open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amena

Ny hoe **Amena** na **Amen** dia fanambaràna fankatoavana ataon' ny mpino ao amin' ny fivavahana abrahamika izay hita voalohany ao amin' ny Baiboly hebreo, avy eo ao amin' ny Testamenta Vaovao. Ampiasaina amin' ny fivavahana jiosy sy kristianina ary silamo izy io ho teny famaranana na ho valin' ny vavaka atao, na famaranana fihirana koa. Avy amin' ny teny hebreo hoe אָמֵן /*ʾāmēn* ("ho tanteraka anie izany", "ho izany tokoa izany", "aoka ho marina izany" nefa koa "amin' ny fahamarinana") io teny io. Amin' ny teny siriaka dia atao hoe ܐܡܝܢ / *<nowiki/>'amīn*; amin' ny teny arabo dia iny hoe آمين /*ʾāmīn. A*min' ny teny grika kosa dia nadika hoe ἀμήν / *amḗn*.

Ao amin' ny finoana silamo dia matetika io teny io dia tononina amin' ny faran' ny famakiana ny sorata voalohany amin' ny Kor'any, dia ny sorata Al-Fatiha, izay miseho amin' ny endrika teny arabo hoe آمين /*ʾāmīn.*
Arsidiôsezy

Ao amin' ny Eglizy Katôlika, ny **arsidiôsezy** dia diôsezy izay sahanin' ny arseveka. Ny fonenan' ny arseveka dia antsoina hoe "arsevese". Ao amin' ny Fiangonana Ôrtôdôksa sy ny Eglizy Katôlika manaraka fombam-pivavahana tatsinanana (Eglizy Apôstôlika Armeniana, Fiangonana Kôpta, sns.), dia ny teny hoe **arkeparkia** no ampiasaina.

Ny rafi-pitantanan' ny arsidiôsezy iray, anisan' izany ny fizaràna fari-tany ho paroasy, dia mitovy amin' ny an' ny diôsezy. Ny ankabeazan' ny arsidiôsezy dia manana anjara toerana mtrôpôlitana, mampivondrona vondrona diôsezy ao amin' ny faritanim-piangonana: ny diôsezy dia antsoina hoe mpifisy ao amin' ny arsidiôsezy. Misy sampan-draharaha manan-danja kokoa (toy ny fitsarana ambony ara-piangonana, ohatra) no alamina eo amin' ny ambaratongan' ny arsidiôsezy.

Ao amin’ ny Eglizy Katôlika dia manana sata manokana ny diôsezin' i Rôma, izay ny apôstôly Masindahy Piera no eveka voalohany. Amin' ny maha mpandimby an' i Masindahy Petera azy, ilay voafidy ho evekan' i Rôma dia lasa mpitandrina ny Eglizy Katôlika maneran-tany, izany hoe izy no Papa.

Tamin' ny taona 2014, ao amin' ny Eglizy Katôlika dia misy arsidiôsezy lehibe 4, arsidiôsezy metrôpôlitana 551 ary arsidiôsezy tsy metrôpôlitana 77.

## Jereo koa

* Arsidiôsezy - Arseveka - Arsevese

* Diôsezy - Eveka - Evese
* Paroasy
Diôsezy

Ny **diosezy** tany am-boalohany dia fari-piadidiana tao amin' ny Empira Rômana noforonina tamin' ny fotoana nanapahan' ny emperora Diôkletiano, tamin' ny faran' ny taonjato faha-3. Io teny io dia noraisin' ny Eglizy Katôlika mba hanondroana ny faritra misy ny evese, izay nantsoina hoe *[[paroasy]]* tamin' ny voalohany. Izany no faritra apetraka eo ambany andraikitry ny eveka. Ao amin' ny Eglizy Ôrtôdôksa dia ampiasaina ny teny hoe *metrôpôly* izay tarihin' ny metrôpôlita. Misy diôsezy koa ny ao amin' ny Fiangonana anglikana sy amin' ny Fiangonana loterana.

Avy amin' ny teny latina hoe *diœcesis* na *diocesis*, izay avy amin' ny teny grika hoe διοίκησις / *dioíkêsis*, izay midika hoe "fitantanan-draharaha" na "fitondrana" io teny io. Ny *dioecesis* na *diœcesis*, tao amin' ny Empira Rômana faramparany (avy amin' ny Tetrarkia naorin' i Diôkletiano) dia distrika ara-pitantanana mampivondrona faritany maromaro ary eo ambany fiandraiketan' ny vikera, solontena sivilin' ny emperora; ny diôsezy indray dia nozaraina ho *provincia* ("faritany").

## Jereo koa

* Arsidiôsezy
* Paroasy
Empira Alemàna

Ny **Empira Alemàna** no anaran' ny vondron' ny firenena alemàna nanomboka tamin' ny 18 Janoary 1871 hatramin' ny 9 Nôvambra 1918. Atao hoe *Deutsches Reich* na *Deutsches Kaiserreich* na *Deutschland* izy io amin' ny teny alemàna. Avy amin' ny fampiraisana an' i Alemaina izany rehefa i Wilhelm I any  no lasa Kaiser alemàna rehefa nesorin' ny emperora fahatelo Wilhelm II tamin' ny fitondrana izy tamin' ny faran' ny Ady Lehibe Voalohany. Tamin' ny taona 1920, ny nasiôalista alemàna dia nanomboka niantso azy io hoe "Reich Faharoa". Ny anaran' i Alemaina dia "Deutsches Reich" hatramin' izay ka hatramin' ny taona 1945. Ny teny hoe *Reich* dia mety hidika zavatra maro, "empira", "fanjaka-mpanjaka", "fanjakana" na "harena".

Ny ankamaroan' ny mpikambana tao amin' ilay Empire dia mpikambana tao amin' ny *Norddeutscher Bund* ("Kônfederasiôna Alemàna Avaratra") teo aloha. Tamin' ny fotoana samihafa dia nisy vondrona telo noforonin' ny firenena maromaro kely kokoa, ka ny vondrona tsirairay avy dia nantsoin' ny Alemàna sasantsasany hoe "Reich". Ny voalohany dia ny Fanjakana Rômana Masina. Ny faharoa dia ny Empira Alemàna. Ny fahatelo dia ny Reich fahatelo.

Ny teny hoe "Reich Faharoa" dia nampiasain' i Arthur Moeller van den Bruck, mpanoratra nasiônalista tamin' ny taompolo 1920 hanondroana ny Empira Alemàna. Niezaka nampifandray ny Empira Rômana Masina teo aloha izay natanjaka be taloha izy. Resy tamin' ny Ady Lehibe Voalohany i Alemaina ary nianjadian' ny olana lehibe. I Arthur Moeller van den Bruck dia naniry ny hanangana "Reich Fahatelo" mba hampiray an' ilay firenena. Io andian-teny io no nampiasain' ny Nazi tatỳ aoriana mba hahatonga azy ireo hiseho ho matanjaka.

indreto ny fanjakana tao anatin' io empira io:

## Emperora
*William I, German Emperor - 1871-1888
*Friedrich III (emperora) - 1888
*Emperora Wilhelm II - 1888-1918

## Jereo koa

* Jermania
* Alemaina
* Fiteny alemàna
* Fiteny jermanika
Fomba fiasa ara-tantara amam-pitsipiteny

Ny **fomba fiasa ara-tantara amam-pitsipiteny** na **tsikera ara-tantara amam-pitsipiteny** dia fomba fiasa hermeneotikan' ny Baiboly kristiana izay miezaka mitady ny hevitry ny mpanoratra Baiboly tany am-boalohany, mitady izay tiany hampitaina amin' ny mpamaky tamin' izany fotoana izany. Ity fomba fiasa ity dia mampiasa, araka izay azo atao, ny zava-misy manodidina ara-tantara nipoiran' ilay lahatsoratra.

Araka ity fomba fiasa ity, raha ifotorana ny famakafakana ny firafitra ara-pitsipiteny ny andalan-teny (miaraka amin' ny fiheverana ny kolontsaina sy ny tantara ary ny karazana literatiora nanoratana azy) dia toa nikasa hampita fitantarana momba ny zava-nitranga tena nisy tokoa ny mpanoratra. Noho izany dia tokony horaisina ho fanehoana ny tantara ny lahatsoratra. Tokony hadika amin' ny fomba ara-tandindona, na amin' ny fomba ara-tononkalo, na amin' ny fanoharana fotsiny ny andalan-tsoratra masina raha araka ny fahatakarana tsara indrindra, izany no heverina fa tian' ny mpanoratra hampitaina amin' ny mpihaino tany am-boalohany. Io no fomba fiasa voalohany anaovana fandikana hevitra raisin' ny mpamakafaka prôtestanta maro, mpitahiry ny nentin-drazana izay mandà ny fomba famakafakana ara-tantara aman-tsikera amin' ny ambaratonga samihafa (avy amin' ny fandavana tanteraka ny famakafakana ara-tantara aman-tsikera, ataon' ny Prôtestanta fôndamentalista sasany, ka hatramin' ny fanekena voalanjalanja azy io ao amin' ny Eglizy katôlika rômana hatramin' ny taratasy ensiklika *Divino afflante Spiritu*), izay mifanohitra amin' ny fiankinan-doha be loatra amin' ny famakafakana ara-tantara aman-tsikera amin' ny fandalinana ny Baiboly eo amin' ny ambaratonga akademika.

Nipoitra tao anatin' ny Andron' ny Fahazavana (anglisy: *Age of Enlightenment*; frantsay: *siècle des Lumières*) tany amin' ny Tontolo Tandrefana ny fomba fiasa ara-tantara amam-pitsipiteny. Talohan' izany dia nirona amin' ny fanantitranterana ny hevitra efatry ny Soratra Masina ny kristianisma tamin' ny Andro Antenatenany: ara-bakiteny, ara-panoharana, ara-môraly ary anagôzika; na izany aza, ny fandikana dia apetraka ambany fahefan' ny toniam-pampianaran' ny Fiangonana. Ny dingana izorana amin' ny famaritana ny hevitry ny lahatsoratra tany am-boalohany dia amin' ny alalan' ny fandinihana ny lafiny ara-pitsipiteny sy araka ny fandrafetana fehezanteny, ny zava-misy manodidina ara-tantara, ny karazana literatiora ary koa ny fiheverana teôlôjika (kanônika). Na dia tsy misy ny hermeneotika kristiana ôrtôdôksa tatsinanana dia mirona amin' ny famakiana ara-panahy sy ara-panoharana ny Baiboly ny manam-pahaizana ôrtôdôksa, sady mijery ny hevitra avy amin' ny Rain' ny Fiangonana sy ny lovam-pampianaran' ny Fiangonana.

## Jereo koa

* Famakafakana ny Baiboly

* Famakafakana ara-tantara aman-tsikera
* Famakafakana kanônika
* Famakafakana lahatsoratra
* Fitsikerana endrika
* Fitsikerana ny fampandriana an-tsoratra
* Fitsikerana loharano
* Fitsikerana loharano (ampiharina amin' ny Baiboly)
* Hevitra efatry ny Soratra Masina
* Fomba fiasa ara-tantara amam-pitsipiteny
* Fitsikerana lahatsoratra
Mistery (kristianisma)

Ny **mistery** na **zava-miafina** na **hevi-miafina** ao amin' ny kristianisma dia zavatra mahakasika ny tantaran' ny famonjena, dia ny drafi-pamonjena, araka ny hevitr' Andriamanitra hatramin' ny mandrakizay, ary nambaran' i Jesoa Kristy. Ny Testamenta Vaovao, indrindra fa i Paoly, dia mampiasa ny teny hoe "zava-miafin' Andriamanitra" na "hevi-miafin' Andriamanitra" (Kôlôsianna 2:2) mba hilazana ny "tantara masina rehetra, hatramin' ny nahatongavan' i Kristy teto an-tany ka hatramin' ny parosia. Ny Filazantsara no fanambaràna an' ity mistery ity. Ny zava-miafina, ao amin' ny finoana kristiana, dia tsy izay tsy takatry ny saina, fa izay tsy haintsika ny hanapitra ny fahatakarana azy, ary tsy azo takarina amin' ny fomba tanteraka raha tsy amin' ny alalan' ny finoana.

Taty aoriana dia nandray io teny hoe *mistery* io ny Lovam-pampianarana mba hampiharana izany amin' ny sakramenta, toy ny mbola ataon' ny any Atsinanana: ny teny hoe "Mistery Masina" dia ampiasaina any Atsinanana mba hanondroana ny sakramenta, ary indrindra ny Eokaristia. Matetika koa no resahina ny misterin' ny Paska mba hanondroana ny fanavotana vokatry ny fahafatesan' i Kristy sy ny fitsanganany tamin' ny maty.

Any amin' ny Tandrefana, ny teny grika hoe *mysterion* dia nadikan' ny Rain' ny Fiangonana Latina amin' ny teny latina hoe *sacramentum*.
Soratononina

Ny **soratononina** na **sora-tononina** dia ny fandraisana an-tsoratra ny lahatsoratra am-bava: ny olona mampanao sora-tononina dia miteny ary ny iray hafa mandray ilay sora-tononina dia mandfray an-tsoratra ny teny arakaraka izay anononana azy. Amin' ny mpitenin' ny fiteny maro, ny sora-tononina dia ampiasaina ho fitsapana ny fahaizana ny fiteny. Faharoa amin' ny fampianarana ny fahaiza-miteny ny fampiasana sora-tononina izay nampiasaina mba hampahafantarana ny mpianatra ny asa fanoratana, ary hampidirana ny fampianarana momba ny fitondran-tena.
Famakafakana kanônika

Ny **famakafakana kanônika**, na **tsikera kanônika** na **fomba fiasa kanônika**, dia fomba iray andikana ny hevitry ny Baiboly izay mifantoka amin' ny lahatsoratra ao amin' ny kanônan' ny Baiboly amin' ny maha vokatra vita azy.

I Brevard Childs (1923-2007) dia nampalaza io fomba fiasa io, na dia nolaviny manokana aza io anaran' ilay fomba fiasa io. Raha ny karazana famakafakana ny Baiboly hafa dia mifantoka amin' ny niandohan' ny niandohan' ny lahatsoratry ny Baiboly sy ny firafetany ary ny tantaran' ny lahatsoratry ny Baiboly, ny famakafakana kanônika kosa dia mijery ny hevitra ao amin' ny lahatsoratra amin' ny ankapobeny, amin' ny endriny farany, araka ny fandraisan' ny fiarahamonina izay mampiasa azy.

Ny famakafakana kanônika dia iray amin' ireo sampan' ny famakafakana ny Baiboly. Ny mampiavaka azy dia ny fiheverany ny vokatry ny fikarohana ara-tantara aman-tsikera, izany hoe ny fandalinana ara-tsiansa ny Baiboly, sy ny fiheverana ny lahatsoratry ny Baiboly fa amin' ny endriny farany, izay antsoina koa hoe "kanônika".

## Jereo koa

* Famakafakana ny Baiboly

* Famakafakana ara-tantara aman-tsikera
* Famakafakana kanônika
* Famakafakana lahatsoratra
* Fitsikerana endrika
* Fitsikerana ny fampandriana an-tsoratra
* Fitsikeran-doharano
* Fitsikerana loharano (ampiharina amin' ny Baiboly)
* Hevitra efatry ny Soratra Masina
* Fomba fiasa ara-tantara amam-pitsipiteny
* Fitsikerana lahatsoratra
Hevitra efatry ny Soratra Masina

Ny **hevitra efatry ny Soratra Masina** dia fomba fandikana hevitra izay manavaka karazana na ambaratongam-bakiteny efatra ao amin' ny Baiboly. Io foto-pitsipika misy hevitra efatra io, izay teraka tao anatin' ny jodaisma, dia noraisin' ny kristianisma hatramin' ny Rain' ny Fiangonana ary avy eo nivelatra tamin' ny Andro Antenatenany. Lasa tsy nampiasaina intsony amin' ny ampahany io fomba fiasa io amin' ny andro môderina, nefa nifoha indray ny fahalianana aminy tamin' ny taonjato faha-20.

Ao amin' ny lovam-pampianarana jiosy, ao amin' ny Kabala, io endriky ny hermeneotikan' ny Baiboly io dia manavaka heviny efatra ao amin' ny lahatsoratry ny Baiboly: ara-bakiteny (*Pshat*), an-kolaka (*Remez*), hômiletika sy matafôrika (*[[Midrasa|Drash]]*) ary mistika (*Sod*). Ny lovam-pampianarana  kristiana dia mamaritra ireo ambaratonga efatra ireo amin' ireto teny ireto: ara-bakiteny, am-panoharana (alegôrika), trôpôlôjika (na môraly), ary anagôjika.

## Jereo koa

* Famakafakana ny Baiboly

* Famakafakana ara-tantara aman-tsikera
* Famakafakana kanônika
* Famakafakana lahatsoratra
* Fitsikerana endrika
* Fitsikerana ny fampandriana an-tsoratra
* Fitsikerana loharano
* Fitsikerana loharano (ampiharina amin' ny Baiboly)
* Hevitra efatry ny Soratra Masina
* Fomba fiasa ara-tantara amam-pitsipiteny
Fitsikerana lahatsoratra

Ny **fisikerana lahatsoratra** dia siansa eo am-pihaonan' ny tantara, ny filôlôjia, ny <u>fitsikerana haisoratra</u> ary ny literatiora, izay mandalina ny fampandriana an-tsoratra sy ny toe-javatra nisy ny fampandriana an-tsoratra, ary koa ny lovantsofin' ny lahatsoratra tranainy hatra aty amintsika. Taranja ao amin' ny <u>fandalinana lahatsoratra</u> izy nefa miavaka amin' ny fitsikeran-doharano (fandalinana hentitra natao mba hahafantarana ny loharano samihafa izay nahafahan' ny mpanoratra nanoratra ny lahatsoratra na, araka ny famaritana mivelatra kokoa, fandinihana loharano, toy ny lahatsoratra, ny tahirin-kevitra an-tsary masina na an-tsoratsokitra).

Antsoina koa hoe "tsikera famerenana amin' ny laoniny" ny tsikera lahasoratra izay hetsika mikendry ny hamerenana indray, araka ny filazana azo avy amin' ny vavolombelona mbola ananana, ​​ny vontoaty voalohan' ny lahatsoratra, endriky ny asasoratra. Ahitana karazana asa roa miavaka izy, dia ny tsikera ivelany sy ny tsikera anatiny.

## Jereo koa

* Famakafakana ny Baiboly

* Famakafakana ara-tantara aman-tsikera
* Famakafakana kanônika
* Famakafakan-dahatsoratra
* Fitsikerana lahatsoratra
* Fitsikerana endrika
* Fitsikerana ny fampandriana an-tsoratra
* Fitsikeran-doharano
* Fitsikerana loharano (ampiharina amin' ny Baiboly)
* Hevitra efatry ny Soratra Masina
* Fomba fiasa ara-tantara amam-pitsipiteny
Fitsikerana endrika

Ny **fitsikerana endrika** dia fomba fiasa anaovana fitsikerana ny Baiboly, izay noforonina tamin' ny fiandohan’ ny taonjato faha-20, sy manasokajy ny andian-tsoratra masina anaty lasitra arakaraka ny karazan-dahatsoratra ary avy eo dia manandrana mametraka ny karazany tsirairay ao amin' ny vanim-potoana nampitana azy am-bava. Ny fitsikerana endrika dia ny fiezahana hamantatra ny loharano voasoratra nenti-nanoratra ny Baiboly hatrany amin' ny vanim-potoan' ny lovantsofina am-bava, ary hanavahana ireo endri-dahateny am-bava izay niditra tao amin' ny loharano voasoratra. Amin' ny maha ezaka mamantatra ny tantaran' ny lovatsofina azy dia atao hoe "fitsikerana lovantsofina" ny fitsikerana endrika.

Ity karazana fandalinana ity, izay hita fa tsy tena toy ny sekoly famakafakana fa toy fampitodihana ny fikarohana, dia manana an' i Hermann Gunkel (1862-1932) ho mpialoha lalana, izay nanomboka ity fomba fanadihadiana ity tao amin' ny asany momba ny Genesisy sy ny Salamo.

I Hermann Gunkel (1862-1932), i Martin Noth, i Gerhard von Rad ary ny manam-pahaizana hafa tany am-boalohany dia namolavola fitsikerana endrika momba ny fandalinana ny Testamenta Taloha; nampiasain' izy ireo izany mba hanampiana ny petra-kevitra ara-tahirinkevitra amin' ny fiheverana ny lovantsofina am-bava ifotorany. I Karl Ludwig Schmidt sy i Martin Dibelius (1883-1947) ary i Rudolf Bultmann no nampihatra ny fitsikerana endrika tamin' ny Filazantsara tatỳ aoriana.

Ny sanganasa lehibe momba izany, izay saika niara-niseho tany Alemaina, dia ny *Die Formgeschichte des Evangeliums* nataon' i Martin Dibelius, navoaka tao Tübingen tamin' ny taona 1919, ny *Der Rahmen der Geschichte Jesu* nataon' i Karl Ludwig Schmidt, navoaka tany Berlin tamin' ny taona 1919, ary ny *Die Geschichte der synoptischen Tradition* nataon' i Rudolf Bultmann, navoaka tao Göttingen tamin' ny taona 1921.

Na dia nahazo fanohanana be aza ny fitsikerana endrika tamin' ny fandalinana ny Testamenta Taloha sy ny Testamenta Vaovao nandritra ny taonjato faha-20 dia nitombo ny fanakianana teo amin' ny fiarahamonina akademika tao anatin' ireo taompolo farany ary nihena ny heriny eo amin' ny sehatry ny famakafakana Baiboly.

## Jereo koa

* Famakafakana ny Baiboly
* Famakafakana ara-tantara aman-tsikera
* Famakafakana kanônika
* Famakafakana lahatsoratra
* Fitsikerana endrika
* Fitsikerana ny fampandriana an-tsoratra
* Fitsikerana loharano
* Fitsikerana loharano (ampiharina amin' ny Baiboly)
* Hevitra efatry ny Soratra Masina
* Fomba fiasa ara-tantara amam-pitsipiteny
Bazalta

Ny **bazalta** na **vatongaly** dia vato magmatika avy amin' ny volkano, vokatry ny magmà mihamangatsiaka haingana ary miavaka noho ny firafitra mineralôjikany: plajiôklazy (50 %), pirôksena (25 hatramin' ny 40 %), ôlivina (10 hatramin' ny 25 %), ary 2 hatramin' ny 3 % manetita. Eto amin' ny Tany dia avy amin' ny volkano ny bazalta ary anisan' ny singa fototra amin' ny hodi-tany ambany ranomasina. Eny amin' ny Volana, ny bazalta no mandrafitra ny velaran' ny faritra maizina ("ranomasim-bolana"). Singa manan-danja amin' ny hoditry ny planeta Marsa sy Venosy ary Merkiora izy io.

Ny bazalta dia vato manana toetra melanôkrata mankany amhôlômelanôkrata (maizina hatramin' ny tena maizina) manana firafitra mikrôlitika, avy amin' ny fitsonika ampahany amin' ny akanjon-tany misy peridôtitika (lerzôlita).

Fivoahan' ny bazalta ety ivelany lehibe indrindra fantatra ny Tohatohatr' i Siberia (Rosia), ny Tohatohatr' i Deccan any India, ny Lembalemban' i Kôlômbia any Etazonia, ny tangoron-tendrombohitra Tassili n'Ajjer any Alzeria ary ny ranom-bolokano triasika any Amerika Avaratra. Rafitra bazaltika malaza indrindra angamba ny Clochán an Aifir any Irlandy, izay ahitana ny "orga" bazaltika (miendrika tsanganana, matetika enin-dafy). Any Frantsa dia ahitana azy io indrindra ao amin' ny Massif Central. Niforona amin' ny alalan' ny bazalta ny faritra maizina amin' ny Volana ("ranomasim-bolana").
Fitsikerana loharano

Ny **fitsikerana loharano** dia ny dingana fanombanana loharanom-baovao, izany hoe: tahiarin-kevitra, olona, lahateny, diam-panondro, sary pika, fandinihana, na izay rehetra ampiasaina mba hahazoana fahalalana. Raha mifandraika amin' ny tanjona iray, ny loharanom-baovao iray dia mety ho manan-kery kokoa na latsaka, azo itokisana kokoa na manan-danja kokoa. Amin' ny ankapobeny, ny "fitsikerana loharano" dia fandalinana iraisan-taranja momba ny fanombanana ny loharanom-baovao ho an' ny lahasa iray.

## Jereo koa

* Famakafakana ny Baiboly
* Famakafakana ara-tantara aman-tsikera
* Famakafakana kanônika
* Famakafakana lahatsoratra
* Fitsikerana endrika
* Fitsikerana ny fampandriana an-tsoratra
* Fitsikerana loharano
* Fitsikerana loharano (ampiharina amin' ny Baiboly)
* Hevitra efatry ny Soratra Masina
* Fomba fiasa ara-tantara amam-pitsipiteny
* Fitsikerana lahatsoratra
Fitsikerana loharano (ampiharina amin' ny Baiboly)

Ny **fitsikerana loharano**, amin' ny famakafakana ny Baiboly, dia manondro ny fiezahana hametraka ny loharano ampiasain' ny mpanoratra sy mpamoaka lahatsoratra (mpampandry an-tsoratra) ao amin' ny Baiboly. Tamin' ny taonjato faha-18 no niandohany tamin' ny asasoratr' i Jean Astruc, izay nampifanaraka ny fomba fiasa maro efa novolavolaina teo aloha hanadihadiana ny lahatsoratra tamin' ny Andro Taloha (indrindra fa ny *Ἰλιάς* / *Iliás* nosoratan' i Hômera, atao hoe *Illiade*) ho amin' ny fanadihadiana nataony manokana momba ny loharanon' ny Bokin' ny Genesisy. Avy eo dia nampandrosoin' ny manam-pahaizana alemàna izy io tao amin' ny atao hoe "fitsikerana ambony kokoa", teny tsy ampiasaina firy intsony. Ny tena tanjon' ireo manam-pahaizana ireo dia ny hamerina indray ny tantaran' ny lahatsoratry ny Baiboly sy ny tantara ara-pivavahan' i Isiraely tamin' ny Andro Taloha.

Ny fitsikerana loharano dia fandalinana hentitra natao mba hahafantarana ny loharano samihafa izay nahafahan' ny mpanoratra nanoratra ny lahatsoratra na, araka ny famaritana mivelatra kokoa, fandinihana loharano, toy ny lahatsoratra, ny tahirin-kevitra an-tsary masina na an-tsoratsokitra.

## Jereo koa

* Famakafakana ny Baiboly
* Famakafakana ara-tantara aman-tsikera
* Famakafakana kanônika
* Famakafakana lahatsoratra
* Fitsikerana endrika
* Fitsikerana ny fampandriana an-tsoratra
* Fitsikerana loharano
* Fitsikerana loharano (ampiharina amin' ny Baiboly)
* Hevitra efatry ny Soratra Masina
* Fomba fiasa ara-tantara amam-pitsipiteny
* Fitsikerana lahatsoratra
Farihy Tritriva

Ny **Farihy Tritriva**, dia farihy eto Madagasikara. Ao amin' ny faritra Vakinankaratra, faritanin' i Antananarivo.

## Gallery

File:Lake Tritriva 02.jpg|
File:Lac Tritriva 3.jpg|
File:Lac Tritriva 6.jpg|


## Jereo koa
*Listrin'ny Farihy eto Madagasikara

* Farihin' Alaotra
* Farihin' Anosy
* Farihy Besaroy
* Farihin' Ihotry
* Farihin' Itasy
* Farihy Kinkony
* Farihy Mandraka
* Farihy Mantasoa
* Farihy Tritriva
* Farihiny Tsimanampetsotsa
Famakafakana ara-tantara aman-tsikera

Ny **famakafakana ara-tantara aman-tsikera** na **fomba fiasa ara-tantara aman-tsikera** dia famakafakana lahatsoratra mandinika ny tantaran' ny fandraisana ny Baiboly, ny toe-javatra ara-tantara manodidina izany, ny zotra sy ny dingana amin' ny famokarana ary ny lahatsoratra ary ny mpandray azy, izany hoe ny tontolo tao ambadik' ilay lahatsoratra.

Tany am-boalohany, ny famakafakana ara-tantara aman-tsikera dia sampana amin' ny famakafakana ny Baiboly niseho tamin' ny tapaky ny taonjato faha-19, indrindra fa tany Alemaina, na dia nisy mpialoha lalana aza izy io tamin' ny taonjato faha-17. Amin’ izao taonjato faha-21 izao dia io no fomba ampiasain’ ny manam-pahaizana momba ny Baiboly (biblista). Ny manampy amin' ny fanaovana io famakafakana io ny taranja tantara, ny haifiteny, ny filôzôfia, ny epigrafia, ny sôsiôlôjia, ny arkeôlôjia, ny famakafakana ara-tantara aman-tsikera izay mandinika ny niandohan' ny Testamenta Taloha sy ny Testamenta Vaovao. Ity fomba fiasa ity dia mifantoka manokana amin' ny loharanon' ny tahirin-kevitra mba hamaritana ny mpanoratra sy ny daty ary ny toerana nanaovana azy. Liana amin' ny loharano ivelan' ny Baiboly koa izy ary miavaka amin' ny tsikera lahatsoratra (na "tsikera ambany"), izay mikendry ny hanorina ny dikan-teny tany am-boalohany amin' ny lahatsoratra na ny toetra anelanelany isan-karazany.

Maro ny teôria azo avy aminy, anisan' izany ny lamin-kevitr' i Graf-Wellhausen momba ny fanoratana ny Pentateoka, izay petra-kevitra nilaozana nanomboka tamin' ny taompolo 1970 rehefa hita ny môdely matsilo kokoa, izay novokarin' ny famakafakana ara-tantara aman-tsikera koa. Teo amin' ny sehatry ny fandalinana ny Testamenta Vaovao dia nipoitra ny petra-kevitry ny loharano roa, izay vahaolana nekena indrindra hamahana ny olana sinôptika nandritra ny taonjato iray mahery.

## Jereo koa

* Famakafakana ny Baiboly
* Famakafakana ara-tantara aman-tsikera
* Famakafakana kanônika
* Famakafakana lahatsoratra
* Tsikera lahatsoratra
* Fitsikerana endrika
* Fitsikerana ny fampandriana an-tsoratra
* Fitsikerana loharano
* Fitsikerana loharano (ampiharina amin' ny Baiboly)
* Hevitra efatry ny Soratra Masina
* Fomba fiasa ara-tantara amam-pitsipiteny
Ambohitsara Atsinanana

**Ambohitsara Atsinanana** dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananajary, Faritra Vatovavy, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia ?? araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2018.

## Renirano
* Fanatara
Fanatara

I **Fanatara** dia reniranon' i Madagasikara ao amin' ny faritra Vatovavy, ao amin' ny faritanin' i Fianarantsoa, izay mivarina avy ao afovoan-tany mankany atsinanana ao amin' ny Lakandranon' ny Pangalana sy Ranomasimbe Indiana.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Fahiry Analampotsy

Ny **Farihy Morongara**, dia farihy eto Madagasikara. Ao amin' ny faritra Vatovavy, faritanin' i Toamasina.

Velarantany: ??
Kaominina:  Antanambao (Nosy Varika)

## Jereo koa
* Farihin' Alaotra
* Farihin' Anosy
* Farihy Besaroy
* Farihin' Ihotry
* Farihin' Itasy
* Farihy Kinkony
* Farihy Mandraka
* Farihy Mantasoa
* Farihy Tritriva
* Farihiny Tsimanampetsotsa

* https://mapcarta.com/36233244
*Listrin'ny Farihy eto Madagasikara
*Lakandranon' ny Pangalana
Fitsikerana ny fampandriana an-tsoratra

Ny **fitsikerana ny fampandriana an-tsoratra** dia fomba famakafakana ny Baiboly izay mihevitra ny mpanoratra an' ilay lahatsoratra ho mpampandry an-tsoratra ny tahirin-kevitra loharano. Mifanohitra amin' ny fitsikerana endrika, izay taranja mpihavana aminy, ny fitsikerana ny fampandriana an-tsoratra izay tsy mijery ny ampahany isan-karazany amin' ny fitantarana mba hahitana ny karazan-dahatsoratra tany am-boalohany. Mifantoka amin' ny fomba namolavolan' ny mpampandry an-tsoratra sy namolavolany ny fitantarana mba hanehoana fikendrena ara-teôlôjia sy ara-ideôlôjia.

## Jereo koa

* Famakafakana ara-tantara aman-tsikera
* Famakafakana kanônika
* Famakafakana lahatsoratra
* Fitsikerana lahatsoratra
* Fitsikerana endrika
* Fitsikerana ny fampandriana an-tsoratra
* Fitsikerana loharano
* Fitsikerana loharano (ampiharina amin' ny Baiboly)
* Hevitra efatry ny Soratra Masina
* Fomba fiasa ara-tantara amam-pitsipiteny
Fiangonan' i Danemarka

Ny **Fiangonan' i Danemarka** na **Fiangonana Evanjelika Loteranan' i Danemarka** dia fiangonana loterana, ohanan' ny fanjakana any Danemarka. Ny fahefana fara tampony ivelan' ny fivavahana mifehy an' ilay fiangonana dia ahitana ny mpanjaka sy ny Antenimieran' i Danemarka (atao hoe *Folketinget*). Tamin' ny 1 Janoary 2023 dia 72,1 % amin' ny mponina any Danemarka no mpikambana ao, na dia an-tsitrapo aza ny maha-mpikambana. Amin' ny teny danoà izy dia atao hoe *Folkekirken*, ("Fiangonam-bahoaka") na, nefa tsy amin ny fomba oôfisialy, *den danske folkekirke*, ("Fiangonan' ny vahoaka danoà"), fa amin' ny fiteny grinlandika dia *Ilagiit* ("ny Fiangonana").

Ny kristianisma kalkedôniana dia nampidirin' i Ansgar, arsevekan' i Hamburg-Bremen tany Danemarka tamin' ny taonjato faha-9. Tamin' ny taonjato faha-10 dia nanjary katôlika ny mpanjaka Harald Blåtand Gormsen (na Haraldr Blátǫnn Gormsson, amin' ny teny nôrveziana) ary nanomboka nandamina ny fiangonana, ary tamin' ny taonjato faha-11 dia noraisin' ny olona amin' ny ankapobeny ny kristianisma manerana ilay firenena. Hatramin' ny Refôrmasiôna tany Danemarka, ity Fiangonana ity dia lasa loterana evanjelika, ary nitazona ny ankamaroan' ny fanao litôrjikan' ny Fiangonana Ambony talohan' ilay Refôrmasiôna.

Ny Lalàm-panorenan' i Danemarka tamin' ny taona 1849 dia nanendry ny fiangonana ho "fiangonan' ny Vahoaka Danoà" ary nandidy ny fanjakana mba hanohana azy io araka izany.

Ny Fiangonan' i Danemarka dia manohy mitazona ny Episkôpata ara-tantara (izany hoe ny fampitana ny fahefana avy amin' ny eveka iray mankany amin' ny iray hafa.). Ny fahefana ara-teôlôjia dia omena ny eveka: eveka folo any Danemarka ary iray any Groenlandy, izay samy manara-maso diôsezy iray avy. Ny evekan' i Copenhagen dia *primus inter pares* (lehiben' izy rehetra).

Ny rafi-pitantanam-piangonana ao amin' ny Fiangonan' i Danemarka dia episkôpaliana. Nisy mpikambana niisa 4 276 271 ilay fiangonana tamin' ny Janoary 2012, izany hoe 72,1 % amin' ny mponina ao Danemarka. Tsy misy ny arsidiôsezy. Mizara ho diôsezy miisa 11 ilay fiangonana ary misy paroasy miisa 2 163 tamin' ny taona 2019.

## Jereo koa

* Loteranisma
* Prôtestantisma
* Fiangonan' i Nôrvezy
* Fiangonan' i Soeda
* Fanavaozana prôtestanta
* Ôrdinasiôn' ny olona manambady ny mitovy fananahana aminy
* Fanamasinam-panambadian' ny mitovy fananahana
United Society Partners in the Gospel

Ny **United Society Partners in the Gospel** (**USPG**) dia fikambanana mpanao asa avy ao amin' ny Fanjakana Mitambatra (voasoratra anarana amin' ny laharana 234518). Ity fikambanana ity dia natsangana voalohany tamin' ny alalan' ny  Dina-mpanjaka (anglisy: *Royal Charter*) tamin' ny taona 1701 sady nampitondraina ny anarana hoe **Society for the Propagation of the Gospel in Foreign Parts** (SPG) amin' ny maha fikambanana misiôneran' ny "fiangonana ambony" ao amin' ny Fiangonan' i Angletera ary niasa tao amin' ny zanatany telo ambin' ny folon' i Amerika Avaratra. Novana anarana hoe **United Society for the Propagation of the Gospel** (**USPG**) ilay vondrona tamin' ny taona 1965 taorian' ny nandraisany ny asan' ny Universities' Mission to Central Africa (UMCA).

Tamin' ny taona 1968 dia nanatevin-daharana ny fikambanana ihany koa ny Cambridge Mission to Delhi. Nanomboka ny volana Nôvambra 2012 ka hatramin' ny 2016 dia **United Society** (na **Us**) no lasa anarany. Tamin' ny taona 2016 no nambara fa hiverina amin' ny anarana hoe **USPG** ilay fikambanana, ka amin' ity indray mitoraka ity, izay fanafohezana ny hoe **United Society Partners in the Gospel**, nanomboka tamin' ny 25 Aogositra 2016.

Nandritra ny telonjato taona mahery niasany, ity fikambanana ity dia nanohana lehilahy sy vehivavy maherin' ny 15 000 amin' ny andraikitra famitana iraka (misiôna) ao anatin' ny Fiombonambe Anglikanina (Anglican Communion) maneran-tany. Miasa amin' ny alalan' ny fiangonana mpiara-miombon' antoka eo an-toerana ilay fikambanana, ka ny zavatra ifantohany amin' izao fotoana izao dia ny fanohanana ny tetikasa fanampiana vonjy maika sy ny fampandrosoana maharitra ary ny tetikasa fanofanana mpitarika kristiana. Ity fikambanana mikarakara fiantrana ity dia mamporisika ny paroasy any amin' ny Fanjakana Mitambatra sy Irlandy mba handray anjara amin' ny asa fitoriana kristiana amin' ny alalan' ny fanangonam-bola sy ny vavaka, ary amin' ny fametrahana rohim-pifandraisana miaraka amin' ny tetikasany maro manerana izao tontolo izao.
Quaker Peace and Social Witness

Ny **Quaker Peace & Social Witness** (**QPSW**), fantatra taloha amin' ny anarana hoe **Friends Service Council**, ary avy eo tamin' ny hoe **Quaker Peace and Service**, dia iray amin' ireo komity foibe ao amin' ny fivoriana isan-taona  ataon' ny Fikambanan' ny Sakaiza (Religious Society of Friends) any Britaina Lehibe, izay fikambanana nasiônalin' ny Quakers any Britaina Lehibe. Miasa izy io mba hampiroboroboana ny fijoroana vavolombelona ataon' ny Sakaiza britanika momba ny fitovian-jo, ny rariny, ny fandriampahalemana, ny fahatsorana ary ny fahamarinana. Ity fikambanana ity dia miara-miasa amin' ny vondrom-panerena madinila eo an-toerana sy vondrom-panerena lehibe iraisam-pirenena.

Tamin' ny taona 1947, ny *Friends Service Council* ("Filankevitry ny Fanompoan' ny Sakaiza") tamin' izany fotoana izany dia nahazo ny Loka Nobel ho an' ny Fandriampahalemana niaraka amin' ny American Friends Service Committee ("Komitin' ny Fanompoan' ny Sakaiza Amerikana)", tamin' ny anaran' ny Quakers.
Fiangonan' i Jehovah Tompon' ny Sabata Andro Fahafito

Ny **Fiangonan' i Jehovah Tompon' ny Sabata Andro Fahafito** na **FJTSa7**, dia fiangonana kristiana pentekôtista niorina teto Madagasikara tamin' ny fomba ôfisialy tamin' ny taona 1996.

"Indro ny faharetan' ny olona masina dia izay mitandrina ny didin' Andriamanitra sy ny finoana an' i Jesosy Kristy, izany tenin' Andriamanitra": izany no iorenan' ny fampianarana rehetra sy ny finoana ao amin' ny FJTSa7. 

Manindry mafy ny fiteraham-baovao amin' ny rano sy ny Fanahy izy ireo, izay varavarana hahitana sy hidirana ao amin' ny fanjakan' Andriamanitra. Mampianatra sady miaina ny atao hoe batisan' ny Fanahy Masina ilay fiangonana izay mandray izany ho fankasitrahan' Andriamanitra azy. Ny 5 Desambra 1996 no heverin' ny mpino ao amin' ity fiangonana ity fa nirotsaka faobe voalohany tao aminy ny Fanahy Masina, izany dia ampitahainy amin' ny andro Pantekôsta. Mino koa izy ireo fa niverina izany batisan' ny Fanahy Masina faobe izany tamin' ny 17 jolay 1999. Tamin' ny taona 2012 no nahazo faminaniana ny FJTSa7 hanosorana ny mpitarika azy ireo ho tonga Apôstôly.

Manana onjam-peo fitoriana ny filazantsara antsoina hoe Radio FmFoi (Feo Mahery ny Finoana). Ny Apôstoly Benjamina no loharano nipoiran' izany fiangonana izany. Efa miitatra maneran-tany ity fiangonana ity ankehitriny satria ahitana ivo-toerana misy azy ireo avokoa ny kôntinenta dimy.

## Jereo koa

* Pentekôtisma eto Madagasikara
* Evanjelisma eto Madagasikara
* Pentekôtisma
* Evanjelisma
* Kristianisma eto Madagasikara

## Rohy ivelany

* "Eglise apostolique internationale " in fmfoi-apostolic.com/accueil/
United Pentecostal Church International

Ny **United Pentecostal Church International** (**UPCI**) dia antokom-pinoana pentekôtista onitariana izay manana foibe any Saint Louis any Etazonia, niforona tamin' ny taona 1945 tamin' ny alalan' ny fitambanan' ny Pentecostal Church, Inc. sy ny Pentecostal Assemblies of Jesus Christ teo aloha.

Ny United Pentecostal Church International dia nanomboka tamin' ny fiangonana 521 ary nitombo ho fiangonana maherin' ny 43 000 (anisan' izany ny asan' ny lahasa zanany sy ny toeram-pitorian-teny), ny mpanao raharaha miisa 43 000, ary ny fitambaran' ny mpino maherin' ny 5,6 tapitrisa maneran-tany. Ny fikambanam-pirahalahiana iraisam-pirenenan' ny Pentekôtista Miray dia ahitana fikambanana nasiônaly izay mivondrona ho Filankevitra Maneran-Tanin' ny UPCI, izay tarihin' ny mpitantana jeneralin' ny UPCI, David K. Bernard amin' izao fotoana izao.

Amin' ny maha pentekôtista onitariana azy dia laviny ny Trinite. Anisan' ity antokom-pinoana ity ny Fiangonana Pentekôtista Mitambatra eto Madagaskara.

## Jereo koa

* Evanjelisma

* Pentekôtisma
* Antitrinitarisma
United States Department of State

Ny **United States Department of State** (**DOS**), na **State Department**, dia departemanta mpanatanteraka ao amin' ny governemanta federaly amerikana izay miandraikitra ny pôlitika ivelany sy ny fifandraisana amin' ny firenena any ivelany.  Noho izy mitovy amin' ny Ministeran' ny Raharaham-bahiny any amin' ny firenena hafa, ny andraikiny voalohany dia ny manoro ny filoha amerikana momba ny fifandraisana iraisam-pirenena, ny fitantanana iraka diplômatika, ny fifampiraharahana amin' ny fifanarahana iraisam-pirenena ary ny fisolontenan' i Etazonia ao amin' ny Firenena Mikambana. Ny foibe dia ao amin' ny Harry S Truman Building, trano vitsivitsy miala ny White House, ao amin' ny manodidina ny Foggy Bottom any Washington, D.C.; ny "Foggy Bottom" dia matetika ampiasaina hanondroana azy koa.

Niorina tamin' ny taona 1789 amin' ny maha sampana fitantanan-draharaha voalohany ao amin' ny fahefana mpanatanteraka amerikana azy ny United States Department of State izay heverina ho anisan' ireo masoivoho mpanatanteraka matanjaka sy malaza indrindra. Ny sekreteram-panjakana amerikana, izay manao tatitra mivantana amin' ny filoha amerikana sady mpikambana ao amin' ny kabinetra, no mitarika azy. Mitovy amin' ny minisitry ny Raharaham-bahiny ny sekreteram-panjakana izay lehiben'ny diplômasia sy solontena federaly any ivelany, ary izy no tompon' andraikitra voalohany ao amin' ny kabinetra amin' ny filaharam-pahamboniana sy eo amin' ny lalam-pifandimbiasan' ny filoham-pirenena. Ny tompon-toerana amin' izao fotoana izaodia i Antony Blinken, izay notendren' ny filoha Joe Biden ary nohamafisin' ny Antenimieran-doholona amerikana tamin' ny 26 Janoary 2021, tamin' ny latsa-bato 78–22.

Tamin' ny taona 2019 ny State Department dia mitantana toerana diplômatika miisa 273 maneran-tany, faharoa aorian' ny Minisiteran' ny Raharaham-bahiny ao amin' ny Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina. Izy ihany koa no mitantana ny U.S. Foreign Service ("Raharaham-bahiny amerikana"), manome fiofanana diplômatika ho an' ireo manampahefana sy miaramila  amerikana, mampiasa fahefana ampahany amin' ny fifindra-monina, ary manome tolotra isan-karazany ho an' ny Amerikana, toy ny famoahana pasipaoro sy viza, fanomezana toro-hevitra momba ny fandehanana any ivelany, ary ny fampandrosoana ny fifandraisana ara-barotra any ivelany. Ny Department of State dia mitantana ny sampam-pitsikilovana sivily tranainy indrindra any Etazonia, dia ny Bureau of Intelligence and Research, ary mitazona sampana miandraikitra ny fampiharana ny lalàna, dia ny Diplomatic Security Service.
Church Mission Society

Ny **Church Mission Society** (**CMS**), izay fantatra teo aloha amin' ny anarana ho hoe **Church Missionary Society**, dia fikambanana misiônera britanika anglikanina miara-miasa amin' ny kristiana manerana izao tontolo izao. Niorina tamin' ny taona 1799 ny CMS dia nahasarika lehilahy sy vehivavy maherin' ny sivy arivo ho mpiara-miombon' antoka amin' ny asa fitoriana nandritra ny 200 taona teo amin' ny tantarany. Ity fikambanana ity koa dia nanome ny anarany "CMS" ho an' ny fikambanana maromaro, izay efa mahaleo tena ankehitriny, manerana izao tontolo izao, anisan' izany i Aostralia sy i Zelandy Vaovao.
Pentekôtisma onitariana

Ny **pentekôsta onitariana**, indraindray antsoina hoe **hetsika Jesoa Irery Ihany** na **pentekôtisman' ny Anaran' i Jesoa** dia hetsika ara-pivavahana tsy mampianatra ny Trinite ao anatin' ny firehana prôtestantan' ny kristianisma fantatra amin' ny anarana hoe pentekôtista. Atao hoe *Oneness Pentecostalism* na *Jesus's Name Pentecostalism* na *Jesus Only movement* izy amin' ny teny anglisy.

Avy amin' ny fampianaram-pinoany momba ny natioran' Andriamanitra, izay manakaiky ny mônarkianisma môdalista. Ao amin' ny foto-pampianaran' ny Pentekôtista onitariana dia tsy misy afa-tsy Andriamanitra tokana, fanahy iray tsy misy fanavahana persôna, ​​izay miseho amin' ny fomba maro, anisan' izany ny Ray sy ny Zanaka ary ny Fanahy Masina. Mifanohitra tanteraka amin' ny foto-pampianarana momba ny persôna telo na olona telo miavaka sy mandrakizay, napetraky ny teôlôjian' ny Trinite, izay ifikiran' ny ankamaroan' ny fiangonana kristiana izany.

Ny mpino onitariana dia manao batisa amin' ny anaran' i Jesoa Kristy, fa tsy mampiasa raikipohy trinitera. Amin' izy ireo dia i Jesoa no hany anaran' ny Ray sy ny Zanaka ary ny Fanahy Masina, ka noho izany ny hetsika ara-pivavahana rehetra dia tsy maintsy tanterahina amin' ny fiantsoana io anarana tokana io.

Ny hetsika pentekôtista onitariana dia nipoitra voalohany tany Amerika Avaratra tamin' ny taona 1914 taorian' ny fisarahana noho ny fifandirana momba ny foto-pampianarana tao anatin' ilay antsoina hoe *Finished Work Pentecostal* (izay nipoitra koa avy amin' ny fisarahana tamin' ny pentekôtisman' ny fahamasinana, na *Holiness Pentecostalism*) - indrindra tao amin' ireo Fiangonan' Andriamanitra (frantsay: *Assemblées de Dieu*). Milaza ho manana mpikambana miisa 24 tapitrisa eo ho eo ity hetsika ity.

Ireto fiangonana tanisana manaraka ireto, izay ao amin' ity hetsika ity, dia manana ny ampahany be amin' ny mpikambana ao aminy any Etazonia, raha tsy misy fanamarihana hafa:

* Apostolic Assembly of the Faith in Christ Jesus;
* Assemblies of the Lord Jesus Christ;
* Bible Way Church of Our Lord Jesus Christ;
* Church of the Lord Jesus Christ;
* Church of Our Lord Jesus Christ of the Apostolic Faith;
* Tena Fiangonan' i Jesoa (miorina any Sina, miaraka amin' ireo vondrom-piarahamonina manan-danja any amin' ny firenena hafa);
* United Pentecostal Church International (izay iraisan' ny Fiangonana Pentekôtista Mitambatra eto Madagasikara);
* Jesus Miracle Crusade (miorina any Filipina);
* Iglesia Evangelica Apostolica del Nombre de Jesus (miorina any Ekoadôra)
* Pentecostal Assemblies of Jesus Christ;
* Pentecostal Assemblies of the World (miorina ao Etazonia, nefa manana mpino maro koa any amin' ny firenena hafa, indrindra fa any Karaiba sy aty Afrika atsimon' i Sahara);
* Pentecostal Churches of Christ
Ambohitrova

*'Ambohitrova* dia kaominina malagasy ao amin' ny distrikan' i Manakara, Faritra Fitovinany, Faritanin' i Fianarantsoa. Ny isa-mponiny dia 3659 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2018.

## Renirano
*Sandrananta

## Rohy ivelany
Jane Collins (misiônera)

I **Jane Marie Collins** dia vehivavy evanjelista sy misiônera mitety tany izay nanorina ny Fiangonana Jesosy Mamonjy eto Madagasikara, niaraka amin' ny vadiny Mounir Aziz Daoud. Teraka tamin' ny 28 Jona 1912 tao Dallas Texas any Etazonia ary maty tao Antananarivo eto Madagasikara tamin' ny taona 1999 Ramatoa Jane Collins. 

Zanakavavin' i Frederick Eugene Collins sy Annie Charlata Neilson izy. Evanjelistra niasa maneran-tany izay nitory tany amin' ny tany maro nandritra ny am-polo taona maro. Nahasarika olona an-tapitrisany maro tany amin' ny faritra Atsinanana Afovoany, taty Afrika, tany Azia, tany Amerika Atsimo, sns ny fitoriana nataony. Fahagagana maro no voalaza fa nitranga tamin' ny fivoriana nataony. Izy sy ny vadiny Mounir Aziz Daoud dia nitarika ny *International Bible Association*  ("Fikambanana Iraisam-pirenena momba ny Baiboly") izay nizara Baiboly tamin' ny fiteny maro. 

## Tantara
I Jane Collins dia efa misônera za-draharaha, niasa enin-taona tany Però nalefan' ny Fiangonan' Andriamanitra, any Etazonia, tamin' ny fihaonany tamin' ny taona 1952 nandritra ny fitoriana ny filazantsara any Ejipta. Izy dia nanao asa fitoriana ny filazantsara miaraka amin' ny vadiny, nanomboka tamin' ny taona 1953 tamin' ny anarana hoe *The Voice of Miracles and Missions* (ankehitriny *International Bible Association*). Nanapa-kevitra i Jane Collins miaraka amin' ny vadiny Mounir Aziz Daoud hanao fitoriana ny filazantsara eto Madagasikara tamin' ny taona 1961. 

Ity evanjelista ity, raha ny marina, dia anisan' ireo mpitory teny pentekôtista malaza tany Amerika Avaratra. Mbola tsy nanambady izy raha nitory teo anatrehan' ny mpihaino an' arivony tany Ejipta sy tany Etiôpia izy tamin' ny taona 1952. Efa nanambady izy  tamin' ny izy nitory any India tamin' ny taona 1953-1954. Izy ihany koa no nihaika ny vahoaka malagasy tamin’ ny kônferansa lehbe voalohany tamin’ ny taona 1961 tany amin’ ny manodidina an’ Antananarivo sy teny amin’ ny tsenan' i Fenoarivo.

Rehefa avy nanorina, tamin’ ny Jolay 1963, ny Fiangonana Jesosy Mamonjy, izay fiangonana pentekôtista voalohany teto Madagasikara izy mivady, dia nanangana sekoly fianarana Baiboly mba hanofanana ny mpitandrina malagasy hiasa ho an' ilay fiangonana, ka i Jane Collins izay, nanam-pahaizana ara-teôlôjia avy tao amin' ny Fiangonana ' Andriamanitra no nisahana ny fampianarana. Ny asa fanompoana dia niarahan' izy mivady izay mikendry ny fitoriana ny filazantsara maneran-tany. I Jane sy i Mounir Aziz Daoud dia anisan' ny hetsika natomboka tamin' ny tapaky ny taompolo 1940.

## Jereo koa

* Fiangonana Jesosy Mamonjy
* Pentekôtisma eto Madagasikara

## Loharano sy fanamarihana
Antodinga

**Antodinga** dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ikongo, Faritra Fitovinany, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 15977 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2018.

## Renirano
*Faraony
Amborobe

I **Amborobe (Vohipeno)** dia kaominina malagasy ao amin' ny distrikan'i Vohipeno, Faritra Fitovinany, Faritanin' i Fianarantsoa. Ny isan' ny mponina ao aminy dia 4586 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2018.

## Jereo koa

*Madagasikara
**Kaominina any Madagasikara
***Amborobe (Vohipeno)

## Rohy ivelany

﻿
Vatana (Manakara)

I **Vatana** dia kaominina malagasy ao amin' ny distrikan' i Manakara, Faritra Fitovinany, Faritanin' i Fianarantsoa. Ny isan' ny mponina ao aminy dia 9617 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2000.

## Rohy ivelany
* ilo.cornell.edu - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.
Ankara

I **Ankara** no renivohitr' i Torkia nanomboka tamin' ny 13 Ôktôbra 1923 ary tanàna faharoa lehibe indrindra ao amin' ilay firenena, aorian' i Istanbul. Any amin' ny Faritra Anatôlia Afovoany (tiorka: *İç Anadolu Bölgesi*) no misy azy.  Nantsoina taloha hoe *Angora* sy *Ancyra* izy tamin' ny Andro Taloha,

Izy koa dia prefektioran' ny faritany mitovy anarana aminy. Ny mponina ao dia antsoina hoe Ankariôta. Misy mponina maherin' ny dimy tapitrisa ny ao, ary 938 m no misy azy ambonin' ny ranomasina. I Ankara sy ny manodidina dia nisy mponina miisa 5 782 285 tamin' ny 31 Desambra 2022.

## Fiavian' ilay anaran-tanàna
Aγκυρα / *Ankyra* no anarana nahafantaran' ny Galatiana sy ny Rômana ary ny Frigiana (na Frijiana) an' i Ankara. Io teny io dia manondro ny vatofantsika amin' ny teny grika, izany no nahatonga ny angano hanazava fa io no toerana nahitan' i Midas (mpanjakan' ny Frigiana) vatofantsika. Io marika io koa dia hita amin' ny vola madinika tranainy sasany, izay aranty ao amin' ny Tranombakokan' ny Sivilizasiôna Anatôliana (tiorka: *Anadolu Medeniyetleri Müzesi*). Na izany aza, raha ny tena izy dia tsy maintsy misy fifandraisana kisendrasendra eo amin' io teny grika io sy ny fototeny *ank*- voalaza ao amin' ny anaran-toerana hitita maro toy ny hoe *Ankuwa*, *Ankala* na *Ankuwash*. Ny anaran' ity tanàna ity dia nosoratana amin' ny abidy latina any amin' ny Tontolo Tandrefana amin' ny tsipelina *Ankyra* sy *Ancyra*.

Taorian' ny fahatongavan' ny Vahoaka Torkika tao Anatôlia tamin’ ny taonjato faha-11 dia niova ho *Engürü* sy *Engüriye* amin' ny teny tiorka ny anaran' ilay tanàna, ary *Angora* amin' ny fiteny tandrefana. Tamin' ny taonjato faha-16 vao nanomboka nampiasaina ny tsipelina hoe *Ankara* (abidy arabo: انقره), araka ny antontan-taratasy ôfisialy ôtômana samihafa.

Taorian' ny fangatahana ôfisialy nataon' ny Repoblika Tiorka tamin' ny 28 Marsa 1930 ny fampiasana ôfisialy an' io tsipelina hoe *Ankara* io.

## Jereo koa

* Torkia
* Fiteny tiorka
Galatiana (vahoaka)

Ny **Galatiana** na **Galatianina** na **Galata** dia vahoaka keltika (na selta) nonina tany Galatia, faritra ao afovoan' i Anatôlia manodidina an' i Ankara ankehitriny, nandritra ny vanim-potoana grika. Niteny amin' ny fiteny galatiana izy ireo, izay nifandray akaiky amin' ny fiteny gaoloà, izay anisan' ny fiteny seltika tamin' ny androny. Amin' ny teny grika taloha izy ireo dia atao hoe Γαλάται / *Galátai*; fa amin' ny teny latina kosa dia atao hoe *Galatae, Galati* na *Gallograeci*; amin' ny teny grika ankehitriny kosa dia atao hoe Γαλάτες / *Galátes*, izany hoe Gaoloà.

Ny Galatiana dia taranaky ny Selta (na Keltika) izay nanafika an' i Gresy (na Grisia) tamin' ny taonjato faha-3 tal. J.K. Tonga namakivaky an' i Traka ny mponin' i Galatia tany am-boalohany teo ambany fitarihan' i Leogarios sy i Leonnorios tamin' ny manodidina ny taona 278 tal. J.K. Ny ankamaroany dia avy amin' ny fokom-pirenena gaoloà telo, dia ny Tectosagii sy ny Trocmii ary ny Tolistobogii, nefa nisy fokom-pirenena kely hafa koa. Lasa faritanin' ny Empira Rômana i Galatia, tamin' ny taona 25 tal. J.K., ka i Ankyra (Ankara ankehitriny) no renivohiny.

Tamin' ny taonjato voalohany taor. J.K. dia maro ny Galatiana no lasa kristiana vokatry ny asa fitoriana nataon' i Paoly Apôstôly. Ny Epistily ho an' ny Galatiana nosoratan' i Paoly dia miantefa amin' ny fiangonana kristiana tany Galatia ary voatahiry ao amin' ny Testamenta Vaovao.

## Jereo koa

* Galatia
* Ankara
* Epistily ho an' ny Galatiana
* Gaoloà
Vatofantsika

Ny **vatofantsika** na **nanga** na **andrisa** dia fitaovana, vita amin' ny metaly na zavatra mavesatra hafa, alatsaka any amin' ny fanambanin' ny rano (renirano, ranomasina, sns) be vato na fasika na fotaka mba hitazonana ny sambo mitsingevana amin' ny toerany tsy ho entin' ny rivotra na ny onjan-drano na ny korian-dranomasina. Mifandray amin' ny sambo amin' ny alalan' ny tady na tariby na rojo ny vatofantsika. Nihazona ny sambo noho ny lanjany lehibe sy ny fikasokasohany amin' ny fanambanin' ny rano misy azy ny vatofantsika fahiny. Misy koa ny manamboatra nanga amin' ny vato.

Ny firafitry ny vatofantsika ankehitriny no mahatonga azy ireo hilentika any amin' ny fanambanin 'ny ranomasina sy hifikitra mafy ao ka mihazona ny sambo tsy hivezivezy. Ny vatofantsika mahazatra dia misy tahony ahitana tendro miendrika paratra azo amatorana tady na tariby na rojo, sady misy misampana ho tanany roa miolika, ary miafara amin' ny tendro maranitra eo amin' ny vodiny izay ahafahany mitsofoka any amin' ny fanambanin' ny rano. Ny vatofantsika amin' izao fotoana izao dia matetika vita amin' ny tsỳ ary mety milanja taonina maro. Matetika ny sambo lehibe no mitondra vatofantsika mavesatra maro.