Fiteny indô-iraniana

Ny **fiteny indô-iraniana** dia vondrom-piteny sampan' ny fianakaviam-piteny indô-eorôpeana, izay ahitana ireo fiteny iraniana sy ireo fiteny indô-ariana ary ny fiteny noristany.

## Fiteny iranika
Ireto ireo fiteny iranika na iraniana: ny fiteny avestika, ny fiteny persiana taloha, ny fiteny iraniana antenatenany, ny fiteny persana vaovao, ny fiteny pastô (ao Afganistàna), ny fiteny kiorda, ny fiteny balotsy, ny fiteny skitiana, ny fiteny sarmatiana ary ny fiteny ôseta. Ny toerana ahitana mpiteny iraniana dia tsy voafetran' ny tanin' ny Repoblika Islamikan' i Iràna fa mivelatra mankany amin' ny faritra Afovoany Atsinanana (ao amin' ireo faritra miteny kiorda ao Torkia sy Siria ary Iràka), ao Kaokazy (any Ôsetia sy ao amin' ireo faritra miteny tatô any Azerbaijàna), ary any Azia Afovoany (ao Iràna sy ao Afganistàna ary ao Pakistàna). Manampy azy ireo vahoaka mpifindra monina, indrindra ny Kiorda.

### Ny fiteny zazaky
Ny fiteny zazaky dia fiteny tetenin' ny vahoaka zaza ao amin' ny faritr' i Dersim sy i Elâzığ ary i Diyarbakır ao Torkia. Anisan' ny fiteny kiorda ny fiteny zazaky. Misy miteny azy koa ny ao amin' ny faritany sasany ao Kordistàna (ao atsimo).

### Ny fiteny ôsetiana
Ny fiteny ôsetiana na ôseta dia tetenin' ny vahoaka ôsetiana (na ôseta) izay monina ao Kaokazy indrindra ao Ôsetia (Ôsetia Avaratra sy Ôsetia Atsimo) any Jeôrjia. Mizara roa ny fiteny ôsetiana, dia ny fiteny irôna izay fiteny ampiasaina amin' ny haisoratra, sy ny fiteny digôa izay tenenin' ny olona miisa 100&nbsp;000 any ho any.

### Ny fiteny lôry
Ny fiteny lôry dia vondrom-piteny madinika ao tapany atsimo-andrefan' i Iràna izay tenenin' ny vahoaka lôry sy ny vahoaka baktiary izay monina ao amin' ny faritany iranianan' i Lorestan, Ilam, Chahar Mahaal sy Bakhtiari, Kohkiluyeh ary Buyer Ahmad, sy ao amin' ny faritra sasany ao Khuzestan.

### Ny fiteny kiorda
Ny fiteny kiorda na kiordy dia fiteny iraniana andrefana, tenenin' ny vahoaka kiorda (miisa 44&nbsp;000&nbsp;000 any ho any) izay monina ao amin' ny faritra malalaka atao hoe Kordistàna, izay mizara amin' i Torkia afovoany sy atsinanana, ao amin' ny tapany avaratra-andrefan' i Iràna, ao Iràka atsimo ary ao Siria atsimo.

### Ny fiteny farsy sy ny fiteny dary ary ny fiteny tajiky
Ny fiteny farsy na persàna dia fiteny ôfisialin' i Iràna sy be mpiteny indrindra ao amin' io firenena io (ao afovoany, ao afovoany atsimo, ao avaratra atsinanana), ao Afganistàna ary ao Tajikistàna. Ahitana olona miteny azy koa ny ao Bareina, ny ao Katara, ny ao amin' ny Emirata Arabo Mitambatra. Fitenim-paritry ny fiteny persàna koa ny fiteny dary (fiteny ôfisialy ao Afganistàna), ny fiteny tajiky na tôjiky (fiteny ôfisialin' i Tajikistàna) izay tenenina koa ao Kirgizistàna, ao Torkmenistàna, ao Ozbekistàna ary koa ao Kazakstàna.

### Ny fiteny pastô
Ny fiteny pastô dia fiteny iraniana atsinanana izay tetenina ao Afganistàna (anisan' ny fiteny ôfisialin' io firenena io, manampy ny fiteny persàna sy ny fiteny dary) sy ao Pakistàna sady tenenin' ny olona miisa 45&nbsp;000 &nbsp;00 any ho any.

### Ny fiteny balotsy
Ny fiteny balotsy dia tetenina ao Balotsistàna. Ahitana olona miteny azy koa ny ao Torkmenistàna sy ny ao Ômàna. Fiteny lavidavitra ny fiteny farsy ny fiteny balotsy.

### Ny fiteny gilaky
Ny fiteny gilaky dia fiteny ao amin' ny faritanin' i Gilan (na Guilan) ao Iràna. Akaiky dia akaiky ny fiteny mazandarany ny fiteny gilaky raha amin' ny lafiny voambolana fa akaiky ny fiteny zazaky amin' ny lafiny rafi-piteny. Miisa 3&nbsp;600&nbsp;000 any ho any ny mpiteny gilaky tamin' ny taona 1993.

### Ireo endri-piteny taty na azary
Ny endri-piteny taty na azary dia fitambarana endri-piteny iraniana tenenina ao amin' ny tapany avaratra andrefan' i Iràna. Anisan' ny fiteny iraniana avaratra-andrefana izy ireo. Ireo endri-piteny taty ireo dia miparitaka amin' ny faritra misy ny mpiteny azery ao Iràna.

### Ny fiteny talisy
Ny fiteny talisy dia fiteny tenenina ao Iràna, ao amin' ny faritra atsimon' ny Ranomasina Kaspiana sy tenenin' ny vahoaka Talisy ao Azerbaijàna.

### Ny fiteny mazandarany
Ny fiteny mazandarany dia fiteny iraniana avaratra-andrefana tetenina ao Iràna ao amin' ny faritanin' i Mazanderan. Mitovitovy amin' ny fiteny gilaky ny fiteny mazandarany, indrindra raha ny voambolana no heverina. Nisy 3&nbsp;000&nbsp;000 eo ho eo ny mpiteny mazandarany manao azy ho fiteny nibeazana tamin' ny taona 1993.

## Fiteny indô-ariana
Ireto ireo fiteny indô-ariana: ny fiteny sanskrita, ny fiteny prakrita maro, ny fiteny hindỳ, ny fiteny ordò, ny fiteny bengaly, ny fiteny gojaraty, ny fiteny indiana maro, ny fiteny nepaly, ny fiteny singaley, ny fiteny darda maro (fiteny kasmiry, sns). Ao Azia Atsimo no tena ahitana olona maro miteny azy ireo: ao amin' ny roa ampahatelo avaratr' i India, ao Pakistàna, ao amin' ny tapany avaratra-atsinanan' i Afganistàna, ao Bangladesy, ao Nepaly, ao Srilanka ary ao Maldiva.

### Ny fiteny hindostany
Miseho amin' ny endrika roa ny fiteny hindostany, dia ny fiteny hindỳ sy ny ny fiteny ordò. Ny fiteny hindỳ dia fitenim-pirenena ao India. Amin' ny lafiny ôfisialy, nampiasaina ho *[[lingua franca]]* any India ny fiteny hindỳ, kanefa 40&nbsp;%n' ny olona fotsiny no mampiasa io fiteny io any India. Any amin' ny tapany avaratr' i India no misy ny ankabeazan' ny mpiteny hindỳ. Ny fiteny ordò dia fiteny any Pakistàna sy any India, mitovitovy be amin' ny fiteny hindỳ izy fa soratana amin' ny abidy arabo. Betsaka ny teny indramin' ny fiteny ordò amin' ny fiteny persana sy fiteny arabo, ary nanampy feon-teny vaovao ireo fiteny ireo tao anatin' ny rafi-peony.

### Ny fiteny bengaly
Ny fiteny bengaly dia any Bangladesy sy any India atsinanana. Anisan' ny fitenim-pirenena izy any Bangladesy ary anisan' ny fiteny ôfisialin' i India, indrindra any amin' ny faritan' i Bengaly Andrefana sy any Tripura. Araka ny fanontan' ny *[[The World Almanac|World Almanac]]* 1999, ny fiteny bengaly no fitenin-drenin' ny olona 207 tapitrisa. Fiteny indô-eorôpeana any atsinanana indrindra ny fiteny bengaly sy ny fiteny asamesa. Manana abjady (na abogida) azy manokana ny fiteny bengaly. Betsaka ny voambolana bengaly avy amin' ny fiteny sanskrita sy avy amin' ny fiteny arabo sy persana.

### Ny fiteny penjaby
Ny fiteny penjaby na ponjaby dia tenenina any amin' ny faritra Punjab any Pakistàna sy any India. Io no fiteny be mpampiasa indrindra any Pakistàna ary fiteny faha-11 be mpampiasa indrindra any India. Ny fiteny penjaby dia ampiasain' ny olona miisa 80,5 tapitrisa ao Pakistàna (tamin' ny taona 2017). Ao Pakistana, ny fiteny penjaby dia soratana amin' ny abidy *shahmukhi*, mifototra amin' ny soratra persô-arabo; any India, dia soratana amin' ny abidy *gurmukhi* izy io, mifototra amin' ny soratra indika (na brahmika). Mifankalavitra be amin' ny fiteny hindỳ ny fiteny penjaby. Na izany aza, ny voambolana penjaby dia ahitana voanteny hindỳ na maro mifandraika amin' izany.

### Ny fiteny maraty
Ny fiteny maraty dia teny ampiasain' ny olona 75 tapitrisa any India, indrindra ao amin' ny fanjakan' i Maharashtra sy Goa. Ny fiteny maraty dia iray amin' ny fiteny ôfisialy any India.

### Ny fiteny gojaraty
Ny fiteny gojaraty no fiten' ny tompontanin' i Gujarat. Misy olona 46 tapitrisa no miteny gojaraty any India sy maneran-tany.

### Ny fiteny orià
Ny fiteny ôdià na fiteny ôrià dia ampiasaina ao amin' ny fanjakana indianan' i Odisha. Io no fiteny ôfisialy ao Odisha, izay ampiasain' ny 82&nbsp;% amin' ny mponina ao, ary ampiasaina any Bengal Andrefana sy Jharkhand ary Chhattisgarh. Iray amin' ny fiteny ôfisialy maro ao India ny fiteny ôdià. Io fiteny io koa dia ampiasain' ny mponina be dia be miisa iray tapitrisa farafahakeliny ao Chhattisgarh. Araka ny fanisam-bahoaka tamin' ny taona 2011 dia ny fiteny ôdià no fitenin-drazan' ny Indiana miisa 37&nbsp;521&nbsp;324, ao anatin' izany ny 34&nbsp;712&nbsp;170 ao Odisha (izany hoe 92,5&nbsp;% amin' ny mpiteny ary 82,7&nbsp;% amin' ny mponina ao amin' io fanjakana io).

### Ny fiteny sindỳ
Ny fiteny sindỳ dia fiteny ao Sindh, ao Azia Atsimo, izay lasa faritanin' i Pakistàna, ampiasain' ny Pakistaney miisa 17&nbsp;000&nbsp;000 any ho any ary Indiana miisa 2&nbsp;800&nbsp;000 any ho any koa. Fiteny ôfisialin' i Pakistàna sy i India ny fiteny sindý. Azo soratana amin' ny tarehin-tsoratra arabo (avy amin' ny abidy arabo) na amin' ny devanagry ny fiteny sindỳ**.**

### Ny fiteny nepaley
Ny fiteny nepaley dia anisan' ny fiteny be mpampiasa indrindra any Nepaly. Soratana amin' ny fanoratana devanagary io fiteny io. Ny ankabeazan' ny olona miteny nepaley dia ny foko neoara, miaina ao amin' ny lohasahan' ny Katmandu.

### Ny fiteny singaley
Ny fiteny singaley dia fiteny ôfisialy any Srilanka ary maherin' ny 70&nbsp;%n' ny olona mipetraka any no miteny singaley. Ny fiteny singaley dia fitenin' ny vahoaka srilankey any Azia Andrefana, an Aostralia, any Eorôpa (Angletera, Frantsa, Italia) ary any Amerika Avaratra, ny totalin' ny mpiteny singaley dia 19 tapitrisa eo ho eo.

### Ny fiteny seraiky
Ny fiteny seraiky dia tenenina any amin' ny tapany atsimo-andrefan' ny faritanin' i Punjab ao Pakistàna. Ny fiteny seraiky indraindray dia heverina ho endrika fitenim-paritry ny fiteny ponjaby. Ny fiteny saraiky dia fitenin' ny olona miisa 25,9 tapitrisa ao Pakistàna, manomboka any amin' ny faritra atsimon' i Punjab, atsimon' i Khyber Pakhtunkhwa, ary faritra an-tsisintany any avaratr' i Sindh sy atsinanan' i Balochistan. Ny mpiteny saraiky no vondrom-poko ara-piteny fahefatra lehibe indrindra ao Pakistàna.

### Ny fiteny asamey
Ny fiteny asamey dia fiteny any amin' ny faritany mizakatenan' i Assam any amin' ny tapany avaratra atsinanan' i India, misy miteny io fiteny io koa any Arunachal Pradesh sy any amin' ny firenena hafa any avaratra-atsinanan' i India. Misy olona miteny asamey koa any Bhutan. Izy no tena atsinanana indrindra amin' ny fiteny indô-eorôpeana ary misy olona 13 tapitrisa no miteny io fiteny io. Manana fomba fanoratana azy manokana izy, ampiasaina matetika rehefa manoratra io fiteny io.

## Fiteny noristany
Ny fiteny noristany dia fiteny tenenin' ny olona miisa 500&nbsp;000 any ho any, indrindra ao Nuristan, any Afganistàna. Ny faritra onenan' ny vahoaka noristany dia ao amin' ny tapany atsimon' ny tendrombohitra Hindu Kush. Misy sokajy roa ny fiteny noristany, dia ny fiteny noristany avaratra sy ny fiteny noristany atsimo.

### Fiteny noristany avaratra
Ny fiteny noristany avaratra dia ahitana ny fiteny kamkata-vary (tenenin' ny olona miisa 40&nbsp;000 any ho any ao Bashgali, miseho amin' ny endrika fitenim-paritra kata-vary sy kamviry ary momviry) sy ny fiteny vasi-vary na prasony (tenin' ny olona miisa 8&nbsp;000 any ho any ao Prasuni). 

### Fiteny noristany atsimo
Ny fiteny noristany atsimo dia mamondrona ny fiteny askono (tenenin' ny olona miisa 40&nbsp;000 any ho any ao Ashkun), ny fiteny oaigaly (tenenin' ny olona miisa 12&nbsp;000 any ho any ao Kalasha-ala), ny fiteny tregamy (ampiasain' ny olona miisa 3&nbsp;500 any ho any ao Gambiri) ary ny fiteny zemiaky (tenenin' ny olona 500 any ho any ao amin' ny faritanin' i Kunar).

## Jereo koa

* Vahoaka indô-iraniana
**Fiteny indô-eorôpeana**
* Fiteny anatôliana
* Fiteny tôkariana
* Fiteny baltô-slava
* Fiteny keltika
* Fiteny jermanika
* Fiteny helenika
* Fiteny indô-iraniana
* Fiteny italika

* Fiteny albaney sy fiteny armeniana