Faritra eto Madagasikara (fitantanana)

Ny **faritra eto Madagasikara** dia fizaràna ny tanim-pirenena malagasy, izay neritreretin' ny mpamolavola ny lalàmpanorenana sy ny lalàna fehizoro momba izany ho vondrom-paritra itsinjaram-pahefana, lehibe noho ny kaominina sy kely noho ny faritany, sady fari-piadidiana ara-pitantanan-draharaham-panjakana, izay miisa dimy amby roapolo (raha roa amby roapolo izany tamin' ny fiantombohany).  

Ny faritra no lasa fizaràna voalohany ny tanim-pirenena malagasy tamin'ny fanafoanana ny maha vondrom-paritra ny faritany enina tamin'ny volana Ôktôbra 2009 ary ny namoronana ny faritra eto Madagasikara tamin' ny alalan' ny lalàna faha-2004-001. Tamin' ny fanovana ny lalàmpanorenana tamin' ny taona 2010 dia lasa fizaràna ao amin' ny faritany, izay naverina ho vondrom-paritra itsinjaram-pahefana, indray ny faritra. Ny lalàna faha-2014-020 tamin' ny taona 2014 dia nilazalaza amin' ny antsipiriany ny amin' ny vondrom-paritra misy eto Madagasikara (ny faritany sy ny faritra ary ny kaominina). Araka ny lalàmpanorenan' i Madagasikara tamin' ny taona 2010 dia anisan' ny vondrom-paritra itsinjaram-pahefana sady faritra ara-pitantanan-draharaham-panjakana ao amin' ny sehatry ny fanapariaham-pahefana ny faritra satria mifehy koa ny lehiben' ny distrika sy ny lehiben' ny sampan-draharaham-panjakana ny lehiben' ny faritra. Ankehitriny dia fanapariaham-pahefana mifangaro fa tsy fitsinjaram-pahefana no satan' ny faritra eto Madagasikara noho ny mpitarika azy (ny governora) tsy olom-boafidy fa olom-boatendrin' ny filohan' ny Repoblika. Na dia faritan' ny Lalàmpanorenana ho vondrom-paritra itsinjaram-pahefana aza ny faritra dia mampanakaiky azy ireo kokoa amin' ny rafi-pitantanana anapariaham-pahefana ny ny fanendren' ny fanjaka foibe ny governora.  

## Fametrahana ny faritra

### Ny fanao ankehitriny

#### Tsy fampiharana ny voalazan' ny lalàna
Araka ny voalazan' ny lalàmpanorenana malagasy sy ny lalàna fehizoro momba ny vondrom-paritra na ny faritra manokana eto Madagasikara dia misy fahefana roa ny ao amin' ny fitantanana ny faritra, dia ny Filankevitra sy ny Birao mpanatanteraka. Ny mpikambana ao amin' ny Filankevitra ao amin' ny faritra dia tokony ho mpanolotsaina voafidy izay tarihin' ny filoha nofidin' izy ireo, fa ny Birao mpanatanteraka kosa dia tarihin' ny lehiben' ny faritra izay olom-boafidy ihany koa sady misolo tena ny Governemanta eo amin' ny faritra iadidiany. 

Tsy tanteraka hatrany ny voalazan' ny lalàmpanorenana na ny lalàna fehizoro tandrify izany, hatramin' ny namoronana ny faritra, ny amin' ny tokony hifidianana ny lehiben' ny faritra. Ankehitriny dia tendren' ny filohan' ny Repoblika mivantana ny lehiben' ny faritra izay atao hoe governora. Tsy voatsangana ny filankevi-paritra izay tokony hisahana ny fanapahan-kevitra sy handany ny tetibola ary hanaramaso ny asan' ny Birao mpanatanteraka. Ny kaominina ihany ankehitriny no mahafeno ny fepetra araka ny lalàna maha vondrom-paritra itsinjaram-pahefana azy.

#### Sata tetezamita
Ny satan’ ny faritra eto Madagasikara sy ny fanarahana ny foto-kevitry ny fitsinjaram-pahefana araka ny voalazan' ny lalàmpanorenana dia mifanohitra amin' ny fomba fanao ankehitriny, amin' ny fisian’ ny governora voatendry fa tsy lehiben' ny faritra voafidy. Raha tena fitsijaram-pahefana tokoa no atao dia tafiditra ao anatin' izany ny famindram-pahefana avy amin' ny Fanjakana foibe amin' ny vondrom-paritra izay miavaka amin' io fanjakana io, manana ny maha ara-dalàna azy sy manana fizakan-tena ara-pitantanana sy ara-bola. Ireo vondrom-paritra ireo dia tantanin' ny manam-pahefana nofidin' ny vahoaka eo an-toerana. Ny hevi-dehibe dia ny famindrana ny fahefana hanapa-kevitra amin' ny faritra izay manana ny fizakan-tenany.

Ny fanapariaham-pahefana dia fisoloan-tena ny fanjakana foibe sahanin' ny manam-pahefana eo an-toerana, izay eo ambany fahefan' ny fahefana foibe. Tsy manana fizakan-tena amin' ny fanapahan-kevitra tena izy ny solontena sady miasa amin' ny maha mpampita hafatra avy amin' ny Fanjakana foibe. Ny tsy fisian’ ny lehiben' ny faritra voafidim-bahoaka sy ny fisian' ny governora notendren' ny filohan' ny Repoblika dia rafitra manohana ny fanapariaham-pahefana fa tsy fitsinjaram-pahefana. Ny governora dia solontenam-panjakana ary tompon' andraikitra manoloana ny filohan' ny Repoblika izay nanendry azy amin' izany, izany dia mametra ny fizakan-tenan' ny faritra.

Mamaritra anefa ny Lalàmpanorenana fa dia vondrom-paritra itsinjaram-pahefana ny ny faritra. Miteraka fifanoherana eo amin' ny rijanteny sy ny fampiharana izany. Fitsinjaram-pahefana tsy tanteraka no misy.

#### Ny zavatra tokony ho tanterahina
Mba hahatonga faritra eto Madagasikara hifanaraka tanteraka amin' ny môdelin’ ny fitsinjaram-pahefana dia ilaina ny fanaovana fifidianana ny lehiben' ny faritra, sy ny fanamafisana ny fizakan-tena ara-bola any amin' ny faritra, ary ny fametrahana mazava sy fanamafisana ny fahaiza-manao nafindra any amin' ny faritra.

Raha ny zava-misy dia misy ny fifanipahana eo amin' ny finiavana araka ny lalàmpanorenana izay manohana ny fitsinjaram-pahefana sy ny fanao pôlitika izay te hihazona hatrany ny fifehezana avy any amin' ny foibe ny zava-misy eny ifotony. Mampametra-panontaniana lehibe momba ny fitantanana ifotony sy ny faharisihan' ny olom-pirenena handray anjara mavitrika izany toe-javatra izany.

### Ny antony itazomana ny faritra ho anaty sata sadasada

#### Fampivangongoam-pahefana
Ny fanendrena governora dia ahafahan' ny fitondrana foibe mitana ny fifehezana ny faritra. Izany dia miantoka ny fanaraha-maso bebe kokoa ataon' ny fitondrana foibe ny fitantanana eny ifotony sy ny loharanon-karena ary ny pôlitikam-panjakana tokony hampiharina ampiharina eo an-toerana. Ny fanendrena olona azo itokisana ho lehiben' ny faritra, ny governemanta foibe dia mahazo antoka ny tsy fivadihan' izy ireo sy ny fanohanan' izy ireo, izay mety zava-dehibe mandritra ny fotoam-pifidianana na manoloana ny hetsi-panoherana. Izany koa dia ahafahana mametra ny fisandratan' ny fahefana avy eo an-toerana izay mety hifaninana amin' ny fitondrana foibe.

#### Tahotra ny tsy fahamarinan-toerana
Ny fitondrana foibe dia mihevitra fa ny fanendrena governora, izay matetika avy amin' ny fitantanan-draharaham-panjakana na mpitandro ny filaminana, dia mety kokoa amin' ny fitantanana ny krizy sy ny disadisa eny an-toerana raha ampitahaina amin' ny fifidianana ny mpanao pôlitika izay azon' ny olona toherina ny fahefany.

#### Fahasahiranana eo amin' ny fampiharana sy ara-pitaovana
Mitaky famatsiana ara-bola sy ara-pitaovana lehibe ny fikarakarana ny fifidianana isam-paritra, indrindra amin' ny firenena toa an' i Madagasikara izay mety ho voafetra ny fotodrafitrasa. Aleon' ny fanjakana foibe misoroka ireo fandaniana sy fahasahiranana ireo amin' ny fitazonana ny rafitra misy fanendrena.

#### Kolontsain' ny fampivangongoam-pahefana
Ny tantaran' i Madagasikara dia voamariky ny kolontsaina matanjaka mampivangongo fahefana. Ny fihazonana ny rafitra anendrena governora dia mifandray amin' ny ampahany amin' ny kolontsaina pôlitika izay manome lanja ny fanaraha-maso avy ao amin' ny fanjakana foibe, izay môdely nolovaina avy amin' ny fanjanahan-tany. Na eo aza ny fepetra voalazan' ny lalàmpanorenana dia misy ny tsy fisian’ ny finiavana pôlitika eo anivon’ ny fanjakana amin’ ny fanatanterahana ny tena fitsinjaram-pahefana marina. Ny fitazonana ny rafitra misy amin' izao fotoana izao dia fomba ialana amin' ny fepetra takian' ny lalàmpanorenana nefa tsy manohitra izany an-karihary.

#### Fanaovana fitaovana pôlitika
Ny fanendrena governora dia azo ampiasaina hamalian-tsoa ny mpiara-dia ara-pôlitika na ny olona izay nanohana ny fitondrana. Izany dia ahafahana manamafy ny tambajotra pôlitika sady miantoka ny tsy fivadihan' izy ireo. Amin' ny fametrahana olona azo itokisana ho governoram-paritra, ny governemanta foibe dia afaka mifehy tsara kokoa ny loharanon-karena sy ny olom-panjakana eo an-toerana ary mampiasa izany amin' ny tanjona momba ny fifidianana.

### Ny vokatry ny tsy fanarahana ny lalàna

#### Tsy fampiharana feno ny demôkrasia
Ny tsy fisian' ny fifidianana lehiben' ny faritra dia manaisotra ny zo omen' ny lalampanorenana ny  vahoaka hifidy ny mpitondra azy. Ny governora, izay tendren' ny fitondrana foibe dia tompon' andraikitra manoloana ny mpanendry azy fa tsy manoloana ny olom-pirenena ao amin' ny faritra feheziny. Izany dia miteraka tsy fahampian' ny demôkrasia sy fahalemen' ny fanohanam-bahoaka ny mpitondra azy eo an-toerana.

Ny governora, matetika avy amin' ny fitondrana foibe, izay matetika akaiky ny fitondrana, dia mety tsy mahafantatra ny zava-misy ao amin' ny toerana anendrena azy sy ny filan' ny mponina manokana. Manimba ny fahombiazan' ny hetsika ataon' izy ireo izany sy ny fiheverana ny maha izy azy manokana ny faritra.

#### Sakana amin' ny fampandrosoana ny eo amin' ny faritra
Ny fanendrena governora dia manamafy ny fifehezan' ny fitondrana foibe ny faritra ary mametra ny fizakan-tenan' ny manampahefana eo an-toerana. Ny fanapahan-kevitra lehibe dia matetika no raisina ao Antananarivo, tsy misy fifampidinihana marina amin' ny mpisehatra amin' ny fampandrosoana eo an-toerana. Izany dia mety hampiadana ny fampandrosoana eo an-toerana sy ny fampifanarahana ny pôlitika amin' ny zava-misy eo amin' ny faritra.

Ny tsy fisian' ny fizakan-tena tena izy dia manasarotra ny fandrindrana ny hetsika eo amin' ny samy mpisehatra amin' ny fampandrosoana eo an-toerana (fiarahamonina, asam-panjakana, fiarahamonim-pirenena). Miteraka tsy fahombiazana eo amin' ny fampiharana ny pôlitikam-panjakana sy mahatonga fandanindaniam-bola foana izany.

Ny tsy fahampian' ny fandraisan' ny olom-pirenena anjara amin' ny fitantanana ny raharaham-pirenena dia mitarika amin' ny tsy firaharahan' ny olom-pirenena ary tsy fahalianana amin' ny olana eo amin' ny faritra. Manimba ny fahaveloman' ny demôkrasia eo an-toerana sy mametra ny fahafahan' ny faritra hampandroso ny tenany amin' ny fomba maharitra izany.

## Ny faritra isam-paritany
Toy izao ny fitsinjaran' ireo faritra ireo isam-paritany:

### Faritra ao amin' ny Faritanin' Antsiranana
Misy faritra roa ny ao amin'ny Faritanin' Antsiranana, ka ireto avy izy ireo:

* Faritra Diana
* Faritra Sava

### Faritra ao amin' ny Faritanin' i Mahajanga
Misy faritra efatra ny ao amin' ny Faritanin' i Mahajanga, ka ireto avy izy ireo:

* Faritra Boeny
* Faritra Betsiboka
* Faritra Melaky
* Faritra Sofia

### Faritra ao amin' ny Faritanin' Antananarivo
Misy faritra efatra ny ao amin' ny Faritanin' Antananarivo, ka ireto avy izy ireo:

* Faritra Itasy
* Faritra Analamanga
* Faritra Bongolava
* Faritra Vakinankaratra

### Faritra ao amin' ny Faritanin' i Toamasina
Misy faritra telo ny ao amin' ny Faritanin' i Toamasina, ka ireto avy izy ireo:

* Faritra Alaotra-Mangoro
* *[[Faritra Mangoro]]*
* Faritra Ambatosoa
* Faritra Analanjirofo
* Faritra Atsinanana

### Faritra ao amin' ny Faritanin' i Fianarantsoa
Misy faritra dimy ny ao amin' ny Faritanin' i Fianarantsoa, ka ireto avy izy ireo:

* Faritra Atsimo-Atsinanana
* Faritra Amoron'i Mania
* Faritra Ihorombe
* Faritra Matsiatra Ambony
* Faritra Vatovavy
* Faritra Fitovinany

### Faritra ao amin' ny Faritanin' i Toliara
Misy faritra efatra ny ao amin' ny Faritanin' i Toliara, ka ireto avy izy ireo:

* Faritra Atsimo-Andrefana
* Faritra Anosy
* Faritra Androy
* Faritra Menabe

## Ny faritra 22 eto Madagasikara

## Fifidianana
Natao tamin' ny 16 Martsa 2008 ny fifidianana ny filan-kevitry ny faritra voalohany ary tsy nisy intsony izany tao anatin' ny folo taona mahery.

## Jereo koa

* Tantaran' i Madagasikara
* Governemanta malagasy
* Pôlitika eto Madagasikara
* Faritany eto Madagasikara
* Distrika eto Madagasikara
* Kaominina eto Madagasikara
* Jeôgrafian' i Madagasikara
* Vondrom-paritra
* Fitsinjaram-pahefana
* Fanapariaham-pahefana
* Lalàmpanorenan' i Madagasikara
* Fitsinjaràn' ny tanim-pirenen' i Madagasikara

## Rohy ivelany
**Lahatsoratra samihafa**

* "Communes et régions à Madagascar, De nouveaux acteurs dans la gestion locale de l'environnement", *cairn.info*
* "Lois annotées sur la décentralisation", *fes.de*
* "Maroantsetra – Mananara : La création de la 24ème région adoptée en Conseil des ministres ", *midi-madagasikara.mg*
* "Gouverneur de région : du provisoire permanent ", *madagascar-tribune.com* 

**Didy aman-dalàna**
* "Loi n°2004-001 relative aux Régions" (pdf), faolex.fao.org
* "Loi n°2014-020 du 27 septembre 2014 Relative aux ressources des Collectivités territoriales décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes .", *ceni-madagascar.mg*
* "Loi organique n° 2014-018 du 12 septembre 2014 régissant les compétences, les modalités d’organisation et de fonctionnement des Collectivités territoriales décentralisées, ainsi que celles de la gestion de leurs propres affaires .", *dgfag.mg*
* "Loi n°2014-021 relative à la représentation de l’Etat " (pdf), *droit-afrique.com*
* "Loi n°2015-002 complétant l’annexe n°01 de la loi n° 2014-020 du 27 septembre 2014 relative aux ressources des Collectivités territoriales décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes .", *ceni-madagascar.mg*
* "Loi n° 2021-012 modifiant l’annexe n° 01 de la Loi n° 2014-020 du 27 septembre 2014, modifiée et complétée par la Loi n° 2018-011 du 11 juillet 2018, relative aux ressources des Collectivités Territoriales Décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes" (pdf), *assemblee-nationale.mg*

## Loharano sy fanamarihana