Vondrom-poko ao Eorôpa

Ny **Eorôpeana** no ifantohan' ny etnôlôjia eorôpeana, izay sehatry ny antrôpôlôjia mifandraika amin' ny vondrom-poko isan-karazany monina any amin' ny firenen' i Eorôpa. Ny vondrona tsirairay dia azo faritana amin' ny alalan' ny razambe ara-pototarazo iraisana,  ny fiteny iombonana, na izy roa miaraka.

Ny ankamaroan' ny mponina any Eorôpa amin' izao fotoana izao dia heverina ho teratany any amin' ny fireneny na ny faritra misy azy. Tombanana ho 105 tapitrisa ny fitambaran' ny vahoaka vitsy anisa ao Eorôpa, na 14 % amin' ny Eorôpeana miisa 770 tapitrisa tamin' ny taona 2002 izany. Ny Rosiana,  izay misy mponina 120 tapitrisa eo ho eo, no betsaka indrindra amin' ny Eorôpeana.

Tsy misy famaritana eken' ny rehetra sy mazava tsara ny teny hoe "vondrom-poko" sy "olom-pirenena" (*nationalité*). Ao amin' ny tontolon' ny etnôgrafia eorôpeana indrindraindrindra, ny teny hoe "vondrom-poko", "vahoaka", "​​olom-pirenena" ary "vondrona ara-poko sy ara-piteny" dia matetika ampiasaina ho toy ny mitovy hevitra, na dia mety tsy hitovy ny fisafidianana ny fampiasana azy ireo amin' ny toe-javatra manokana ho an' ny firenena tsirairay ao Eorôpa.

Tamin' ny taona 2021 dia 23,7 tapitrisa ny isan' ny tsy teratanin' ny Vondrona Eorôpeana izay monina any amin' ny firenen' ny Vondrona Eorôpeana, izany hoe 5,3% amin' ny mponin' ny Vondrona Eorôpeana. Ny firenena be mponina tsy teratany dia i Alemaina, i Espaina, i Frantsa ary i Italia. Ireo firenena efatra mpikambana ireo dia ahitana ny 70,3% amin' ny mponina tsy teratanin' ny Vondrona Eorôpeana rehetra monina ao amin' ny firenen' ny Vondrona Eorôpeana. Ny mponina ao amin' ny Vondrona Eoropeana, izay miisa 450 tapitrisa eo ho eo, dia roa ampahatelon' ny mponin' i Eorôpeana manontolo ankehitriny.

I Espaina sy ny Fanjakana Mitambatra (*United Kingdom*) dia tranga manokana, satria ny fanondroana ny maha olom-pirenena, Espaniôla sy Britanika, dia mety hampiady hevitra amin' ny lafiny ara-poko, izay mahafaoka ny vondrom-poko isan-karazany ao amin' ilay faritra (jereo ny fanindrahindram-pirenena (na nasiônalisma) sy ny fanindrahindram-paritra (rejiônalisma) ao Espaina sy ny mponina teratany ao amin' ny Fanjakana Mitambatra). Tranga mitovy amin' izany i Soisa, fa ny sokajin' ny zana-bondrona ara-piteny ao Soisa dia heverina eo amin' ny lafiny ara-poko sy ara-piteny.

## Fanasokajiana ara-piteny

### Fianakaviam-piteny indô-eorôpeana

#### Vondrom-piteny lehibe
Amin' ny fitambaran' ny mponina ao Eorôpa izay miisa 740 tapitrisa eo ho eo (tamin' ny 2010), dia efa ho 90% (na 650 tapitrisa eo ho eo) no tafiditra ao anatin' ny sampana telo lehibe amin' ny fiteny indô-eorôpeana: sampam-piteny jermanika sy vondrom-piteny rômana ary vondrom-piteny slava.

Indreto ny fiteny ao amin' ny vondrom-piteny jermanika: fiteny alemana, anglisy, danoà, skôtsy, ferôiana, frisiana, idisy, islandika, limborgiana, loksemborgiana, neerlandey, nôrveziana, saksôna ambany, skaniana, soedoà. Ny fiteny afrikansa dia karazan' ny fiteny neerlandey tenenin' ny Afrikana Tatsimo sy Namibiana mpifindra monina.

Indreto ny fiteny rômana na latina: fiteny aromaniana, arpitana, espaniôla, frantsay sy fiteny ôily hafa, frioliana, galisiana, istrô-romaniana, italiana, katalana, kôrsa, ladinô, ligoriana, meglenô-rômaniana, ôksitana, pôrtogey, romaniana, rômantsa, sardiniana (sarda), venetiana.

Ny vondrom-piteny slava dia ahitana ny fiteny belarosiana, bolgariana, kasobiana, makedôniana, okrainiana. pôlôney, rosiana, rosina, serbô-krôatiana, slôvaka, slôveniana, sôrbiana (na soràba), ary tseky.

#### Fiteny hafa
Ny fiteny indô-eorôpeana telo manirery dia tsy tafiditra anatina zana-bondrona lehibe kokoa ary tsy mifandray akaiky amin' ireo fianakaviam-piteny lehibe ireo, dia ireto izany: fiteny grika (12 tapitrisa) sy albaniana (9 tapitrisa) ary armeniana (3,5 tapitrisa).

Ho fanampin' ireo dia misy ihany koa ny zana-bondrona kely kokoa ao anatin' ny fianakaviam-piteny indô-eorôpeana any Eorôpa, ao anatin' izany:

* fiteny baltika, ahitana ny fiteny latviana, ny fiteny litoaniana, ny fiteny samôgitiana ary ny fiteny latgaliana.
* fiteny seltika, ahitana ny fiteny bretôna, ny fiteny kôrnisa, ny fiteny irlandey, ny fiteny manksa, ny fiteny velsa, ary ny fiteny ekôsey gaelika.
* fiteny iranika, indrindra ny fiteny ôsetiana ao Kaokazy.
* fiteny indô-ariana izay ahitana indrindra ny fiteny rômany tenenin' ny Vahoaka Roma ao Eorôpa Atsinanana, izay mifandray amin' ny fiteny indô-ariana ao amin' ny Zana-kôntinenta Indiana.

### Fiteny ao amin' ny fianakaviam-piteny hafa
Ankoatra ny fiteny indô-eorôpeana dia misy fianakaviam-piteny hafa ao Eorôpa, izay heverina ho tsy misy ifandraisany amin' ny fiteny indô-eorôpeana.

#### Fiteny oralika

* Fiteny oralika, ahitana ny fiteny estôniana, ny fiteny finoà, ny fiteny hongariana, ny fiteny kômy, ny fiteny livôniana, ny fiteny mary, ny fiteny môrdvina, ny fiteny samy, ny fiteny samôieda, ary ny fiteny odmorta.

#### Fiteny torkika

* Fiteny torkika, ahitana ny fiteny azery, ny fiteny baskira, ny fiteny tsovasa, ny fiteny gagaoza, ny fiteny kazàka, ny fiteny nôgay, ny fiteny tatara, ny fiteny tiorka, ary ny fiteny tatara krimeana.

#### Fiteny semitika

* Fiteny semitika, ahitana ny fiteny asiriana (fiteny arameana vaovao tenenin' ny Kristiana asiriana  ao amin' ny ampahan' i Torkia sy Kaokazy), ny fiteny hebreo (tenenin' ny Jiosy sasany), ary ny fiteny maltey. Ny fiteny arabo dia tenenin' ny mpifindra monina avy any Atsinanana Afovoany sy Afrika Avaratra.

#### Fiteny kartveliana

* Fiteny kartveliana (atao hoe fiteny kaokaziana atsimo), ahitana ny fiteny jeôrjiana, ny fiteny zana (fiteny mingreliana sy fiteny laza), ary ny fiteny svana.

#### Fiteny kaokaziana

* Fiteny kaokaziana avaratra-andrefana, ahitana ny fiteny abkazy, ny fiteny abaza, ny fiteny sirkasiana (fiteny adigeana sy fiteny kabardiana), ary ny fiteny obika.
* Fiteny kaokaziana avaratra-atsinanana, ahitana ny fiteny avara, ny fiteny tsetsena, ny fiteny dargina, ny fiteny ingosa, ny fiteny laka, ary ny fiteny lezgiana.

#### Fiteny manirery

* Fiteny manirery:  ny fiteny baska, tenenina ao amin' ny Faritra Baskan' i Espaina sy Frantsa, no fiteny manirery tokana ao Eorôpa, ary heverina ho tsy misy ifandraisany amin' ny fiteny hafa mpola velona; na dia manam-pifandraisana amin' ny fiteny akitaniana efa maty aza.

#### Fiteny môngôlika

* Fiteny môngôlika izay hita amin' ny alalan' ny fiteny kalmika, izay tenenina ao amin' ny tapany atsimo amin' i Rosia.

## Fitsinjarana ara-poko isam-pirenena

## Jereo koa

* Vondrom-poko ao Afrika
* Vondrom-poko ao Azia
* Vondrom-poko ao Amerika
* Vondrom-poko ao Ôseania

## Loharano sy fanamarihana