open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antainambalana

**Antainambalana** na **Antenambalana** dia onin' i Madagasikara ao amin' ny faritra Ambatosoa, ao amin' ny faritanin' i Toamasina, izay mivarina mankany antsinanana ao amin' ny Ranomasimbe Indiana ao amin' ny Helodranon' i Antongila, akaikin' i Maroantsetra. Isan' ireo renirano manompo azy i Amparihy. 

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Bemarivo (renirano)

I **Bemarivo** dia onin' i Madagasikara, any avaratra, ao amin' ny faritra Sava, ao amin' ny faritanin' Antsiranana, izay mivarina mankany atsinanana ao amin' ny Ranomasimbe Indiana, ao avaratr' i Sambava. Manondraka ny faritra amin' ny morontsiraka avaratra andrefana. Mivarina ao aminy ny ampahan-drano avy eny amin' ny ilany atsiananan' ny tangorom-bohitra Tsaratanana sy ny tapany avaratry ny tangorom-bohitra Marojejy. Mifanapaka amin' ny lalam-pirenena faha-5 izy ao akaikin' i Nosiarina. Izy no mamaritra ny faritanin' ny Betsimisaraka ao avaratra. Misy renirano atao hoe *[[Bemarivo (Sofia)|Bemarivo]]* koa mivarina ao amin' ny ony Sofia.
## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Betsiboka (ony)

I **Betsiboka** dia ony any amin' ny tapany avaratr' i Madagasikara, mivarina any amin' ny Lakandranon' i Môzambika any Mahajanga ao amin' ny vavaranon' i Bombetoka. Misongadina izy noho ny lokondranony mena, vokatry ny fiangonanan' ny potika vatolampy miloko mena voasary.Misy fitrangana fikao-tany tsikaritra any amin' ny faritra avaratra-andrefana amin' i Madagasikara, vokatry ny fanapahana ny hazo any an' ala hahampitomboana ny tany fambolena sy ho an' ny fiompiana nadritra ny 50 taona lasa. Ny ony Betsiboka dia azon' ny sambo mahazaka hatramin' ny 20 taonina andehanana hatrany Ambato-Boeny.

## Jereo koa
* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Besokatra

I **Besokatra** dia reniranon' i Madagasikara any avaratra, ao amin' ny faritra Diana, ao amin' ny faritanin'Antsiranana, izay mivarina mankany atsinanana ao amin' ny Ranomasimbe Indiana. Ao akainin' i Joffreville ao amin' ny valan-javaboarin' ny tendrombohitra Ambra, ao amin' ny tangorom-bohitra Ambohitra no misy ny loharanony. Ao akaikin' i Mahavanona izy dia mifanapaka amin' ny lalam-pirenena faha-6.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Faraony

I **Faraony** dia reniranon' i Madagasikara ao amin' ny faritra Fitovinany, ao amin' ny faritanin' i Fianarantsoa, izay mivarina avy ao afovoan-tany mankany atsinanana ao amin' ny Ranomasimbe Indiana. 150 km ny halavany.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Ikopa

**Ikopa** dia reniranon' i Madagasikara izay mamakivaky ny tanànan' Antananarivo, faritra Analamanga, faritanin' Antananarivo, ka mivarina ao amin' ny renirano Betsiboka. Ny loharanon' Ikopa, izay atao hoe Varahina, dia ao Angavokely ao amin' ny distrikan' Andramasina, any amin' ny haambo 1&nbsp;810&nbsp;m.

Ao amin' io renirano io no misy ny iray amin' ny toby famokarana herinaratra mahery vaika indrindra eto Madagasikara: ny toby famokarana herinaratra avy amin' ny rano ao Antelomita.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Ivondro (renirano)

**Ivondro** dia reniranon' i Madagasikara izay mamakivaky ny faritra Atsinanana sy ny faritra Alaotra-Mangoro ao amin'  ny faritanin' i Toamasina, izay mivarina mankany atsinanana ao amin' ny Ranomasimbe Indiana. 150 km ny halavany. Ireto ny tanàna lalovanyː Didy, Antsangambato, Antoidava, Ankosibe, Ambodilazana, Volobe, Ringaringa, Antananambo ary Mahatsara. Mamakivaky ny tahirin-javaboarin' i Mangerivola sy ny valan-javaboarin' i Didy izy. Miampita an' Ivondro ny lalam-pirenena faha-2.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Linta

I **Linta** na **Ilinta** dia onin' i Madagasikara ao amin' ny faritra Atsimo-Andrefana, ao amin' ny faritanin' i Toliara, izay mivarina ao  amin' ny Ranomasimbe Indiana, ao amin' ny helodranon' i Langarano, ao atsinanana akaikin'  Androka. I Manakaralahy sy i Manakaravavy no renirano manompo azy. Mifanapaka amin' ny lalam-pirenena faha-10 izy rehefa ao akaikin' i Ejeda.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Loky

I **Loky** na **Lokia** dia onin' i Madagasikara ao amin' ny faritra Sava, ao amin' ny faritanin' Antsiranana, izay mivarina amin' ny Ranomasimbe Indiana. Ireto ny tanàna andalovanyː Ampasimaty, Masomamangy, Maromokotra, Antanamboa, Ambovonaomby ary Antanalarina. Manapaka azy ny lalam-pirenena faha-5A.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Maevarano

I **Maevarano** dia onin' i Madagasikara ao amin' ny faritra Diana, ao amin' ny faritanin' Antsiranana, izay mivarina mankany atsinanana ao amin' ny Ranomasimbe Indiana. 203 km ny halavany. Amin' ireo renirano manompo azy dia i Sandrakota no lehibe indrindra.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Fiherenana

I **Fiherenana** dia reniranon' i Madagasikara ao amin'ny faritra Atsimo-Andrefana, ao amin'ny faritanin'i Toliara, izay mivarina mankany ao amin'ny Lakandrano Mozambika. 200 km ny halavany. Any amin'ny haambo 1 100 m (any Isalo) no akany ny ranony, ka isan'ny renirano madinika mivarina ao aminy i Ilova sy i Manandana. 

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Mahajamba

I **Mahajamba** dia onin' i Madagasikara ao amin' ny faritra Sofia, ao amin' ny faritanin' i Mahajanga, izay mivarina mankany amin' ny helodranon' i Mahajamna ao amin' ny Ranomasimbe Indiana. Ao amin' ny ilany ankavian' i Mahajamba ny valan-javaboarin' Ankarafantsika. Renirano samy hafa i Kamoro sy i Mahajamba nefa mifanakaiky amin' ny faritra sasany andalovany ka mahatonga ny ranon' i Kamoro hisampana mankany amin' ny ranon' i Mahajamba izay tsy mitovy toeram-pivarinana aminy any an-dranomasina. Hodidinin' ala honko i Mahajamba rehefa manakaiky ny ranomasina.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Manambaho

I **Manambaho** dia onin' i Madagasikara ao amin' ny faritra Melaky, ao amin' ny faritanin'i Mahajanga, izay mivarina any amin' ny Lakandranon' i Mozambika. Any amin' ny manodidina an' i Tsiroanomandidy any afovoan-tany ny misy ny loharanony. Mandalo akaikin' i Morafenobe izy, ary ny vinany ivarinany any an-dranomasina dia ao atsimon' i Tambohorano sy ao avaratr' i Maintirano. Miova be ny habetsahan' ny rano entiny ao anatin' ny taona ka azo iampitana an-tongotra izy amin' ny main-tany nefa tondraka izy amin' ny fahavaratra.  

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Manambato (renirano)

I **Manambato** dia reniranon' i Madagasikara mamakivaky ny distrikan' i Vohimarina, Faritra Sava, ao amin' ny faritanin' Antsiranana, izay mivarina mankany atsinanana ao amin' ny Ranomasimbe Indiana. Miampita eo aminy ny lalam-pirenena faha-5a.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikarar
Manambolo (ony)

I **Manambolo** dia ony eto Madagasikara mivarina any andrefana ao amin' ny Ranomasimbe Indiana. Mamakivaky ny Tsingin' i Bemaraha sy ny tahirin-javaboary Maningoza izy, izay manana halava 370 km. Miampita io ony io amin' ny bàka fiara sy ny mpandeha amin' ny lalam-pirenena faha-8. 

Ity renirano ity dia mamakivaky an' i Bekopaka, i Ambakaka, Ankaramena, i Ankavandra ary i Soaloka. 
## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Manampatrana (renirano)

I **Manampatrana** dia onin' i Madagasikara ao amin' ny faritra Atsimo-Atsinanana, ao amin' ny faritanin' i Fianarantsoa, izay mivarina mankany atsinanana ao amin' ny Ranomasimbe Indiana ao akaikin' i Farafangana. Ao atsimo-atsinanan' ny tangorom-bohitr' Andringitra sy ao amin' ny valan-javaboarin' Andringitra no ipoirany.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Mahavavy Avaratra

I **Mahavavy** na **Mahavavy Avaratra** dia onin' i Madagasikara any avaratra, ao amin' ny faritra Diana, ao amin' ny faritanin' Antsiranana, izay mivarina mankany andrefana ao amin' ny Ranomasimbe Indiana. Ao Maromokotro, tendron' ny tangorom-bohitra Tsaratanana no misy ny loharanony. Ambilobe no tanàna lehibe andalovan' i Mahavavy. Mamakivaky tany lemaka lonaka izy ka anodrahana tany mirefy 5 500 ha izay ampiasaina indrindra amin' ny fambolena landihazo. 

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
* Mahavavy Atsimo -ony ao amin' ny faritra Boeny sy ny faritra Betsiboka
Mahavavy Atsimo

I **Mahavavy Atsimo** dia reniranon' i Madagasikara ao amin' ny faritra Boeny sy ny faritra Betsiboka, ao amin' ny faritanin' i Mahajanga, izay mivarina mankany andrefana ao amin' ny Ranomasimbe Indiana. Mamakivaky ny tahirin-javaboary Mahavavy-Kinkony sy ny tahirin-javaboary manokana Kasijy ity renirano ity. Iray amin' ireo renirano manompo an' i Mahavavy Atsimo avy ankavia i Tandra.

## Jereo koa
* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
* Mahavavy Avaratra -ony ao amin' ny faritra Diana.
Mananara Atsimo (renirano)

**I Mananara** dia onin' i Madagasikara ao amin' ny distrikan' i Farafangana, faritra Atsimo-Atsinanana, ao amin' ny faritanin' i Fianarantsoa, izay mivarina mankany antsinanana ao amin' ny Ranomasimbe Indiana ao Ampasinakoho, akainy an' i Vangaindrano. Ny renirano Menarahaka (180 km) avy any Andringitra sy Itomampy (150 km) avy any amin' ny tendrombohitra Imaha (tangoron-tendrombohitra Beampingaratra) ary Ionaivo (190 km) avy any Ivakoany no mamorona an' i Mananara. Ny renirano Ionaivo dia mipoitra ao amin' ny tendrombohitra Tsimahamory (1 500 m). Ny renirano Itomampy mipoitra tsy lavitra an' Ionaivo, 40 km miala ny ranomasina, any amin' ny haambo 1 600 m any ho any sady mikoriana mianavaratra hatramin' ny fihaonany amin' Ionaivo. I Menarahaka kosa mipoitra avy eny amin' ny tangorom-bohitra Andringitra, any amin' ny 2 000 m any ho any, mitambatra amin' ny renirano Sahambano izy alohan' ny hikambanany amin' ny renirano Ionaivo. Mirefy 140 km ny ony Mananara raha tsy akambana aminy ireo renirano mivarina ao aminy. 

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Mangoky

I **Mangoky** dia onin'i Madagasikara mivarina mianandrefana any amin'ny Lakandranon'i ̥Mozambika ao amin'ny vinanin-drano mirefy 2 000 km². Vokatry ny fihaoan'ny renirno Matsiatra sy Mananatana ity ony ity. Azo andehanana lakana ny 125 km aminy. Izy no manondraka ny faritr'i Beroroha sy Vondrove sy Befamoty ary Amborovoky.

Izy no ony lava indrindra eto Madagasikara raha refesina hatrany amin'ny toerana iporany (ao atsinanan'i Fianarantsoa), satria mirefy 822 km. Ireto ny renirano maompo azyː avy ankaviaː Sikily, Sakanavaka (mihaona aminy ao akaikin' Amokoty), Malio (mihaona aminy ao atsimo atsinan'i Beroroha), Menamaty (ao avaratr'i Bemavo), ary i Zomandao; avy ankavananaː Makay (mihaona aminy ao atsimo atsinan'i Beroroha). Mamakivaky ny Lembalemban'i Bemaraha izy ary mivarina ao avaratr'i Morombe.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Mandrare

**I Mandrare** dia onin' Madagasikara ao amin' ny faritra Anosy, ao amin' ny faritanin' i Toliara, mirefy 270 km, izay mivarina any amin' ny Ranomasimbe Indiana, ao akaikin' Amboasary Atsimo. Mirefy 12&nbsp;435 km2 ny faritanin-dranony. Maina i Mandrare amin' ny volana sasany ao amin' ny taona. I Manambovo sy i Mananara ary Ikonda no renirano manompo azy.

## Ny lalana omban' i Mandrare
Any amin' ny tangoron-tendrombohitra Beampingaratra, akaikin' ny tendrombohitra Trafonaomby, amin’ ny haavo 1&nbsp;800 m, ny loharanony. Mikoriana mianavaratra izy mandritra ny kilômetatra vitsivitsy voalohany, ao anaty lohasaha tery sy lalina. Ifandimbiasan' ny riandrano kely sy lehibe maro ny lalany. Rehefa afaka roapolo kilometatra eo ho eo dia miolaka miankandrefana i Mandrare, sady miala amin' ny faritra avo. Manohy ny diany miankavia i Mandrare ary tsy ela dia mihaona amin' ny sakeliny lehibe voalohany, i Manambolo, avy any ankavia. Rehefa afaka 10 ka hatramin’ ny 20 km indray dia mivily miankavia ary manohy mianatsimo ilay ony. Mikoriana avy any ankavanana izao ny sakelidranony lehibe kokoa: i Andratina sy i Tsikoliky ary Ikonda. Aorian' ny fiodinana miankavia indray dia mahazo ranon' i Mananara avy any ankavia izy eo amin' ny 50 km farany. Mivarina any amin' ny Ranomasimbe Indianina sahabo 15 km ao atsimon' Amboasary Atsimo i Mandrare amin' ny farany.

## Fotodrafitrasa
Tamin' ny taona 1957, teo akaikin' Amboasary Atsimo dia nisy tetezam-by mirefy 414 m, izay namboarin' ny Etablissements Eiffel. Nosoloana tetezam-bato ity tetezana ity taty aoriana.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
* Mutuelle du Mandrare na FIVOY
Maningory

I **Maningory** dia onin' i Madagasikara ao amin' ny faritra Analanjirofo, ao amin' ny faritanin' i Toamasina, izay mivarina mankany antsinanana ao amin' ny Ranomasimbe Indiana. Izy no mpamatsy rano ny Farihin' Alaotra. I Sandratsio kosa no lehibe indrindra amin' ireo renirano manompo azy.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Maningoza

I **Maningoza** dia onin' Madagasikara ao amin'ny Faritra Melaky, ao amin'ny faritanin'i Mahajanga, izay mivarina mankany andrefana ao amin'ny Lakandranon'i Mozambika.r

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Mangoro

I **Mangoro** dia onin' i Madagasikara, izay mivarina miantsinanana ao amin' ny Ranomasimbe Indiana eo anelanelan' i Salehy ao avaratra sy i Ambodiharina ao atsimo, sady manana halavana 300 km. Ao avaratra atsinanan' Anjozorobe, Faritra Analamanga no anombohany, manana haambo 1&nbsp;100 m any ho any. Manompo azy ny renirano Onive (ao akaikin' i Sandranadra, 200 km miala ny loharano) sy Nosivolo. Mivaria ao amin' ny Ranomasimbe Indiana izy ao amin' ny tanànan' Ambodiharina. Noho ny fisian' ny renirano maro manompo azy dia tsy mety mihena ambany ny ranon' i Mangoro. 
Ireto avy ny toerana manakaiky ny fandalovany ao Betamotanoː Ambodiramiavona, Andovolalina, Ampasimadinika, Sakalava, Maromitety II, Sandranandra, Antrandrokomby, Sahampasina, Ambatomaro, Ampasimaneva, Manakana, Antseranambe, Ambohibakoka, Ankarefo, Ambohitraivo, Antanifotsy ary Ambodifano.  Eo amin' ny fivarinany any an-dranomasina izy dia iampitan'ny lalam-prenena faha-11. 

Tamin' ny taona 2012, ny Sherritt International Corporation dia nikasa ny hampiasa ny renirano Mangoro ho loharanon-drano ho an' ny fantsombe mpitatitra fotaka mitondra akora tsy voadio ho any amin' ny toeram-pitrandrahan' ilay tetikasa Ambatovy, ka niteraka fanahiana momba ny tontolo iainana izany. 

## Jereo koa
* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Matsiatra

I **Matsiatra** dia reniranon'i Madagasikara, mikoriana mankany andrefana ka manompo ny ony Mangoky, manana halava 410 km, mamakivaky ny faritra Matsiatra Ambony sy ny faritra Amoron' i Mania ary ny faritra Atsimo-Andrefana, mihaona amin' i Mananatana mba hamorona an' i Mangoky. Manondraka tanimbary midadasika i Matsiatra, ka anisan' izany i Vinanitelo sy i Mahasoabe ao amin' ny faritry ny Betsileo. Izy no manasaraka ny distrikan' i Lalangina amin' ny distrikan' i Vohibato, ary ny faritra Matsiatra Ambony amin' ny faritra Atsimo-Andrefana. Manompo an' i Matsiatra ireto renirano tanisaina manaraka iretoː Mandranofotsy, Isandra, Ioninarivo, Fanindrona, Vodindrana, Mahatsaombato, Imatantika, Manambaroa, Manatsahala ary Bevoay.   

## Jereo koa

* Lisitry ny ony sy ny renirano eto Madagasikara
Namorona (renirano)

I **Namorona** dia onin' i Madagasikara ao amin' ny faritra Vatovavy, izay mivarina mankany antsinanana ao amin' ny Ranomasimbe Indiana, 50 km atsimon' i Mananjary. Ao akaikin' Ambalakindresy no misy ny loharanony. Mamakivaky ny valan-javaboarin' i Ranomafana izy, mamorona ny riambe Andriamamovoka.  
103 km ny halavany.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Mania

I **Mania** dia reniranon' i Madagasikara mitodika mankany andrefana, manompo an' i Tsiribihina, izay manana halava 280 km, mipoitra avy avy ao afovoan-tany ao amin'ny ala avaratra atsinanan' ny kaomin' i Miarinavaratra. Ny tapany voalohany dia atao hoe Fisakana, izay manondraka ny faritra Betsileo avaratra, avy eo izy mihaona amin' i Mahajilo ka mamorona an' i Tsiribihina. Avy amin' ny anarany ny anaran' ny faritra Amoron'i Mania ao amin' ny faritanin' i Fianarantsoa. Ireto ny renirano manompo azy: Ivato, Imorona, Ikoly, Menala, Sakeny, Fitanamaria, Sakorendrika, Manandona, Isakely ary Iandratsay.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Vikram Samvat

Ny **Vikram Samvat** na **Tetiandro Vikramy** dia tetiandro ara-tantara hindo, manara-bolana sy masoandro, nampiasaina ao amin'ny zana-kontinenta indiana. Io no tetiandro ôfisialin' i Nepaly. Ampiasaina ao amin'ny fanjakana maro ao India ity tetiandro ity.

Ireto ny anaram-bolana ao amin'io tetiandro ioː

# *Vaiśākha* (Avrily–Mey)
# *Jyaiṣṭha* (Mey–Jona)
# *Asādha* (Jona–Jolay)
# *Srāvana* (Jolay–Aogositra)
# *Bhādrapada* (Aogositra–Septambra)
# *Asvinā* (Septambra–Oktobra)
# *Kārtikā* (Oktobra–Novambra)
# *Agrahāyaṇa* (Novambra–Desambra)
# *Pauṣa* (Desambra–Janoary)
# *Māgha* (Janoary–Febroary)
# *Phālguna* (Febroary–Marsa)
# *Chaitra* (Marsa–Avrily)
Noroeste Rio-Grandense

I **Noroeste Rio-Grandense** dia iray amin'ireo faritra salasalany (pôrtogeyː *mesorregião*) ao amin' ny fanjakan' i  ao Brezily. Mahatratra 64 930 km2 ny velarany. izay ahitana mponina miisa 1 970 326 tamin' ny taona 2005. Mifnefitra amin' ny fanjakan' i  ao Brezily ihany sy i  izy.
Vienne

I **Vienne** dia departemanta frantsay andalovan'ny renirano niavian'ny anaranyː Vienne. Izy no departemanta fahadimy be velarana indrindra ao amin'ny faritra Nouvelle-Aquitaine. Atao hoe *Vienoà* (frantsayː *Viennois* sy *Viennoises*) ny mponina ao aminy.
Faritr'ora

Ny **faritr'ora** dia faritra lava eo amin'ny velaran'ny Tany, amin'ny ankapobeny manaraka ny tsipika avy any any amin'ny tendron-tany avaratra mankany amin'ny tendron-tany atsimo, izay anajana ora mitovy amin'ny toerana rehetra ao anatiny. Noho ny antony momba ny fampiharana dia matetika no manaraka ny sisin-tanin'ny firenena na ny sisin-tanin'ny fiaràna ao aminy ny faritr'ora. Ny faritr'ora roa mifanolotra dia mielanelana ora iray, nefa misy ny mielanelana 30 na 45  minitra.
Kaodim-paositra

Ny **kaodim-paositra** dia vondron-tarehimarika na tarehin-tsoratra ampidirina ao amin'ny adiresy amin'ny paositra, sady ampiasain'ny paositra mba hanamora sy hanafainganana ny fandefasana ny taratasy na ny fonosana alefa. Miovaova ny endriky ny kaodim-paositra arakaraka ny firenena.
Onibe

I **Onibe** dia onin'i Madagasikara mivarina miantsinanana any amin'ny Ranomasimbe Indiana ao amin'ny faritra Atsinanana. Ao akaikin' Anosy no misy ny loharanon' i Onibe izay mandalo ao akaikin' ireto tanàna manaraka iretoː Mangabe, Marovahy, Ampasimbe-Onibe ary Ambodibonara. Miampita an'i Onibe ny lalam-pirenena faha-5. Ao atsimon' i Mahatsara, ao avaratry ny tendro Mahavelona (na Foulpointe) no misy ny vinanin' i Onibe.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Sakaleona

I **Sakaleona** dia onin'i Madagasikara mamakivaly ny faritra Amoron'i Mania sy ny faritra Vatovavy, ary mivarina any atsinanana ao amin' ny Ranomasimbe Indiana, ao akaikin'i Nosy Varika. Any afovoan-taniny no miy ny loharanony.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara

:Sokajy:Reniranon'i Faritra Amoron'i Mania
Sakay (renirano)

I **Sakay** dia onin' i Madagasikara mivarina miankandrefana avy ao amin' ny faritra afovoan' ny Nosy. Ilay tanàna miorina eo amorony atao hoe Bebetville (izay antsoina hoe Ankadinondry Sakay ankehitriny) dia tanàna noforonin' ireo olona avy any La Réunion mpifindra monina teo anelanelan'ny taona 1952 sy 1977.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Sambirano

I **Sambirano** dia renirano ao amin' ny tapany avaratra andrefan' i Madagasikara izay mipoitra avy ao amin' ny tangorom-bohitra Tsaratanana. Mivarina any amin' ny helodranon' Ampasindava izy rehefa avy nihaona amin' ny renirano hafa atao hoe Ramena (manompo azy avy ao ankavanana) ao atsimon' Ambanja.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Rianila

I **Rianila** dia onin' i Madagasikara mivarina miantsinanana ao amin'ny faritra Atsinanana. Ao amin' ny tangorom-bohitra Fahonama no misy ny loharanony ary izy dia mamakivaky ireo lembalemba ao afovoan-tany ary mivarina ao amin' ny Ranomasimbe Indiana ao atsimon' ny tanànan' Andevoranto, ao amin' ny distrikan'i Vohibinany (na Brikaville). Ny renirano lehibe kokoa manompo an' i Rianila dia i Rongaronga sy i Laroka ary i Vohitra.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Saharenana

I **Saharenana** dia onin' i Madagasikara mivarina any atsinanana any amin' ny Ranomasimbe Indiana ao amin' ny faritra Diana. Manapaka azy ny lalam-pirenena faha-6 eo akaikin' Antananandrenitelo. Ao akaikin' i Joffreville ao amin' ny tangorom-bohitra Ambohitra no misy ireo loharanony.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Sisaony

I **Sisaony** dia reniranon' i Madagasikara ao afovoan-tany izay mivarina any amin' ny ony Ikopa ao akaikin' Antananarivo ka mivarina any amin' ny Lakandrano Mozambika miaraka amin' ny ony Betsiboka.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Sofia (ony)

I **Sofia** dia onin' i  Madagasikara mivarina any andrefana any amin' ny Lakandranon' i Môzambika, ao amin' ny Helodranon' i Mahajamba ka ao izy dia misampana roa. Ireto avy ny tanàna lalovan' i Sofia: Bejabora, Ambalafomby, Betsilendry, Analanambe, Ambatomay, Berohitra, Ansatramalaza, Ambarataty, Ambalafotaka ary Marivorano. Ireto ny renirano lehibe indrindra manompo azy: Bemarivo, Anjobony sy Mangarahara.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Tsiribihina

I **Tsiribihina** dia onin' i Madagasikara mivarina any amin' ny Lakandranon' i Môzambika ao amin' ny vinaniny 50 km ao avaratr' i Morondava. Amin' ny faritra sasany dia mahatratra 1 km ny sakany. Azo itondrana lakana izy hatrany amin' ny vozon' i Bemaraha. Betsaka voay ity ony ity, ka izany no niavian' io anarany io, izay midika hoe "tsy irobohana". Ao no ampandroana, isaky ny folo taona, ny sisan-javatra navelan' ireo mpanjaka sakalava taloha mandritra ny fitampoha. Mamakivaky an' i Bongolava sy an' i Bemaraha izy.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
* Belon' i Tsiribihina
* Distrikan' i Belo-Tsiribihina
* Fitampoha
Anjobony

I **Anjobony** dia renirano lehibe eto Madagasikara, ao amin' ny faritra misy ny Tsimihety, izay renirano manompo ny ony Faritra Sofia avy ao ankavia. Manompo azy avy ao ankavanana i Mampaneva sy i Manakoa; avy ao ankavia i Ampasimbe, i Seranana, i Lovialampy, i Marovato ary i Bemarivo.

## Jereo koa

* Lisitry ny korian-drano eto Madagasikara
Imaloto

**Imaloto** dia renirano eto Madagasikara izay manompo ny ony Onilahy izay ivarinany ao atsinanan' i Benenitra.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Manambovo

I **Manambovo** dia onin' i Madagasikara any amin' ny faritra Androy, mandalo ny distrikan' i Tsiombe, manompo azy ny renirano Jafary, Ifanoroky, Behara ary Sahamasy, ary mivarina any amin' ny Ranomasimbe Indiana amin' ny farany.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara

## Jereo koa
Sandratsio

I **Sandratsio** dia reniranon' i Madagasikara, ny lehibe indrindra amin' ireo renirano manompo ny ony Maningory (ony mivarina any atsinanana ao amin'ny Ranomasimbe Indiana).

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Mangarahara (renirano)

I **Mangarahara** dia reiranon' i Madagasikara any avaratra ao akaikin' i Mandritsara, manompo ny ony Sofia (izay mivarina miankandrefana any amin' ny Lakandrano Môzambika).

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Tandra

I **Tandra** dia reniranon' i Madagasikara manompmo ny ony Mahavavy Atsimo (izay mivarina mankany andrefana ao amin' ny Ranomasimbe Indiana).

## Jereo koa
* Faritra Boeny

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Jabo

I **Jabo** dia reniranon' i Madagasikara manompo an'i Betsiboka (ony any amin' ny faritra avaratr' i Madagasikara, mivarina any Mahajanga). Ny renirano Andranobe no mamompo azy. Ao avaratra atsinanan' Ambohitrolomahitsy no ipoirany. Alohan'ny hihaonany amin'ny renirano Andranobe dia antsoina amin'ny anarana hoe Sahasarotra izy. 

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Mahajilo-Kitsamby

I **Mahajilo** dia reniranon' i Madagasikara izay mitambatra amin' ny renirano Mania ka mamorona ny onin'i Tsiribihina (ony mivarina any amin' ny Lakandranon' i Mozambika avaratr' i Morondava). Manompo azy ny renirano Sakay (izay mipoitra ao amin'ny tapany avaratr' Ambatomanjaka any Miarinarivo, izay manefitra an'i Tsiroanomandidy amin'i Miarinarivo sy amin' i Soavinandriana) sy ny renirano Kitsamby (izay mipoitra ao amin'ny tapany andrefana amin'i Tsiafajavona sady manefitra ny faritr' Itasy sy ny faritra Vakinankaratra). Manompo azy koa ny renirano Mandalo sy Kirano sy Bevava ary Ambatonkazo.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Ihosy (renirano)

**Ihosy** dia reniranon' i Madagasikara ao amin' ny faritanin' i Fianarantsoa ao afovoan-tany. Mikoriana avy any amin' ireo tendrombohitr' i Bekisopa izy ka mamakivaky ny tanànan' Ihosy. Ny reniranon' Ihosy no iandohan'ny ony Mangoky izay mivarina any amin' ny Lakandranon' i Môzambika.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Mananjary (ony)

I **Mananjary** dia onin' i Madagasikara mivarina any amin' ny morontsiraka atsimo atsinanana any amin' ny Ranomasimbe Indiana, ao amin' ny tanànan' i Mananjary. Izy no manefitra ny tanin' ny Betsimisaraka avy ao atsimo.  Manana halavana mirefy 212 km ity ony ity. Any amin' ireo tendrombohitra ao atsimo atsinanan' i Fandriana, 100 km miala ny Ranomasimbe Indiana, haambo 500 m any ho any, no misy ny loharanony. Mianavaratra aloha ilay ony avy eo miolaka tampoka mianatsimo, mamakivaky tany be harambato mankany Ifanadiana, miantsinanana avy eo ka manaraka lalana miolanolana ao amin' ireo lemaka a-morontsiraka alohan' ny hivarinany ao Mananjary.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Lokoho

I **Lokoho** dia reniranon'i Madagasikara any avaratra izay mivarina any amin' ny morontsiraka avaratra atsinanana any amin' ny Ranomasimbe Indiana. Manangona ny ampahan-drano avy amin' ny tangorom-bohitra Marojejy izy. Any amin' ny 25 km atsimon' i Sambava ao akaikin' i Farahalana no misy ny vinany fivarinany any an-dranomasina.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Ramena (renirano)

I **Ramena** dia reniranon' i Madagasikara ao avaratra andrefana ao amin' ny faritra Diana. Ao Maromokotra no ipoirany ary izy no renirano lehibe indrindra manompoa an' i Sambirano.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Andranotsimisiamalona

I **Andranotsimisiamalona** dia reniranon' i Madagasikara ao avaratra. Ao amin' ny tangorom-bohitra Ambohitra no ipoiran' ny loharanony. Manompo an' i Saharenana izy ary mivarina ao rehefa tandrify an' Antananandrenitelo. 

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Ambalona

I **Ambalona** dia reniranon' i Madagasikara ao atsinanana, izay mivarina ao amin' ny Ranomasimbe Indiana ao atsimon' i Toamasina.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Mananjeba

I **Mananjeba** dia reniranon' i Madagasikara any avaratra, izy manapaka ny lalam-pirenena faha-6 ao akaikin' i Tanambao Marivorahona. Ao akaikin' ny tangorom-bohitr' i Tsaratanana no misy ny loharanony ary any amin' ny Ranomasimbe Indiana no ivarinany.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Nosivolo

I **Nosivolo** dia reniranon' i Madagasikara ao atsinanana sady renirano lehibe manompo an' i Mangoro. Ao atsinanan' i Fandriana no ipoirany. Eo amin' ny fihaonany amin' ny renirano Sandranamby (izay manompo azy) no misy ny tanànan' i Marolambo izay renivohitry ny distrian' i Marolambo ao amin' ny faritra Atsinanana. Isan' ireo renirano manompo an' i Nosivolo koa i Sahadinta sy i Manandriana ary i Sahanao.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Onive

I **Onive** dia reniranon' i Madagasikara ao atsinanana izay mipoira avy any amin' ny tangorom-bohitr' Ankaratra. Izy no renirano lehibe indrindra manompo an' i Mangoro. Misy riam-be manana haavo 30 m ity renirano ity ao atsimo andrefan' i Tsinjoarivo (distrikan' Ambatolampy).

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Sandrangato

I **Sandrangato** dia reniranon' i Madagasikara, mikoriana ao akaikin' Anosibe An'ala, ao amin' ny faritra Alaotra-Mangoro. 72 km miala an' i Moramanga no misy azy.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Sahatandra

I **Sahatandra** dia reniranon' i Madagasikara izay mamakivaky an' Andasibe sy Moramanga ao amin' ny faritra Alaotra-Mangoro, sady mamakivaky koa ny valan-javaboarin' Andasibe-Mantadia ka hatrany Mahambo (faritra Analanjirofo).

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Sahatavy (renirano)

I **Sahatavy** dia reniranon' i Madagasikara ao amin' ny faritra Atsinanana, izay mamakivaky ny valan-javaboary Zahamena. Miorina eo amorony ny tanànan' i Sahatavy. Manompo ny renirano Sahatavy ny renirano Sarondrina.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Sandrananta

I **Sandrananta** dia reniranon' i Madagasikara any amin' ny morontsiraka atsinanana. Ao amin' ny renirano Matitanana ao akaikin' Andemaka ao amin' ny faritra Fitovinany no misy ny vinaniny. Ny tapany ambany amin' io renirano io dia atao hoe Ambahive.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Matitanana

I **Matitanana** dia onin' i Madagasikara any amin' ny faritra Atsimo-Atsinanana, izay mivarina any amin' ny Ranomasimbe Indiana, ao Vohipeno. Manompo azy ny renirano Sahafina, Rienana, Manankazo ary Manandria.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Ifasy

**Ifasy** dia reniranon' i Madagasikara ao amin' ny tapany andrefan' ny distrikan' Ambilobe any amin' ny faritra Diana. Manompo azy ny renirano Mamoro.

Miampita azy ny Lalam-pirenena faha-6 atsimon'ny Beramanja

## Jereo koa
*Ambilobe
*Anaborano Ifasy
* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Marimbona

I **Marimbona** dia onin' i Madagasikara, any amin' ny faritra Analanjirofo. Any amin’ny faritra avaratr’i Madagasikara no misy ny ony Marimbona ary miampita ny Lalam-pirenena faha-5 akaikin’ i Soanierana Ivongo. Manana loharano eo akaikin’ Andilamena (Alaotra Mangoro), mandrafitra ny sisin-tany atsimon’ ny Tahirin-javaboary Ambatovaky, mandalo an’ Andapafito ary mivarna any amin’ ny Ranomasimbe Indiana any avaratr’ i Soanierana Ivongo ilay ony.

## Jereo koa
* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Simianona

I **Simianona** na **Soamianina** dia onin' i Madagasikara , ao amin' ny distrikan' i Soaierana-Ivongo. Any amin' ny tapany atsimon' i Marotandrano (distrikan' i Mandritsara) no misy ny loharanony, avy eo izy mamakivaky ny tanànan'  Antenina sy Ambodiampana ary mivarina any an-dranomasina ao atsimon' i Pointe à Larrée. Manompo azy ny renirano Sakavia, Antonina, Sandrangato ary Adramy.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Zomandao

I **Zomandao** dia reniranon' i Madagasikara, manana halava mirefy 283 km, izay mamakivaky ny faritra Matsiatra Ambony sy ny faritra Ihorombe ao amin' ny tapany afovoany atsimon' i Madagasikara. Ao amin' ny tangoron-tendrombohitra Andringitra ao amin' ny tendrombohitra Boby no ipoirany, ka mamakivaky ny lemaka Zomandao. Anisan' ny renirano lehibe manompo an' i Mangoky ny renirano Zomandao. Ahitana riandrano maro izy ka anisan' izany i Riandahy sy i Riambavy.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Sahamaitso

I **Sahamaitso** dia renirano ao amin' ny faritra Alaotra-Mangoro any amin' ny faritra atsinanan' i Madagasikara. Mandalo manakaiky an' Amboasary Gara sy an' i Tanifotsy ary an' Ampangabe izy.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Sakeny

I **Sakeny** dia reniranon' i Madagasikara ao amin' ny distrikan' i Morondava. Ireto ny rano manompo azy: Manampanoha sy Lohazy ary Manambolo.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Morondava (renirano)

I **Morondava** dia reniranon'i Madagasikara any andrefana, ao amin'ny faritra Menabe, izay mivarina mankany amin' ny tanànan'i Morondava ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Fiteny ao Roanda

Ny **fiteny ao Roanda** dia ahitana indrindra ny fiteny kiniaroanda, ny fiteny frantsay, ny fiteny anglisy ary ny fiteny soahily. Ny fiteny kiniaroanda (izay ao amin' ny fianakaviam-piteny banto) sy ny fiteny frantsay ary ny fiteny anglisy no fiteny ôfisialin' i Roanda. Ny fiteny soahily izay fiteny ifaneraseran’ ny vahoaka ao Afrika Atsinanana dia tenenina ao Roanda koa. Mihalany kosa ny mpampiasa ny fiteny neerlandey.

## Fiteny afrikana

#### Ny fiteny kiniaroanda
Ny 99,38%n' ny mponina dia miteny kiniaroanda tamin' ny taona 2002. Fitenim-pirenena izy ao Roanda, izay ahitana fiovana isam-paritra, indrindra ao avaratra sy ao atsimon' ilay firenena. Marihina fa tenenina ao amin' ny tapany atsimon' i Oganda sy ao amin' ny tapany avaratra-andrefan' i Tanzania ary ao amin' ny tapany atsinanan' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô koa ity fiteny ity.

#### Ny fiteny soahily
Tamin' ny volana Febroary 2017 dia nolanin’ ny Antenimieram-pirenena roandey ho fitenim-pirenena koa ny fiteny soahily noho ny fisian' ny Roandey niverina avy any amin' ny firenena miteny soahily any atsinanana taorian' ny fandripahana. Tamin’ ny taona 2002 dia miteny soahily ny 2,97 %n' ny Roandey.

## Fiteny eorôpeana

#### Ny fiteny frantsay
Tamin’ ny taona 2002 dia 3,87 % no miteny frantsay. Tamin' ny taona 2012 dia miteny frantsay ny 11,4 %n' ny Roandey. Tamin' ny taona 2014, araka ny tatitry ny Fikambanana Iraisam-Pirenen' ny Frankôfônia (OIF), dia 6 %n' ny Roandey no miteny frantsay. Hatramin' ny Desambra 2014, ny vola faratsa roandey (*franc rwandais*) vaovao dia tsy misy soratra afa-tsy amin' ny teny anglisy sy amin' ny teny kiniaroanda, nanjavona ny teny frantsay

#### Ny fiteny anglisy
Ny disadisa teo amin' i Roanda sy i Frantsa hatramin' ny nisian' ny fandripahana tamin' ny taona 1994 sy ny fiverenan' ny Totsy maro avy any Oganda miteny anglisy sy soahily ary ny fiarahan' i Roanda amin' i Etazonia dia nanosika ny fitondram-panjakana hanao ny fiteny anglisy ho fitenim-pirenena nanomboka tamin' ny taona 2003. Tamin' ny taona 2002 dia 1,95 %n' ny Roandey no miteny anglisy. Nanomboka tamin' ny taona 2010 dia saika ny fiteny anglisy irery no fiteny enti-mampianatra ao Roanda. Naverina ho fiteny enti-mampianatra ny fiteny frantsay manomboka amin' ny kilasy fahefatra ao amin' ny ambaratonga voalohany. Tamin' ny taona 2012 dia miteny anglisy ny 14,7 %n' ny Roandey.

#### Ny fiteny neerlandey
Mihalana ny mpampiasa ny fiteny neerlandey ao Roanda.

## Jereo koa

* Tantaran' i Roanda
* Jeôgrafian' i Roanda
* Kolontsaina ao Roanda
* Fivavahana ao Roanda
Fiteny kiniaroanda

Ny **fiteny kiniaroanda** dia fiteny banto izay tetenin' ny vahoaka ao amin' ny tapany iray amin' ny faritry ny Farihy Lehibe ao Afrika, Fitenim-pirenena izy ao Roanda ka saika ny vahoaka roandey manontolo no mampiasa azy (11 000 000 any ho any), izay ahitana fiovana isam-paritra, indrindra ao avaratra sy ao atsimon' i Roanda. Tenenina ao amin' ny tapany atsimon' i Oganda sy ao amin' ny tapany avarara-andrefan' i Tanzania ary ao amin' ny tapany atsinanan' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô koa ity fiteny ity. Ny fiteny kirondy izay tenenina ao Borondy (misy mpiteny miisa 9 000 000 any ho any) dia fiteny akaiky dia akaiky ny fiteny kiniaroanda, toraka izany koa ny fiteny giha izay tetenina ao amin' ny faritra andrefana amin' i Tanzania (misy mpiteny miisa 1 000 000 any ho any).

## Jereo koa

* Fiteny ao Roanda
* Fiteny banto
* Baniaroanda
Baniaroanda

Ny **Baniaroanda** dia vondrona ara-kolontsaina sy ara-piteny izay miteny kiniaroanda sy monina ao Roanda sy any amin' ny faritra nikambana tamin' ny Fanjakan' i Roanda talohan' ny fanjanahan-tany. Mitsinjara ho zana-bondrona telo ny Baniaroanda, dia ny Hoto (na Bahoto) sy ny Totsy (na Batotsy) ary ny Toà (na Batoà). Misy amin' ny Baniaroanda ny miandry ny biby fiompiny any amin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô (ao amin' ny faritany Nord-Kivu sy Sud-Kivu) hatramin' ny andro taloha elabe ary ny sasany amin' izy ireo dia niorim-ponenana ao taorian' ny fifindrà-monina tamin' ny vanimpotoan' ny fanjanahan-tany sy taty aoriana. Ahitana azy ireo koa ny any amin' ny tapany andrefan' i Oganda (miisa  1  tapitrisa any ho any). Vahoaka akaikin' ny Baniaroanda ny Baniamolenge.

## Jereo koa

* Kolontsaina ao Roanda
* Kolontsaina ao Oganda
* Baniamolenge
* Mponina ao Roanda
* Totsy
* Hoto
* Toà
Chase Elliott

**William Clyde Elliott II** na **Chase Elliott** dia teraka tamin'ny 28 Novambra 1995 tao Etazonia. Izy izao dia mihazakazaka ao amin'ny NASCAR Cup Series miaraka amin'ny ekipa Hendrick Motorsports ao amin'ny fiara Chevrolet Camaro ZL1 1LE isa 9 notohanan'ny NAPA Auto Parts.

Elliott no zanaka tokana naterak'i Bill Elliott, mpanafika NASCAR teo aloha.

Elliott no tompon-daka tamin'ny NASCAR Nationwide Series 2014

Ny laharam-pahamehan'i Elliott tao amin'ny Series Series dia nanomboka tamin'ny fifaninanana STP 500 tamin'ny taona 2015. Nahazo ny fandresena tamin'ny amboara Tompondaka voalohany tamin'ny Go Bowling at The Glen 2018.

## Reference

## Rohy ivelany
*Official website
Fivavahana ao Roanda

Ny **fivavahana ao Roanda** dia ahitana ny fivavahan-drazana izay vitsy mpanaraka, ny kristianisma izay be mpanaraka indrindra ary ny fivavahana silamo. Misy koa ireo Roandey tsy mivavaka.

## Ny fivavahana kristiana
Ny Kristiana no betsaka indrindra ao Roanda (74 %) ka ny 65 % no Katôlika fa ny 9 % Prôtestanta. Araka ny fanisana natao tamin’ ny taona 2012 kosa dia ny 43,7 %n’ ny mponina dia Katôlika, ny 37,7 % Prôtestanta, ny 11,8 % Adventista, ny 1,9 % Vavolombelon’ i Jehovah. Amin’ ireo Prôtestanta ao Roanda dia betsaka ny Loterana izay nandova ny fivavahana tamin’ ny misionera alemàna teo anelaelan’ ny taoa 1885 sy 1919.

## Ny fivavahana silamo
Ny 9 %n' ny vahoaka roandey dia Miozolmàna. Araka ny fanisana natao tamin’ny taona 2012 kosa dia  ny 2 %n' ny mponina no Miozolmàna, izany hoe nisy fihenana.

## Ny fivavahan-drazana
Ny fivavahan-drazana roandey, izay sokajina ho animista, dia mampianatra ny fisian’ ny andriamanitra tokana (antsoina amin’ ny anarana hoe Imana) izay mijery ny toerana sy ny toetran’ ny olombelona. Ao amin’ izany fivavahana izany dia mitana ny anjara toerana lehibe ny fitantarana am-bava, ny fitenenana sy ny ohabolana, ary ny hira sy ny dihy miaraka amin’amponga. Izany dia mifamatotra amin’ ny fiainan’ ireo ntaolo roandey izay mpiantafika sy mpamboly sy mpiompy ary koa mpihaza sy mpanjono. Araka ny fanisana natao tamin’ ny taona 2012  dia 17 % no manaraka ny fivavahan-drazana.

## Jereo koa

* Tantaran'i Roanda 
* Kolontsaina ao Roanda

* Fivavahana eto Madagasikara
* Fivavahana ao Roanda
* Fivavahana ao Borondy
* Fivavahana ao Gabôna
* Fivavahana ao Oganda
* Fivavahana ao amin' ny Repoblikan' i Kôngô
* Fivavahana ao amin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô
Jeff Gordon

**Jeffery Michael "Jeff" Gordon** dia mpilalao hazakazaka mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny Vallejo, Kalifornia, Etazonia, 4 Aogositra 1971. Nalaza izy nandritra ny hazakazaka tamin'ny NASCAR Cup Series tamin'ny 1992 ka hatramin'ny 2016 tamin'ny fidirany tao amin'ny ekipa Hendrick Motorsports.

Gordon amin'izao fotoana izao no mpampiantrano fahitalavitra an'ny fandaharana mivantana an'ny FOX NASCAR.

Nandritra ny hazakazaka nataony tao amin'ny Series Series NASCAR, nandrombaka anaram-boninahitra efatra i Gordon tamin'ny 1995, 1997, 1998 ary 2001. Nahavita hazakazaka 93 koa izy.

Gordon koa dia manana ny laharana fiara 48 entin'i Jimmie Johnson izay nandresy tamin'ny amboara tamin'ny 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2013 ary 2016.

## Reference

## Rohy ivelany

*Tranonkala ofisialy
Televisa

**Grupo Televisa S.A.B.** dia orinasam-pampahalalam-baovao meksikana ary lehibe indrindra any Amerika Latina sy amin'ny tontolo miteny Espaniôla. Orinasa fialam-boly iraisampirenena izy io, miaraka amin'ny ankamaroan'ny fandaharan'asany mandeha any Etazonia ao amin'ny Univision, izay manana fifanarahana manokana.

## References
TV Globo

**TV Globo** (fantatra taloha hoe **Rede Globo**) dia tambajotran-tserasera fahitalavitra malalaka any Brezila, natombok'ilay tompona haino aman-jery Roberto Marinho ny 26 aprily 1965. An'ny mpiara-miasa amin'ny media Grupo Globo, izay manana ny lehibe indrindra amin'ny fananany. Globo no tambajotran-tserasera fahitalavitra lehibe indrindra any Amerika Latina ary tambajotra fahitalavitra faharoa lehibe indrindra eto an-tany ao ambadiky ny tambazotranà fahitalavitra ABC Amerika ary mpamokatra telenovelas lehibe indrindra. Izany rehetra izany dia mampalaza an'i Globo ho iray amin'ireo tambajotram-pahitalavitra manan-danja indrindra manerantany ary Grupo Globo dia iray amin'ireo vondrona media lehibe indrindra.

## References
Kyle Larson

**Kyle Miyata Larson** (teraka tany Sacramento, California, tamin'ny 31 Jolay 1992) dia Amerikana racer matihanina fiara izay nanao fifaninanana amin'ny NASCAR Cup Series.

Larson nanatevin-daharana ny Chip Ganassi Racing ekipa avy any amin'ny vanim-potoana 2014 ny fanombohan'ny vanim-potoana 2020 amin'ny fiara isa 42. Ao amin'ny ekipa ity, dia nahazo fandresena sivy hazakazaka.  Najanona tao amin'ny NASCAR izy ary avy eo voaroaka tao amin'ny ekipa Ganassi tamin'ny aprily 2020 noho ny tranga kabary fanavakavaham-bolon-koditra tamin'ny hazakazaka virtoaly.

Ny NASCAR dia namerina ny satan'i Larson tamin'ny Oktobra 2020. Nanomboka ny vanim-potoana 2021 dia nilalao tamin'ny ekipa Hendrick Motorsports izy niaraka tamin'ny isa 5.

## Reference

## Rohy ivelany
*Tranonkala ofisialy
Kizza Besigye

I **Warren Kizza Besigye Kifefe** dia mpitsabo sy mpanao pôlitika ogandey, kôlônely tao amin' ny tafika ogandey. Nilatsaka hofidina tamin' ny fifidianana filoham-pirenena tamin' ny taona 2001 sy 2006 izy. Teraka tao Rukungiri tamin'ny 22 Avrily 1956 izy. I Winnie Byanyima no vadiny.

Isan' ny mpanorina ny antoko *Mouvement patriotique de l'Ouganda*, izay resy tramin' ny fifidianana tamin' ny taona 1980, i Kizza Besigye. Nisahana ny asan' ny mpitsabo manokan' i Yoweri Museveni izy ary lehiben' ny *Armée nationale de résistance* nandritra ny ady teo anelanelan' ny taona 1980 sy 1986. Nihatakataka an' i Yoweri Museveni i Kizza Besigye ka nilatsaka ho mpanohitra azy tamin' ny fifidianana natao tamin' ny taoana 2001. Resy tamin' ny vato 28 % izy ary lasa lehiben' ny mpanohitra an' i Museveni. Tamin' ny 14 Novambra 2005 izy dia nosamborin' ny pôlisy noho ny antony ara-pôlitika. Tamin' ny fifidianana natao tamin' ny 23 Febroary 2006 dia nahazo ny laharanan faharoa tao aorian' i Yoweri Museveni tamin' ny vato 37,3 % i Kizza Besigye. Tao amin' ny antoko *Forum pour le changement démocratique* (FCD) izy.

Tamin'ny volana oktobra 2021 dia nisafidy ny tsy nilatsaka hofidina filoham-pirenena i Besigye tamin'ny fifidianana ho avy, ary nilaza fa hitarika ny mpanohitra amin'ny drafitra 'B' hitondra fanovana eto amin'ny firenena. Izy dia hiara-dia amin'ny mpanohitra lehibe an'i Museveni Bobi Wine hanampy azy handresy amin'ny fifidianana 2021.

## Jereo koa

* Tantaran'i Oganda
Fivavahana ao Oganda

Ny **fivavahana ao Oganda** dia ahitana ny kristianisma, izay fivavahana manjaka ao, ny fivavahana silamo, ny fivavahan-drazana afrikana ary ny fivavahan'ireo mpiavy avy any amin'ny firenen-kafa.

## Ny kristianisma
Tamin’ny taona 2014 dia ny 82,4 %n’ ny mponina ao Oganda dia Kristiana: ny 39,3 % Katôlika, ny 32,0 % Anglikana, ny 11,1 % Pentekôtista, ny 1,7 % Adventista, ny 0,3 % Batista, ny 0,1 % Ôrtôdôksa.

## Ny fivavahana silamo

Ny 13,7 %n’ ny Ogandey dia Miozolmàna. Mikambana ao amin’ ny Fikambanam-piaraha-miasa islamika (arabo: منظمة التعاون الإسلامي / *Munaẓẓamat at-Taʿāwun al-islāmī*; angl.: *Organisation of Islamic Cooperation*; fr.: *Organisation de la Coopération Islamique*) i Oganda.

## Ny fivavahan-drazana
Ny 0,1 % n’ny mponina ao Oganda no manaraka fivavahan-drazana. Be dia be anefa ireo Kristiana na Miozolmàna ogandey mampifangaro finoana ka mbola manaraka ny finoan-drazana afrikana, na manao ny fombafomba sasany momba izany, toy ny fanaovana sorona ho an’ ny fanahin’ ireo olona efa maty.

## Fivavahana hafa
Ahitana fivavahana toy ny jodaisma, ny hindoisma, ny finoana bahay ary ny bodisma.

## Jereo koa

* Tantaran'i Oganda
* Kolontsaina ao Oganda

* Fivavahana eto Madagasikara
* Fivavahana ao Roanda
* Fivavahana ao Borondy
* Fivavahana ao Gabôna
* Fivavahana ao Oganda
* Fivavahana ao amin' ny Repoblikan' i Kôngô
* Fivavahana ao amin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô
Jimmie Johnson

**Jimmie Kenneth Johnson** (teraka tao El Cajon, California, 17 Septambra, 1975) dia Amerikana fiara racer matihanina.

Johnson dia nilalao tamin'ny NASCAR Cup Series tamin'ny taom-pilalaovana 2002 ka hatramin'ny 2020 niaraka tamin'ny ekipa Hendrick Motorsports. Tamin'ity andiany ity dia nahazo anaram-boninahitra fito izy: 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2013 ary 2016 ary nitovy tamin'ny rakitsoratr'i Richard Petty sy Dale Earnhardt.

Nanomboka tamin'ny 2021 dia nifindra tany IndyCar i Johnson mba hiditra ao amin'ny ekipa Chip Ganassi Racing.

## Reference

## Rohy ivelany

*Tranonkala ofisialy
Fiteny ao Oganda

Maro ny **fiteny ao Oganda**. Ny telo amby efapolo amin' ny teny tenenina ao dia azo zaraina ho fianakaviam-piteny efatra, dia ny fiteny banto, ny fiteny nilôtika, ny fiteny sodanika afovoany ary fiteny koliaka roa. Amin' ireo rehetra ireo dia fitenin' ny vahoaka tompon-tany ny 41 ary ny roa tsy fitenim-bahoaka. Ny fiteny anglisy, izay nolovana tamin' ny vanimpotoan' ny fanjanahan-tany sy ny fiteny soahily no fiteny ofisialy. 

Ny fiteny anglisy sy ny fiteny soahily no fiteny ofisialin’ i Oganda. Maro koa ireo fiteny banto (toy ny fiteny loganda) sy ny ireo fiteny nilôtika (toy ny fiteny akôly sy fiteny loô) tetenin’ ny mponina ao Oganda. Ireo Sinoa miisa 10 000 eo ho eo monina ao Oganda dia miteny sinoa mandarina. Miteny hindy sy tamoly ary bengaly ny Indiana.

## Jereo koa

* Kolontsaina ao Oganda
* Tantaran' i Oganda
B. R. Ambedkar

**Bhimrao Ramji Ambedkar** (14 aprily 1891 - 6 Desambra 1956), fantatra ihany koa amin'ny hoe **Dr. Babasaheb Ambedkar** dia mpahay lalàna indianina, mpahay toekarena sy mpanao politika ary mpanao fanavaozana ara-tsosialy, izay nanentana ny hetsiky ny dalit bodista ary nanao fampielezan-kevitra hanohitra ny fanavakavahana ara-tsosialy an'ireo tsy azo tohina (*dalit*). Nanohana ny zon'ny vehivavy sy ny asa koa izy. Izy dia minisitry ny lalàna sy ny fitsarana voalohany tany India, ny mpanao mari-pahaizana momba ny lalàm-panorenan'i India, ary ny ray mpanorina ny Repoblikan'India.

Tamin'ny 1956, nanomboka ny fivadihan-toerana be an'i *dalit* izy, sady niova ho bodista niaraka tamin'ny mpanohana azy miisa 600 000 ary namelona indray ny finoana bodista tany India. I Ambedkar dia noraisina ho bodhisattva, ary ny Maitreya, eo amin'ireo bodista Navayana.

Tamin'ny taona 1990, dia nomena ny *[[Bharat Ratna]],* izay loka sivily ambony indrindra ao India, i Ambedkar. Ny lova navelan'i Ambedkar dia misy fahatsiarovana sy sary marobe amin'ny kolontsaina malaza. Ny lova navelan'i Ambedkar amin'ny maha-reformista ara-tsosialy sy ara-politika azy dia ny fiatraikany lalina tamin'ny India moderina.

Ambedkar dia voafidy ho "Indianina lehibe indrindra" (*The Greatest Indian*) tamin'ny taona 2012 tamin'ny alàlan'ny fitsapan-kevitra nokarakarain'i *History TV18* sy CNN IBN.

Ny *Ambedkar Jayanti* (tsingerintaona nahaterahan'i Ambedkar) dia festival fanao isan-taona ankalazaina isaky ny 14 aprily, izay ankalazaina tsy any India ihany fa manerantany ihany koa. Ny *Ambedkar Jayanti* dia ankalazaina ho toy ny andro fialantsasatra ofisialy manerana an'i India. Nankalaza an'i *Ambedkar Jayanti* ny Firenena Mikambana tamin'ny  taona 2016 sy 2017 ary 2018.

## Jereo koa
* Biôgrafia
Fanosorana ny marary

Ny **fanosorana ny marary** (izay nantsoina hoe "**fanosorana farany**" talohan' ny kônsily Vatikana II) dia sakramentan' ny Fiangonana katôlika rômanina sy an' ireo Fiangonana ôrtôdôksa ary an' ny Fiangonana anglikana izay ametrahana ireo mijaly eo ambany fitseran' i Kristy. Ny fanosorana dia atao amin' ny menaka voahasina sy ankalazain' ny pretra.

Maro ireo fiangonana ara-pilazantsara izay manatanteraka ny fanosorana ny marary nefa tsy mihevitra izany ho sakramenta. Ny fanosorana ny marary dia ordonansin' ny asam-pisoronana ao amin' ny Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an' ny Olomasin' ny Andro Farany.

## Jereo koa
Ny sakramenta ao amin' ny fiangonana katôlika:

* Sakramentan' ny batemy

* Sakramentan' ny Eokaristia
* Sakramentan' ny konfirmasiona
* Sakramentan'ny fivalozana sy ny fampihavanana
* Sakramentan' ny fanosorana ny marary
* Sakramentan' ny fanambadiana
* Ordinasiona