open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Henri de Solages

I **Henri de Solages** dia pretra misiônera katôlika frantsay, mpisava lalana amin' ny asa fitoriana ny vaovao mahafaly teto Madagasikara izay nahatongavany amin' ny maha prefe apôstôlikan' i Bourbon sy i Madagasikara ary i Ôseania (izay samy mbola tsy nahaforona diôsezy). Maty tsy nahavita ny asa nanirahana azy izy. Teraka tamin' ny 21 Aogositra 1786 tao Rabastens ary maty nisy namono tamin' ny 8 Desambra 1832 tao Andevoranto (eto Madagasikara) izy. Ny anarany feno dia **Gabriel Henri Jérôme de Solages de Robal**.

## Tantarany taty Madagasikara
Tamin' ny taona 1830 i Henri de Solages dia notendren' i Rôma ho Prefe Apôstôlikan' i Bourbon sy i Madagasikara ary i Ôseania. Taorian' ny fanendrena azy dia naiteny tamin' i abe Pierre Dalmond i Henri de Solages mba hiaraka aminy. Tonga tao Bourbon ireo misiônera roa ireo tamin' ny volana Janoary 1831. Nankinin' i Henri de Solages tamin' i Pierre Dalmond ny paroasy iray, ary rehefa nanapa-kevitra ny hankaty Madagasikara izy, dia notendrena ho prefe lefitra. Tonga tao Tamatave tamin' ny 17 Jolay 1832 i Henri de Solages, dia tojo fahasahiranana lehibe, indrindra noho ny tsy fitokisan' ny mpanjakavavy Ranavalona I vokatry ny fitakian' ny Eorôpeana eto amin' ny Nosy sy ny fitoriana ny filazantsara amin' ny mponina teto. Nikasa ny hihazo an' Antananarivo izy mba hihaona amin' ny mpanjaka, kanjo nosamborina sy nohidiana tao amin' ny trano kely iray tao Andevoranto izy, ary norarana ny mponina tsy hanampy azy fa izay manao izany dia hiharan' ny fanamelohana ho faty. Tsy tenteraka ny fanorim-ponenany, dia maty nitokana tamin' ny 8 Desambra 1832 izy.

## Jereo koa

* Andevoranto
* Pierre Dalmond

* Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina eto Magadasikara
Pierre Dalmond

I **Pierre Dalmond** dia pretra sy misiônera katôlika frantsay, izay lasa Prefe Apôstôlikan' i Madagasikara. Voatendry ho vikera apôstôlikan' i Madagasikara ihany koa izy sy eveka tpompon-toeran' i *Pella*, saingy maty talohan' ny nahazoany izany izy. Teraka tamin' ny 16 Desambra 1800 tao Ambialet (any Frantsa) izy ary maty tamin' ny 22 Septambra 1847 tao Ambodifotatra (eto Madagasikara). Niara-niasa tamin' i Henri de Solages izy tanty Madagasikara.

I Pierre Dalmond dia naorina ny fiangonana katôlika voalohany izay naharitra teto Madagasikara, tamin' ny taona 1837 tao amin' ny nosy Sainte-Marie izay teo ambany fitondran' ny Frantsay nandritra ny efa ho zato taona. Voatendry ho Prefe Apôstôlikan' i Madagasikara izy tamin' ny Desambra 1841. Nodimandry teo amin' ny faha-47 taonany i Pierre Dalmond tamin' ny 22 Septambra 1847 tao Ambodifotatra (Sainte-Marie ,Madagasikara). Ao amin' ny fiangonana katôlika Ambodifototra no nanevenana azy.

## Jereo koa

* Eglizy Katôlika eto Madagasikara
Nosy Madame

Ny **Nosy Madame** na **Ilôt Madame** dia nosy kely any andrefan' i Sainte-Marie, akaikin' Ambodifototra, ao atsinanan' i Madagasikara. Misy seranan-tsambo antsoina hoe "Port Louquez" ao amin' ny helodranony. Misy tranom-bakoka natokana ho fahatsiarovana ny jiolahin-tsambo izay mitahiry ny zavatra hita tao amin' ny helodranon' Ambodifototra ny ao amin' io nosy io. Ny hoe Nosy Madame dia fanomezam-boninahitra ny zanakavavin' ny mpanjakan' i Frantsa.

## Tantara
Tamin' ny Jolay 2025 dia nanambara ny arkeôlôgy fa hitany ny sambo pôrtogey Nossa Senhora do Cabo, izay nosamborin' ny jiolahin-tsambo Olivier Levasseur (***[[:fr:La_Buse|fr]]***) sy John Taylor (***[[:fr:John_Taylor_(pirate)|fr]]***) tamin' ny taona 1721, teo amorontsirak' i Nosy Madame.

Ny fikarohana natao nandritra ny dimy ambin' ny folo taona mahery dia nahatsikaritra zavakanto an-jatony (bakoly sinoa, vola madinika, ivoaram-pivavahana, sns.) sy rafitra hazo mampiavaka ny sambo Indiaman pôrtogey (***[[:fr:Indiaman|fr]]***) tamin' ny taonjato faha-18, nanamafy ny fiheverana fa ara-tantara tokoa azy.

## Jereo koa

* Lisitry ny nosin' i Madagasikara

## Jereo koa
Raphaël Louis Rafiringa

I **Raphaël Louis Rafiringa** dia relijiozy katôlika malagasy teto Madagasikara izay frera ao amin' ny fikambanan' i De La Salle, izy no lasa lehiben' ny Katôlika eran' i Madagasikara tamin' ny fotoana nandroahana ny misiônera vahiny teto amin' ny firenena. Teraka tamin' ny 1 Mey 1856 tao Antananarivo ary maty tamin' ny 19 Mey 1919 tao Fianarantsoa izy. Nobeazina tamin’ ny fivavahan-drazana i Rafiringa saingy niova ho kristiana ary natao batemy tamin' ny fahazazany. 

Tamin' ny 7 Jona 2009 no nasandratra ho olon-tsambatra Rafiringa; nisolo tena ny papa Benoà XVI ny arseveka Angelo Amato.

## Jereo koa

* Lucien Botovasoa
* Victoire Rasoamanarivo

* Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina eto Magadasikara

* Lisitry ny mpanoratra malagasy
Olontsambatra (katôlisisma)

Ny **olontsambatra** dia anaram-boninahitra omen' ny Eglizy Katôlika ho an' ny olona efa maty noho ny asa nataony nandritra ny androm-piainany na ny sorona nataony. Ny beatifikasiôna na fanandratana ho olontsambatra dia atao manarakaraka ny "didim-pitondrana momba ny hatsaran-toetry ny mahery fo" ary mialoha ny fanokanana ho olomasina.
Lucien Botovasoa

I **Lucien Botovasoa** dia mpampianatra katôlika teto Madagasikara, sady mpikatroka mafana fo sady mpikambana tao amin' ny Ordre franciscain séculier. Teraka tamin' ny taona1908 izy ary maty tamin' ny 14 Avrily 1947. Novonoina nandritra ny fanenjehana ny mpitondra fivavahana izay heverina ho mpamadika tanindrazana izy tamin' ny ady hanafoanana ny fanjanahantany. Manaiky azy ho maritira ny Eglizy Katôlika. 

Mpampianatra nandritra ny androm-piainany i Botovasoa ary natokana ho an' ny fanabeazana laika sy ara-pinoana ny ankizy. Ny hetahetany momba ny fiainana ara-pivavahana no nahatonga azy hahita ny Ordre franciscain séculier tamin' ny taona 1940 ary lasa anisan' izany izy; namory olona hafa mba hahafantatra an' i Francesco d'Assisi izy ary niditra tao amin' ilay fikambanana. Noraisin' i Botovasoa ho an' ny tenany ihany koa ny karisma fransiskanina tamin' ny alalan' ny fifadian-kanina sy ny fomba fitafiny.

Nisy namono i Botovasoa tamin' ny taona 1947, nandritra ny fotoana nisian' ny korontana teto Madagasikara. Nisokatra tamin' ny 11 Ôktôbra 2011 teo ambany fitarihan' ny papa Benoà XVI ny fandinihana ny tokony hanokanana azy ho olomasina, izay nahazoany anaram-boninahitra hoe Mpanompon' Andriamanitra (amin' ny fiteny latina: *Servus Dei*). Nohamafisin' ny papa Fransoà tamin' ny tapaky ny taona 2017 fa noho ny fankahalana ny finoany (latina: *In odium fidei*) no namonoana an' i Botovasoa ary namoaka didy fa tokony hasandratra ho olon-tsambatra izy; koa dia notanterahina tany Vohipeno ny lanonana momba izany tamin' ny 15 Avrily 2018.

## Jereo koa

* Victoire Rasoamanarivo
* Raphaël Louis Rafiringa

* Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina eto Magadasikara
Jérôme Louis Rakotomalala

I **Jérôme Henri Rakotomalala** dia arsevekan' Antananarivo nanomboka tamin' ny taona 1960 ka hatramin' ny nahafatesany tamin' ny taona 1975, ary izy no kardinaly malagasy voalohany. Teraka tamin' ny 15 Jolay 1914 tao Sainte-Marie izy ary maty tamin' ny 1 Nôvambra 1975 tao Antananarivo.

Notokanana ho pretra tamin' ny 31 Jolay 1943 tao amin' ny diôsezin' i Tananarive izy. Vikera jeneraly izy nanomboka tamin' ny taona 1946 ka hatramin' ny 1960. Tamin' ny 1 Avrily 1960 izy dia notendren' ny papa Joany XXIII ho arsevekan' Antananarivo, nandimby an' i Victor Sartre izay nametra-pialana mba hahazoan' ny pretra eto amin' ny firenena hahazo toerana. Nohamasinin' ny papa izy tamin' ny 8 Mey. Nandray anjara tamin' ny Kônsily Vatikana II teo anelanelan' ny taona 1962 sy 1965 izy.

Ny papa Paoly VI no nanao azy ho kardinaly nitondra ny anaram-boninahitra hoe kardinaly-pretran' i *Santa Maria Consolatrice al Tiburtino* nandritra ny famorian' ny papa ny kardinaly tamin' ny 28 Avrily 1969. Izy no kardinaly malagasy voalohany.

## Jereo koa

* Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina eto Magadasikara

* Razafindratandra Armand Gaëtan - kardinaly nandimby azy)
* Tsarahazana Désiré - kardinaly androany
Armand Gaétan Razafindratandra

I **Armand Gaétan Razafindratandra** dia kardinaly malagasy, arsevekan' Antananarivo tamin' ny taona 1994 hatramin' ny taona 2005. Teraka tamin' ny 7 Aogositra 1925 tao Ambohimalaza Miray eto Madagasikara ary maty tamin' ny 9 Janoary 2010 tao Mahajanga izy.

## Zotram-piainany

### Fahazazana sy fahatanorany
Teraka tamin' ny 7 Aogositra 1925 tao Ambohimalaza Miray ao akaikin' Antananarivo, eto Madagasikara i Armand Gaétan Razafindratandra. Efa governora tao ny raibeny. Razafindratandra dia nianatra tao amin' ny sekolin' ny paroasin' i Faravohitra. Nanohy ny fianarany tao amin' ny Seminera Madinika teny Ambohipo izy ary avy eo tao amin' ny Kôlejy St Michel, toeram-pampianaran' ny Zezoita, talohan' ny nianarany ny filôzôfia sy ny teôlôjia tao Ambatoroka.

### Pretra
Rehefa avy notokanana ho pretra tamin' ny 27 Jolay 1954 tao amin' ny Diôsezin' Antananarivo i Armand Gaétan Razafindratandra dia nalefa tany amin' ny Institut catholique de Paris mba ho manam-pahaizana manokana amin' ny pastôraly kateketika sy hanaraka fianarana momba ny siansa sôsialy.

Rehefa niverina tao amin' ny diôsezy niaviany izy, dia voatendry ho talen' ny fampianarana katesizy sy lehiben' ny fiadidiana ny sekolim-panjakana (*aumôneries*), sady vikera tao amin' ny katedraly. Voatendry ho lehiben' ny Seminera Madinika, ary taty aoriana ho lehiben' ny Seminera Lehibe tao Ambatoroka.

### Eveka
Voatendry ho Evekan' i Mahajanga izy tamin' ny 27 Avrily 1978, nohamasinin' ny kardinaly Victor Razafimahatratra tamin' ny 2 Jolay 1978. Voatendry ho Arsevekan' Antananarivo izy tamin' ny 3 Febroary 1994, toerana nohazoniny hatramin' ny 7 Desambra 2005, rehefa nisotro ronono noho ny taonany. Izy no nitarika ny Conférence épiscopale de Madagascar (Fiombonamben' ny Eveka eto Madagasikara) nanomboka ny tamin' ny taona 1997 ka hatramin' ny taona 2002.

### Kardinaly
Nataon' i papa Joany Paoly II ho kardinaly izy tamin' ny 26 Nôvambra 1994, nitondra ny anaram-boninahitra hoe kardinaly-pretra Santi Silvestro e Martino ai Monti. Nodimandry tany Mahajanga izy ny tamin' ny Asabotsy 9 Janoary 2010.

## Jereo koa

* Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina eto Magadasikara

* Jérôme Louis Rakotomalala - kardinaly no teo alohany
* Tsarahazana Désiré - kardinaly androany
Tsarahazana Désiré

I **Désiré Tsarahazana** dia kardinaly malagasy ao amin' ny Eglizy Katôlika. Teraka tamin' ny 13 Jona 1954 izy. Efa Arsevekan' i Toamasina hatramin’ ny taona 2010 izy saingy efa nanompo tao nanomboka amin' ny taona 2008 talohan' ny nanandratana azy. Notendren' ny papa Fransoà ho kardinaly izy tamin' ny taona 2018.

## Jereo koa

* Armand Gaétan Razafindratandra

* Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina eto Magadasikara
Bakhmut

I **Bakhmut** dia tanàna any atsimo amin' i . Ny mponina ao Bakhmut sy ny tanàna dia nofafana na noroahina tamin'ny ady heloka bevava tao Rosia tamin'ny 2024. Malahelo azy isika rehetra. Ho avy ny valifaty. Mahamenatra an'i Rosia.

## Hira
Nanomboka tamin'ny 2014, ny hira *Putin chuilo* (Путін - хуйло) no hiram-pon'i Donetsk

## Jereo koa
* Okraina
Tanàna hafa any Okraina: Chernobyl, Cherson, Donetsk, Kharkiv, Lugansk Melitopol, Odessa, Sevastopol, Zaporizhia
Synodam-Paritany Avaratrimania (FLM)

Ny **Synodam-Paritany Avaratrimania** na **SPAM** dia iray amin' ny synodam-paritany 25 ao amin' ny Fiangonana Loterana Malagasy.

## Jereo koa

* Fiangonana Loterana Malagasy

* SP Afovoany (SPAf), SP Alaotra (SPAl), SP Ambodiharan' i Vondrozo (SPAV), SP Ambovombe Androy (SPAA), SP Anala (SPAN), SP Andriry Betroka (SPAB), SP Antananarivo (SPAnta), SP Antsiranana (SPA), SP Atsimonimania (SPAtsim), SP Atsinanana (SPAts), SP Avaratra Atsinanana (SPAvA), SP Avaratrimania (SPAM), SP Betioky Atsimo (SPBA), SP Boina Mahajanga (SPBM), SP Faradofay (SPFa), SP Fiherenana Toliara (SPFT), SP Fisakana (SpaFi), SP FLM Eoropa (SPFLME), SP Horombe (SPH), SP Manakara (SPMa),  SP Melaky (SPMel), SP Menabe (SPM), SP Nosivolo (SPN), SP Sofia (SPSofia) ary SP Toamasina (SPTm)
FJKM Tranovato Faravohitra

Ny **FJKM Tranovato Faravohitra** dia trano fiangonana ao amin' ny Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara ao Faravohitra, ao amin' ny boriborintanin' Analakely ao Antananarivo renivohitr' i Madagasikara,

## Anarana sy toerana
Ny FJKM Faravohitra dia anisan' ny Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara, miorina ao Faravohitra, ao Antananarivo Renivohitra. Izy no fiangonana prôtestanta tranainy indrindra eto Madagasikara, miorina amin'ny havoana akaikin'ny lapan’ny Andafiavaratra sy Rova.

## Tantara

### Fiandohana
Niorina tamin'ny taona 1863, taorian'ny nahafatesan-dRanavalona I (1861), izay nandrara ny fivavahana kristiana, ny FJKM Faravohitra. Ny London Missionary Society (LMS), izay nikarakara ny misionera protestanta, no nitarika sy nanampy tamin'ny fanorenana. Tamin'ny vanimpotoana nanjakan-dRadama II, dia navela indray ny fivavahana kristiana ka nanomboka natsangana indray ny fiangonana.

### Fanorenana ny Trano fiangonana
Niorina teo amin'ny toerana nisy fahatsiarovana manan-tantara: teo amin'ny lapan’ny mpanompo sy mpianatra protestanta taloha, izay marobe no namonoana ho martiry noho ny finoany. Ny trano fiangonana ankehitriny dia vita amin'ny biriky sy vato, amin'ny endrika gôtoka anglisy, ary mari-pototra tamin'ny taona 1870 tany ho any.

## Maha zava-dehibe azy sy anjara asany
Ny FJKM Faravohitra no foibe lehibe ara-panahy ho an’ny Protestanta eto Madagasikara. Toerana anaovana fanompoam-pivavahana lehibe, toy ny fankalazana faha-500 taonan' ny Reformasiona sy hetsika nasionaly FJKM. Misy sekoly sy toeram-pampianarana manaraka eo akaiky eo, anisan'izany:

* ny Sekoly Faravohitra
* ny Institut Superieur de Théologie (ISTE) FJKM

## Ankehitriny
Manohy mivelatra sy miasa amin'ny sehatra maro ny FJKM Faravohitra: fanabeazana sy fampandrosoana ary asa sosialy. Misy fizarana sampana sy antoko maro (Sampana Sekoly Alahady, Sampana Lehilahy Kristiana, Vehivavy, Tanora, sns). Mpikambana an'arivony no manaraka sy manompo ao amin'ny fiangonana.

## Famintinana
Ny FJKM Faravohitra dia fiangonana feno tantara sy hasina eo amin'ny fandrosoan'ny finoana kristiana prôtestanta eto Madagasikara. Toerana ahatsiarovana ny martiora sy fanavaozana ny finoana.

## Loharano
Alytus

**Alytus** dia tanàna iray any atsimoatsinanan'i  izay misy mponina 49.888 eo ho eo. Any amin'ny 90 km atsimoandrefan'ny renivohitra Vilnius eo amin'ny Memel no misy azy. Manodidina ny 50 km miala ny sisin-tanin'i Belarosia sy Polonia izy io.

## Renirano
Ao amin'ny Memel no misy an'i Alytus.

## Tanàna ao Litoania
Klaipėda - Kaunas - Vilnius - Šiauliai

## Rohy ivelany
Hrodna

I **Hrodna** (belarosiana *Гродна - Hrodna*; Poloney: *Grodno*, Litoanianina: *Gardinas*) dia tanàna ao Belarosia izay misy mponina 370.919 eo ho eo. Eo amin’ny Memel (Nyemen) no misy azy io, eo akaikin’ny sisin-tany telozoro miaraka amin’i Polonia sy Litoania.

Nanomboka tamin’ny 1919 ka hatramin’ny 1939, dia an’i Polonina i Hrodna ary nanana mponina maro an’isa miteny poloney. Noho ny fifindran'i Polonina miankandrefana nampiharin'i Stalin, dia nianjera tamin'ny Firaisana Sovietika ilay tanàna  

## Jereo koa
* Belarosia
Fifanarahana Schengen

Ny **Fifanarahana Schengen** dia fifanarahana iraisam-pirenena, indrindra amin'ny fanafoanana ny fanaraha-maso tsy tapaka amin'ny sisin-tany amin'ny sisintany anatiny amin'ireo fanjakana mandray anjara. Amin'ny ankapobeny dia mpikambana ao amin'ny Vondrona Eoropeana izy ireo, saingy tsy tafiditra ao Irlandy sy Sipra. Tamin'ny alàlan'ny fifanarahana fanampiny niaraka tamin'ny Vondrona Eoropeana, nitarina tany Islandy, Liechtenstein, Norvezy ary Soisa ny sehatra fampiharana. Ny faritry ny fampiharana ny fifanarahana dia matetika antsoina hoe faritra Schengen.

Ny voalohany amin'ireo fifanarahana ireo, tamin'ny 14 Jona 1985, dia natao indrindra hampiroboroboana ny fananganana tsena anatiny eoropeanina ary nomena anarana taorian'ny toerana nanasoniavana azy, ny kaominina Schengen ao amin'ny .
Schengen

**Schengen**, dia kaominina ao Loksemborga.
Ny isan' ny mponina ao aminy dia 5196 araka. Ny tanàna dia fantatra voalohany indrindra noho ny fifanarahana Schengen.

## Renirano
*Mosel (frantsay: *Moselle*)

## Jereo Koa
Kafe (voany)

Ny **kafe** na **voan-kafe** dia voa avy amin'ny zavamaniry kafe (*Coffea*) ary loharano ahazoana ny kafe fisotro. Io no voa ao anaty hodiny mena na volomparasy. Matetika ny voan-kafe ao anaty hodiny dia mizara roa izay samy misy sisiny fisaka. Vitsy amin'ny voan-kafe no tsy mizara roa fa tokana.

Ny karazana kafe roa manan-danja indrindra eo amin'ny toekarena dia ny *arabica* sy ny *robusta*; eo ho eo amin' ny 60% amin' ny kafe vokarina maneran-tany dia *arabica* ary eo ho eo amin' ny 40% dia *robusta*. Ny kafe *arabica* dia misy kafeinina 0,8 hatramin' ny 1,4% ary kafe *robusta* kosa dia misy kafeinina 1,7 hatramin' ny 4,0%. Anisan'ny zava-pisotro be mpampiasa indrindra eran'izao tontolo izao ny kafe, noho izany ny voan-kafe dia voly ara-toekarena sy vokatra fanondrana lehibe, izay mahatratra 50% amin'ny vola vahiny miditra ao amin' ny firenena an-dalam-pandrosoana sasany. Izany no nahatonga ny kafe ho zava-dehibe eo amin'ny kolontsaina sy ny sakafo manerana izao tontolo izao.

Tamin'ny taona 2017, ny 70% amin' ny totalin'ny famokarana kafe no naondrana, izay nitentina 19,9 lavitrisa dôlara amerikana. Ny indostrian'ny kafe eran-tany dia lehibe sy mitentina 495,50 lavitrisa dôlara tamin'ny taona 2023, i Brezila no mpamokatra kafe fisotro sy voan-kafe lehibe indrindra. Ny tena mpanondrana voan-kafe hafa dia i Kôlômbia sy i Vietnamy ary i Etiôpia.

## Jereo koa

* Kafe (zavamaniry)

* Kafe (zava-pisotro)
* Dite (zavamaniry)
* Dite (zava-pisotro)
Cunene (faritany)

I **Cunene** dia faritany ao Atsimon'i Angola izay eo amin'ny sisin-tanin'i Namibia. Misy mponina 990.083 ary Ondjiva no renivohiny.

Ny Reniranon’i Cunene (renirano) no anaran’izy io, izay manamorona ny sisin-tanin’i Angola sy Namibia.

## Kaominina
* Ombadja
* Cahama
* Cuanhama
* Curoca
* Cuvelai
* Namacunde
* Ombadja

## Tanàna any Angola
Luanda (Renivohitra) - Lubango - Benguela - Huambo - Sumbe - Moçâmedes -Cuíto - Uíge

## Faritany any Angola
* Bengo, Benguela, Bié, Cabinda, Cuando Cubango, Cuanza Norte, Cuanza Sul,  Cunene, Huambo,  Huíla, Luanda, Lunda Norte, Lunda Sul, Malanje, Moxico, Namibe, Uíge,  Zaire
Cuando Cubango (faritany)

**Cuando Cubango** dia faritany ao atsimo atsinanan'i  ary manana velarantany 199.049 km2 ary misy mponina 534.002 amin'ny taona 2014. Avy any amin'ny sisintany mankany Zimbaboe sy Namibia izy io.

I Menongue no renivohitry ny faritany

Ny anaran'ny faritany dia avy amin'ny reniranon'i Cuando (renirano) sy Cubango (renirano).

## Kaominina
* Calai
* Cuangar
* Cuchi
* Cuito Cuanavale
* Dirico
* Mavinga
* Menongue
* Nancova
* Rivungo

## Jereo koa
* Angola
** Namibe (faritany)
***Menongue

## Tanàna any Angola
Luanda (Renivohitra) - Lubango - Benguela - Huambo - Sumbe - Moçâmedes -Cuíto - Uíge

## Faritany any Angola
* Bengo, Benguela, Bié, Cabinda, Cuando Cubango, Cuanza Norte, Cuanza Sul,  Cunene, Huambo,  Huíla, Luanda, Lunda Norte, Lunda Sul, Malanje, Moxico, Namibe, Uíge,  Zaire
Fosa Juniors FC

**Fosa Juniors FC** , dia klioba baolina kitra avy eto monina eto Mahajanga, Boeny.  

## Champion de Madagascar
*2019

## Coupe de Madagascar
* 2017, 2019.

## Super Coupe de Madagascar
: 0'''
CNaPS Sport

**CNaPS Sport**  (*Caisse Nationale de Prévoyance Sociale Sport*), dia klioba baolina kitra avy eto monina eto Miarinarivo, Itasy.  

## Champion de Madagascar
*2010, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018

## Coupe de Madagascar
* 2011, 2015, 2016.

## Super Coupe de Madagascar
* 2010
AS Fanalamanga

**AS Fanalamanga** , dia klioba baolina kitra avy eto monina eto Moramanga, Alaotra-Mangoro.  

Président: Hasinarivo Tantely Harimino

## Champion de Madagascar
?

## Coupe de Madagascar
*2025:  vice-champions de la Coupe de Madagascar

## Super Coupe de Madagascar
?

## CAF - Amboaran'ny kaonfederasiona - Fifaninanana 2025
*AS Fanalamanga - Ferroviario Maputo (Mozambika) 1 : 2 (1:1)

## mpanazatra
*Titi Rasoanaivo (Nanomboka tamin'ny Septambra 2025)
3FB Toliara

**3FB Toliara** , dia klioba baolina kitra avy eto monina eto Toliara, Atsimo-Andrefana.  

## Champion de Madagascar
2024: Manasa-dalana amin'ny ASSM_Elgeco_Plus (resy)

## Coupe de Madagascar
?

## Super Coupe de Madagascar
?
Ajesaia

**Ajesaia** , dia klioba baolina kitra avy eto monina eto Itaosy, Analamanga.  

## Champion de Madagascar
2: 2007, 2009

## Coupe de Madagascar
2006

## Super Coupe de Madagascar
2007, 2009
AS Adema

**AS Adema** , dia klioba baolina kitra avy eto monina eto Antananarivo, Analamanga.  

## Champion de Madagascar
4: 2002, 2006, 2012, 2021

## Coupe de Madagascar
3: 2007, 2008, 2009

## Super Coupe de Madagascar
2: 2006, 2008
Ampasindava (fitrandrahana)

Ny **toeram-pitrandrahana any Ampasindava** no toerana mety hisy fitrandrahana tany hamatra eto Madagasikara. Io toerana io dia ao amin' ny kaomininan' i Mangaoka, Faritra Diana, ao amin' ny tapany avaratr' i Madagasikara, ao atsinanan' ny Saikanosin' Ampasindava. Ny tahiry ao dia mitentina 130 tapitrisa taonina amin' ny akora tany hamatra 0,08 %. Ny Tantalus Rare Earths Malagasy Sarl no tompon' ny toeram-pitrandrahana. Tamin' ny taona 2019, nanao sonia fifanarahana miaraka amin' ny China Nonferrous Metal Mining Group ny ISR Capital mba hikarakarana ilay toeram-pitrandrahana. Nisy vondrona mpiaro ny tontolo iainana nanohitra ny fampandrosoana ilay toeram-pitrandrahana, nanahy ny mety ho fahasimban' ny fiainan' ny bibidia ao, toy ny gidro *<u>Lepilemur mittermeieri</u>* izay teratany any amin' io saikinosy io. Tamin' ny Septambra 2020 dia nangataka fahazoan-dàlana feno i Reeenova hanombohana ny fitrandrahana.

Ny fahazoan-dàlana hikaroka voalohany momba ny harena ankibon' ny tany dia azon' ny Calibra Resources and Engineers tamin' ny taona 2003, namidy tamin' ny Zebu Metals tamin' ny taona 2008, ary avy eo tamin' ny Tantalus Rare Earths tamin' ny taona 2009. Tamin' ny taona 2012 ny Tantalus dia nanaiky ny hamatsy ny orinasa Rhodia amin' ny vokatra tany hamatra avy amin' ilay toeram-pitrandrahana. Bankirompitra tamin' ny taona 2015 ny Tantalus. Tamin' ny volana Jona 2016, ny 60 % amin' ny fananan' ny Tantalus dia notazonin' ny REO Magnetic Pte Ltd. any Singaporo, ary ny 40 % an' ny Tantalus Rare Earths AG any Alemaina.

Tamin' ny volana Jona sy Jolay 2016, ny REO dia nivarotra ny tsatòkany tao amin' ny toeram-pitrandrahana tamin' ny ISR Capital Ltd any Singaporo. Tamin' ny taona 2019 ny ISR dia nantsoina hoe Reenova Investment Holding. Ny Rennova dia nivarotra ny tombotsoany 75 % amin' ilay tetikasa tamin' ny 2021 tamin' ny GRM Group tamin' ny vola 4.5 tapitrisa dôlara USD.

## Jereo koa

* Fitrandrahana harena an-kibon' ny tany eto Madagasikara
National Geographic Society

Ny ***National Geographic Society*** (na **NGS**), izay naorina tamin' ny 27 Janoary 1888, dia fikambanana ara-tsiansa sy ara-panabeazana tsy mitady tombontsoa ary manana foibe any Washington, D.C., Etazonia. Ny mahaliana azy dia ny jeôgrafia, ny arkeôlôjia, ny siansan' ny javaboary, ny fampiroboroboana ny tontolo iainana, ny fiarovana ny tantara ary ny fandalinana ny kolontsaina sy ny tantara eran-tany.

Ny soratra sy sary famantarana ny *National Geographic Society* dia fefimerana mavo, izay hita eo amin' ny fonon' ny gazetiboky *National Geographic*.

## Rohy ivelany

* www.nationalgeographic.org
Fiteny galisiana

Ny **fiteny galisiana** dia fiteny rômana ampiasaina amin' ny fomba mahazatra any Galicia (any Espaina), ary koa any amin' ny tapany andrefana amin' i Asturias, any amin' ny faritanin' i León sy Zamora ary any amin'ny toerana telo ao Extremadura. Any Galicia dia manana ny satan' ny fiteny manokana izy, ary miaraka ampiasaina amin' ny fiteny kastiliana, izay fiteny ôfisialin' ny fanjakana. Ny fiteny galisiana dia ampiasain' ny zanaka am-pielezana galisiana any amin' ny faritra hafa ao Espaina, indrindra fa any Catalonia, ary koa any amin' ny faritra hafa amin' izao tontolo izao, indrindra fa any Amerika Latina.

## Jereo koa

* Fianakaviam-piteny rômana
* Fiteny espaniôla
* Fiteny katalàna
* Fiteny baska
Amerika Hispanika

I **Amerika Hispanika**  na **Amerika Espaniôla** (ara-tantara) dia ny faritra ahitana ny firenena miteny espaniôla rehetra any Amerika. Any amin' ireo firenena rehetra ireo, ny fiteny espaniôla no fiteny be mpampiasa indrindra - indraindray manana sata ôfisialy mitovy amin' ny fiteny teratany iray na maromaro (toy ny fiteny goarany, ny fiteny ketsoa, ny fiteny aimara, na ny fiteny maiana) na ny fiteny anglisy (any Pôrtô Rikô), ary ny katôlisisma no fivavahana be mpanaraka indrinda any. Amin' ny teny espaniôla izany faritra izany dia atao hoe ***Hispanoamérica*** na ***América Hispana*** sy ***América Española*** (ara-tantara).

I Amerika Hispanika indraindray dia avondrona miaraka amin' i Brezila amin' ny anarana hoe "Iberô-Amerika", izay midika hoe ireo firenena any Amerika manana fototra ara-kolontsaina ao amin' ny Saikinosy Iberiana. I Amerika Hispanika ihany koa dia tsy ampitovina amin' i Amerika Latina, izay ahitana an' i Amerika Hispanika sy i Brezila (Amerika Pôrtiogey teo aloha) ary ny zanatany frantsay taloha tany amin' ny ila-bolantany andrefana (ny faritra any Etazonia na any Kanada ankehitriny no tsy tafiditra ao).

Firenena 19 no tafiditra ao anatin' ity faritra ity: Arzantina, Bôlivia, Sily, Kôlômbia, Kôsta Rika, Kiobà, Ekoadôra, Salvadôro, Goatemala, Hôndorasy, Meksika, Nikaragoa, Panamà, Paragoay, Però, Pôrtô Rikô, Repoblika Dôminikanina, Orogoay ary Venezoela.

## Jereo koa

* Amerika Atsimo
* Amerika Latina
* Amerika Afovoany
Iberiana (vahoaka)

Ny **Iberiana** na **Ibera** dia vahoaka tao amin' ny Saikinosy Iberiana. Nantsoin' ny mpanoratra tamin' ny Andro Taloha toy izany izy ireo, izay nanandrana, toa an' i Avienus, hampifandray an' io vahoaka io amin' ny anaran' ny ony lehibe iray eo an-toerana ankehitriny antsoina hoe Ebro na Ebre. Toa tsy maintsy avahana amin' ny vahoaka ao afovoan-tany izay nanana ny kolontsainy sy ny fomba amam-panaony izy ireo. Na izany aza, ara-jeôgrafika, i Strabon sy i Appianos dia niantso ny tanin' ilay Saikinosy Iberiana hoe *Iberia*.
Nomidiana (vahoaka)

Ny **Nomidiana** na **Nomida** dia Berbera tany Nomidia (Alzeria ankehitriny). Vahoaka somary mpifidrafidra monina tany am-boalohany ny Nomidiana, nefa mandritra ny fotoana sasany amin' ny taona dia miverina amin' ny toby iray ihany izy ireo. Lasa mpiompy ny Nomidiana taty aoriana ary nanomboka niompana bebe kokoa amin' ny asa an-tanàn-dehibe. Anisan' ny foko berbera voalohany indrindra nivarotra tamin' ny voanjo kartaziniana ny Nomidiana. Rehefa nitombo i Kartazy na Kartago dia niroborobo ny fifandraisana amin' ny Nomidiana. Nampiasa mpitaingin-tsoavaly nomidiana mpikarama an' ady ny tafik' i Kartazy.

Nanome ny sasany amin' ny mpitaingin-tsoavaly avo lenta indrindra tamin' ny Ady Ponika Faharoa i Nomidia, ary nitana anjara toerana lehibe tamin' ny ady maro ny mpitaingin-tsoavaly nomidiana, na tany am-boalohany ho fanohanana an' i Hannibal na taty aoriana rehefa avy nivadika niaraka amin' ny Repoblika Rômana. Niroborobo ny kolontsaina nomidiana teo anelanelan' ny fiafaran' ny Ady Ponika Faharoa sy manodidina ny fakàn-tany nataon' ny Rômana, ary i Massinissa no mpanjaka voalohany tamin' i Nomidia mitambatra.

## Jereo koa

* Maora (vahoaka)
Ampongatapaka

Ny **ampongatapaka** dia zavamaneno velezina, karazana amponga kely tsy manana afa-tsy tava iray, miely manerana izao tontolo izao, ny vatany dia vita amin' ny hazo (amin' ny ankapobeny), manana savaivo eo amin' ny 20 ka hatramin' ny 50 sm eo ho eo anenjanana hoditra na zavatra manify hafa mba hovelezina hanome ny feony.

## Jereo koa

* Mozika
* Zavamaneno velezina

* Mozika malagasy - Lisitry ny zavamaneno malagasy
Kipantsona

Ny **kipantsona** dia zavamaneno velezina, vita amin' ny kapila metaly, matetika mivohitra eo afovoany sady misy loaka kely. Mba hampanenoana azy dia kapohina ny kipantsona, matetika amin' ny hazo kely na amin' ny kipantsona iray hafa, izay mahatonga ilay kapila hangovitra sy hamoaka feo. Ampiasaina indrindra ao amin' ny amponga maro anaka ny kipantsona.

## Jereo koa

* Mozika

* Zavamaneno
* Zavamaneno velezina
* Lisitry ny zavamaneno malagasy
* Mozika malagasy
Pforzheim

I **Pforzheim**, dia tanàna any Alemaina. Ny tanàna no misy ao amin'ny fanjakana Baden-Württemberg, ny isan' ny mponina ao aminy dia 128.992 araka.

## Gallery

Pforzheim church.jpg|Church of St. Michael
Pforzheim 1.jpg|The New City Hall and Waisenhaus square
Pforzheim 2.jpg|Enz river at Rossbrücke
Reuchlin1s.jpg|Statue of Johannes Reuchlin
Auer s.jpg|Monument commemorating the timber floating profession in medieval Pforzheim
Haidach Buckenberg.jpg|Haidach planned suburb, Buckenberg estate, Enz valley


## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Konstanz

I **Konstanz**, dia tanàna any Alemaina, ary mipetraka eo amin’ny sisin-tanin’i Soisa, , eo amin’ny Farihin’i Bodensee ary, eo amin'ny Ony Rhin. Ny tanàna no misy ao amin'ny fanjakana Baden-Württemberg, ny isan' ny mponina ao aminy dia 85.770 araka.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Heidelberg (Victoria)

**Heidelberg** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Victoria ao Aostralia.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 61.557 mponina tamin'ny taona 2021.

Sandrin'ny Reniranon'i Yarra mikoriana mamakivaky an'i Heidelberg, taloha kelin'ny hidirany ao amin'ny Helodranon'i Port Phillip. Mirefy 2,7 ​​km² izy io ary 14 km avaratratsinanan'ny afovoan-tanànan'i Melbourne.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Aostralia
** Victoria

## Tsiahy
Rakoto Frah

I **Philibert Rabezoza Rakoto**, izay fantatra amin' ny anarana hoe **Rakoto Frah** dia mpitsoka sodina sy mpamorona mozika nentim-paharazana malagasy. Teraka tamin' ny taona 1923 ary maty tamin' ny 23 na 29 Septambra 2001 izy. Malaza eo amin' ny sehatra iraisam-pirenena amin' ny maha mpitsoka sodina tamin' ny androny izy, ary izy no ambasadaoron' ny hiragasy (na vakodrazana) nalaza indrindra tamin' ny androny, dia ny hiragasy izay mozika nentim-paharazana any afovoan-tany eto Madagasikara.
Rovan' i Tsinjoarivo

Ny **Rovan' i Tsinjoarivo** dia rova ao amin' ny tanànan' i Tsinjoarivo, izay any amin' ny 47 km atsimo-atsinanan' Ambatolampy ary 80 km atsimo-atsinanan' Antananarivo, ao amin' ny kaomininan' i Tsinjoarivo. Tamin' ny taonjato faha-19 dia ny mpanjakavavy telo (Ranavalona I sy Ranavalona II ary Ranavalona III) sy ny praiminisitra nifandimby dia inandany ny fotoam-pialan-tsasatra tao amin' io rova io.

Ny mpanjakavavy Ranavalona I no nifidy ny toerana hanorenana ny rova tamin' ny taona 1832, ary tamin' ny taona 1834-1836 no naorina ny trano dimy mandrafitra ilay rova. Nampiasaina ho toeram-ponenan' ny mpajnakavavy amin' ny fahavaratra ilay rova hatramin' ny taona 1896.

Nifandimby nampiasa azy ny mpanjakavavy Ranavalona I (tamin' ny taona 1840 sy 1842 ary 1856) sy Ranavalona II (tamin' ny taona 1880 sy1882) ary Ranavalona III (tamin' ny taona 1890).

Voahodidin' ny renirano Onive, izay ahitana riandrano roa, dia Andriamamovoka sy  Ambavaloza, ity rova ity.

## Jereo koa

* Rova Manjakamiadana

## Rohy ivelany

* https://www.sadabe.org/Fr/Tsinjoarivo.html
* https://www.antsirabe-tourisme.com/tsinjoarivo.php
* https://www.madatana.com/colline-tsinjoarivo.php
Aalen

I **Aalen**, dia tanàna any Alemaina eo amin’ny 70 kilometatra any atsinanan’i Stuttgart ary 50 kilaometatra any avaratr’i Ulm.  . Ny tanàna no misy ao amin'ny fanjakana , ny isan' ny mponina ao aminy dia 69.147 araka.

## Jereo Koa
Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Sindelfingen

I **Singelfingen**, dia tanàna any . Ny tanàna dia eo amin'ny 15 kilometatra atsimoandrefan'i Stuttgart renivohitra fanjakana. Ny tanàna no misy ao amin'ny fanjakana , ny isan' ny mponina ao aminy dia 65.504 araka.

## Toekarena
Ny tanàna dia mampiavaka ny indostrian'ny fiara, indrindra ny orinasa Mercedes-Benz Sindelfingen. Miaraka amin'ny mpiasa manodidina ny 25,000 sy mpiasa 6,000 hafa amin'ny famolavolana fiara, dia iray amin'ireo orinasa folo lehibe indrindra eran-tany izy io.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Oder

Ny **Oder** (poloney: *Odra*) dia reniranon'i Eoropa Afovoany izay miakatra any amin'ny Tsekia, mikoriana mamakivaky an'i  ary ampahany amin'ny sisintany eo anelanelan'i Polonia sy . Ny Oder dia 866 kilometatra ny halavany ary mikoriana mankany amin'ny Ranomasina Baltika.

## Tanàna
Stettin, Frankfurt (Oder), Breslau, Ostrava (Tsekia)
Metz

**Metz** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Moselle, ao . I no renivohitry ny departemantan'i Moselle, izay tafiditra ao amin'ny faritr'i Grand Est nanomboka tamin'ny taona 2016.

Metz dia misy mponina 120.874 ary ao amin'ny renirano Mosel no misy an'i Metz, 50 kilometatra eo ho eo andrefan'i Saarbrücken), (Alemaina) ary 120 kilometatra avaratrandrefan'i Strasbourg.

## Jereo koa
*Thionville, Sarrebourg, Nancy
Stettin

**Stettin** (poloney: ''Szczecin'', dia  tanàna lehibe a  amin'ny reniranon'i Oder, misy mponina 393.513.

## Tantara
Ny tanànan'i Stettin dia noforonina tamin'ny alàlan'ny fikambanan'ny Pomeriana sy ny tanàna roa mifanila aminy, izay nanomezan'ny loham-Pomeriana Barnim I ny zon'ny tanàna tamin'ny 1237/1243. Lasa foibe ara-barotra lehibe i Stettin. Tamin'ny 1278 dia nekena ho ao amin'ny Ligy Hanseatika. Ny loham-Otto I dia nanao an'i Stettin ho tanàna fonenan'i Pomerania tamin'ny 1309.

Tamin’ny 1945 dia voahodidin’ny Tafika Mena ilay tanàna ary nomena an’i Polonia ho babo an’ady i Stettin.
Ankehitriny dia renivohitry ny faritra Pomerania Andrefana.

## Jereo koa


### Rohy ivelany
Otto I (Pomerania)

**Otto I** (* 1279; † 30 na 31 Desambra 1344) dia loham-Pomeriana avy any Greifenhaus. Nanjaka tany Pomerania-Stettin izy nanomboka tamin’ny 1295 ka hatramin’ny nahafatesany, ary nanomboka tamin’ny 1320 niaraka tamin’i Barnim III zanany lahy.

## Jereo koa
Ligy Hanseatika

I **Ligy Hanseatika** (*Hanse alemà* koa, latinina: *Hansa Teutonica*) no anaran'ny fikambanan'ny mpivarotra alemà avaratra indrindra izay nisy teo anelanelan'ny tapatapaky ny taonjato faha-12 sy ny antenatenan'ny taonjato faha-17, ary ny tanjona dia ny fiarovana ny fiampitana sy ny fiampitana. fanehoana ny tombontsoa ara-toekarena iombonana.
Greifswald

I **Greifswald** dia tanàna any Alemaina, ary ny ranomasina Baltika.  Ny tanàna no misy ao amin'ny . Misy, 59.691 ny olona velona.

## Klioba Baolina Kitra
*Greifswalder FC 

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Gdynia

I **Gdynia** (Alemàna: *Gdingen*, 1939-1945: *Gotenhafen*) dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Voïvodie Pomerania  ny Polonia.  Manana mponina miisa 257.000 mponina. Ny tanàna de Gdańsk manana amorontsiraka amin'ny ranomasina Baltika.

## Jereo koa


### Rohy ivelany
Pianô

Ny **pianô** dia zavamaneno maro feo, misy kitendry, ao amin' ny fianakavian-javamaneno misy tadiny sady azo sokajina ao amin' ny zavamaneno velezina. Mamoaka feo ny pianô rehefa tsindriana ny kitendry mainty na fotsy eo aminy, amin' ny alalan' ny tantanana mikapoka ny tadiny mifanandrify amin' ny feo tiana hohenoina. Rehefa votsorana ny kitendry dia mitsahatra ny fihovitrovitry ny tady ka mifarana eo ny feo. Misy kitendry fotsy 52 sy kitendry mainty 36 ny andalan-kitendry ao amin' ny pianô, ka 88 ny fitambarany, izay mirindra araka ny toha-peo krômatika.

Manana tady telo ny ankabeazan' ny maripeo na naoty ao amin' ny pianô, afa-tsy ny maripeo ao amin' ny faritry ny feo iva, izay misy tadiny manomboka amin' ny iray ka mankamin' ny roa. Azo tazomina maharitra ny feo na dia votsorana aza ny kitendry, izany dia azo amin' ny alalan' ny fampiasana pedaly eo am-pototr' ilay zavamaneno, izay manainga ny fitaovana mpanapaka feo hiala amin' ny tadiny. Ahafahan' ny mpitendry pianô mampifandray sy mampifanidry ny feo tendena mifanarakaraka ny pedaly mpanalava feo.

Ampiasaina betsaka amin' ny mozika klasika, amin' ny mozika jazz, amin' ny mozika nentim-paharazana ary amin' ny mozikam-bahoaka ny pianô. 

Na dia eo aza ny havesany sy ny vidiny dia nahatonga io fitaovana io ho zavamaneno mahazatra any amin' ny Tontolo Tandrefana ny fahafaha-mampiasa ny pianô amin' ny mozika isan-karazany sy ny fiofanana lalina azon' ny mpitendry ary ny fahabetsahany any amin' ny toeram-pihainoana mozika sy any amin' ny sekoly fianarana mozika ary any amin' ny toerana fanaovana fanazaran-tena.

## Jereo koa

* Mozika
* Zavamaneno
* Zavamaneno misy tadiny
* Zavamaneno velezina
* Zavamaneno misy kitendry: ôrga - angorodao - harmônia
Heiligenbeil

I **Heiligenbeil** (rosiana: *Мамо́ново; [[fiteny poloney|poloney]]: *Świętomiejsce*)* dia tanàna i Prosia-Atsinanana, eo amoron' ny Ranomasina Baltika. Io tanàna io dia nofehezin'ny Sovietika nanomboka tamin'ny 1945.

## Jereo koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
* Altenburg - Augsburg - Eisenach - Eisleben - Erfurt - Königsberg - Leipzig - Liebenwerda - Magdeburg - Marburg - Mohrungen - Speyer - Strasburg - Wachsdorf - Wittenberg - Worms
Angorodao

Ny **angorodao** na **gorodo** dia zavamaneno mamoaka feo amin' ny rivotra, maro feo, misy andalan-kitendry na vondrom-bokotra, ahitana lela metaly manify maro ao anatiny izay mipararetra rehefa tsofin' ny rivotra avy amin' ny tafoforana hetsehin' ny mpitendry azy. 

Mampiavaka ny angorodao ny fananany vondron-kitendry na vondrom-bokotra ankavia sy ankavanana: ny iray ahafahana mitendry andalam-peo amin' ny tanana havanana, fa ny faharoa ahitana vondrom-bokotra ho an' ny ridram-peo, efa voarafitra rahateo ao anatiny, sy beso mpanaraka, izay tendren' ny tanana havia.

Misy karazany roa ny angorodao araka ny endriky ny ampahany ahafahana mitendry andalam-peo, dia ny angorodao diatônika, izay ahitana andalan-kitedry (toy ny an' ny pianô), sy ny angorodao krômatika, izay tsy ahitana afa-tsy vondrom-bokotra.  

Ampanenoina amin' ny alalan' ny fanosehana sy fisintonana ny tafoforana amin' ny fotoana anindriana ny bokotra na ny kitendry eny aminy ny angorodao, ka mahatonga ny rivotra handalo eo amin' ny lela manify vita amin' ny varahimavo na tsỳ ao anatiny.

Miely manerana izao tontolo izao ny fampiasana ny angorodao noho ny fifindrà-monina avy any Eorôpa ho any Amerika sy any amin' ny faritra hafa. Any amin' ny firenena sasany (ohatra: Arzantina, Brezila, Kôlômbia, Repoblika Dôminikana, Meksika, ary Panamà) dia ampiasaina amin' ny mozikam-bahoaka ny angorodao, fa any amin' ny faritra hafa (toa an' i Eorôpa, Amerika Avaratra, ary firenena hafa any Amerika Atsimo) dia matetika ampiasaina amin' ny mozika dance-pop sy amin' ny mozika folk izy. Any Eorôpa sy Amerika Avaratra dia ampiasana amin' ny mozikam-bahoaka sasany ity zavamaneno ity.

## Jereo koa

* Mozika
* Zavamaneno
* Zavamaneno misy kitendry: pianô - ôrga - harmônia
* Zavamaneno tsofina
* Angorodaovava (na harônika)

* Mozika malagasy - Lisitry ny zavamaneno malagasy
Harmônia

Ny **harmônia** dia zavamaneno tsofina, izany hoe mandeha amin' ny rivotra, misy lela metaly manify maro mipararetra anaty fefimerana mamoaka feo, misy andalan-kitendry sy tafoforana voizin-tongotra (amin' ny ankapobeny) izay miantoka ny rivotra hampanenoana azy.

Mora kokoa noho ny ôrga ny harmônia izay nampiasaina betsaka any amin' ny trano fiangonana kely sy any an-tranon' olon-tsotra tamin' ny taonjato faha-19, saingy voafetra kokoa ny hamafin' ny feony sy ny karazam-peo ao aminy. Matetika ny harmônia no manana andalan-kitendrin-tanana iray na indraindray roa, fa ny kitendrin-tongotra kosa dia tsy fahita firy. Manana karazam-peo maro kokoa ny harmônia tsara, ary matetika koa no fanaka tena tsara voatra ny vatan' ny harmônia natokana ho an' ny fiangonana sy ny tranon' ny mpanankarena.

Ankoatry ny harmônia mahazatra dia misy ny manana endrika kely kokoa. Lasa fitaovana ampiasaina indrindra ao amin' ny Zana-kôntinenta Indiana ny harmônia indiana izay azo entina mandehandeha sady misy tafoforana voizina amin' ny tanana - nalaina tahaka amin' ny harmônia kely mpiasain' ny Tandrefana amin' ny hampianarana hira na mozika tamin' ny taonjato faha-19, atao amin' ny teny frantsay hoe "guide-chant". Ampiasain' ny Siky sy ny Hindo ary ny Mozilmana, amin' ny karazan-kira fampaherezam-panahy, toa ny *qawwali*, ny *ghazal*, ny *kirtan* ary ny *bhajan*, ny harmônia indiana.

## Jereo koa

* Mozika
* Zavamaneno
* Zavamaneno tsofina
* Zavamaneno misy kitendry: ôrga - pianô - angorodao
* Angorodaovava
Angorodaovava

Ny **angorodaovava** na **harmônikà** dia zavamaneno mandeha amin' ny rivotra, maro feo, sahala amin' ny angorodao: misy lela metaly manify maromaro tsy mitovy halava izay mipararetra sy mamoaka feo rehefa andalovan' ny rivotra tsofin' ny vava na fohiny.

Maro karazana ny harmônikà ka ao ny harmônikà diatônika (tsotra), ny harmônikà krômatika, ny harmônikà tremôlô (harmônikà diatônika soson-dela), ny harmônikà ôktava, ny harmônikàn' ôrkestra ary ny harmônikà beso.

Ny angorodaovava dia ampanenoina amin' ny fampiasana ny vavan' ny mpitsoka azy (molotra sy lela) mba hisintomana ny rivotra hiditra na hanosehana izany hivoaka amin' ny lavaka iray (na mihoatra). Ao ambadiky ny lavaka tsirairay dia ahitana efitra misy lela metaly manify iray farafahakeliny. Ny lela metaly tsirairay ao amin' ny harmônikà dia mazàna vita amin' ny varahimavo, amin' ny tsỳ tsy mety harafesina, na amin' ny alimo, izay araikitra amin' ny tendrony iray eo ambonin' ny lavaka iray izay lalana omban' ny rivotra.

Amboarina hanana ny haavom-peo voafaritra manokana ny lela metaly tsirairay. Ny lelany lava sy mavesatra ary malefaka kokoa dia mamoaka feo be sy ambany kokoa; ny fohy sy maivana ary henjana kokoa dia mamoaka feo avo kokoa.

Ampiasaina eran-tany amin' ny karazana mozika maro, indrindra amin' ny blues, mozika folk amerikana, ny mozika klasika, ny jazz, ny country ary ny rock.

## Jereo koa

* Mozika
* Zavamaneno
* Ôrga
* Angorodao
* Harmônia
Klarinety

Ny **klarinety** dia zavamaneno tsofina, miavaka noho ny fisian' ny lelany tokana sy ny vatany saika miendrika varingarina. I Johann Christoph Denner (1655-1707) no namorona ity zavamaneno ity tany Nuremberg tamin' ny taona 1690 tany ho any. Ny klarinety sôpranô (amin' ny B♭) no môdely fantatra indrindra. Io vatany miendrika varingarina io no mampiavaka azy amin' ny zavamaneno tsofina hafa izay samy manana vatana miendrika ampahan-kitsoloha toy ny hôboà sy ny saksôfônina.

Amin' ny zavamaneno tsofina rehetra ao amin' ny fianakaviany dia ny klarinety no manana fivelaram-peo lehibe indrindra satria mahatratra ôktava telo miampy fahenina kely, izany hoe maripeo 45. Ankoatra ny zavamaneno velezina dia ny klarinety no zavamaneno manana fianakaviana lehibe indrindra.

## Jereo koa

* Mozika

* Zavamaneno
* Zavamaneno tsofina

* Sodina

* Saksôfônina

* Trompetra
* Trômbônina
Saksôfônina

Ny **saksôfônina** dia zavamaneno tsofina tokan-dela, misy vatana miendrika ampahan-kitsoloha. Toa izay hita ao amin' ny zavamaneno tokan-dela rehetra dia mivoaka ny feo rehefa mihovitrovitra ny lelany eo am-bavan' ilay zavamaneno. Amin' ny ankapobeny dia vita amin' ny varahimavo ny saksôfônina, na dia misy aza ny sasany vita amin' ny varahina, volafotsy, plastika, na nopetahana volamena. Misy amin' ny habe isan-karazany ny saksôfônina.

Ovaovaina amin' ny alalan' ny fanokafana sy fanampenana ny lavaka eo amin' ny vatan' ilay zavamaneno - izay manova ny tena halavan' ny fantsona - ny haavom-peo. Hidian' ny lafika hoditra mipetaka amin' ny kitendry ampiasain' ny mpitsoka ireo lavaka .

Ilay mpamorona zavamaneno belza Adolphe Sax no namorona ny saksôfônina tany am-piandohan' ny taompolo 1840. Namorona vondrona roa misy zavamaneno fito avy i Sax - ny vondrona iray misy zavamaneno ao amin' ny C na (Do) sy F (na Fa), ary ny vondrona iray kosa misy zavamaneno amin' ny B♭ (na Si♭ ) ary E♭ (na Mi♭). Tsy ela dia nanjary nanjaka ny zavamaneno B♭ sy E♭, ary ny ankamaroan' ny saksôfônina hita ankehitriny dia avy amin' ity andiany ity. Tsy nahazo toerana ny zavamaneno avy ao amin' ny andiany amin' ny C (na Do) sy F (na Fa), ary tsy nahitana afa-tsy ampahany kely tamin' ny zavamaneno nataon' i Sax.

Nomena feo ambony kokoa noho ny fenitra A na La = 440&nbsp;Hz (ao amin' ny kônseritra) ny saksôfônina avo feo (nasiana marika H na HP, fanafohezana ny hoe "High-pitch") izay novokarina tany am-piandohan' ny taonjato faha-20 ho an' ny karazam-peo mifanaraka amin' ny filalaovana ivelan' ny trano, saingy tsy azo lalaovina amin' ny fampiadiam-peo môderina izy io sady heverina ho lany andro. Mitovy amin' ny fampitoviam-peo amin' ny zavamaneno môderina ny saksôfônina ambany feo (nasiana marika L na LP, anafohezna ny hoe "Low-pitch").

## Jereo koa

* Mozika

* Zavamaneno
* Zavamaneno tsofina

* Sodina

* Klarinety

* Trompetra
* Trômbônina
Trompetra

Ny **trompetra** dia zavamaneno tsofina, vita amin' ny fantsona manana halava mirefy 1,50 m, fampiasa matetika amin' ny vondron-javamaneno klasika sy jazz. Ny varahimavo indrindra no metaly ampiasaina amin' ny fanamboarana trompetra (70 %). Amin' ny filalaovana azy dia matetika mampiasa pistô telo (indraindray efatra ny ao amin' ny trompetra pikôlô, izay avo feo indrindra).

Nampiasaina ho fitaovana fiantsoana amin' ny ady na amin' ny fihazana ny zavamaneno mitovitovy amin' ny trompetra, misy ohatra efa hatramin' ny 2000 tal JK fara fahakeliny. Nanomboka nampiasaina ho zavamaneno amin' ny mozika izy ireo tamin' ny faramparan’ ny taonjato faha-14 na tany am-piandohan' ny taonjato faha-15. Ampiasaina amin' ny karazana mozika maro ny trompetra, ohatra amin' ny ôrkesitra, amin' ny vondrona jazz, ary koa amin' ny mozikam-bahoaka.

Mivoaka amin' ny alalan' ny fipararetran' ny molotry ny mpitsoka - izay miteraka onja ao amin' ny tsanganan-drivotra ao anatin' ilay zavamaneno - ny feon' ny trompetra. Nanomboka tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-15 dia vita amin' ny fantsona varahimavo, matetika miforitra indroa tahaka ny mahitsizoro novonoin-joro, ny trompetra.

Misy karazany maro ny trompetra, ary ny ankamaroany dia ao amin' ny haavom-peo B♭ (zavamaneno mpamindra haavom-peo), ka ny halavan' ny fantsona nanamboarana azy dia mirefy 1,48 m eo ho eo. Tsy azo novana ny halavan' ny fantson' ny trompetra tany am-boalohany, fa ny zavamaneno môderina amin' ny ankapobeny dia manana valva telo (na efatra indraindray) mba hanovana ny haavom-peony. Manana valva misy fitavoka (na pistô) ny ankamaroan' ny trompetra, fa manana karazana valva afaka mihodinkodina kosa ny sasany (indrindra amin' ny ôrkestra alemàna sy amin' ny ôrkestra manaraka fomba alemàna). Fampiasa matetika kokoa ao amin' ny ôrkestra ny trompetra manana valva mihodinkodina, na dia miovaova arakaraka ny firenena aza izany fanao izany.

Manomboka amin' ny trompetra pikôlô - manana rejisitra ambony indrindra ao amin' ny fianakaviana "varahina" - ka hatrany amin' ny trompetra beso, naneno ôktava iray ambanin' ny trompetra B♭ (Si♭) na C (Do) mahazatra ny karazana trompetra, arakaraka ny haavon' ny feony.

## Jereo koa

* Mozika

* Zavamaneno
* Zavamaneno tsofina

* Sodina

* Saksôfônina

* Klarinety
* Trômbônina
Trômbônina

Ny **trômbonina** dia zavamaneno tsofina izay mamoaka feo rehefa mampihovitrovitra ny rivotra ao anatin' ilay zavamaneno ny molotra mitsoka sady mihovitrovitr' ilay mpilalao. Manana vatana miendrika varingarina toy ny trompetra ny trômbônina, mifanohitra amin' ny zavamaneno varahimavo izay manana vatana miendrika ampahan-kitsoloha.

Ny teny hoe "trômbônina" dia avy amin' ny teny italianina hoe *tromba* ("trompetra") sy -*one* (tovana midika hoe "lehibe"), noho izany dia midika hoe "trompetra lehibe" io anarana io.

Misy karazany roa ny trômbonina raha ny firafitry ny tenany no heverina, dia ny trômbonina misy korisa sy ny trômbonina misy pistô na fitavoka. Saika ny trômbônina rehetra no mampiasa korisa - fa tsy fitavoka izay ampiasaina amin' ny zavamaneno varahimavo hafa - mba hanovaovana ny hahavon' ny feony hahazoana ny maripeo tiana havoaka. Tranga maningana ny trômbônina misy pistô, izay mampiasa pistô telo mitovy amin' ny an' ny trompetra. Anisan' ny zavamaneno tsofina vitsy izay tsy mila fahiza-mampiasa ny rantsantanana tsirairay ny trômbônina misy korisa.

Ny trômbônina mahazatra indrindra dia ny trômbônina tenôra sy ny trômbônina beso. Na ny trômbônina tenôra na ny trômbônina beso dia manana rejisitra ambany noho ny an' ny trompetra. Ny endriny lava sy miolika toy ny S ary indrindra ny fizaràna fantsona miendrika varingarina, izay mahatonga azy hanana feo mazava kokoa, dia mampiavaka azy amin' ny eofôniôma na ny sakshôrna izay manana rejisitra mitovitovy amin' ny azy sady mamoaka feo malefaka kokoa vokatry ny fantson' izy ireo miendrika ampahan-kitsoloha.

Ampiasaina amin' ny karazana mozika maro ny trômbônina, hatramin' ny mozika klasika ka hatramin' ny jazz, anisan' izany ny salsa, ny ska, ny funk na ny mozika miaramila, sns.

## Jereo koa

* Mozika

* Zavamaneno
* Zavamaneno tsofina

* Sodina

* Saksôfônina

* Klarinety
* Trompetra