open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trano fiangonana

Ny **trano fiangonana** na **fiangonana** na **eglizy** dia trano naorina mba hivorian' ny Kristiana, ampiasaina amin' ny fanompoam-pivavahana sy amin' ny hetsika ara-pivavahana kristiana hafa. Naorina teo anelanelan' ny taona 233 sy 256 ny fiangonana kristianina voalohany fantatra.

Indraindray, ny teny hoe *fiangonana* dia ampiasaina amin' ny alalan' ny fanoharana sy amin' ny fahatsorana hilazana ny tranon' ny fivavahana hafa, toy ny môsken'ny silamo sy ny sinagôga jiosy. Ampiasaina koa ny teny hoe *fiangonana* mba hilazana ny fivorian' ny mpino kristiana, fa ny hoe "Fiangonana" na "Eglizy" kosa dia azo ampiasaina hanondroana ny fiangonana kristianina maneran-tany amin' ny ankapobeny.

Amin' ny maritrano kristiana nentim-paharazana dia matetika mienerika hazofijaliana na lakroa kristiana ny drafitry ny fiangonana izay ahitana lalantsara afovoany sy andalan-tseza amin' ny ilany akavia sy ankavanana, ary ny alitara na ôtely no mitsivalana eny aloha. Manana endrika sy hakanto ara-maritrano isan-karazany ny fiangonana ankehitriny. Misy trano sasany natao ho an' ny tanjona hafa izay novana ho fiangonana, fa misy koa ny fiangonana tany am-boalohany izay ampiasaina ho amin' ny tanjona hafa.

Nanomboka tamin' ny taonjato faha-11 ka hatramin' ny taonjato faha-14 dia nisy ny onjam-panorenana fiangonana tany Eorôpa Andrefana. Amporisihin' ny mpitondra fivavahana sy vatsiana ara-bola amin' ny alalan' ny fanomezana ataon' ny mpino tsotra (laîka) ary tanterahin' ny mpanao taozavara sy mpanao zavakanto ny fanorenana azy. Nivoatra nandritra ny taonjato maro araka ny halehibeny sy ny asany ny firafitry ny maritranon' ny fiangonana.

Mikina amin' ny manam-pahefana ara-pivavahana na amin' ny manampahefana ara-panjakana ny fikojakojana ny fiangonana, arakaraka ny firenena misy ilay fiangonana, ary ny fiarovana ireo izay  tena miavaka dia raisina an-tanana ao anatin' ny pôlitika fiarovana ny lova ara-kolontsaina. Fiangonana maro maneran-tany no manan-danja lehibe ara-tantara, amin' ny maha firenena, ara-kolontsaina ary ara-javakanto, ary maro no noraisina ho Lova Iraisam-Pirenen' ny UNESCO.

## Jereo koa

* Sinagôga
* Tempoly
* Môskea
* Pagôda
* Fitoerana masina
* Katedraly
* Lasapely
Pagôda

Ny **pagôda** dia tranobe misy relika bodika sady toeram-pivavahana ho an' ny Bodista, miendrika tilikambo misy ambaratonga na rihana maromaro, manana fototra boribory na valolafy na efamira, miavaka noho ny fananany tafo milantsika na miandrika babin-katsaka, fahita any Tailandy any Kambôja, any Nepaly, any Sina, any Japôna, any Kôrea, any Mianmara, Vietnamy, ary any amin' ny faritra hafa any Azia. Izany no endrika noraisin' ny stopa (*stupa*) indiana, na zedy (*zedi*), any amin' ny Tontolo Sinoa ary amin' ny ankapobeny any Azia Atsinanana.

Ny ankamaroan' ny pagôda dia ampiasaina amin' ny fivavahana, ny ankamaroany bodista, fa indraindray koa taôista, ary matetika nizy ireny hita tao anatin' ny vihara (*vihara*) na teny akaikin' ny vihara. Avy amin' ny fivoaran' ny stopa (*stupa*) ny pagôda, fa ny fampivoarana azy dia novolavolaina tany India. Ampahany nentim-paharazana amin' ny maritrano sinoa ny pagôda sinoa (amin' ny fiteny sinoa: 塔/ *Tǎ*). Ankoatry ny fampiasana azy ara-pivavahana dia efa hatramin' ny Andro Taloha ny pagôda sinoa no noderaina noho ny endriny mahatalanjona, ary tononkalo klasika maro no manaporofo ny hafalian' ny olona amin' ny fiakarana amin' ny pagôda.

Vita tamin' ny hazo ny pagôda tranainy sy avo indrindra, fa ny ankamaroan' izay mbola sisa tavela dia vita amin' ny biriky na vato. Vainga tsy misy atiny ny pagôda sasany. Tsy misy rihana na efitra ambony ny pagôda poaka aty, fa matetika ny ao anatiny no misy alitara na pagôda kely kokoa, ary misy tohatra maromaro hiakaran' ny mpitsidika mba ho afaka hijery avy amin' ny karazana varavaran-kely na lavaka amin' ny lafiny iray amin' ny ambaratonga tsirairay. Manana ambaratonga 3 ka hatramin' ny 13 (matetika amin' ny isa tsy ankasa) ny ankamaroany.

Any amin' ny firenena sasany, ny teny hoe *pagôda* dia mety manondro trano fivavahana hafa. Any Vietnamy sy any Kambôdia, na dia tsy teny tandrify aza ny pagôda hanondroana ny *vihara* bodista. Niely manerana an' i Azia ny firafitry ny maritranon' ny stopa (*stupa*), naka endrika manokana arakaraka ny faritra tsirairay. Maro amin' ny tilikambon-dakolosy any Filipina no nalaina tahaka amin' ny pagôda noho ny mpiasa sinoa nokaramain' ny Espaniôla.

## Jereo koa

* Trano fiangonana
* Sinagôga
* Môskea
* Tempoly
Tilikambo

Ny **tilikambo** dia rafitra toy ny trano na toy ny andry, mijoro lava, tsy mila fanohanana ivelany, sahala amin' ny trano avo dia avo, ny tilikambo.

Miavaka manokana amin' ny tranobe ny tilikambo satria tsy natao honenana fa ampiasaina amin' ny tanjona hafa mifadraika amin' ny haavony. Ohatra, manatsara ny fahitana sy fahenoana ny famantaranandro ny haavon' ny tilikambom-pamantaranandro, ary mampitombo ny fahitana ny manodidina mba hiarovana azy ny haavon' ny tilikambo amin' ny trano mimanda (tilikambo fiambenana). Azo amboarina mba hankafizana ny fitazanana ny manodidina, ho fialam-boly, na ho fifandraisan-davitra ihany koa ny tilikambo. Afaka mijoro irery na tohanan' ny trano mifanila aminy, na mety hiorina eo an-tampon' ny rafitra na trano lehibe kokoa ny tilikambo.
Stopa

Ny **stopa** dia rafitra ara-maritrano bodista sy jaina hita any amin' ny Zana-Kôntinenta Indiana, izay niaviany, sy any amin' ny faritra hafa any Azia, izay nanaraka ny fielezan' ny bodisma. Sady fanehoana tsy an-tsary an' i Bodà izany no tsangambato fahatsiarovana ny fahafatesany (na *parinirvana*). Amin' ny teny sanskrity izy dia atao hoe **स्तूप** / ***stūpa***, izay midika ara-bakiteny hoe "tampona", "antonta" na "tendrombohitra" ary manoritsoritra dongon-tany itehirizana relika, izay atao amin' ny fiteny birmana hoe *zedi*.

## Jereo koa

* Pagôda
Georgetown

I **Georgetown** no renivohitr'i Goiana.  Ny isam-poniny dia 32.563. 
 
Niorina tamin'ny 1781 ilay tanàna ary nomena anarana taorian'ny Mpanjaka anglisy George III. nomena anarana.

Renirano: Demerara

## Jereo koa
* Goiana
Vihara

Ny **vihara** toeram-piantranoan' ny moanina bodista lahy sy vavy, izay azo lazaina ho trano fihibohana na mônastera. Amin' ny teny sanskrity  sy paly izany dia atao hoe **विहार** / ***vihāra*** izay midika ara-bakiteny hoe "fonenana". Fialofana nampiasaina ho fonenana maharitra nandritra ny vanim-potoanan' ny orana (*vassa* na *varṣaḥ*) nataon' ny moanina bodista izy io tamin' ny  voalohany.

Amin' ny ankapobeny dia tempoly bodista na mônastera bodista ho an' ny moanina bodista mpangataka ny vihara, indrindra any amin' ny Zana-Kôntinenta Indiana. Nivoatra ny teny hoe *vihara* ka lasa voan-kevitra ara-javakanto izay ilazana ny trano fonenan' ny moanina izay misy toerana malalaka na tokotany misokatra, indrindra amin' ny bodisma. Hita ao amin' ny literatiora mônastika jaina koa io teny io, izay matetika manondro fialofana vonjimaika ho an' ny moanina lahy na vavy mandehandeha mandritra ny orana any India isan-taona. Ao amin' ny jainisma ankehitriny, dia manohy mandehandeha mitety tanàna ny moanina, afa-tsy amin' ny vanim-potoanan' ny orana (*chaturmasya*), ary ny teny hoe *vihara* dia manondro ny firenireny.

Manana dikany manokana kokoa amin' ny maritrano ao India ny vihara na efitrano vihara, indrindra fa ny trano nolavahina amin' ny vatolampy fahiny. Eto io teny io dia midika hoe efitrano afovoany, misy efitra kely mifandray aminy, indraindray misy fandriana vato voasokitra avy amin' ny vatolampy. Manana efitrano kely toerana masina eo afovoan' ny rindrina aoriana, misy stopa (*stupa*) amin' ny ohatra voalohany, na sarivongan' i Bodà taty aoriana, ny vihara sasany. Misy vihara maromaro ny toerana lehibe mahazatra toa ny Lavabaton' i Ajanta, ny Lavabaton' i Aurangabad, ny Lavabaton' i Karli ary Lavabaton' i Kanheri. Nahitana *chaitya* na efi-trano fivavahana eo akaiky eo ny y sasany. 

Any ivelan' ny tontolo bodista, io teny io dia afaka manondro toerana mahafinaritra na fitsangantsanganana.

## Jereo koa

* Stopa
* Mônastera
* Pagôda
Mônastera

Ny **mônastera** dia fitambarana tranobe misy fikambanana moanina na monka, lahy na vavy, izay hita ao amin' ny fivavahana kristiana sy bodista. Noho ny fandaminana misy ao aminy dia azo lazaina hoe abey izy ireo raha tarihin' ny abe, na priôry raha tsy dia misy lanjany loatra. Matetika ny priôry dia miankina amin' ny abey na amin' ny mônastera hafa.
Río de la Plata

Ny **Río de la Plata** (espaniola: *renirano volafotsy*) dia vavahadin'ny renirano lehibe any Amerika Atsimo, Paraná (renirano) sy Rio Uruguay, mirefy 290 km ny lavany ary mahatratra 220 km ny sakany mankany amin'ny Oseana Atlantika. Ny ranon'ny Río de la Plata dia manjavozavo noho ny fidiran'ny fotaka misy loaka
Punta del Este

**Punta del Este** dia tanàna ao amin'ny faritra Maldonado ao . Any amin'ny 140 km eo atsinanan'ny renivohitra Orogoaiana Montevideo i no misy azy.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 9277 mponina tamin'ny taona 2019.


 punta del este6.jpg|Leuchtturm von Punta del Este
 Dedos.jpg|*Los Dedos*
 Casino (141347675).jpeg|Hotel „Conrad“
 Casapueblo.jpg|Casapueblo
 Kirche-PuntadelEste.jpg|*Iglesia de la Candelaria*
 Puente Barra Maldonado (Punta del Este).jpg|Puente Leonel Viera


## Jereo koa
* Orogoay
** Maldonado
** **Punta del Este**

## Tsiahy
Paraná (renirano)

Ny **Paraná** (espaniola sy portogey: *Río Paraná*) dia renirano any Amerika Atsimo . Manomboka eo amin'ny fihaonan'ny Paranaíba (renirano) sy ny Rio Grande (renirano) eo amin'ny toerana misy ny fanjakana breziliana Minas Gerais, São Paulo ary Mato Grosso do Sul miforona telozoro ihany koa. 

Aorian'ny 3200 kilometatra mianatsimo dia mikoriana miaraka amin'ny Rio Uruguay izy io ka mamorona ny vavaran'ny Río de la Plata mirefy 290km ny lavany ary mahatratra 220km ny sakany.

Manodidina ny 2,8 tapitrisa kilometatra toradroa ny faritry ny fizaran-tany Paraná mandra-pahatongany any amin'ny Rio de la Plata. Mirefy 4.880 kilometatra ny halavan'ny Paraná miaraka amin'ny lava kokoa amin'ireo sakeli-drano roa loharano, ny Rio Grande mirefy 1.360 km.

Ny Paraná dia renirano sisintany ho an'ny fanjakana maromaro, ohatra eo anelanelan'ny fanjakana federaly breziliana:
*São Paulo sy Mato Grosso do Sul - eo amin'ny 430 kilometatra,
*Paraná sy Mato Grosso do Sul - eo amin'ny 210 kilometatra,
ary ny fanjakana

*Paragoay sy Brezila - eo amin'ny 190 kilometatra,
*Paragoay sy Arjentina - eo amin'ny 600 kilometatra
Rio São Francisco

**Rio São Francisco** dia renirano mirefy 3 199 kilometatra any . Ny Rio São Francisco dia miakatra any atsimon'ny fanjakan'i Minas Gerais ao amin'ny Serra da Canastra ary mamakivaky ny fanjakan'i Bahia, Sergipe, Pernambuco ary Alagoas mankany amin'ny Atlantika Atsimo.

Mikoriana ao Pirapora (MG), Januária (MG), Bom Jesus da Lapa (BA), Ibotirama, Barra, Xique-Xique (BA), Sento Sé,
Petrolina (PE), Cabrobó (PE) ary Paulo Afonso (BA)
Javier Milei

**Javier Gerardo Milei** dia mpahay toekarena, mpanoratra, mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 22 Oktobra 1970 tao Palermo (Buenos Aires) 

Izy no filohan'i Arjentina nanomboka ny 10 Desambra 2023.

Izy no mpanorina ny antoko libertarian, mpandala ny nentin-drazana ary faran'ny havanana *La Libertad Avanza*.

## Filohan'ny Arjentina
Maia Sandu

**Maia Sandu** dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 24 Mey 1972 tao Risipeni, Distrika Fălești, avy eo SSR Moldavia Efa filohan'ny Repoblikan'i Moldavia izy nanomboka ny 24 Desambra 2020, taorian'ny nandreseny ny fihodinana faharoa tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny 15 Novambra. Ny mpahay toekarena no vehivavy voalohany nitana io toerana io ary praiminisitra teo aloha tany Moldavia nanomboka tamin'ny fiandohan'ny Jona 2019 ka hatramin'ny 14 Novambra 2019.
Mobile repair

Ny finday avo lenta dia anisan’ny fitaovana tena ilaina amin’ny fiainantsika ankehitriny. Na amin’ny resaka asa, fianarana, na koa amin’ny fifandraisana manokana dia misy anjara toerana lehibe izy. Rehefa miatrika olana ara-teknika isika, dia ilaina ny fanamboarana mba tsy hisy fanelingelenana amin'ny fampiasana andavanandro.

### Karazana olana mahazatra amin’ny finday

# **Fikorontanan'ny efijery**:
#* Mety ho tapaka, vaky, na tsy mamaly tsara ny «touch screen» rehefa misy fahavoazana. Raha tsy voavaha haingana, dia mety hiteraka olana bebe kokoa amin’ny asa hafa.
# **Olana amin'ny bateria**:
#* Rehefa tsikaritrao fa haingana loatra ny fihenan'ny bateria na tsy mavesatra intsony izy dia fotoana tokony hanoloana azy.
# **Fianjerana na fahasimban'ny bokotra**:
#* Ny bokotra toy ny bokotra «Power» na «Volume» dia matetika simba rehefa ampiasaina matetika. Zava-dehibe ny manamboatra azy ireny mba hialana amin'ny fanakorontanana ny fiasan'ny finday.
# **Olana amin’ny feo sy ny «camera»**:
#* Raha tsy miasa tsara ny «microphone», ny mpandray feo, na ny fakan-tsary, dia mety ho voaelingelina ny fifandraisanao amin'ny hafa na ny fandraisanao sary manan-danja.

### Torohevitra mba hampitombo ny ain'ny finday

* **Ampiasao ny tranga miaro (case) sy sarimiaro (screen protector)**: Ireto dia manampy amin'ny fiarovana amin'ny fahatapahana sy fahasimbana hafa.
* **Havaozy tsy tapaka ny rindrambaiko**: Mba hiarovana amin'ny viriosy sy hanatsarana ny fahombiazan'ny finday.
* **Ataovy ao anaty toerana maina sy mangatsiaka**: Raha tratran’ny hamandoana na hafanana tafahoatra ny finday, dia mety hisy fiantraikany ratsy amin’ny fitahirizana heriny.
* **Sorohy ny fampidirana tariby simba**: Ny charger sy earphone ratsy kalitao dia mety hanimba ny fitaovana elektrikan'ny finday.

### Ahoana no hisafidianana serivisy fanamboarana finday tsara?

* **Mitadiava toeram-pivarotana voamarina**: Mety ho afaka mahazo antoka tsara kokoa ianao amin'ny toerana manana mari-pankasitrahana.
* **Ataovy azo antoka fa ampiasaina ny kojakoja tena izy**: Ny piesy tsy tena izy dia mety hiteraka olana bebe kokoa na hanimba ny fitaovana.
* **Mitady mpanamboatra manana traikefa**: Misy hatrany ny fahasamihafana eo amin'ny olona efa manana fahaizana manokana sy ny vao manomboka.

loharano:https://www.apple-repairer.ir/
Casablanca

**Casablanca** / /ka.za.blɑ̃.ka/ , amin'ny teny espaniola : /k a s a ˈ β l a ŋ k a / ; any Amazigh :      ; amin'ny teny arabo :  , **, /a d ˈ d a ː r u ɫ ba j d ˤ a ː ʔ / ) dia tanàna iray any avaratrandrefan'i Marôka, any amin'ny morontsiraka Atlantika, 80 kilometatra eo ho eo  atsimon'i Rabat, renivohitra ara-pitantanana. Renivohitra ara-toekarena ao Marôka, toeran'ny faritra Casablanca-Settat  , , io no tanàna lehibe indrindra ao amin'ny Maghreb amin'ny mponina  ; nandritra ny fanisam-bahoaka tamin'ny taona 2014, dia nisy 4 359 818 habitants , ka izy no tanàna be mponina indrindra ao amin'ny fanjakana, ary ny fitambarany dia 4 570 750 habitants.

Ny mponina ao dia antsoina hoe *Bidawa,* *Casawa na Casaoui* amin'ny teny Arabo Marôkana .

Amin'ny lafiny administratifa, ny taniny dia manana velarantany mirefy 384 kilometatra   , dia ny kaominina Casablanca izay mizara ho distrika enina ambin'ny folo mizara amin'ny prefektiora valo. Ny Méchouar of Casablanca, izay misy ny lapan'ny mpanjaka dia tanàna madinika  hafa  .

Manana lova ara-javakanto maoderina manan-danja ny tanàna noho ny fahasamihafan'ny maritrano niainany nandritra ny taonjato faha-20 .  ary izay mahatonga azy io ho « laboratoara maoderina » an'ny taranaka vaovao mpanao mari-trano izay nianatra tao amin'ny École nationale supérieure des beaux-arts any Paris  .

Casablanca dia manana iray amin'ireo maskiriny lehibe indrindra eran-tany, ny masikiriny Hassan- II  maritrano izay misy an'ny minaret izay manana maritrano mihoatra ny 200  metatra .
Igor Dodon

**Igor Nikolayevich Dodon** dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 18 Febroary 1975 tao Sadova, Moldavia SSR, Firaisana Sovietika Izy no filohan'ny Repoblikan'i Moldavia nanomboka ny 23 Desambra 2016 ka hatramin'ny 24 Desambra 2020. Mpikambana ao amin'ny Parlemanta Moldavia izy. 

Minisitry ny Varotra sy ny Toekarena tao amin'ny governemantan'i Vasile Tarlev sy Zinaida Greceanîi izy nanomboka tamin'ny Septambra 2006 ka hatramin'ny Septambra 2009
Miguel Díaz-Canel

**Miguel Mario Díaz-Canel Bermúdez** dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i Kiobà teraka ny 20 Aprily 1960 tao Falcón, Placetas 

Efa filohan'ny Repoblikan'i Kiobà izy nanomboka ny 10 Oktobra 2019 ary efa sekretera voalohan'ny Antoko Komonista ao Kiobà (PCC) ihany koa nanomboka ny 19 Aprily 2021.
Nanjary nalaza tamin'ny fanafoanana ny kômonisma tao Kiobà izy, nampiditra ny Dôlara amerikana ho vola ary nampahatezitra ny vahoaka.
Rio Madeira

**Rio Madeira** dia sakelidrano havanana amin'ny Amazôna any Amerika Atsimo. Miaraka amin'ny fivoahana 31.200 m³/s, io no renirano lehibe indrindra eran-tany.
## Tanàna
Porto Velho
Don (ony)

Ny  **Don** (rosiana *Дон*) dia renirano mirefy 1870 km ao amin'ny Ranomasin'i Azov any atsimoandrefan'ny faritra Eoropean'i .

Ny loharanon'ny Don dia eo amin'ny 200 km atsimon'i Môsikao ao amin'ny tanànan'i Novomoskovsk.
Amur

Ny **Amur** na **Heilong Jiang** dia renirano mirefy 2 824 kilometatra any Sina sy  izay mikoriana mankany amin'ny faritra avaratr'i Pasifika.

## Fandefasana
Ny Amur dia azo zahana amin'ny halavany manontolo.
Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa

Ny toerana indostrialy taloha ao Mantasoa dia toerana ara-tantara sy ara-kolontsaina any Madagasikara, ao amin’ny tanànan’i Mantasoa. 

## Famaritana
Ny toerana indostrialy ao Mantasoa dia tanàna indostrialy sy toeram-ponenan'ny mpiasa voalohany natsangana tao an-toerana. Natsangana tamin’ny taonjato faha-19 ny kompleksin’asa, tamin'ny alalan'i Jean Laborde sy ny fifanarahana tamin'i Mpanjakavavy Ranavalona I, izay nandray anjara tamin'ny fanamafisana ny harinkarena ao Mantasoa nandritra ny vanim-potoana fanjakana. Ahitana trano maromaro vita amin'ny vato, biriky, ary hazo ny toerana, anisan'izany ny fasana lehibe an’i Jean Laborde . 

Nampidirina tamin'ny 15 Febroary 2018 tao amin'ny lisitry ny UNESCO ity toerana ity. 

## Jereo koa
* Lisitry ny vakoka iraisam-pirenena eto Madagasikara

## Fanovàna
Ricardo Nunes

**Ricardo Luís Reis Nunes**dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 13 Novambra 1967 tao São Paulo

Mpanolotsaina izy ary ben'ny tanànan'i São Paulo amin'izao fotoana izao

Antoko pôlitika: Movimento Democrático Brasileiro (MDB)

### Rohy ivelany
Mpanao politika

Ny **mpanao politika** dia olona mitana andraikitra na mandat na manana fiantraikany ara-politika amin'ny fomba hafa.

Matetika ny mpanao politika dia mpikambana ao amin'ny antoko pôlitika iray

*Ben' ny tanàna
Salome Zurabishvili

**Salome Zurabishvili** (jeôrjiana : სალომე ზურაბიშვილი, frantsay: *Salomé Zourabichvili*) dia mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 18 Martsa 1952 tao Paris (Frantsa) ary ny filohan'i Jeorjia nanomboka tamin'ny Novambra 2018.  

Ny diplaomaty dia Minisitry ny Raharaham-bahiny jeorjiana nanomboka tamin'ny Martsa 2004 ka hatramin'ny Oktobra 2005.
Saint-Georges-de-l'Oyapock

**Saint-Georges-de-l'Oyapock** (portogey:*São Jorge do Oiapoque*) dia ao amin'ny sokajin'ny kaominina ao , 4.505 ao amin'ny departementan'i Goiana Frantsay.

## Jeografia
I Saint-Georges dia kaominina ao Brazila, ao amin'i Rio Oiapoque 194 km miala an'i Cayenne ary 577,5 km miala an'i Macapá (Amapá).

## Tanàna lehibe indrindra
* Cayenne, Matoury, Kourou, Roura, Saint-Laurent-du-Maroni.
Eusébia Fatoma

I **Eusébia Fatoma**, na **Eusébia**, dia mpihira malagasy.

## Tantaram-piainany

### Fahazazana sy fiofanana
I Eusébia Fatoma dia mpihira sy mpamoron-kira malagasy, iray amin'ireo zanakavavin'ny mpanjakan'i salegy Jaojoby Eusèbe.
## Diskôgrafia

Ny album faharoa dia *Namako*.

## Jereo koa

* Lisitry ny mpihira malagasy

## Loharano sy fanamarihana
Abilio Brunini

**Abilio Jacques Brunini Moumer** dia mpanao mari-trano sy mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 31 Janoary 1984. Izy dia lefitra federaly avy amin'ny fanjakan'i  (2022-2024) ary voafidy ho ben'ny tanàna tao Cuiabá avy eo.

### Rohy ivelany
Salvador da Bahia

I **Salvador** dia renivohi-paritany mizaka tenan'i Bahia ao . Ny isam-poniny dia 2.675.656 ary ny halavirany amin'ny renivohi-pirenena dia 693,8 kilometatra.

Salvador, ofisialy Município de Salvador, no tanàna fahatelo lehibe indrindra ao Brezila taorian'i São Paulo sy Rio de Janeiro. 

Ny anarana ara-tantaran'ny tanàna amorontsiraka dia São Salvador da Bahia de Todos os Santos (Mpamonjy Masina ao amin'ny Helodranon'ny Olomasina Rehetra). Ny anarana dia niverina tamin'ny andro nahatongavan'ireo tantsambo voalohany, ny 1 Novambra 1501. 
.
Salvador dia nanana mponina manodidina ny 2.9 tapitrisa tamin'ny 1 Jolay 2021, dia renivohitry ny fanjakana avaratra atsinanan'i Bahia ary renivohitr'i Brezila hatramin'ny 1763.
Bruno Soares Reis

**Bruno Soares Reis** dia mpanao politika breziliana mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 17 Mey 1977 tao Salvador da Bahia. 

Izy dia ben'ny tanàna lefitra teo ambany fitarihan'ny ACM Neto tamin'ny taona 2017 ka hatramin'ny 2021, ary solombavambahoaka tao Bahia nanomboka tamin'ny 2011-2016 ary voafidy ho ben'ny tanàna tao Salvador da Bahia avy eo.

Antoko: União Brasil

### Rohy ivelany
Stefania Rivi

**Stefania Rivi** (Reggio nell'Emilia, 14 septambra 1978) dia mpilalao italiana.

## Filmography

### Sarimihetsika

* *A domani*
* *Lupo mannaro*
* *I cavalieri che fecero l'impresa*
* *Kilokalorie*
* *Da zero a dieci*
* *Perduto amor*
* *Il terzo occhio*
* *Alla fine della notte*
* *Lezione di stile*
* *Questo sguardo*
* *Dolina*

### Televiziona

* *Amici di Gesù - Giuseppe di Nazareth*
* *Via Zanardi 33*
* *Le ragioni del cuore*
* *San Giovanni - L'apocalisse*
* *Questo amore*
* *Padri e figli*
* *Ho sposato un calciatore*
* *Roulette*
* *Medicina generale 2*
Akinobu Okada

**Akinobu Okada** dia mpilalao baseball teraka ny 25 Nôvambra 1957
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/02z0qwh
Bokin' ny Kônkôrdia

Ny ***Bokin' ny Kônkôrdia***, na ***Bokin' ny Kônkôrda***, atao amin' ny teny latina hoe ***Concordia***, matetika antsoina hoe **Kônfesiôna Loterana**, no fenitry ny foto-pampianarana ara-tantaran' ny Fiangonana Loterana, izay ahitana tahirin-kevitra folo momba ny finoana, ekena ho manana fahefana ao amin' ny loteranisma nanomboka tamin' ny taonjato faha-16. Ireo tahirin-kevitra ireo dia fantatra amin' ny anarana hoe boky simbôlikan' ny Fiangonana Loterana ara-Pilazantsara.

Navoaka tamin' ny teny alemàna ny *Bokin' ny Kônkôrdia* tamin' ny 25 Jona 1580 tany Dresden, any Alemaina, izay fahadimampolo taonan' ny fanehoana ny Kônfesiôna Aogostana tamin' ny emperora Karl V tao amin' ny Fivoriambe natao tao Augsburg. Navoaka tamin' ny taona 1584 tany Leipzig ny fanontana latinina.

Ireo izay manaiky azy io ho fenitra ara-poto-pampianarana dia manao azy ho famelarana azo itokiana ny Baiboly. Lazaina ao amin' ny *Bokin' ny Kônkôrdia* fa ny Soratra Masina no hany loharano sy fenitra avy amin' Andriamanitra ho an' ny fampianarana kristiana rehetra.
Loteranisma kônfesiônaly

Ny **loteranisma kônfesiônaly** dia anarana ampiasain' ny Loterana hanondroana ireo izay manaiky ny foto-pampianarana ambara ao amin' ny ''Bokin' ny Kônkôrdia'' manontolo izay vita tamin' ny taona 1580 (ny tahirin-kevitra folo momba ny foto-pinoana loterana). Ny **Loterana kônfesiônaly** dia mitazona ny fiheverana fa ny fahatokiana ny *Bokin' ny Konkôrdia*, izay famintinana ny fampianarana hita ao amin' ny Soratra Masina, dia mitaky fiheverana ny fomba itoriana sy ampianarana ary ampiharana izany finoana izany. Mino ny Loterana kônfesiônaly fa ampahany lehibe amin' ny maha Loterana azy ireo izany.

Ny teny hoe "Loterana kônfesiônaly" dia matetika ampiasaina ao amin' ny fiangonana mpandala ny nentin-drazana kokoa ao amin' ny fikambanana toy ny International Lotheran Council (ILC), ny Confessional Evangelical Lutheran Conference (CELC), ary ny Global Confessional and Missional Lotheran Forum. Ny fiangonana ao amin' ny ''Lutheran World Federation'' (Fiangonana Loterana Eran-Tany na FLET) dia mandray ny *Bokin' ny Kônkôrdia* ho famelafrana ny finoana noho izy ireo mihevira fa mifanaraka amin' ny fandikan' izy ireo ny Baiboly ny votoatiny.
Filankevitra Ekiomenikan' ny Fiangonana

Ny **Filankevitra Ekiomenikan' ny Fiangonana**, izay atao amin' ny teny anglisy hoe ***World Council of Churches*** (***WCC***) dia fikambanana iraisam-piangonana maneran-tany niorina tamin' ny taona 1948 mba hiasa ho an' ny ekiomenisma. Ny mpikambana feno ao aminy ankehitriny dia ahitana ny Fiangonana Asirianin' ny Atsinanana, ny Fiangonana Ôrtôdôksa Atsinanana, ny ankamaroan' ny fari-piadidian' ny Fiangonana Ôrtôdôksa Tatsinanana, ny Fiombonan' i Utrecht (*Utrecher Union der Altkatholischen Kirchen*), ny Fiangonana Loterana Eran-Tany (*Lutheran World Federation*), ny Fiombonambe Anglikana, ny Fiangonana Menônita, ny Fiombonana Metôdista eran-Tany, ny Firaisana Batista eran-Tany (*Baptist World Alliance*), ny Fiombonan' ny Fiangonana Nohavaozina eran-Tany (*World Communion of Reformed Churches*), ny Fiangonana Pentekôtista, ny Fiangonana Môraviana ary ny Fiangonana Siriana Malankara Mar Thoma (*Malankara Mar Thoma Syrian Church*). Marihina fa tsy mpikambana feno ao ny Eglizy Katôlika na dia mandefa solontena manana ny satan' ny mpanara-maso any am-pivoriana aza.

Ny WCC dia mamaritra ny tenany ho "fiombonana eran-tany misy fiangonana 352 maneran-tany, amin' ny faritra, amin' ny zana-paritra, amin' ny firenena ary ifotony izay mikatsaka firaisankina sy vavolombelona iraisana ary fanompoana kristiana". Tsy manana birao foibe izy, fa ny foibem-pitantanana azy dia ao amin' ny Foibe Ekiomenika any Geneva, any Soisa. Ahitana antokom-pinoana izay lazaina fa misy mpino mihoatra ny 500 tapitrisa manerana izao tontolo izao any amin' ny firenena 110 mahery ny mpikambana ao amin' io fiombonana io.

Maro ny mpiara-miombona antoka an' ny faritra ao amin' ny Filankevitra Ekiomenikan' ny Fiangonana, toy ny Filankevitry ny Fiangonan' ny Atsinanana Afovoany (*Middle East Council of Churches*) sy ny Filankevi-Pirenen' ny Fiangonana ao Aostralia (*Council of Churches in Australia*), no miasa ho an' ny firaisankina kristiana eo amin' ny sehatra anatiny, ahitana ny antokom-pinoana toy ny Fiangonana Ôrtôdôksa Atsinanana, ny fiangonana loterana maro, ny Eglizy Katôlika, ny fiangonana ôrtôdôksa tatsinanana, ny fiangonana metôdista, ny Fiombonana Anglikanina, ireo fiangonana nohavaozina, sns.
Neô-loteranisma

Ny **neô-loteranisma** dia hetsika teôlôjika tamin' ny taonjato faha-19 izay nivoatra tao amin' ny prôtestantisma loterana ho fanoherana ny rasiônalisma sy ny liberalisma teôlôjika. Nanamafy ny fiavahan' ny maha loterana ao anatin' ny kristianisma ity hetsika ity, ary manohitra indrindra ny firaisan' ny Loterana amin' ny Kalvinista izay notohanan' ny mpanjakan' i Prosia, Friedrich Wilhelm III. Manandratra indray ny foto-pinoana loterana ara-tantara ny neô-loteranisma, indrindra ny Formiolan' ny Kônkôrdia sy ny litorzia loterana nentim-paharazana.
Loteranisman' ny fiangonana ambony

Ny **loteranisman' ny fiangonana ambony** dia hetsika izay nanomboka tany Eorôpa tamin' ny taonjato faha-20 izay nanantitrantitra ny fanao momba ny fanompoam-pivavahana sy ny foto-pampianarana mitovy amin' izay hita ao amin' ny katôlisisma rômana sy ny ôrtôdôksia tatsinanana ary ny anglô-katôlisisma. Amin' ny fampiasana ankapobeny kokoa an' io andian-teny io dia mamaritra ankapobeny ny toetran' ny "fiangonana ambony" an' ny loteranisma any amin' ny firenena nôrdika sy baltika toa an' i Soeda, i Failandy, i Estônia ary i Letônia. Ireo firenena voatonona ireo, izay tao amin' ny Empiran' i Soeda taloha, dia niaro kokoa ny lova katôlika.
Order of Lutheran Franciscans

Ny **Order of Lutheran Franciscans**, izay hafohezina amin' ny hoe **OLF**, dia fikambanana ara-pivavahana mifandray amin' ny Fiangonana Loterana ara-Pilazantsara ao Amerika (*Evangelical Lutheran Church in America* -- ELCA), izay niorina tamin' ny taona 2011.

Misokatra ho an' ny mpino ao amin' ny ELCA ilay fikambanana, na ny manambady na ny mpitovo, na ny laîka na ny vita ôrdinasiôna, izay mivoady ny hiaina araka ny fanahy sy fanao ao amin' ny torohevitra ara-pilazantsara momba ny fahantrana sy ny fahadiovam-pitondrantena ary ny fankatoavana, araka ny fahazoan' ilay fikambanana izany. Amin' ny alalan' ny fiofanana misy dingana maro ny maha lasa mpikambana ao.

Ny iraka ampanaovin' ny fikambanana dia ny "hanaraka an' i Jesosy amin-kafanam-po, hanorina indray ny Fiangonany, hiaina fiainana mifampikarakara sy mandraisana andraikitra araka ny fanekem-pinoana sy ny foto-pinoan' ny loteranisma, araka ny fanahy sy ny fanaon' ny torohevitra ara-pilazantsara, amin' ny fanarahana amim-pahatokiana ny lalana tsotran' i Md François d'Assise.

Ny Order of Franciscans Loterana dia ampahany amin' ny fianakaviamben' ny Fransiskana, izay ekiomenika amin' ny ezaka ataony, mikatsaka fiaraha-miasa amin' ny Fransiskana hafa amin' ny fananganana indray ny Fiangonan' i Kristy, mikarakara ny zavaboary ary mikatsaka ny rariny ho an' ny mahantra sy ny voailikilika.

Tamin' ny taona 2023, tamin' ny latsabato nataon' ny Filankevitry ny Fiangonana tao amin' ny ELCA, dia lasa fikambanana loterana mahaleotena (*Independent Lutheran Organization* -- ILO) ôfisialy ao amin' ny ELCA ny Order of Lutheran Franciscans, ka nahatonga azy io ho fikambanana (*order*) ara-pivavahana loterana ôfisialy voalohany amin' ny antokom-pinoana lehibe any Amerika Avaratra.
Fetin' ny olo-masina

Ny **Fetin' ny Olo-masina** na **Andron' ny Olo-masina** dia fety katôlika izay manome voninahitra ny olo-masina rehetra, na fantatra na tsy fantatra. Ao amin' ny Eglizy Katôlika manaraka fombam-pivavahana tandrefana, ny Andron' ny Olo-masina rehetra dia ankalazaina amin' ny 1 Nôvambra. Ny fankalazana litorjika dia manomboka amin' ny harivan' ny 31 Ôktôbra ary mifarana amin' ny faran' ny 1 Nôvambra. Izany dia atao andro iray mialoha ny Fahatsiarovana ny mpino nodimandry rehetra, izay a,kalazaina amin' ny 2 Nôvambra ny fetiny. Amin' ny teny latina ny Fetin' ny Olo-masina dia atao hoe latina: *Sollemnitas Omnium Sanctorum* ("Fety manetriketriky ny Olo-masina rehetra"). Ny Fiangonana Ôrtôdôksa sy ny Eglizy Katôlika Tatsinanana izay manaraka fombam-pivavahana bizantina dia mankalaza ny Alahadin' ny Olo-masina rehetra, amin' ny Alahady manaraka ny Pentekôsta. Ny Prôtestanta dia tsy manao fanompoam-pivavahana amin' ny olo-masina nefa mankalaza ny andron' ny olona masina amin' ny 1 Nôvambra ny fiangonana loterana sasany sy ny Anglikana koa.

## Jereo koa

* Halloween
* Fetin' ny maty
Ady Grika-Persiana

Ny **Ady Medika** na **Ady Grika-Persiana** dia ady nampifanandrina ny Grika tamin' ny Persianan' ny Empira Akemenida tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-5 tal JK. Ny fikomian’ ny tanàna grika any Azia izay nanohitra ny fanjakazakan' ny Persiana no nahatonga izany, ny fidirana an-tsehatr' i Atena hanampy azy ireo dia nitarika valifaty avy amin' ny Persiana. Ny diabe ara-tafika roa nataon' i Dariôsy I sy i Kserksesy I, mpanjaka akemenida, no anisan' ny diabe ara-tafika lehibe tamin' ity ady ity; niafara amin’ ny fandresen’ ny tanàna grika eorôpeana notarihin’ i Atena sy i Sparta izany ady izany.
Kabilia

I **Kabilia** dia faritra manan-tantara any amin' ny tapany avaratr' i Alzeria, atsinanan' i Alger. Amin' ny teny kabily izy dia atao hoe *Tamurt n Iqbayliyen*, *Tamurt n Leqbayel*, *Tamurt n Izwawen* (ⵜⴰⵎⵓⵔⵜ ⵏ ⵉⵇⴱⴰⵢⵍⵉⵢⴻⵏ, raha atao amin' ny soratra tifinagh), fa بلاد القبائل kosa amin' ny teny arabo.

Tany be tendrombohitra sy be mponina i Kabilia, voahodidina lemaka amorontsiraka ao andrefana sy ao atsinanana, i Mediteranea ao avaratra ary ireo Lembalemba Avo ao atsimo. Io anarany io dia avy amin' ny anaran' ny foko Kabily,  vahoaka manana kolontsaina sy fomban-drazana berbera, izay avy ao aminy. Ny tantarany dia nahatonga azy io ho ivon' ny fanoherana ny mpanani-bohitra nifandimby, ary koa ny toeram-piaingan' ny tarana-mpanjaka maro, ary nametraka azy ho lohalaharana amin' ny hetsika itakiana ny fanekena ny maha amaziga (berbera) tao Alzeria sy tao Afrika Avaratra ankehitriny.

Ny fahasamihafana hita amin' ny tontolo iaina ao aminy no mahatonga azy ho toerana misy zavamananaina isan-karazany voaaro amin' ny alalan' ny valan-javaboarim-pirenena maro. Ny toetaniny dia ahitana ririnina mamirifiry sy fahavaratra maina noho ny endriky ny vohon-taniny. Ny fampandrosoana ny fambolena, indrindra ny fambolena hazo, izay voafetran' ny toe-javatra voajanahary, i Kabilia ihany koa no ivon' ny famokarana asa tanana mampiavaka azy.

Ankoatra ny lova ara-tantara, dia manana lova tsy azo tsapain-tanana (ara-tsaina) manan-danja ilay faritra, anisan' izany ny literatiora am-bava, ny fifandanjana sy ny fomba fiainana tantsaha izay tokony hotehirizina. Any Alzeria, mahaleo tena, ny toekaren' ny farira Kabilia dia mahita fivoarana isongadinan' ny fananganana vondrona indostrialy iandraiketan' ny fanjakana na an' ny tsy miankina, sady isangadin' ny fahalianana amin' ny fizahantany.
Fiteny kabily

Ny **fiteny kabily** na **fiteny kabila** dia fiteny berbera avaratra (*tamazight*) ampiasaina ao Kabilia, faritra ao amin' ny tapany avaratr' i Alzeria sy ampiasain' ny diaspôra lehibe kabily, any Alzeria sy any amin' ny firenena hafa (indrindra fa any Frantsa sy any Belzika ary any Kanada). Tombanana ho 3,5 tapitrisa eo ho eo ny isan' ny mpiteny any Kabilia ary manodidina ny 6 tapitrisa izany maneran-tany, indrindra any Alzeria sy any Frantsa. Io no fiteny berbera faharoa be mpampiasa indrindra, aorian' ny fiteny taselhita (ao amin' ny tapany atsimon' i Marôka). Atao hoe  ⵜⴰⵇⴱⴰⵢⵍⵉⵜ / *taqbaylit* [θæqβæjliːθ] ity fiteny ity amin' ny fiteny kabily.

Any Alzeria, io no fiteny berbera voalohany amin' ny isan' ny mpiteny, arahin' ny fiteny tasaoia. Any Afrika Avaratra, izy no laharana faharoa aorian' ny fiteny taselhita.

Tamin' ny 10 Avrily 2002, nisy fanavaozana ny lalàmpanorenan' i Alzeria nanampy ny andininy 3bis, izay nanaiky ny fiteny berbera ho fitenim-pirenena. Tamin' ny fiandohan' ny taona 2016, amin' ny maha fiteny berbera azy dia nahazo ny satan' ny fiteny ôfisialy tao Alzeria ny fiteny kabily tamin' ny alalan' ny fanavaozana ny lalàmpanorenana.

## Jereo koa

* Kabilia
* Kabily (vahoaka)
Kabily (vahoaka)

Ny **Kabily** na **Kabila** dia foko berbera any Kabilia, faritra be tendrombohitra miteny berbera any Alzeria. Amin' ny teny kabily dia atao hoe *Iqbayliyen, Imaziɣen,* *Izwawen, Igawawen* na *Leqbayel* ny Kabily. Amin' ny sotratra tifinagy izy ireo dia soratana hoe ⵉⵇⴱⴰⵢⵍⵉⵢⵏ.

Mameno ny morontsiraka sy ny tandavan-tendrombohitra isan-karazany ao amin' ilay faritra izy ireo: ny tangoron-tendrombohitra Djurdjura sy Biban ary Babor. Ny Kabily no vondrona miteny berbera lehibe indrindra any Alzeria. Miteny kabily izy ireo, fiteny berbera, vitsy anisa ny mampiasa karazana fiteny berbera hafa any amin' ny tangoron-tendrombohitra Babor.

Nanomboka tamin' ny faran' ny taonjato faha-19, izy ireo no mandrafitra, nanomboka tamin' ny fahaleovantenan' ity firenena ity, ny tontolo tsara indrindra ho an' ny fampandrosoana ny fitakiana ny maha-Berbera. Misy any amin' ny faritra hafa any Alzeria izy ireo ankehitriny, indrindra fa any Alger, ary any amin' ny diaspôra alzeriana any Frantsa.

## Jereo koa

* Fiteny kabily
* Kabilia
Fanelanelanan' ny olo-masina

Ny **fanelanelanan' ny olo-masina** dia fotopampianarana kristiana izay milaza fa afaka mifona amin' Andriamanitra ho an' ny hafa ny olo-masina. Ny manelanelana dia madroso na miverina eo anelanelan' ny andaniny sy ny ankilany, miangavy ny voalohany ho amin' ny tombontsan' ny faharoa. Amin' ny fampiasana ny teny hoe "manelanelana" sy "fanelanelanana" eo amin' ny sehatry ny fiangonana dia raisina amin' ny hevitry ny fidirana an-tsehatr' i Kristy, voalohany indrindra, ary faharoa amin' ny fidirana an-tsehatry ny Virjiny Masina sy ny anjely ary ny olo-masina, ho amin' ny anaran' ny olombelona sy ho amin' ny tombontsoany. Tohanan' ny Katôlika, ny Ôrtôdôksa Tatsinanana, ny Fiangonana Asiriana any Atsinanana, ny Ôrtôdôksa Atsinanana, ary ny Loterana sasany sy ny Anglikana (indrindra ny an' ny Eglizy Katôlika Evanjelika na Anglô-Katôlika) io fotopampianarana io. Hita ao amin' ny asasoratra kristiana nanomboka tamin' ny taonjato faha-3 ny fanao momba ny fangatahana ny fanelanelanan' ny olo-masina.

Ny Fanekem-pinoana Apôstôllika tamin' ny taonjato faha-4 dia milaza ny finoana ny fiombonan' ny olo-masina, izay heverin' ny fiangonana sasany ho manohana ny fanelanelanana ataon' ny olo-masina. Na izany aza, ny fanao mitovy amin' izany dia iadian-kevitra ao amin' ny jodaisma sy ny silamo ary ny prôtestantisma.

## Loharano sy fanamarihana
Fahamasinana

Ny **fahamasinana** dia toetran' ny zavatra izay atokana na manokana ho an' ny fanompoana na fivavahana amin' ny andriamanitra iray; izay heverina ho mendrika ny fanajana na fanoloran-tena ara-panahy; na miteraka fatahorana na fanajana eo amin' ny mpino. Ity toetra ity dia matetika ilazana zavatra ("zavatra masina"), na ilazana toerana ("tany masina").

Heverin' i Émile Durkheim, ilay sôsiôlôga frantsay, fa ny fanavahana ny masina sy ny tsy masina ho tena mampiavaka ny fivavahana: "ny fivavahana dia rafi-pinoana sy fanao natambatra mifandray amin' ny zavatra masina, izany hoe ny zavatra natokana sy voarara". Ao amin' ny teôrian' i Durkheim, ny fahamasinana dia maneho ny tombontsoan' ny vondrona, indrindra ny firaisan-kinany, izay miseho ao anatin' ny famantarana masin' ilay vondrona, na ny fampiasana ny fiaraha-miasa isan-tarika mba hivoahana amin' ny fahasahiranana. Ny tsy fahamasinana, etsy ankilany, dia ahitana ny fisahiranana isam-batan' olona eo amin' ny fiainana andavanandro.
Dalai Lama

Ny **Dalai Lama** dia anaram-boninahitra nomen' i Altan Khan, mpanjaka Shunyi voalohany tao amin' ny tarana-mpanjaka Ming ta Tibeta, tamin' ny taona 1578 tao amin' ny mônastera Yanghua ho an' ny mpitarika ara-panahy lehibe indrindra ao amin' ny sekolin' ny Gelug na "Satroka Mavo" ao amin' ny bodisma tibetàna, izay vao haingana sy manan-danja indrindra amin' ny sekoly efatra lehibe. Amin' ny teny tibetana ny Dalai Lama dia atao hoe ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ / *Tā la'i bla ma*, vakina hoe  [táːlɛː láma]. I Tenzin Gyatso, izay mpitsoa-ponenana an-tsesitany any India no Dalai Lama faha-14 sady am-perinasa. Ny Dalai Lama rehetra dia *[[tulku]]*, izany hoe fahatongavana ho nofon' i Avalokiteśvara, ilay *[[bodhisattva]]*n' ny fangorahana.

Hatramin' ny andron' ny Dalai Lama faha-5 tamin' ny taonjato faha-17, ny Dalai Lama dia mariky ny fampiraisana ny fanjakan' i Tibeta. Ny Dalai Lama dia olona manana ny maha izy azy lehibe eo amin' ny fomba Geluk, izay nanjaka tany Tibeta Afovoany, fa ny fahefany ara-pivavahana dia nihoatra ny sisin-tanin' ilay antokom-pivavahana, maneho ny soatoavina sy lovam-panao bodista mihoatra ny sekoly manokana rehetra. Ny anjara asa nentin-drazana sahanin' ny Dalai Lama amin' ny maha-olon' ny ekiomenisma azy dia noraisin' ny Dalai Lama faha-14, izay nanao ny handresena ny fizarazaràna ho sekta sy fizarazarana hafa tao amin' ny vondrom-piarahamonina an-tsesitany ary lasa eva famantarana ny firenena tibetana ho an' ny Tibetana any Tibeta sy any an-tsesitany.

Nanomboka tamin' ny taona 1642 ka hatramin' ny taona 1705 ary nanomboka tamin' ny taona 1750 ka hatramin' ny taona 1950, ny Dalai Lama na ny mpisolo tena azy no nitarika ny governemanta tibetana (na *Ganden Phodrang*) tany Lhasa, izay nitantana ny Lembalemba Tibetana manontolo na ny ampahany be izay nanana fiezakan-tena amin' ny endriny miovaova. Ity governemanta tibetana ity dia nahazo ny fiahiana sy ny fiarovana avy amin' ny mpanjaka môngôly tao amin' ny Kanata Khoshut sy ny Kanata Dzungar (1642–1720) ary avy eo avy amin' ny emperora tao amin' ny tarana-mpanjaka Qing notarihin' i Manchu (1720–1912). Nanohana ny fahaleovanten' i Tibeta ny Dalai Lama faha-13, toy izany koa ny faha-14 alohan' ny hiovany toerana tamin' ny taompolo 1980. Ny Dalai Lamas no nitarika ny governemanta tibetana hatramin' ny taona 1951.
Vondronosy Marquises

Ny **Vondronosy Marqueses** dia iray amin' ny vondronosy dimy any Polynésie française. Atao amin' ny teny markiziana hoe ***Te Fenua Ènata*** na ***Te Henua Ènana*** izay samy midika hoe "Tanin' ny Olombelona" ity vondonosy ity. Ilay Espaniôla Álvaro de Mendaña no niantso ireo nosy ireo toy izany ho fanomezam-boninahitra ny vadin' ny mpiaro azy, atao hoe García Hurtado de Mendoza, mpanjaka-lefitra tany Però sy marquis any Cañete. Nanatona azy ireo tamin' ny tamin' ny taona 1595 izy. Nitsidika an' i Fatu Hiva aloha i Mendaña, avy eo i Tahuata, vao tonga tany amin' ny Vondonosy Sôlômôna. Ny Vondronosy Marquises dia voasoratra ho Lova Iraisam-Pirenen' ny UNESCO nanomboka tamin' ny taona 2024. Ireto ny nosy lehibebe mivondro na ao: Nuku Hiva, Ua Pou, Ua Huka, Hiva Oa, Tahuata, Fatu Hiva. Tamin' ny taona 2022 dia nisy mponina 9&nbsp;839 ity vondronosy ity izay mirefy 997 km2.
Fiteny markiziana

Ny **fiteny markiziana** dia fiteny pôlineziana ao amin' ny fianakaviam-piteny aostrôneziana. Ity fiteny any Polynésie française ity dia ampiasaina any amin' ny Vondronosy Marquises. Toa ity fiteny ity no niandohan' ny vondrom-piteny markiziana.
Antoine Rajerison

**Antoine Randriamampianina Rajerison ** dia mpanao politika eto .

Solombavambahoaka ho an'ny distrikan'Arivonimamo (Faritra Itasy) sy Filohan'ny Antoko FIVOI.

## Fe-potoana iasany
*Solombavambahoakan’i Arivonimamo:

## Tsy miankina
Izy no tompon’ny radio Fivoarana.
Fidy Bariniaina

**Fidy Bariniaina** dia mpanao politika eto .

Solombavambahoaka ho an'ny Distrikan' i Manjakandriana (Faritra Analamanga) ho an'ny antoko FIVOI.

## Fe-potoana iasany
*Solombavambahoakan’i distrikan' i Manjakandriana.
KwaZulu-Natal

I **KwaZulu-Natal**, izay fantatra amin' ny hoe **KZN**, dia faritany ao Afrika Atsimo. Izy no fitambaran' ny faritanin' i Natal teo aloha amin' i Zulu Bantustan ao KwaZulu. Faritany faharoa be mponina indrindra ao Afrika Atsimo (izay misy mponina 11,1 tapitrisa eo ho eo tamin' ny taona 2016), i KZN izay nomena anaram-bosotra hoe "faritany zaridaina” sady ny ankamaroan' izy ireo dia Zolo. Manomboka any amin'y sisin-tanin' i Esoatiny sy Môzambika ka hatrany East Cape any atsimo ity faritany ity. Ny afovoan-tanin' i KZN dia manamorona an' i Lesôtô sy ireo faritanin' i Free State ary ny an' i Mpumalanga. Mbola misy fanjakam-pabnjaka zolo ny ao amin' ilay faritany.

## Fiavian' ilay anarana

Ny anarana hoe *KwaZulu-Natal* dia fanampiana ny hoe *KwaZulu*, izay midika hoe "tanin' ny Zolo" na "toerana misy ny vahoaky ny lanitra", sy ny hoe *Natal*, izay anarana nomen' i Vasco da Gama ho an' ity faritr' izao tontolo izao ity izay mpitety ranomasina ka nandeha sambo lavitry ny morontsiraka nandritra ny fotoan' ny Nôely na Krismasy tamin' ny taona 1497.

## Jeôgrafia

Ny Tangoron-tendrombohitra Drakensberg (izay midika hoe "Tendrombohitry ny Dragona" amin' ny teny afrikansa), na uKhahlamba amin' ny teny zolo, dia mamakivaky an' ilay faritra. Ny valan-javaboary, voasokajy ao amin' ny Lisitry ny Lova Maneran-Tanin' ny UNESCO, dia miaro ny karazam-biby, ny karazan-javamaniry ary ny sisa tavela arkeôlôjika ao amin' ilay faritra. Ny iray amin' ny endri-paritra tsara tarehy indrindra any faritra dia azo antoka fa i Drakensberg-amfiteater. Ity faritany ity koa dia manana ny tahirin-javaboary malazan' i Hluhluwe-Umfolozi.

## Ny tanàna lehibe ao
I Durban sy i Pietermaritzburg no foibe an-tanàn-dehibe ao amin' ilay faritany. Ny tanàna malaza hafa dia i Empangeni, i Kokstad, i Ladysmith, i Newcastle, i Port Shepstone, i Richards Bay, i KwaDukuza, i Tongaat, i Ulundi, ary i Vryheid.

## jereo koa
Neerlandey (vahoaka)

Ny **Neerlandey** na **Vahoaka Nederlandey**, araka ny lalàna neerlandey sy ny lalàna iraisam-pirenena, dia olom-pirenena sy teratany ao amin' ny Fanjakan' i Nederlandy, izay firenena any Eorôpa Andrefana, na inona na inona fiaviany sy fiteniny; anisan' izany ny Frisiana na Frisôna. Amin' ny teny neerlandey izy ireo dia atao hoe ***Nederlanders*** na ***Nederlandse mensen***. Indraindray koa izy ireo no antsoina hoe **Hôlandey**. Amin' ny teny anglisy izy ireo dia ata hoe *Dutch people* fa amin' ny teny frantsay kosa dia *Neerlandais*. Ara-poko, ny Neerlandey dia vahoaka teratany any Nederlandy sy any Flandres belza na frantsay, miteny neerlandey. Mitovy kolontsaina ny Neerlandry ara-poko sady misy any am-pielezana any amin' ny kôntinenta rehetra, vokatry ny fanjanahantany eorôpeana, indrindra any Sorinama, Sily, any Brezila, any Kanada, any Aostralia, ao Afrika Atsimo, any Zelandy Vaovao ary any Etazonia.

Ny zavakanto sy ny kolontsaina neerlandey dia ahitana karazana mozika, sary hoso-doko, maritrano ary lamaodin' akanjo, ny sasany amin' ny mpanakanto, toa an' i Rembrandt van Rijn, i Vincent van Gogh, i Johannes Vermeer ary i Jacob van Campen dia fantatra maneran-tany .

Ny Neerlandey dia Kristiana taloha (Katôlika sy Prôtestanta),amin' izao fotoana izao anefa dia vitsy anisa ny mbola manaraka io fivavahana io. Ny ampahany manan-danja amin' ny mponina dia mandalana ny maha-olona (homanisma), manaraka ​​​​ny agnôstisisma, ny tsy finoana an' Andriamanitra (ateisma) ary ny fiolonolonana (individoalisma). Nandritra ny Andro Antenatenany, tany akaikin' ny sisin-tany frantsay  sy ny an' ny Empira Rômana Masina i Nederlandy, ka anisan' ny faritra nanjakazakan' izy ireo. Tany amin' ny taonjato faha-13 no nanjary nizaka tena tsy ara-dalàna ny fizaràn-tany samihafa nandrafitra azy ireo.

Teo ambaniny fanapahan' ny fianakaviana Habsburg, i Nederlandy dia natsangana ho vondrona ara-pitantanana tokana ary tamin' ny taonjato faha-16 sy faha-17, ny tapany avaratra amin' ilay firenena dia nahaleo tena avy amin' ny Fanjakan' i Espaina ary niforonan' ny Repoblikan' ny Faritany Mitambatra (frantsay: *République des Provinces-Unies*; neerlandey; *Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden*). Ny haavon' ny fandaminana ny tanàn-dehiben' i Nederlandy dia tratra efa tany taloha. Nanomboka tamin' ny andron' ny Repoblika ny onjam-pifindra-monina lehibe voalohany nankany ivelan' i Eorôpa.

## Jereo koa

* Hôlandy
* Nederlandy
* Fiteny neerlandey
* Fiteny hôlandey
Britanika

Ny **Britanika**, izay antsoina amin' ny teny anglisy hoe ***Britons*** na ***Britishers***, dia olom-pirenena na teratany any amin' ny , sy any amin' ny fizaràn-tany miankina amin' ny Satroboninahitra (anglisy: *Crown dependencies*) sy ny fizaràn-tany britanika any ampitan-dranomasina, ary koa ny taranak' izy ireo.

Niaritra fananiham-bohitra nandritra ny taonjato maro i Britaina Lehibe ka izany dia nanova ny tagaron' ny mponina ao aminy. Ara-tantara, ny Bretôna dia mponina teratany tany Britaina Lehibe izay nonina tany atsimon' ny Firth of Forth.

Amin' ny heviny miitatra, ny teny hoe "Britanika" dia azo ampiasaina koa mba hilazana ny mponin' ireo nosy britanika, izany hoe i Britaina Lehibe sy i Irlandy.
Jacob van Campen

I **Jacob van Campen** dia mpanao maritrano sy mpanao hosodoko neerlandey. Teraka tamn' ny 2 Febroary 1596 tao Haarlem izy ary maty tamin' ny 13 Septambra 1657 tao Amersfoort. Anisan' ny mpanao mari-trano klasika manan-danja indrindra teo amin' ny tantaran' i Nederlandy izy.
Agnôstisisma

Ny **agnôstisma** dia toe-tsaina filôzôfika sy finoana izay mamaly ny fanontaniana momba ny fivavahana sy ny metafizika amin' ny alalan' ny fisalasalana (skeptisisma), sady ilazana fa tsy afaka miditra any amin' izay manam-pisiana tsy miankina ny sain' olombelona.

Mifototra amin' ny fisalasalana ny agnôstisisma, amin' ny filazana fa tsy azo fantarina izay rehetra tsy azo anaovana andrana. Araka ny Agnôstika dia tsy azo atao ny miditra amin' izay manam-pisiana tsy miankina, koa noho izany dia tsy azo atao ny hamaha ny adihevitra momba ny fisian' ny andriamanitra na ny fisian' Andriamanitra. Tsy misy ny porofo tsy miangatra momba izany ary tsy azo atao ny maneho hevitra momba izany.

Mazàna no tsy manome lanja na manao ho masina ny fivavahana (mpaminany, mesia, soratra masina, sns.) sy ny andrim-pitantanana misy ao amin' izany (mpitondra fivavahana, fombafomba, didy isan-karazany, sns.) ny ny Agnôstika. Eo imason' ny Agnôstika dia manana fomban' olombelona loatra ny fivavahana noho ny fomba fiasany sy ny dinamika antrôpôlôjikany izay iorenany (fanohanana ara-tsaina manoloana ny fahafatesana, fanoharana momba ny andriamanitra mpamorona an' izao rehetra izao miforotra amin' ny olombelona , sns.) mba hahafahan' izy ireo manana fifamatorana mivantana amin' ny endrika faharanitan-tsaina mihoatra ny natoraly mety hisy sy vinavinain' ny eritreretina.
Maminiaina Solondraibe Rabenirina

**Maminiaina Solondraibe Rabenirina**, dia mpanao politika sady solombavambahoaka eto . 

## Fe-potoana iasany
*Solombavambahoakan’i Ambohidratrimo (Analamanga) izy 2019: (Tiako i Madagasikara)
*Solombavambahoakan’i Ambohidratrimo (Analamanga) izy 2024: Firaisankina