Fanjakana laîka

Ny **fanjakana laîka** dia fanjakana milaza ho tsy miandany amin' ny resaka fivavahana, ary tsy manohana na ny fivavahana na ny tsy fivavahana. Mampitovy tantana ny olom-pireneny rehetra ny fanjakana laîka, na inona na inona fivavahan' izy ireo, ary milaza fa misoroka ny fanomezany tombony manokana ny olom-pirenena iray, noho ny finoany na ny fivavahana arahiny na ny tsy fisian' ireo roa ireo, raha mitaha amin' ny olom-pirenena hafa.

Tsy manana fivavaham-panjakana ny fanjakana laîka, nefa ny tsy fisian' ny fivavaham-panjakana miorina dia tsy midika fa laîka tanteraka na mampitovy zo tanteraka ilay fanjakana. Ohatra, ny fanjakana sasany milaza tena ho laîka dia manana andinin-teny ara-pivavahana ao amin' ny hiram-pireneny sy ny sainany, manana lalàna manome tombony ny fivavahana iray fa tsy ny hafa, na mpikambana ao amin' ny Fikambanan' ny Fiaraha-Miasa Silamo sy ny Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fahalalahan' ny Fivavahana na ny Finoana.

## Fiaviana sy fanao
Azo apetraka manomboka amin' ny famoronana azy ny maha laîka ny fanjakana iray (ohatra, ny Firaisana Sôvietika, i Etazonia) na any aoriana (oh: i Frantsa na i Nepaly). Namaritra foto-kevitra maro vaovao momba ny sekiolarisma ny hetsika isan-karazany ho an' ny *laïcité* any Frantsa sy ny fisarahan' ny fiangonana sy ny fanjakana any Etazonia, i Etazonia no governemanta laîka mazava voalohany teo amin' ny tantara. Teo amin' ny tantara, ny fizorana mankany amin' ny sekiolarisma dia matetika ahitana fanomezana fahalalahana ara-pivavahana, fanafoanana ny fivavaham-panjakana, fampitsaharana ny fampiasana ny volam-panjakana amin' ny fivavahana, fanafahana ny rafi-pitsarana amin' ny fanaraha-maso ara-pivavahana, fanafahana ny rafi-panabeazana amin' ny fivavahana, fandeferana ny olom-pirenena izay miova fivavahana na miala amin' ny fivavahana, ary mamela ny mpitarika pôlitika hiditra eo amin' ny fitondrana na inona na inona finoany.

Any Frantsa sy any Italia ary any Espaina, ohatra, dia mifanandrify amin' ny andro fety kristianina ny tsy fiasana eo amin' ny fitondram-panjakana. Karamain' ny fanjakana ny mpampianatra ao amin' ny sekoly tsy miankina rehetra any Frantsa izay nanao fifanarahana amin' ny *Éducation nationale* — ao anatin' izany toe-javatra izany ny ankamaroan' ny sekoly katôlika noho izy ireo maro anisa teo amin' ny tantarany. Na izany aza dia manao toy izany koa ny sekoly sasany, na sekolim-pinoana na tsy sekolim-pinoana. Any amin' ny firenena eorôpeanina sasany izay ahitana sekiolarisma mifanandrina amin' ny filantrôpia manana pôlitika mamporisika na mamela ny fisian' ny kolontsaina tokana, dia miankina amin' ny fanjakana ny sasany amin' ny antokom-pinoana kristiana lehibe sy ny sekta amin' ny fivavahana hafa momba ny loharanom-bola sasany ho an' ny asa soa ara-pivavahana sahaniny. Fahita ao amin' ny lalànan' ny orinasa sy ny lalàna momba ny fiantrana ny mandrara ny fivavahana voalamina tsy hampiasa ireo vola ireo hikarakarana fanompoam-pivavahana amin' ny toeram-pivavahana mitokana na ho an' ny asa mikendry fiovam-po; tsy maintsy manome ny votoatiny ara-pivavahana sy ny mpitondra fivavahana ary ny laîka voaofana ny fikambanana ara-pivavahana mba hisahanany ny anjara andraikiny manokana ary afaka misafidy ny hanokana ny ampahany amin' ny fotoanany ho an' ny asa soa misaraka. Mba hanatratrarana izany tanjona izany dia nanangana fikambanana tsy ara-pivavahana izay mitantana ny ampahany na manontolo amin' ny fanomezana rehetra avy amin' ny fikambanana ara-pivavahana lehibe ny sasany amin' ireo fikambanana mpanao asa soa ireo.

Firenena maro laîka amin' izao fotoana izao no mety mitahiry didona voafaritry ny lalàna, sisa tamin' ny fivavaham-panjakana niorina tany taloha. Manana endrika samihafa izay mety mifanitsy amin' ny endri-pisian' ny fivavaham-panjakana koa ny sekiolarisma. Any amin' ny Fanjakana Mitambatra (*United Kingdom*), ny lehibem-panjakana dia mbola tsy maintsy manao ny fianianana amin' ny fanokanana (*Coronation Oath*) izay fanao natomboka tamin' ny taona 1688, mianiana fa hihazona ny fivavahana prôtestanta nohavaozina sy hiaro ny Fiangonan' i Angletera (*Church of England*).

Ny  Fanjakana Mitambatra koa dia manana toerana ao amin' ny *House of Lords* ho an' ny klerjy zokiolona 26 ao amin' ny Fiangonan' i Angletera, fantatra amin' ny anarana hoe *Lords Spiritual*. Any Kanada, ny Dina Kanadianan' ny Zo sy ny Fahalalahana (*Canadian Charter of Rights and Freedoms*) dia manome fahalalahana laîka amin' ny fieritreretana sy ny fivavahana, ny fisainana, ny finoana, ny hevitra ary ny fanehoan-kevitra, ao anatin' izany ny fifandraisana sy ny fivoriana ary ny fikambanana. Saingy ny sasin-tenin' ny *Canadian Charter* dia mitazona ny foto-kevitry "ny fahambonian' Andriamanitra" ("*the supremacy of God*") izay toa manimba ireo izay manana fivavahana tsy teista na mino andriamanitra maro, anisan' izany ny ateisma sy ny bodisma. Firenena laîka i Italia hatramin' ny nametrahana ny Lalàmpanorenany tamin' ny taona 1948, izay nohamafisin’ ny didim-pitsarana navoakan' ny Fitsarana momba ny Lalàmpanorenana (*Corte costituzionale della Repubblica Italiana*) tamin' ny taona 1989, nefa mbola manaiky ny sata manokan' ny Eglizy Katôlika. Mety hitranga koa anefa ny fivoarana mifamadika amin' izany; ny fanjakana iray dia afaka miala amin' ny maha laîka ho fanjakana ara-pivavahana, toa an' i Iràna izay nonova ny Fanjakana Imperialin' i Iràna izay laîka ho Repoblika Islamika. Na izany aza, tao anatin' ny 250 taona lasa dia nahitana fironana mankany amin' ny sekiolarisma.

## Jereo koa

* Sekiolarisma

* Fivavaham-panjakana
* Ateismam-panjakana
* Fisarahan' ny Fiangonana sy ny Fanjakana
* Fivavaham-pirenena
* Fivavahana ôfisialy
* Fanavakavahana ara-pivavahana
* Teôkrasia
* Blasfemia
* Lalàna momba ny blasfemia
* Fivavahana ao anatin' ny pôlitika
* Fanononana an' Andriamanitra ao amin' ny lalampanorenana