Fambolem-bary eto Madagasikara

Ny **fambolem-bary** **eto Madagasikara** dia asa manan-danja indrindra amin' ny fambolena, eo amin' ny lafiny kolontsaina sy toekarena ary sôsialy. Hita na aiza na aiza ny vary ary hita fa manamarika ny fisehon' ny tontolo manodidina, satria foto-tsakafon' ny Malagasy ny vary. Mbola lafo noho ny vary aziatika hafarana anaefa ny vary malagasy. Araka ny filazan' ny filohan' ny tetezamita Andry Rajoelina mikasika ny Fihaonambe Rio+20 tany Brezila ny 20 jona 2012 dia anisan' ny tanjon' i Madagasikara ny ho lasa sompitry ny Ranomasimbe Indianina. Ny fomba hahatratrarana izany tanjona izany dia ny fanovana an' i Madagasikara hanana "toe-karena maitso". Eto Madagasikara dia mety ho indroa mamboly vary isan-taona ny tantsaha mamboly vary an-tanety. Tsy mora araka izany ny fambolena vary fa misy fepetra sy dingana tsy maintsy arahina. Maro samihafa ny teknika fambolem-bary, arakaraky ny toerana sy ny karazam-bary volena, eto Madagasikara dia ezahin' ny ministera apariaka izao ny voly vary maro anaka sy ny ketsa valo andro.

## Zava-dehibe eto Madagasikara ny vary

### Lanja ara-tsakafo
Foto-tsakafon' ny ankamaroan' ny Malagasy ny vary ary misy ireo izay milaza fa tsy mihinan-kanina raha tsy mihinam-bary. Noho izany dia ambony ny fanjifana vary eto Madagasikara: anisan' ny firenena mpanjifa  vary betsaka indrindra i Madagasikara, mihoatra ny 150 kg isan' olona isan-taona, araka ny tatitry ny Tahirim-Bola Iraisam-Pirenena na FMI. Manodidina ny 230&nbsp;000 taonina eo ho eo isam-bolana ny vary lanin' ny Malagasy manerana an' i Madagasikara, izay mametraka ny vary ho ambony noho ny voamadinika hafa.

### Lanja ara-toekarena
Asa fambolena lehibe indrindra eto Madagasikara ny fambolem-bary izay sahanin' ny 80&nbsp;%n' ny tantsaha malagasy, izay mamboly izany matetika hohaniny. Voly mibahan-toerana eto Madagasikara ny vary izay mibodo ny 55&nbsp;% amin' ny tany voavoly. Miantoka ny 12&nbsp;% amin' ny harin-karena faobe eto amin' ny firenena ny sehatry ny vary ary 43&nbsp;% amin' ny harin-karena faoben' ny famblena, izany dia manasongadina ny maha zava-dehibe azy ara-toekarena.

## Ny tantaran' ny fambolem-bary eto Madagasikara
Efa tamin' ny andro fahiny ny tantaran' ny fambolem-bary eto Madagasikara, ary mifamatotra lalina amin' ny fivoaran' ny fiaraha-monina malagasy, nanomboka tamin' ny vanim-potoan' ny Vazimba ka hatramin' ny vanim-potoana ankehitriny.

### Faha Vazimba (talohan' ny taonjato faha-11)
Ny Vazimba, mponina voalohany nalaza na manan-tantara teto Madagasikara, dia voalaza fa efa nanao fambolena madinika, izay matetika natao amin' ny alalan' ny tavy. Inoana fa efa namboly karazana vary tondrahan' ny ranon' orana izy ireo, eny amin' ny faritra mando na eny amoron-drenirano, tsy misy fitarihan-drano. Novolena ho fanampin-tsakafo ny vary fa tsy mbola foto-tsakafo sahala amin' ny taty aoriana.

### Ny fiantraikan' ny kolontsaina aostrôneziana
Nanomboka tamin' ny taonjato faha-5 dia nampiditra teknika fambolem-bary avo lenta, mitovy amin' ny fanao tany Bali na Azia Atsimo-Atsinanana, ny Aostrôneziana, izay avy any Azia Atsimo-Atsinanana (Indônezia, Borneo, sns.). Izy ireo no heverina ho tompon' andraikitra amin' ny famolahana ny vary ho famboly misy fitarihan-drano an-tanety, indrindra tany amin' ny faritra avo (faritra Analamanga, Vakinankaratra, Betsileo). Lasa foto-tsakafo ny vary avy eo, sady lasa famantarana ara-kolontsaina matanjaka, hita amin' ny fandevenana sy ny lanonana maro samihafa.

### Faha mpanjaka (taonjato faha-15-19)
Ny fanjakana toy ny an' ny Merina, ny an' ny Betsileo, ny an' ny Sakalava, sns, dia namolavola teknika manokana. Nanao fambolem-bary itarihan-drano, an-tanety, misy farafaran-tany, ny Merina sy ny Betsileo. Ny Sakalava sy ny Antandroy kosa dia nanao fambolen-bary amin' ny toerana midadasika kokoa sy tondrahan' ny ranon' orana. Ohatra, nanentana mafy amin' ny fanitarana ny fambolem-bary itarihan-drano ny mpanjaka Andrianampoinimerina (tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-18), indrindra ny tany amin' ny lemak' i Betsimitatatra ao Antananarivo.

### Faha fanjanahantany frantsay (1896 – 1960)
Nampiditra teknika vaovao momba ny fambolena ny mpanjanaka frantsay ary nikatsaka ny hampivelatra ny fambolem-bary ho an' ny tanjona ara-barotra. Nisy ny fanamboarana tohodrano sy fefiloha ary tanimbary itarihan-drano any amin' ny faritra sasany. Ny famokarana dia matetika nifantoka tamin' ny fanjifana eo an-toerana, na dia teo aza ny fikasana hanondrana any ivelany.

### Taorian' ny fahazoana ny fahaleovantena (1960 hatramin' izao)
Tany amin' ny taompolo 1960 sy 1970 dia nanakaiky na nahatratra mihitsy ny fahavitan-tena amin' ny vary i Madagasikara, indrindra noho ny fanohanana ara-teknika avy amin' ny fanjakana sy ny ezaka ataon' ny tantsaha. Nanomboka tamin' ny taompolo 1980 dia nisy fihemorana vokatry ny fitomboan' ny mponina sy ny fihenan' ny fampiasam-bola amin' ny fambolena ary ny loza ateraky ny toetany. Nanomboka tamin' ny taompolo 2000 dia nisy ny ezaka hamelomana ny famokarana, nahitana ny hetsika toy ny fampidirana ny voly vary maro anaka  (frantsay: *Système de Riziculture Intensive* - SRI) sy ny fampiroboroboana ny vary safiotra ary ny tetikasa isankarazany miaraka amin' i Sina, ny Fikambanana Maneran-Tany momba ny Sakafo sy ny Fambolena (FAO), ny Banky Afrikana ho an' ny Fampandrosoana (BAD), sns.

## Karazana fambolem-bary
Eto Madagasikara dia misy karazana fambolem-bary maromaro mety amin' ny fahasamihafana ara-jeôgrafia sy ara-toetany ary ara-toekarena misy eto amin' ny firenena. 

### Ny voly vary an-tanety
Ity karazana voly vary ity dia atao eny amin' ny faritra avo, eny amin' ny havoana, amin' ny faritra tsy misy fitarihan-drano. Amin' ny vanim-potoan' ny orana no anatanterahana azy. Ny asa tany dia atao amin' ny tanana ary atao amin' ny tany nanaovana tavy. Ambany anefa ny vokatra, eo ho eo amin' ny 1 ka hatramin' ny 1,5 taonina/ha). Anisan' ny olana ny fahapotehan' ny tany sy ny fihenan' ny fahavokaran' ny tany.

### Ny voly vary misy tari-drano
Atao eny an-dohasaha, amin' ny tany lemaka, eny amin'ny faritra voahajary, izay mamokatra kokoa, ny fambolem-bary misy tari-drano. Ny tari-drano dia mety ho voajanahary na misy fanajariana ahitana lakandrano sy fefiloha.  Voafehy tsara kokoa ny rano ka azo antoka kokoa ny fiarovana ara-tsakafo. Misy karazana roa ny voly vary misy tari-drano. Ao ny fambolena vary amin' ny tany lemaka: faritra kely voatondraka amin' ny fomba nentim-paharazana. Ao koa ny fambolem-bary amin'ny tany voahajary eny amin' ny faritra misy rano (ohatra ny farihin' Alaotra). Antonony ny vokatra azo: 2 ka hatramin' ny 4 taonina/ha, na mihoatra raha mampiasa SRI).

### Ny voly vary ketsa valo andro (SRI)
Novolavolaina teto Madagasikara tamin' ny taompolo 1980 ny voly vary ketsa valo andro na voly vary maro anaka (SRI). Kely kokoa ny rano ilaina, vitsy kokoa ny ambioka ilaina, betsaka kokoa ny vokatra azo. Afaka 8 hatramin 'ny 12 andro dia efa azo atao ny manetsa. Zavamaniry iray isaky ny lavaka. Malalaka ny elanelana. Ilaina ny fanesorana ahi-dratsy tsy tapaka amin' ny tanana. Voatantana tsara ny rano. Mahatratra 7–10 taonina/ha ny voka-bary. Ny hany olana dia ny fampiasana olona marfo sy ny tokony hisian' ny fiofanana bebe kokoa.

### Ny voly vary amorontsiraka
Misy ny fambolem-bary eny amin' ny morontsiraka izay ilana fitantanana sarotra ny hasiran' ny tany (Menabe, Boeny sns). Toetra mampiavaka ity fomba ity ny fambolena vary amin' ny faritry ny ala honko na amin' ny tany masira, eny amin' ny honahona amorontsiraka. Ilaina ny mampifanaraka ny hasiran" ny tany sy amin' ny haavon' ny rano ary sarotra ny fitantanana izany. Tsy dia miparitaka firy ity fomba fambolem-bary ity.

### Vary aloha sy vary afara
Any amin' ny faritry ny farihy Alaotra sy any Vakinankaratra ary amin' ny toerana maro hafa eto Madagasikara no anaovana azy. Mijinja vary indroa isan-taona ny tantsaha ka ny vanim-potoana lehibe dia ny Ôktôbra–Marsa fa ny vanim-potoana fanampiny kosa dia Avrily–Jolay. Manatsara ny fiarovana ara-tsakafo sy ny fidiram-bola ity karazana fambolem-bary ity.

## Fitsinjarana ara-jeôgrafia

### Any amin' ny tany avo afovoany
Ao ny fambolem-bary any amin' ny tany avo afovoany izay manana tanimbary midadasika (faritra Analamanga, Vakinankaratra, Alaotra-Mangoro). Ny faritra Alaotra, izay misy ny Sihanaka, no mitazona ny laharana voalohany.  

Ho an' ny faritra Alaotra dia manana an' ilay antsoina hoe valabe tsy taka-basy izy, izany hoe tany lemaka midadasika tokoa. Ny Faritra Alaotra-Mangoro no heverina ho toeram-pambolena vary lehibe indrindra eto Madagasikara, ka ny foibem-pambolena vary dia ny faritry ny farihy Alaotra. 

Ny toeram-pambolem-bary lehibe ao amin' ny Faritra Itasy kosa dia hita ao amin' ny Distrikan' i Soavinandriana izay manana tanim-bary mirefy 18&nbsp;037 ha (tamin' ny taona 2010) sady namokatra 89&nbsp;060 taonina isan-taona (2010) izay manome salanisa 2,88 t/ha amin' ny voly vary misy tari-drano, sy 2 t/ha amin' ny voly vary miandry orana. Toerana miavaka ny Kaominina Soavinandriana izay miantoka ny 24&nbsp;% amin' ny famokarana vary misy fitarihan-drano any amin' ilay distrika.

### Any avaratra-andrefana
Mamboly vary ny tantsaha any avaratra-andrefana (Boeny, Sofia): azo atombo ny vokatra noho ny fanondrahana. Sompitra faharoa manaraka an' i Alaotra i Marovoay. 

Raha ny Faritra Sofia manokana dia manodidina ny 196&nbsp;125 ha ny tany ambolena vary izay mamokatra vary 471&nbsp;010 taonina isan-taona (tana 2018) izay manome salanisa 2,4 t/ha (2,6 t/ha amin' ny fambolem-bary voatondraka; 1,9 t/ha amin' ny fambolem-bary miandry orana. Any Bealanana sy any Befandriana Avaratra no toerana lehibe mpamoka-bary any amin' io faritra io izay mamatsy vary ny faritra DIANA sy SAVA.

### Any atsimo-atsinanana
Mpamboly vary koa ny mponina any Atsimo Atsinanana (Manakara, Vangaindrano) izay mamokatra vary betsaka amin' ny faritra mando.

### Any atsimo
Ahitana fambolem-bary ihany koa ny any amin' ny faritra atsimo (Androy, Anosy): tsy dia betsaka ny vokatra noho ny hain-tany, saingy misy ny fandraisana andraikitra any an-toerana (fanamboarana tohodrano madinika, ny voly vary maro anaka (*Système de Riziculture Intensive* - SRI).

## Teknika sy fanavaozana
Misy ny voly vary maro anaka (frantsay:  *Système de Riziculture Intensive* - SRI) izay teknika novolavolaina eto Madagasikara tamin' ny taompolo 1980, izay ahafaha-nampitombo ny vokatra sady mitsitsy rano sy masomboly. Ao koa ny famafazana mivantana sy ny fampiasana zezika ary ny fampiasana ny ady biôlôjika izay mampitombo hatrany ny hetsika agrôekôlôjika. Misy ihany koa ny fampiasana milina nefa voafetra izany: ny ankamaroan' ny tanimbary dia asaina amin' ny tanana na iaraka amin' ny omby.

## Ny olana atrehina ankehitriny
Mbola ambany ny vokatra (manodidina ny 2 hatramin' ny 3 taonina/ha raha 6 hatramin' ny 7 ny any Azia). Miteraka fandripahana ala ny fanitarana ny tany ambolena. Ao koa ny fiovan' ny toetany izay miteraka hain-tany sy tondra-drano ary rivodoza izay manakorontana fizaràn-taom-pambolena. Manampy trotraka ny tsy fahampian' ny fotodrafitrasa: lalana any ambanivohitra, lakandrano, fitahirizana vokatra, tsena. Vokatr' izany rehetra izany dia miankinan-doha amin' ny fanafarana vary isan-taona i Madagasikara, na eo aza ny famokarana eo an-toerana.

## Fomba fijery ny hoavy sy pôlitika
Manoloana ny olana mianjady amin' ny fambolem-bary eto Madagasikara sy ny fambolena amin' ny ankapobeny dia misy ny ezaka fanohanana avy amin' ny fanjakana malagasy: fandaharanasa fanavaozana ny fambolena, fanampiana, tetikasa miaraka amin' ny mpamatsy vola. Ao koa ny fiaraha-miasa iraisam-pirenena amin' ny alalan' ny Fikambanana Maneran-Tany momba ny Sakafo sy ny Fambolena (FAO) sy ny Tahirim-Bola Iraisam-Pirenena ho an' ny Fampandrosoana ny Fambolena (FIDA) ary ny Masoivoho Japôney momba ny Fiaraha-Miasa Iraisam-Pirenena (JICA), izay manohana tetikasam-pambolem-bary any amin' ny faritra maro. Ataon' ny firenena malagasy laharam-pahamehana hatry ny ela ny fizakan-tena amin' ny famokaram-bary, saingy mbola sarotra tratrarina izany noho ny tsy fisian' ny pôlitika mahomby momba izany.

## Velaran-tany sy vokatra

### Velaran-tany
Manodidina ny 1,6 tapitrisa hektara ny velaran-tany atokana ho an' ny fambolem-bary eto Madagasikara. Saika ny antsasaky ny tany volena eto amin' ny firenena izany. Ny fambolem-bary voatondraka atao amin' io ankabeazan' io velaran-tany io, ka eo amin' ny 1,06 tapitrisa hektara eo ho eo amin' ny vanin-taona mahamety indrindra ny fambolem-bary. Nikasa ny hampitombo 100&nbsp;000 ha ny velaran-tany natokana ho an' ny fambolem-bary amin' ny taona 2025 ny fanjakana malagasy, indrindra amin' ny fifantohana amin' ny vary safiotra.

### Vokatra
Tamin' ny taona 2023, tombanana ho 5,1 tapitrisa taonina ny famokarana vary eto Madagasikara. Ho an' ny taona 2024, ny vinavina dia nanondro ny famokarana 5,32 tapitrisa taonina, miaraka amin' ny fitomboana andrasana ho 5,88 tapitrisa taonina amin' ny taona 2025. 2,7 taonina/ha ny salan' isan' ny vokatra isaky ny hektara tamin' ny taona 2023, nitombo kely raha oharina tamin' ny taona 2022. Tanjon' ny fanjakana malagasy ny fahavitan-tena amin' ny taona 2027, ka 6 tapitrisa taonina no tanjona tamin' ny taona 2024 ary 11 tapitrisa taonina amin' ny taona 2030.

## Jereo koa

* Fambolena eto Madagasikara

## Loharano sy fanamarihana