Lapan'i Mahazoarivo

Ny **Lapan'i Mahazoarivo** dia toeram'piasana Sady trano fonenan'ny Praiminisitra malagasy. Any farany atsimon'ny lalana Razerôma ao amin'ny fokontany mitovy anaran'aminy eo anivon'ny boriborintany faharoa an'Antananarivo no misy azy. Ny trano biriky mena, voaloko mena, dia naorina tamin'ny taonjato faha-19, dia avy amin'ny maritrano Zeorziana. Toerana nipetrahan’ny Praiminisitra Malagasy rehetra nonomboka tamin'ny Praiminisitra fahatelon’ny Repoblika faharoa i Désiré Rakotoarijaona, izay niditra tao tamin’ny taona 1977.

Ny teny hoe « Mahazoarivo » dia matetika ampiasaina hanondroana ny fiadidian'i Praiminisitra.

Ny mpampiantrano ankietriny dia i Zafisambo Ruphin, praiminisitra faha-29 eto Madagasikara.

Nisafidy ny hipetraka tao amin’ny trano fonenany manokana anefa i Ntsay.

## Tantara

Noho ny baikon’ny Mpanjaka Andrianampoinimerina no nanorenana ny lapan'i Mahazoarivo ho toeram-pialan-tsasatra ho an’Ilaidama, zanany lahimatoa sy nandimby azy. Tranokotona mitafo herana miisa roa no fanombohan'ity lapa ity.

Avy amin'ny tsodrano nomen'ny mpanjaka ny mponina teo an-toerana no Azo ilay anarany hoe Mahazoarivo, rehefa nalainy ny taniny : 

### Tamin'ny 1810 ka hatramin'ny 1958
Tamin’ny andron-dRadama Voalohany dia tsy lasa trano fonenana fialan-tsasatra fotsiny intsony i Mahazoarivo ka lasa lapam'panjakana, fanampin’ny Rovan’Antananarivo. Nipetraka tsindraindray tao Radama ary nampiasa azy ho handraisana diplaomaty vahiny. Tao no voaray i Chardenoux, izay nirahin’i Sir Robert Farquhar, Governoran’i Maorisy, tamin’ny taona 1816 ary nody avy eo niaraka tamin’ny rahalahin’ny Mpanjaka roa lahy, Ratafika sy Rahovy, ary ireo olo-malaza tao amin’ny Fitsarana  .

Tamin’ny taona 1826 dia voarava noho ny fipoahan’ny gazety vovoka i Mahazoarivo, izay saika namono an'i Radama. Nandidy ny hanarenana tsy misy hatak'andro ny Mpanjaka amin'ny fananganan'ny Tranokintana, trano fonenana misy efitra telo voahodidin'ny trano kely maro, eo amoron'ny farihy. Io fanarenana io dia niaraka tamin'ny fanamboarana ny zaridaina teo am-pidirana izay nisy litera lehibe roa RR (*Radama-Rex*) tamin'ny zavamaniry maitso mandrakotra fandriana voninkazo  .

Tamin’ny taona 1855, ny Printsy Rakotondradama sy ny vadiny Rasoherina dia nandray tao Mahazoarivo ny Reverend William Ellis avy amin’ny London Missionary Society, nalefa tany Madagasikara ho iraka ofisialy  . Rehefa tonga teo am'pitondrana i Radama II, dia nanorina terrasse vato voahodidin’ny zaridaina midadasika ahafahan’ny fiaraha-mifaly kokoa, indrindra ny an’i commandant Marie Jules Dupré, izay tonga nisolotena an’i Frantsa tamin’ny fanokanana azy ho mpanjaka, ho fanasoniavana ny fifanarahana ara-barotra eo anivon'i Madagasikara sy Frantsa. Radama II dia nikarakara ny trano fonenan-drainy teo amoron-dranomasina **.**

Ny Mpanjakavavy Ranavalona II kosa dia nanohy nanorina trano biriky ary nanova ny voninkazo sy hazo ao amin'ilay valan-javaboary tamin'ny alàlan'ny fambolen-kazo sy zavamaniry nofantenana avy any Eoropa. Nandravaka ny ranon'ny farihy ny swans. Niorina avy eo ny fomba fanao amin'ny fety lehibe amin'ny Taom-baovao miaraka amin'ny tsakitsaky an-kalamanjana, lalao ary fampisehoana regatta. Tao Mahazoarivo no nandraisany, tamin'ny taona 1881, ny ambasadaoron'i Frantsa, Kaomisera Théodore-Charles Meyer  .

Nitohy hatramin’ny andron- dRanavalona III ho toeram-pialan-tsasatra sy fandraisam'bahiny i Mahazoarivo. Matetika dia misy lanonana ofisialy atao any. Noraisin’ny Praiminisitra Rainilaiarivony tao, tamin'ny , i Hicks Groves, ambasadaoro britanika eto Madagasikara.

Ny lapa izay fantatsika ankehitriny dia naorin'ny governora jeneraly Joseph Gallieni nandritra ny fanjanahantany frantsay . Nanomboka teo dia lasa trano fonenan’ny governora jeneraly tsirairay i Mahazoarivo, fa ny birao dia navela tao amin’ny Lapan’Ambohitsorohitra .

### 1958 hatramin'izao
Taorian’ny fanambarana ny fahaleovantenan’i Madagasikara ary ny repoblika voalohany, dia lasa trano fonenan’ny Filohan’ny Repoblika ny Lapan’i Mahazoarivo, ary ny Lapan’Andafiavaratra ihany no nipetrahan’ny fitantanan-draharaham-panjakana.

Taorian’ny fanorenana ny Lapan'Iavoloha nataon’i Ratsiraka Didier ao atsimon'ny renivohitra, dia lasa trano fonenana sy biraon’ny Praiminisitra ny Lapan’i Mahazoarivo. I Rakotoarijaona Désiré no nipetraka voalohany tao amin’io toerana io, izay niditra tamin’ny taona 1977.

Tamin'ny taona 2019, nanao asa fanavaozana lehibe ny lapa, voalohany aorianan'ny nahazoana fahaleovantena  .