Ôfira

I **Ôfira** dia seranan-tsambo na faritra resahina ao amin' ny Baiboly izay fantatra amin' ny filazana azy fa nanana harem-be, indrindra ny volamena. Voalaza ao amin' ny Baiboly fa naharay volamena sy hazo sarobidy sy vatosoa sy vangin' elefanta ary vorombola mameno sambo avy any Ôfira isaky ny telo taona ny mpanjaka Sôlômôna. Hatramin' izao dia tsy fantatra marina ny toerana eto amin' izao tontolo izao nisy an' i Ôfira nefa maro ny nandroso petra-kevitra nanondro faritra na firenena na tanàna izay heveriny ho nisy an' i Ôfira: any Amerika, any Azia, aty Afrika sns. 

## Ny anaran' i Ôfira
Ao amin' ny Baiboly jiosy amin' ny teny hebreo (Tanakh) dia אוֹפִיר / *ʼÔphîr* no iantsoana an' i Ôfira. Izao koa no iantsoana an' i Ôfira ao amin' ny Baiboly jiosy amin' ny teny grika (Septoajinta): *Ōpheír*, *Sōphír*, *Sōpheír* ary *Souphír*.

## ''Ôfira'' araka ny literatioram-pivavahana

### Anaran' olona

#### Araka ny Baiboly
Araka ny ''Bokin' ny Genesisy'' (Gen. 10) izay mitanisa ny anaran' ny firenena nisy tamin' izany fotoana izany, dia anaran' ny iray amin' ny zanaka lahin' i Jôktana, taranak' i Sema, ny hoe *Ôfira*. Mamerina miresaka izany koa ny ''Bokin' ny Tantara'' (1Tant. 1) sy ny ''Bokin' ny Mpanjaka''. Izao ny sombiny araka ny hita ao amin' ny Baiboly prôtestanta malagasy (*Ny Baiboly*): "22 Ny zanakalahin' i Sema dia Elama sy Asyra sy Arpaksada sy Loda ary Arama. 23 Ary ny zanakalahin' i Arama dia Oza sy Hola sy Gatera ary Masy. 24 Ary Arpaksada niteraka an' i Sela; ary Sela niteraka an' i Ebera. 25 Ary Ebera niteraka roa lahy: ny anaran' ny iray natao hoe Palega, satria tamin' ny androny no nizarana ny tany; ary Joktana no anaran' ny rahalahiny. 26 Ary Joktana niteraka an' i Almodada sy Salefa sy Hazarmaveta sy Jera 27 sy Hadorama sy Ozala sy Dikla 28 sy Obala sy Abimaela sy Sheba 29 sy Ofira sy Havila ary Jobaba; ireo rehetra ireo no zanakalahin' i Joktana." (Gen. 10.22-29)

#### Araka ny boky apôkrifa

Amin' ny boky apôkrifan' ny Testamenta Vaovao dia ahitana izao soratra izao ny boky atao hoe *[[Zohin-Karena]]*:"Ary ireo zanak' i Ôfira, izany hoe i Senda, dia i Loforona notendrena ho mpanjakan' izy ireo, izay nanorina an' i Ôfira tamin' ny vato volamena; ankehitriny ny vato rehetra ao Ôfira dia volamena".

### Anaran-tanàna na faritra

#### Araka ny Baiboly
Efa fantatra tamin' ny andron' i Davida mpanjaka ny fisian' i Ôfira sy ny harenany:"3 Ary koa, noho ny fitiavako ny tranon' Andriamanitro dia omeko ho an' ny tranon' Andriamanitra, ho fanampin' ny zavatra rehetra novoriko hanaovana ny tempoly masina, izay volamena sy volafotsy ananako, 4 dia talenta volamena telo arivo, volamena avy any Ofira, ary talenta volafotsy voadio fito arivo hapetaka amin' ny rindrin' ny isan-efi-trano, 5 ny volamena hanaovana ny fanaka volamena ary ny volafotsy hanaovana ny fanaka volafotsy sy hanaovana ny fanaka volafotsy sy hanaovana ny asa samy hafa rehetra izay hataon' ny tanan' ny mpiasa mahay tao-zavatra. Iza ary no mazoto hitondra fanatitra ho an' i Jehovah anio?" (1Tant. 29:3-5)Ny ''Bokin' ny Mpanjaka'' sy ny ''Bokin' ny Tantara'' dia miresaka ny amin' ny fandefasana iraka tany Ôfira nataon' ny mpanjaka Sôlômôna sy ny mpanjaka Hirama (mpanjakan' i Tiro) avy ao Eziona-Gebera, seranan-tsambo ao amin' ny Ranomasina Mena, izay nitondra volamena sy vato sarobidy sy zavatra hafa koa rehefa niverina:"26 Ary Solomona mpanjaka nanao sambo tao Ezion-gebera, izay ao anilan' i Elota, ao amoron' ny Ranomasina Mena, amin' ny tany Edoma. 27 Ary Hirama nampandeha ny vahoakany tamin' ny sambo, dia matilô izay nahay ranomasina, hiaraka amin' ny vahoakan' i Solomona. 28 Ary nankany Ofira ireo, dia naka talenta volamena roa-polo amby efa-jato, ka nentiny tany amin' i Solomona mpanjaka izany." (1Mpanj. 9.26-28)Nandefa iraka tany koa ny mpanjaka Jehôsafata (na Jôsafata), mpanjakan' i Jodà, nefa tsy nahomby izany.  Voaresaka ao amin' ny boky hafa ao amin' ny Baiboly ny hoe "volamenan' i Ofira"."49 Ary Josafata nanao sambon' i Tarsisy folo hankany Ofira haka volamena; nefa tsy lasa ireo sambo ireo, fa nahavakiana tao Ezion-gebera." (1Mpanj. 22:49)

## Ny toerana mety nisy an' i Ôfira

Samy nanandrana namaritra ny toerana mety nisy an' i Ôfira ny mpandalina Baiboly sy ny arkeôlôga ary ny olona maro samihafa.

### Any India?
Mihevitra ny olona sasany fa any amin' ny tapany atsimo-andrefan' i Iemena na ao amin' ny faritr' i Iemena ankehitriny na any India no nisy an' i Ôfira. 

#### I Tamilakkam?

Ny *Dictionary of the Bible* nosoratan’ i Sir William Smith, navoaka tamin’ ny taona 1863, dia nanamarika fa ny teny hebreo ilazana ny boloky dia *thukki*, izay avy amin’ ny teny tamoly tranainy ilazana ny vorombola hoe *thogkai* sy ny teny singaley hoe *tokei*, izay miaraka amin’ ny teny tamoly hafa ilazana ny vangin' elefanta sy ny landihazo sy ny rajako izay resahina ao amin’ ny Baiboly hebreo. Tohanan’ ny mpahay tantara hafa koa izany petra-kevitra momba ny toerana nisy an’ i Ôfira ao Tamilakkam izany. Heverina koa ho izany toerana izany i Poovar sy i Beypore, izay hita ao amin’ ny morontsirak' i Kerala.

#### I Abhira?
Tany aloha tamin' ny taonjato faha-19 dia nihevitra i Max Müller sy ny manam-pahaizana hafa fa tsy iza i Ôfira fa i Abhira, izay eo amoron' ny ony Indosy, ao amin' ny Fanjakan' i Gujarati ankehitriny ao India. Araka an' i Benjamin Walker dia tanàna ao amin' ny foko abira i Ôfira.

#### I Srilanka?
Ao amin’ ny lovantsofina jiosy dia toerana iray any India i Ôfira, avy amin’ ny anaran’ ny iray amin’ ny zanaka lahin' i Jôktana. Nihevitra ny mpandinika an' io voanteny io tamin’ ny taonjato faha-10, i David ben Abraham al-Fasi, fa i Serendip, anarana tranain’ i Srilanka, no Ôfira.

### Aty Afrika?

#### I Zimbaboe Lehibe?
Nanazava ilay mpiara-dia amin’ i Vasco de Gama atao hoe Tomé Lopes fa anaran’ i Zimbaboe Lehibe tany aloha i Ôfira, tanàna ao Zimbaboe, foiben’ ny fivarotana volamena any amin’ ny faritra atsimon' i Afrika tamin’ ny andron' ny Renaissance, na dia fantatra ankehitriny fa tany amin’ ny Andro Antenatenany no nisian’ ny zavatra maro hita amin’ ny sisam-paharavan’ i Zimbaboe Lehibe, izany hoe taty aoriana lavitry ny fotoana niainan’ i Sôlômôna. ?Voaresaka ao amin’ ny boky *Paradise Lost* (11.399-401), ankoatry ny boky maro tsotra na ara-tsiansa hafa, ny fanondroana an’ i Sofala ao Môzambika ho i Ôfira.

Tamin' ny taonjato faha-19 dia nampitovy an' i Ôfira amin' i Zimbaboe ilay mpitady tany vaovao alemàna atao hoe Karl Mauch; izany hoe i Zimbaboe Lehibe raha ny tena marina, faritra nahitana sisam-paharavan-tanàna tranainy lehibe indrindra any amin' ny faritra atsimon' i Sahara talohan' ny vanimpotoan' ny fanjanahantany. Tsy nieritreritra an' io tanàna io ho naorin' ny razamben' ny mponina ao tamin' izany i Karl Mauch. Foibem-pitrandrahana volamena sady toerana fanaovana raharaham-barotra tany amin' ny tapany atsimon' i Afrika i Zimbaboe Lehibe.

#### I Etiôpia na i Sômalia?
Ny sasany koa dia milaza fa any amin' ny morontsirak' i Afrika manamorona ny Ranomasina Mena izany, dia i Sômalia ankehitriny. Ity faritra ity dia fantatra fa toeram-pitrandrahana hatry ny ela. Io faritra io koa dia akaiky ny fizaran-tanin' ny Mpanjakavavin' i Saba, izay mpandefa entam-barotra. Araka ny lovantsofina dia mpanjakan' i Etiôpia i Menelik I zanany ka enti-manohana io petra-kevitra io izany.

Mety ho toerana mifanandrify kokoa amin’ izay tokony hisy an’ i Ôfira ny morontsiraka afrikanan' ny Ranomasina Mena, ny anarany dia mety ho avy amin’ ny fitenin’ ny Afara, izay monina ao amin’ ny tany efitr’ i Dankil (Etiôpia sy Eritrea) eo anelanelan’ i Adulis sy i Jiboty.

Anarana latina nampiasaina mba hilazana ny mponin' i Kartago, izay nonina tao Afrika Avaratra, ao Tonizia ankehitriny, ny hoe *Afri*. Taty aoriana dia mety nanondro ny anaran' ny foko libiana tompontany tamin' ny voalohany io anarana io, izay nomena ny Faritany rômanan' i Afrika sy an' i Ifriqiya tamin’ ny Andro Antenatenany, izay niavian’ ny anaran’ ny kôntinenta afrikana. 

Matetika anefa io anarana *Afri* io no nampifandraisina amin' ny teny foinikiana (fenisiana) hoe *afar* izay midika hoe "vovoka", nefa nilaza ny petra-kevitra tamin’ ny taona 1981 fa avy amin’ ny teny berbera hoe *ifri* (*ifran*, raha maro) izay midika hoe "zohy" na "lavabato", io teny io, izay mampahatsiahy ny olona nonina tanaty zohy. Heverina fa niavian’ ny teny hoe *Ôfira* koa izany anarana izany.

#### I Zanzibar?
Ny filazana ny amin' i Ôfira dia nanam-pifandraisana amin' ny firohotan' ny Eorôpeana tany Afrika Atsimo, izay nanonofinofy hahita an' ilay tanànam-bolamena, dia i Ôfira na i Zand (avy amin' ny teny persana hoe زنگبار / *Zanj*, ka midika hoe "Morontsiraky ny Mainty" hatramin' ny Andro Taloha niavian' ny anarana hoe *[[Zanzibar]],* ny hoe *Zanji-bar*, sahala amin' ny voanjo tonga tany Amerika Atsimo izay nitady an' i El Dorado.

### Petra-kevitra hafa

#### Ny Vondro-nosy Sôlômôna?
Tamin' ny taona 1568, raha nahita voalohany ny Vondro-nosy Salômôna (any Ôseania) i Alvaro Mendaña, lehilahy espaniôla mpanao dia lavitra an-tsambo sy mpitady tany vaovao, dia nanao an' ireo nosy ireo ho i Ôfira ka nanome anarana azy araka izany.

#### I Peroa?
Nilaza ny teôlôjiana Benito Arias Montano (1571) fa mifandray amin’ ny anarana hoe *[[Però|Peroa]]*, i Ôfira, ka nilaza fa taranak’ i Ôfira sy i Sema ny Peroviana tompontany .

#### I Madagasikara?
Manao an' i Madagasikara ho ilay Ôfira resahina ao amin' ny Baiboly - fa nahazoan' ny mpanjaka Sôlômôna volamena sy zava-tsarobidy betsaka hafa - ny  Malagasy sasany, izay ahitana teôlôjiana, indrindra fa ireo izay mihevitra fa misy Jiosy ny Malagasy, anisan' izany ny tenan' izy ireo.

#### I Filipina?
Tao amin' ny Hasim-boky III (1519-1522), pp.112-138 ao amin' ny boky *Colección general de documentos relativos a las Islas Filipinas existentes en el Archivo de Indias de Sevilla*, izay hita indray tao amin' ny *Archivos de Indias de Sevilla*, tao Espaina, Tahirin-kevitra faha-98, dia miresaka ny fomba hahitana ny toerana misy an’ i Ôfira. Ny mpitari-dalana dia nanomboka ao Cape of Good Hope ao Afrika Atsimo, mankany India, mankany Birmania, mankany Somatra, mankany Moluccas, mankany Bôrneô, mankany Sulu, mankany Sina, ary amin’ ny farany mankao Ôfira, izay lazainy fa i Filipina. Na miorina amin’ ny hevitry ny manampahaizana aza ny toerana hafa rehetra mety ho nisy an’ i Ôfira, dia io ihany no hany toerana mety ho marina izay tohanan’ ny tahirin-kevitra voasoratra.

## Jereo koa

* Sôlômôna
* Tempolin' i Jerosalema
*Jiosy

## Loharano sy fanamarihana