Melkizedeka

I **Melkizedeka** na **Melkisedeka** na **Melkitsedeka** dia mpanjaka mpisorona resahina ao amin' ny Testamenta Taloha. Ao amin' ny fitantaran' ny Baiboly dia nihaona tamin' i Abrahama i Melkizedeka rehefa niverina avy any amin' ny ady nifanaovany tamin' ny mpanjaka tany Mesôpôtamia (na Mezôpôtamia) i Abrahama. Nanome mofo sy divay an' i Abrahama izy ka ho setrin' izany dia nomen' i Abrahama ny ampahafolon' ny zavatra voababo izy.

Ny habetsahan' ny zava-tsy fantatra momba an' i Melkizedeka no niteraka ny fikarohana sy ny tombantombana maro momba azy nandritra ny taonjato maro, tao amin' ny endriky ny fivavahan' ny Israelita taloha aloha (jereo: iahvisma), avy eo tao amin' ny jodaisma (ao amin' ny Salamo faha-110 dia heverina ho tandindon' ny Mesia izy) ary tao amin' ny kristianisma taty aoriana: araka ny manam-pahaizana kristiana sasany dia tandindon' ny eokaristia na fanasan' ny Tompo ny fanomezan' i Melkizedeka mofo sy divay an' i Abrahama. Manao tonon-tsiahy ny Testamenta Taloha ny Epistily ho an' ny Hebreo ao amin' ny Testamenta Vaovao mba hanehoana fa tandindon' i Kristy i Melkizedeka.

Mahita mistery be dia be momba io olona io sy momba ny asany ny literatiora esôterika. Ao amin' ny Bokin' i Enôka, dia resahina fa naterak' i Sôfônima (*Sophonim*), vadin' i Niry (*Nir*), izay rahalahin' i Nôa, izy.

## Ny anarany

### Fiforonan-teny
Raha ny fiforonan-teny no heverina, ny teny hebreo hoe *melek* dia midika hoe "mpanjaka" ary ny hoe *zedek* dia midika hoe "fahamarinana". Amin' ny teny hebreo, atao hoe מַלְכֵּי־צֶדֶק / *Malkî-ṣedeq,* izay midika hoe "mpanjakan' ny fahamarinana" ny anaran' i Melkizedeka. Lazaina fa mpanjakan' i Salema sy mpisoron' ny Avo Indrindra (hebreo: *[[El-Elyôn]]*) izy. Ao amin' ny Epistily ho an' ny Hebreo i Kristy dia atao hoe "Mpisoron-dehibe mandrakizay" sahala amin' i Melkizedeka.

### Fanoratana amin' ny fitenim-pirenena hafa
I Filôna avy any Aleksandria sy i Flavio Jôsefa, izay samy mpahay tantara jiosy, dia mandika amin' ny teny grika ny hoe *Malkî-ṣedeq,* amin' ny hoe *Βασιλεύς δίκαιος* / *Basileus dikaios* ("Mpanjaka marina", "Mpanjakan' ny fahamarinana"). Ny Septoajinta (na Septanta - Baiboly jiosy amin' ny teny grika) dia manoratra hoe *Μελχισεδέκ*, fa ny Volgata (Baiboly katôlika amin' ny teny latina) kosa *Melchisedech.*

Ny Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy (*Ny Baiboly*) dia manoratra hoe *Melkizedeka*, fa ny Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy (*Ny Baiboly Masina*) kosa dia manoratra hoe *Melkisedeka*. Ny Baiboly dikan-teny iombonana eto Madagasikara (DIEM), an' ny Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara (FFKM) dia manao hoe *Melkitsedeka*.

## I Melkizedeka amin' ny jodaisma

### Ao amin' ny Testamenta Taloha
Miseho indroa ao amin' ny Testamenta Taloha ny anarana hoe *Melkizedeka*. Ny voalohany dia ao amin' ny Bokin' ny Genesisy na Jenezy:"Ary Melkizedeka, mpanjakan' i Salema, nivoaka nitondra mofo sy divay; ary izy dia mpisoron' Andriamanitra Avo Indrindra."

— (Genesisy 14:18, ''Ny Baiboly'').Tsy iza ny tanàna antsoina hoe *Salema* eto - araka ny Bokin' ny Salamo ("*Naoriny ao Salema ny tranolainy, ary any [[Ziôna|Ziona]] ny fonenany*." -- *Ny Baiboly*, Sal. 76.2) - fa i Jerosalema.

Ny teny hoe *[[El]]* sy *[[Elyôn]]* izay natambatra mba ho enti-manondro ilay andriamanitra avo indrindra atao hoe *El*, dia hita koa ao amin' ny lahatsoratra tranainy tao amin' ny tany Atsinanana taloha, tany Foinikia (na Fenisia) sy tao amin' ny vondrom-pianakavian' andriamanitra tao Ogarita, izay niantsoana manokana andriamanitra roa. 

Ny lahatsoratra ao amin' ny Bokin' ny Genesisy, izay tsy tena fantatra loharano niaviana, dia miresaka voalohany an' i Melkizedeka aorian' ny fandresen' i Abrahama ny mpanjaka roa niady taminy. Mba hamaliany ny tsodrano nataon' ny mpanjakan' i Salema azy dia nandoa ampahafolon-karena taminy izy, araka izao:"Ary isaorana anie Andriamanitra Avo Indrindra, Izay efa nanolotra ny fahavalonao teo an-tananao. Dia nomen' i Abrama azy ny ampahafolon' ny zavatra rehetra." 

— (Genesisy 14:20, *Ny Baiboly*)Fanekena ny fahefan' io mpanjaka io ara-pôlitika sy ara-pivavahana angamba izany, izay lasa zon' ny mpanjakan' i Israely, dia i Davida sy ny mpanjaka hafa nandimby azy, tao Jerosalema, renivohitry ny Jebosita (na Jebosiana) taloha.

Mety ho fomba enti-miady amin' ny fandavan' ny vahoaka hebreo sasany ny fisian' ny mpanjakan' i Jerosalema izay fahefana afaka mampandoa hetra amin' ny tanin' ny Israelita, izay mihevitra ny maha avy amin' Andriamanitra ny fitondran' ny Patriarka sy ny fandaminana ara-poko izay tsy tiany hialana. Ny fanapahan-kevitr' i Abrahama handoa ny ampahafolon' ny fafanany rehetra tamin' i Melkizedeka dia heverina ho fototra tsy azo lavina momba ny fandoavana ampahafolon-karena.

Hita koa ny anarana hoe *Melkizedeka* ao amin' ny Bokin' ny Salamo hanomezam-boninahitra mpanjaka jiosy iray izay misy mihevitra fa mpisoron-dehibe koa, araka izao:"Efa nianianan' ny Tompo ka tsy hanenenany izao: Mpisorona mandrakizay hianao, araka ny fomban' i Melkisedeka."

— (Salamo 110:4, *Ny Baiboly Masina*).

### Aaraka ny literatiora rabinika
Taty aoriana, hatramin' ny nitrangan' ny kristôlôjia kristiana dia nanao izay hiheverana an' i Melkizedeka ho Jiosy na fara-hafakeliny ho iray amin' ny Patriarka ny literatioran' ny raby. Araka ny fivoasana nataon' ny raby toa an' i Rachi dia i Sema razaben' ny Semita sady zanak' i Nôa (na Nôe) io Melkizedeka io. I Sema mantsy dia lazaina fa niaina nandritra ny 610 taona ka tokony ho nifankahita tamin' i Abrahama.  

Nanao an' i Melkizedeka ho ny arkanjely Mikaela (na Misely) ny lovantsofina sasany. Manoloana ny famakafakana lahatsoratra kristiana izay miainga mazava amin' ny andalana ao amin' ny Epistily ho an' ny Hebreo (na Epistolà ho an' ny Hebrio) dia niova fomba fijery tanteraka ny raby: i Abrahama no nomem-boninahitra noho ny nihaonany tamin' i Melkizedeka; milaza ny lahatsoratra sasany fa namindra ny asam-pisoronany tamin' io patriarka io ny mpanjakan' i Salema izay naongana.

### Ao amin' ny boky apôkrifa na pseodepigrafa
Hita koa io anarana hoe *Melkizedeka* io ao amin' ny boky tsy voaray ho kanônan' ny Baiboly. Manome toerana lehibe an' i Melkizedeka sy ny anjara asany ny lahatsoratra ivelan' ny literatiora kanônika. Ao amin' ny Bokin' i Henôka slava dia lazaina fa naterak' i Sôfônima vadin' i Nira rahalahin' i Nôa (na Nôe) i Melkizedeka.

## I Melkizedeka, amin' ny kristianisma

### Araka ny Testamenta Vaovao
Ny Epistily ho an' ny Hebreo ao amin' ny toko faha-7 dia manome lanjany lehibe an' i Melkizedeka, "*izay tsy manan-dray, tsy manan-dreny, tsy manan-tetiarana, izay tsy manam-piandohana sy fiafarana ny androny*" (*[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]*). Ny mpanoratra ny Epistily ho an' ny Hebreo no voalohany (tamin' ny fianteherany amin' ny Genesisy 14) nametraka fampitahana an' i Jesoa amin' i Melkizedeka: ny asam-pisoronan' i Melkizedeka dia tandindona tsy tongalafatry ny fanompoam-pivavahana ambony izay mametraka an' i Jesoa ho mpisoron-dehibe fanaperana. Noho izany dia lasa tandindon' i Kristy i Melkizedeka.

Hatramin' ny voalohany dia efa liana ny amin' ny Salamo faha-60 (izay notononin' i Jesoa, araka ny hita ao amin' ny evanjely) ny Kristiana. Ireto misy ohatra vitsy. Ao amin' ny Evanjelin' i Marka dia izao no voasoratra:"36 Nefa Davida ihany no nampilazain' ny Fanahy Masina hoe: Ny Tompo nilaza tamin' ny Tompoko hoe: Mipetraha eo an-kavanako hianao mandra-panaoko ny fahavalonao ho fitoeran-tongotrao.. 37 Koa raha antsoin' i Davida ho Tompony izy, ahoana no maha-zanany azy? Ary nihaino azy an-kafaliana ny vahoaka be."

— (Marka 12. 36-37, *[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]*)Midika izany fa i Kristy no "Zanak' i Davida" amin' ny heviny mahakasika loatra ny fanindrahindran-tanindrazana.
Hita ao amin' ny Epistily ho an' ny Hebreo ihany koa ny anaran' i Melkizedeka:5 Dia toy izany koa Kristy: tsy Izy no nanandratra ny tenany ho Mpisoronabe, fa Ilay nanao taminy hoe: "Zanako Ianao, Izaho niteraka Anao androany" (Sal. 2:7); 6 ary toy ny lazainy eo amin' ny teny hafa koa hoe: "Ianao no Mpisorona mandrakizay araka ny fanaon' i Melkizedeka" (Sal.110:4)

— (Hebreo 5:5-6, *[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]*)17 Ary amin' izany, raha Andriamanitra ta-haneho kokoa amin' ny mpandova araka ny teny fikasana ny tsi-fiovan' ny sitrapony, dia nataony mafy tamin' ny fianianana izany, 18 mba ho zavatra roa loha tsy mety miova, izay tsy hain' Andriamanitra andaingana, no hahazoantsika famporisihana mafy, dia isika izay nandositra hihazona ny fanantenana napetraka eo anoloantsika, 19 izay ananantsika ho vatofantsiky ny aina sady mafy no tsy mihetsika ary miditra any anatin' ny efitra lamba; 20 tany no nidiran' i Jesosy ho Mpialoha antsika, rehefa tonga Mpisoronabe "mandrakizay araka ny fanaon' i Melkizedeka" Izy.

— (Hebreo 6:17-20, *Ny Baiboly*)

### Araka ny Rain' ny Fingonana
Ny lovatsofina navelan' ny Rain' ny Fiangonana (na Aban' ny Eglizy) dia nitrandraka ny fanaovana famakafakana ara-tsarinteny (frantsay: *exégèse allégorique*) momba ilay andalan-dahatsoratra ao amin' ny Epistily ho an' ny Hebreo, ka nanampy singa vaovao hafa. Nanomboka tamin' i Kipriano dia noheverina fa fanaovan-tsorona marina tokoa izay tandindona mialoha ny Eokaristia (na fanasan' ny Tompo) ny fitantarana momba an' i Salema. Ity fivoasana ity dia nankasitrahan' ny maro nandritra ny fotoana maharitra noho ny fampidirana azy tao amin' ny kanônan' ny lamesa rômana. Ireo Aban' ny Eglizy toa an' i Ambrôsio ohatra, dia nihevitra fa niseho amin' ny alalan' i Melkizedeka ny Zanak' Andriamanitra tenany, izay ataon' ny mpanoratra maro hafa fa ny Fanahy Masina.

Noho ny fanomezan-danja tafahoatra an' i Melkizedeka dia nisy fotoana niadian' ny Rain' ny Fiangonana amin' ny sekta melkizedekiana (atao hoe Ἀθίγγανοι / *[[Athinganoi]]* koa), izay nanandratra amim-boninahitra an' i Melkizedeka ka nihevitra azy ho hery avy any an-danitra izay lehibe noho i Kristy.

## Melkizedeka sy esôterisma
Ao amin’ ilay bokiny hoe  *Le Roi du Monde* "Ny Mpanjakan' Izao Tontolo Izao", i René Guénon dia nanokana toko iray ho an' i Melkizedeka (izay nosoratany hoe *Melki-Tsedeq*). Nampitondrainy ny anarany ny "mpanjakan' izao tontolo izao", izay mpanao lalàna lehibe sy mpisoronabe, mpihazona sy mpiaro ny fomban-drazana taloha. Ôlo-malaza nohalalinina manokana tao amin' ny lova esôterika jiosy sy kristiana i Melkizedeka.

## Jereo koa

* Abrahama
* Epistily ho an' ny Hebreo

* Mpaminanin' ny kristianisma

## Loharano sy fanamarihana