Kinana

Ny **kinana**, izay atao amin' ny anarana ara-tsiansa hoe ***Ricinus communis***, dia karan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana *[[Euphorbiaceae]]*, ao amin' ny filaharana Malpighiales, maniry any amin’ ny tany manana toetanin-jana-pehin-tany. Izy no hany karazana amin' ny vondron-karazana misy azy: ***Ricinus***. Ity zavamaniry ity no ahazoana ny menaka kinana, izay ampiasaina amin' ny fomba isan-karazany. Misy poizina koa izy io. Matetika koa izy io no ambolena mba hanaingoana tanàna na tokotany. Amin' ny teny malagasy izy io dia fantatra indrindra amin' ny anarana hoe "kinana", nefa atsoina amin' io anarana io koa ny *[[Jatropha curcas]]* na savoa.

## Anarany amin' ny teny malagasy
Amin' ny teny malagasy izy io dia atsoina amin' ireto anarana ireto: **fampinonoana**, **kimanga**, **kinamena**, **kinana**, **kinanamena**, **tanantanamanga**, **tanatana**, **tanatanamanga**, **tanatanamena**, **tanatanankisoa**, **tseroka**.

### Fanamarihana
Ny hoe "kinana" dia anarana anondroana ihany koa ny *[[Jatropha curcas]]* (fianakaviana *[[Euphorbiaceae]]*), izay atao hoe "savoa", "voanongo" na "tanatampotsy". Ny hoe "fotsy/potsy" sy "mena" no manavaka ny *Jatropha curcas* amin' ny *Ricinus communis*, araka izao:

* "kimampotsy", "kinapotsy": *Jatropha curcas;*
* "kinamena", "kinanamena": *Ricinus communis*

Ny hoe "fampinonoana" dia anondroana koa ny *[[Euphorbia hirta]]* (fianakaviana *[[Euphorbiaceae]]*), izay atao hoe "ahidronono" na "zanraobera" koa.

## Toetoetrany

### Bikany ankapobeny
Miseho amin' ny endrika ahitra na hazobotry ny *Ricinus communis*, maniry isan-taona na maharitra taona maro izy any amin' ny faritra tiany aniriany. 1 ka hatramin' ny 13 m ny haavony.

### Raviny

Tahaka ny ratsan-tanana (5 ka hatramin' ny 12 ny fisampanany) ny raviny maitso na mena, izay mipetaka amin’ ny taho lava. Ny karazana fanaovana haingon-tanàna sasany dia misy raviny miloko mena ny ambany.

### Voniny

Mivondrona ny voniny ka ny vony vavy eo ambony ary ny vony lahy eo ambany. Amin' ny fahavaratra ny kinana no mamony.

### Voany

Misy tsilotsilo ny hoditry ny voany, nefa indraindray koa tsy misy. Mamirapiratra, miloko mena na manja, misy tsipika misongadina sahala amin' ny vombony ny vihim-boany. Misy menaka 40 % hatramin’ ny 60 % izay misy trigliserida ny voan' ny kinana. Ny karazana manana voa lehibe kokoa ihany no ampiasaina amin' ny famokarana menaka, fa ny voa madinika dia matetika tsy tsara hahazoana menaka.

## Faritra aniriany

Avy aty amin' ny faritr’ i Afrika manana toetanin-jana-pehin-tany ny kinana, ary niely manerana izao tontolo izao, amin' ny faritra manana toetany mafana. Ambolena any amin' ny firenena mafana maro any Arabia, any Azia, aty Afrika ary any Amerika izy io mba hahazoana menaka. Hita any amin’ ny faritra manana toetany ambanin-jana-pehin-tany koa izy. Ankehitriny dia hita any amin' ny faritra manana toetany antonony ny kinana, izay atao haingon-tanàna na haingon-trano.

## Fampiasana azy

### Ampiasaina amin' ny indostria
Nampiasaina ho solika fandrehitra ho an' ny jiro ny kinana, ary vao haingana dia nampiasaina ho loharano ahazoana biôfioly. Ampiasaina ho menaka môtera ao amin' ny fiara mpihazakazaka sy ao amin' fiara amin' ny môdely kely dia kely ihany koa ny menaka kinana. Anisan' ny singa taharo ao amin' ny akora plastika antsoina hoe Rilsan koa izy io.

### Mety mahafaty
Amin' ny ankapobeny dia misy poizina ny tenan' ny kinana iray manontolo, indrindra ny vihim-boany izay misy risinina (poizina mahery vaika), prôteinina, lipida ary menaka be asidra risinôleika manana fahafahana mampivalana mipiriritra ka mety mahalany ny rano ao amin' ny tenan' ny olombelona. Misy poizina hafa izay mety hiteraka aretina ho an' ny olombelona ihany koa ny vihim-boa sy ny hodiny. Mety hahafaty ny fihinanana vihim-boa vitsivitsy, indrindra ho an' ny ankizy (voany telo fotsiny dia mety hahafaty), fa ny halehiben' izany dia miovaova arakaraka ny olona. Mitaky fanaraha-maso any amin' ny hôpitaly ny fitsaboana ny fanapoizinana, ary amin' ny ankapobeny dia avotra ny olona avy nihinana voan-kinana raha tsaboina haingana. Nisy koa ny fampiasana ny kinana hanatanteraha heloka bevava ary misy ny fanapoizinana tsy nahy (tafaraka amin' ny voamadinika ohatra).

### Fanafody
Fanadiovana kibo mahery vaika izay tena sarobidy amin' ny fitsaboana amin' ny alalan' ny zavamaniry ny menaka kinana azo avy amin' ny fanapotsirana ny voany mangatsiaka izay ampiasaina koa amin' ny kôsmetika (fikarakarana ny  hoditra sy ny volo).

Amin' ny fambolena tsy mampiasa akora simika, dia mandroaka ny voangory *Leptinotarsa decemlineata* ny kinana  volena mifanelanelana amin' ny ovimbazaha. Poizina tena mandaitra amin' ny biby mpikiky ny faikan' ny vihin-kinanana avy nakana menaka, noho izy io misy risinina izay poizina mahery vaika, sady matsiro, ka mahatonga azy io hahafaty amin' ny tranga maro. Marihina anefa fa mahasarika alika ihany koa ny fofony, izay mety hahatonga azy ireo hihady ny tany nandevanana azy ka hihinana io poizina io. Nahitana taham-pahafatesana eo amin' ny 9&nbsp;% ny fanadihadiana naharitra 10 taona natao tany Amerika Avaratra momba ny alika. Ampiasaina ho akora hanamboarana asidra (C11H20O2) izay famonoana holatra mpanimba zavamaniry koa ny voan-kinana.

### Volena hatao haingo
Amin' ny maha zavamaniry fanao haingo azy dia tsara  raha apetrana eo afovoan' ny zavamaniry maro nefa fohy kokoa na ao aorian' izany. Ny kinana dia miavaka noho ny voany mena misy tsilo izay mamokatra vihim-boa lehibe, sy noho ny raviny lehibe miendrika felan-tanana. Manomboka amin' ny volana Aogositra dia azo angonina ny vihim-boa hatao masomboly amin' ny taona manaraka, satria tsy ho tafavoaka velona amin' ny ririnina ny kinana any amin' ny faritra avaratra.

## Jereo koa

* Fampinonoana
* Tanatana

## Loharano sy fanamarihana