open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zavamaneno misy andalan-kitendry

Ny **zavamaneno** **misy andalan-kitendry** dia zavamaneno ampanenoina amin' ny alalan' ny kitendry, izay andalana fanoitra tsindriana amin' ny rantsantanana. Ny fantatra indrindra dia ny pianô, ny ôrga, ny zavamaneno ao amin' ny fianakaviana klavesinina, ary zavamaneno elektrônika isan-karazany (anisan' izany ny sentetizera sy ny pianô nomerika).

Ny zavamaneno misy kitendry hafa dia ny selesta, ny pianô kilalao ary ny kariliôna (ity dia matetika apetraka eo amin' ny tilikambon-dakolosin' ny fiangonana na ao amin' ny fitoeran-dakolosin' ny lapan' ny tanàna), izay zavamanenon-tenany velezina ampiasaina kitendry.
Lôtra an-dranomasina

Ny **Lôtra an-dranomasina** (*Enhydra lutris*) dia biby mampinono andranomasina teratany any amin'ny morontsiraka avaratra sy atsinanan'ny Ranomasimbe Pasifika. Amin'ny ankapobeny dia milanja 14 ka hatramin'ny 45 kilao (30 ka hatramin'ny 100 lb) ny lôtra lehibe, ka mahatonga azy ireo ho mpikambana mavesatra indrindra amin'ny fianakavian'ny kionkiona, fa anisan'ireo biby mampinono an-dranomasina kely indrindra. Tsy sahala amin'ny ankamaroan'ny biby mampinono an-dranomasina, fa ny volony matevina indrindra amin'ny lôtra dia ny volony matevina indrindra amin'ny fanjakan'ny biby.
Kionkiona kely indrindra

Ny **kionkiona kely indrindra** (*Mustela nivalis*), na kionkiona tsotra dia mpikambana kely indrindra ao amin'ny genus *Mustela*, fianakaviana Mustelidae ary ny ordo Carnivora. Teratany any Eorazia, Amerika Avaratra ary Afrika Avaratra izy io, ary nampidirina tany Zelandy Vaovao, Malta, Kreta, Açores, ary São Tomé.

Ny kionkiona kely indrindra dia miovaova be ny habeny amin'ny faritra misy azy. Maivana sy lava ny vatana, ary somary fohy ny ranjony sy ny rambony. Ny loko dia miovaova ara-jeografika, toy ny karazana sy ny halavan'ny rambony. Ny lamosiny, ny sisiny, ny rantsam-batany ary ny rambony dia mazàna misy aloky ny volontsôkôlà fa fotsy kosa ny ao ambany. Ny tsipika mamaritra ny sisin-tany eo amin'ny loko roa dia matetika mahitsy. Any amin'ny toerana avo sy any amin'ny faritra avaratra amin'ny faritra misy azy, dia lasa fotsy madio ny akanjo rehefa ririnina. Misy karazany 18 no fantatra.
Kionkiona fohy rambony

Ny **kionkiona fohy rambony** (*Mustela erminea*), dia karazana kionkiona teratany any Eorazia sy ny faritra avaratr'i Amerika Avaratra.

Ny volom-borona dia nampiasain'ny mpanjaka katolika tamin'ny taonjato faha-15, izay nampiasa azy io indraindray ho kapa. Efa ela no nampiasaina tamin'ny akanjon'ny fombafomban'ny mpikambana ao amin'ny Tranon'ny Tompon'ny Fanjakana Royaume-Uni. Nampiasaina tamin'ny kapa tamin'ny sary toa an'i Jesosy Zazakely avy any Prague koa izy io.

Nampidirina kionkiona fohy rambony tany Zelandy Vaovao ny stoat tamin'ny faramparan'ny taonjato faha-19 mba hifehezana ny bitro, saingy nisy fiantraikany ratsy teo amin'ny isan'ny vorona teratany ary voatendry ho iray amin'ireo "mpanafika ratsy indrindra" 100 eran-tany.
Tapiry

Ny **Tapiry** dia biby mampinono lehibe sy herbivora ao amin'ny fianakaviana *Tapiridae*. Mitovitovy bika amin'ny kisoa izy ireo, miaraka amin'ny vatan-orona fohy miendrika. Ny tapiry dia mipetraka any amin'ny ala mikitroka sy ny ala any Amerika Atsimo sy Afovoany ary Azia Atsimoatsinanana. Iray amin'ireo sampana telo amin'ny *Perissodactyla* izy ireo, miaraka amin'ny soavaly sy rinôserosy. Karazana iray ihany, no misy ankehitriny.
Lôtra eoraziana

Ny **Lôtra eoraziana** (*Lutra lutra*), dia biby mampinono teratany any Eorazia sy Magreba. Anisan'ny tena miely patrana indrindra ao amin'ny lôtra (Lutrinae) ao amin'ny fianakaviana kionkiona (Mustelidae), hita any amin'ireo lalan-drano sy morontsirak'i Eoropa, faritra maro any Azia, ary faritra avaratr'i Afrika.
Bohemia

**Bohemia** dia iray amin'ireo tanin'ny satroboninahitra Bohemiana. Amin'ny maha-Fanjakan'i Bohemia teo aloha azy, dia mandrafitra ny faritanin'ny Repoblika Tseky ankehitriny miaraka amin'i Moravia sy ny faritra Tseky any Silesia. Ny renivohitr'i Bohemia manan-tantara dia Prague, izay renivohitr'i Tsekoslovakia sy ny Repoblika  nanomboka tamin'ny 1918.

## Tantara
Taorian'ny namoahan'i Charles IV ny omby volamena tamin'ny 1356, ny mpanjakan'i Bohemia dia iray amin'ireo mpifidy fito nifidy ny mpanjaka Romana-Alemana Masina. Tamin'ny 1806 dia lasa anisan'ny Fanjakana Aotrisy i Bohemia ary tamin'ny 1918 dia anisan'i Tsekoslovakia.
Klavesinina

Ny **klavesinina** dia zavamaneno misy tadiny kitihina amin' ny alalan' ny andalan-kitendry iray na maromaro, toy ny pianô nefa tsy mitovy feo sy firafitra aminy. Ity teny mahafaobe ity dia manondro zavamaneno samy hafa ao amin' ny fianakaviana iray ihany, izay samy miavaka noho ny firafiny, ny bikany, ny refy na ny feony, ny tsirairay amin' izy ireo dia matetika manana anarana manokana.
Tsekoslovakia

**Tsekoslovakia** (tseka: *Československo*; slôvaka: *Česko-Slovensko*; anarana ofisialy efa ela indrindra: *Repoblika Tsekoslovakia,*) dia firenena voahidy tany Eoropa Afovoany izay nisy tamin'ny 1918 ka hatramin'ny 1992 tao amin'ny faritanin'ny Tsekia ankehitriny, Slovakia ary ampahany amin'i Okraina. Tsekoslovakia dia iray amin'ireo fanjakana nandimby an'i Aotrisy-Hongria ary nahitana ny firenena Bohemia, Moravia, Silesia, Slovakia ary (hatramin'ny 1946) Transkarpatia.

Ny repoblika, naverina tamin'ny laoniny taorian'ny Ady Lehibe II, dia voatery nanolotra an'i  Transkarpatia ho an'ny Firaisana Sovietika (Okraina) tamin'ny 1946.

## Jereo koa
* Tsekôslôvakia (-1992)
* Repoblika Tsekia (1992-)
* Slovakia (1992- )
Habsburg

Ny **Habsburg** (koa House of Habsburg, Habsburg raha fohifohy, House of Austria na Casa de Aotrisy) dia fianakaviana andriana eoropeanina nomena anarana taorian'ny lapan'ny razambeny ao amin'ny kanton'i Aargau any Soisa ankehitriny. Ny tranon'i Habsburg-Lorraine dia nipoitra avy amin'ny tarana-mpanjaka, izay maty tamin'ny tsipika lahy tamin'ny 1740, tamin'ny fanambadian'i Archduchess Maria Theresa avy any Aotrisy tamin'ny Duke Franz I. Stephan avy any Hambsburg-Lorraine.

Hatramin'ny faramparan'ny Moyen Âge, ny Habsburgs dia lasa iray amin'ireo fianakaviana andriana natanjaka indrindra tany Eoropa ary, hatramin'ny nifaranan'ny Fanjakana Romanina Masina, dia nanome mpanjaka sy emperora romanina-alemana 21 ary, nanomboka tamin'ny 1804 
ka hatramin'ny 1918, ny emperora tany Aotrisy. Nanomboka tamin'ny fahefany an-trano teo amin'ny Duchy of Aotrisy, izay azony tamin'ny taonjato faha-13, dia nahazo fifehezana vonjimaika tamin'ireo firenena be dia be, izay nahitana an'i Hôngria, Bohemia, faritra Italia sy Holandy, ary koa ny fanjakan'i Espaina sy Portogaly miaraka amin'ny fanjakana mpanjanatany any Amerika, Afrika ary Azia.
Franz I. Stephan (Aotrisy)

**Franz Stephan** avy any Lorraine dia teraka tamin'ny 8 Desambra 1708 tao Nancy ary maty ny 18 Aogositra 1765 tao Innsbruck Duke of Lorraine and Bar, avy eo tamin'ny 1737 dia lasa Grand Duke of Toskana Franz II. ary nanomboka tamin'ny 1745 dia Emperora Franz I. tao amin'ny .

Tamin’ny 1736, i Franz Stephan dia nanambady ny Archduchess Maria Theresa avy any Aotrisy, ilay hany mpandova ny Emperora Karl VI., ary nanorina ny Tranon’i Habsburg-Lorraine niaraka taminy.

## Fiainana
Franz Stephan dia zanakalahin'i Duke Leopold Joseph avy any Lorraine sy Elisabeth Charlotte avy any Orléans vadiny. Tamin'ny alàlan'i Eleonore renibeny dia zafiafin'ny Emperora Ferdinand III. izy. ary tamin’ny alalan’ny reniny dia zafiafin’i Louis XIII avy any Frantsa.

### Rohy ivelany
Orléans

**Orléans** dia tanàna any  , ao amin'ny faritr'i Centre-Val de Loire , ao Frantsa. 

Ny tanàna ao amin'ny renirano Loire dia sezan'ny oniversite sy episkôpà misy katedraly mahavariana ary misy mponina 116,344 (hatramin'ny 1 Janoary 2022). Orléans dia ao amin'ny sokajin'ny kaominina ao Frantsa .
Nancy

**Nancy** (alemà: Nanzig, Luxembourgish: Nanzeg) dia tanàna y misy mponina 104 387 ao amin'ny faritr'i Grand Est (hatramin'ny 2015 Lorraine). I Meurthe-et-Moselle dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Meurthe-et-Moselle

Ara-tantara, i Nancy dia renivohitry ny Duchy of Lorraine.

## Toerana
Any avaratratsinanan'i Frantsa no misy an'i Nancy, eo amin'ny 120 kilometatra eo ho eo rehefa manidina any andrefan'i Strasbourg ny goaika ary 50 kilometatra atsimon'i Metz.
Karl VI., Emperora Romana Masina

**Karl VI** (frantsay: *Charles VI* -  Franz Joseph Wenzel Balthasar Johann Anton Ignaz (* 1 Oktobra 1685 tao Vienna; † 20 Oktobra 1740 tao Vienna) dia Emperora Romana Masina sy Archduke any Aotrisy nanomboka tamin'ny 1711 ka hatramin'ny 1740, ary koa ny mpanjaka tamin'ireo tany lova navelan'i Habsburg, fony i Karl III./ Charles III.

## Fiainana
Karl VI (vita batisa amin'ny anarana hoe Carolus Franciscus Josephus Wenceslaus Balthasar Johannes Antonius Ignatius) dia zanak'i Leopold I avy ao amin'ny Tranon'i Habsburg.
Ôrkesitra

Ny **ôrkestra** dia vondron-javamaneno ao amin' ny mozika klasika, izay manambatra zavamaneno avy amin' ny fianakavian-javamaneno samihafa. Amin' ny ankapobeny dia misy antokon-javamaneno efatra lehibe:

* ny zavamaneno misy tadiny, toy ny lokanga, ny viôla, lokangabe, ary lokanga beso;
* ny zavamaneno hazo tsofina, toy ny sodina, ny ôbôy, ny klarinety, ny basôna, ary ny saksôfônina koa indraindray;
* ny zavamaneno varahina tsofina, toy ny anjomara frantsay, ny trômpetra, ny trômbônina, ny kôrne, ary ny tiobà, ary indraindray eofôniôma;
* ny zavamaneno velezina, toy ny timbaly, ny amponga mazava feo, ny amponga beso, kipantsona, ny telozoro, ny ampongatapaka, ny tamotamo ary ny zavamaneno velezina maro singa.

Ny zavamaneno hafa toa ny pianô, ny klavesinina, ny ôrga, ary ny selestà dia mety hiseho indraindray amin' ny antoko fahadimin' ny zavamaneno misy vondron-kitendry, na mety hijoro irery ho zavamaneno sôlô, toy ny harpa sy, amin' ny fampisehoana ny feonkira môderina sasany, ny zavamaneno elektrônika ary ny gitara.

Miankina amin' ny mpamorona sy ny vanim-potoana ary ny sokajin' ny sanganasa hampanenoina ny isa sy ny fanakambanana ny mpilalao mozika. Matetika dia tarihin' ny lehiben' ôrkestra izy ireo. Arakaraka ny fianakavian-javamaneno mandrafitra azy (fianakavian-javamaneno misy tadiny sy fianakavian-javamaneno tsofina roa ary fianakavian-javamaneno velezina), ny ôrkesitra dia afaka maka endrika maro toy ny amin' ny mozika klasika, ny ôrkestra senfônika lehibe (fianakavian-javamaneno efatra mitambatra), ny ôrkesitra harmônia (ahitana ny fianakavian-javamaneno tsofina roa sy ny fianakavian-javamaneno velezina), ny fanfara (zavamaneno tsofina varahina, saksôfônina sy zavamaneno velezina) ary ny bagado (zavamaneno tsofina hazo sy zavamaneno velezina) ary ny ôrkesitran-javamaneno misy tadiny.
Andalan-kitendry (zavamaneno)

Ny **andalan-kitendry**, amin' ny mozika, sy raha ny marimarina kokoa, amin' ny ôrganôlôjia, dia fitambarana kitendry (lavalava na boribory toy ny bokotra) izay tsindriana amin' ny rantsan-tanana (amin' ny tanana iray na roa) mba hampanenoana ny zavamaneno sasany. Amin' ny sasany amin' izy ireo, amin' ny ôrga indrindraindrindra, dia misy andalan-kitendry manokana izay tsindriana amin' ny alalan' ny tongotra - amin' ity tranga ity, dia andalan-kitendrin-tongora ny anarany.

Ny kitendry, matetika, dia misy karazany roa (izay miavaka amin' ny lokony amin' ny ankapobeny):

* ny sasany, lava kokoa sy iva kokoa (matetika fotsy na mazava loko), mifanandrify amin' ny maripeo fito amin' ny tohapeo diatônika tsy misy diezy na bemôly (Do na C lehibe; La na A kely nanahary) ao amin' ny ôktava maromaro;
* ny hafa, fohy kokoa sy somary avo kokoa (matetika mainty na matro-doko), manatsofoka eo anelanelan' ny maripeo diatônika ny maripeo dimy novaina amin' ny diezy na bemôly ao amin' ny tohapeo krômatika.

Io fandaharana mifandimby amin' ny maripeo diatônika sy ny maripeo krômatika io dia manamora ny fahafahana mahita ny maripeo iray sy ahafahana manome anarana azy io.
Viela misy kodia

Ny **viela misy kodia** dia zavamaneno misy tadiny, kasohina amin' ny kodia hazo fa tsy amin' ny tsipìka (tsy toy ny lokanga). Ny kodia dia hetsehina amin' ny alalan' ny fanodinana izay hetsehin' ny tanana havanana, fa ny tanana ankavian' ny mpitendry mozika kosa no milalao ny feon-kira amin' ny andalan-kitendry.
Kôlibria

Ny **kôlibria** dia vorona teratany any Amerika ary ahitana ny fianakaviana biolojika **Trochilidae**. Miaraka amin'ny karazana 366 eo ho eo ary 113 genera, avy any Alaska ka hatrany Tierra del Fuego izy ireo, fa ny ankamaroan'ny karazana dia hita any Amerika Afovoany sy Atsimo.

Ny kôlibria dia manana toetra manokana isan-karazany ahafahan'ny sidina haingana sy azo ovaina - fahaiza-manao metabolika miavaka, fampifanarahana amin'ny haavo avo, fahaiza-mijery saro-pady sy fifandraisana ary fifindra-monina lavitra amin'ny karazana sasany. Amin'ny vorona rehetra, ny kôlibria lahy dia manana fahasamihafan'ny loko volom-borona, indrindra amin'ny manga, maitso ary volomparasy.

Ny kôlibria no vorona matotra kely indrindra, mirefy 7,5–13 sm (3–5 in) ny halavany. Ny kely indrindra dia ny kôlibria tantely 5 sm (2.0 in), izay latsaky ny 2.0 g (0.07 oz) ny lanjany, ary ny kôlibria goavam-be mirefy 23 sm (9 in), milanja 18–24 grama (0.63–0.85 oz) no lehibe indrindra. Voamarika amin'ny vavany lava, ny kôlibria dia manokana amin'ny fihinanana mamim-boninkazo, fa ny karazam-biby rehetra dia mihinana bibikely kely ihany koa.

Antsoina hoe kôlibria izy ireo noho ny feo mikotrokotroka ateraky ny fikapohana ny elany, izay mikopaka amin'ny hafainganam-pandeha avo henoin'ny vorona sy ny olona hafa. Mivezivezy amin'ny hafainganam-pandehan'ny elatra haingana izy ireo, izay miovaova eo amin'ny 12 mitempo isan-tsegondra eo amin'ny karazana lehibe indrindra ka hatramin'ny 99 isan-tsegondra amin'ny vorondolo kely.
Mela eoropeana

Ny **Mela eoropeana** (*Meles meles*), fantatra amin'ny anarana hoe **mela eoraziana**, dia karazana mela ao amin'ny fianakaviana Mustelidae teraka any Eoropa sy Azia Andrefana ary ampahany amin'i Azia Afovoany. Izy io dia sokajiana ho tsy dia mampanahy loatra ao amin'ny lisitra mena IUCN, satria manana faritra midadasika sy midadasika, tsy miovaova ny haben'ny mponina izay heverina fa hitombo any amin'ny faritra sasany. Karazana zana-karazana maromaro no fantatra no manjaka amin'ny ankamaroan'ny Eoropa.
Ferdinand III.

**Ferdinand III.** (* 13 Jolay 1608 tao Graz; † 2 Aprily 1657 tao Vienna), teraka tamin'ny anarana hoe Ferdinand Ernst, Archduke of Austria avy ao amin'ny Tranon'i Habsburg, dia Emperora Romana Masina nanomboka tamin'ny 15 Febroary 1637 ka hatramin'ny nahafatesany tamin'ny 1657, ary koa Mpanjakan'i Hôngria, Kroasia ary Bohemia tamin'ny 1627 sy 1627.

## Fiainana
Ferdinand III. dia zanak'i Ferdinand II sy Maria Anna avy any Bavaria.

Tamin'ny 1631 izy dia nanambady ny Espaniola Infanta, zanak'olo-mpiray tam-po aminy Maria Anna avy any Espaina. Ny fanambadiana dia niteraka zanaka enina, anisan'izany i Ferdinand IV, izay nokasaina ho mpandimby azy tany am-boalohany, sy ny Emperora Leopold I tatỳ aoriana.
Rakôna

Ny **rakôna** (Anglisy: *raccoon*; *Procyon lotor*), indraindray antsoina hoe Amerika Avaratra, avaratra na mahazatra rakôna (voalaza koa hoe rakôna) mba hanavahana azy amin'ny karazana rakôna hafa, dia biby mampinono teratany any Amerika Avaratra. Izy io no lehibe indrindra amin'ny fianakaviana *Procyonidae*, manana halavan'ny vatana 40 ka hatramin'ny 70 sm (16 hatramin'ny 28 in), ary lanjany 5 hatramin'ny 26 kg (11 hatramin'ny 57 lb). Ny palitaony volondavenona dia ahitana volony matevina, izay miaro azy amin'ny andro mangatsiaka. Ny tena mampiavaka an'io biby mampinono io dia ny tongony eo anoloana tena kinga, ny saron-tava ary ny rambony misy peratra, izay lohahevitra mahazatra ao amin'ny angano momba ny Vazimba any Amerika manodidina an'io karazana io.
Kintana (vorona)

Ny **kintana mahazatra** (*Sturnus vulgaris*), fantatra ihany koa amin'ny anarana hoe kintana any Grande-Bretagne sy Irlandy, ary amin'ny anarana hoe **kintana Eoropeana** any Amerika Avaratra, dia vorona antonony ao amin'ny fianakavian'ny *Sturnidae*. Mirefy 20 sm eo ho eo ny halavany ary misy volom-borona mainty manjelanjelatra misy metaly manjelanjelatra, izay miloko fotsy indraindray amin'ny taona. Mavokely ny tongony ary mainty ny faktiora amin'ny ririnina ary mavo amin'ny fahavaratra; volontsôkôlà kokoa noho ny olon-dehibe ny volom-borona tanora.
Mamba

**Mamba** dia bibilava misy poizina haingana, mananika hazo. Ny anarana siantifika *Dendroaspis* dia midika ara-bakiteny hoe *bibilava hazo*. Ny anarana mahazatra dia avy amin'ny teny isiZulu midika hoe *bibilava lehibe*.

## Family
*Karazana: ***Mamba*** - *Dendroaspis* Schlegel, 1848

**Dendroaspis polylepis (*Mamba mainty*)
** Dendroaspis angusticeps (*Mamba maitso*)
** Dendroaspis viridis (*Mamba mahazatra')
** Dendroaspis jamesoni (*Jameson's mamba'')

## Ela
Any Afrika ihany no ahitana an'i Mambas. Any izy ireo no mitarika fisiana miafina. Mipetraka amin'ny tany nilaozana sy tovon-bato ary any anaty hazo izy ireo.

## Manapoizina
Tena misy poizina ny mambas.. Vokatra misy poizina. Matetika ny Mambas dia manaikitra imbetsaka aorian'ny kaikitry ny iray. Ny poizina tena mandaitra dia misy neurotoxine isan-karazany sy ny dendrotoxine azy manokana.

Ny kaikitry ny olona dia matetika mahafaty raha tsy misy fitsaboana amin'ny antiserum. Mampidi-doza tanteraka ny voka-dratsiny raha mamely lalan-dra ny kaikitra.

* Acrantophis madagascariensis
* Mamba mainty
* Fandrefiala
Bibilava be maso

Ny **bibilava be maso** (*Mimophis mahfalensis*) dia bibilava anisan' ny fianakaviana *Psammophiidae* ary anisan' ny karazana *Mimophis*. Tsy misy afa-tsy eto izy io ary tena miompana amin’ ny faritra maina.

## Toetoetra
Ny bibilava be maso dia mahatratra 65 santimetatra ny halavan' ny vatana, saingy mety hahatratra 75 santimetatra ny halavany.

## Fiparitahana
Ny faritra fiparitahan' ny bibilava be maso dia voafetra ho eto Madagasikara. Hita any amin' ny kirihitra tsilo sy ny hivoka be ahitra any atsimo izy io, raha any amin' ny ala maina any andrefan' ny Nosy kosa ny karazana *Mimophis occultus*. be-maso

## Poizina bibilava
Toy ny ankamaroan' ny bibilava hafa eto Madagasikara dia misy poizina ny bibilava be maso. Androngo sy biby mampinono madinika indrindra no haninany. Ny poizina dia mamono haingana ny rembiny, saingy tsy fantatra ny manaikitra ny olona.
Ziziphus

Ny ***Ziziphus*** dia vondron-karazan-javamaniry, hazobotry sy hazo madinika, ao amin' ny fianakaviana *[[Rhamnaceae]]*. Ahitana karazana 68 teratany aty Afrika trôpikaly sy sobtrôpikaly, any Eorazia, any Aostralia ary Amerika Atsimo trôpikaly izy io. Ny raviny dia mifandimby, feno, misy lalan-dranon-kazo fototra telo misongadina, ary matetika manitra. Ny voniny dia kely, tsy mibaribary, mavo-maitso. Misy nofony malemy azo hanina ny voany, matetika tena mamy, mampahatsiahy ny antrendry amin' ny endriny sy ny tsirony.

Anisan' ny karazana fantatra indrindra ny *[[Ziziphus jujuba]]*, ny *[[Ziziphus spina-christi]]* any Azia Atsimo-Andrefana, ny *Ziziphus lotus* any amin' ny faritr' i Mediteranea, ary ny *Ziziphus mauritiana*, izay hita any amin' ny faritr' i Afrika Andrefana ka hatrany India.

## Karazana
Kaeazana 68 no ekena.

* *Ziziphus abyssinica* Hochst. ex A.Rich.
* *Ziziphus affinis* Hemsl.
* *Ziziphus andamanica* Bhandari & Bhansali
* *Ziziphus angustifolia* (Miq.) Hatus. ex Steenis
* *Ziziphus apetala* Hook.f. ex M.A.Lawson
* *Ziziphus attopensis* Pierre
* *Ziziphus borneensis* Merr.
* *Ziziphus brunoniana* C.B.Clarke ex A.W.Hill
* *Ziziphus budhensis* Bhattarai & Pathak
* *Ziziphus calophylla* Wall.
* *Ziziphus cambodiana* Pierre
* *Ziziphus colombiana* Suess. & Overkott
* *Ziziphus cotinifolia* Reissek
* *Ziziphus crebrivenosa* C.B.Rob.
* *Ziziphus cumingiana* Merr.
* *Ziziphus djamuensis* Lauterb.
* *Ziziphus elegans* Wall.
* *Ziziphus fungii* Merr.
* *Ziziphus funiculosa* Buch.-Ham. ex M.A.Lawson
* *Ziziphus glabrata* (B.Heyne ex Schult.) B.Heyne ex Wight & Arn.
* *Ziziphus globularis* Wall.
* *Ziziphus guaranitica* Malme
* *Ziziphus hajarensis* Duling, Ghaz. & Prend.
* *Ziziphus hamur* Engl.
* *Ziziphus havilandii* Ridl.
* *Ziziphus hoaensis* Pierre
* *Ziziphus horrida* Roth
* *Ziziphus horsfieldii* Miq.
* *Ziziphus hutchinsonii* Merr.
* *Ziziphus incurva* Roxb.
* *Ziziphus javanensis* Blume
* *[[Ziziphus jujuba]]* Mill.
* *Ziziphus kunstleri* King
* *Ziziphus laui* Merr.
* *Ziziphus leucodermis* (Baker) O.Schwartz
* *Ziziphus linnaei* M.A.Lawson
* *Ziziphus lotus* (L.) Lam.
* *Ziziphus mairei* Dode
* *[[Ziziphus mauritiana]]* Lam.
* *Ziziphus melastomoides* Pittier
* *Ziziphus montana* W.W.Smith
* *Ziziphus mucronata* Willd.
* *Ziziphus nummularia* (Burm.f.) Wight & Arn.
* *Ziziphus oenopolia* (L.) Mill.
* *Ziziphus otanesii* Merr.
* *Ziziphus oxyphylla* Edgew.
* *Ziziphus papuana* Lauterb.
* *Ziziphus pernettyoides* Ridl.
* *Ziziphus poilanei* Tardieu
* *Ziziphus pubescens* Oliv.
* *Ziziphus pubinervis* Rehder
* *Ziziphus quadrilocularis* F.Muell.
* *Ziziphus ridleyana* Rasingam & Karthig.
* *Ziziphus rivularis* Codd
* *Ziziphus robertsoniana* Beentje
* *Ziziphus rubiginosa* D.G.Long & Rae
* *Ziziphus rugosa* Lam.
* *[[Ziziphus spina-christi]]* (L.) Desf.
* *Ziziphus subquinquenervia* Miq.
* *Ziziphus suluensis* Merr.
* *Ziziphus talanae* (Blanco) Merr.
* *Ziziphus timoriensis* DC.
* *Ziziphus trinervis* (Cav.) Poir.
* *Ziziphus truncata* Blatt. & Hallb.
* *Ziziphus williamii* Bhandari & Bhansali
* *Ziziphus xiangchengensis* Y.L.Chen & P.K.Chou
* *Ziziphus xylopyrus* (Retz.) Willd.
* *Ziziphus zeyheriana* Sond.
Gouania

Ny ***Gouania*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Rhamnaceae]]*. Ny karazany 50 hatramin' ny 70 ao anatiny dia teratany any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly eran-tany, anisan' izany i Afrika, i Madagasikara, ny nosy ao amin' ny Ranomasimbe Indianina, i Azia Atsimo, i Amerika ary i Hawaii. Izy ireo dia hazobotry na vahy. Eo am-panomanana izao ny fanavaozana ny karazana eto Madagasikara sy ao amin' ny nosy hafa any amin' ny faritra andrefan' ny Ranomasimbe Indianina, izay misy ivon' ny fahasamihafana ao amin' ilay vondron-karazana. Hanaiky karazana vaovao maromaro ity asa ity.

## Karazana nosafidina

* *Gouania corylifolia* Raddi (Brezila)
* *Gouania hillebrandii* Oliv. ex Hillebr. (Hawaii)
* *Gouania leptostachya* DC. (Azia Atsimo, Azia Atsimo-Atsinanana)
* *Gouania longispicata* (Afrika Afovoany)
* *Gouania lupuloides* (L.) Urb. (Meksika, Karaiba, Amerika Afovoany, tapany avaratra amin' i Amerika Atsimo)
* *Gouania meyenii* Steud. (Hawaii)
* *Gouania napalensis* Wall. (India, Nepaly)
* *Gouania polygama* (Jacq.) Urb. (Meksika, Amerika Afovoany, Amerika Atsimo)
* *Gouania vitifolia* A.Gray(Hawaii)

### Karazana misy eto Madagasikara
Indreto ny karazana misy eto Madagasikara araka ny *[[Rakibolana sy Rakipahalalana malagasy]]*:

## Loharano sy fanamarihana
Bathiorhamnus

Ny ***Bathiorhamnus*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Rhamnaceae]]*. Eto Madagasikara no toerana ahitana azy.

## Karazana

* *Bathiorhamnus capuronii* Callm., Phillipson & Buerki
* *Bathiorhamnus cryptophorus* Capuron
* *Bathiorhamnus dentatus* (Capuron) Callm., Phillipson & Buerki
* *Bathiorhamnus louvelii* (H.Perrier) Capuron
* *Bathiorhamnus macrocarpus* (Capuron) Callm., Phillipson & Buerki
* *Bathiorhamnus reticulatus* (Capuron) Callm., Phillipson & Buerki
* *Bathiorhamnus vohemarensis* Callm., Phillipson & Buerki
Lasiodiscus

Ny ***Lasiodiscus*** dia vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana *[[Rhamnaceae]]*. izay tsy hita raha tsy ao Afrika sy ao amin' ny nosy mifanila aminy. Ireto hazo madinika ireto dia manana ravina mifanohitra, matetika tsy mifandanja. Toa ny *[[Colubrina]]*, ny fihary atodinaina dia voahodidin' ny kpila misy mamimbony. Hita matetika any ambanin' ny ala trôpikaly izy ireo, na any amin' ny ala misy honahona. Ny karazana iray, *L. rozeirae*, dia voafetra amin' ny alan-tendrombohitra.

Ny *Lasiodiscus* dia mitovitovy amin' ny *Colubrina*, izay hita any amin' ny faritra neôtrôpikaly, any Azia ary aty amin' ny faritra afrôtrôpikaly, saingy tsy nahomby ny famakafakana ara-molekiola voalohany mba hamondronana azy ireo ho mpihavana akaiky indrindra.

## Karazana
Ity vondron-karazana ity dia misy karazana 9 ekena:

* *Lasiodiscus chevalieri* Hutch. –
* *Lasiodiscus fasciculiflorus* Engl. – Siera Leôna hatrany Nizerià, hatrany Kamerona ka hatrany amin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô.
* *Lasiodiscus holtzii* Engl. –Afrika Atsinanana
* *Lasiodiscus mannii* Hook. – Afrika Afovoany
* *Lasiodiscus marmoratus* C.H. Wright – Kamerona
* *Lasiodiscus mildbraedii* Engl. – faritra trôpikaly aty Afrika sy manamorona ny morontsiraka atsinanan' i Afrika Atsimo
* *Lasiodiscus pervillei* Baill. – Afrika, Madagasikara, Maorisy, La Réunion ary Kômôro

: *L. p. pervillei* – miely patrana manerana an' i Madagasikara
: *L. p. ferrugineus* (Verdc.) Figueiredo – Afrika Atsinanana, sady tandindomin-doza

* *Lasiodiscus rozeirae* A.W. Exell – Saô Tômé ao amin' ny Hoalan' i Ginea, tandindomin-doza
* *Lasiodiscus usambarensis* Engl. – Tangoron-tendrombohitra Usambara ao Zimbaboe
Phyllogeiton

Ny ***Phyllogeiton*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Rhamnaceae]]*, teratany any Afrika Atsinanana, Afrika Atsimo, Madagasikara ary ny Saikinosy Arabo. Natsangana tamin' ny maty avy ao amin' ny *[[Berchemia]]* izy io.

## Karazana
Ireto karazana manaraka ireto no ekena:

* *Phyllogeiton discolor* (Klotzsch) Herzog
* *Phyllogeiton zeyheri* (Sond.) Suess.
Scutia

Ny ***Scutia*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Rhamnaceae]]*, teratany any Galápagos, Amerika Atsimo, atsy Afrika, eto Madagasikara, ao amin' ireo nosy Maskarena, ao amin' ny Zana-kôntinenta Indiana, any Srilanka, any Sina Atsimo ary Azia Atsimo Atsinanana. Hazobotry na hazo madinika izy ireo.

## Karazana

Ny karazana ekena amin' izao fotoana izao dia ahitana an' ireto:

* *Scutia arenicola* (Casar.) Reissek
* *Scutia buxifolia* Reissek
* *Scutia colombiana* M.C.Johnst.
* *[[Scutia myrtina]]* (Burm.f.) Kurz
* *Scutia spicata* (Humb. & Bonpl. ex Schult.) Weberb.
Ny karazana *[[Scutia myrtina]]* dia atao hoe *fanalaloza* na *sety* amin' ny teny malagasy.
Scutia myrtina

Ny ***Scutia myrtina*** dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana *[[Rhamnaceae]]*. Antsoina hoe **fanalaloza** na **sety** izy amin' ny teny malagasy. Ity zavamaniry ity dia hita any Azia sy aty Afrika.

## Fanoritsoritana
Zavamaniry miovaova izay afaka maniry toy ny hazobotry na hazo ny *Scutia myrtina*, 2-10 m ny haavony sady manana savaivo 30 sm na matetika vahy mianika amin' ny alalan' ny tsilo eny aminy. Matroka, misy nofon-kazo ary vakivaky manaraka ny lavany ny hodiny efa antitra. Volovoloina ny tsimoka tanora ary maitso sy mizorozoro ny rantsany. Maranitra sy mifaingoka sady miaraka tsiroaroa eo amin' ny tonony ny tsilo, izay indraindray tsy misy. Boribory lavalava ny raviny, mifanohitra, indraindray mialonalona. Toy ny an' ny voaroy ny voany, misy hoditra mainty sy nofo fotsy ahitana vihy roa na telo.

## Fampiasana azy
Zavamaniry fanao fanafody anadiovana kibo ny *Scutia myrtina*. Anasitranana ny tsy fahalevonan-kanina, ny fitohanana, sns ny fitanehana ny hodiny. Be antrakinônina ity zavamaniry ity.

## Loharano sy fanamarihana
Paliurus

Ny ***Paliurus*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Rhamnaceae]]*. Ny karazany valo dia teratany any amin' ny faritra mafana sy maina any Eorazia sy any Afrika Avaratra any Marôka sy Espaina atsinanana ka hatrany Japôna sy Taiwan.

## Karazana

* *Paliurus hemsleyanus* Rehder ex Schirarend & Olabi (Sina atsimo)
* *Paliurus orientalis* (Franch.) Hemsl. (Sina afovoany)
* *Paliurus ramosissimus* (Lour.) Poir. (Azia Atsinanana)
* *Paliurus spina-christi* Mill.
Tang Hongbo

**Tang Hongbo** dia mpanamory sambon-danitra, mpanamory sambon-danitra mizaka ny zom-pirenen'i Sina teraka ny 1 Oktobra 1975 tao Xiangtan.

Nanambady an'i Xia Yi (夏宜) malalany tamin'ny fahazazany i Tang Hongbo hatramin'ny fotoana niasany tao amin'ny Air Force tao Xinjiang. Manan-janakalahy izy roa,
Maria Theresia

**Maria Theresia** avy any  (13 Mey 1717 tao Vienna; † 29 Novambra 1780 tao Vienna) dia andriambavy avy amin'ny Tranon'i Habsburg. Ny Archdochess of Aotrisy sy  Mpanjaka, izay nanjaka tamin'ny 1740 ka hatramin'ny nahafatesany, ankoatra ny hafa. avy any Hôngria (miaraka amin'i Kroasia) sy Bohemia dia iray amin'ireo mpanjaka nanan-kery indrindra tamin'izany fotoana izany

## Ny fiainany manokana
I Charles VI, Emerora Romana Masina no rainy. Ny vadiny dia Franz I. Stephan. Ny zanany dia Archduchess Maria Elisabeth of Austria, Archduchess Maria Anna of Austria, Archduchess Maria Carolina of Austria, Joseph II, Maria Christina, Duchess of Teschen, Archduchess Maria Elisabeth of Austria, Archduke Charles Joseph of Austria, Archduchess Maria Amalia of Austria, Leopold II, Holy Roman Emperor, Archduchess Maria Johanna Gabriela of Austria, Archduchess Maria Josepha of Austria, Maria Carolina of Austria, Ferdinand, Duke of Breisgau, Marie Antoinette, Archduke Maximilian Francis of Austria, Archduchess Maria Carolina of Austria. 

## Jereo koa
Kaluga

I **Kaluga** (Rosiana:*Калу́га*) dia tanàna rosiana eo amin'ny Reniranon'i Oka, 190 km eo ho eo atsimoandrefan'i Môsikao. Misy mponina 324.698

## Toekarena
Ankehitriny, i Kaluga no foibem-pitantanan'ny Faritr'i Kaluga ary tanàna fikarohana sy indostria lehibe.

Tamin'ny 28 Novambra 2007, Volkswagen dia nanokatra toeram-pivoriana tao Kaluga mba hamonjena ny hetra fanafarana, izay nahatratra 25% tamin'izany fotoana izany, tamin'ny fanangonana ireo fiara teo an-toerana. Ny Volkswagen Group Rus dia any Kaluga (ny antsipirian'ny orinasa fivoriambe any).

Nanorina orinasa kamiao tao Kaluga ny Vondrona Volvo. Tamin'ny faran'ny Febroary 2022, natsahatra ny famokarana sy fivarotana tany Rosia. PSA Peugeot Citroën dia nanokatra tranokala famokarana tao Kaluga niaraka tamin'ny Mitsubishi tamin'ny 2010

## Ony
*Oka
Mitsubishi

**Mitsubishi Motors Corporation** (japoney: 三菱自動車工業株式会社,  Mitsubishi Jidōsha Kōgyō Kabushiki-gaisha) (MMC) dia mpanamboatra fiara Japoney monina ao Tokyo. An'ny Mitsubishi Keiretsu izy io, izay naorin'ny samurai Iwasaki Yatarō tamin'ny fiandohan'ny taona 1870 ho toy ny orinasa fandefasana entana. Ny Mitsubishi dia nanamboatra ny fiarany voalohany tamin'ny 1917.

Nanomboka ny 20 oktobra 2016, nihazona tsatòka 24,53% tao amin'ny MMC i Nissan, ka nahatonga ny MMC ho anisan'ny Renault-Nissan-Mitsubishi Alliance.

## Tantara

Nandritra ny Ady Lehibe II, ny Mitsubishi dia namokatra fiaramanidina mpiady, anisan'izany ny "Zero" malaza.

## Toeram-pamokarana
**Japan**
* Okazaki, Aichi: Okazaki Plant (previously Nagoya Plant)
* Kurashiki, Okayama: Mizushima Vehicle & Powertrain Plant
* Uzumasa, Ukyō, Kyoto: Powertrain plant
* Koka, Shiga: Powertrain plant

**Worldwide**
* Santa Rosa, Laguna, Philippines: Mitsubishi Motors Philippines Corp. (MMPC)
* Calamba, Laguna, Philippines: Asian Transmission Corp. (ATC)
* Laem Chabang, Thailand: Mitsubishi Motors (Thailand) Co., Ltd. (MMTh)
* Laem Chabang, Thailand: MMTh Engine Co., Ltd.  (MEC)
* Cikarang, West Java, Indonesia: PT Mitsubishi Motors Krama Yudha Indonesia (MMKI)
* Di An, Binh Duong Province, Vietnam: Mitsubishi Motors Vietnam Co., Ltd. (MMV) 
* Catalão, Brazil: MMC Automotores do Brasil Ltda

**Former production facilities**
* Sakahogi, Gifu: Pajero Manufacturing Co., Ltd. Closed in 2021. 
* Ooe, Nagoya: Vehicle production plant closed in 2001 after MMC’s major safety scandal and the following financial losses. Sold later on to Mitsubishi Heavy Industries.
* China: South East (Fujian) Motor Co., Ltd. (SEM). Mitsubishi sold its 25% stake in 2021. 
* Tonsley Park, South Australia, Australia (1981–2008)
* Tanjung Priok, Jakarta, Indonesia: PT. Krama Yudha Kesuma Motor (KKM), 1981–2005.
* Born, Netherlands: Netherlands Car B.V. (NedCar), shares sold in 2012 to VDL Groep. 
* Normal, Illinois, United States: Mitsubishi Motors North America, Inc (MMNA). Opened in 1988, closed in 2015. Sold to Rivian in 2017. 
* China: GAC Mitsubishi Motors Co., Ltd. (GMMC) 
* Barcelona, Anzoátegui, Venezuela: (MMC Automotriz S.A.) Opened in 1990, sold to Grupo Sylca (a.k.a. Grupo Yammine) in 2015.
* Kaluga, Russia: Peugeot Citroën Mitsubishi Automotiv Rus (PCMA Rus), joint venture with PSA Peugeot Citroën, now part of Stellantis, ceased production in April 2022.
Canon

**Canon** (japoney: キヤノン株式会社, *Kiyanon kabushiki-gaisha*) dia orinasa Japoney monina ao Tokyo, naorina tamin'ny taona 1937. Canon no mpitarika ny tsenan'izao tontolo izao amin'ny fivarotana fakantsary nomerika miaraka amin'ny ampahany amin'ny tsena 45,4 isan-jato (2019). Canon koa dia manamboatra mpanonta sy scanner, ankoatry ny vokatra hafa, ary tafiditra ao amin'ny orinasa Space One.
Cryptostegia madagascariensis

Ny ***Cryptostegia madagascariensis*** dia karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Apocynaceae]]*. Vahy maniry maharitra izay teratany any andrefana sy avaratr' i Madagasikara. Nampidirin' ny olona any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly maromaro koa izy io, anisan' izany i Pôrtô Rikô sy ny nosy Virijiny. Mitovitovy amin' ny ''Cryptostegia grandiflora'' izay teratany eto Madagasikara ihany koa izy io. Ao amin' ny faritra misy azy ireo dia misy safiotra voamarika, izay miavaka amin' ny endriky ny voninkazo anelanelany. Tamin' ny taompolo 1930 dia novolavolaina ho an' ny fambolena ihany koa ny safiotra.

Ny voa sy ny tahony ary ny ravin' ny *Cryptostegia madagascariensis* mbola tsy masaka dia mamoaka ranony fotsy misy poizina. Ity zavamaniry ity dia manafika any amin' ny faritra maro amin' izao tontolo izao, ary manaparitaka vihy amin' ny rivotra sy ny rano. Mety hiitatra avy eny amin' ny tehezan-kavoana sy amin' nykijana ary amin' ny lalan-drano ny izany, izay misy fiantraikany amin' ny fahasamihafan' ny zavamananaina sy biby teratany ao amin' io faritra io noho ny toetran' ity zavamaniry ity misy poizina. Izany fielezana iany dia matetika sakanana amin' ny fandoroana voara-maso.

## Jereo koa

* *[[Cryptostegia]]*
Lombiry (vahy)

Ny **lombiry** na **lombiro** dia vahy maniry maharitra, ao amin' ny finakaviana *[[Apocynaceae]]*, teratany eto Madagasikara. Misy karazany roa ny zavamaniry atao hoe lombiry, dia ny *[[Cryptostegia grandiflora]]* sy ny ''Cryptostegia'' ''madagascariensis''. Ny *Cryptostegia grandiflora* dia maniry any atsimo andrefan' i Madagasikara fa ny *Cryptostegia madagascariensis* kosa dia maniry any andrefana sy avaratr' i Madagasikara.

## Jereo koa

* *[[Cryptostegia]]*
Cerbera

Ny ***Cerbera*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Apocynaceae]]*. Misy karazana hazo avy any Azia sy Oseania tafiditra ao anatin' izany. Tena misy poizina ny voan' ny karazana sasany. Anisany ny tangena (*[[Tangena (zavamaniry)|Cerbera manghas]]* L.)

## Karazana

* *Cerbera dumicola* P.I.Forst.
* *Cerbera floribunda* K. Schum.
* *Cerbera inflata* S.T.Blake
* *Cerbera lactaria* Buch.-Ham. ex D. Dietrich (syn *Cerbera manghas* L.)
* *[[Tangena (zavamaniry)|Cerbera manghas]]* L.
* *Cerbera odollam* Gaertner
Cryptostegia

Ny ***Cryptostegia*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Apocynaceae]]*,  ao amin' ny filaharana Gentianales, avy aty Afrika trôpikaly sy eto Madagasikara. Anisany ny lombiro na lombiry.
## Fanoritsoritana
Ny *Cryptostegia* dia misy karazana vahy telo maro rantsana, minofon-kazo, maharitra. Rehefa misy tapaka na maratra ny tahony na ny raviny dia mamoaka ranony mandronono izay afaka mamono ny biby fiompy mihinana azy. Misy glikôsida mamely ny fo ka mety hiteraka fahafatesana tampoka izy io raha voatelina. Na dia tsara kalitao aza ny lateksa ao aminy dia tsy ampiasaina eny amin' ny tsena. Zavamaniry maitso ravina lalandava ny *Cryptostegia*. Matanjaka izy ireo ary mety mahatratra halava 15 m.
Mitovy bika amin' ny fo ny raviny izay mifanohitra miloko maitso antitra. Manana halava 6-10 sm sy sakany 3-5 sm izy ireo.

## Karazana
Indreto ny karazana ao amin' ny *Cryptostegia*:
* *[[Cryptostegia glaberrima]]*
* *[[Cryptostegia grandiflora]]* R.Br.
* *[[Cryptostegia madagascariensis]]* Bojer ex Decne.
Mivavaka am-bava

Ny **mivavaka am-bava** (*Mantis religiosa*) dia bibikely lehibe ao amin'ny fianakavian'ny *Mantidae*, izay fianakaviana lehibe indrindra ao amin'ny ordo *Mantodea*. Ny anarana mahazatra azy ireo dia avy amin'ny fihetsika miavaka amin'ny tongotra roa voalohany izay azo jerena amin'ny biby miadana. Mitovy amin’ny toe-tsaina mivavaka izany. Samy manana vatana lava ny lahy sy vavy ary misy elatra roa. Ny endri-javatra manaitra indrindra izay zarain'ny famakiloha rehetra dia loha tena mihetsiketsika, telozoro miaraka amin'ny maso mitambatra lehibe sy ny tongony roa voalohany, izay tena novaina ho an'ny fisamborana mahomby sy famerana ny remby mandeha haingana na manidina.
Sabine Hossenfelder

**Sabine Karin Doris Hossenfelder** dia mpahay fizika, mpanao gazety mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 18 Septambra 1976 tao Frankfurt am Main.

Nianatra matematika izy tamin'ny 1997 ary avy eo ny fizika tany Frankfurt am Main
Bolhrad

**Bolhrad** (Okrainiana: *Болград *) dia tanàna ao amin'ny faritra atsimon'i  ao amin'ny Faritr'i Odessa oblast izay misy mponina 17.000 eo ho eo.

Ivon'ny distrikan'i Bolhrad mitovy anarana io tanàna io ary eo amin'ny morontsiraka avaratry ny Farihy Yalpuh akaikin'ny sisintany amin'ny Repoblikan'i Moldavia, eo amin'ny 176 kilometatra atsimoandrefan'i Odessa no misy azy.

Bolhrad dia naorin'ny mpitsoa-ponenana Boligara tamin'ny 1821, an'ny Fanjakan'i Moldavia nanomboka tamin'ny 1856 ka hatramin'ny 1859, avy eo tany Romania hatramin'ny 1878 ary nanomboka tamin'ny 1918 ka hatramin'ny 1940 ary nanomboka tamin'ny 1941 ka hatramin'ny 1944, ary avy eo tamin'ny SSR Okrainiana. Hatramin'ny nandravana azy tamin'ny 1991, dia anisan'ny Okraina mahaleo tena ny tanàna.
Cryptostegia grandiflora

Ny ***Cryptostegia grandiflora*** dia vahy, ao amin' ny finakaviana *[[Apocynaceae]]*, teratany any atsimo andrefan' i Madagasikara. Izy io koa dia ahidratsy lehibe any avaratr' i Aostralia, indraindray heverina ho ahidratsy ratsy indrindra any Aostralia.

Nampidirin' ny olona tany amin' ny ankamaroan' ny faritra trôpikaly sy sobtrpôpikaly hafa koa izy io, noho ny voniny mahafinaritra sy ny fisian' ny lateksa misy fingotra mety min'ny varotra. Efa voajanahary any Karaiba, Afrika Atsinanana, Maorisy, India, Azia Atsimo Atsinanana, Indônezia, Amerika Latina, atsimon'i Etazonia, Fidji ary Nouvelle-Calédonia izy io. Tena mitovy amin' ny ''Cryptostegia'' ''madagascariensis'' izy io, izay teratany eto Madagasikara ihany koa.

## Jereo koa

* *[[Cryptostegia]]*
Rio Mamoré

Ny Reniranon'i **Rio Mamoré** dia lalan-drano ao amin'ny reniranon'i Amazôna izay miainga avy amin'ny fihaonan'ny Reniranon'i Chapare sy ny Reniranon'i Mamorecillo, eo anelanelan'ny departemantan'i Santa Cruz de la Sierra sy Cochabamba, any , 24 km atsimon'ny vavan'ny iray amin'ireo sakeli-dranony lehibe, ny Rio Grande (Bolivia). Miaraka amin'ny Reniranon'i Beni izy io no mandrafitra ny Rio Madeira ao amin'ny kaominina Nova Mamoré, ao amin'ny fanjakan'i . Ny renirano dia mianavaratra amin'ny halavany manontolo, ny ankamaroany dia any amin'ny faritanin'i Bolivia.
Nova Mamoré

I **Nova Marmoré**  dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly tenan'i Rondônia ao amin'ny .

## Reniranon
*Rio Mamoré

## Jeografia
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 10.071 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 30.583.
Santa Cruz de la Sierra

I **Santa Cruz de la Sierra** no tanàna lehibe indrindra sy be mponina indrindra ao . Any afovoan-tany no misy azy io, eo amoron’ny Reniranon’i Rio Piraí.

416 metatra ny haavony. Ny tanàna no lehibe indrindra ao amin'ny Departemantan'i Santa Cruz. Izy io koa dia heverina ho maotera ara-toekarena ho an'ny firenena. Niorina tamin'ny 1561 izy io.

## Demografika
Misy mponina 1 756 926 eo ho eo

## Jereo koa
* Bolivia
* Sucre, La Paz, Cochabamba, Oruro, Potosi
Cochabamba

I **Cochabamba** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i  . Izy no renivohitry ny departemanta mitovy anarana ary tanàna fahatelo lehibe indrindra ao amin'ny firenena. Manodidina ny 618.000 ny mponina ao aminy.

## Tantara
Ny tanàna dia naorin'ny Espaniola mpanjanaka tamin'ny 1571 mitondra ny anarana hoe *Villa de Oropeza*. Nitondra ny anarany ankehitriny izy io tamin'ny 1786. Manana oniversite naorina tamin'ny 1826 izy io.

## Jereo koa
* Bolivia
* Sucre, La Paz, Santa Cruz de la Sierra
La Paz

I **La Paz** dia iray amin'ireo renivohitr'i  ary toerana misy ny governemanta ao amin'ny Fanjakan'i Bolivia. Miaraka amin'ny mponina 816.044 eo ho eo amin'ny 2020, La Paz no tanàna fahatelo be mponina indrindra ao Bolivia

## Jereo koa
* Bolivia
* Sucre, Cochabamba, Santa Cruz de la Sierra, Oruro, Potosi
Oruro

I **Oruro** no tanàna faha-6 be mponina indrindra ao . Renivohitry ny Departemantan'i Oruro, any Bolivia. Ny isam-poniny dia 235.660 mponina

## Tantara
Naorin'i Manuel de Castro del Castillo y Padilla ny tanàna tamin'ny 1 Novambra 1606, ho foibe fitrandrahana volafotsy ao amin'ny faritr'i Urus.

## Jereo koa
* Bolivia
* Sucre, Cochabamba, Santa Cruz de la Sierra, La Paz
BR-319

**BR-319**, (làlambe *Álvaro Maia* amin'ny fomba ofisialy) fantatra kokoa amin'ny anarana hoe Lalana Manaus–Porto Velho, dia lalambe federaly diagonaly breziliana izay manomboka ao an-tanànan'i Manaus, renivohitr'i Amazonas, ary mifarana any Porto Velho, renivohitr'i . Amin'ny 885 kilometatra, io no hany lalambe mampifandray ny fanjakan'i  sy  amin'i Rondônia, ary, vokatr'izany, amin'ny sisa amin'i .

Io no tena fidirana amin'ny tanàna maro any atsimon'i Amazonas, toy ny:

*Humaitá
*Lábrea
*Manicoré
Izy io koa no tena fidirana amin'ny tanàna maro any avaratr'i Amazonas, toy ny:

*Careiro
*Manaquiri
*Autazes
*Careiro da Várzea
Ny halavany dia 885 km, ka ny 820,1 amin'ireo dia any Amazonas ary 64,9 ao Rondônia.
Rio Purus

Ny Reniranon'i **Rio Purus** dia lalan-drano any Amazonia, izay mamakivaky ny faritanin'i  sy ny fanjakana breziliana  sy  any .

Renirano tena miolikolika izy io, misy rano fotsy sy hatsaran-tarehy voajanahary. Io no renirano lehibe farany eo amin'ny morony havanana amin'ny Reniranon'i Amazonia alohan'ny hihaonany amin'ny Reniranon'i Rio Negro.

Misy tahirim-boajanahary lehibe eo amin'ny morony

Ny Reniranon'i Rio Purus dia miditra ao Brezila amin'ny alàlan'ny fanjakan'i Acre ao amin'ny kaominina Santa Rosa do Purus, mandalo ao amin'ny kaominina Manoel Urbano ary miditra ao amin'ny fanjakan'i  amin'ny alàlan'ny kaominina Boca do Acre izay mandray ny ranon'ny Reniranon'i Rio Acre.
Santa Rosa do Purus

I **Santa Rosa do Purus** dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly tenan'i  ao amin'ny .

Izy io dia manamorona an'i  any atsimo, ny kaominina Manoel Urbano any atsinanana ary ny tanànan'i Feijó any andrefana.

## Jeografia
Ny velarantanin'ilay tanàna dia  6.155 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 6 893.

## Renirano
* Rio Purus
Potosi

I **Potosi** dia renivohitry ny faritanin'i Tomás Frías ary ny Departemantan'i Potosi, ao . Ny isam-poniny dia 194298 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2009.

## Jereo koa
* Bolivia
* Sucre, Cochabamba, Santa Cruz de la Sierra, Oruro, La Paz
Mozika klasika tandrefana

Ny **mozika klasika**, amin' ny ankapobeny, dia manondro ny mozika ao amin' ny Tontolo Tandrefana, mifototra amin' ny fitsipiky ny fampiaraham-peo sy ny fandrindram-peo, izay heverina ho miavaka amin' ny mozika nentim-paharazana tandrefana na amin' ny mozikam-bahoaka tandrefana. Indraindray izy io dia atao hoe **mozika klasika tandrefana**, satria ny teny hoe "mozika klasika" dia azo ampiharina koa amin' ny mozika tsy tandrefana. Ny mozika klasika dia matetika manana toetra miavaka noho ny fomba fanao sy ny habe pitsin' ny endrika mozikaly ary ny fomba fandrindram-peo (harmônia), indrindra amin' ny fampiasana andiam-peo (pôlifônia). Nanomboka tamin' ny taonjato faha-9 fara-fahakeliny dia natao an-tsoratra indrindra izy io, ka niteraka fomba fanoratra saro-drafitra, sy niteraka literatiora ahitana famakafakana, fanakianana, fandalinana ara-tantara, ara-mozikôlôjia ary ara-pilôzôfia.

Ny teny hoe "mozika klasika", izay ampiasaina mahafao-be amin' ny fiteny mahazatra, dia ahitana ny fomba fanoratana mozika rehetra izay namakivaky ny tantaran' ny mozika tandrefana, manomboka amin' ny hira gregôrianina na ny rafi-panoratana araka an' i Guido d'Arezzo ka hatramin' ireo mpisava lalana amin' ny fanavaozana isan-karazany amin' ny fananadramana nanomboka tamin' ny taona 1945.
Viôla

Ny **viôla** na **altô** dia zavamaneno misy tadiny kasohina, toy ny lokanga, manana feo ambany kokoa sy lehibe kokoa ary matevina kokoa noho ny viôlinina, nefa avo feo kokoa sy kely kokoa ary manify kokoa noho ny viôlônselô. Manana tadiny efatra izy io (C na *dô*, G na *sôl* , D na *re* ary A na *la*), ny fahatetehan' ny feony dia manomboka amin' ny 128 Hz ka hatramin' ny 2&nbsp;600 Hz.

Azo inoana fa avy amin' ilay zavamaneno atao hoe rebeka, izay niseho tamin' ny taonjato faha-16 tany Italia ny viôla na altô, izay naka ny endriny môderina izay niha tsy niova tamin' ny taonjato faha-19. Efa ela no noheverina ho zavamaneno fampiasa amin' ny fanaraham-peo, amin' ny ôrkestra sy anaty efitrano, hatramin' ny taonjato faha-20 ny viôla, rehefa nitombo be ny fampiasana azy ho zavamaneno sôlista.
Viôla da gamba

Ny **viôla da gamba** dia zavamaneno misy tadiny, toy ny lokanga, misy tahony voazarazaran' ny tsivalam-by toy ny an' ny gitara, ampanenoina amin' ny fikasoka (fitaovana miendrika tsipìka). Ny fianakavian' ny viôla da gamba, izay nanjaka tamin' ny mozika eorôpeana nanomboka tamin' ny taonjato faha-15, dia tsy mitovy amin' ny fianakavian' ny viôlinina indrindra amin' ny isan' ny tadiny (enina fa tsy efatra, sady vita amin' ny tsinaim-biby), ny fisian' ny frety (toy ny an' ny gitara), ny fihazonana ilay zavamaneno eo ambonin' ny lohalika na eo anelanelan' ny lohalika roa (izany no niavian' ny teny italiana hoe "*viola da gamba"*, hazonin-tongotra, izay mifanohitra amin' ny "*viola da braccio"*, izany hoe hazonin-tanana).

Mifanohitra amin' ny fiheveran' ny besinimaro, ny fianakavian' ny viôla da gamba dia tsy razamben' ny fianakaviana viôlinina. Saika niara-niseho izy ireo ary niara-nisy hatramin' ny vanim-potoana barôka, saingy nanjary hadino ny viôla da gamba tamin' ny faran' ny taonjato faha-18 sy mandra-pahatongan' ny fifohazan' ny mozikan-javamaneno barôka nandritra ny taonjato faha-20.

Toy ny zavamanenon' ny Renaissance rehetra, ny viôla da gamba dia nisy amin' ny habe samihafa, mifanaraka amin' ny feon' olombelona samy hafa: trebla, altô, tenôra, beso, beso lehibe ary kôtrabeso, izay nampiana viôla kely kokoa, ny "pardessus de viole", tany Frantsa tamin' ny taonjato faha-18 mba hahafahan' ny andriana mitendry ny mozikan' ny viôlinina.
Mozika barôka

Ny **mozika** **barôka** dia vanim-potoan' ny mozika klasika tandrefana izay nipoitra niaraka amin' ny hetsika barôka tamin' ny taonjato faha-17 ary nivoatra hatramin' ny faran' ny taonjato faha-18. Mizara maromaro ny vanim-potoan' ny mozika barôka izay mirakitra karazana mozika samihafa, manomboka amin' ny mozikan-javamaneno ka hatramin' ny ôperà izay niandoha tamin' izany. Niely tamin' ny ampahany betsaka amin' i Eorôpa Andrefana ny mozika barôka, izay nahitana an' i Frantsa sy Italia, ary nisy akony miavaka tany amin' ny firenena jermanika. Anisan' ny mpamorona ny mozika klasika heverina ho sangany ankehitriny ny olo-malaza tao amin' ny mozika barôka toa an' i Johann Sebastian Bach, i Georg Friedrich Händel, i Marc-Antoine Charpentier, i Jean-Philippe Rameau, i Antonio Vivaldi, i Domenico Scarlatti, i Heinrich Schütz ary i Georg Philipp Telemann.

Miavaka ny mozika barôka noho ny fampitomboana ny firindram-peo sy ny fisian' ny "*basso continuo*", miaraka amin' ny fivoaran' ny angolam-peo ao anatin' ny sanganasa maro. Nanjaka ny karazana mozika sasany nandritra io vanim-potoana io ary nahitana sanganasa be dia be natokana ho an' ireo karaza-mozika irei, toy ny "*cantata*", ny "*fuga*" na ny "*sonata*", ary koa ny mozikam-pivavahana, izay nandalo fiovana lehibe. Fanampin' izay, zavamaneno maro no mifandray amin' io vanim-potoana io ary nandray anjara amin' ny fivoaran' ny karazana mozika nandritra ny tantarany, toy ny klavesinina na ny viôla da gamba. Ny mozika barôka dia niaina fifohazana ny fahalianana ary tena nipoitra indray nandritra ny taonjato faha-20, indrindra fa nahitana sehatra vaovao momba ny fikarohana mozika: fanehoana mozika nahazoana toromarika ara-tantara.