Aloe

Ny ***Aloe*** dia vondron-karazana zavamaniry mamony be ranony, izay atao amin' ny teny malagasy hoe **vahona**, ao amin' ny fianakaviana *[[Aloeaceae]]* ao amin' ny *Asphodeloidae*, araka ny fanasokajiana Klasika na tao amin' ny fianakaviana Liliaceae, ao amin' ny filaharana Liliales. Ao amin' io zana-pianakaviana io izy dia apetraka ao amin' ny foko Aloeae.
Ny fanasokajiana APG IV (2016) dia nametraka an' io vondron-karazana io ao amin' ny fianakaviana *[[Asphodelaceae]]*, zana-pianakaviana *[[Asphodeloideae]]*, ao amin' ny filaharana Asparagales.

Teratany ao Afrika, eto Madagasikara, any amin' ny nosy Maskarena, any amin' ny Saikinosy Arabo ary any Socotra. Nampidirina tany amin' ny firenena maro ny karazana vahona sasany. Izy ireo koa dia hita manerana ny Mediteranea, any Amerika Avaratra, any Amerika Atsimo, any Amerika Afovoany, any India, any Azia Atsimo-Atsinanana, ary any Kôrea sy Aostralia koa aza.

## Ny vahona eto Madagasikara

Indreto ny karazana vahona misy eto Madagaskara araka ny hita ao amin' ny *[[Rakibolana sy Rakipahalalana malagasy]]*.

### Ny karazana misy eto Madagasikara
* *Aloe acutissima*: kisahondra
* *Aloe antandroi*: tsikivahombaho
* *Aloe betsileensis*: kisahondra
* *Aloe capitata*: kisahondra, sahondra

* *Aloe deltoideodonta*: kisahondra, vahombato, vahongarana
* *Aloe divaricata*: sahondra, vahomafaitra, vahona, vahondranjo, vahontsohy, vahotsohy, vahontsoy, zilazira
* *Aloe haworthioides var.  aurantiaca*: sarivahona
* *Aloe macroclada*: kisaondra, lahim-bahona, vahombe, vahona
* *Aloe suzannae*: vahona, vahondrano
* *Aloe vahontsohy*: vahona
* *Aloe vaombe*: vahombe, vahombey, vahona
**Aloe vaotsanda*: vahona, vahotsanda

### Fampiasan' ny Malagasy ny vahona sasany

Antsoina hoe *sahondra* ny vondrom-bonin' ny vahona any amin' ny Merina. Any amin' ny Betsileo dia natokana indrindra ho an' ilay karazana atao hoe *[[Aloe macroclada]]* ny anarana hoe "vahona", fa ny karazana kely maniry eny amin' ny vatolampy dia antsoina hoe *kisahondra*. Ny *[[Aloe officinalis]]*, izay avy any Afrika amin' ny ankapobeny, dia nampiasaina hatramin' ny Andro Taloha. Mba hahazoana ny ranony madity miloko manja dia potehina ny ravina izay be nofony ary aetona. Anisan' ny vondrona antrakinôna ny singa fanao fanafidy amin' izany. Tany Imerina dia ny *[[Aloe macroclada]]* no nampiasaina. Ny *[[Aloe vaombe]]* sy ny *[[Aloe vahontsohy]]* dia hita any atsimon' ny Nosy. Manome ranony manitra mahafinaritra ny *[[Aloe divaricata]]*. Ny *[[Aloe vaotsanda]]* sy ny *[[Aloe suzannae]]* dia karazana roa fanao fanafody any atsimo izay lasa tsy fahita firy. I Madagasikara dia afaka mamokatra *[[Aloe officinalis]]* betsaka, izay fantatra fa ampiasaina ho fanafody manamora ny fandefasana ny ranon' afero any amin' ny tsinay sy manafaingana ny fiasan' ny tsinay ka iadiana amin' ny fitohanana ary fanadiovana ny tsinay.

## Ny karazana fantatra
Miisa eo anelan' ny 600 sy 650 ny karazana vahona ekena fisiana ao amin' ny vondron-karazana *Aloe*. Ny sasany amin' ny karazana ekena dia:

* *Aloe aculeata* Pole-Evans
* *Aloe africana* Mill.
* *Aloe albida* (Stapf) Reynolds
* *Aloe albiflora* Guillaumin
* *Aloe arborescens* Mill.
* *Aloe arenicola* Reynolds
* *Aloe argenticauda* Merxm. & Giess
* *Aloe bakeri* Scott-Elliot
* *Aloe ballii* Reynolds
* *Aloe ballyi* Reynolds
* *Aloe brevifolia* Mill.
* *Aloe broomii* Schönland
* *Aloe buettneri* A.Berger
* *Aloe camperi* Schweinf.
* *Aloe capitata* Baker
* *Aloe comosa* Marloth & A.Berger
* *Aloe cooperi* Baker
* *Aloe corallina* Verd.
* *Aloe dewinteri* Giess ex Borman & Hardy
* *Aloe erinacea* D.S.Hardy
* *Aloe excelsa* A.Berger
* *Aloe ferox* Mill.
* *Aloe forbesii* Balf.f.
* *Aloe helenae* Danguy
* *Aloe hereroensis* Engl.
* *Aloe inermis* Forssk.
* *Aloe inyangensis* Christian
* *Aloe jawiyon* S.J.Christie, D.P.Hannon & Oakman ex A.G.Mill.
* *Aloe jucunda* Reynolds
* *Aloe khamiesensis* Pillans
* *Aloe kilifiensis* Christian
* *Aloe maculata* All.
* *Aloe marlothii* A.Berger
* *Aloe mubendiensis* Christian
* *Aloe namibensis* Giess
* *Aloe nyeriensis* Christian & I.Verd.
* *Aloe pearsonii* Schönland
* *Aloe peglerae* Schönland
* *Aloe perfoliata* L.
* *Aloe perryi* Baker
* *Aloe petricola* Pole-Evans
* *Aloe polyphylla* Pillans
* *Aloe rauhii* Reynolds
* *Aloe reynoldsii* Letty
* *Aloe scobinifolia* Reynolds & Bally
* *Aloe sinkatana* Reynolds
* *Aloe squarrosa* Baker ex Balf.f.
* *Aloe striata* Haw.
* *Aloe succotrina* Lam.
* *Aloe suzannae* Decary
* *Aloe thraskii* Baker
* *[[Aloe vera]]* (L.) Burm.f.
* *Aloe viridiflora* Reynolds
* *Aloe wildii* (Reynolds) Reynolds

## Loharano sy fanamarihana