open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Korian-dranomasina

Ny **korian-dranomasina** na **rian-dranomasina** dia hetsika marindranon' ny rano an-dranomasina sy an-dranomasimbe izay mandeha lavitra dia lavitra (arivo kilômetatra maromaro), ety ivelany na any amin' ny halalin' ny ranomasina sy ny ranomasimbe, noho ny fiantraikan' ny rivotra sy ny herin' i Coriolis, ny fahasamihafan' ny maripana, ny hakitroka, ary ny fasira; mandray anjara amin' izany koa ny endrika mikovilavilan' ny kôntinenta sy ny fikitoantoan' ny fanambanin' ny ranomasina. Ny korian-dranomasina dia manana ny zotrany, ny hafainganam-pandehany, ny habetsahan' ny fikorianany ary ny maripanany.

Ny korian-dranomasina rehetra ety ivelany sy any ambanin' ny ranomasina dia endrika misangodingodina sy mivezivezy izay miteraka tsingerina lehibe manetsiketsika ny rano sy mitondra hafanana amin' ny ila-bolantany tsirairay. Miantraika amin' ny maripanan' ny faritra andalovany ny korian-dranomsina, ka ankoatra ny hamandoana dia misy fiantraikany lehibe amin' ny toetany ny rian-dranomasina.
Bôsnia

I **Bôsnia** dia faritra ara-tantara sy ara-jeôgrafia ahitana ny tapany avaratra amin' ny fanjakan' i Bôsnia-Herzegôvina amin' izao fotoana izao sy ara-jeografika. Ao amin' ny faritra Alpa Dinarika no misy azy, mankany amin' ny sisin-tany atsimon' ny lemaka Panônia, ny renirano Save sy Drina izay manamarika ny sisin-taniny avaratra sy atsinanana. Amin' ny teny bôsniana sy serbiana ary krôatiana izy dia atao hoe *Bosna/Босна*.

Ny velaran' i Bôsnia dia 41 000 km² eo ho eo, na eo amin' ny 80 %n' ny tanin' ny fanjakan' i Bôsnia-Herzegôvina ankehitriny. Amin' ny fomba ôfisialy dia tsy misy sisin-tany ara-pôlitika na ara-jeôgrafia  ao amin' ny tapany atsimo amin' i Herzegôvina, na dia iadian-kevitra tsy tapaka aza ilay lohahevitra. 

Namorona fikambanana ara-jeôpôlitika iraisana ireo faritra roa ireo nanomboka tamin' ny Andro Antenatenany, ary matetika no piasaina amin' ny fomba diso ny teny hoe "Bôsnia" mba hanondrana ilay fanjakana manontolo (Bôsnia-Herzegôvina), ary toy izany koa ny faritr' i Herzegôvina.
Fandripahana ny Armeniana

Ny **fandripahana ny Armeniana** dia ny fandroahana an-keriny sy famonoana ny ankamaroan' ny Armeniana nanomboka tamin' ny taona 1915 ka hatramin' ny 1917 tao amin' ny Empira Ôtômàna, izay nofehezin' ny Tanora Tiorka. Niisa ny Armeniana miisa roa hetsy sy iray tapitrisa tany Anatôlia sy tany amin' ny tapany andrefana amin' i Armenia.

## Jereo koa

* Fandripahana ny Grika pôntika
* aFandripahana ny Asiriana
Fandripahana ny Grika pôntika

Ny **fandripahana ny Grika pôntika** dia famonoana ny Grika rehetra izay nonina tao amin' ny faritr' i Pônto tao amin' ny Empira Ôtômàna. Io no tapany avaratra-atsinanana amin' i Torkia ankehitriny. Teo anelanelan’ ny taona 1914 sy 1923 no nitrangan’ ilay fandripahana olona, rehefa namono na nandroaka ny Pôntiana mankany amin' ny tany efitr' i Siria ny Tanora Tiorka sy Kemalista. Tsy mitovy ny fanombanana ny isan' ny olona maty. Ny ankamaroan' ny mpahay tantara dia milaza fa eo anelanelan' ny 350 000 sy 353 000 izany.

Niafara tamin' ny fandroahana ny Grika sisa mankany Grisia ny fandripahana. Nitranga izany nandritra ny fifanakaloza-mponina teo amin’ i Grisia sy i Torkia tamin’ ny taona 1923. Nosoniavina taorian’ ny Ady Grika-Tiorka Faharoa ny fifanarahana nanaovana io fifanakalozana olona io. Ny fandripahana ny Grika pôntika dia ampahany amin' ny fandripahana ny Grika.

## Jereo koa

* Fandripahana ny Armeniana
* Fandripahana ny Asiriana
Fandripahana ny Asiriana

Ny **fandripahana ny Asiriana**, na ***Sayfo***, dia fandripahana nataon' ny Empira Ôtômàna izay nahafatesana Asiriana maherin' ny 300 000 nandritra ny fanafihana. Nantsoin’ ny Asiriana hoe *Sayfo*, teny arameana midika hoe "sabatra" izy io. Maro ny Asiriana noheverin' ny Tiorka ho tsy madio ary novonoina noho ny tsy nahafoizany ny kristianisma mba hiovany ho Mozilmana. Namoy ny tranony sy ny fananany tamin' ny soltana Adulhamed ilay Mena ny Asiriana maro.

Na dia talohan' ny fandripahana aza dia efa nenjehina sy noterena handoa hetra be izy ireo. Hatramin’ ny andro fahiny sy ny fandresen’ ny Babilôniana dia tsy nanana ny fireneny ny Asiriana. Niparitaka tany amin' ny firenena maro samihafa ny ampielezana izy ireo. Tamin' ny fanapahan' ny Tiorka dia nampahorina sy noterena handray ny fanaon' ilay empira izy ireo, ary maro no namoy ny fahaleovantenany. Ireo izay tafavoaka velona dia nitana ny firaisan-kinany, indrindra tao amin' ny finoana kristiana lalina nananany.

## Jereo koa

* Fandripahana ny Armeniana
* Fandripahana ny Grika pôntika
Manjarivo

I **Manjarivo** dia kaominina malagasy ao amin' ny distrikan'i Manakara, Faritra Fitovinany, Faritanin' i Fianarantsoa. Ny isan' ny mponina ao aminy dia 8697 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2018.

## Rohy ivelany

﻿
Fiteny tiorka ôtômana

Ny **fiteny tiorka ôtômana**, na **fiteny tiorka ôsmanly** na **fiteny tiorka taloha** no fiteny ôfisialin' ny Empira Ôtômana. Ny satany ôfisialy amin' ny maha fitenin' ny fanjakana azy dia nofaritana tamin' ny andininy faha-8 amin' ny lalàm-panorenan' ny taona 1876 mandra-pahatongan' ny fanavaozana an' ilay fiteny nataon' i Mustafa Kemal Atatürk taorian' ny taona 1923, taorian' ny nanjavonan' ity empira ity. Ny fiteny tiorka ôtônana dia nosoratana tamin' ny abidy arabo nasiam-panamboarana, ary miavaka noho ny fahitana voambolana avy amin' ny fiteny arabo na fiteny persiana betsaka. Avy i I Atatürk dia nandray ny abidy latina hanoratana ny fiteny tiorka ary nandrisika ny fanaovana asa famoronana teny vaovao manam-piavioana tiorka hanoloana ny voambolana arabo na persiana.

Amin' io fiteny io dia atao hoe لسان تركى / *Lisân-ı Türkî*; تركى / *Türkî* ; لسان عثمانى / *Lisân-ı Osmânî* ; تركچه *Türkçe* ny fiteny tiorka ôtômana.

## Jereo koa

* Empira Ôtômàna
* Torkia
* Tiorka (vahoaka)
* Fiteny tiorka
* Fiteny torkika
* Fiteny ao Torkia
Magiara (vahoaka)

Ny **Magiara** na **Majiara** na **Hôngroà** na **Hongariana** dia vahoaka teratany ao Hôngria (hôngariana: *Magyarország*) sy any amin' ny tany hôngroà ara-tantara (izany hoe an' ny Fanjakan' i Hôngria taloha) izay manana kolontsaina, tantara, razambe ary fiteny iraisana. Izy ireo dia vondrona ara-poko sy ara-piteny finô-ogriana avy any Azia Afovoany ary ny fifindra-monina nifanesy, voalohany nankany amin' ny Tendrombohitra Ural, avy eo nankany amin' ny Ranomasina Mainty (Tanin' i Etelköz, i Okraina ary Môldavia ankehitriny), izay nitarika ny famoronana an' i Magyarország ("Firenena Magiara"), izany hoe i Hôngria. Ny adihevitra ara-tantara miverimberina dia iresahana ny fisian' ny Magiara Tatsinanana (*keleti Magyarok*) any Kaokazy sy any Azia Afovoany. Amin' ny teny hongariana dia atao hoe *magyar* [ˈmɒɟɒɾ] (raha tokana) na *magyarok* [ˈmɒɟɒɾok] (raha maro).

Amin' izao fotoana izao, ny hoe "magiara" dia matetika ampiasaina ho anaram-poko amin' ny heviny ara-tantara (talohan' ny namoronana ny fanjakana hôngroà) na amin' ny heviny ara-tsôsialy sy ara-kolontsaina, mba hanondroana ny Magiara any ivelany, izany hoe. ireo vahoaka vitsy anisa miteny hongroà any amin' ny firenena manamorona an' i Hôngria. Amin' ny teny hôngroà, ny hoe *magyar* dia ampiasaina amin' ny heviny ara-pôlitika ihany koa, mba hanondroana ny zava-drehetra mifandraika amin' i Hôngria amin' ny maha firenena môderina azy ary, raha itarina, anondroana ny olom-pirenena hôngroà rehetra, na inona na inona fiaviany ara-tsôsialy sy ara-kolontsaina.

Miisa 14 500 000 any ho any ny Magiara ankehitriny izay monina ao Hôngria (miisa 9 397 432) sy amina firenena maromaro, indrindra i Etazonia (1 530 000), i Romania (1 227 623), i Slôvakia (520 528), i Kanada (315 510), i Serbia (200 000), i Okraina (170 000), i Krôasia (16 000), i Tsekia (15 000), i Slôvenia (10 000).

## Jereo koa

* Hôngria

* Fiteny hongariana na hôngroà
Ambolobozobe

**Ambolobozobe** dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Antsiranana Ii, Faritanin'i Antsiranana. Ny isam-poniny dia 6 961 araka. Ny kaodin-distrika dia 713.

## Fahiry
Farihy Mahatsara, Farihy Marofotsy , Farihy Biritro

## Nosy
Nosy Tendro

## Rohy ivelany
* ilo.cornell.edu - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.
Marovato (Ambanja)

I **Marovato (Ambanja)** dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan' Ambanja, Faritra Diana, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia  12509 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2018.

## Rohy ivelany
Ambatozavavy

I **Ambatozazavavy** dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Nosy Be, Faritra Diana, Faritanin' Antsiranana. Ny isa-mponiny dia 3749 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2018.

## Jereo koa
*Nosy Be

## Rohy ivelany
Adrar des Ifoghas

Ny **Adrar des Ifoghas** na koa **Adagh** dia tandavan-tendrombohitra any avaratra-atsinanan' i Malỳ sy any atsimon' i Alzeria. Iray amin' ireo tandavan-tendrombohitra lehibe indrindra any Sahara izy io, miaraka amin' i Aïr, i Hoggar ary i Tibesti. Ny toerana avo indrindra dia ny Tendrombohitra Essali izay mahatratra 890 m ny haavony. Atao hoe ⴰⴷⵗⴰⵗ ⵏ ⵉⵊⵓⵗⴰⵙ / *Adagh-n-Ifoghas* "tendrombohitry ny Ifoghas" amin' ny   toarega, , amin' ny abidy tifinaga. I Adrar des Ifoghas no faritra avaratra indrindra amin' ny faritr' i Sahel izay mifanitsy amin' ny faritra Sahara manontolo manomboka amin' ny ony Niger ka hatrany amin' ny sisin-tanin' i Alzeria.
Fiovan' ny toetany

Ny **fiovan'ny toetany** dia fiovana maharitra miseho amin'ny lamin-drafitry ny toetany amin'ny faritra iray na maneran-tany, izay maharitra ela kokoa noho ny fiovana eo amin' ny toetrandro. ary mitranga mandritra ny fotoana lava, manomboka amin'ny taona vitsivitsy ary mety mahatratra taona an'arivony na an-tapitrisany. Misy koa ny manao hoe "fiovaovan' ny toetrandro" nefa ny teny hoe "toetrandro" (amin' ny fotoana tsy maharitra, mety ho iray andro na andro vitsivitsy monja) dia tsy mitovy hevitra amin' ny hoe "toetany" (maharitra am-polony na an-jato taona na mihoatra aza).

Ny fiovana dia mety ho voajanahary, vokatry ny toetran'ny Tany (fiovana anatiny), vokatry ny zavatra avy ety ivelany na vokatry ny asan'ny olombelona (fiovan'ny toetany ankehitriny vokatry ny fandefasana etona mampihiboka hafanana, indrindra amin'ny fampiasana fandrehitra avy any anaty tany).  

Niova ny toetany nandritra ny tantaran'ny Tany, miaraka amin'ny fiovan'ny toetany eo anelanelan'ny vanim-potoana jeôlôjika samihafa. 

Faritra maro ao Madagasikara ihany koa no lasibatr'ireo vokadratsy entin'ny fiovan'ny toetany. 

## Jereo koa

* Toetany

* Toetrandro
Fanitsiana ara-drafitra

Ny fandaharan' asa **fanitsiana ara-drafitra** dia fandaharan' asa fanavaozana ara-toekarena napetraky ny Tahirim-Bola Iraisam-Pirenena na ny Banky Iraisam-Pirenena mba hahafahan' ny firenena iharan' ny fahasahiranana ara-toekarena lehibe hivoaka amin' ny krizy ara-toekarena.

Misy fepetra maromaro izany, ka ny sasany miasa amin' ny tranga mandalo ara-toekarena ary ny hafa amin' ny rafitra ary vokatry ny fifampiraharahana eo amin' ny firenena manana trosa sy ny Tahirim-Bola Iraisam-Pirenena hanovana ny fampandehanana ara-toekarena an' ilay firenena. Ny fanampiana an' io firenena io amin’ ny fampiharana ny fanavaozana manam-pomba liberaly izay heveriny fa maharitra, toy ny fampanjariana entam-barotra ny entana iombonana, ny fanalefahana fifehazana amim-pittsipika ny toekarena ary ny fisokafana amin' ny tsena iraisam-pirenena malalaka. Izany vola fanampiana izany dia avoaka amin' ny tsikelikely ampahany mifanarakaraka arakaraka ny fametrahana ny fandaharan' asa fanitsiana ara-drafitra.
Andriantsivalana

**Andriantsivalana** dia kaominina malagasy ao amin'ny Distrikan'Ambatolampy, Faritra Vakinankaratra, Faritanin'i Antananarivo. Ny isam-poniny dia 24247 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2018.

## Rohy ivelany
Abu Dhabi

I **Abu Dhabi** dia renivohitry ny Emiratan' i Abu Dhabi sy ny Emirata Arabo Mitambatra. Amine' ny teny arabo izy dia أبو ظبي / *ʼAbū Ẓaby*, izay midika ara-bakiteny hoe "Rain' ny Gazela".

Na dia hita soritra aza ny sivilizasiôna an' arivony taona maro tal. JK, dia tsy nisy mponina nitohy ilay faritra raha tsy tamin' ny taonjato faha-18. Tamin' ny taonjato faha-20 no nahitana fitomboana lehibe ilay tanàna, noho ny fidiram-bola amin' ny fitrandrahana ny solitany.

Ankehitriny i Abu Dhabi, izay misy mponina 1, 483 tapitrisa, no tanàna fahatelo ao amin' ny Emirata Arabo Mitambatra, aorian' i Sharjah sy Dubai. Foibe ara-pôlitika sy araka indostrian' ilayy federasiona izy io, ary foibe ara-kolontsaina sy ara-barotra lehibe ao amin' ny Hoala Persika, noho ny maha renivohitra azy.

## Jereo koa

* Ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
* Ny renivohitry ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
Abu Dhabi (emirata)

I **Abu Dhabi** dia iaray amin' ny emirata fito ao amin' ny Emirata Arabo Mitambatra sady ny lehibe indrindra. Ny renivohiny dia ny tanànan' i Abu Dhabi izay renivohitry ilay federasiona ihany koa. Mirefy 67 340 km2 ny velarany ary ny isan' ny mponina ao dia 2,78 tapitrisa tamin' ny taona 2015. Ny mpiasa mpifindra monina dia mahatratra 88,5 % amin' ny mponina ao. Amin' ny teny arabo ny anaran' ity emirata ity dia أبو ظبي / *Abū Zabī*, izay misika ara-bakiteny hoe "Rain' ny Gazela".

## Jereo koa

* Ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
* Ny renivohitry ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
Dubai (emirata)

I **Dubai** dia iray amin' ny emirata fito ao amin' ny Emirata Arabo Mitambatra. Ny mponina ao amin' ny emirata dia antsoina hoe Dobaita. Miaraka amin' ny 3 885 km2, io no emirata faharoa lehibe indrindra aorian' i Abu Dhabi. Mivoha mankany amin' ny Hoala Persika ary eo anelanelan' ny emiràtan' i Sharjah any avaratra sy atsinanana ary i Abu Dhabi any atsimo, ny ankamaroan' ny faritany dia misy ny efitra Rub al-Khali. Any an-tendrombohitra eo amin' ny sisin-tany miaraka amin' ny Soltanatan' i Ômàna no misy ny faritra kely ao Hatta.

Ny ankamaroan' ny mponina an-tanàn-dehibe ao amin' ilay emirata dia mifantoka ao an-tanànan' i Dubai, renivohitry ny emirata, izay mifandray amin' ny fitambaran-tanàna an' i Sharjah sy Ajman ao anaty fitambaran-tanàna midadasika, na dia renivohitry ny emirata miavaka aza ireo tanàna roa farany ireo.

Na dia tsy emirata lehibe indrindra na ahitana ny renivohitra, i Dubai no be mponina indrindra ary fanta-daza indrindra amin' ny emirata fito mandrafitra ny federasiôna. Ity laza ity dia noho ny fandrakofam-baovao momba ny tetikasa fizahan-tany naorina tao an-drenivohitra, toy ny trano fandraisam-bahiny Burj-Al-Arab, izay mirentirenty indrindra any Dubai, hatramin' ny hagoavan' ny tetik' asa fananan-tany toa an' i Palm Islands, saikinosy amin' ny endrika. amin' ny hazo palmie, ny Dubai Marina miaraka amin' ny maritrano manokana sy tsy mifandanja, tsy manadino ny trano avo indrindra eto an-tany, ny Burj Khalifa.

Ireo tetikasa ireo, izay nambaran' ny governemanta, dia natolotra ho fomba iray hahatongavana ao anatin' ny taona vitsivitsy ho toerana voalohany maneran-tany ho an' ny fizahan-tany lafo vidy ary ho iray amin' ireo foibe manerantany ho an' ny fianakaviana, orinasa, fizahan-tany ara-barotra, sns. Ankoatra izany, dia mipetraka any ny olona avy amin' ny lafivalon' izao tontolo izao noho ny asa na ny fialam-boly.

## Jereo koa

* Ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
* Ny renivohitry ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
Alatsinainy Ibity

**Alatsinainy Ibity** dia kaominina malagasy ao amin' ny distrikan' Antsirabe II, Faqritra Vakinankaratra, Faritanin' Antananarivo. Ny isan' ny mponiny dia 12&nbsp;767 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2018. Ny kaodin-kaominina dia 11825 ary ny kaodin-distrika dia 118.

## Vokatry ny fambolena
Ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 25-50 %. Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia voanjo. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin' ny lafin' ny velaran-tany dia ny katsaka. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia ny tsaramaso. Ny isan' omby dia 1&nbsp;800. Ny isan' ny taona nisian' ny pesitry ny vorona teo anelanelan' ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin' ny lafin' ny velaran-tany dia vary. Ny entana lafo vidy indrindra dia ny katsaka. 20 isan-jaton' ny tanimbary no voatondraka amin' ny tohodrano na paompy. 1 isan-jaton' ny mponina no manao asa tanana. 98 isan-jaton' ny mponina no miasa tany. 1 isan-jaton' ny mponina no miasa amin' ny fiompiana. 142 no isan' ny kisoa.

## Ara-tsosialy
Ahitana fikambanan-tantsaha ao. Ahitana fikambanam-pampiasa rano ao.

## Fotodrafitrasa
Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Ijanon' ny taksiborosy ilay kaominina. Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Misy fitrandrahana harena an-kibon' ny tany amin' ny fomba indostrialy. Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

## Fitaterana
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base. Ny faharetan' ny dia mankany amin' ny renivohi-paritany dia 0 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin' ny tanàn-dehibem-paritany amin' ny andro fahavaratra dia 0 ora. Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona. Ny saran-dalan' ny olona tokana mankany amin' ny tanàn-dehibem-paritra amin' ny andro fahavaratra dia 4&nbsp;000 Fmg. Ny saran-dalan' ny olona tokana mankany amin' ny tanàn-dehibem-paritra amin' ny maintany dia 4&nbsp;000 Fmg.

## Fari-piainana
15 isan-jaton' ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan' ny vanim-potoana mety hahalanian' ny vokatry ny taon-dasa dia 2 volana. 3 isan-jaton' ny mponina no atao hoe manan-karena. 82 isan-jaton' ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

## Rohy ivelany
Mônisma

Ny **mônisma** dia fomba fijery filôzôfika izay manamafy ny maha iray tsy azo zaraina ny zavatra rehetra. Amin' ny fomba firesahana azy ankehitriny dia manohana ny maha tokana ny zavatra mandrafitra izao rehetra izao ny mônisma. Ny firaisana fototra misy ao amin ny Kôsmôsy na izao rehetra izao dia mahatonga ny matiera sy ny fanahy tsy ho afa-misaraka. Noho izany, ny mônisma dia manohitra ny hevitra doalista, izay manavaka ny tontolo ara-materialy  sy ny tontolo ara-panahy, ary manohitra ihany koa ny hevitra filôzôfika ploralista izay mihevitra ny zavatra tsirairay hanana ny fombany na natiorany manokana tsirairay.

Eo amin' ny sehatry ny fahalalana, ny mônisma dia mandrara ny fanavahana ny siansan' ny natiora sy ny siansan' ny fanahy. Ny siansa manontolo avy eo dia aseho ho toy ny tranobe iray. Ny mônisma koa dia mametraka fifandraisana akaiky eo amin' ny filôzôfia sy ny siansa.

Ny mônisma dia manondro ny maha iray na maha tokana ny  fato-kevitra iray, toy ny fisiana. Karazana mônisma maro no azo avahana:

* Ny mônisma laharam-pahamehana dia milaza fa ny zava-drehetra misy dia miverina amin' ny loharano iray miavaka amin' izy ireo; Ohatra, ao amin' ny neôplatônisma dia avy amin' "Ny Iray" ny zava-drehetra. Amin' ity fomba fijery ity dia ny Iray ihany no fototra ôntôlôjikan' ny zavatra hafa rehetra.
* Ny mônisman' ny fisiana dia milaza fa tsy misy afa-tsy zavatra tokana, dia izao rehetra izao, izay tsy azo zaraina ho zavatra maro.
* Ny mônisman' ny sobstansa dia manamafy fa ny zava-misy isan-karazany dia azo hazavaina amin' ny sobstansa tokana. Ny mônisman' ny sobstansa dia milaza fa karazana sobstansa iray ihany no misy, na dia maro aza ny zavatra mety ho voaforona avy amin' io sobstansa, ohatra, ny matiera sy ny saina.
* Ny mônisma misy lafiny roa dia ny fiheverana fa ny ara-tsaina sy ny ara-batana dia lafiny roa amin' ny sobstansa iray, na fomba fijery roa momba ny sobstansa iray ihany.
* Ny mônisma tsy miandany dia mino fa ny toetra (natiora) fototry ny zava-misy dia tsy ara-tsaina na ara-batana.

## Jereo koa
* Neôplatônisma
Mistery grika-rômana

Ny **mistery grika-rômana** na ny **fivavahana misy mistery**, ny **mistery masina**, na ny **misttery**, dia sekoly ara-pivavahana maro tamin' ny tontolo grika-rômanina izay tsy ahitana mpandray anjara afa-tsy ireo nahazo fampianarana manokana ny amin' izany (atao hoe *mystai*). Ny tena mampiavaka an' ireo fivavahana ireo dia ny fisian' ny tsiambaratelo mifandray amin' ny antsipiriany momba ny fampianarana sy ny fombafomba fanao, izay mety tsy hambara amin' ny any ivelany. Ny mistery malaza indrindra tamin' ny vanimpotoana grika-rômana taloha dia ny Misterin' i Eleosisy, izay nanambara mialoha ny Vanimpotoana Maizina Grika. Niroborobo ny sekolin' ny mistery maro tamin' ny tapany farany amin' ny Andro Taloha; i Joliano Mpivadi-pinoana tamin' ny tapaky ny taonjato faha-4 dia fantatra fa nampianarina tao amin' ny sekolin' ny mistery telo miavaka — izay mitraista malaza indrindra. Noho ny toetra misy tsiambaratelo ao amin' ny sekoly, ary satria ny fivavahana misy mistery tamin' ny tapany farany amin' ny Andro Taloha dia nenjehin' ny Empira Rômana izay efa nanao fivavaham-panjakana ny kristianisma tamin' ny taonjato faha-4, ny antsipirian' ireo fanao ara-pivavahana ireo dia avy amin' ny famaritana sy sary ary fandalinana momba ny kolontsaina. Ny betsaka amin' ny fampahalalana momba ny mistery dia avy amin' i Marko Terentio Varô (*Marcus Terentius Varro*).

I Jostinôsy Martira tamin’ ny taonjato faha-2 dia nanamarika mazava sy nanondro ireo fivavahana misy mistery ireo ho "fakan-tahaka demôniaka" ny finoana marina; "ny devoly, maka tahaka ny nolazain' i Mosesy, dia nanamafy fa i Prôserpina dia zanakavavin' i Jopitera, ary nampirisika ny olona hanangana ny sariny amin' ny anarana hoe Kôre" (*Apôlôjia Voalohany*). Nandritra ny taonjato voalohany ka hatramin' ny faha-4, ny kristianisma dia nifanandrina mivantana amin' ireo mpanaraka ny sekolin' ny mistery, raha ny "sekolin' ny mistery koa dia singa fototra amin' ny fetra tsy jiosy amin' ny fandraisana ny hafatra kristiana". Nanomboka tamin' ny taonjato fahatelo, ary indrindra taorian' ny nahatongavan' i Kônstantino ho emperora, dia nanomboka nampidirina tao amin' ny fandinihana kristiana be mpanaraka ny singa sasay avy amin' ny fivavahana misy mistery, toy ny hita taratra amin' ny *disciplina arcani* ("fitsipi-pifehezana momba ny tsiambaratelo").

## Jereo koa

* Fivavahana grika-rômana
Jopitera (andriamanitra)

I **Jopitera** no andriamanitra rômana izay mitondra ny tany sy ny lanitra, ary koa ny zavamananaina rehetra ao aminy. Izy koa no tompon' ny andriamanitra maro hafa, ary andriamanitry ny lanitra tamin' ny voalohany, izay toetra hita amin’ ny fifandraisany amin’ ireo fambara eny amin’ ny lanitra mifandray amin’ ny fanao momba ny fahitana ny miafina ataon' ny mpisoron' i Rôma. Amin' ny maha Andriamanitra masi-mandiny azy dia ny voromahery sy ny varatra no famantarana omena azy. Amin' ny teny latina izy dia atao hoe *Juppiter* ou *Iuppiter.* Nampitovin' ny Rômana amin' i Zeosy, izay ny andriamanitry ny Grika mifanentana aminy, i Jopitera tamin’ ny farany, na dia niavaka tsara aza ireo andriamanitra roa ireo tamin' ny voalohany. Ao amin' ny literatiora rômana, ny fanehoana an-tsary an' i Zeosy dia mifanindry amin' ny an' i Jopitera, ka ireo andriamanitra roa ireo dia lasa nifangaro ao amin' ny fedrà sy ny sary masina. Izany no nahatonga an' i Jopitera, hatramin' izay ka hatramin' io fotoana io saika tsy nanana fedrà na ny rohim-fianakaviana, ka nomena ny toetoetran' ny andriamanitra grika Zeosy. Ohatra, i Jopitera dia lazaina fa  nanambady an' i Jonô anabaviny.

## Jereo koa

* Jopitera (planeta)
Lehilahin' ota

Ny **lehilahin' ota** na **lehilahin' ny fandikan-dalàna**, ny **lehilahin' ny fikomiana**, na ny **lehilahin' ny fivadiham-pinoana** dia olona resahina ao amin' ny Baiboly kristiana ao amin' ny Epistily faharoa ho an' ny Tesalôniana. Matetika izy no ampitoviana amin' ny Antikristy ao amin' ny eskatôlôjia kristiana. Atao amin' ny teny grika hoe ὁ ἄνθρωπος τῆς ἁμαρτίας / *ho anthrōpos tēs hamartias* na ἀνομίας / *anomias* izany.

## Fitantaran' ny Baiboly
Ao amin' ny Tesalôniana faharoa 2:3–10, ny "lehilahin' ota" dia voalaza fa haseho alohan' ny hahatongavan' ny Andron' ny Tompo. Ny Codex Sinaiticus sy ny Codex Vaticanus dia ahitana ny vakiteny hoe "lehilahy mpandika lalàna" ary i Bruce M. Metzger dia milaza fa io no vakiteny voalohany na dia ahitana no hoe "lehilahin' ota" aza ny 94 % amin' ny sora-tanana.3Aza mety hofitahin' olona akory ianareo; fa tsy ho avy izany, raha tsy efa tonga aloha ny fihemorana, ka hiseho ilay lehilahin' ota, dia ilay zanaky ny fahaverezana, 4ilay manohitra ka manandra-tena ho ambony noho izay rehetra atao hoe Andriamanitra, na izay ivavahana, ka dia mipetraka eo amin' ny tempolin' Andriamanitra izy ka manao ny tenany ho Andriamanitra 5Tsy tsaroanareo va fa fony mbola teo aminareo ihany aho, dia efa nilaza izany zavatra izany taminareo? 6Ary ankehitriny fantatrareo ny zavatra misakana, mba hampisehoana azy amin' ny fotoan' androny. 7Fa miasa sahady ny zava-miafina, dia ny tsi-fankatoavan-dalàna. kanefa mandra-panaisotra ilay misakana ankehitriny ihany. 8Ary dia haseho ilay tena mpandika lalàna, izay holevonin' i Jesosy Tompo amin' ny fofonain' ny vavany ary hofoanany amin' ny fisehoan' ny fihaviany; 9ny fihavin' ilehiny dia araka ny fiàsan' i Satana amin' ny hery sy ny famantarana sy ny fahagagana mandainga rehetra 10ary ny famitahana momba ny tsi-fahamarinana amin' izay ho very, satria tsy nandray ny fitiavana ny fahamarinana izay hamonjena azy izy.

## Jereo koa

* Fahotana

* Fivadiham-pinoana
Sharjah (emirata)

I **Sharjah** dia iray amin' ny emirata fito ao amin' ny Emirata Arabo Mitambatra, ka ny renivohitra nahazoany ny anarany dia ny tanànan' i Sharjah, tangoron-tanànana fahatelo lehibe indrindra ao amin' ilay emirata. Iray amin' ireo emirata mpandala ny nentin-drazana indrindra ao amin' ilay firenena izy io: voarara tanteraka, ohatra, ny fisotroana toaka ho an' ny tsy Mozilmana any, izay tsy misy any amin' ny faritra hafa. Tahaka an' i Ajman, io tanàna io mihitsy dia ao anatin' ny tagoron-tanànan' i Dubai ankehitriny. Atao hoe إِمَارَة ٱلشَّارِقَة / *Imārat Aš-Šāriqah* ity emirata ity amin' ny teny arabo.

Mirefy 2 590 km2 ary misy mponina mihoatra ny 1 400 000 tamin' ny taona 2015 ilay emirata. Tafiditra ao anatin' izany ny renivohitra Sharjah sy ireo tanàna madinika sy ny hafa toa an' i Kalba', i Al Dhaid, i Dibba Al-Hisn ary i Khor Fakkan. 

Ity emirata ity dia fanjaka-mpanjaka tsy refesi-mandidy. Nofehezin' ny soltan bin Muhammad Al-Qasimi izy io nanomboka tamin' ny taona 1972, afa-tsy nandritra ny enina andro nandritra ny fikasana fanonganam-panjakana nataon' ny rahalahiny, Sheikh Abdulaziz bin Mohammed Al-Qasimi.

## Jereo koa

* Ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
* Ny renivohitry ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
Ajman (emirata)

I **Ajman** dia iray amin' ireo emirata fito ao amin' ny Emirata Arabo Mitambatra. Niditra tao amin' ny federasiônan' ny Emirata Arabo Mitambatra izy tamin' ny 2 Desambra 1971. Amin' ny teny arabo izy dia atao hoe إمارة عجمان; / ʔɪmaːra(t) ʕaʤmaːn]) fa amin' ny teny arabon' ny Hoala kosa dia إمارة عيمان / emāratʿymān. Manana velarana mirefy 259 km2, izay mahatonga azy ho ny kely indrindra amin' ny emirata raha ny velarana no heverina. Misy mponina miisa 504 846 izy tamin' ny taona 2017 ka mahatonga azy ho emirata fahefatra be mponina indrindra amin' ilay firenena. Ao amin' ny tanànan' i Ajman no toerana misy ny governemanta. Ny tanin' ilay emirata dia saika mitoka-monina, voahodidin' ny Emiratan' i Sharjah eo avaratra sy atsinanana ary atsimo.

Any amin' ny morontsiraky ny Hoala Persika no misy an' i Ajman, ary mifehy faritra mitoka-monina ivelany anankiroa roa, dia i Manama sy i Masfout, izay samy toeram-pambolena voalohany indrindra. Manodidina ny 95 % amin' ny mponina ao amin' ilay emirate no mipetraka ao an-tanànan' i Ajman, izay ao anatin' ny faritry ny vangongon-tanàna Dubai-Sharjah-Ajman. i Ajman dia tarihin' ny sheikh Humaid bin Rashid Al Nuaimi III avy amin' ny foko Na'im. Ny printsin' ilay emirata dia ny sheikh Ammar bin Humaid Al Nuaimi.

## Jereo koa

* Ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
* Ny renivohitry ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
Umm al-Qaiwain (emirata)

I **Umm al-Qaiwain** na **Umm Al Quwain** dia iray amin' ireo emirata fito ao amin' ny Emirata Arabo Mitambatra, any amin' ny tapany avaratr' ilay firenena. Io no emirata faharoa kely indrindra sy be mponina indrindra ao amin' ny Emirata Arabo Mitambatra ary manamorona ny Hoala Persika. Eo anelanelan' i Ras Al Khaimah sy i Sharjah/Ajman no misy an' i Umm Al Quwain eo amin' ny morontsiraka andrefana, misy toerana manamorona ny lalam-barotra eo anelanelan' ny faritra Atsinanana Afovoany sy i India. Manana morontsiraka mirefy 24 km izy. Atao hoe أم القيوين / [ʔumː alqajˈwajn] izy amin' ny teny arabo. 

Ny Emiratan' i Omm Al Quwain dia niforona tamin' ny taona 1775, rehefa nanangana azy ho fanjakana tapahin' ny sheikh mahaleo tena ny sheikh Majid Al Mualla. I Saud bin Rashid Al Mualla izao no mifehy ilay emirata. Ny printsy amin' izao fotoana izao dia i Rashid bin Saud bin Rashid Al Mua'lla, ary ny filoha lefitra dia i Abdullah bin Rashid Al Mualla III. Nisy 72 000 ny mponina ao tamin' ny taona 2007 ary mirefy 770 km2 ny velarany.

Ity emirata ity, amin' ny ampahany be, dia fitambaran' ny tanànan' i Umm al-Quwain sy ny tanàna ôazisy Falaj Al Mualla, eo amin' ny 30 km miala ny morontsiraka. Ny isan' ny ilay emirata dia 49 159 araka ny faminavinana natao tamin' ny Desambra 2005. I Umm Al Quwain no renivohiny.

Tsy toy ny sasany amin' ireo mpifanolo-bodirindrina aminy, i Umm Al Quwain dia tsy nahita solitany na etona lehibe tao amin' ny taniny. Ny toekarenany dia miankina amin' ny fidiram-bola avy amin' ny hôtely, ny valan-javaboary sy ny fizahan-tany, ny jono ary ny varotra ankapobeny ary koa ny faritra afaka Umm Al Quwain (UAQFTZ). miorina ao amin' ny seranan-tsambo Ahmed Bin Rashid.

Hetsika sy paikady maro avy amin' ny governemanta no napetraka mba hamporisihana ny fitomboan' ny varotra sy ny asa indostrialy ao amin' ilay emirata, anisan' izany ny fanapahan-kevitra tamin' ny taona 2018 hampihenana ny saram-pandraharahana tokony haloan' ny orinasa ary hanafoanana ny onitra sy ny sazy noho ny fanitsakitsahan-dalàna tokony haloan' ny orinasa izay tsy nanavao ny fahazoan-dàlana ara-barotra.

## Jereo koa

* Ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
* Ny renivohitry ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
Fujairah (emirata)

I **Fujairah** dia iray amin' ny emirata fito mandrafitra ny Emirata Arabo Mitambatra, hany tokana amin' ireo fito manana morontsiraka eo amin' ny Hoalan' i Ômàna ary tsy manana morontsiraka ao amin' ny Hoala Persika. Ny renivohiny dia i Fujairah. Atao hoe إِمَـارَة ٱلْفُجَيْرَة / *Al-Fuǧaira* izy amin' ny teny arabo. Mirefy 1 166 km2 eo ho eo ny Emiratan' i Fujairah. Ny isan' nymponina ao aminy dia 256 256 tamin' ny taona 2019.

## Jereo koa

* Ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
* Ny renivohitry ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
Ras al-Khaimah (emirata)

I **Ras al-Khaimah** na **Ras Al Khaimah** dia iray amin' ireo emirata fito mandrafitra ny Emirata Arabo Mitambatra. Ny tanànan' i Ras Al Khaimah no renivohiny sady fonenan' ny ankamaroan' ny mponina ao amin' ilay emirata. Mifandray amin' ny seranan-tsambo ara-barotra islamikan' i Julfar izy. Amin' ny teny arabo izy dia atao hoe رأس الخيمة / [raʔs lˈxajma]. Manamorona ny sisin-tanin' i Musandam ao Ômàna ilay emirata, ary maka ampahany amin' io saikanosy io. Mandrakotra velarana mirefy 2 486 km2 izy ary manana tora-pasika amoron-dranomasina mirefy 64 km. Tamin' ny taona 2015 izy dia nisy mponina 345 000 eo ho eo.

Ny tanànan' i Ras Al Khaimah dia manana faritra roa lehibe - ny Tanàna Tranainy sy i Nakheel - eo amin' ny andaniny roa amin' ny renirano iray misy ala honko ary voaravaky ny Tendrombohitra Hajar Avaratra-Andrefana. Ity emirate ity koa dia ahitana vohitra kely maromaro toa ny vohitra Al Hamra sy i Mina Al Arab. Ity emirata ity dia ahitana ny seranam-piaramanidina iraisam-pirenena Ras Al Khaimah. Ahitana ny tapany avaratra (izay misy ny tanànan' i Ras Al Khaimah sy ny ankamaroan' ny tanàna) ary ny faritra ivelany mitoka-monina lehibe any atsimo (akaikin' i  Hatta izay faritra ivelany mitoka-monina an' i  Dubai), ary nosy kely vitsivitsy ao amin' ny Hoala Persika. I Ras Al Khaimah no manana ny tany lonaka indrindra ao amin' ilay firenena, noho ny ampahany betsaka amin' ny rotsak' orana sy ny rano ambanin' ny tany avy any amin' ny Tendrombohitra Hajar, izay mitazana ny tanàna avy amin' ny lafiny misy ny tany.

## Jereo koa

* Ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
* Ny renivohitry ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
Umm al-Qaiwain

I **Umm al Qaiwain** na **Umm Al Quwain** dia tanàna ao amin' ny Emirata Arabo Mitambatra, renivohitry ny Emiratan' i Umm al Qaiwain. Eo amin' ny Hoala Persika no misy azy io. Misy mponina miisa 34 000 mahery ity tanàna ity izay ny kely indrindra amin' ireo renivohitra fito ao amin' ilay federasiôna, saingy ao anatin' ny tangoron-tanànan' i Dubai izy io.

Ao amin' ny saikanosy Khor Al Bidiyah no misy ilay tanàna, ary ny tanàna lehibe akaiky azy indrindra dia i Sharjah any atsimo-andrefana ary i Ras Al Khaimah any avaratra-atsinanana. Manatrika ny nosin' i Jazīrat as Sīnīyah izy. Misy ala honko any ivelan' ny tanàna manamorona ny morontsiraka. Miankina betsaka amin' ny jono ny toe-karena eto an-toerana.

## Jereo koa

* Ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
* Ny renivohitry ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
Sharjah

I **Sharjah** dia tanàna ao amin' ny Emirata Arabo Mitambatra, renivohitry ny Emiratan' i Sharjah. Io no tangoron-tanàn-dehibe faharoa be mponina indrindra ao amin' ilay firenena, aorian' i Dubai, misy mponina 543 733 tamin' ny taona 2004 ary mponina 800 000 mahery tamin' ny taona 2007, ary eo alohan' i Abu Dhabi, renivohitr' ilay firenena.

## Jereo koa

* Ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
* Ny renivohitry ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
Ajman

I **Ajman** dia tanàna ao amin' ny Emirata Arabo Mitambatra, renivohitry ny Emiratan' i Ajman. Any amin' ny Hoala Persika no misy azy manodidina ny seranan-tsambo voajanahary (na *khor*) ary iray amin' ireo tanàna ao amin' ny tangoron-tanàn-dehiben' i Dubai. Manasaraka an' i Ajman sy i Dubai ny tanànan' i Sharjah izay anisan' io tangoron-tanàn-dehibe io ihany koa. Nisy mponina 238 000 i Ajman tamin' ny taona 2010, izany hoe mihoatra ny 90 % amin' ny mponina ao amin' ilay emirata.

## Jereo koa

* Ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
* Ny renivohitry ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
Fujairah

I **Fujairah** dia tanàna ao amin' ny Emirata Arabo Mitambatra, renivohitry ny Emiratan' i Fujairah. Izy no hany renivohitra emirata hita ao amin' ny Hoalan' i Ômàna (ny enina hafa dia ao amin' ny Hoala Persika), ary ny akaiky indrindra amin' ny sisin-taniny iraisam-pirenena, satria i Ômàna dia 15 km any atsimo, tahaka ny faritra mitoka-monina ômanein' i Madha any avaratra.

## Jereo koa

* Ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
* Ny renivohitry ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
Ras al-Khaimah

I **Ras al-Khaimah** dia tanàna ao amin' ny Emirata Arabo Mitambatra, renivohitry ny Emiratan' i Ras al Khaimah. Ao amin' ny Hoala Persika no misy azy, any amin' ny farany avaratra amin' ny tany efitr' i Rub al-Khali, eo anelanelan' ny tendrombohitra sy ny ranomasina. Ny governoratan' i Musandam, izay faritra mitoka-monina ômaney, dia eo amin' ny 20 km any avaratra sy atsinanan' ilay tanàna.

Miorina manodidina ny seranan-tsambo voajanahary (na *khor*), izay manasaraka azy ho distrika roa, ity tanàna ity: i Ras el Khaimah tranainy sy i Nakheel; nonenana mponina miisa 120 347 izy tamin' ny taona 2010, na 60 % amin' ny mponina ao amin' ilay emirata. Ny seranam-piaramanidina iraisam-pirenena Ras al-Khaimah dia 18 km atsimon' ilay tanàna.

Araka ny tatitry ny Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) tamin' ny 9 Aogositra 2021 dia nanjary tsy azo iainana ilay tanàna, sahala amin' i Jacobabad ao Pakistàna, noho ny onjam-kafanana lehibe miaraka amin' ny hamandoana be, ka tsy ahafahana mifehy ny hafanan' ny vatana amin' ny hatsembohana. Ny hafanana any dia nahatratra ny tokonana heverina ho mahafaty 35 °C amin' ny antsoina hoe hafanana mando, efa niseho inefatra nanomboka tamin' ny taona 1995, araka ny fanadihadiana nivoaka tamin' ny taona 2020 tao amin' ny gazety siantifika *Science*.

## Jereo koa

* Ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
* Ny renivohitry ny emirata: Abu Dhabi - Dubai - Sharjah - Ajman - Umm al-Qaiwain - Fujairah - Ras al-Khaimah
Palm Islands

Ny **Palm Islands** dia tangoro-nosy nosy voatr' olombelona miisa telo samihafa: Palm Jumeirah sy Deira Islands ary Palm Jebel Ali, eo amorontsirak' i Dubai, ao amin' ny Emirata Arabo Mitambatra. Ny Palm Islands dia naorina tamin' ny fotoana mitovy amin' ny nosy The World. Nakheel Properties no mpanangana ny Palm Islands. Nanomboka tamin' ny taona 2001 ary nifarana tamin’ ny taona 2006/2007 tany ho any ny fananganana ireo nosy ireo. Ireo nosy ireo dia nisy fiatraikany lehibe tamin' ny antsanga an-dranomasina sy ny biby ao amin' ny faritra manodidina.

Ny tangoro-nosy tsirairay dia manana endrika mampahatsiahy ny hazo rofia. Ny trano fandraisam-bahiny sy ny toeram-pandroan ho an' ny fahasalamana ary ny toeram-pizahantany dia nomanina isaky ny toerana. Ny trano ho an' olona tsirairay dia misy ihany koa ho an' ny mpanjifa manankarena.

Tsotra be ny fanorenana: fasika milanja 150 tapitrisa taonina no nalaina avy any amin' ny fanambanin' ny Hoala Persika ary napetraka tao amin' ny toerana mety hamoronana ireo nosy ireo. Ireo dia vita amin' ny fasika tanteraka, fa nisy ny fametrahana vato vitsivitsy natao indrindra amin' ny ivelan' ny fefiloha miendrika tsinam-bolana mba hanoherana ny onjan-drano mahery.

Tsy maintsy novaina ny drafitra ho an' ireo "hazo rofia" telo, indraindray aorian' ny fanamboarana toy an' i Palm Jumeirah ary indraindray imbetsaka toa an' i Palm Deira. Raha ny marina, ny mpanao trano, izay maika loatra, dia tsy niandry ny tatitra avy amin' ny injeniera avy any Nederlandy izay nangatahana ny traikefany momba fanitaran-tany eny amin' ny ranomasina. Ity tatitra ity dia nanamarika manokana fa tsy ampy ny rano ao anatin' ny "tsinam-bolana" mba hiantohana ny fanavaozana ny rano eo anelanelan' ny "hazo rofia", ka mety hanova ny riakasia ho toerana fiafenan' ny moka feno ahidrano sy ny lomotra. Avy eo dia naorina tamin' ny toerana stratejika ao amin' ny tsinam-bolana ny lalan-drano mba ahafahana manavao tanteraka ny rano isaky ny tapa-bolana noho ny hetsika voajanahary ataon' ny samonta.

## Jereo koa

* The World (tangoro-nosy)
The World (tangoro-nosy)

Ny **The World** dia tangoro-nosy voatr' olombelona ao amin' ny Emirata Arabo Mitambatra, ao amin' ny Hoala Persika any amin' ny morontsirak' i Dubai izay noheverin' ny emira sy printsy Mohamed Bin Rashid Al Maktoum. Araka io anarany io, ny tangoro-nosy The World dia maneho izao tontolo izao.

Nanomboka tamin' ny taona 2003 ny asa fanorenana an' i The World, saingy tamin' ny krizy ara-bola tamin' ny taona 2007 dia tsy azo antoka intsony ny famatsiam-bola. Tamin' ny taona 2014 dia noraisin' ny vondrona soedoà tsy miankina ilay tetikasa.

## Jereo koa

* Palm Islands
Lalàna Kanônika

Ny **Lalàna Kanônika** na **Lalàna Kanôna** dia fitambaran' ny ôrdônansy sy fitsipika ataon' ny fahefan' ny mpitiondra fivavahana (ny fahefana mitantana ny Eglizy) mikasika ny fitondrana fikambanana na fiangonana kristiana sy ny mpino ao aminy. Manana izany atao hoe Lalàna Kanônika, izay lalàna anatiny momba ny fiangonana izany, ny Eglizy Katôlika (Eglizy Latina sy Eglizy Katôlika Tatsinanana), ny Fiangonana Ôrtôdôksa Tatsinanana, ny Fiangonana Ôrtôdôksa Atsinanana, ary ny Fiangonana nasiônaly tsirairay ao anatin' ny Fiombonambe Anglikana. Ny fomba fampiharana ny lalànam-piangonana toy izany sy ny fanakarana ny heviny ary ny fanaovana azy dia miovaova be indraindray arakaraka ireo fiombonam-piangonana fiangonana efatra ireo. Amin' ireo fiangonana telo ireo, tamin' ny voalohany ny kanôna dia fitsipika raisin' ny kônsilin' ny fiangonana; ireo kanôna ireo no fototry ny Lalàna Kanônika.

Ny teny hoe kanôna dia avy amin' ny teny grika κανών / kanôn, izay midika hoe "fitsipika" na "môdely". Vetivety dia nisy dikany ara-pivavahana io teny io tamin' ny fanondroana ireo ôrdônansin' ny kônsily tamin' ny taonjato faha-4, mifanohitra amin' ny teny hoe νόμος / nómos ("fombafomba", "lalàna") ampiasaina manokana ho an' ny lalànan' ny manampahefana sivily. Noho io fampiasana io dia matetika ny teny hoe "kanônista" dia manondro ny manam-pahaizana manokana momba io lalàna anatiny ao amin' ny Fiangonana io, raha toa kosa ny "mpahay lalàna" dia mety ho manam-pahaizana amin' ny lalàna momba ny fivavahana na momba ny fiangonana raha fantany ny lalàn' ny fireneny mifandray amin' ny fivavahana samihafa.

Ao amin' ny Eglizy Katôlika, ny Lalàna Kanônika (*Jus canonicum* amin' ny teny latinina) dia fitambaran' ny lalàna sy fitsipika noraisina na neken' ny manam-pahefana katôlika ho an' ny fitondran' ny Eglizy sy ny mpino ao aminy.
Lapan' i Altenstein

Ny **Lapan' i Altenstein** na **Schloss Altenstein** dia na lapa na *schloss*, eo amin' ny havoana be vato eo amin' ny tehezan-tendrombohitra atsimo-andrefan' ny Alan' i Thuring, tsy lavitra an' i Eisenach ao  Thuringia any Alemaina. Io no fonenan' ny diokan' i Sachsen-Meiningen, ary voahodidin' ny zaridaina anglisy mirefy 160 hektara (1,6 km2), izay ahitana zohy mirefy 300 m, ankoatra ny zavatra mahaliana hafa, izay ikorianan' ny korian-drano mandeha haingana sy lehibe.
Andreas Bodenstein von Karlstadt

I **Andreas Rudolph Bodenstein von Karlstadt** (* 1486 tany Karlstadt; † 24 Desambra 1541 tany Basel)
dia teôlôjiana prôtestanta alemàna, mpitandrina ny tombokasen' ny Oniversiten' i Wittenberg,  niara-niaina tamin' i Martin Lotera sy mpanavao tamin' ny fiandohan' ny Refôrmasiôna. Atao hoe **Andreas Karlstadt**, **Andreas Carlstadt** na **Karolostadt**, ary amin' ny teny latina hoe **Carolstadius**, na amin' ny anarana hoe **Andreas Bodenstein** fotsiny koa izy.

Lasa mpiara-miasa akaiky tamin' i Martin Lotera i Karlstadt ary anisan' ireo mpanavao fivavahana (na refôrmatora) prôtestanta voalohany indrindra. Taorian' ny nanafenan' i Friedrich III an' i Lotera tao Wartburg (1521-1522) dia nanomboka ny hetsika fandravana sary masina voalohany tao Wittenberg i Karlstadt sy Thomas Müntzer ary nitory teôlôjia heverina ho anabatista, fa i Karlstadt sy Müntzer dia tsy nihevitra ny tenany ho anabatista mihitsy.

I Karlstadt dia niasa ho mpanavao ny fiangonana tamin' ny zony manokana, ary rehefa avy nifanohitra tamin' i Lotera izy dia nanova ny fanoavany avy amin' ny ankolafy loterana ho amin' ny ankolafy nohavaozina, ary taty aoriana dia lasa mpanao fanavaozana mahery vaika alohan' ny hiverenany indray amin' ny nohavaozina. Voalohany dia anisan' ireo mpitoriteny loterana maro tany Wittenberg izy. Nitety faritra maro izy, saingy tao anatin' ny sisin-tanin' ny Empira Rômana Masina ihany, nitsidika firenena miteny alemàna sy miteny frantsay ary miteny italiana. Tamin' ny fiafaran' ny androm-piainany dia niara-niasa tamin' i Heinrich Bullinger tany Soisa izy ary niasa tany Basel (frantsay; *Bâle*), izay nahafatesany tamin' ny farany. Na dia nanakaiky kokoa ny fiangonana nohavaozina tamin' ny fotoana nahafatesany aza i Karlstadt dia nitazona ny fomba fijeriny manokana momba ny olana ara-teôlôjia maro nandritra ny androm-piainany.
Mofom-pandraisana

Ny **mofom-pandraisana**, amin' ny litorjia kristiana, dia mofo tsy misy masirasira izay hamasinin' ny mpitondra fivavahana mandritra ny fankalazana ny Eokaristia na ny Fanasan' ny Tompo sy zaraina amin' ny mpino mandritra ny fandraisana izany. Ao amin' ny teôlôjia katôlika, ny mofom-pandraisna dia lasa vatan' i Kristy izay natsangana tamin' ny maty, ary ankalazaina amin' ny andron' ny Paka (na Paska) ny fitsanganany amin' ny maty.
Katekisma Lehiben' i Lotera

Ny **Katekisma Lehiben' i Lotera** na **Foto-pianarana Lahibe** dia katekisma na katesizy nosoratan' i Martin Lotera. Ahitana asasoratra nataon' i Lotera sy lahatsoratra kanônika kristiana natambatra izy io, navoaka tamin' ny Avrily 1529. Atao hoe ***Der Große Katechismus*** izy amin' ny teny alemàna. Ity boky ity dia natokana ho an' ny mpitondra fivavahana mba hanampiana azy ireo indrindra amin' ny fampianarana ny fiangonany, sy ho an' ny raim-pianakaviana amin' ny fampianarana ny ankohonany.

Pejin-dohatenin' ny fanontana voalohany ny Katekisma Lehiben' i Lotera, Wittenberg 1529.

Misy fizaràra dimy ny Katekisman' i Lotera:

* ny Didy Folo;
* ny fanekem-pinoana apôstôlika;
* ny vavaky ny Tompo;
* ny batisa;
* ary ny fanasan' ny Tompo.

Ny Katekisma Lehibe, miaraka amin' ny lahatsoratra hafa mifandraika aminy, dia navoaka tao amin' ny ''Bokin' ny Kônkôrda'' tamin' ny taona 1580.

## Jereo koa

* Loteranisma
Voady ara-pivavahana

Ny **voady ara-pivavahana** dia voady ampahibemaso ataon' ny mpikambana ao amin' ny fikambanana ara-pivavahana anatin' ny antokom-pivavahana iray mikasika ny fitondran-tenany sy ny fanaony ary ny fomba fijeriny.

Ao amin' ny bodisma, indrindra ao anatin' ny bodisma mahaiana sy vajraiana, dia karazana voady ara-pivavahana maro no ataon' ny fikambanana laîka ary koa ny fikambanan' ny monka na moanina, rehefa mandroso amin' ny lalan' ny fanaony izy ireo. Ao amin' ny fomban' ny moanina amin' ny sekolin' ny bodisma rehetra, ny Vinaya (lahatsoratra) dia manazava ny voadin' ny moanina lahy sy vavy voatokana feno.

Ao amin' ny kristianisma, ny voady ampahibemaso toy izany dia ataon' ny relijiozy - kenôbitika sy eremitika - ao amin' ny Eglizy Katôlika, ny Fiangonana Loterana, ny Fiombonambe Anglikanina, ary ny Fiangonana Ôrtôdôksa Tatsinanana, izay atao hanamafisana ny asa hataony ampahibemaso amin' ny torohevitra ara-pilazantsara momba ny fahantrana sy ny fahadiovam-pitondrantena ary ny fanajana ara-panahy.

Ny voady dia raisina ho toy ny famaliana an-kalalahana ataon' ny tsirairay ny antson' Andriamanitra hanaraka akaiky kokoa an' i Jesoa Kristy eo ambanin' ny asan' ny Fanahy Masina amin' ny endri-piainana ara-pivavahana manokana. Ny voady ara-pivavahana, izay voady ampahibemaso, dia mamatotra amin' ny lalàn' ny Fiangonana. Anisan' ny vokatry ny voady ny tsy fahafahan' ilay olona hanambady. Ao amin' ny Eglizy Katôlika, amin' ny alalan' ny fidirana amin' ny fiainana voatokana dia tsy lasa mpikambana amin' ny ambaratongam-pahefana fa lasa manana sata izay sady tsy mpitondra fivavahana no tsy laîka, fa amin' ny satan' ny voatokana, ny nahavita voady ara-pivavahana. Na izany aza, ireo izay ao amin' ny filaharana (fikambanana) ara-pivavahana sy ireo hermita ao amin' ny Filaharana Masina dia mpikambana ao amin' ny ambaratongam-pahefana.

## Jereo koa

* Monka na moanina
* Mônastisisma
* Relijiozy
* Laîka na lahîka