Tribulus terrestris

Ny ***Tribulus terrestris*** dia karazana zavamaniry mamony sy maniry isan-taona ao amin' ny fianakaviana *[[Zygophyllaceae]]*. Miely patrana eran-tany izy io ary namolavola toetra mifanaraka amin' ny toerana misy toetany maina izay vitsy zavamaniry hafa afaka mivelona. Atao hoe **bakakely** na **hisatsy** izy io amin' ny teny malagasy. Teratany any amin' ny faritra mafana antonony sy trôpikaly any amin' ny tapany atsimo amin' i Eorazia sy aty Afrika izy io. Tafiditra tsy nahy tany Amerika Avaratra sy tany Aostralia izy io. Karazan-javamaniry sy manafika ny *Tribulus* *terrestris* izay heverina ho ahidratsy mampidi-doza noho ny voany kely mafy misy tsilo maranitra sy matanjaka izay mora mitsatoka amin' ny felan-tongotra tsy mikapa na amin' ny kiraro manify, amin' ny kodiaran' ny bisikileta, ary amin' ny vava sy ny hoditry ny biby fiompy. Ampiasaina amin' ny fitsaboana nentim-paharazana izy io any amin' ny faritra maro ary misy ny olona mampiasa azy io mba hanentanana ny famokarana testôsterônina.

## Famariparitana
Ahitra maniry isan-taona amin' ny fahavaratra any amin' ny faritra manana toetany antonony ny *Tribulus terrestris*. 

### Taho

Ny misampana avy amin' ny foto-taho ny tahony sady be volovolo izay misandrahaka amin' ny savaivo 10 sm ka hatramin' ny 1 m mahery . Matetika ireo taho ireo dia mipetaka amin' ny tany, na dia mety haniry mitsangana kokoa raha eo amin' ny alokaloka na eo afovoan' ny zavamaniry avo kokoa.

### Ravina
Mifanohitra ny raviny toa volom-borona izay fitambarana zana-pelana. Mifanohitra koa ny zana-pelana izay manana halava mahatratra 3 mm.

### Vony

Mirefy 4 hatramin' ny 10 mm ny savaivon' ny voniny, misy felambony mavo dimy miloko mavo, misy ravimbony dimy ary lahimbony folo. Any California Atsimo, mamony izy io manomboka amin' ny volana Avrily ka hatramin' ny Oktobra, ary tena manafika any amin' ny toerana malalaka na amin' ny tany voakorontana.

### Voa

Aorian' ny famelanana dia miforona ny voa izay mihasina ho singam-bavimbony dimy miendrika kintana. Mafy ireo hasina ireo ary misy tsilo maranitra roa ka hatramin' ny efatra (roa fohy sy roa lava) avy manana halava 10 mm sy sakany 4 hatramin' ny 6 mm. Tena miendrika lohan' osy na lohan' omby misy tandroka ireo hasina ireo. Maranitra ireo "tandroka" ireo ka afaka manindrona kodiarana bisikileta sy zavatra hafa. Mety hiteraka ratra mangirifiry amin' ny faladia tsy mikiraro koa izy ireo ary mety handratra ny vavan' ny biby fiompy mihinana an' ilay zavamaniry.

Ao anatin' ny hasina tsirairay dia mifanizina ny vihim-boa izay sarahan' ny elabakaka mafy. Any amin' ny faritra manana toetany maina dia ny vihim-boa lehibe indrindra no mitsimoka voalohany, fa ny sisa kosa miandry ny fisian' ny hamandoana bebe kokoa vao mitsimoka. Mitodika miakatra ny tsilo ka miraikitra amin' ny tongotra sy ny volon' ny biby, izay manaparitaka ny voa. Mankarary ny biby fiompy izany ary manimba ny volony.

## Fampiasana azy

### Sakafo sy famenon-tsakafo ary fanafody

Hanin' ny olona any Azia Atsinanana ny ravina sy ny tsimoka avy amin' ny *Tribulus terrestris*. Ampiasaina hamparihitra ny rononon-dibera mitsiranoka ny tahony.

Zavamaniry fanafody efa nampiasaina tamin' ny fitsaboana nentim-paharazana hatramin' ny Andro Taloha ny *Tribulus terrestris*. Ampiasaina any India sy any Sina izy io noho ny toetrany manaitra ny filana ara-piraisana ara-nofo sy mampatanjaka, ary hitsaboana aretin' ny fo sy ny lalandra. Ny iray amin' ny singa miasa ao aminy, ny harmina, izay navahana tamin' ny taonjato faha-19, dia manana toetra manaitaitra sy misy fiantrakany amin' ny saina ka nahitana fampiharana amin' ny fitsaboana ny aretin' i Parkinson.

Nampiasaina ho famenon-tsakafo ny singa azo avy aminy nanomboka tamin' ny taompolo 1980 amin' ny fiheverana fa mampitombo ny haavon' ny testôsterônina izany mba hananana vatana matanjaka na fahavitrihana amin' ny firaisana ara-nofo ho an' ny lehilahy, nefa tsy nanamarina ny vokatra tsy miova momba izany ny fanadihadiana natao, tsy azo antoka koa ny tsy mampisy voka-dratsy ny fampiasana azy, ary mety hisy fiantraikany ratsy amin' ny fiasan' ny fanafody sasany.

Naneho ny fandinihana tamin' ny taona 2014 fa ny *Tribulus* dia mampitombo ny faniriana ara-nofo ao amin' ny vehivavy izay tsy ampy faniriana ara-nofo (tratran' ny *Hypoactive Sexual Desire Disorder* *-* HSDD), nefa tsy misy fiantraikany hafa izany. Tamin' io taona io ihany, ny meta-analizy sy ny fanadihadiana ara-pitsaboana dia naneho fa tsy mampitombo ny haavon' ny testôsterôna sy tsy namaha fikorontanan' ny fahadangirana ny *Tribulus Terrestris*. Voaporofo anefa ny fahombiazany amin' ny fampitomboana ny fahatairana ara-nofo ao amin' ny voalavo.

Tsy nisy ny fikarohana avo lenta momba ny fampiasana ny vokatra azo avy amin' ny *Tribulus terrestris*, ary tsy misy fandalinana milaza fa manana toetra manamafy ny tanjaka na misy fiantraikany amin' ny fitombon' ny nofotra na amin' ny famokarana testôsterôna na hanatsarana ny firaisana ara-nofo ny fampiasana izany. Manakana ny atleta tsy hampiasa fanafody na famenon-tsakafo vita amin' ny *Tribulus terrestris* ny *Australian Institute of Sport*.

Misy milaza fa misy fiantraikany amin' ny fisorohana ny vato anaty voa (litiazy anaty amany) ny *Tribulus terrestris*, indrindra ny ôksalatana kalsiôma (CaC2O4). Ampiasaina izy io amin' ny fitsaboana biby.

Ny singa voanjanahary avy amin' ny voan' ny *Tribulus terrestris* dia ahazoana môlekiola ao amin' ny fianakavian' ny sapôninina, izay ivon' ny fandalinana simia maro toy ny biôsimia, ny biôfarmaseotika ary ny fisintonana vokatra voajanahary.

### Fitôsimia sy poizina

Mampiseho ny fisian' ny sapôninina sterôidiana ny fitôsimian' ny *Tribulus terrestris*. Fantatra fa miteraka fahasimban' ny aty ny taharo misy poizina ao amin' ilay zavamaniry raha hanina amin' ny fatra ambony.

Miangona ao amin' ny ra ny filôeritrinina izay vokatra azo avy amin' ny fahasimban' ny klôrôfila (na famaitso) voatelina; na izany aza dia tsy mbola voamarina fa misy fiantraikany ratsy eo amin' ny olombelona izany. Amin' ny ondry, ny fihinanana *Tribulus terrestris* dia miteraka tribolôzy, izay karazana fôtôdermatita (aretin-koditra vokatry ny hazavan' ny masoandro). Toa miteraka parezian' ny rantsam-batana (fahalemen' ny nofotra) ny alkalôida roa (harmana sy nôrharmana) izay mahatonga ny ondry mihinana *Tribulus terrestris* tsy hahay mamindra. Eo amin' ny 44 mg / kg ny alkalôida ao amin' ny ravina maina.

## Jereo koa

* *[[Tribulus]]*
* Bakakely

## Loharano