailandy - Taioàna - Tajikistàna - Torkia - Torkmenistàna - Vietnamy.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
Melanezia

I **Melanezia** dia iray amin' ny vondro-nosy telo lehibe ao amin' ny Ôseana Pasifika, izay mamorona an' i Ôseania. Toherin' ny mpahay jeôgrafia sasany ity famondronana ara-jeôgrafia ity, nefa ampiasaina matetika izany mbamin' ny firenena voakasika. Avy amin' ny teny grika hoe μέλας / *mélas*, "mainty", sy ny hoe  νῆσος / *nễsos*, "nosy", ny anarana hoe *Melanezia*, ka midika hoe "nosy mainty".

## Fitsinjaràm-paritra ara-pôlitika

### Ny tantaran' ny fitsinjaràm-paritra
Taorian' ny fandehanan' i Jules Dumont d'Urville tany amin' ny faritr' i Melanezia hamantatra ny zava-misy any dia nanao soso-kevitra tamin' ny *Société de géograophie* tao Paris izy tamin' ny taona 1831 momba ny fandaminana vaovao an' i Pasifika ho faritra efatra, dia:

* i Pôlinezia (midika hoe "nosy maro"),
* i Melanezia ("nosy mainty"),
* i Mikrônezia ("nosy kely") ary
* i Malezia (izay nesorina taty aoriana tsy ho ao amin' ny kôntinentan' i Ôseania).

### I Melanezia araka ny mahazatra

I Melanezia, araka ny famaritana mahazatra, dia miendrika reni-tsipika ao avaratra sy avaratra-atsinanan' i Aostralia sy ao atsimon' i Mikrônezia. Heverina fa anisan' i Melanezia ireto firenena na fanjakana na fizaràn-tany manaraka ireto:

* ny vonddro-nosy Fijy (Fiji / Fidji);
* i Kaledônia Vaovao;
* ny Vondro-nosy Sôlômôna,
* i Vanoato,
* i Ginea Vaovao izay mizara roa: i Papoazia-Ginea-Vaovao sy i Ginea Vaovao Andrefana (izay an' i Indônezia sy mizara faritany roa: Papoazia sy Papoazia Andrefana).

Ireo firenena sy fanjakana ary fizaràn-tany ireo dia tsy mandrafitra vondrona ara-pôlitika ranoray. 

Ampiasaina amin' ny haifiteny ny teny hoe "melaneziana" amin' ny fitenenenana hoe "fiteny mezô-melaneziana", izay manondro zana-bondrona iray ao amin' ny sampam-piteny ôseanianan' ny fianakaviam-piteny aostrôneziana, ampiasaina ao Papoazia-Ginea-Vaovao sy ao amin' ny vondro-nosy Sôlômôna.

## Jereo koa

* Indônezia
*Melaneziana (vahoaka)
*Fiteny melaneziana
**Fizaràm-paritra any [[Ôseania]]:**

* Mikrônezia
* Melanezia
* Pôlinezia
* Aostralazia
Hawaii

I **Hawaii** dia fanjakana mikambana amin' i Etazonia, ny renivohiny dia i Honolulu. Misy mponina 1 283 388 any.

## Jeografia
Izy no hany fanjakana amerikanina any ivelan'ny kaontinanta amerikana avaratra, satria any Oseania izy ary ahitana vondronosy misy nosy 137.

Ny nosy lehibe valo dia Niihau, Kauai, Molokai, Lanai, Kahoolawe, Maui, Hawaii, ary Oahu, izay misy ny renivohitra Honolulu. Ny vondronosy dia anisan'ny Pôlinezia ary hita any afovoan'ny Oseana Pasifika Avaratra, 3 792 km andrefana-atsimo-andrefan'i Los Angeles ary 5 713 km atsinanan'i Hokkaido, Japan

Nozanahin'i tamin'ny 7 Jolay 1898 ilay rojo nosy, ary tamin'ny 1959 dia lasa fanjakana faha-50 sady zandriny indrindra tao Etazonia tamin'ny maha-Fanjakan'i Hawaii azy.

## Jereo koa/Lahatsoratra ilaina
Fanahy

Ny **fanahy**, araka ny karazam-pinoana sy fivavahana maro, dia zavatra manan-tsitrapo sy manana fahatsiarovan-tena nefa tsy azo tsapain-tanana, izay mety ho hitan' ny maso indraindray, ka heverina fa manana hery tsy araka ny mahazatra, sady mety hampianjady ny hery sy ny fahefany amin' ny tontolo tsapa. Fanahy, ohatra, ny fanahin' ny olona maty, ny demony, ny andriamanitra, ny matoatoa,  ny anjely, sns. Maro ny taranja sy sehatra andinihana sy iresahana ny fanahy, ka isan' izany ny fivavahana, ny teôlôjia, ny finoana, ny angano, ny fedrà, ny fomban-drazana, ary ny fanaovana mazia.

## Karazana fanahy

### Ny fanahin' ny olombelona na fanahin' ny vatana
Ny fanahin' ny vatana dia fanahy fototry ny fahavelomana tsy azo tsapain-tanana, izay manetsika ny vatan' ny zavamananaina sy mahatonga azy hanana saina.

### Ny matoatoa na angatra
Ny angatra dia ny fanahin' ny olona maty izay miala aminy ka mandehandeha sy miseho amin' ny velona.

### Ny andriamanitra
Ny andriamanitra dia fanahy inoana fa manana hery mihoatra ny an' ny natiora ka atao hoe masina sady matetika anehoan' ny olombelona fanajana sy fatahorana manokana sady anaovany fanompoana ara-pivavahana.

### Ny anjely
Ny anjely dia fanahy any an-danitra, izay irahin' Andriamanitra ho mpanelanelana azy sy ny olona ety ambonin' ny tany sady ho mpampita ny hafatra momba ny sitrapon' Andriamanitra amin' ny olona.

### Ny demony
Ny demony dia fanahy manana hery ratsy mahatonga ny fahaverezan' ny olombelona entiny hanao ny ratsy.

## Jereo koa

* Fanahy (kolontsaina malagasy)
* Fanahin' ny vatana
* Ambiroa
* Avelo
Aostralia Andrefana

Ny **Aostralia Andrefana** (amin'ny fiteny anglisy **Western Australia** izay afohezina hoe **WA**) dia fanjakana maka ny ampahany andrefan'i Aostralia. Manana morontsiraka amin'ny Ranomasimbe Indianina ary ny Ranomasimbe Atsimo. Ireo faritany mizaka tena mizara sisintany aminy dia ny Tany Avaratra ary ny Aostralia Atsimo. Ny renivohiny ary ny tanàna lehibe indrindra dia Perth.
Prem Tinsulanonda

**Prem Tinsulanonda** dia manamboninahitra miaramila, mpanao politika ary mpitantana ny tafika Thailandey nanomboka ny 3 martsa 1980 ka hatramin'ny 4 aogositra 1988
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/017j1w
Pierre Nkurunziza

**Pierre Nkurunziza** (18 Desambra 1964 - 8 Jona 2020) dia mpanao politika Burundiana izay filoham-pirenena fahasivy an'i Burundi nandritra ny 15 taona nanomboka ny volana aogositra 2005 ka nahafatesany tamin'ny jona 2020. Mpikambana ao amin'ny vondrona foko Hutu, Nkurunziza dia nampianatra ny fanabeazana ara-batana. tafiditra ao anatin'ny politika nandritra ny Ady an'habakabaka tamin'ny naha-mpikomy ny Filankevitra Nasionaly ho fiarovana ny demokrasia - Tafika ho fiarovana ny demokrasia (CNDD – FDD) ka lasa mpitarika tamin'ny taona 2000. Ny CNDD – FDD dia lasa antoko politika tany. ny fiafaran'ny Ady Sivily ary i Nkurunziza no voafidy ho filoham-pirenena. Izy dia nitana ny toerany tany amin'ny lafiny mampiady hevitra nandritra ny telo, ary niteraka korontana lehibe tamin'ny taona 2015. Nambarany ny fikasany fa tsy hijoro ho fidiana indray amin'ny 2020 fa kosa nanome fahefana an'i Évariste Ndayishimiye, izay kandidà notendrena taminy. Maty tsy nampoizina izy ny 8 jona 2020 taoriana kelin'ny fiafaran'ny ofisialy ny fe-potoana. Izy no filohampirenena naharitra indrindra teo amin'ny tantaran'ny Burundian.
Halavirana

Ny **halavirana** dia ny halavana manelanelana teboka roa, izay refesina araka ny halavan'ny kantsana izay mampitohy ireo teboka roa ireo. Mety ho refesina amin'ny alalan'ny fotoana lany hikisahana avy amin'ny teboka iray mankamin'ny teboka faharoa, an-tongotra na amin'ny alalan'ny fiarakodia na fitaovam-pitaterana hafa.
Aostralia Atsimo

I **Aostralia Atsimo** dia fanjakana ao Aostralia izay hita ao afovoan'ny ilany atsimon'ny nosin'i Aostralia. Amin'ny teny anglisy dia atao hoe *South Australia* izy. Ao amin'ny faritra maina indrindra ao amin'io nosy io izy ka manana velarana 984 377 km2, izany hoe izy no fanjakana laharana fahefatra ao Aostralia raha ny velaran-tany no heverina. i Aostralia Andrefana no ao adrefany, ny Northern Territory sy i Queensland no ao avarany, i Queensland sy i New South Wales ary ny fanjakan'i Victoria no ao atsinanay, ary ny Helodrano Aostraliana Lehobe (anglisy: *Great Australian Bight*) sy ny Ranomasimbe Indiana (izay ataon'ny Aostraliana hoe Antarktika) no ao atsimony. Misy mponina miisa 1,7 tapitrisa ny ao amin'io fanjakana io, ka latsaky ny 10% amin'izany ny mponina aostraliana ary laharana fahadimy izy ao amin'ireo fanjakana aostraliana. Ny ankamaroan'ny mponina dia monina ao Adelaisa (misy mponina 1 140 000), ny ankamaroan'ireo mponina hafa dia monina ao amin'ny faritra lonaka manamorona ny morontsiraka atsimo atsinanana sy ny ony Murray. Ny toekaren'io fanjakana io dia mifototra amin'ny fambolena, ny indostria, ny fitrandrahana harena an-kibon'ny tany. Ny sehatra ara-bola koa dia mandray anjara amin'io toekerena io.
Albizia lebbeck

Ny ***Albizia lebbeck*** dia karazan-kazo ao amin' ny fianakaviana *[[Fabaceae]],* maniry amin' ny faritra trôpikaly amin' ny faritr' i Azia Atsimo sady be mpamboly any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly maro. Amin' ny teny malagasy ity hazo ity dia fantatra amin' ny anarana hoe  **alibizara**, **benoara**, **boanoara**, **bonara** ary **bonoara**.

Mety mahatratra 18 m hatramin' ny 30 ny hazomainty ary mahatratra 50 sm hatramin' ny 1 m ny savaivon' ny vatany. Miloko matroka dia matroka sady mavesatra ny nofony. Hazo malaky mihintsan-dravina ny hazomainty. Ny tangozan-draviny dia mitodra ravina miisa 6 hatramin' ny 18. Miloko mavo na fotsy na somary maitso ny voniny izay ahitana lahimbony mirefy 2,5 sm hatramin' ny 3,8 sm. Ny ao anaty pepany, izay manana halava 15 sm hatramin' ny 30 sm sy sakany 2,5 sm hatramin' ny 5 sm, dia ahitana vihim-boa miisa 6 hatramin' ny 12.

## Jereo koa

* *[[Albizia]]*
* Hazomainty
Distrikan'i Moramanga

Ny **Distrikan'i Moramanga** dia disrika ao amin'ny Faritra Alaotra Mangoro izay ao avaratra atsinanan'i Madagasikara. I Moramanga, izay sady renivohitry ny kaominina Moramanga, no renivohiny.

## Kaominina
* Ambatovola
* Amboasary Gara
* Ambohidronono
* Ampasipotsy Gare
* Ampasipotsy Mandialaza
* Andaingo
* Andasibe
* Anosibe Ifody
* Antanandava
* Antaniditra
* Beforona
* Belavabary
* Beparasy
* Fierenana
* Lakato
* Mandialaza
* **[[Moramanga]]**
* Moramanga Suburbaine
* Morarano Gara
* Sabotsy Anjiro
* Vodiriana

## Jereo koa
Ireo distrika ao amin'ny Faritra Alaotra-Mangoro:

* Distrikan'Ambatondrazaka
* Distrikan'Amparafaravola
* Distrikan'Andilamena
* Distrikan'Anosibe An'ala
* Distrikan'i Moramanga
Distrikan' i Sambava

Ny **Distrikan' i Sambava** dia distrika ao amin' ny Faritra Sava ao amin' ny tapany avaratr' i Madagasikara, ao amin' ny Faritanin' Antsiranana. Ahitana kaominina miisa 25 ny ao amin' io distrika io. Manana velarana mirefy 4 780 km2 izy.

## Valan-javaboary
Valan-javaboarim-pirenen' i Marojejy

## Kaominina
Indreto ny kaominina ao amin' ny Distrikan' i Sambava:
* Ambatoafo
* Amboangibe
* Ambodiampana
* Ambodivoara
* Ambohimalaza
* Ambohimitsinjo
* Analamaho
* Andrahanjo
* Andratamarina
* Anjangoveratra
* Anjialava
* Anjinjaomby
* Antindra
* Antsahambaharo
* Antsahavaribe
* Bemanevika
* Bevonotra
* Farahalana
* Maroambiny
* Marogaona
* Marojala
* Morafeno
* Nosiarina
* **[[Sambava]]**
* Tanambao Daoud

## Farihy
* Farihin' Ampasimbato 

## Jereo koa
Ireo distrika ao amin' ny Faritra Sava:

* Distrikan' Andapa
* Distrikan' Antalaha
* Distrikan' i Sambava
* Distrikan' i Vohimarina
## Rohy ivelany
Distrikan' Ambohidratrimo

Ny fivondronan' **Ambohidratrimo** dia distrika eto Madagasikara, ao amin' ny tapany avaratra-adrefan' ny Faritanin' Antananarivo, ao amin' ny Faritra Analamanga. I Ambohidratrimo no renivohiny. Ahitana firaisana miisa 24 ny ao amin' io disrika io izay manana velarana 1&nbsp;415 km2 ary ny isan' ny mponina dia novinavinaina ho 470&nbsp;221 tamin' ny taona 2020. Ny renivohiny dia Ambohidratrimo.

Tsangambato manan-danja teo amin' ny tantaran' i Madagasikara ny Lapan' Ambohidratrimo. Voatahiry tsara ao ny sisa navelan' ny lasa toy ny fasan' ny mpanjaka. Ny alin' ny 26 Aogositra 2015 no nirehitra ilay lapa, araka ny fikarohana voalohany nataon' ny tompon' andraikitra mahefa teny an-toerana, dia heloka bevava no niandohan' ny afo.

## Ny kaominina ao amin' ny Distrikan' Ambohidratrimo
Irreto ny kaominina ao amin' ny Distrikan' Ambohidratrimo:

* Ambato
* Ambatolampy
* Ambohidratrimo
* Ambohimanjaka
* Ambohipihaonana
* Ambohitrimanjaka
* Ampangabe
* Ampanotokana
* Anjanadoria
* Anosiala
* Antanetibe
* Antehiroka
* Antsahafilo
* Avaratsena
* Fiadanana
* Iarinarivo
* Ivato (aéroport)
* Ivato Firaisana
* Mahabo
* Mahereza
* Mahitsy
* Mananjara
* Manjakavaradrano
* Merimandroso
* Talatamaty

## Jereo koa
Ny distrika ao amin' ny Faritra Analamanga

* Distrikan' Ambohidratrimo
* Distrikan' Andramasina
* Distrikan' Anjozorobe
* Distrikan' Ankazobe
* Distrikan' Antananarivo-Renivohitra
* Distrikan' Antananarivo-Atsimondrano
* Distrikan' Antananarivo-Avaradrano
* Distrikan' i Manjakandriana
Distrikan' i Manjakandriana

Ny **Distrikan' i Manjakandriana** dia distrika eto Madagasikara izay hita ao amin' ny tapany avaratry ny Faritanin' Antananarivo ao amin' ny Faritra Analamanga. Ahitana kaominina miisa 23 ny ao amin' io distrika io izay manana velarana 1&nbsp;718 km2.

Ireto ny kaominina ao aminy: 

* Alarobia
* Ambanitsena
* Ambatolaona
* Ambatomanga
* Ambatomena
* Ambohibary
* Ambohitrandriamanitra
* Ambohitrolomahitsy
* Ambohitrony
* Ambohitseheno
* Anjepy
* Anjoma Betoho
* Ankazondandy
* Antsahalalina
* **[[Manjakandriana]]**
* Mantasoa
* Merikanjaka
* Miadanandriana
* Nandihizana
* Ranovao
* Sadabe
* Sambaina
* Soavinandriana
Ny vokatra ao dia katsaka

## Jereo koa
Ny distrika ao amin' ny Faritra Analamanga

* Distrikan' Ambohidratrimo
* Distrikan' Andramasina
* Distrikan' Anjozorobe
* Distrikan' Ankazobe
* Distrikan' Antananarivo-Renivohitra
* Distrikan' Antananarivo-Atsimondrano
* Distrikan' Antananarivo-Avaradrano
* Distrikan' i Manjakandriana
Distrikan'i Fianarantsoa II

Ny **Distrikan'i Fianarantsoa II** dia distrika taloha ao amin'ny Faritra Matsiatra Ambony izay hita ao tapany afovoany atsimon'i Madagasikara. Tamin'ny taona 2007 izy dia nozaraina ho distrika telo, dia ny Distrikan'Isandra sy ny Distrikan'i Lalangina ary ny Distrikan'i Vohibato.
Distrikan'Ambalavao

Ny **Distrikan' Ambalavao** dia distrika eto Madagasikara, 56 km atsimon' i Fianarantsoa ao amin' ny tapany atsimon' ny Faritra Matsiatra Ambony, ao amin' ny Faritanin' i Fianarantsoa.
## Kaomininina
* **[[Ambalavao]]**
* Ambinanindovoka
* Ambinanindroa
* Ambohimahamasina
* Ambohimandroso
* Andrainjato
* Anjoma
* Ankaramena
* Besoa
* Fenoarivo
* Iarintsena
* Kirano
* Mahazony
* Manamisoa
* Miarinarivo
* Sendrisoa
* Vohitsaoka
* Volamena (Ambalavao)
* Namoly

## Lalana
*Lalam-pirenena faha-7

## Jereo koa
*Valan-javaboarim-pirenena Andringitra - ao atsimon'Ambalavao (Namoly)

## Gallerie

image:Papier antaimoro.jpg|Papier antaimoro
Image:Lemur Catta03.jpg|*[[Lemur catta]]*, réserve d'Anjà
image:Ambalavao (Madagascar) - 03.jpg|Marché aux zébus
Image:Town Centre Ambalavao Madagascar.jpg|Maison du centre-ville
Image:Ambalavao - rue principale01.JPG|Ambalavao main street
Image:Ambalavao - rue principale02.JPG|Ambalavao main street
File:RN7 in Madagaskar 2013 14.jpg|Landscape between Ambalavao & Talata Ampano


## Jereo koa
Ireo distrika ao amin'ny  Faritra Matsiatra Ambony:

* Distrikan'Ambalavao
* Distrikan'Ambohimahasoa
* Distrikan'i Fianarantsoa
* Distrikan'Ikalamavony
* Distrikan'Isandra
* Distrikan'i Lalangina
* Distrikan'i Vohibato
Distrikan' Isandra

Ny **Distrikan' Isandra** dia distrika eto Madagasikara ao aminy tapanay afovoan' ny Faritra Matsiatra Ambony, ao amin' ny Faritanin' i Fianarantsoa. Mamakivaky azy ny lalam-pirenena faha-42 izay mampitohy an' i Fianarantsoa amin' Ikalamavony.

## Kaominina
* Ambalamidera Ambohimanana
* Ambalamidera II
* Ambondrona
* Andoharanomaintso
* Andreamalama
* Anjoma Itsara
* Ankarinarivo Manirisoa
* Fanjakana
* Iavinomby-Vohibola
* **[[Isorana]]**
* Mahazoarivo
* Nasandratrony
* Soatanana

## Lalana
*lalam-pirenena faha-42

## Jereo koa
* the cliffs & caves of Isandra.

Ireo distrika ao amin'ny  Faritra Matsiatra Ambony:

* Distrikan'Ambalavao
* Distrikan'Ambohimahasoa
* Distrikan'i Fianarantsoa
* Distrikan'Ikalamavony
* Distrikan'Isandra
* Distrikan'i Lalangina
* Distrikan'i Vohibato
Distrikan'i Fianarantsoa I

Ny **Distrikan'i Fianarantsoa I** dia distrika teto Madagasikara izay nofoanana tamin'ny taona 2007, izay tao amin'ny Faritra Matsiatra Ambony ao amin'ny tapany afovoany atsimon'i Madagaskara. Niara-nofoanana taminy koa any Distrikan'i Fianarantsoa II.