open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aurelius sy Natalia

**Aurelius sy Natalia** (t. 852) - dia mpivady kristianina novonoin'i Abd ar-Rahman II, Emir of Córdoba, noho ny fandavany ny hiala amin'ny finoany. Heverina ho maritiora sy olo-masin'ny Eglizy Katôlika sy Eglizy ôrtôdôksa.

## Fiainana
Aurelius dia teraka tao amin'ny fianakaviana mpanankarena tany Seville. Silamo sy Arabo ny rainy, ary Kristianina avy any Espaina ny reniny. Kamboty fony izy mbola kely, dia nenitoany iray izay azo inoana fa kristiana mangingina. Nenjehina tany amin’ny fanjakan’i Moor any Espaina ny Kristianina tamin’izany.Nanambady an’i Sabigotho, tovovavy avy amin’ny fianakaviana silamo, i Aurelius. Taorian'ny fampakaram-bady dia nanapa-kevitra ny hanaiky ny Kristianisma i Sabigotho ary naka ny anarana hoe Natalia. Nipetraka tao amin’ny emirate an’i Cordoba izy mivady, nanan-janaka vavy ary nitoetra mangingina tamin’ny maha Kristianina azy. Tamin'izany fotoana izany, ny fiovam-po avy amin'ny finoana silamo ho amin'ny kristianisma dia heloka azo sazina ho faty.

Indray andro, i Aurelius dia nanatri-maso ny kapoka ampahibemaso nataon’ny mpivarotra kristiana iray izay niaiky ampahibemaso ny finoany an’i Kristy. Taitra tamin’io zava-nitranga io i Aurelius sy Natalia, ka nanapa-kevitra fa tsy afaka nanafina ny finoany intsony. Nanangom-bola ho an’ny zanany vavy izy ireo ary natolony ho an’ny mahantra ny ambiny. Nanomboka nanambara ampahibemaso ny finoany sy ny fiahiany an’ireo Kristianina nigadra tany am-ponja izy ireo avy eo.

## Salama
Ny fetin’i Aurelius sy Natalia dia ny 27 Jolay. Anisan’ireo maritiora tao Cordoba izy ireo, Kristianina 48 novonoina teo anelanelan’ny 850 sy 859 am.fi.

Relíka an'i Aurelius dia tehirizina ao amin'ny alitara ao amin'ny *Cathedral Basilica Metropolitan of Santa María la Antigua* ao Panamá.

## Tsiahy


## Rohy ivelany
* Olomasina Aurelius sy Natalia ao amin'ny catholic.org 
* Santa Liliosa de Córdoba, Mártir
Zuckertüte

.
**Zuckertüte**, **Schultüte** na **Tyta** dia fanomezana azon'ny ankizy any Alemaina, Aotrisy, Pôlônia ary Tsekia any am-piandohan'ny kilasy voalohany. Miendrika kesika izy io ary feno vatomamy. Nipoitra tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-19 tany Alemaina ny fomba fanomezana kitapo ho an'ny mpianatra kilasy voalohany, indrindra tany Sachsen sy Thüringen.

### Tsiahy
Eliziane Gama

**Eliziane Pereira Gama Melo** (teraka ny 27 Febroary 1977 tao Araguanã (Maranhão) dia mpanao gazety sady mpanao politika breziliana, mpikambana ao amin'ny Antoko Sosialista Demokratika (PSD). Senatera ao amin'ny fanjakan'i  izy amin'izao fotoana izao, ary efa solombavambahoaka federaly teo aloha.
Mauricio Souza

**Maurício Luiz de Souza** (teraka ny 29 Septambra 1988 tao Iturama) dia mpanao politika breziliana, mpilalao volley taloha, mpikambana ao amin'ny ekipa volley nasionalin'ny lehilahy breziliana, Tompondaka Olimpika 2016, nahazo medaly volafotsy tamin'ny fiadiana ny ho tompondaka eran-tany 2018, nahazo medaly volamena tamin'ny fiadiana ny ho tompondaka eran-tany 2019, Tompondaka intelo tany Amerika Atsimo (2013, 2015, 2017), Tompondaka Tiorka 2014.

## Asa ara-politika
Tamin'ny taona 2022 dia niditra tao amin'ny Antoko Liberaly izy ary voafidy ho solombavambahoaka federaly avy amin'ny fanjakan'i .

## Fiainana manokana
Manambady i Maurício Souza ary manan-janaka roa.

## Jereo koa
Chris Tonietto

**Christine Nogueira do Reis Tonietto**, fantatra kokoa amin'ny anarana hoe **Chris Tonietto** (teraka ny 14 Mey 1991 tao Rio de Janeiro), dia mpisolovava sady mpanao politika breziliana mifandray amin'ny Antoko Liberaly (PL). Solombavambahoaka federaly ao  izy amin'izao fotoana izao.

## Tantaram-piainana
Teraka tao Rio de Janeiro tamin'ny 14 Mey 1991 i Christine Nogueira dos Reis Tonietto ary nahazo diplaoma momba ny lalàna tao amin'ny Oniversite Federaly Fluminense (UFF) tamin'ny taona 2016.

## Jereo koa
Turnera ulmifolia

Ny ***Turnera ulmifolia*** dia karazana zavamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Passifloraceae]]*, teratany any Meksika sy any Antilia. 

Maniry mitsangana mahitsy, misy raviny miloko maitso matroka, misy nifinifiny ary misy voniny kely mavo manopy volomboasary ny *Turnera ulmifolia*. Matetika izy io dia heverina ho ahidratsy maniry eny amoron-dalana.

Mivelatra amin' ny 6 ora maraina ary malazo amin' ny 11 ora sy 30 maraina ny voniny. Maharitra adiny enina eo ho eo ny androm-piainan' ny voniny. Afaka mivelona amin' ny rano faran' izay kely ity zavamaniry ity ary maniry eny amin' ny rindrina sy amin' ny vaingan-tsimenitra ary amin' ny vatolampy. Matetika afangaron' ny olona amin' ny *Turnera* *diffusa* izay mifandray akaiky amin' ny varotra voninkazo ity zavamaniry ity.

Mivelona amin' ny fihinanana azy ny olitry ny lolo *Acraea terpsicore*.

## Anarany hafa
Indreto ny anarany:

* *Turnera ulmifolia* L., 1753

* *Turnera alba* Liebm.
* *Turnera angustifolia* Mill.
* *Turnera caerulea* DC.
* *Turnera peruviana* Willd. ex Roem. & Schult.
* *Turnera trioniflora* Sims
* *Turnera velutina* C. Presl

## Jereo koa

* *[[Passifloraceae]]*

* *[[Turnera]]*
Passifloraceae

Ny ***Passifloraceae*** dia fianakavian-javamaniry mamony, ao amin' ny filaharana Violales teo aloha na Malpighiales taty aoriana, misy karazana 750 eo ho eo voatsinjara ao anatin' ny vondron-karazana 16 ka hatramin' ny 30, arakaraka ny fanasokajiana. Amin' izy ireo dia misy ny hazo, ny hazobotry sy kirihitra, ny vahy ary zavamaniry mianika. Hita amin' ny faritra mafana ny ankamaroany. Ity fianakaviana ity dia nomena anarana avy amin' ny vondron-karazana *Passiflora* (garanadelina) izay ahitana ny *Passiflora edulis* izay hanim-boa, ary koa ny zavamaniry an-jaridaina isan-karazany.

Ny fanasokajiana klasikan' i Cronquist teo aloha dia nametraka ity fianakaviana ity tao amin' ny filaharana Violales, saingy ny fanasokajiana môderina kokoa toy ny an' ny Angiosperm Phylogeny Group, dia nampiditra azy ao amin' ny Malpighiales ary nitarina ilay fianakaviana mba hampidirana ny *[[Malesherbiaceae]]* (vondron-karazana *Malesherbia*) sy *[[Turneraceae]]* (vondron-karazana *Adenoa*, *Erblichia*, *Hyalocalyx*, *Loewia*, *Mathurina*, *Piriqueta*, *Stapfiella*, *Streptopetalum*, *Tricliceras* ary *[[Turnera]]*) taloha izay lasa zana-pianakaviana *Malesherbioideae* sy *Turneroideae*.

## Vondron-karazana
Indreto ny vondron-karazana ao amin' ny *Passifloraceae*:

* *[[Adenia]]* Forssk.
* *Adenoa* Arbo
* *Afroqueta* Thulin & Razafim
* *Ancistrothyrsus* Harms
* *Androsiphonia* Stapf
* *Arboa* Thulin & Razafim
* *Barteria* Hook.f. (tafiditra ao ny *Smeathmannia* Sol. ex R.Br.)
* *Basananthe* Peyr.
* *Crossostemma* Planch. ex Benth.
* *Deidamia* Noronha ex Thouars
* *Dilkea* Mast.
* *Efulensia* C.H.Wright
* *Erblichia* Seem.
* *Hyalocalyx* Rolfe
* *Jongkindia* Breteler & F.T.Bakker
* *Loewia* Urb.
* *Mathurina* Balf.f.
* *Mitostemma* Mast.
* *Oxossia* L. Rocha
* *Paropsia* Noronha ex Thouars
* *Paropsiopsis* Engl.
* *[[Passiflora]]* L.
* *Piriqueta* Aubl.
* *Schlechterina* Harms
* *Stapfiella* Gilg
* *Streptopetalum* Hochst.
* *Tricliceras* Thonn. ex DC.
* *[[Turnera]]* L.
* *Viridivia* J.H.Hemsl. & Verdc.

## Jereo koa

* Malpighiales
Malpighiales

Ny ***Malpighiales*** dia filaharan-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka, ao amin' ny vondrona Fabidae ao amin' ny fanasokajiana filôjenetika APG (1998), izay anisan' ny Rosidae. Tena lehibe ity filaharana ity ary misy fianakavian-javamaniry maro dia maro.

## Fianakaviana ao aminy
Indreto ny fianakaviana ao amin' ny filaharana araka ny APG III (2009):

* *Achariaceae* Harms (1897)
* *Balanopaceae* Benth. & Hook.f. (1880)
* *Bonnetiaceae* L.Beauvis. ex Nakai (1948)
* *Calophyllaceae* J.Agardh
* *Caryocaraceae* Voigt (1845)
* *Centroplacaceae* Doweld & Reveal (2005)
* *Chrysobalanaceae* R.Br. (1818)
* *[[Clusiaceae]]* Lindl. (1836)
* *Ctenolophonaceae* Exell & Mendonça (1951)
* *Dichapetalaceae* Baill. (1886)
* *Elatinaceae* Dumort. (1829)
* *[[Erythroxylaceae]]* Kunth (1822) (anisany ny *Aneulophus* Benth.)
* *[[Euphorbiaceae]]* Juss. (1789)
* *Euphroniaceae* Marc.-Berti (1989)
* *Goupiaceae* Miers (1862)
* *Humiriaceae* A.Juss. (1829)
* *Hypericaceae* Juss. (1789)
* *Irvingiaceae* Exell & Mendonça (1951)
* *Ixonanthaceae* Planch. ex Miq. (1858)
* *Lacistemataceae* Mart. (1826)
* *[[Linaceae]]* DC. ex Perleb (1818)
* *Lophopyxidaceae* H.Pfeiff. (1951)
* *[[Malpighiaceae]]* Juss. (1789)
* *Ochnaceae* DC. (1811) (tafiditra ao ny *[[Medusagynaceae]]* Engl. & Gilg, Quiinaceae Choisy)
* *Pandaceae* Engl. & Gilg (1912–1913)
* *[[Passifloraceae]]* Juss. ex Roussel (1806) [tafiditra ao ny *[[Malesherbiaceae]]* D.Don sy ny *[[Turneraceae]]* Kunth ex DC. (1828)]
* *[[Phyllanthaceae]]* Martinov (1820)
* *Picrodendraceae* Small (1917)
* *Podostemaceae* Rich. ex Kunth (1816)
* *Putranjivaceae* Meisn. (1842)
* *Rafflesiaceae* Dumort. (1829)
* *Rhizophoraceae* Pers. (1807)
* *[[Salicaceae]]* Mirb. (1815)
* *Trigoniaceae* A.Juss. (1849)
* *Violaceae* Batsch (1802)

## Jereo koa
* *[[Theales]]*
Garanadelina

Ny **garanadelina** na **giranadelina** dia zavamaniry mamony fihinam-boa sy roa ravin-tsimoka isan-karazany ao amin' ny vondron-karazana *[[Passiflora]]* izay ao amin' ny fianakaviana *[[Passifloraceae]]*. Indreto ny karazana antsoina amin' io anarana io amin' ny teny malagasy:

* *[[Passiflora caerulea]]* L.
* *[[Passiflora edulis]]* Sims
* *[[Passiflora incarnata]]* L.
* *[[Passiflora quadrangularis]]* L.

Izao ny anarana mety hiantsiana azy ireo amin' ny teny malagasy: **garana**, **garanadelina**, **garanadrelina**, **giranadelina**, **giranadrelina**, **girenadelina**, **girenadrelina**. Ny *Passiflora incarnata* manokana dia maro anaranan ankoatr' ireo izay voatanisa eo ambony ireo: **gira**, **giramanga**, **ikelivozona**, **kireraka**.

Indreto koa ny karazana sasany ao amin' ny vondron-karazana *Passiflora* izay tsy antsoina hoe garanadelina na girenadelina:

* *[[Passiflora foetida]]* L.
* *[[Passiflora ligularis]]* Juss.
* *[[Passiflora miniata]]* Vanderpl.
* *[[Passiflora suberosa]]* L.
* *[[Passiflora subpeltata]]* Ortega

## Jereo koa

* *[[Passifloraceae]]*

* *[[Adenia]]*
Luiz Lima

**Luiz Eduardo Carneiro da Silva de Souza Lima** (teraka ny 10 Desambra 1977 tao Nova Friburgo) dia mpilomano breziliana taloha ary mpanao politika ankehitriny ao amin'ny Partido Novo (Antoko Vaovao). Amin'izao fotoana izao dia miasa amin'ny fe-potoam-piasany faharoa amin'ny maha-mpikambana ao amin'ny Antenimieram-pirenena Federaly azy izy, izay misolo tena an'i .

## Asa ara-panatanjahantena
Manana diplaoma momba ny siansa ara-panatanjahantena i Lima ary heverina ho iray amin'ireo mpilomano lavitra ezaka tsara indrindra any . Tamin'ny Lalao Pan-Amerikana tamin'ny 1995 tao Buenos Aires, nahazo medaly volafotsy roa tamin'ny hazakazaka 400m sy 1500m freestyle izy.

Tamin'ny Lalao Pan-Amerikana tamin'ny 1999 tao Winnipeg, Kanada, nahazo medaly volafotsy indray izy tamin'ny hazakazaka 1500m freestyle ary volamena tamin'ny hazakazaka 400m freestyle.

## Politika
Taorian'ny fanesorana an'i Dilma Rousseff, dia lasa Sekretera Nasionaly ho an'ny Fanatanjahantena Avo lenta izy. Nitazona io toerana io nandritra ny herintaona izy.

Tamin'ny taona 2018, voafidy ho solombavambahoaka federaly ho an'ny PSL tao amin'ny fanjakan'i  izy tamin'ny vato 115.119—ny vokatra fahavalo tsara indrindra tao amin'ny fanjakana.

Tamin'ny 12 martsa 2022, dia niditra tao amin'ny Antoko Liberaly (PL) izy, antokon'ny Filoha Jair Bolsonaro. Tamin'ny fifidianana tamin'ny taona 2022, voafidy indray izy tamin'ny vato 69.088 ho an'ny fe-potoam-piasana faharoa ho solombavambahoaka federaly ho an'i Rio de Janeiro, ary tamin'ny Aprily 2025 dia niditra tao amin'ny Antoko Novo (Novo) izy.

## Fifidianana

## Jereo koa
Lalao Pan-Amerikana

Ny **Lalao Pan-Amerikana** (Espaniola: *Juegos Panamericanos*, Anglisy: *Pan American Games*) dia atao isaky ny efa-taona, herintaona mialoha ny Lalao Olaimpika amin'ny Fahavaratra. Ny fifaninanana dia ahitana indrindra ny fanatanjahantena Olaimpika ho an'ny atleta avy amin'ny lafivalon'i Amerika. Ireo hetsika ireo dia karakarain'ny Fikambanana Fanatanjahantena Pan-Amerikana araka ny fitsipiky ny Komity Olaimpika Iraisam-pirenena (IOC) sy ireo federasiona fanatanjahantena nasionaly isan-karazany. Tafiditra ao anatin'izany koa ny fanatanjahantena tsy Olaimpika toy ny futsal sy squash.

Noforonina tamin'ny 1940 nandritra ny fivoriana nataon'ny Kongresy Pan-Amerikana tao Buenos Aires, Arzantina, ny Lalao mba hampiroboroboana ny fifandraisana akaiky kokoa eo amin'ireo atleta avy amin'ny lafivalon'i Amerika.

Ny Lalao Pan-Amerikana voalohany dia nokasaina hatao tamin'ny 1942 tany am-boalohany, saingy nanelingelina ireo drafitra ireo ny Ady Lehibe Faharoa. Natao voalohany tao Buenos Aires tamin'ny 1951 ny Lalao. Taorian'izay, dia natao tany amin'ny tanàna maro manerana ny kaontinanta ny Lalao. Ny Lalao Ririnina Pan-Amerikana tokana hatramin'izao dia natao tao Las Leñas tamin'ny 1990.


File:2015 Pan American Games Gold medal.jpg|Medaly volamena
File:2015 Pan American Games Silver medal.jpg|Medaly volafotsy
File:2015 Pan American Games Bronze medal.jpg|Medaly alimo


## Toerana
Lomano

Ny **lomano** dia fanatanjahantena hazakazaka manokana na ekipa izay mitaky ny fampiasana ny vatana manontolo mba hivezivezy anaty rano. Atao anaty dobo filomanosana na rano misokatra (ohatra, any an-dranomasina na farihy) ity fanatanjahantena ity. Ny lomano fifaninanana dia iray amin'ireo fanatanjahantena Olaimpika malaza indrindra, miaraka amin'ny hetsika lavitra isan-karazany amin'ny lolo, lamosina, tratra, freestyle, ary medley tsirairay. Ankoatra ireo hetsika tsirairay ireo, dia afaka mandray anjara amin'ny freestyle na medley relay ny mpilomano efatra.

Ny medley relay dia misy mpilomano efatra izay samy hilomano amin'ny kapila samihafa, voalamina ho lamosina, tratra, lolo ary freestyle.


File:2015 Pan American Games Gold medal.jpg|Medaly volamena
File:2015 Pan American Games Silver medal.jpg|Medaly volafotsy
File:2015 Pan American Games Bronze medal.jpg|Medaly alimo
Malesherbiaceae

Ny ***Malesherbiaceae*** dia fianakavian-javamaniry mamony sy roa ravin-tsimoka, izay ahitana vondron-karazana tokana: ny *[[Malesherbia]]*. Zavamaniry ahitra na somary minofon-kazo ny karazana ao aminy, matetika voloina, misy fofona maimbo, hita any amin' ny Tendrombohitra Andes any Amerika Atsimo, avy any Peroa ka hatrany Sily.

Ny fanasokajiana filôjenetika APG (1998) dia mametraka ity fianakaviana ity ao amin' ny flaharana Malpighiales. Ao amin' ny fanasokajiana filôjenetika APG II (2003), ity fianakaviana ity dia azo raisina na avela: ireo zavamaniry ireo dia azo ampidirina ao amin' ny fianakaviana *[[Passifloraceae]]*. Ao amin' ny fanasokajiana filôjenetika APG III (2009), ity fianakaviana ity dia tsy manan-kery ary tafiditra ao anatin' ny fianakaviana *Passifloraceae* ny vondrom-pianakaviana ao aminy sady lasa zana-pianakaviana ***Malesherbioideae***.

## Karazana
Inty ny lisitry ny karazana ao aminy:

* *Malesherbia angustisecta* Harms
* *Malesherbia ardens* J.F.Macbr.
* *Malesherbia arequipensis* Ricardi
* *Malesherbia auristipulata* Ricardi
* *Malesherbia bracteata* Phil.
* *Malesherbia corallina* Muñoz-Schick & R.Pinto
* *Malesherbia densiflora* Phil.
* *Malesherbia deserticola* Phil.
* *Malesherbia fasciculata* D.Don
* *Malesherbia fatimae* Weigend & H.Beltrán
* *Malesherbia haemantha* Harms
* *Malesherbia humilis* Poepp.
* *Malesherbia lactea* Phil.
* *Malesherbia laraosensis* H.Beltrán & Weigend
* *Malesherbia linearifolia* (Cav.) Poir.
* *Malesherbia lirana* Gay
* *Malesherbia paniculata* D.Don
* *Malesherbia scarlatiflora* Gilg
* *Malesherbia solanoides* Meyen
* *Malesherbia splendens* Ricardi
* *Malesherbia tenuifolia* D.Don
* *Malesherbia tocopillana* Ricardi
* *Malesherbia tubulosa* (Cav.) J.St.-Hil.
* *Malesherbia turbinea* J.F.Macbr.
* *Malesherbia weberbaueri* Gilg
Malesherbia

Ny ***Malesherbia*** dia vondron-karazana zavamaniry mamony, roa ravin-tsimoka, izay heverina ho hany karazana ao amin' ny fianakaviana *[[Malesherbiaceae]]*, saingy ny fanasokajiana APG II (2003) dia nampiditra azy io ao amin' ny fianakaviana *[[Passifloraceae]]*. Misy karazana manodidina ny 27 izy io. Zavamaniry ahitra na somary hazo ny karazana ao aminy, matetika voloina be, misy fofona maimbo, hita any amin' ny Tendrombohitra Andes any Amerika Atsimo, hatrany Peroa ka hatrany Sily.

## Karazana
Ireto ny karazana ao amin' ny *Malesherbia*:

* *Malesherbia angustisecta* Harms
* *Malesherbia ardens* J.F.Macbr.
* *Malesherbia arequipensis* Ricardi
* *Malesherbia auristipulata* Ricardi
* *Malesherbia bracteata* Phil.
* *Malesherbia corallina* Muñoz-Schick & R.Pinto
* *Malesherbia densiflora* Phil.
* *Malesherbia deserticola* Phil.
* *Malesherbia fasciculata* D.Don
* *Malesherbia fatimae* Weigend & H.Beltrán
* *Malesherbia haemantha* Harms
* *Malesherbia humilis* Poepp.
* *Malesherbia lactea* Phil.
* *Malesherbia laraosensis* H.Beltrán & Weigend
* *Malesherbia linearifolia* (Cav.) Poir.
* *Malesherbia lirana* Gay
* *Malesherbia paniculata* D.Don
* *Malesherbia scarlatiflora* Gilg
* *Malesherbia solanoides* Meyen
* *Malesherbia splendens* Ricardi
* *Malesherbia tenuifolia* D.Don
* *Malesherbia tocopillana* Ricardi
* *Malesherbia tubulosa* (Cav.) J.St.-Hil.
* *Malesherbia turbinea* J.F.Macbr.
* *Malesherbia weberbaueri* Gilg
Turneraceae

Ny ***Turneraceae*** dia fianakavian-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka, izay efa lany andro. Izy io dia ahitana karazana 120 eo ho eo mitsinjara amin' ny vondron-karazana 10. Ireo dia hazobotry na zavamaniry ahitra misy ravina tsotra mifandimby, teratany amin' ny faritra mafana, anisan' izany i Madagasikara, ireo nosy Maskarena, i Amerika Atsimo, ary ny vondro-nosy Antilia.

Ny fanasokajiana filôjenetika  APG (1998) dia mametraka ity fianakaviana ity ao amin' ny filaharana Malpighiales. Ao amin' ny fanasokajiana APG II (2003), ity fianakaviana ity dia azo raisina na tsia: azo ampidirina ao amin' ny *Passifloraceae* ny zavamaniry ao aminy. Ao amin' ny fanasokajiana APG III (2009), ity fianakaviana ity dia tsy manan-kery ary ny vondron-karazana ao aminy dia nampidirina ao amin' ny fianakaviana *[[Passifloraceae]]*. nefa navondrona ao amin' ny zana-pianakaviana ***Turneroideae***.

## Karazana
Indreto ny karazana ao amin' ny fianakaviana *Turneraceae* na zana-pianakaviana *Turneroideae*:

* *Adenoa* Arbo, 1977
* *Erblichia* Seem., 1853
* *Hyalocalyx* Rolfe, 1884
* *Loewia* Egger, 1856
* *Mathurina* Balf.f., 1876
* *Piriqueta* Aubl., 1775
* *Stapfiella* Gilg, 1913
* *Streptopetalum* Hochst., 1841
* *Tricliceras* Thonn. ex DC., 1826 (= *Wormskioldia*, Thonn., 1827)
* *[[Turnera]]* L.

## Jereo koa

* Malpighiales
* *[[Malesherbiaceae]]*
Vavimbony

Ny **vavimbony** no taovam-pananahana vavy ao amin' ny voninkazo. Izy io dia fitambaran' ny singam-bavimbony na karpelina iray na maromaro ary mahaforona ny vertisily fahefatra. Ny fitaovam-pananahana lahy mitovy aminy dia ny lahimbony.

## Jereo koa

* Lahimbony
* Lisitry ny taovan-javamaniry
Marcelo Álvaro Antônio

**Marcelo Henrique Teixeira Dias**, fantatra kokoa amin'ny anarana hoe **Marcelo Álvaro Antônio** (teraka ny 16 Febroary 1974 tao Belo Horizonte), dia mpandraharaha sy mpanao politika breziliana mifandray amin'ny Antoko Liberaly (PL).

Amin'izao fotoana izao dia solombavambahoaka federaly ho an'i  izy. Minisitry ny Fizahan-tany tao Brezila izy nanomboka ny taona 2019 ka hatramin'ny 2020, tao amin'ny governemantan'i Jair Bolsonaro.

Niditra tamin'ny politika izy tamin'ny taona 2012, tamin'ny maha-mpanolotsaina ny tanàna tao Belo Horizonte, ho an'ny Antoko Repoblikana Progresista.

## Jereo koa
Valdemar Costa Neto

**Valdemar Costa Neto** (teraka ny 11 Aogositra 1949) dia mpanao politika breziliana. Solombavambahoaka sady filohan'ny Antoko Liberaly (PL) izy,  antokon'ny filoha teo aloha tao , Jair Bolsonaro.

Nandritra ny asany, voafidy ary voafidy indray ho solombavambahoaka federaly nandritra ny enina fe-potoam-piasana nisesy izy, nanomboka tamin'ny 1991-1995, 1995-1999, 1999-2003, 2003-2005, 2007-2011, ary 2011-2013.

## Résultats éléctoraux

## Jereo koa
Marggie Xiomara Orozco Tapias

**Marggie Xiomara Orozco Tapias** dokotera venezoela 65 taona izy.

Nomelohin'ny fitondrana Nicolas Maduro higadra 30 taona an-tranomaizina izy noho ny resaka tao amin'ny WhatsApp.

Nokianin'ireo fikambanana mpiaro ny zon'olombelona ny sazy nomena an'ilay dokotera, izay milaza fa miezaka hampangina ireo feo manakiana ny lalàna Venezoeliana.

Telopolo taona an-tranomaizina. Ny sazy ambony indrindra napetraky ny lalàna Venezoeliana ho an'ny heloka bevava toy ny famonoana olona, ​​fakana an-keriny ary fanolanana dia nomena an'i Marggie Xiomara Orozco Tapias, dokotera 65 taona.

Ny heloka vitany dia ny fandefasana hafatra an-peo tamin'ny alàlan'ny WhatsApp ho an'ny vondron'ny mpiara-monina ao San Juan de Colón, ao amin'ny fanjakan'i Táchira (eo amin'ny sisin-tanin'i Kolombia), nandritra ny fampielezan-kevitra ho an'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny 28 Jolay 2024, izay nangatahany ny olona hifidy hanohitra an'i Nicolás Maduro ary nanome tsiny azy noho ny krizy ara-toekarena tao amin'ny firenena.

## Jereo koa
Gordito, fuera, es un ditator !
Harald V.

**Harald V.** avy any  (teraka ny 21 Febroary 1937 tao amin'ny Skaugum Manor, Asker) no Mpanjakan'i Norvezy hatramin'ny nahafatesan'ny rainy Olav V tamin'ny 17 Janoary 1991.

Izy no mpanjaka Norveziana voalohany teraka tao Norvezy hatramin'i Olav IV tamin'ny 1367, izay naharitra efa ho 600 taona.

## Mpajakan'i Norvezy
*Haakon VII (1905-1957)
*Olav V (1957-1991)
*Harald V. (1991-)
Alana Passos

**Alana de Oliveira Passos de Souza**, fantatra tsara amin'ny **Alana Pasos**, (teraka ny 18 aogositra 1986 tany Queimados), dia miaramila sy mpanao politika breziliana, miaraka amin'ny antoko liberaly (PL).

## Tantaram-piainany
Alana Passos, miaramila, voafidy tamin'ny fifidianana 2018 ho an'ny seza tao amin'ny efitrano Fanjakana ary nahazo vato 106.953.

## Vokatra fifidianana

## Jereo koa
Michelle Bolsonaro

**Michelle de Paula Firmo Reinaldo Bolsonaro** (teraka tamin'ny 22 martsa 1982 tany Ceilândia) dia vadin'ny faha-38 ny faha-3 faha-38, Jair Bolsonaro, izay vehivavy voalohany avy any  tamin'ny 1 Janoary 2019 ka hatramin'ny 1 Janoary 2023.

Teraka tany Ceilândia, faritra fitantanan-draharaha ao amin'ny distrika federaly, namita ny fianarany tany amin'ny sekolim-panjakana iray izy ary niasa ho sekretera parlemantera teo anelanelan'ny 2004 sy 2008 tao amin'ny efitrano fandraisam-bahiny, izay nihaona tamin'ny vadiny, Jair Bolsonaro. Efa niaraka tamin'ny zanakavavy iray, Letícia Firmo, nanambady ny solombavambahoaka federaly tamin'ny 2007 izy, izay nanana zanakavavy hafa, Laura Bolsonaro.

Mpikambana ao amin'ny Fiangonana Batista , izy dia mpiaro ny antony ara-tsosialy mifandray amin'ny olona manana kilema, miaraka amin'ny aretina tsy fahita firy, fampidirana nomerika, fanentanan-draharaham-panjakana, fampidirana Libras any an-tsekoly sy tetikasa sosialy hafa.

## Jereo koa
Ceilândia

I **Ceilândia** dia faritra fitantanana ny distrika federaly breziliana. Any amin'ny faritra andrefan'ny DF, ny faritany  misy mponina be mponina, misy mponina 350.357.

Iray amin'ireo manan-danja ara-toekarena indrindra ao amin'ny distrika federaly izy io, miaraka amin'ny GDP amin'ny $ 20 miliara/taona, izay maneho ny 10% -n'ny distrika federaly.

## Jereo koa
* Brazila
Alfredo Nascimento

**Alfredo Pereira do Nascimento** (teraka ny 5 Mey 1952, tao Martins dia mpanao politika breziliana, mpandraharaha Breziliana, Linguista, ary Matematika ho an'ny Antoko liberaly (PL).

Minisitry ny fitaterana izy telo amin'ny fotoana telo nandritra ny governemanta Lula sy Dilma Rousseff, governoran'i Vice-governoran'i , Senatera ary solombavambahoaka federaly ho an'ny fanjakana sy ny ben'ny tanànan'i Manaus.

## Jereo koa
Vondrom-pelambony

Ny **vondrom-pelambony** dia ampahany amin' ny voninkazo foronin' ny felambony rehetra, mifanohitra amin' ny vondron-dravimbony izay foronin' ny ravimbony.

Misy

* ny voninkazo izay sady manana vondrom-pelambony no manana vondron-dravimbony, toy ny ao amin' ny fianakaviana *[[Rosaceae]]* (ny raozy), *[[Fabaceae]]* (ny tsaramaso, ny madilo), *[[Solanaceae]]* (ny voatabia), *[[Malvaceae]]* (ny landihazo);
* ny voninkazo tsy manavaka ny vondrom-pelambony sy ny vondron-dravimbony izay mikambana, toy ao amin' ny fianalaviana *[[Poaceae]]*, *[[Liliaceae]]* sensu lato, *[[Amaryllidaceae]]*;
* ary ny voninkazo sady tsy manana vondrom-pelambony no tsy manana vondron-dravimbony, toy ny *[[Euphorbia]]*).
Fanday

Ny **fanday** dia ny olitry ny *[[Lepidoptera]]*, izany hoe bibikely izay ny efa lehibe aminy dia antsoina hoe lolo na samoina. Amin' ny dingana efatra nifanesin' ny *Lepidoptera* (atody, fanday, soherina, lolo), ny fanday dia iray amin' ny dingana roa mihetsika sady miantoka ny fitomboan' ilay biby, ny asa fananahana dia natokana ho an' ny lolo.
Revista Oeste

Gazety nomerika breziliana isan-kerinandro ny **Revista Oeste**, naorin'i Jairo Leal, Augusto Nunes, ary José Roberto Guzzo tamin'ny 27 martsa 2020.

Mifantoka amin'ny asa fanaovan-gazety ara-politika izy io, miaraka amin'ny lahatsoratra mifanaraka amin'ny elatra havanana, miaro ny toerana toy ny konservatisma ara-tsosialy sy ny liberalisma ara-toekarena. Manana fiantraikany amin'ny media sosialy ity gazety ity ary matetika mampizarazara ny hevitra, tononin'ireo mpanohana azy ho toy ny referansa ary tsikerain'ireo mpanakiana, izay miampanga azy ho miangatra sy mampiroborobo ny fampahalalana diso.

Peji: Revista Oueste

## Jereo koa
Tatsambo

## Tatsambo
Ny tatsambo dia manondro ny olona miasa ao anaty sambo, izay miasa amin'ny sehatra samihafa amin'ny fitaterana an-dranomasina, ny fanamboarana sambo, na amin'ny asa mifandraika amin'ny asa fitateram-bahoaka sy fandraharahana an-dranomasina. Ireo tatsambo dia afaka miasa amin'ny sambo mavesatra, sambo mpitatitra entana, na sambo fiarovana, ary mety ho anisan'ny ekipa manampy amin'ny fanatanjahantena sy fitaterana harena an-dranomasina.

## Asa sy Fomba Fiasana
Ny asan'ny tatsambo dia ahitana ny mpanamory sambo, izay mitarika ny sambo amin'ny lalana misy azy, mamakivaky ny ranomasina, ny mpiasa amin'ny sambo izay manampy ihany koa amin'ny fikarakarana sy fanamboarana ireo fitaovana an-dranomasina, na koa miasa amin'ny sambo kely sy ny asa mifandraika amin'ny fitaterana amin'ny sambo.

Ny tatsambo dia matetika miasa amin'ny sehatra manan-danja toy ny indostria ara-barotra, fitsidihana an-dranomasina, na fikarohana siantifika.
Fanatanjahatena

### Fanatanjahatena
Ny **fanatanjahatena** dia hetsika ara-batana na ara-tsaina izay atao ho fanatanjahatena, fialam-boly, na fifaninanana. Ny fanatanjahatena dia manampy amin'ny fahatanjahana sy fahasalamana, miaraka amin'ny fanentanana ny olona hanatsara ny toe-batany, ny tanjaka, ny hery ara-tsaina, ary ny fahaiza-manao amin'ny sehatra samihafa.

## Karazana Fanatanjahantena
Misy karazany maro ny fanatanjahatena, samy hafa amin'ny tanjona sy ny fomba fanaovana azy. Ireto misy sasany amin'ireo karazany lehibe:

* **[[Baskety]]**: Lalao fanipazana baolina, miasa mafy ny tanana sy ny fahaizana manipy sy mitaty baolina mba tsy ho resy. Karazana fanatanjahatena izay ahitana ekipa roa mifaninana amin'ny fanafihana sy fiarovana amin'ny fanipazana baolina ao anatin'ny harato.

* **[[Baolina kitra]]**: Lalao baolina amin'ny kianja malalaka ahitana ekipa 2, mpilalao 11 ary mpiandry tsatokazo. Ny tanjona dia ny hampiditra ny baolina boribory ao anatin' ny tsatokazo any amin'ny sahan'ny ekipa mpifanandrina aminy, tsy mampiasa tanana.

* **[[Rugby]]**: Ity fanatanjahantena ity dia mitaky hery sy fahaiza-manao ara-batana, ka ny ekipa iray dia mikatsaka ny handresy amin'ny alalan'ny fametrahana ny baolina ao amin'ny faritra fanovàna.Baolina lavalava ihany koa no tena hamantarana azy.
* **[[Tenisy]]**: Ity fanatanjahatena ity dia lalaovina amin'ny baolina sy raquette, izay miezaka mandefa ny baolina ao anatin'ny kianja ny mpifaninana ary mikendry ny tsy hamotsotra ny baolina kely boribory fa mikapoka izany hatrany amin'ny raquette mba tsy hilatsaka amin'ny tany.
* **[[Lomano]]**: Ity fanatanjahatena ity dia lalaovina ao anaty rano, amin'ny alalan'ny fifaninanana sy ny fahaiza-manao amin'ny fanatanjahan-tena amin'ny rano. Miasa mafy ny tanana sy ny tongotra mandritra ny lomano ary indrindra ny fahaizana miaina amin'ny orona mba tsy ho sempotry ny rano. 
* **[[Karate]]**: Fanatanjahatena ara-batana mitaky fahaizana miady toy ny totohondry, daka sy ny teknika samihafa.
* **[[Judo]]**: Ity fanatanjahantena ity dia mitaky teknika manokana amin'ny fanalana sy fampiharana ady amin'ny alalan'ny fiheverana ara-tsaina sy vatana, ary ny tanjona dia ny hahatonga ny mpifanandrina tsy afaka manohy ny ady, na tsy afaka mihetsika noho ny fanerena azy. 
* **[[Totohondry]]**: Fanatanjahatena atao amin'ny tanana mivokona manao totohondry, ary mitifitra totohondry any amin'ny mpifanandrina.
* **Hazakazaka**: Fanatanjahatena mifaninana amin'ny hazakazaka ka izay tonga voalohany indrindra no mpandresy
* **Rallye**:Fifaninana mitondra fiara, izay mila mandeha mafy mba ho tonga amin'ny laharana voalohany, ka izay tonga voalohany no mibata ny fandresena

## Voka-tsoa:
Marobe ny vokatsoa entin'ny fanatanjahatena, ka ireto avy izany:

Fahasalamana

Tanjaka sy hery

Fidiram-bola raha miditra amin'ny sehatra matihanina

Fitetezam-paritra

Toe-tsaina matanjaka

Fahavitrihana

Fanenaham-batana

Fikoloana bika

## Jereo koa
*Lalao Olaimpika
*Lalao olimpika 2024
*Lalao olimpika 2028
*Lalao Pan-Amerikana
Fialam-boly

## Fialam-boly
Ny **fialam-boly** dia hetsika na zavatra atao mba hahafahana mankafy, miaina amin'ny fahafaham-po, ary manamaivana ny adin-tsaina. Izy io dia karazana asa tsy misy andraikitra mafy, izay atao amin'ny fotoana malalaka, ary mitondra fahafahana sy fahafinaretana ary fahasambarana ho an'ny olona. Ny fialam-boly dia afaka ho zavatra samihafa, mifototra amin'ny safidy manokana, ny tanjona manokana, ary ny fahafahan'ny olona.

### Karazana Fialam-boly
Misy karazana fialam-boly maro samihafa, izay mifototra amin'ny fialam-boly ara-tsaina, ara-batana, na ara-kolontsaina. Ireto misy ohatra amin'ny fialam-boly malaza:

# **Fialam-boly ara-tsaina**:
#* **Famakiana boky**: Ny famakiana boky dia fialam-boly izay manampy amin'ny fampivoarana ny fahalalana sy ny saina. Izy io dia manampy amin'ny fitadiavana vaovao, manokatra ny saina ary mampitombo fahalalana sady fialam-boly rahateo.
#* **Fijerena horonantsari-mihetsika sy Televiziona**: Ny fijerena sarimihetsika sy fandaharana amin'ny fahitalavitra dia fialam-boly manintona olona maro. Azo sokajiana ho fialam-boly ara-pihetseham-po, ara-tsaina, na fialam-boly amin'ny alalan'ny tantara sy fiainana izy ireo.
#* **Video games**: Fialam-boly izay manampy amin'ny fanatanjahatena ara-tsaina amin'ny alalan'ny lalao an-tserasera na amin'ny fitaovana elektronika. Mety hifantoka amin'ny ady, ny fiara, ny mozika, sy ny sisa.
# **Fialam-boly ara-batana**:
#* **Fanatanjahantena**: Fialam-boly ara-batana izay ahitana fahaiza-manao amin'ny fitondrana ny vatana amin'ny sehatra samihafa. Ireo fanatanjahantena dia mety ho fanatanjahantena an-tariby, an-tendrombohitra, na fanatanjahantena an-dranomasina sy ny sisa maro hafa.
#* **Fandehanana an-tongotra na [[bisikileta]]**: Fialam-boly tsotra sy mahafinaritra, izay manampy amin'ny fanatanjahan-tena sy ny fitandremana ny fahasalamana.
#* **Fialam-boly amin'ny lomano**: Fandehanana any amin'ny rano sy ny lalao an-dranomasina dia fialam-boly mampivelatra ny hozatra sy ny fahaizana milalao an-drano na andranomasina.
# **Fialam-boly ara-kolontsaina**:
#* **Sary sy [[zavakanto]]**: Ny fanaovana sary na zavakanto dia fialam-boly izay manampy amin'ny fanehoana ny famoronana sy ny fahaiza-manao amin'ny alalan'ny teknika samihafa.
#* **[[Mozika]] sy [[dihy]]**: Fialam-boly izay mampifandray ny fihetseham-po sy ny feo, ahitana ny fanamafisana ny fahaiza-manao amin'ny dihy na mozika, amin'ny fomba samihafa.
#* **Fampisehoana ara-kolontsaina**: Fialam-boly mifototra amin'ny fianarana sy fankafizana ny kolontsaina sy ny fomban-drazana amin'ny alalan'ny seho na fety ara-kolontsaina.

#### Ny Maha-zava-dehibe ny Fialam-boly
Ny fialam-boly dia manampy amin'ny fiainana andavanandro, satria:

* **Manamaivana ny adin-tsaina**: Amin'ny alalan'ny fialam-boly, ny olona dia afaka miala amin'ny adin-tsaina sy ny olana ara-tsaina izay manjo azy.
* **Mampitombo ny fihetseham-po tsara**: Ny fialam-boly dia manampy amin'ny fandrosoana ara-tsaina sy ara-batana, izay mitarika ho amin'ny fihetseham-po tsara.
* **Mampifandray ny olona**: Ny fialam-boly dia manampy amin'ny fifandraisana sy ny fizarana fotoana amin'ny namana sy ny fianakaviana.
Eduardo Mouro

**Eduardo Ramos de Moura**, teraka ny 29 martsa 1980 tao Recife, dia mpanao gazety ary mpanolotsaina tao an-tanànan'i Recife hatramin'ny fifidianana monisipaly tamin'ny taona 2024.

Mpikambana ao amin'ny Partido Novo (Antoko Vaovao) izy.

## Jereo Koa
Haakon VII

**Haakon VII** (toy ny Prince *Christian Frederik Carl Georg Valdemar Axel of Danemarka sy i Islandy*, 1872 tao amin'ny Lapan'i Palace, Gentofte, maty ny 21 septambra 1957 tao amin'ny lapan'ny mpanjaka, Oslo),

Taorian'ny nahalalan'ny firenena avy tany , dia nanaiky ny fifidianana ny fifidianana ny andriana  avy ao amin'ny tranon'i *Schleswig-Sondtein-Glücksburg*. Izy no progenitor amin'ny fianakavian'ny mpanjaka Norveziana ankehitriny.

Nandritra ny fibodoana an'i  Alemanina tamin'ny Ady Lehibe Faharoa, dia sesitany tany Londona izy ary lasa tandindon'ny fanoherana nasionaly.

## Mpajakan'i Norvezy
*Haakon VII (1905-1957)
*Olav V (1957-1991)
*Harald V. (1991-)
Christian X (Danemarka)

Christian X (anarana feno Prince *Christian Carl Frederik Albert Alexander Vilhelm*; teraka ny 26 septambra 1870 tao amin'ny Carlottenlund Castle, Gentofte; Maty 20 aprily 1947 tao Amalienborg, Kaopenagy) avy ao an-tranon'i Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, mpanjakan'i  nanomboka tamin'ny taona 1912 ka hatramin'ny 1947, ary Kristján X mpanjakan'i  nanomboka tamin'ny 1918 ka hatramin'ny 1944.

Nandritra ny ady lehibe faharoa dia nanjary tandindon'ny fanoherana Danoà hanoherana ny hery mitoetra Alemanina.

## Jereo koa
*Christian IX (Danemarka)
*Frederick VIII (Danemarka)
*Christian X  (Danemarka)
*Margrethe II
*Frederik X
Companhia Siderúrgica Nacional

Ny **Companhia Siderúrgica Nacional** (CSN) dia orinasa mpitrandraka fitrandrahana breziliana voatanisa ao Rio de Janeiro. Ny orinasa dia tafiditra ao amin'ny Ibovespa Stock Index.

Ny zavamaniry ao amin'ny CSN dia ao an-tanànan'i Volta Redonda ao amin'ny fanjakan'i . Ny talen'ny fitantanana dia Benjamin Stinbruch.

Ny zavamaniry lehibe dia ao amin'ny Volta Redonda, ao amin'ny Vale Do Paraiba (atsimon'i Rio de Janeiro). Ny toeram-pitrandrahana vy vy ao CSN dia misy ao an-tanànan'ny Congonhas sy Arcos, na ao amin'ny fanjakan'i Minas Gerais. Ny harena ankibon'ny tany dia ao Siderópolis, ao amin'ny fanjakan'i Santa Catarina.

## Famokarana
Ny CSN dia mamokatra karazana vy isan-karazany ary mivarotra azy ireo amin'ny firenena 71 hafa eran-tany
Rugby

Fanatanjahantena ekipa ny **Rugby** izay niainga tany Angletera niaraka tamin'ny baolina kitra.

Ny endrika miely patrana indrindra dia ny Rugby Union (Rugby à XV) sy ny Rugby League (Rugby à XIII). 

Hatramin'ny naha matihanina azy tamin'ny taona 1990, ny Rugby Union dia nametraka ny tenany ho fanatanjahantena rugby manerantany, na dia miha-malaza aza ny Touch Rugby amin'ny fifandraisana ambany eo amin'ireo mpilalao fialamboly.

Niaina fitomboana lehibe ny Rugby à VII hatramin'ny nampidirana azy ho fanatanjahantena Olaimpika tamin'ny taona 2016.

## Fototry ny Lalao
Ny karazany rugby rehetra dia mampiasa baolina miendrika ellipsoïde mihodina lava.

## Jereo koa
Vyborg

**Vyborg** (fandikan-teny rosiana: *Выборг*; raha tsy izany dia *Wiborg* (fiteny alemana) na, amin'ny teny Alemana taloha, *Wiburg*; (finoà: *Viipuri*; soedoà: *Viborg*) dia tanàna iray ao amin'ny Faritra Leningrad, . Ao amin'ny faritra ara-tantaran'i Karelia no misy azy, eo anelanelan'i Saint Petersburg sy ny sisin-tanin'i Finlandy ankehitriny, ary manana mponina 71.279 (tamin'ny 1 Janoary 2024).

Niorina tamin'ny faramparan'ny Moyen Âge ho anisan'ny Empira Soedoa, niova tanana imbetsaka nandritra ny tantarany ny tanàna. Nanomboka tamin'ny 1710 ka hatramin'ny 1917, anisan'ny Empira Rosiana i Vyborg. Nanomboka tamin'ny 1812, an'ny Grand Duchy an'i Finlandy izy io, ary nanomboka tamin'ny 1917 ho an'i Finlande izay mahaleo tena tamin'izany fotoana izany. Tao, Viipuri/Viborg no tanàna faharoa lehibe indrindra tao amin'ny firenena. Taorian'ny Ady Ririnina tamin'ny 1939–1940, dia lasa anisan'ny Firaisana Sovietika izy io. Talohan'izany, saika ny mponina rehetra dia nafindra toerana tany Finlandy. Talohan'ny Ady Lehibe Faharoa, ny mponina tao an-tanàna dia avy amin'ny firenena maro, indrindra fa ny Finlandey, Rosiana, Soedoa ary Alemana. Amin'izao fotoana izao, maherin'ny 90% Rosiana no mponina ao.

## Jereo koa
Ratinho Junior

**Carlos Roberto Massa Júnior** (teraka ny 19 Aprily 1981 tao Jandaia do Sul), fantatra kokoa amin'ny anarana hoe **Ratinho Júnior**, dia mpandraharaha breziliana, olo-malaza amin'ny fampitam-baovao, ary mpanao politika, izay mpikambana ao amin'ny Antoko Sosial Demokratika (PSD).

Niasa ho solontenan'ny fanjakana, Solombavambahoakan' federaly, ary Sekreteram-panjakana izy. Nanomboka ny 1 Janoary 2019, izy no governoran'ny fanjakan'i .
Jorginho Mello

**Jorginho dos Santos Mello** (teraka ny 15 Jolay 1956 tao Ibicaré) dia mpanao politika breziliana mifandray amin'ny Antoko Liberaly (PL), ary governoran'i  nanomboka tamin'ny taona 2023.

Loholona tao amin'ny fanjakana izy teo anelanelan'ny taona 2019 sy 2022, mandra-pialàny tamin'ny fandraisana ny andraikitry ny governora taorian'ny fandreseny tamin'ny fifidianana fanjakana tamin'ny taona 2022, izay nosoloin'ny solony, Ivete da Silveira.

Izy no filohan'ny Antoko Liberaly (PL).

## Jereo koa
Ibicaré

**Ibicaré** dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i Santa Catarina ao amin'ny Brazila.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 3.178 mponina tamin'ny taona 2018.

## Jereo koa
* Brazila
** Santa Catarina

## Ankizy Malaza
* Jorginho Mello governoran'i Santa Catarina

## Tsiahy
Raquel Lyra

**Raquel Teixeira Lyra Lucena** (teraka ny 2 Desambra 1978 tao Recife) dia mpisolovava sady mpanao politika breziliana ao amin'ny  (PSD). Nanomboka ny 1 Janoary 2023, izy no governoran'ny fanjakan'i . Amin'ny maha-solontenan'ny Lalana Fahatelo azy dia nanomboka ny asany ara-politika teo amin'ny ankavia izy, saingy ankehitriny dia mirona kokoa amin'ny afovoan-kavanana.

Raquel Lyra dia avy amin'ny fianakaviana manana fahefana ara-politika ao Pernambuco ary manana mari-pahaizana momba ny lalàna ao amin'ny *Universidade Federal de Pernambuco* ary mari-pahaizana Master in Business and Economic Law avy amin'ny Lalàna momba ny raharaham-barotra sy ny toe-karena. 

## Rohy ivelany

## Jereo koa
Eduardo Leite

**Eduardo Figueiredo Cavalheiro Leite** (teraka ny 10 Martsa 1985 tao Pelotas) dia mpanao politika breziliana, mpikambana ao amin'ny Antoko Sosial Demokratika (PSD).

Izy no Governora ao  amin'izao fotoana izao, toerana notanany nanomboka tamin'ny 2019 ka hatramin'ny 2022 ary indray nanomboka tamin'ny 2023. Teo aloha, Ben'ny tanànan'i Pelotas izy nanomboka tamin'ny 2013 ka hatramin'ny 2017, tanàna izay niasany ho mpanolotsaina ihany koa.

## Rohy ivelany

## Jereo koa
Loto (maloto)

## Loto (maloto)
**Loto** dia teny iray ampiasaina hilazana zavatra na toerana iray izay feno fako, menaka, loto ara-batana, na misy tsiro ratsy. Amin'ny teny malagasy, ny teny hoe **maloto** dia manondro zavatra tsy madio, misy loto, na tsy mahafinaritra amin'ny fomba fijery ara-pahadiovana ary mety misy fiantraikany amin'ny fahasalamana na mankarary raha sakafo.

### Famaritana ny Loto
Ny **loto** dia mety ho avy amin'ny:

* **Fako sy loto ara-batana**: Ny loto dia mety ho avy amin'ny zavatra simba, sisa tavela, menaka, na loto amin'ny tany sy ny fitaovana.
* **Loto amin'ny rivotra**: Mety hitranga ny loto amin'ny rivotra, toy ny setroka avy amin'ny fiara sy indostria, izay mety hanimba ny kalitaon'ny rivotra.
* **Loto amin'ny rano**: Ny rano misy loto dia mety hitranga noho ny fivalanan-drano (mamany), ny fako, na ny zavatra miparitaka atsipin'ny olona.

### Ny Fiantraikan'ny Loto
Ny loto dia mety hisy fiantraikany ratsy amin'ny:

* **Fahasalamana**: Ny loto amin'ny tany, rivotra, na rano dia mety hiteraka aretina, toy ny aretin'andoha, aretin'ny fo, ary ny aretina mifandray amin'ny fiparitahan'ny mikraoba, ny aretin'ny fitaovam-pisefoana.
* **Fiantraikany amin'ny [[tontolo iainana]]**: Ny loto dia afaka manimba ny toetr'andro sy ny fiainana eo amin'ny tontolo iainana, miteraka fahaverezan'ny biby sy ny zavamananaina.

### Ny Fomba Fiarovana sy Fitsaboana
* **Fahadiovana sy fidiovana**: Ny fomba fiarovana amin'ny loto dia ahitana ny fanajana ny fahadiovana, toy ny fanasana tanana sy ny fiarovana amin'ny fifandraisana amin'ny loto.
* **Fampihenana ny loto amin'ny tany sy rano**: Ny fanadiovana sy fitantanana ny fako, ny fanamboarana rafitra madio amin'ny fivalanana, ary ny fanatsarana ny fitantanana ny rano dia fomba fanao tsara amin'ny fiarovana amin'ny loto.
* **Fiarovana amin'ny loto amin'ny rivotra**: Ny fampiasana angovo madio sy ny fanatsarana ny fiara sy ny fitaovana indostrialy dia afaka manampy amin'ny fisorohana ny loto amin'ny rivotra.

### Ny Ady Amin'ny Loto
Ny ady amin'ny loto dia miantefa amin'ny hetsika manan-danja amin'ny fiarovana ny tontolo iainana sy ny fahasalamana. Ireo hetsika maneran-tany toy ny **Andro maneran-tany ho an'ny Fahadiovana** (World Cleanup Day) dia manampy amin'ny fanentanana sy fanomezana fahalalana ny olana momba ny loto sy ny fomba fiarovana azy.

Ny **loto** dia zava-dehibe amin'ny fiarovana ny fahasalamana sy ny tontolo iainana, ka ilaina ny fitandroana sy ny fanatsarana ny fahadiovana sy ny fanabeazana ho an'ny vahoaka maneran- tany mba hampanjaka ny fahadiovana.
James Schlesinger

**James Rodney Schlesinger** (teraka ny 15 Febroary 1929 tao New York City; maty ny 27 Martsa 2014 tao Baltimore, Maryland) dia mpanao politika amerikanina. Niasa ho Sekreteran'ny Fiarovana Amerikana nanomboka tamin'ny 1973 ka hatramin'ny 1975 teo ambany fitondran'ny Filoha Richard Nixon sy Gerald Ford izy. Ny mpandimby an'i Ford, Jimmy Carter, no nanendry azy ho Sekreteran'ny Angovo amerikanina voalohany.

## Asa Akademika
Nihalehibe tao amin'ny fianakaviana jiosy kilasy antonony i Schlesinger. Niova ho Loterana izy taorian'ny fitsidihana an'i Alemaina tamin'ny taona 1950. Nianatra tao amin'ny Sekoly Horace Mann sy ny Oniversiten'i Harvard i Schlesinger, nahazo diplaoma B.A. tamin'ny 1950, M.A. tamin'ny 1952, ary Ph.D. tamin'ny 1956, samy momba ny toekarena avokoa.

## Jereo koa
Baltimore, Maryland

Ny **Baltimore** no tanàna lehibe indrindra any any Maryland. Baltimore dia manana mponina 585.778 ary iray amin'ireo seranan-tsambo manan-danja indrindra any Etazonia.

Izy io no ivon'ny faritra metropolitan Baltimore.

Ny tokantrano sy ny fasana Edgar Allan Poe dia hita ao Baltimore. Baltimore dia toerana nahaterahan'i Frank Zappa sy ny mpilomano Michael Phelps, izay heverina ho olympian mahomby indrindra amin'ny fotoana rehetra.

## Jereo koa
Dave Murray

**David Murray Murray** (teraka tamin'ny 23 Desambra 1956) dia mpitendry gitara anglisy, izay fantatra indrindra amin'ny maha-mpikambana ao amin'ny Bandy vy Iron Maiden.

Niaraka tamin'i Iron Maiden tany am-piandohan'ny tantarany izy, ary mpikambana ao amin'ny tarika faharoa no nanatanteraka ny tarika faharoa taorian'ny mpanorina an'i Steve Harris. Izy sy Harris no mpikambana tokana ao amin'ny Iron Maiden izay niseho tamin'ny rakitsary rehetra.

Tarika: Iron Maiden

## Jereo koa
* Biôgrafia
Ron DeSantis

**Ronald Dion Desantis** (teraka ny 14 septambra 1978 tao Jacksonville, Florida), mpanao politika amerikanina, mpisolovava, ary mpiandraikitra ny tafika an-dranomasina izay nanompo hatramin'ny taona 2019 taorian'ny governoran'i , .

Mpikambana ao amin'ny antoko repoblikana, nanompo tamin'ny 2013 ka hatramin'ny 2018 izy satria ny solontenan'ny A.S. avy amin'ny distrika faha-6 an'ny Florida. DeSantis dia kandidà ho an'ny fanendrena ny filoham-pirenena Repoblikana 2024, nanala ny firotsahany tamin'ny Janoary 2024 Janoary.
Republican party

Ny **Republican party** (malagasy: *antoko Repoblikana*), izay antsoina koa hoe ny antoko taloha (Grand Old Party =  GOP), dia antoko politika sy tsy mendrika an'i Konservativa sy havanana any . Nipoitra izy io ho toy ny fifaninanana lehibe amin'ny antoko demokratika tamin'ny taona 1850, ary ny antoko roa dia nanjaka tamin'ny politika amerikana nanomboka tamin'izany.

Ny antoko Repoblikana dia naorina tamin'ny taona 1854 tamin'ny mpikatroka anti-mpanandevona sy ny fanitarana ny fanandevozana ho any amin'ny faritany.

Nahazo fanampiana haingana tany avaratra. Ny fifidianana nataon'i Abraham Lincoln tamin'ny 1860 dia nitarika ny fitsidihan'ny fanjakana atsimo sy ny fipoahan'ny ady an-trano amerikana.

Ny tandindony dia elefanta mena:

## Jereo koa
* Donald Trump
Frederick VIII (Danemarka)

**Frederick VIII** (Danemark) (alemà: *Friedrich VIII.*), avy ao an-tranon'i Schleswig-Holstein-Sondtein-Solücksburg (sampana ao amin'ny tranon'i Oldenburg), teraka ny 3 jona 1843 tany Kaopenagy; maty tamin'ny 14 Mey 1912 tany Hamburg), dia mpanjakan'i  nanomboka tamin'ny 1906 ka hatramin'ny nahafatesany.

Dia ilay lahimatoan'i King Christian IX. Ary ny vadiny, ny mpandova an'i Danemarka, ny andriambavy Louise, zanakavavin'ny tompon-tany Titulaere Wilhelm of Hesshelm avy any Hessen-kassel-Rumpenheim. 

Frederick dia andriana satro-boninahitra nandritra ny 43 taona ary nanomana ny tenany ho amin'ny fahamendrehan'ny mpanjaka.

Taorian'ny nahafatesan'ny rainy tamin'ny 1906, dia niakatra ny seza fiandrianana izy tamin'ny faha-62 taonany.

Natolotry ny natiora izy ary, tsy toy ny rainy, nanohana ny fampidirana ny rafitry ny rafitry ny parlemantera tamin'ny 1901. Na izany aza, noho ny fidirany farany teo amin'ny seza fiandrianana dia izy nandritra ny enin-taona, izay nijaliany tamin'ny olana ara-pahasalamana.

## Jereo koa
*Christian IX (Danemarka)
*Christian X  (Danemarka)
*Margrethe II
*Frederik X
Giessen

Tanànan'ny oniversite ao amin'ny distrikan'i Gießen (na *Giessen*) ao Hessen Afovoany i **Giessen** (na *Gießen*), ary manana mponina 89.179 (2024), izy no tanàna fahafito lehibe indrindra ao amin'ny fanjakan'i , .

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Christian IX (Danemarka)

**Christian IX** (teraka tamin'ny 8 aprily 1818 tao amin'ny Casttorn Castle tao Schleswig; dia maty ny 29 Janoary 1906 tao Amalienborg Castle any Kaopenagy) dia mpanjakan'i  nanomboka tamin'ny taona 1863.

Ny Prince Christian dia mpikambana ao amin'ny tranon'i Schleswig-Holstein-Sondtein-Sondtein-Glücksburg, sampana lavitra lavitra ny tranon'i Oldenburg, naorin'i mpanjakan'i Christian III. nidina avy tany Danemarka sy Norvezy. Raha jerena ny fanonganana ny tsipika lehibe indrindra amin'ny tranon'i Oldenburg, dia nomena anarana ho monarchie Danaron'i Danaria ny Kristiana, satria vokatry ny 1852 ny mpanjakan'i Frederick VII ny mpandimby azy.

## Jereo koa
*Christian IX (Danemarka)
*Frederick VIII (Danemarka)
*Christian X  (Danemarka)
*Margrethe II
*Frederik X
Rüsselsheim

**Rüsselsheim am Main** (*Rüsselsheim* hatramin'ny 30 Jolay 2015) no tanàna fahafolo lehibe indrindra ao amin'ny fanjakan'i  miaraka amin'ny mponina eo amin'ny 66 000 eo ho eo ary anisan'ny faritra metropolitanin'i Frankfurt am Main. Nahazo laza iraisam-pirenena i Rüsselsheim tamin'ny alàlan'ny mpanamboatra fiara Opel.

## Toerana ara-jeografika
Eo anelanelan'i Frankfurt am Main sy Mainz i Rüsselsheim. Ny tapany atsimon'ny seranam-piaramanidina Frankfurt dia ao anatin'ny faritry ny tanànan'i Rüsselsheim

## Ony
* Main

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Albert Schweitzer

**Ludwig Philipp Albert Schweitzer** (teraka ny 14 Janoary 1875, tao Kaysersberg akaikin'i Colmar, Alsace-Lorraine (); maty ny 4 Septambra 1965, tao Lambarene, Gabon) dia dokotera, filozofa, teolojiana protestanta, mpitendry orgue, mpahay mozika ary mpiaro ny fandriampahalemana avy any Alemaina-Frantsa.

Heverina ho iray amin'ireo mpandinika manan-danja indrindra tamin'ny taonjato faha-20 izy.

Schweitzer, fantatra amin'ny anarana hoe *Dokotera Ala*, dia nanorina toeram-pitsaboana tao Lambarene any Gabon, Afrika Afovoany. Namoaka asa soratra maro sy nankasitrahana izy, anisan'izany ny asa soratra teolojika sy filozofika, asa soratra momba ny mozika, indrindra momba an'i Johann Sebastian Bach, ary asa soratra momba ny tantaram-piainany. Tamin'ny 1953, nahazo ny Loka Nobel ho an'ny Fandriampahalemana tamin'ny 1952 izy, izay nekeny tamin'ny 1954.