open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mojtaba Tarshiz

**Mojtaba Tarshiz** (teraka ny 26 Martsa 1978 – maty ny 8 Janoary 2026) dia mpilalao baolina kitra Iraniana izay nilalao tao amin'ny Ligin'ny Baolina Kitra Premier an'i Iran.

## Asa matihanina
Niditra tao amin'ny Tractor Sazi i Tarshiz tamin'ny taona 2009 rehefa avy nandany ny roa taona teo aloha tao amin'ny Esteghlal Ahvaz.

## Fahafatesana
Voalaza fa novonoin'ny tafika Repoblika Islamika nandritra ny fihetsiketsehana Iraniana tamin'ny taona 2026 i Tarshiz tamin'ny 8 Janoary 2026. Voatifitra izy rehefa avy niaro ny vadiny, Arezou Madani, tamin'ny vatany rehefa nitifitra ireo mpanao fihetsiketsehana tao Andisheh andrefan'ny faritanin'i Tehran ny mpitandro filaminana. Voatifitra tamin'ny basy pellet mivantana izy ary maty fotoana fohy taorian'izay.

Ny teniny farany dia: *Fahafatesana ho an'ny Khamenei*.
## Jereo koa
Clusiaceae

Ny ***Clusiaceae***, fantatra ihany koa amin' ny anarana hoe ***Guttiferae*** dia fianakavian-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka ao amin' ny filaharana Malpighiales. Ahitana karazana miisa 750 hatramin' ny 1&nbsp;000 eo ho eo izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana eo anelanelan' ny 13 sy 40 (anisan' izany ny zavamaniry ao amin' ny fianakaviana *[[Hypericaceae]]* sy ny *[[Calophyllaceae]]* ankehitriny) ity fianakaviana ity, arakaraka ny fanasokajiana. Hita eran-tany, manomboka amin' ny faritra manana toetany antonony ka hatramin' ny faritra mafana, ity fianakaviana ity, izay ahitana zavamaniry ahitra, vahy, hazobotry, ary hazo.

## Fanasokajiana
Nampiditra ity fianakaviana ity ho ao amin' ny filaharana Malpighiales ny fanasokajiana filôjenetika. Noho izany dia niova be avy amin' ny fanasokajian' i Cronquist (1981) mankamin' ny fanasokajiana APG III (2009) io fianakaviana io; nozaraina amin' ny fianakaviana telo ny vondron-karazana sasany, ny sasany kosa mbola tsy fantatra mazava.

* *[[Calophyllaceae]]*: *Calophyllum*, *Caraipa*, *Clusiella*, *Endodesmia*, *Haploclathra*, *Kayea*, *Kielmeyera*, *Lebrunia*, *Mahurea*, *Mammea*, *Marila*, *Mesua*, *Neotatea*, *Poeciloneuron*;

* *Clusiaceae*: *Ascyrum* Mill, 1754, *Oedematopus* (= *Clusia*), *Pilosperma* (= *Clusia*) ;

* *[[Hypericaceae]]*: *Ascyrum* L., 1753, *Cratoxylon*, *Eliaea* na *Eliea*, *[[Harungana]]*, *Hypericum*, *Psorospermum*, *Sanidophyllum*, *Santomasia*, *Thornea*, *Triadenum*, *Vismia*;

* *Incertae sedis*: *Havetia*, *Havetiopsis*, *Quapoya*, *Rheedia*.

## Lisitry ny vondron-karazana
Inty ny lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny fianakaviana *Clusiaceae* araka ny *[[Angiosperm Phylogeny Website]]* (11 Desambra 2016):

* *Allanblackia* Bentham
* *Chrysochlamys* Poepp.
* *Clusia* L.
* *Dystovomita* (Engler) D'Arcy
* *[[Garcinia]]* L.
* *Lorostemon* Ducke
* *Montrouziera* Planchon & Triana
* *Moronobea* Aublet
* *Pentadesma* Sabine
* *Platonia* Martius
* *[[Symphonia (zavamaniry)|Symphonia]]* L. f.
* *Thysanostemon* Maguire
* *Tovomita* Aublet
* *Tovomitopsis* Planchon & Triana
Zug

I **Zug** *([[fiteny frantsay|frantsay]]: Zoug, [[Fiteny italiana|italiana]]: Zugo)* dia tanàna indrindra any ,  Ny tanàna no misy ao amin'ny kantôn'i Zug (frantsay: *Zoug*). Ny isan' ny mponina ao aminy dia 32.122  araka.

## Toerana
Miorina amin'ny haavo 425 metatra ambonin'ny haabon'ny ranomasina eo amin'ny Farihin'i Zug, any afovoan'i Soisa, i Zug.
Any amin'ny 23 km atsimon'i Zürich (araka ny mahazatra) no misy ny tanànan'i Zug.

## Jerea koa
**Soisa
*Lisitra ny tanàna any Soisa
Holcim

Ny **Holcim AG**, izay manana ny foibeny ao Zug, , dia iray amin'ireo mpamokatra fitaovam-panorenana lehibe indrindra eran-tany. Araka ny *Forbes Global 2000*, ny Holcim dia laharana faha-275 amin'ireo orinasa lehibe indrindra eran-tany amidy ampahibemaso (tamin'ny taona 2024).

Ny anarana Holcim dia avy amin'ny anaran'ny orinasa taloha, *Holderbank* (nomena anarana avy amin'ny tanàna mitovy anarana), sy ny teny frantsay hoe *ciments*, izay midika hoe simenitra. Taorian'ny fampiraisana azy tamin'ny *Lafarge* tamin'ny taona 2016, ny orinasa dia fantatra vetivety tamin'ny anarana hoe *LafargeHolcim*. Tamin'ny taona 2021, dia niverina tamin'ny anarana hoe **Holcim** izy.

## Hetsika
Miasa any amin'ny firenena 80 eo ho eo ny vondrona hatramin'ny Jona 2018. Manana toerana 892 any Eoropa izy izay mampiasa olona 21.317, toerana 539 any Azia-Pasifika izay mampiasa olona 24.153, toerana 286 any Afrika izay mampiasa olona 12.901, toerana 523 any Amerika Avaratra izay mampiasa olona 12.697, ary toerana 139 any Amerika Latina izay mampiasa olona 9.305

Peji internet: Holcim

## Jereo koa
Ericales

Ny **Ericales** dia filaharan-javamaniry lehibe izay ahitana zavamaniry mamony roa ravin-tsimoka isan-karazany. Ny karazana ao amin' io filaharana io dia manana lanjany ara-barotra lehibe, indrindra ny dite (*[[Camellia sinensis]]*), ny kaky (*[[Diospyros kaki]]*), ny ramontsina na lamoty (*[[Vaccinium]]*). Ity filaharana ity dia ahitana hazo, hazobotry, vahy, ahitra, ary na dia zavamaniry mpihinam-bibikely aza (ohatra, ny *Sarracenia*). Ity filaharana ity dia ahitana fianakaviana 22, araka ny fanasokajiana APG IV.

## Fanasokajiana
Ahitana fianakaviana 22 ny filaharana Ericales araka ny fanasokajiana APG IV:

* *Actinidiaceae*
* *Balsaminaceae*
* *Clethraceae*
* *Cyrillaceae*
* *Diapensiaceae*
* *[[Ebenaceae]]*
* *[[Ericaceae]]*
* *Fouquieriaceae*
* *Lecythidaceae*
* *Marcgraviaceae*
* *Mitrastemonaceae*
* *Pentaphylacaceae*
* *Polemoniaceae*
* *Primulaceae*
* *Roridulaceae*
* *Sapotaceae*
* *Sarraceniaceae*
* *Sladeniaceae*
* *Styracaceae*
* *Symplocaceae*
* *Tetrameristaceae*
* *[[Theaceae]]*

## Jereo koa

* Theales
* Ebenales
Pentaphylacaceae

Ny ***Pentaphylacaceae*** dia fianakavian-javamaniry mamony sy roa ravin-tsimoka ao anatin' ny Ericales. Ao amin' ny fanasokajiana APG III tamin' ny taona 2009, dia ahitana ny fianakaviana *Ternstroemiaceae* teo aloha.

## Vondron-karazana
Tamin' ny taona 2014, ny *[[Angiosperm Phylogeny Website]]* dia nahitana vondron-karazana 14 ao amin' ny fianakaviana *Pentaphylacaceae*. Ny *[[Plants of the World Online]]* amin' izao fotoana izao dia mitanisa karazana 12:

* *Adinandra* Jack
* *Anneslea* Wall.
* *Archboldiodendron* Kobuski
* *Balthasaria* Verdc.
* *Cleyera* Thunb.
* *Eurya* Thunb.
* *Euryodendron* Hung T.Chang
* *Freziera* Sw. ex Willd.
* *Pentaphylax* Gardner & Champ.
* *Symplococarpon* Airy Shaw
* *Ternstroemia* Mutis ex L.f.
* *Visnea* L.f.

## Jereo koa

* *[[Theaceae]]*
Hazomasina

Ny **hazomasina** (teny malagasy) dia zavamaniry isan-karazany, ka anisan' izany:

* ny *[[Dracaena angustifolia]]* (*[[Asparagaceae]]*);
* ny *[[Syzygium emirnense]]* (na *[[Syzygium emirnense|Eugenia emirnensis]]* teo aloha) (*[[Myrtaceae]]*);
* ny *[[Garcinia chapelieri]]* (*[[Clusiaceae]]*).

## Jerreo koa

* *[[Dracaena]]*
* *[[Syzygium]]*
* *[[Eugenia]]*

* *[[Garcinia]]*
Maintifo

Ny **maintifo** (teny malagasy) dia zavamaniry isan-karazany, ka anisan' izany:

* ny *[[Cadaba madagascariensis]]*
* ny *[[Vaughania depauperata]]* (na *[[Vaughania depauperata|Indigofera depauperata]]* teo aloha)

## Jereo koa

* ny *[[Cadaba]]*
* ny *[[Vaughania]]*
* ny *[[Indigofera]]*
Tangozam-bony

Ny **tangozam-bony** na **tangozam-boa** na tsorina hoe **tangoza** dia ampahany mampitohy ny vonin-javamaniry na ny voan-javamaniry (aorian' ny fitsaihana) amin' ny taho. Misy anefa ny vony sy ny voa izay manana tangozany fohy dia fohy na tsy manana tangozany mihitsy. Ny tangozam-bony na tangozam-boa dia mitovy firafitry amin' ny taho (toy ny tangozan-dravina, izay mitondra ny ravina). Maitso sy tsy misy ravina izy io amin' ny ankapobeny. Na izany aza, ny tangozan-dravina dia mety hisy ravina, matetika kely dia kely, ary indraindray miova ho braktea, maitso na miloko hafa, maneho ny vony na vondrom-bony. Ohatra, ao amin' ny madagasikara (*Euphorbia pulcherrima*), ny singa manaingo dia braktea mena midorehitra, fa kely dia kely ny vondrom-bony. Amin' ny zavamaniry sasany dia misy loko marevaka ny tangozam-bony. Ny tangozam-bony na tangozam-boa dia mety hisampantsampana maro, indrindra amin' ny vondrom-bony lasa sampaho na salohy. Amin' ity tranga ity, ny sampantsampany dia antsoina hoe "zana-tangozam-bony" na "zana-tangozam-boa".

Amin' ny zavamaniry sasany, ny tangozam-bony dia mandalo fiovana miavaka aorian' ny fitsaihana:

* ao amin' ny  mahabibo (*Anacardium occidentale*) dia mivonto ny tangozam-bony ary manjary be nofony, mamorona ilay zavatra toa voany azo hanina, izay mitondra ny tena voankazo marina eny amin' ny tendrony;
* ilay atao hoe voan' ny frezy tsy tena voa fa vokatry;
* ao amin' ny voanjo, ny ampahany amin' ny tangozam-bony antsoina dia mihalava be ary midina, mahatonga ny fihary atodinaina hilevina ka hiova ho voan' ny voanjo izay mihamatoy any ambanin' ny tany.

## Jereo koa

* Lisitry ny taovan-javamaniry
Theales

Ny **Theales** dia filaharan-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka. Araka ny fanasokajiana filôjenetika APG II (2003) sy fanasokajiana APG III (2009), dia tsy misy io filaharana io. Ny fianakaviana sasany, toy ny *[[Theaceae]]*, dia napetraka ao anatin' ny Ericales. Ao amin' ny fanasokajian' i Cronquist (1981), dia ahitana ireto fianakaviana 18 manaraka ireto:

* *Actinidiaceae*
* *Caryocaraceae*
* *[[Clusiaceae]]*
* *Dipterocarpaceae*
* *Elatinaceae*
* *Marcgraviaceae*
* *Medusagynaceae*
* *Ochnaceae*
* *Oncothecaceae*
* *Paracryphiaceae*
* *Pellicieraceae*
* *Pentaphylacaceae*
* *Quiinaceae*
* *Sarcolaenaceae*
* *Scytopetalaceae*
* *Sphaerosepalaceae*
* *Tetrameristaceae*
* *[[Theaceae]]*

## Jereo koa

* Ericales
* Malpighiales
Theaceae

Ny ***Theaceae*** dia fianakavian-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka ao amin' ny filaharana Ericales (na Theales teo aloha). Ahitana karazana 500 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 7 ka hatramin' ny 40 arakaraka ny fanasokajiana iry fianakaviana ity. Hazo sy hazobotry maniry any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly ny karazana ao aminy. Ny fanasokajiana filôjenetika dia nampizara an' io fianakaviana io, izay tsy vondrona mônôfiletika, ary nametraka azy tao anatin' ny flaharana Ericales. Amin' izao fotoana izao, ny karazana ao amin' ny *Theaceae* amin' ny hevitra mifintin' io teny io dia tsy misy afa-tsy 195 karazana mitsinjara amin' ny vondron-karazana sivy. Ny zavamaniry tao amin' ny fianakaviana *Ternstroemiaceae* dia tafiditra ao anatin' ny *Theaceae*; na izany aza, ny fanasokajiana APG III tamin' ny taona 2009 dia mametraka azy ao amin' ny *[[Pentaphylacaceae]]*. Ny ankamaroan' ny karazana fa tsy izy rehetra dia avy any Sina sy Azia Atsinanana.

## Vondron-karazana
Vondron-karazana valo no ekena amin' izao fotoana izao:

* *Apterosperma* Hung T. Chang
* *[[Camellia]]* L., tafiditra ao ny *Dankia* Gagnep., ny *Piquetia* (Pierre) H.Hallier, ny *Thea* L., ary ny *Yunnanea* Hu
* *Franklinia* Marshall
* *Gordonia* Ellis, tafiditra ao ny *Laplacea*
* *Polyspora* Sweet
* *Pyrenaria* Blume, tafiditra ao ny *Dubardella* H.J.Lam, ny *Glyptocarpa* Hu, ny *Parapyrenaria* H.T.Chang, ny *Sinopyrenaria* Hu, ary ny *Tutcheria* Dunn
* *Schima* Blume
* *Stewartia* L., tafiditra ao ny *Hartia* Dunn

## Jereo koa
Zana-tangozam-bony

Ny **zana-tangozam-bony** na **zana-tangozam-boa** dia taho kely izay mitondra vony tsirairay ao amin' ny vondrombony na vondromboan' ny zavamaniry sasany. Mety tsy manana ny vony ao amin' ny vondrombonin' ny zavamairy sasany. Ny taho na sampana mitondra ny vondrombony na ny vondromboa iray manontolo dia antsoina hoe tangozam-bony na tangozam-boa. Mety hanana braktea iray na maromaro ny zana-tangozam-bony na zana-tangozam-boadia.

## Jereo koa

* Lisitry ny taovan-javamaniry
Xiomara Castro

**Iris Xiomara Castro Sarmiento**, (teraka ny 30 Septambra 1959 tao Santa Bárbara), fantatra ihany koa amin'ny anarany ara-panambadiana hoe **Xiomara Castro de Zelaya**, dia mpanao politika sy mpandraharaha Hôndorasy, izay efa filoha faha-39 an'i Hôndorasy nanomboka tamin'ny taona 2022.

Izy no filoha vehivavy voalohany tao amin'ny firenena.

## Jereo koa
Oldenlandia corymbosa

Ny ***Oldenlandia corymbosa*** dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Rubiaceae]]*. Antsoina hoe  **ahibitsika** izy io amin' ny teny malagasy. Ampiasaina any Sina sy India izy io mba hitsaboana ny maso marary, fanalana kankana sy katsentsitra an-tsinay maro hafa, itsaboana ny rohana, fanala poizina, manampy amin' ny fandevonan-kanina, mampitombo ny amany, mampandrehoka, iadiana amin' ny tazo sy amin' ny tazovony, manamora ny fahaterahan' ny zaza ary fanafody vavony, fa ny fakany kosa dia voalaza fa manala kankana.

## Famariparitana

Zavamaniry ahitra manana rantsana miakatra na mitsangana izay misy zoro efatra sady maniry isan-taona ny *Oldenlandia corymbosa*. Mifanipaka ny ravin' ny *Oldenlandia corymbosa* ary mety tsy manana tangozany na kely tangozany. Izy ireo dia manana endrika salavalava, ary mety mahagtratra halava 1,5 hatramin' ny 2,5 sm sy sakany 4 hatramin' ny 7 mm. Miloko manja mirefy 0,2 mm ny vihim-boany.

## Jereo koa

* *[[Oldenlandia]]*
André Ventura

**André Claro Amaral Ventura**, teraka tamin'ny 15 Janoary 1983 tao Sintra,  dia mpanao politika portogey.

Tamin'ny taona 2019, rehefa nandao ny PSD (*Antoko Sosialy Demokratika*), dia nanangana ny antoko *Chega* elatra havanana izy ary lasa solombavambahoaka. 

Kandida tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny taona 2021 izy, nahazo vato 12%; nirotsaka hofidiana indray tamin'ny taona 2026, ary tafiditra tamin'ny fihodinana faharoa tamin'ny vato manankery 23.39%.

## Jereo koa
Sintra

Tanàna portogey ao amin'ny distrika sy ny faritra metropolitanin'i Lisboa i **Sintra**, izay anisan'ny faritra avaratra (Lisboa lehibe), izay anisan'ny faritany ara-tantaran'i Estremadura.

Izy no foiben'ny kaominina Sintra, izay manana velaran-tany 319.23 km² ary mponina 395.528 amin'ny taona 2023.

## Jereo koa
Estremadura

Faritany (na faritra voajanahary) an'i  i **Estremadura**, naorina tamin'ny Moyen Âge ary nanjavona tamin'ny taonjato faha-19. Inoana fa avy amin'ny teny latina hoe *Extrema Durii* (fararano amin'ny Douro)[1] ny anarany, izay manondro ireo faritany azo, manaraka ny Reconquista Kristiana, atsimon'ny Reniranon'i Douro (io ihany koa no niandohan'ny anaran'ny faritra Espaniola ao Extremadura); niaraka tamin'ny fandrosoan'ny Reconquista nianatsimo, dia niitatra ihany koa ny hevitra momba an'i Estremadura, ho toy ny sisin-tany, ka tamin'ny taonjato faha-15, dia nitovy tamin'ny distrikan'i Lisboa, Setúbal, Santarém ary Leiria i Estremadura.

Nandritra ny tantara, dia matetika no niova ny sisin-tanin'i Estremadura. Tamin'ny taonjato faha-19, rehefa tsy nanana lanja ara-pitantanana intsony izy, dia nitovy tamin'ny distrikan'i Lisbonne sy Setúbal ankehitriny, ary ny tapany atsimon'ny distrikan'i Leiria ny sisin-taniny.

## Jereo koa
Santa Bárbara (Honduras)

I **Santa Bárbara**, izay misy mponina 30.690 (kajy 2023), dia renivohitry ny Departemantan'i Santa Bárbara ao Hôndorasy sy ny sezan'ny kaominina Santa Bárbara.

## Jereo koa
* Hôndorasy

## Tsiahy
Loures

Tanàna portogey ao amin'ny Distrikan'i Lisboa i **Loures**, anisan'ny Faritra Metropolitanan'i Lisboa.

Io no foiben'ny Kaominina Loures, izay manana mponina 201.590 ary velaran-tany 167.24 km².

## Jereo koa
Balneário Barra do Sul

**Balneário Barra do Sul** dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i Santa Catarina ao amin'ny Brazila.

Ny isam-ponina dia 14.912 tamin'ny taona 2022. Nahazo famotsorana ara-politika avy amin'ny kaominina Araquari izy tamin'ny 1 Janoary 1992.

Ny velarantanin'ilay tanàna dia 110,42 km².

## Jereo koa
* Brazila
** Santa Catarina

## Tsiahy
Araquari

**Araquari** dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i  ao amin'ny Brazila.

Ny isam-ponina dia 45.283 tamin'ny taona 2022.

Ny velarantanin'ilay tanàna dia 384 km².

## Toekarena
Bayerische Motoren Werke AG (BMW), alemà mpanamboatra fiara sy môtô lafo vidy, dia nanangana orinasa fiara tao an-tanànan'i Araquari, ao amin'ny km 66 an'i lalàna BR-101.

## Jereo koa
* Brazila
** Santa Catarina

## Tsiahy
Rubiales

Ny **Rubiales** dia filaharan-javamaniry roa ravin-tsimoka. Ao amin' ny fanasokajiana klasikan' i Cronquist (1981) dia fianakaviana roa ihany no hita ao:

* *[[Theligonaceae]]* (tsy ahitana efa-tsy vondron-karazana tokana: *[[Theligonum]]*)
* *[[Rubiaceae]]* (fianakaviana ahitana ny kafe).

Tsy manaiky azy io ho filaharana ny fanasokajiana filôjenetika ary nametraka ny *Rubiaceae* ao amin' ny filaharana Gentianales ny fanasokajiana filôjenetika APG IV sady nampiditra ny *Theligonum* ao amin' ny *Rubiaceae*.

## Jereo koa
Theligonaceae

Ny ***Theligonaceae*** dia fianakavian-javamaniry roa ravin-tsimoka ao amin' ny filaharana Rubiales, mifandray akaiky amin' ny *[[Rubiaceae]]*. Nampiasaina ao amin' ny fanasokajiana klasikan' i Cronquist (1981) ity fianakaviana ity izay ahitana karazana telo na efatra ao anaty vondron-karazana iray ity fianakaviana ity:

* *[[Theligonum]]*
** *Theligonum cynocrambe* L.
** *Theligonum formosanum* (Ohwi) Ohwi
** *Theligonum japonicum* Ôkubo & Makino
** *Theligonum macranthum* Franch.

Tsy misy io fianakaviana io sy ny filaharana Rubiales ao amin' ny fanasokajiana filôjenetika APG II (2003) sy APG III (2009): nampidiarina ao amin' ny *Rubiaceae* ao amin' ny filaharana Gentianales ny vondron-karazana *Theligonum*. 

## Jereo koa

* *[[Rubiaceae]]*

* Gentianales
Theligonum

Ny ***Theligonum*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Rubiaceae]]*, ao amin' ny filaharana Gentianales. Nofaritan' i Carl Linnaeus izy io tamin' ny taona 1753. Ity vondron-karazana ity dia hita avy any Makarônezia ka hatrany amin' ny manodidina ny Ranomasina Mediteranea, ary hatrany Sina ka hatrany Azia Atsinanana. Tao amin' ny fianakaviana *[[Theligonaceae]]* ao amin' ny filaharana Rubiales izy io ao amin' ny fanasokajian' i Cronquist.

## Karazana

* *Theligonum cynocrambe* L.
* *Theligonum formosanum* (Ohwi) Ohwi
* *Theligonum japonicum* Ôkubo & Makino
* *Theligonum macranthum* Franch.

## Jereo koa

* *[[Theligonaceae]]*
* *[[Rubiaceae]]*
Leeds United

**Leeds United** (ofisialy: **Leeds United Football Club**) – fantatra ihany koa amin'ny hoe *The Whites, The Peacocks*, na *United* fotsiny – dia klioba baolina kitra matihanina avy ao amin'ny tanànan'i Leeds any West Yorkshire, avaratr'i .

Nandresy tamin'ny Ligy Premier Anglisy intelo ny Leeds (1969, 1974, 1992), ary koa ny FA Cup sy ny League Cup indray mandeha avy. Ny vanim-potoana nahomby indrindra tamin'izy ireo dia tamin'ny taona 1960 sy 1970, ary niafara tamin'ny fisehoany tamin'ny famaranana ny European Cup Winners' Cup tamin'ny 1975 nanohitra an'i Bayern München.

## Jereo koa
Guaraná

Ny **Guaraná** (anarana siantifika: *Paullinia cupana*) dia voaloboka teratany any amin'ny Amazonia. Hita any , , , , ary  izy io, ary ambolena indrindra ao amin'ny kaominina Maués, fanjakan'i , ary any . An'ny fianakaviana Sapindaceae izy io.

## Famaritana
Zavamaniry teratany breziliana ny Guarana. Karazana zavamaniry mihanika kirihitra izy io, mahatratra 3 metatra ny haavony, ary mifanaraka tsara amin'ny toetrandro mafana sy mando.

Any Brezila, na dia ampiasaina betsaka amin'ny indostrian'ny zava-pisotro malefaka sy zava-pisotro tsy misy alikaola aza, dia ampiasaina amin'ny indostrian'ny fanafody sy kosmetika ihany koa.

## Jereo koa
Kafeala

Ny **kafeala** dia zavamaniry mamony sy roa ravin-tsimoka, isan-karazany samy ao amin' ny fianakaviana *[[Rubiaceae]]* (fianakaviana ahitana ny kafe), eto Madagasikara, sady maniry hoazy fa tsy ambolena, ao amin' ny vondron-karazana *[[Coffea]]* *sy* *[[Polysphaeria]]* ary *[[Peponidium]]*. Anisan' izany ireto tanisana manaraka ireto:

* *[[Coffea ambanjensis]]*
* *[[Coffea arenesiana]]*
* *[[Coffea coursiana]]*
* *[[Coffea richardii]]*
* *[[Peponidium buxifolium]]* na *Canthium buxifolium*
* *[[Polysphaeria multiflora]]* na *Polysphaeria congesta*
* *[[Polysphaeria grandiflora]]*

## Jereo koa

* *[[Canthium]]*

* *[[Coffea]]*
* *[[Peponidium]]*
* *[[Polysphaeria]]*
Peponidium

Ny ***Peponidium*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Rubiaceae]]*, ao amin' ny filaharana Gentianales. Tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara ny karazana ao aminy, afa-tsy ny *Peponidium ovato-oblongum* sy ny *Peponidium venulosum* izay hita any Kômôro, ary ny *Peponidium carinatum* sy ny *Peponidium cecistroides* izay hita any Seisely.

## Karazana
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny *Peponidium* :

* *Peponidium alleizettei* (Dubard & Dop) Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium ankaranense* (Arènes ex Cavaco) Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium anoveanum* (Cavaco) Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium arenesianum* (Cavaco) Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium bakerianum* (Drake) Kainulainen & Razafim.
* *Peponidium blepharodon* (Arènes ex Cavaco) Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium boinense* (Arènes ex Cavaco) Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium boivinianum* (Baker) A.P.Davis & Razafim.
* *Peponidium bosseri* (Cavaco) Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium buxifolium* (Baker) Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium calcaratum* Homolle ex Arènes
* *Peponidium capuronii* Cavaco
* *Peponidium carinatum* (Baker) Kainulainen & Razafim.
* *Peponidium celastroides* (Baker) Kainulainen & Razafim.
* *Peponidium crassifolium* Lantz, Klack. & Razafim.
* *Peponidium cuspidatum* Arènes
* *Peponidium cystiporon* (Cavaco) Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium decaryi* (Homolle ex Cavaco) Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium densiflorum* (Baker) A.P.Davis & Razafim.
* *Peponidium flavum* Homolle ex Arènes
* *Peponidium homolleae* Arènes
* *Peponidium homolleanum* (Cavaco) Kainulainen & Razafim.
* *Peponidium horridum* Arènes
* *Peponidium humbertianum* (Cavaco) Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium humbertii* Homolle ex Arènes
* *Peponidium ihosyense* Arènes
* *Peponidium lanceolatifolium* Cavaco
* *Peponidium latiflorum* (Homolle ex Cavaco) Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium madagascariense* Cavaco
* *Peponidium marojejyense* (Cavaco) Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium micranthum* (Baker) A.P.Davis & Razafim.
* *Peponidium occidentale* Homolle ex Arènes
* *Peponidium orientale* (Arènes) Cavaco
* *Peponidium ovato-oblongum* (K.Schum.) Mouly
* *Peponidium pallens* (Baill.) Arènes
* *Peponidium pallidum* Arènes
* *Peponidium parvifolium* Arènes
* *Peponidium perrieri* Arènes
* *Peponidium pervilleanoides* Arènes
* *Peponidium pervilleanum* (Baill.) Homolle ex Arènes
* *Peponidium sahafaryense* (Cavaco) Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium sakalavense* Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium subevenium* (K.Schum.) Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium tamatavense* (Cavaco) Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium tsaratananense* Arènes
* *Peponidium velutinum* Arènes
* *Peponidium venulosum* (Boivin ex Baill.) Razafim., Lantz & B.Bremer
* *Peponidium viguieri* (Homolle ex Cavaco) Razafim., Lantz & B.Bremer

## Jereo koa

* *[[Canthium]]*

* *[[Coffea]]*
* *[[Polysphaeria]]*
* Kafeala
Polysphaeria

Ny ***Polysphaeria*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Rubiaceae]]*, ao amin' ny filaharana Gentianales, ary teratany eto Madagasikara sy ao Afrika trôpikaly. Karazana 22 no hita ao amin' ity vondron-karazana ity.

## Karazana

Inty ny lisitry ny karazana 22 araka ny *[[Plants of the World Online]]*:

* *Polysphaeria acuminata* Verdc.
* *Polysphaeria aethiopica* Verdc.
* *Polysphaeria arbuscula* K.Schum.
* *Polysphaeria braunii* K.Krause
* *Polysphaeria capuronii* Verdc.
* *Polysphaeria cleistocalyx* Verdc.
* *Polysphaeria dischistocalyx* Brenan
* *Polysphaeria grandiflora* Cavaco
* *Polysphaeria grandis* (Baill.) Cavaco
* *Polysphaeria hirta* Verdc.
* *Polysphaeria lanceolata* Hiern
* *Polysphaeria lepidocarpa* Verdc.
* *Polysphaeria macrantha* Brenan
* *Polysphaeria macrophylla* K.Schum.
* *Polysphaeria maxima* (Baill.) Cavaco
* *Polysphaeria multiflora* Hiern
* *Polysphaeria ntemii* S.E.Dawson & Gereau
* *Polysphaeria ovata* Cavaco
* *Polysphaeria parvifolia* Hiern
* *Polysphaeria pedunculata* K.Schum. ex De Wild.
* *Polysphaeria subnudifaux* Verdc.
* *Polysphaeria tubulosa* (Baill.) Cavaco

## Jereo koa

* *[[Canthium]]*

* *[[Coffea]]*
* *[[Peponidium]]*
* Kafeala
Ahibitsika

Ny **ahibitsika** dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny vondron-karazana *[[Oldenlandia]]* ao amin' ny fianakaviana *[[Rubiaceae]]*. Ireto izy ireo:

* *[[Oldenlandia corymbosa]]*
* *Oldenlandia herbacea* (na *Oldenlandia heynii*)
* *Oldenlandia lancifolia*

## Jereo koa

* Fozako, fozankao, fozankoa
* Kiamalomanta, kimalomata
* Taborimbahiny, tamborombahiny
Fozankao

Ny **fozankao**, **fozankoa** na **fozako** dia zavamaniry mamony isan-karazany ao amin' ny vondron-karazana *[[Oldenlandia]]* sy *[[Edrastima]]* ao amin' ny fianakaviana *[[Rubiaceae]]*. Ireto izy ireo:

* *Edrastima trinerviana* (na *Oldenlandia trinervia*)
* *Oldenlandia herbacea* (na *Oldenlandia heynii*)

## Jereo koa

* Ahibitsika
* Kiamalomanta, kimalomata
* Taborimbahiny, tamborombahiny

* *[[Edrastima]]*
* *[[Oldenlandia]]*
Kiamalomanta

Ny **kiamalomanta** na **kimalomata** dia zavamaniry mamony isan-karazany ao amin' ny vondron-karazana *[[Oldenlandia]]* sy *[[Cordylostigma]]* ao amin' ny fianakaviana *[[Rubiaceae]]*. Ireto izy ireo:

* *Oldenlandia herbacea* (na *Oldenlandia heynei*)
* *Oldenlandia lancifolia*
* *[[Cordylostigma virgatum]]* (na *Hedyotis virgata* na *Kohautia virgata* na *[[Oldenlandia caffra]]*)

## Jereo koa

* Ahibitsika

* Fozako, fozankao, fozankoa
* Taborimbahiny, tamborombahiny

**[[Oldenlandia]]*
* *[[Cordylostigma]]*
* *[[Hedyotis]]*
* *[[Kohautia]]*
Kohautia

Ny ***Kohautia*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Rubiaceae]]*, ao amin' ny filaharana Gentianales. Teratany any amin' ny faritra mafana any Azia sy ao Afrika ary eto Madagasikara izy ireo. Karazana eo manodidina ny 30 no fantatra. Ny *Kohautia senegalensis* no karazana filamatra. Ny anarana hoe "Kohautia" dia nomen' i Adelbert von Chamisso sy i Diederich von Schlechtendal tamin' ny 1829 ho fanomezam-boninahitra an' i Franz Kohaut (maty tamin' ny taona 1822) mpanangona zavamaniry niasa tany Afrika Andrefana ho an' ny bôtanista Franz Sieber (1789-1844).

## Karazana

Ireto karazana manaraka ireto dia ekena ao amin' ny vondron-karazana *Kohautia*:

* *Kohautia amatymbica* Eckl. & Zeyh.
* *Kohautia angolensis* Bremek.
* *Kohautia attenuata* (Willd.) I.M.Turner
* *Kohautia australiensis* Halford
* *Kohautia azurea* (Dinter & K.Krause) Bremek.
* *[[Kohautia caespitosa]]* Schnizl.
* *Kohautia coccinea* Royle
* *Kohautia confusa* (Hutch. & Dalziel) Bremek.
* *Kohautia cynanchica* DC.
* *Kohautia dolichostyla* Bremek.
* *Kohautia euryantha* Bremek.
* *Kohautia gracilis* (Wall.) DC.
* *Kohautia gracillima* Bremek.
* *[[Kohautia grandiflora]]* DC.
* *Kohautia huillensis* Bremek.
* *Kohautia kimuenzae* (De Wild.) Bremek.
* *Kohautia microflora* D.Mantell
* *Kohautia nagporensis* (Brace ex Haines) Santapau & Merchant
* *Kohautia pappii* Bremek.
* *Kohautia platyphylla* (K.Schum.) Bremek.
* *Kohautia pleiocaulis* Bremek.
* *Kohautia quartiniana* (A.Rich.) Bremek.
* *Kohautia ramosissima* Bremek.
* *Kohautia retrorsa* (Boiss.) Bremek.
* *Kohautia socotrana* Bremek.
* *Kohautia subverticillata* (K.Schum.) Mantell
* *[[Kohautia tenuis]]* (Bowdich) Mabb. (= *[[Kohautia senegalensis]]* na *Duvaucellia tenuis*))

## Jereo koa

* *[[Cordylostigma]]*
* *[[Oldenlandia]]*
Cordylostigma virgatum

Ny ***Cordylostigma virgatum*** dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Rubiaceae]]*. I Carl Ludwig von Willdenow no namaritra azy io voalohany ary nahazo ny anarany marina avy amin' i Groeninckx sy Steven Dessein. Atao hoe **kimalomata**, **matoakely**, **rongonintany**, **tsipipika**, **voandrongonitany** izy io amin' ny teny malagasy. Ireto koa ny anarana ahafantarana azy io ao amin' ny lireratiora bôtanika: ***Hedyotis virgata***, ***Kohautia virgata***, ***Oldenlandia caffra***.

## Fampiasana azy

### Fitsaboana nentim-paharazana malagasy

Malaza amin' ny fampiasana azy ho fanafody ny *Cordylostigma virgatum* eto Madagasikara. Heverina ho mpanaitaitra sy sady mamoha ny filan' ny nofo izy io, indrindra koa fa ampiasaina amin' ny fitsaboana aretin' ny aretin' ny fitaovam-pananahana (angatra). Ny fisotro azo avy amin' ny fitanehana azy dia ampiasaina mba hanamaivanana ny fanaintainan' ny tsinaim-body sy ny tsinaibe.

Ampiasaina ihany koa izy io mba hampihenana ny tebiteby sy hanohanana ny olona voan' ny aretim-po, indrindra mandritra ny fitsaharan' ny atody. Io zavamaniry io dia manana hery mahadomelina ary azo fohina toy ny sigara, atao tambavy mba hanamaivanana ny fikorontanan-tsaina sy ny fahaketrahana. Omena hosotroin' ny ankizy tsy maroroka  na tratran' ny tsy fanjarian-tsakafo miteraka fivalanana matetika.

## Jereo koa

* Ahibitsika

* Fozako, fozankao, fozankoa
* Kiamalomanta, kimalomata
* Taborimbahiny, tamborombahiny

* *[[Cordylostigma]]* 
* *[[Hedyotis]]*
* *[[Kohautia]]*
* *[[Oldenlandia]]*
Cordylostigma

Ny ***Cordylostigma*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Rubiaceae]]*, ao amin' ny filaharana Gentianales. Noforonina tamin' ny taona 2010 ny anarana mba hametrahana karazana 9 izay anisan' ny vondron-karazana *[[Kohautia]]* taloha. Ireo karazana sivy ireo dia teratany any amin' ny faritra mafana sy atsimo amin' i Afrika hatrany Ginea ka hatrany Sômalia sy hatrany Afrika Atsimo, ary koa eto Madagasikara sy ao Kômôro ary ao La Réunion.

## Karazana

Indreto ny karazana sivy ao amin' ny vondron-karazana *Cordylostigma*:

* *Cordylostigma amboense* (Schinz) Groeninckx & Dessein
* *Cordylostigma cicendioides* (K.Schum.) Groeninckx & Dessein
* *Cordylostigma cuspidatum* (K.Schum.) Groeninckx & Dessein
* *Cordylostigma longifolium* (Klotzsch) Groeninckx & Dessein
* *Cordylostigma microcala* (Bremek.) Groeninckx & Dessein
* *Cordylostigma obtusilobum* (Hiern) Groeninckx & Dessein
* *Cordylostigma prolixipes* (S.Moore) Groeninckx & Dessein
* *Cordylostigma stellarioides* (Hiern) Groeninckx & Dessein
* *[[Cordylostigma virgatum]]* (Willd.) Groeninckx & Dessein

## Jereo koa

* *[[Kohautia]]*
* *[[Oldenlandia]]*
São Bentinho

**São Bentinho** dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly tenan'i  ao amin'ny .

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 4.221 mponina.

## Jereo koa
* Brazila
** Paraíba

## Tsiahy
Felipe Camozzato

**Felipe Zortéa Camozzato** (teraka 9 Janoary 1988 tao Nova Bassano) dia mpanao politika breziliana mifandray amin'ny Antoko Novo (NOVO).

Manana diplaoma momba ny Fitantanana sy manam-pahaizana manokana momba ny Fitantanam-bola avy amin'ny Oniversite Federaly ao Rio Grande do Sul izy.

## Mpanolotsaina ny Tanàna
Felipe no voafidy voalohany ho mpanolotsaina ny tanàna tao Porto Alegre tamin'ny taona 2016, nahazo vato 10.488. Nirotsaka hofidiana ho mpanolotsaina ny tanàna indray izy tamin'ny taona 2020 ary voafidy indray.

## Solombavambahoaka
Tamin'ny fifidianana ny taona 2022, voafidy ho solontenan'ny fanjakana ho an'ny NOVO izy, ary nahazo toerana tao amin'ny Antenimieran-doholona ao  ho an'ny Antenimiera faha-56 tamin'ny vato 39.517.

## Jereo koa
Zirconium

Ny **Zirconium** (na *zirkôniôma*), dia singa simika manana marika *Zr* sy laharana atomika 40. Ny anarany dia avy amin'ny Zirkôna, izay mineraly zirconium mahazatra indrindra.

Hita any atsimon'i ihany koa izy io, izay kasaina hanaovana fitrandrahana an'io mineraly io ao Toliara Sands, miaraka amin'ny vokatra mety hahatratra 66.000 taonina.

## Jereo koa
Edrastima

Ny ***Edrastima*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Rubiaceae]]*, ao amin' ny filaharana Gentianales. Ny karazana ao aminy dia miely patrana ary hita any afovoany sy atsinanana amin' i Etazonia ary any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly.

## Karazana
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny *Edrastima*:

* *Edrastima angolensis* (K.Schum.) Neupane & N.Wikstr.
* *Edrastima cephalotes* (Hochst.) Neupane & N.Wikstr.
* *Edrastima goreensis* (DC.) Neupane & N.Wikstr.
* *Edrastima trinervia* (Retz.) Neupane & N.Wikstr.
* *Edrastima uniflora* (L.) Raf. (*Oldenlandia uniflora* taloha)

## Jereo koa

* *[[Oldenlandia]]*
Leptopetalum

Ny ***Leptopetalum*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Rubiaceae]]*, ao amin' ny filaharana Gentianales. Miely patrana any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly any Azia sy Pasifika ny karazana ao aminy.

## Karazana
Tamin' ny Marsa 2023, ny *[[Plants of the World Online]]* dia nanaiky ireto karazana manaraka ireto:

* *Leptopetalum biflorum* (L.) Neupane & N.Wikstr.
* *Leptopetalum coreanum* (H.Lév.) Naiki & Ohi-Toma
* *Leptopetalum foetidum* (G.Forst.) Neupane & N.Wikstr.
* *Leptopetalum grayi* (Hook.f.) Hatus.
* *Leptopetalum mexicanum* Hook. & Arn.
* *Leptopetalum pachyphyllum* (Tuyama) Naiki & Ohi-Toma
* *Leptopetalum pteritum* (Blume) Neupane & N.Wikstr.
* *Leptopetalum racemosum* (Lam.) Shih H.Chen & M.J.Wu
* *Leptopetalum strigulosum* (DC.) Neupane & N.Wikstr.
* *Leptopetalum taiwanense* (S.F.Huang & J.Murata) Shih H.Chen & M.J.Wu

## Jereo koa
* *[[Oldenlandia]]*
Pentodon

Ny ***Pentodon*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Rubiaceae]]*, ao amin' ny filaharana Gentianales. Toa karazany roa ihany no hita ao amin' ilay karazana. Hita any Amerika Afovoany, Afrika Afovoany sy Atsimo ary Seisely izy ireo.

## Karazana
Indreto ny karazana ao amin' ny *Pentodon*:

* *Pentodon laurentioides* Chiov. (1929).
* *Pentodon pentandrus* (Schumach. & Thonn.) Vatke (1875).

## Jereo koa

* *[[Oldenlandia]]*
Scleromitrion

Ny ***Scleromitrion*** dia vondron-karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Rubiaceae]]*, ao amin' ny filaharana Gentianales, teratany any Azia trôpikaly sy sobtrôpikaly ary any Pasifika andrefana. Ity vondron-karazana ity dia noforonina voalohany tamin' ny taona 1834 ampahany ao amin' ny vondron-karazana *[[Hedyotis]]*, fizaràna *Scleromitrion*, ary natsangana ho vondron-karazana mahakeo tena tamin' ny taona 1838.

## Karazana
Tamin' ny Janoary 2023, ny *[[Plants of the World Online]]* dia nanaiky ireto karazana manaraka ireto:

* *Scleromitrion angustifolium* (Cham. & Schltdl.) Benth.
* *Scleromitrion brachypodum* (DC.) T.C.Hsu
* *Scleromitrion capitatum* Miq.
* *Scleromitrion delicatum* (Halford) K.L.Gibbons
* *Scleromitrion diffusum* (Willd.) R.J.Wang
* *Scleromitrion galioides* (F.Muell.) K.L.Gibbons
* *Scleromitrion gibsonii* (Halford) K.L.Gibbons
* *Scleromitrion gracilipes* (Craib) Neupane & N.Wikstr.
* *Scleromitrion intonsum* (Halford) K.L.Gibbons
* *Scleromitrion kerrii* (Craib) Wangwasit & Chantar.
* *Scleromitrion koanum* (R.J.Wang) R.J.Wang
* *Scleromitrion laceyi* (Halford) K.L.Gibbons
* *Scleromitrion largiflorens* (Halford) K.L.Gibbons
* *Scleromitrion leptocaule* (Halford) K.L.Gibbons
* *Scleromitrion linoides* (Griff.) Neupane & N.Wikstr.
* *Scleromitrion pauciflorum* (Bartl. ex DC.) Miq.
* *Scleromitrion pinifolium* (Wall. ex G.Don) R.J.Wang
* *Scleromitrion polycladum* (F.Muell.) K.L.Gibbons
* *Scleromitrion scleranthoides* (F.Muell.) K.L.Gibbons
* *Scleromitrion sirayanum* T.C.Hsu & Z.H.Chen
* *Scleromitrion subulatum* (Korth.) K.L.Gibbons
* *Scleromitrion tenelliflorum* (Blume) Korth.
* *Scleromitrion tenuifolium* (Burm.f.) K.L.Gibbons
* *Scleromitrion thysanotum* (Halford) K.L.Gibbons
* *Scleromitrion verticillatum* (L.) R.J.Wang

## Jereo koa

* *[[Oldenlandia]]*
* *[[Hedyotis]]*
Vahlia

Ny ***Vahlia*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Vahliaceae]]*, ao amin' ny filaharana Vahliales, hita aty Afrika sy ao amin' ny Zana-kôntinanta Indiana, izay misy karazany dimy farafahakeliny. Ity vondron-karazana ity dia napetraka irery tao amin' ny fianakaviana *Vahliaceae*, fianakaviana izay efa napetraka tao amin' ny filaharana Saxifragales teo aloha, ary naverin' ny fanasokajiana APG IV tao amin' ny filaharana vaovao Vahliales tamin' ny taona 2016.

## Karazana

* *Vahlia capensis* (L. fil.) Thunb.
* *Vahlia dichotoma* (J. A. Murr.) Kuntze
* *Vahlia digyna* (Retz.) Kuntze 
* *Vahlia geminiflora* (Del.) Bridson
* *Vahlia somalensis* Chiov.

## Jereo koa

* *[[Oldenlandia]]*
* *[[Rubiaceae]]*
* Saxifragales

* Gentianales
Saxifragales

Ny **Saxifragales** dia filaharan-javamaniry roa ravin-tsimoka, nampidirin' ny fanasokajiana APG (1998). Izy io dia mifandray mivantana amin' ny fototry ny *Dicotyledonae* tena izy na *[[Eudicotyledoneae]]*. Avy amin' ny teny latinina hoe *saxum*, midika hoe "vato", sy *frangere*, midika hoe "manapaka", ny teny hoe "saxifragales", satria fantatra amin' ny fahaizany miorim-paka ao amin' ny triatra amin' ny vato ireo zavamaniry ireo. Ahitana fianakaviana 14 hatramin' ny 16 ity filaharana ity.

## Fanasokajiana

Ao amin' ny fanasokajiana APG IV (2016) dia tsy nampidirina ao amin' ny filaharana Saxifragales ny *Cynomoriaceae*. Ao amin' ny fanasokajiana APG III (2009) dia ahitana ireto fianakaviana manaraka ireto ilay filaharana:

* *Altingiaceae*
* *Aphanopetalaceae*
* *Cercidiphyllaceae*
* *[[Crassulaceae]]*
* *Daphniphyllaceae*
* *Grossulariaceae*
* *Haloragaceae*
* *Hamamelidaceae*
* *Iteaceae* (tafiditra ao ny fianakaviana *Pterostemonaceae*)
* *Paeoniaceae*
* *Penthoraceae*
* *Peridiscaceae* (tafiditra ao ny fianakaviana *Medusandraceae*)
* *Saxifragaceae*
* *Tetracarpaeaceae*

### Fanasokajiana taloha
Ao amin' ny fanasokajiana APG II (2003) dia ahitana ireto fianakaviana manaraka ireto ny Saxifragales:

* *Altingiaceae*
* *Aphanopetalaceae*
* *Cercidiphyllaceae*
* *[[Crassulaceae]]*
* *Daphniphyllaceae*
* *Grossulariaceae*
* *Haloragaceae*
* [+ *Penthoraceae* ]
* [+ *Tetracarpaceae*]
* *Hamamelidaceae*
* *Iteaceae*
* [+ *Pterostemonaceae*]
* *Paeoniaceae*
* *Saxifragaceae*

NB "[+" = mety ho ao na tsia].

Manaiky ny fianakaviana rehetra ny *[[Angiosperm Phylogeny Website]]* (22 aogositra 2006), ary eto dia ahitana ireto fianakaviana manaraka ireto ny Saxifragales:

* *Altingiaceae*
* *Aphanopetalaceae*
* *Cercidiphyllaceae*
* *[[Crassulaceae]]*
* *Cynomoriaceae*
* *Daphniphyllaceae*
* *Grossulariaceae*
* *Haloragaceae*
* *Hamamelidaceae*
* *Iteaceae*
* *Paeoniaceae*
* *Penthoraceae*
* *Peridiscaceae*
* *Pterostemonaceae*
* *Saxifragaceae*
* *Tetracarpaceae*

## Jereo koa

* *[[Vahlia]]*
* *[[Vahlia|Vahliaceae]]*
* Vahliales
Jair Renan Bolsonaro

**Jair Renan Valle Bolsonaro** (teraka ny 10 Aprily 1998, tao Rio de Janeiro) dia mpanentana nomerika breziliana, mpandraharaha ary mpanao politika, izay mifandray amin'ny Antoko Liberaly (PL). Zanakalahy fahefatra an'ny filoha breziliana teo aloha Jair Bolsonaro izy ary mpanolotsaina tao amin'ny tanàna Balneário Camboriú nanomboka tamin'ny taona 2025.

## Jereo koa
*Jair Bolsonaro
*Flavio Bolsonaro
*Michelle Bolsonaro
Wanderlei Barbosa

**Wanderlei Barbosa Castro** (teraka ny 12 Martsa 1964 tao Porto Nacional) dia mpandraharaha sy mpanao politika breziliana izay mpikambana ao amin'ny antoko Republicanos.

Izy no Governoran'ny Fanjakan'i Tocantins nanomboka ny 11 Martsa 2022.

## Jereo koa
Bassirou Diomaye Faye

**Bassirou Diomaye Faye** (teraka ny 25 martsa 1980 tao N'Diaganiao) dia mpanao politika Senegaley. Voafidy ho Filohan'i  izy tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny taona 2024.

## Filohan'ny Senegala

## Jereo koa
Giuseppe Conte

**Giuseppe Conte** (teraka ny 8 Aogositra 1964, tao Volturara Appula) dia manam-pahaizana momba ny lalàna sy mpanao politika italiana (nanomboka tamin'ny 2021, mpikambana ao amin'ny *Movimento 5 Stelle*, tsy mpikambana teo aloha).

Niasa ho Praiminisitra tao  izy nanomboka ny 1 Jona 2018 ka hatramin'ny 13 Febroary 2021.

## Praiminisitr' Italia

## Jereo koa
Entre Rios (Santa Catarina)

**Entre Rios (Santa Catarina) ** dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i  ao amin'ny . Ny isam-ponina dia 2.820 tamin'ny taona 2004. 

## História etnias
Ny ampahany lehibe amin'ny mponina avy any Entre Rios (78,5%) dia avy amin'ny Eoropeana tany am-boalohany, taranaky ny Italiana mpifindra monina, Alemana ary Poloney. 
Ny sisa amin'ny mponina dia zezika, noho izany dia ny vazimba teratany sy ny caingangues (17,1%), avy amin'ny mponina niaviany ao amin'ny faritra.
Augustin Andriamiharinosy

**Augustin Andriamiharinosy** (*Baovola*), dia mpilalao baolina kitra malagasy iraisam-pirenena malagasy teraka ny 4 Martsa 1947.

Nanomboka tao Saint-Michel izy ary izaho dia voafidy ho ekipa nasionaly tamin'ny faha-18 taonany.

## Klioba
* ASSM Elgeco Plus (07/1965 - 06/1969)
* Angouleme CFC (07/1969 - 06/1970)
* Saint-Denis FC (07/1972 - 06/1973)
* JS Saint-Pierroise

## Jereo koa
Treze Tílias

**Treze Tilias (Santa Catarina) ** dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i  ao amin'ny  naorina tamin'ny 1933. Nahazo laza manokana i Treze Tílias ho toeram-ponenanan'ireo mpifindra monina Aotrisianina izay mbola niaro ny fiteniny sy ny fomban-drazany hatramin'izao.

Kaominina manamorona: Água Doce, Ibicaré, Iomerê, Arroio Trinta ary Salto Veloso
Valparaíso de Goiás

**Valparaíso de Goiás** dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i  ao amin'ny . Ity tanàna ity dia mpamokatra vokatra fambolena, anisan'izany ny soja sy tsaramaso.

## Jeografia
Any amin'ny 45km atsimon'i Brasília no misy an'i Luziânia

Ny velarantanin'ilay tanàna dia 61,48 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 198.861 tamin'ny taona 2020.
Villa Hayes

I **Villa Hayes** dia tanàna dia renivohitry ny departemantan'i Presidente Hayes ao  . 
Eo amoron'ny Reniranon'i Rio Paraguay no misy ny tanàna, 31 km miala an'i Asunción. Misy mponina 68.493 ao aminy. Ny toekareny dia mifototra amin'ny fambolena, indostria ary fizahan-tany.

## Toekarena
Villa Hayes no foiben'ny faritra fambolena. Efa ela ny famokarana hoditra no sehatra ara-toekarena manan-danja. Misy orinasa roa mpanao hoditra izay manodina hoditra mihoatra ny 1.000 isan'andro, ary ny sasany amin'izy ireo dia aondrana.

Ity tanàna ity koa dia ahitana, ankoatra ny zavatra hafa, orinasa hena mangatsiaka roa an'ny fiaraha-miasa *Neuland*.

Tamin'ny 28 Novambra 2018, nosokafana tao Villa Hayes ny orinasa vy voalohany tao Paragoay. Izy io dia manodina vy efa tonta ary mamokatra vy bara.

## Jereo koa
* Paragoay
Abdou Diouf

**Abdou Diouf** (teraka ny 7 Septambra 1935 tao Louga) no filoha faharoan'ny Repoblikan'i  (1981 hatramin'ny 2000).

## Filohan'ny Senegala

## Jereo koa
Mario Draghi

**Mario Draghi** (teraka ny 3 Septambra 1947 tao Roma) dia mpahay toekarena sy banky foibe italiana izay niasa ho Praiminisitra tao  nanomboka ny 13 Febroary 2021 ka hatramin'ny 22 Oktobra 2022.

Talohan'izay, izy dia Governoran'ny Bankin'i Italia nanomboka ny 16 Janoary 2006 ka hatramin'ny 31 Oktobra 2011, ary Filohan'ny Banky Foibe Eoropeana (ECB) nanomboka ny 1 Novambra 2011 ka hatramin'ny 31 Oktobra 2019.

## Praiminisitr' Italia
Encarnación

I **Encarnación** dia renivohitry ny departemantan'i Itapúa ao  ary, misy mponina 130.000 eo ho eo, dia iray amin'ireo tanàna lehibe indrindra ao amin'ny firenena.

Eo amin’ny Reniranon’i Parana eo amin’ny sisin-tanin’i Arzantina no misy azy.

## Jereo koa
* Paragoay
Pedro Juan Caballero (tanàna)

I **Pedro Juan Caballero** dia tanàna misy mponina 120.000 eo ho eo any avaratratsinanan'i  eo amin'ny sisin-tanin'i , , mifanandrify mivantana amin'i Ponta Porã.

Renivohitry ny Departemanta Amambay izy io. Pedro Juan Caballero dia naorina tamin'ny 1893.

Ilay mpanao politika tsy mitonona anarana (1786–1821) dia iray amin'ireo mpitarika ny hetsika fahaleovantena Paragoayana.

## Jereo koa
* Paragoay
Volom-borona

Ny **volom-borona** dia zavatra maniry avy amin' ny hoditra ka mandrakotra ny vatan' ny vorona sy ny dinôzôro sasany tsy vorona ary ny arkôsôro (*Archosauria*) hafa, izay rafitra tamba-tsela saro-drafitra vita amin' ny keratinina (sahala amin' ny volom-biby, ny kirana, ny hoho ary ny kitro), hita eo anelanelan' ny tontolo anatin' ireo biby ireo sy ny tontolo ivelany. Ny volom-borona izay miisa an' arivony dia miaro ny vatan' ny vorona amin' ny tontolo manodidina, indrindra amin' ny rano sy ny hatsiaka, ampiasainy amin' ny fanidinana, ary manome fiafenana ho azy. Ankoatra izany, ny lokony dia manampy amin' ny fifandraisana sy amin' ny fiarovana. Manana anjara asa amin' ny fiaraha-miaina sy amin' ny fananahan' ny vorona koa ny volom-borona. Nipoitra vokatry ny fampifanarahana amin' ny zava-misy ny volom-borona, izay azo inoana fa nanana anjara asa momba ny fandanjalanjana ny hafananana sy ny hatsiaka tao amin' ny dinôzôra. Ahafahana mamantatra ny karazany, ny lahy sy ny vavy, ny taonany ary ny fahasalamany ny fandinihana ny volom-borona na ny fitambarany. Anisan' ny mampiavaka ny vorona amin' ny biby hafa misy ankehitriny ny volom-borona. Na dia mandrakotra ny ampahany be amin' ny vatan' ny vorona aza ny volom-borona dia tsy maniry afa-tsy amin' ny toerana voafaritra tsara eo amin' ny hodiny ihany.

Ampiasain' ny olona hanaovan-javatra maro ny volom-borona: ara-pampiharana sy ara-kolontsaina ary ara-pivavahana. Sady malefaka no tena tsara amin' ny fitahirizana hafanana ny volom-borona, koa noho izany dia ampiasaina amin' ny fikarakarana fandriana avo lenta, indrindra amin' ny fanamboarana ondana sy lamba firakotra ary kidoro. Ny volom-borona koa dia atao sesika amin' ny fitafiana sy fitaovana fampiasa amin' ny ririnina toy ny palitao matevina sy kitapo fatoriana. Afaka mibontsina tsy misy toa azy ny volomalemy avy amin' ny vorona ao amin' ny fianakaviana *[[Anatidae]]* sasany (gisa) sy avy amin' ny vondron-karazana *[[Somateria]]*, izay mety miitatra avy amin' ny toetra nofisahina ka afaka mitahiry rivotra betsaka manana fahafaha-manefitra hafanana.

Nampiasaina sy mbola ampiasaina amin' ny fanamboarana penina volom-borona ny volon' ny vorona lehibe (ny gisa, matetika). Taloha dia nampidi-doza ho an' ny karazam-borona sasany sady nandray anjara amin' ny famongorana ny karazana hafa ny fihazana vorona hakana volom-borona fanao haingo. Amin' izao andro izao dia avy amin' ny fiompiana ny volom-borona ampiasaina amin' ny lamaody sy amin' ny satroka sy akanjo miaramila, anisan' ny ompiana ny akoho, ny gisa, ny vorontsiloza, ny karazana vorombola (*[[Phasianidae]]*) ary ny aotirisy. Lokoina sy amboarina mba hanatsarana ny bika aman' endriny ireo volom-borona ireo, satria matetika matroka raha oharina amin' ny volon' ny voron-dia.

## Jereo koa

* Vavam-borona
* Hoditra
* Sanga
* Vombona
* Elatra
* Hoho
Pavo cristatus

Ny ***Pavo cristatus*** dia karazam-borona ao amin' ny fianakaviana *[[Phasianidae]]*, ao amin' ny filaharana Galliformes, hita betsaka sy avy any amin' ny Zana-Kôntinenta Indiana. **Vorombola manga** ny anarany amin' ny teny malagasy. Ity karazam-borona ity dia teratany any amin' ny alan' i Azia, indrindra any India, any Pakistana, any Bangladesy, ary any Srilanka. Efa nampidirina any amin' ny firenena maro hafa izy io hatramin' ny Andro Taloha.

Tahaka ny ankamaroan' ny karazana ao amin' ny  *Phasianidae*s dia mampiseho tsy fitoviana lehibe eo amin' ny lahy sy ny vavy ny vorombola manga, ary ovan-karazana miloko maromaro no novolavolain' ny olombelona, ankoatra ny miloko manga tany am-boalohany.Ampiasaina indrindra ho haingo any amin' ny valan-javaboary lehibe na hatao fihinana ny vorombola manga, ary ampiasaina haandravahana satroka sy fehezam-boninkazo ny volony. Ao amin' ny kolontsaina samihafa dia marika ara-pivavahana izy io ary lohahevitra miverimberina eo amin' ny zavakanto. Ankalazaina amin' ny fedrà hindo sy grika ity vorona ity sady vorom-pirenen' i India.

## Jereo koa

* *[[Pavo]]*
* *[[Afropavo]]*
* Akanga
Pavo

Ny ***Pavo*** dia vondron-karazam-borona ao amin' ny fianakaviana *[[Phasianidae]]*. Anisan' izy io ny karazana vorombola roa. Ny anaran' ity vondron-karazana ity dia avy amin' ny teny latinina hoe "*pavo"*, izay midika hoe "vorombola".

## Karazana
Araka ny fanasokajiana ny International Ornithological Congress (versiona 15.1, 2025), ny karazana *Pavo* dia asehon' ny karazana roa:

* *[[Pavo cristatus]]* Linnaeus, 1758
* *[[Pavo muticus]]* Linnaeus, 1766

## Jereo koa

* *[[Afropavo]]*
* Vorombola
Afropavo congensis

Ny ***Afropavo congensis*** dia karazam-borona ao amin' ny fianakaviana *[[Phasianidae]]* sy ao amin' ny filaharana Galliformes, teratany any amin' ny Lemak' i Congo. Izy io dia iray amin' ny karazana telo antsoina matetika hoe "vorombola" ao amin' ny foko Pavonini. Teratany ao Afrika Afovoany izy sady ny hany karazana mbola velona ao amin' ny vondron-karazana *Afropavo*. Tamin' ny taona 1936 no nahitna itgy karazam-borona ity, izay manambatra ny toetran' ny vorombola sy ny an' ny akanga. Anisan' ny karazam-borona atahorana ho lany tamingana ao amin' ny Lisitra menan' ny IUCN izy io

## Jereo koa

* Vorombola

* *[[Pavo cristatus]]*
* *[[Pavo muticus]]*