open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nikolas Ferreira

**Nikolas Ferreira de Oliveira**, teraka tao Belo Horizonte, , tamin'ny 30 Mey 1996, dia mpanao politika breziliana mifandray amin'ny Antoko Liberaly (PL). Voafidy ho mpikambana ao amin'ny Antenimieran'ny Depiote mandritra ny 4 taona izy tamin'ny 2022, nahazo vato efa ho 1,5 tapitrisa.

## Tantaran'ny fifidianana

Media sosialy: Pejin'i Nikolas Ferreira
## Jereo koa
Amir DZ

**Amir DZ**, antsoina hoe *Amir Boukhors*, dia bilaogera Alzeriana ary olo-malaza mpanohitra. Ny fanakianana nataony tamin'ny fitondrana Alzeriana sy ny fandraisany anjara tamin'ny hetsi-panoherana Hirak dia nahatonga azy nomelohin'ny fitsarana Alzeriana higadra 20 taona an-tranomaizina raha tsy eo.

Rehefa nialokaloka tany , dia nalaza be ny fakana an-keriny azy tamin'ny Aprily 2024 sy ny tohiny, herintaona taty aoriana taorian'ny fisamborana ny masoivohon'ny kaonsily Alzeriana voampanga ho nanome baiko izany.
Mozika tsofina

Ny mozika dia vy na plastika misy lavaka hidirany mba hidirany rivotra rehefa tsofina amin'ny vava ka maneno araka izay itsofana azy. Natao hanamasahana fety izy. Rehefa manao famadihana no ahitana azy
Akanjo

Ny **akanjo** dia fitafy na zavatra entina manarona na manafina ny vatana, ampiasaina ho fiarovana, fanaingoana, na famantarana ara-kolontsaina sy ara-tsosialy. Anisan’ny zavatra ilaina amin’ny fiainana andavanandro ny akanjo.

## Asan’ny akanjo
* **Miaro** amin’ny hatsiaka, hafanana, masoandro, na orana.
* **Manome fahamendrehana** sy endrika ara-tsosialy.
* **Maneho** ny kolontsaina, fivavahana, na sata eo amin’ny fiaraha-monina.
* **Haingon-tena** na lamaody.

## Karazana akanjo
* **Akanjo ambony**: lobaka, t-shirt, palitao, jaketa.
* **Akanjo ambany**: pataloha, akanjo lava, zipo.
* **Akanjo anatiny**: fitafiana kely atao anaty.
* **Akanjo manokana**: akanjo fety, akanjo fandroana, akanjo fanatanjahantena.
* **Lambamena sy lamba malagasy**: fitafiana nentin-drazana amin’ny kolontsaina malagasy.

## Fitaovana fanaovana akanjo
Mety ho vita amin’ny lamba landihazo, lamba rongony, hoditra, landy, volon’ondry, na akora sentetika ny akanjo.

Araka ny hevitry Ratsimbazafy Hasiniaina Primo teraka tamin'ny 03 mey 2010 tao Morondava dia lamba zairina mba hitafiana.(CEG Ankasirasira 2024-2025 3eme ) 10eme promotion firaisankina

## Loharano
Amanda Vettorazzo

**Amanda Vettorazzo Carneiro**, teraka tao , tamin'ny 28 Aprily 1988, dia mpanao politika breziliana mifandray amin'ny União Brasil (UNIÃO)
. Mpikambana ao amin'ny Filankevitry ny Tanànan'i São Paulo izy.
União Brasil (UNIÃO)

**União Brasil** (UNIÃO) dia antoko politika breziliana, ny ankamaroany dia eo afovoany havanana izay nipoitra avy amin'ny fikambanan'ny Demokratas (DEM) sy ny Antoko Liberaly Sosialy (PSL)

Hatramin'ny Febroary 2022, izy no manana mpikambana betsaka indrindra ao amin'ny Antenimieran'ny Depiote.
Tamin'ny Aprily 2025, nisy mpikambana 1.091.603 ny antoko.

Tamin'ny fifidianana tamin'ny 2022, nahazo vato 11,50% ny antoko ary seza 59 teo amin'ny solombavambahoaka federaly.
Karlstadt

I **Karlstadt** dia tanàna ao amin'ny distrikan'i Main-Spessart,  ny tanàna no misy ao amin'ny  (frantsay: *Bavière*) any , 30 km avaratr’i Würzburg no misy azy io
Misy, 14.861 ny olona velona

## Gallery

File:Karlburg-Karlstadt-PIC00010.JPG|Karlsburg, Karlstadt, on the west bank of the Main
File:Stadtmauer-Karlstadt-PIC00014.JPG|Main gate with flood gauge, Karlstadt
File:Stadttor-Karlstadt-PIC00016.JPG| Main gate tower and main gate, Karlstadt


## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Sambo mpisitrika

Ny **Sambo mpisitrika** dia sambo namboarina ho an'ny dia anaty rano.

## Tantara
Ny sambo mpisitrika primitive voalohany dia efa nisy tamin'ny taonjato faha-17 sy faha-18, fa tamin'ny taonjato faha-19, ny famoronana ny accumulateur sy ny motera elektrika dia nahatonga ny fanosehana anaty rano izay tsy miankina amin'ny herin'ny hozatra.
Miaraka amin'ny famoronana ny torpedo tamin'ny 1860, dia nisy fitaovam-piadiana mahasoa azo ampiasaina amin'ny sambo mpisitrika.

Nandritra ny Ady an-trano amerikana (1861–1865), sambo mpisitrika an-tanety maromaro no naorina, izay voalohany nandrava sambo hafa tao anatin’ny ady tamin’ny fotoan’ny ady.

## Submarine Explorer
Ny *Submarine Explorer* dia heverina ho sambo mpisitrika voalohany miasa eran-tany satria io no sambo voalohany afaka nipoitra indray tamin'ny heriny.

## Sambo mpisitrika [[miaramila]] tamin'ny faran'ny taonjato faha-19
Tany amin’ny faramparan’ny taonjato faha-19, dia nanomboka liana tamin’ny sambo mpisitrika ny tafika an-dranomasina avy amin’ny fanjakana samihafa. Ny ministeran'ny tafika an-dranomasina any amin'ny firenena maro - indrindra indrindra i ,  ary - dia nanambara fifaninanana ho an'ny sambo mpisitrika ary nisy famoronana sy fivoarana naseho.

## 1900-1930 - Ady Lehibe Voalohany

Tamin'ny fiandohan'ny Ady Lehibe Voalohany (1914–1918), dia sambany no nampiasaina tamin'ny ambaratonga lehibe kokoa ny sambo mpisitrika tamin'ny ady ara-barotra na ho an'ny tanjona ara-tafika.
Saika nanafika foana ireo sambo mpisitrika rehefa nipoitra ary matetika no nandrendrika sambo mpivarotra niaraka tamin'ny tafondrony. Tsy maintsy nilentika fotsiny ilay sambo mpisitrika mba tsy hanenjika azy.

## Jereo Koa
*U-995 - Sambo mpisitrika any Alemaina
Fitokonana tamin' ny taona 1991

Ny **fitokonana tamin' ny taona 1991** dia fitokonana faobe sy fihetsiketsehana goavana nokarakarain' ny antoko Hery Velona Rasalama nanoherana ny fitondran' ny filoham-pirenena Ratsiraka Didier ka niteraka ny Repoblika Fahatelo izay nantsoina hoe Repoblikan' i Madagasikara tamin' ny taona 1992. Nofaizin' ny tafika izy ireo, ka maro ny niharam-pahavoazana. Mba hampitsaharana ny fikomiana dia nankatoavin' ny praiminisitra Guy Razanamasy ny fivoriambe tamin' ny 31 Ôktôbra 1991. Tetezamita demôkratika sy liberaly no narafitra ka notarihin' i Albert Zafy izay hitondra ny Fahefana Avon' ny Fanjakana (*Haute Autorité de l'Etat* - HAE), i Didier Ratsiraka dia nitoetra ho filohan' ny Repoblika.

## Fitarihana ny fihetsiketsehana
Tamin' ny taona 1991, i Albert Zafy, lehiben' ny mpanohana ny fanovana, no nanomboka ny diabe isaky ny minisitera tao an-drenivohitra. Nesorin' izy ireo tamin' ny toerany ny minisitra rehetra, ary nametraka ny azy izy ireo.

## Vonoana olona teny Iavoloha
Nony tonga teny akaikin' ny lapan' ny filoha Ratsiraka eny Iavoloha anefa izy ireo dia nifanehatra tamin' ny sakana miaramila telo. Rehefa niampita ny sakana fahatelo dia nitifitra vahoaka ny mpiambina manokana ny filoham-pirenena. Ao anatin' ny sakoroka, safotry ny helikôptera, dia matin' ny bala na niharan' ny vanja milevina amin' ny tanimbary manodidina ny olona maro dia maro.

## Jereo koa

* Tantaran' i Madagasikara
* Repoblika Demokratika Malagasy (repoblika faharoa)
* Repoblikan' i Madagasikara (repoblika fahatelo)

## Loharano sy fanamarihana
Alexander Stubb

**Cai-Göran Alexander ''Alex'' Stubb** dia mpanao politika, mpahay siansa, mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 1 Aprily 1968 tao Helsinki.

## Filohan'i Finlandy
Rennes

I **Rennes** dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i faritr'i Bretagne, ao amin'ny departemantan'i Ille-et-Vilaine Miaraka amin'ny mponina 227,830, Rennes no tanàna fahiraika ambin'ny folo lehibe indrindra any Frantsa ary lehibe indrindra ao amin'ny faritr'i Bretagne.
Sergio Moro

**Sergio Fernando Moro** dia mpisolovava breziliana, mpitsara federaly teo aloha, mpampianatra ao amin'ny oniversite ary mpanao politika. Tamin'ny Oktobra 2022 dia voafidy ho mpikambana ao amin'ny Parlemanta  izy. Izy no minisitry ny Fitsarana teo ambany fitarihan'ny filoha Jair Bolsonaro nanomboka tamin'ny Janoary 2019 hatramin'ny Aprily 2020, dia loholona ao Paraná nanomboka tamin'ny 2023

Nanomboka tamin'ny Martsa 2014, i Moro no mpitsara miandraikitra ny hetsika ataon'ny polisy federaly hiadiana amin'ireo tantara ratsy ara-politika lehibe ao , izay idiran'ireo mpanao politika sy mpandraharaha ambony amin'ny alalan'ny kolikoly sy ny kolikoly. Ao anatin'izany toe-javatra izany, nomelohiny higadra roa ambin'ny folo taona an-tranomaizina ny filoha teo aloha Breziliana Luiz Inácio Lula da Silva.

## Antoko
Anisan'ny antoko União Brasil i Moro.

## Jereo koa
Lisea

Ny **lisea** dia karazana sekoly voafaritra ao anatin' ny rafi-panabeazana any amin' ny firenena maro, indrindra any Eorôpa. Miovaova arakaraka ny firenena ny famaritana; matetika dia karazana sekoly ambaratonga faharoa ny lisea. Ny siansa fototra sy ny fampidirana amin' ny asa sasany dia ampianarina ao amin' ny ankapobeny.

## Tantara

Ny teny hoe *lisea* dia fanagasiana ny teny frantsay hoe *lycée*, izay avy amin' ny teny latina hoe *lyceum*, izay avy amin' ny teny grika fahiny hoe Λύκειον / *lykeion*, izay anaran' ny zimnazy iray tany Atena, tamin' ny vanim-potoana klasika izay natokana ho an' i Apôlôna Likeiôsy (grika: Ἀπόλλων Λύκειος / *Apollōn Lukeios*, izay midika hoe "Apôlôna lopa"). Ity lisea tany am-boalohany ity dia toerana nisy ny sekoly peripatetikan' i Aristôty.

Ny anaran' ny sekoly môderina any amin' ny firenena sasany dia avy amin' ny anarana latina fa ny anarana grika kosa dia omena ho an' ny sekoly tranainy: ohatra, ny fiteny neerlandey dia manana ny teny hoe *lykeion* (tranainy) sy *lyceum* (môderina), izay samy nadika hoe *lyceum* amin' ny teny anglisy (marihina fa amin' ny teny latina klasika ny *C* ao amin' ny teny hoe *lyceum* dia tononina foana hoe *K*).

Ny teny hoe *lycée* dia nampiasain' i Napoléon tamin' ny taona 1802 mba hiantsoana ny sekoly ambaratonga faharoa. Avy any Frantsa ilay anarana dia niely tany amin' ny firenena maro niharan' ny kolontsaina frantsay.
## Jereo koa

* Fanabeazana
* Fampianarana
* Sekoly
* Kôlejy
* Oniversite
Kôlejy

Ny **kôlejy** dia toeram-pampianarana izay miovaova famaritana arakaraka ny firenena sy ny vanim-potoana.

Tany am-piandohan' ny Andro Antenatenany, ny kôlejy dia natokana ho an' ny fanampiana sy fampiantranoana ny mpianatra mahantra. Taty aoriana dia nivoatra ho asa fampianarana izy ireo ary ankehitriny dia toeram-pampianarana maro no antsoina hoe kôlejy.

Ity sekoly ity dia napetraka eo ambanin' ny andraikitry ny lehiben' ny toeram-pampianarana. Ity toeram-pampianarana ity dia mety ho laîka (tsy miankina amin' ny antokom-pinoana) na miankina amin' ny antokom-pinoana, miankina amin' ny fanjakana na tsy miankina amin' ny fanjakana (hafohezina amin' ny hoe tsy miankina).

## Jereo koa

* Fanabeazana
* Fampianarana
* Sekoly
* Lisea
* Oniversite
Haino aman-jery

Ny **haino aman-jery** dia fitaovana sy teknika ary fomba fiasa amin' ny fampahalalam-baovao, amin' ny fifandraisana na amin' ny fampianarana mampitambatra ny feo sy ny sary. Izany dia fitaovana elektrônika manana feo sy singa hita maso, toy ny fampisehoana amin' ny sarimaizina, ny sarimihetsika, ny fandaharana amin' ny fahitalavitra, fihaonambe amin' ny orinasa, ny fotoam-pivavahana, ary ny fanehoana teatra mivantana.

Ny mpikarakara haino aman-jery dia manome tolotra streaming web, fihaonambe amin' ny videô, ary tolotra fampielezam-peo mivantana. Ny indostrian' ny haino aman-jery matihanina dia manana orinasa maro manome fitaovana sy rindrambaiko ary serivisy.

Matetika ampiasaina amin' ny fampianarana ny fitaovana haino aman-jery mifototra amin' ny infôrmatika, miaraka amin' ny sekoly sy oniversite maro mametraka fitaovana fijerena an' efijery.
Mpisolovava

Ny **mpisolovava** dia mpahay lalàna izay manana andraikitra hanoro, hisolo tena, hanampy ary hiaro ny mpila raharaha aminy, olon-tsotra na fikambanana ara-dalàna, eny amin' ny fitsarana, amin' ny fiarovana ny zony. Fanampin' izany, ny mpisolovava dia miandraikitra ny fanoloran-tsaina nefa miasa ho mpandrafitra antontan-taratasy ihany koa.

Ny mpisolovava dia misolo tena sy miaro ny olona na fikambanana amin' ny raharaha isan-karazany toy ny fisaraham-panambadiana, ny fandovana, ny fifanolanana, ny halatra, ny heloka bevava, sns. Ny mpisolovava sasany dia manam-pahaizana manokana amin' ny: lalàna momba ny raharaham-barotra, ny lalàna momba ny asa, ny lalàna momba ny fianakaviana, sns.
Vorontandroka

Ny **vorontandroka** (*Buceros bicornis*), fantatra amin'ny anarana hoe vorona dia iray amin'ireo mpikambana lehibe indrindra amin'ny fianakaviana vorontsiloza. Ao amin'ny kaontinanta indiana sy Azia atsimo atsinanana no misy azy io. Mahavokatra ny ankamaroany, fa mihaza biby mampinono kely, biby mandady ary vorona koa.
Fantatra fa efa ho 50 taona no niainany tany amin’ny fahababoana.
Zo hitokona

Ny **zo hitokona** dia zon' ny mpiasa iray hampiato ny asany mba hiarovany ny tombontsoany na hanehoany ny tsy fitovian-kevitra. Ny zo hitokona dia fehezin' ny fitsipika manokana ho an' ny firenena na fanjakana tsirairay. Any amin' ny ankamaroan' ny firenena eorôpeana dia voafetra ihany koa ho an' ny mpiasam-panjakana noho ny tokony hisian' ny fitohizan' ny asam-panjakana sy mba hiantohana ny fampandehanana araka ny tokony ho izy ny tolotra heverina ho tena ilaina.
Toby fitanan'i Natzweiler-Struthof

Ny **Toby fitanan'i Natzweiler-Struthof**, fantatra amin'ny anarana hoe *KZ Natzweiler* raha fintinina, dia toby fitanan'i  Nazi nanomboka ny May 1941 ka hatramin'ny Septambra 1944 akaikin'ny tanànan'i *Natzweiler* (frantsay: *[[Natzwiller]]*) ao amin'ny Alsace voabodo. Tokony ho 55 kilometatra atsimoandrefan'i Strasbourg no nisy azy io, valo kilometatra avy ao amin'ny fiantsonan'i Rothau, eo amin'ny tehezan-tendrombohitra avaratry ny tampon'i Vosges amin'ny haavo 750 ka hatramin'ny 800 metatra eo ho eo.

Ny toby fitanan'i Natzweiler-Struthof dia antsoina hoe toby famaizana sy fiasana an-terivozona ary misy toby kely maro eo amin'ny andaniny roa amin'ny Reniranon'i Rhin.
Rosenheim

Ny tanànan'i **Rosenheim** dia eo amin'ny tampon-kavoana Alpes, eo amin'ny fihaonan'ny renirano Mangfall sy Inn. Ny tanàna dia voahodidin'ny distrikan'i Rosenheim ary io ihany koa ny seza fitantanan-draharahany.

Miaraka amin'ny mponina 65.000 mahery, i Rosenheim no tanàna fahatelo lehibe indrindra any  Ambony taorian'ny München sy Ingolstadt.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Reich fahatelo

Ny **Reich Fahatelo** dia manondro ny fitondran'ny NSDAP (*Nazi*) any Alemaina Nazi. Nanomboka tamin'ny taona 1920 dia nampiasa propagandy ny hetsika nasionalista sy ny Sosialista Nasionaly io teny io mba hametrahana ny didy jadona iriny amin'ny firazanana miaraka amin'ny Empira Romana Masina, izay nirodana tamin'ny taona 1806, sy ny Empira Alemàna, naorina tamin'ny 1871-1918. Nandritra izany fotoana izany, nampiasaina ny teny mba hanavahana ny Repoblikan'i Weimar amin'izy roa. Mandra-pahatongan'ny taona 1939 sy any aoriana, io teny io dia nampiasaina matetika mba hamaritana ny fanjakana Nazi.

Tamin’ny 13 Jona 1939, i Hitler dia namoaka circular “tsy ho an’ny famoahana” mandrara ny fampiasana bebe kokoa ny teny hoe “Reich Fahatelo”. Naleony ny teny toy ny hoe *Reich Alemana an'ny Firenena Alemana* sy *Reich Germanika lehibe*.
Hatramin’ny nifaranan’ny Ady Lehibe II, dia noheverina ho nitsikera ilay teny noho ny tantarany.

Nanjaka izy io tamin’ny 1933 ka hatramin’ny 1945. Adolf Hitler no nitarika azy.
Ôrtôdôksia

Ny **ôrtôdôksia** dia ny fanarahana finoana "marina" mifanaraka amin' izany mahazatra na ekena amin' ny fomba mahazatra, indrindra ao amin' ny sehatry ny fivavahana. Avy amin' ny teny grika taloha hoe ὀρθοδοξία / *orthodoxía*, izay midika hoe "hevitra marina", ny teny hoe *ôrtôdôksia*. Mifanohitra amin' izany kosa ny heterôdôksia izay manondro izay rehetra misaraka amin' io fahitsiana io, ireo izay mandika izany.

Ny ôrtôdôksia ao amin' ny kristianisma dia manondro ny fanekena ny foto-pampianarana voafaritry ny fanekem-pinoana sy ny kônsily ekiomenika isan-karazany tamin' ny Andro Taloha, nefa ny Fiangonana samihafa dia manaiky ny fanekem-pinoana sy ny kônsily samihafa. Ny tsy fitovian-kevitra toy izany dia nitombo noho ny antony maro, anisan' izany ny sakana momba ny fiteny sy ny kolontsaina. Tany am-boalohany, ny "ôrtôdôksia" kristiana dia manondro ny fanarahana ny famaritana ara-teôlôjia ny Trinite naorin' ny Kônsily Voalohany tao Nikea (taona 325), izay nanameloka ny arianisma. Avy eo izany dia niresaka momba ny dôgma kristôlôjikan' ny Kônsily tao Kalkedôna (taona 451). Ao amin' ny Tontolo Kristiana, ny Ôrtôdôksia Tatsinanana sy Ôrtôdôksia Atsinanana dia antsoina tsotra hoe "Ôrtôdôksia".

Matetika antsoina hoe Jiosy ôrtôdôksa ny Jiosy manaraka ny didy rehetra mihatra amin' izao fotoana izao, ambara ao amin' ny Torah voasoratra sy ao amin' ny Torah am-bava. Satria mety hahitana Jiosy maro tsy hilaza ny tenany ho "ôrtôdôksa", toy ny Jiosy Masôrty maro, ny vondrom-piarahamonina jiosy maro izay mihevitra ny tenany ho ôrtôdôksa dia miray hina amin' ny alalan' ny fomba samihafa, saingy nizara ny fiaviana haskafika samihafa tamin' ny vanim-potoan' ny taona 1818-1821. Ny silamo sonita dia antsoina indraindray hoe "silamo ôrtôdôksa".
Rheydt

I **Rheydt** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Mönchengladbach, ao .

Hatramin'ny 1929 ary nanomboka tamin'ny 1933 ka hatramin'ny 1974, Rheydt dia tanàna mahaleo tena ao . Tamin'ny 1 Janoary 1975, ny tanànan'i Rheydt dia natambatra tamin'ny tanànan'i Mönchengladbach sy ny kaominina *Wickrath* mba hamorona ny tanànan'i Mönchengladbach ankehitriny.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Toby fitanan'i KZ Stutthof

Ny **Toby fitanan'i Stutthof** dia toby fitanana alemà, 34 kilometatra atsinanan'i Danzig akaikin'i Stutthof ao amin'ny distrikan'i Danziger Niederung ao amin'ny faritanin'ny Tanànan'i Danzig. 

Taorian’ny asa fiomanana tamin’ny Jolay sy Aogositra, dia nisy ilay toby nanomboka tamin’ny 2 Septambra 1939, ka hatramin’ny 9 Mey 1945. Toby voafonja sivily izy io tamin’ny voalohany, taorian’ny nanafihan’i . Tamin’ny 1 Oktobra 1941, dia niova ny toeran’ny toby; Amin'ny maha-Toby manokana an'i Stutthof, dia teo ambany fifehezan'ny Danzig Gestapo izy io. Tamin'ny 29 Janoary 1942, nomena ny toby fitanana ambaratonga voalohany i Stutthof, izay tazoniny mandra-pahatapitry ny ady.
Toby fitanana Neuengamme

Ny **Toby fitanana Neuengamme** (KZ) any Hamburg-Neuengamme dia toby fitanana alemà Nazi. Naorina tamin’ny 1938 izy io tamin’ny voalohany, ho toy ny toby zana-toby tao amin’ny toby fitanana Sachsenhausen, ary niitatra ho toby mahaleo tena tamin’ny 1940. Ny toby Neuengamme dia nanana toby 86, fara fahakeliny, niitatra hatrany amin’ny sisin-tanin’i Danemark. Tsy maintsy nanao asa an-terivozona ireo voafonja ho an'ny trano biriky Schutzstaffel (SS) hita teo amin'ilay toerana, tao amin'ny indostrian'ny fitaovam-piadiana ary tamin'ny fananganana toby miaramila.

Amin'ireo voafonja 100.000 eo ho eo avy any  (9% amin'ireo voafonja) sy ireo firenena voabodo (91%) nogadraina tany hatramin'ny 1945, fara fahakeliny 50.000 no maty vokatry ny asa sy ny fiainana tsy maha-olombelona.
Heterôdôksia

Ao amin' ny fivavahana, ny **heterôdôksia** dia hevitra na fotopampianarana mifanohitra amin' ny fotopampiabarana ôfisialy na ôrtôdôksa. Avy amin' ny teny grika taloha hoe: ἕτερος / *héteros*, "hafa", sy δόξα / dóxa, "finoam-bahoaka", ny teny hoe *heterôdôksia*. Amin' ny heviny ara-bakiteny, izany dia midika hoe "izay misaina amin' ny fomba hafa (mifanohitra amin' ny fomba mahazatra sy manjaka).

Ny heterôdôksia dia voambolana teknika, faritan' ny fivavahana sy fiangonana samihafa amin' ny fomba isan-karazany. Ohatra, amin' ny vondrona sasany, ny heterôdôksia dia mety mamaritra finoana izay tsy mitovy fomba fijery amin' ny ôrtôdôksia, saingy tsy mitovy amin' ny finoan-doso (heresia). Ao amin' ny sehatry ny fivavahana, indrindra ao amin' ny kristianisma, no misy dikany lehibe ny teny hoe "heterôdôksa". Rehefa lasa laîka anefa ny Tontolo Tandrefana, dia mihatra amin' ny sehatra samihafa io teny io.
Michel Temer

**Michel Miguel Elias Temer Lulia** dia mpanao politika sy filohan'i  (2016-2019), teraka ny 21 Martsa 1940 tao Tietê

Anisan'ny Partido do Movimento Democrático Brasileiro (MDB) izy.
Tamin'ny 12 May 2016, nandray ny governemanta ho Filoha Lefitra izy nandritra ny fe-potoana nampiatoana ny filoha Dilma Rousseff nandritra ny enim-bolana farany indrindra. Taorian'ny nifidy farany ny Antenimieran-doholona hanohana an'i Rousseff, dia lasa filohan'i  i Temer tamin'ny 31 Aogositra 2016, ary nanangana governemanta liberaly-conservative.
Nandritra ny fitondrany dia niverimberina hatrany ny fiampangana azy momba ny kolikoly, izay niafara tamin’ny fanadihadiana nataon’ny Fitsarana Tampony.

## Filohan'i Brezila
Movimento Democrático Brasileiro (MDB)

Ny **Movimento Democrático Brasileiro** (MDB), portogey: *Hetsika Demokratika Breziliana*) dia antoko politika ao . Nanomboka ny taona 1980 ka hatramin'ny 2017 no nantsoina hoe *Partido do Movimento Democrático Brasileiro* (PMDB).

Tsy manana foto-pisainana voafaritra mazava ny MDB, fa mampiray ireo mpanao politika tsy mitovy hevitra amin’ny fandresen-dahatra politika. Mametraka ny tenany ao amin'ny foibe ara-politika izy ary miezaka misarika ny mpifidy betsaka araka izay azo atao, na inona na inona fomba fijeriny ara-politika.

## Fifidianana 2022
Tamin'ny fifidianana tamin'ny 2022, nahazo vato 8,19% ny antoko ary seza 42 teo amin'ny solombavambahoaka federaly.

## Mpikambana fantatra
*Michel Temer - filohan'i  Brazila (2016-2019)
*Ricardo Nunes - ben'ny tanànan'i São Paulo
*José Sarney - filohan'i  Brazila (1985-1990)
*Itamar Franco -  filohan'i  Brazila
*Fernando Henrique Cardoso -  filohan'i  Brazila
Mart Siimann

**Mart Siimann** dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i **** teraka ny 21 Septambra 1945. Izy no praiminisitra Estonia nanomboka ny 1997 ka hatramin'ny 1999. 

## Praiministra Estonia
Denise (mpihira malagasy)

## Ny fiainany
Teraka ny 20 martsa 1989 tao Toamasina i Denise. Tao Ambolomadinika izy no lehibe ary avy eo tao Tanamakoa. Kely izy dia efa tia nihira. Teo amin'ny faha 13 taonany dia nanomboka niditra studio izy sy ireo namany. Tamin'izay indrindra izy no nifankahita tamin'ilay mpihira Shyn, izay lasa vadiny taty aoriana ka niteraka izy ireo. Avy eo izy dia niditra tao amin'ny vondrona Meva Gospel.

## Mahakasika ny mozika
Tao amin'ny vondrona Meva Gospel izy no nanomboka nihira ka ny gospel no niangaliany. Avy eo nitohy RNB, Dance floor ka hatramin'ny Afro nentim-paharazana.

## Loka
Nahazo ny Island Africa Talent 2014

## Sangan'asany
Ny rakikirany voalohany dia *Tsara Joro*

## Loharano
Elatra

Ny **elatra** dia taova ivelany ahafahan' ny karazam-biby maro manidina. Karazam-biby maro no manana elatra, na dia ny elatry ny vorona aza no tena azo an-tsaina voalohany. Amin' ny karazana tsy afaka manidina na tsy afaka manidina intsony, dia elatra dindona no iantsoana ny elatra eny aminy.

## Elatry ny ''Tetrapoda''

### Ny elatry ny ''Pterosauria''

Ny *[[Tetrapoda]]* voalohany nanana elatra dia ny *Pterosauria*, hany biby mandady afaka manidina, ny karazana farany dia nanjavona nandritra ny faharipahana tamin' ny Kretase. 

Ny teknikan' ny fanidinan' ny *Pterosauria* dia nanaovana vinavinaina ara-tsiansa, satria ny *Pterosauria* lehibe sasany dia mety milanja mihoatra ny 200 kg, izany dia milaza fa misy ny fahasamihafana lehibe amin' ny zavamananaina manidina fantatra.

### Elatry ny vorona

Ny ankamaroan' ny vorona dia afaka manidina, fa ny karazana sasany toy ny ratita (vorona mpihazakazaka toy ny aotrisy: *Struthioniformes* (aositrisy na aotirisy), *Aepyornithiformes* (vorompatra), *Rheiformes* (nando), *Casuariiformes* (kasoara sy drômay), *Apterygiformes* (kioy), *Dinornithiformes* (môà)) dia tsy afaka manidina. Ao amin' ny vorona, ny elatra, izay voaravaka volom-borona miloko na tsia, dia ampiasainy mandritra ny fampiratiana eo akaikin' ny vavy.

### Elatry ny biby mampinono

Ny biby mampinono manana elatra dia ny ramanavy. Ny biby mampinono hafa toy ny *Pteromyinae*, ny *Anomaluridae*, ny *Cynocephalidae*, ny *Petauridae* dia manana hoditra mivelatra ahafahany manao sidina midina fa tsy miakatra eny amin' ny rivotra. Karazam-biby maro no manana hoditra mivelatra toy izany, anisan' izany ny sahona sy ny androngo sasany, nefa tsy elatra ireo, raha ny marina.

## Elatry ny bibikely

Ny elatry ny bibikely dia fanitarana ny karana ivelany ao amin' ny bibikely (*[[Insecta]]*) izay ahafahany manidina. Ireo elatra ireo dia hita eo amin' ny fizarana faharoa sy fahatelo eo amin' ny tratrany, ary mandeha tsiroaroa havia sy havanana ny elatra aloha sy elatra aoriana, na dia misy bibikely (*[[Insecta]]*) vitsivitsy aza tsy manana elatra aoriana. Tsy rantsam-batana ireo elatra ireo. Ny elatra dia misy ao amin' ny zana-kilasy *[[Pterygota]]* fa tsy misy ao amin' ny *[[Apterygota]]*. Izy ireo dia napetraka amin'ny toerana mandritra ny molt farany. Amin' ny fiofoana farany no miforona ny elatry ny bibikely.

## Elatry ny trondro

Ny vombon' ny fay (*Batoidea* na *Rajomorphii*) dia antsoina koa hoe *elatra*. Mampiasa an' io sahala amin' ny ela-borona ny fay. Ny vombon' ny trondro manidina dia antsoina hoe *elatra* koa.

## Jereo koa

* Tongotra

* Tongo-biby

* Tongo-bibikely
* Ela-borona na elatry ny vorona
* Ela-bibikely na elatry ny bibikely
Elatry ny vorona

Ny **elatry ny vorona** na **ela-borona** na **elatra** dia rantsam-batan' ny vorona, izay aniriana volom-borona manokana mba hanainga sy hanosika ary hafahan' ny vorona manidina.

Ny vorona an-tanety tsy afa-manidina dia manana elatra kely na tsy misy mihitsy (ohatra, ny môa na *Dinornithiformes*). Ao amin' ny voron-drano tsy afa-manidina (ny *Sphenisciformes*), ny elatra dia azo ampiasaina ho fitaovam-pilomanosana.
Elatra dindona

Ny **elatra** **dindona** dia elatra nihakely mandritra ny evôlisiôna. Ny vorona sasany dia manana elatra dindona, izay tsy ahafahany manidina (ohatra: ny aotirisy, ny kioy izay samy ao amin' ny vondrona *[[Retites]]*). Misy koa ny bibikely (*[[Insecta]]*) izay manana elatra tsy ahafahana manidina toy ny an' ny lalitra *Drosophila* *melanogaster* niova fototarazo*.*
Ratitae

Ny ***Ratitae*** na ***Ratites*** dia vondrona pôlifiletikan' ny vorona ao amin' ny zafin-kilasy *[[Palaeognathae]]* manana taolan' ivon-tratra tsy misy trako. Noho izany, tsy mety manidina izy ireo. Ny ankamaroany dia lehibe, lava tenda ary lava tongotra, ankoatra ny kioy izay hany ratita mpivoaka amin' ny alina.

Ao amin' ny fanasokajiana klasika sy ny fanasokajian' i Sibley-Ahlquist, ity vondrona ity dia nantsoina hoe *[[Struthioniformes]]*. Ao amin' ny fanasokajiana taksônômika amin' izao fotoana izao, ny vondron' ny ratita dia mifanaraka amin' ireto filaharana manaraka ireto:

* ny *[[Struthioniformes]]*, amin' ny heviny tery, ahitana karazana aotirisy afrikana maromaro (nisy karazana iray tany Siria);
* ny *[[Aepyornithiformes]]* teto Madagasikara (ny vorompatra,  karazana efa lany tamingana);
* ny *[[Rheiformes]]*, anisan' izany ny nando any amin' ny tapany atsimon' i Amerika Atsimo;
* ny *[[Casuariiformes]]*, anisan' izany ny kasoara any Ginea Vaovao sy any Aostralia, ary ny emosy any Aostralia;
* ny *[[Apterygiformes]]*, anisan' izany ny kioy any Zelandy Vaovao; 
* ny *[[Dinornithiformes]]*, anisan' izany ny môa any amin' ny nosy any atsimon' i Zelandy Vaovao (karazana efa lany tamingana).
Aepyornithidae

Ny ***Aepyornithiformes*** na ***Aepyornithidae*** dia "filaharana" na "fianakaviana" vorona tsy afa-manidina, ngeza dia ngeza, efa lany tamingana niaina teto Madagasikara. Noheverina fa efa lany tamingana izy ireo tany amin' ny taona 1000 tany ho any, angamba vokatry ny asan' ny olombelona. Ny *Aepyornithidae*  dia nisy karazany telo, ny iray ao amin' ny vondron-karazana *[[Mullerornis]]*, ary ny roa ao amin' ny vondron-karazana *[[Vorompatrana|Aepyornis]]* (vorompatrana). Ny *Aepyornis maximus* no vorona lehibe indrindra tamin' ny vorona nisy rehetra, ary ny atodiny no lehibe indrindra fantatra ao amin' ny *[[Amniota]]* rehetra.

Anisan' ny *[[Palaeognathae]]* ny votrona rehetra ao amin' ny *Aepyornithidae* (izay matetika fantatra amin' ny anarana hoe *[[Ratitae]]* ireo izay tsy manidina), ary ny havany akaiky indrindra dia kioy (izay tsy hita afa-tsy any Zelandy Vaovao), izany dia milaza fa tsy nisampantsampana tamin' ny alalan' ny fahasaamihafan' ny toerana nisy azy ny ratita nandritra ny fisarahan' i Gondwana fa nivoatra nankany amin' ny tsy fahafahana manidina, avy amin' ny razambe izay niparitaka tamin' ny alalan' ny fanidinana.

Ny filaharana *Aepyornithiformes* teo aloha dia mamondrona ny fianakaviana tokana *Aepyornithidae* (izay nantsoin' i Marco Polo hoe "vorona elefanta"), izay ahitana vondron-karazana telo: ny *[[Vorompatrana|Aepyornis]]* sy ny *[[Vorombe titan|Vorombe]]* ary ny *[[Mullerornis]]*. Efa lany tamingana izao ny karazana rehetra ao anatin' io filaharana io. Ny roa amin' ireo (*Aepyornis maximus* sy *Aepyornis medius*) dia mety mbola velona hatramin' ny taona 1500 ary mety ho niandohan' ny angano hoe *Rokh* (***[[:en:Roc_(mythology)|en]]***). Ny anarana malagasy hoe *vorompetra* na *vorombe* ("vorombola") indraindray dia nampiasaina tsy araka ny tokony ho izy mba hanondroana ny sisa tavela amin' ny *Aepyornis*.

Ny *Aepyornithidae*, izay tsy hita afa-tsy teto Madagasikara, dia anisan' ny vorona lehibe indrindra sy mavesatra indrindra eran-tany, satria mirefy telo metatra mahery ny haavony (mitovy amin' ny môa any amin' ny nosy any atsimon' i Zelandy Vaovao sy ny *Pachystruthio dmanisensis* any Jeôrjia) ary milanja efa ho antsasaky ny taonina, dia ny *Vorombe titan*.

Ny *[[National Geographic Society]]* any Washington dia manana atodin' ny *Aepyornis*, misy ny taolan' ny zana-borona tsy foy.

Mihoatra noho ny fihazana sy ny tavy ary ny fandripahana ala teto amin' ny Nosy angamba no nahatonga ireo vorona ireo ho lany tamingana.

## Lisitry ny karazana
Ny fianakaviana ***Aepyornithidae*** na ny filaharana ***Aepyornithiformes*** dia nahitana karazana valo izay mitsinjara amina vondron-karazana telo. 

* *[[Vorompatrana|Aepyornis]]*
** *Aepyornis gracilis* Monnier, 1913
** *Aepyornis hildebrandti* Burckhardt, 1893
** *Aepyornis maximus* Geoffroy-Saint Hilaire, 1851
** *Aepyornis medius* Milne-Edwards & Grandidier, 1866

* *[[Mullerornis]]*
** *Mullerornis betsilei* Milne-Edwards & Grandidier, 1894
** *Mullerornis agilis* Milne-Edwards & Grandidier, 1894
** *Mullerornis rudis* Milne-Edwards & Grandidier, 1894

* *Vorombe*
** *[[Vorombe titan]]*, 2018
Vorombe titan

Ny ***Vorombe titan*** dia karazam-borona tsy afa-manidina sy saika tsy manana elatra, ao amin' ny *[[Aepyornithidae]]*, izay fianakaviana efa lany tamingana, anisan' ny *[[Ratitae]]* (vorona tsy afa-manidina sy saika tsy misy elatra) tsy nisy afa-tsy teto Madagasikara. Io irery no karazana ao amin' ny vondron-karazana ***Vorombe***. Marihina fa anarana ara-tsiansa ny hoe "Vorombe titan" sy ny hoe "Vorombe" eto, izay avy amin' ny teny malagasy tsy nisy novaina. Ny santionany amin' ilay vondron-karazana dia noheverina hatramin' ny taona 2018 ho santionany lehibe amin' ny *[[Vorompatrana|Aepyornis]]*.

Taorian' ny fanadihadiana ny santionany miisa 346, ny 82 tamin' ireo dia tsy nisy nanombinana, ny zôôlôjista britanika James P. Hansford sy Samuel T. Turvey ao amin' ny Zoological Society of London dia afaka namaritra karazana efatra monja (fa tsy dimy ambin' ny folo), nozaraina ho vondron-karazana telo: *Aepyornis hildebrandtimus*, *Aepyornis maximus*, *Mulleornis modestus*, ary *Vorombe titan*.

Ny *Vorombe titan* dia mamorona vondron-karazana vaovao, saingy ny famariparitana azy dia nanomboka tamin' izay nataon' i Charles William Andrews tamin' ny faran' ny taonjato faha-19, ny an' ny *Aepyornis titan* tamin' ny taona 1894, karazana izay hitan' ny mpikaroka hafa fa *Aepyornis maximus* saingy lehibe kokoa. Izany no nahatonga azy ireo nitazona ilay mparitra karazana (*titan*) nomen' i Andrews azy. Tamin' ny taona 1963, i Pierce Brodkorb dia nihevitra ny *Aepyornis titan* ho ova karazan' ny *Aepyornis maximus* ary tsy nihevitra azy io ho karazana miavaka intsony.
Mullerornis

Ny ***Mullerornis*** dia vondron-karazam-borona tsy afa-manidina, ao amin' ny fianakaviana *[[Aepyornithidae]]*, filaharana  *Aepyornithiformes*, efa lany tamingana, izay nisy teto Madagasikara hatramin' ny taonjato faha-13 tany ho any.  Io vondron-karazana io dia nomena ny anaran' i Georges Muller, mpikaroka frantsay, izay novonoin' ny Sakalava tamin' ny taona 1892.

Tsy manana afa-tsy karazana iray ity vodnrona ity, dia ny ***Mullerornis modestus***. Ny fikarohana navoakan' i Hansford sy i Turvey ao amin' ny Zoological Society of London tamin' ny taona 2018 dia namaritra karazana efatra (fa tsy 15 teo aloha), mitsinjara amin' ny vondron-karazana telo: ny *Aepyornis hildebrandti*, ny *Aepyornis maximus*, ny *Mullerornis modestus* ary ny *[[Vorombe titan]]*.

## Anarana mitovy hevitra

* *Aepyornis modestus* Milne-Edwards & Grandidier 1869
* *Mullerornis agilis* Milne-Edwards & Grandidier, 1894
* *Mullerornis betsilei* Milne-Edwards & Grandidier, 1894
* *Mullerornis rudis* Milne-Edwards & Grandidier, 1894
* *Flacourtia rudis* (Milne-Edwards & Grandidier 1894) Andrews 1895
* ?*Mullerornis grandis* Lamberton 1934

## Filazalazana
Ny *Mullerornis* dia kely kokoa noho ny *[[Vorompatrana|Aepyornis]]*, izay manana lanja mbola lehibe kokoa (80 kilao). Nisy taolana iray izay mety ho an' ny *Mullerornis* izay niaina tamin' ny taona 1260 teo ho eo tany aloha (araka ny fanomezana daty amin' ny alalan' ny karbônina-14), dia manambara fa mbola nisy ilay biby tamin' ny faran' ny taonarivo voalohany.

Ny *Aepyornis modestus* dia nasehon' i Hansford sy i Turvey (2018) fa anarana mitovy hevitra tranainy indrindra nomena ny karazana rehetra ao amin' ny *Mullerornis* nofaritan' i Milne-Edwards sy i Grandidier (1894), ka nahatonga ny anarana vaovao hoe *Mullerornis modestus*.
Palaeognathae

Ny ***Palaeognathae*** dia iray amin' ny sampana (zafin-kilasy) roa lehibe amin' ny vorona môderina (*[[Neornithes]]*), ny iray hafa dia ny an' ny *[[Neognathae]]*. Ny *Palaeognathae* dia ahitana vondrona vorona velona dimy izay tsy mahay manidina (miampy ny roa efa lany tamingana), izay nahaforona ny antokon' ny *[[Ratitae]]*, sy vondrona vorona afaka manidina, ny *[[Tinamidae]]*. Misy karazany 47 amin' izao fotoana izao ny *Tinamidae*, 5 ny *[[Apteryx]]* (kioy), 3 ny *[[Casuarius]]* (kasoara), ny 2 ny *[[Rhea]]* (nando), ny 2 ny *[[Struthio]]* (aotirisy) ary ny iray ny *[[Dromaius]]* (emo) (misy iray efa lany tamingana).

Ny fikarohana vao haingana dia mampiseho fa ny *Palaeognathae* dia vondrona mônôfiletika, fa ny fampidirana ny *Tinamidae* ao amin' ny fisampantsapanana haingan' ny *Palaeognathae* nandritra nu evôlisiôna dia mahatonga ny vondrona *Ratitae* ho pôlifiletika, ny tsy fahafahana manidina dia toetra nipoitra imbetsaka tsy miankina, ary, amin' ny ampahany, ny fitovitovian' ny *Ratitae* dia noho ny fifanahafana vokatry ny evôlisiôna. Nanomboka tamin' ny taona 2010, ny fanadihadiana ADN dia mampiseho fa ny *Tinamidae* dia vondrona mirahavavy amin' ny *Dinornithiformes* (môa), vondrona efa lany tamingana any Zelandy Vaovao.

Ny taolan-danilanin' ny *Palaeognathae* dia mitambatra fa tsy toy izany ny an' ny *Neognathae*. Efa ela no noheverina fa ny hamafin' ny lanilany dia toetra voatahirin' ny *Palaeognathae* avy amin' ny razambe ary ny fahafahany mihetsiketsika dia toetra azon' ny Neognathae taty aoriana, saingy ny fandinihana ny *Janavis finalidens*, izay *Ichthyornis* (vondrona anabavin' ny *Neornithes*, ny vorona ankehitriny) izay niaina tany amin' ny faran' ny vanim-potoana Maastrichtiana Ambony, dia mampiseho fa manana ny lanilany afa-mihetsiketsika izy: ny fahafaha-mihetsika dia toetra azon' ny *[[Ornithurae]]* taty aoriana avy amin' ny razana, voatahirin' ny *[[Neognathae]]* fa very tao amin' ny *Palaeognathae*. Ao amin' ny taranaka izay nandao ny fahafaha-manidina, dia hita ny fanjavonan' ny trako (taolana mivelatra eo amin' ny tratra manambatra ny taolan-tehezana, manamora ny fahafahan' ny vorona hisidina).

## Fanakilasiana

### Filaharana ankehitriny
Inty ny lisitry ny filaharana ankehitriny araka ny fanaklasiana filamatra (versiôna 10.2, 2020) nataon' ny International Ornithological Congress:

* *Apterygiformes* Haeckel, 1866 - kioy
* *Casuariiformes* Sclater, 1880 - kasoara sy  emeo
* *Rheiformes* Forbes, 1884 - nando
* *Struthioniformes* Latham, 1790 - aotirisy
* *Tinamiformes* Huxley, 1872 - tinamo

### Filaharana lany tamingana
Lisitry ny filaharana fôsily araka ny *BioLib* (2020) :

* † *Aepyornithiformes* Newton, 1884
* † *Dinornithiformes* Gadow, 1893
* † *Lithornithiformes* Houde, 1988
* † *Remiornithiformes* Martin, 1992
* *Incertae sedis* :
** vondron-karazana † *Diamantornis* Pickford & Dauphin, 1993

## Jereo koa

* *[[Neornithes]]*
* *[[Neognathae]]*
* *[[Ratitae]]*
* Tinamidae
* *[[Apteryx]]* (kioy)
* *[[Casuarius]]* (kasoara)
* *[[Rhea]]* (nando)
* *[[Struthio]]* (aotirisy)
* *[[Dromaius]]* (emo)
* *[[Dinornithiformes]]* (môa)
* *[[Ornithurae]]*
Amniota

Ny ***Amniota*** dia klada ao amin' ny *[[Tetrapoda]]* izay miavaka manokana noho ny fananana kitapo amniôtika, miaro ny tsaika na tsimoka (tsy anisany ny *[[Amphibia]]* izay *Tetrapoda* ihany koa). Tokony ho 360 tapitrisa taona lasa izay, nanomboka nivoaka avy tao anaty rano ny razamben' ny biby manana hazondamosina (na *Vertebrata*) rehetra. Io fiovana miandalana io dia nanamora ny fanavaozana ara-batana roa lehibe: amin' ny lafiny iray, ny fanjariana keratinina mahery vaika ao amin' ny hoditra izay nanjary rakotra kirany minofon-tandroka (na zavatra avy amin' ny kirany: volom-borona, volo) izay manampy amin' ny ady amin' ny fahamainana, ary amin' ny lafiny faharoa, ny fisehoan' ny atody kleidôika. Izany hoe "mihidy", fantatra kokoa amin' ny hoe atody amniôtika, araka ny anaran' ny fono, ny *amnios,* izay miaro amin' ny fandonana na ny fahamainan' ny tsaika mivoatra ao amin' ny tontolo misy rano tena ilaina, diai ny ranoka amniôtika, fa ny biby mbola kely kosa dia mitombo ao anaty akora (toy ny akoran' atody) na ao amin' ny tranonjaza.

Ny klada *Amniota* izay tsara tohana ankehitriny dia ahitana ny *Sauropsida* (biby mandady *[[Reptilia]]* sy vorona *[[Vorona|Aves]]*) sy *Synapsida* (biby mampinono *[[Mammalia]]* sy ny taranaka mifandraika aminy efa lany tamingana); amin' ny *Tetrapoda* amin' izao fotoana izao, ny *Amniota*, avy amin' ny *[[Amphibia]]* *Reptiliomorpha*, dia ahitana vondrona anabavin' ny *Lissamphibia*.

## Ny fizarazaran' ny ''Amniota''
Ny vondron' ny *Amniota* dia nihanizarazara haingana ka nifanaraka amin' ny toerana ekôlôjika maro. Anisan' ny tena miavaka maneho ny sokajy misy azy ireto tanisana manaraka ireto:

* Ny *[[Testudines]]* (sokatra) dia nanova ny fomba fiarovana ny takelaka taolana nateraky ny hoditra (mitovy amin' izay nitranga amin' ny *[[Mollusca]]* (sifotra sy ny biby samihafa misy akora, 200 tapitrisa taona talohan' izay).
* Ny *[[Squamata]]* (bibilava, androngo sns) dia nitazona ny fahafaha-miteraka ivelan' ny rano, fa ny bibilava sy ny vondrona vitsivitsy hafa dia nivoatra tsikelikely hanana endrika kankana, nandao ny fampiasana rantsambatana amin' ny fandehanana.
* Ny *[[Dinosauria]]* koa dia nizarazara tao amin' ny tontolo an-tanety (avy eo amin' ny habakabaka, izany hoe ny vorona). Ny faharinganan' ny taranaka maro nandritra ny tetezamita mesôzôika-senôzôika dia namela ny biby mampinono hizarazara karazana maro. 
* Ny *[[Mamalia]]* (biby mampinono), izay avy amin' ny *Cynodontia* tamin' ny tetezamita paleôzôika-mesôzôika, dia maro sy isan-karazany noho ny amin' izao fotoana izao avy amin' ny lafiny filôjenetika, fa tsy amin' ny môrfôlôjika: talohan' ny faharinganana tamin' ny Kretase-Paleôzenina, ny ankamaroany dia kely, mpihinana bibikely ary toy ny voalavo. Ny faharinganan' ny dinôzôro (afa-tsy ny vorona) dia nampalalaka akany ekôlôjika maro ary namela ny fihabetsahan' ny karazana ho an' ny biby mampinono, izay niteraka endrika sy habeny isan-karazany, an-tanety sy an-kabakabaka ary an-dranomasina.
Oxford

**Oxford**, dia tanàna katedraly sy distrika any Oxfordshire, , izay tanàna ao amin'ny distrika.

Ny tanàna dia fonenan'ny University of Oxford, ny oniversite tranainy indrindra amin'ny tontolo miteny anglisy
## Tsiahy
*Oniversiten' i Oxford
Louis VII le Jeune

Louis VII, antsoina hoe Zandriny (frantsay: *Louis VII le Jeune*; * 1120; † 18 Septambra 1180 tany Paris) avy amin'ny tarana-mpanjaka Capétiens, dia Mpanjakan'i  nanomboka tamin'ny 1131 - nanomboka tamin'ny 1137 ho mpanapaka tokana - hatramin'ny 1180.

Ny fanjakany dia nanamarika ny fandraisany anjara tamin'ny Crusade Faharoa sy ny fiandohan'ny ady teo amin'ny fanjakan'i  sy ny Tranon'i Plantagenet (jereo ny Empira Angevin).

## Fiaviana sy fahatanorana
Louis VII dia zanakalahy faharoan'ny Mpanjaka Louis VI. ilay lehilahy matavy sy ny vadiny faharoa Adélaïde de Savoie.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
Louis VI. ilay lehilahy matavy

**Louis VI. ilay lehilahy matavy**, dia teraka tamin'ny 1 Desambra 1081 tao Paris ary maty tamin'ny 1 Aogositra 1137 tao amin'ny lapam-panjakan'i Béthisy-Saint-Pierre, dia mpanjakan'ny Franks nanomboka tamin'ny 30 Jolay 1108 ka hatramin'ny 1 Aogositra 1137. Izy no mpanjaka fahadimy tamin'ny tarana-mpanjaka mivantana antsoina hoe Capétiens.

## Ray aman-dreny sy mpiray tampo
Zanakalahin’i Philippe I (1052-1108), mpanjakan’ny Franks, sy Bertha avy any Holandy vadiny voalohany izy.

## Jereo koa

### Rohy ivelany
Philippe I

**Philippe I**, teraka tamin'ny 23 Mey 1052 ary maty tamin'ny 29 Jolay 1108 tao amin'ny lapa Melun, dia mpanjakan'ny Franks nanomboka tamin'ny 1060 ka hatramin'ny 1108, fahefatra tamin'ny tarana-mpanjaka fantatra amin'ny anarana hoe Capétiens mivantana.

Zanakalahin'i Henri I, Mpanjakan'ny Franka, sy Anne de Kyiv izy.

### Rohy ivelany
Tapitrisa

Ny iray **tapitrisa** dia isa tsimivaky nanahary manaraka ny 999&nbsp;999 sy mialoha ny 1&nbsp;000&nbsp;001. Soratana hoe **1&nbsp;000&nbsp;000** na **10<sup>6</sup>** izy amin' ny tarehimarika arabo. Ny arivo ampitomboina arivo (toradroan' ny arivo - 1&nbsp;0002) no mitovy aminy. Toratelon' ny zato koa izy (1003). Ny arivo tapitrisa dia mitovy amin' ny iray lavitrisa. Azo hafohzina amin' ny litera ***M*** koa izy.

## Fanisana amin' ny teny malagasy

### Famaritana
Toy izao ny filazan-dRajemisa-Raolison Régis ny tapitrisa:Milaza folo hetsy, na 1.000.000 amin' ny tarehimarika. Marihina fa eo amin' ny tapitrisa, dia manomboka miverina tahaka ny tamin' ny "isa" indray ny fanisana malagasy: oh. 280.000.000 dia tononina hoe *Valopolo amby roanjato tapitrisa*, fa ny 280.000 kosa: Valo alina sy roa hetsy.
(Rajemisa-Raolison Régis, "Tapitrisa", *Rakibolana malagasy*)

### Ny songatombon' ny tapitrisa

## Jereo koa

* aotra/zerô - isa/iray/iraika - roa - telo - efatra - dimy - enina - fito - valo - sivy
* folo - roapolo - telopolo - efapolo - dimampolo - enimpolo - fitopolo - valopolo - sivifolo

* zato - arivo - alina - hetsy - tapitrisa - lavitrisa
* Fanisana amin' ny teny malagasy - isa - terehimarika - mpamaritra isa

## Rohy ivelany

* Andriamihaja Solonavalona, "Fanisana vaovao", *tenymalagasy.org*
* "Manisa", *motmalgache.org*

*
Tarehimarika

Ny **tarehimarika** dia marika ampiasaina amin' ny fanoratana, irery na mitambatra, mba hanehoana isa tsimivaky. Ao amin' ny rafitra isa tafolo, ny fampiasana tarehimarika vitsy dia ampy hanehoana ny sanda rehetra. Ny isan' ny tarehimarika ao amin' ilay rafitra no ampiasaina ho fototra. Ny rafitra tafolo, izay rafitra fanisana mahazatra indrindra, dia manana tarehimarika folo maneho ny isa aotra hatramin' ny sivy.

## Tarehimarika hindo-arabo

## Tarehimarika rômana

## Tarehimarika indiana
Efatra

Ny **efatra** dia isa nanahary manaraka ny telo sy  mialoha ny dimy. Efatra koa no intsoana ny tarehimarika **4**. Isa toradroa izy io.

## Kolontsaina

### Ohabolana

* Maty vao mizara efatra toa tandrok' omby.
* Miaraka efatra manaratsy dia, telo misy ambiny, ny tokana tsy ampy fa ny roa no tsara indrindra.
* Ny lehilahy, raha mandingana intelo, mahazo hevitra ; ny vehivavy, raha miondrika inefatra, mahazo saina.
* Ny voa famaky indray no mandoa efatra ambatry.
* Riran-jozoro: ka raha roa, loza; efatra, antambo ; fa telo vao mahay mifanaraka.
* Tanana eo an-jorony efatra toy ny fihinam-boatavo mahamay.
* Terak' ondry ririnina : izay ho donga tsy ierenana, fa zara raha misy tongotra efatra.
* Tongotra efatra tsy indray mamindra.

## Jereo koa

* aotra/zerô - isa/iray/iraika - roa - telo - efatra - dimy - enina - fito - valo - sivy
* folo - roapolo - telopolo - efapolo - dimampolo - enimpolo - fitopolo - valopolo - sivifolo

* zato - arivo - alina - hetsy - tapitrisa - lavitrisa
* Fanisana amin' ny teny malagasy - isa - tarehimarika - mpamaritra isa

## Rohy ivelany

* "Manisa", *motmalgache.org*
* "Compter en malgache", *www.languagesandnumbers.com*
Dimy

Ny **dimy** dia isa nanahary manaraka ny efatra ary arahin' ny enina. Ny tarehimarika **5** no maneho azy. Isa tsy azo tsinjaraina izy io. Ny olombelona sy ny biby maro hafa dia manana rantsan-tanana dimy sy rantsan-tongotra dimy eo amin' ny rantsam-batany.

## Kolontsaina

### Ohabolana

* Mitabataba tonga rafozana, akoho iray no vonoina, ka dimy no mamono.
* Folo lahy namangy aretina: ny dimy ti-hivilomany, ny dimy ti-hifatesany.
* Lon-damba sy fahenim-bary: izay maharitra no dimy andro.
* Ny toko dimy samy manana ihany.
* Toy ny ondrindrano, lefona dimy, fampohaza iray, famaky iray, ireo no nentina, nefa nosorohin' Itsaramanampy, ka tonga any an-karona fihazana.

## Jereo koa

* aotra/zerô - isa/iray/iraika - roa - telo - efatra - dimy - enina - fito - valo - sivy
* folo - roapolo - telopolo - efapolo - dimampolo - enimpolo - fitopolo - valopolo - sivifolo

* zato - arivo - alina - hetsy - tapitrisa - lavitrisa
* Fanisana amin' ny teny malagasy - isa - tarehimarika - mpamaritra isa

## Rohy ivelany

* "Manisa", *motmalgache.org*
* "malgache Nombres Apprenez à compter", *www.masteranylanguage.com*
Fito

Ny **fito** dia isa nanahary manaraka ny enina sy mialoha ny valo. Io no isa tsy azo tsinjaraina alohan' ny isa toratelo. Aseo amin' ny alalan' ny tarehimarika **7** izy io.

Amin' ny maha isa tsy azo tsinjaraina azy ao amin' ny isa tsimivaky miabo, ny isa fito dia manana hevitra an' ohatra ao amin' ny fivavahana, ny fedrà, ny finoanoam-poana ary ny filôzôfia. Ny "planeta klasika" fito (Masoandro, Volana, Venosy, Jopitera, Merkiora, Marsa ary Satiorna) dia niteraka ny anaran' ny andro fiton' ny herinandro ao amin' ny fiteny maro. Ny tarehimarika 7 dia matetika heverina ho tsara vintana amin' ny kolontsaina tandrefana ary matetika heverina ho manana lanja an' ohatra lehibe.

## Kolontsaina

### Ohabolana

* Aza manao Vazaha fito an-trano.
* Aza mitabataba tonga rafozana: akoho iray no vonoina, ka fito lahy no mitsangana.
* Basi-na ariary fito: tsy takatry ny ory, tsy tian' ny mpanana.
* Firain' ny vava fito saha, firain' ny harem-boatondro, ny ataon' ny vava tsy araka ny aina.
* Ny zaza fito tsy mahafehy trano: fa ny fanahy fito no mahafehy trano. 

## Jereo koa

* aotra/zerô - isa/iray/iraika - roa - telo - efatra - dimy - enina - fito - valo - sivy
* folo - roapolo - telopolo - efapolo - dimampolo - enimpolo - fitopolo - valopolo - sivifolo

* zato - arivo - alina - hetsy - tapitrisa - lavitrisa
* Fanisana amin' ny teny malagasy - isa - tarehimarika - mpamaritra isa

## Rohy ivelany

* "Manisa", *motmalgache.org*
Voamena (zavamaniry)

Ny  **voamena** dia karazan-javamaniry roa fantatra amin' ny anarana ara-tsiansa hoe *[[Abrus precatorius]]* (ao amin' ny fianakaviana *[[Fabaceae]]*) sy *[[Vitex beraviensis]]* (ao amin' ny fianakaviana *[[Lamiaceae]]*, tsy hita raha tsy eto Madagasikara, sady atao hoe voamay koa).

* ny *[[Abrus precatorius]]*, ao amin' ny fianakaviana *[[Fabaceae]],* izay atao amin' ny teny malagasy hoe kelimiefitra, masokoaky, masonamboangara, masonamboatora, masonombilahy, vahemboamena, vahimboamena, voamahatorana, voamaintilany, voamaintorana, voamantorana, voamasotrandraka, voamatorana, voamboanamainty, voamboanamena, ary voamena koa;
* ny *[[Vitex beraviensis]]*, ao amin' ny fianakaviana *[[Lamiaceae]]* na *[[Verbenaceae]]* (arakaraka ny fanasokajiana), izay atao amin' ny teny malagasy hoe lambinana, mojiro, tanatanampotsy, tsikomoka, vatoa, voamay, voamea, voamena, voantokongo, voantsikomoka ary votsikomoko koa.

## Jereo koa
* *[[Abrus]]*
* *[[Vitex]]*
* ''Micronychia'' (zavamaniry)
* Voamaintilany
* Masonombilahy
* Voamay
* *[[Micronychia perrieri]]*
* *[[Micronychia acuminata]]*

## Loharano sy fanamarihana
Voamena (vola)

Ny **voamena** dia vola malagasy taloha izay misanda ampahefatra amby roapolon' ny ariary. Ny ilavoamena no antsasaky ny voamena. Misy koa ny roavoamena.

## Ohabolana

* Akoho valo namidy voamena: teny miera mahatsara raha.
* Manao ariary zato am-pandriana fa voamena nony mifoha.
* Aza manao voamena manohana ny ariary.
* Dokodahy ririnina : amidy tsy lafo voamena, avela mandany mangahazo.
* Fanambadian' Imanontalahy: ariary no vodiondry, ka voamena no fahatelon-tanana.
* Haren-kiadiana voamena, ka haren-kaloa vola folo.