Tsimparifary

Ny **tsimparifary** dia ahitra isan-karazany izay matetika miara-maniry amin' ny vary. Misy karazany maro ny ahitra atao amin' ny teny malagasy hoe "tsimparifary", dia ireo ao amin' ny vondron-karazana *[[Echinochloa]], [[Megathyrsus]],* *[[Panicum]]* ary *[[Sacciolepis]]* izay samy ao amin' ny fianakavian-javamaniry *[[Poaceae]]*. Tsy inona izany fa ny *[[Echinochloa stagnina]]*, ny *[[Echinochloa crus-galli]]*, ny *[[Echinochloa pyramidalis]]*, ny ny *[[Megathyrsus maximus]]* (na *Panicum maximum* teo aloha) ary ny *[[Sacciolepis africana]]*.

Ireto ny anarana ahalalana azy ireo amin' ny teny malagasy: ahibary, ahibava, ahidrano, ahilava, famoa, fantaka, farimanga, karanga, osaosa, sarivary, songolo, tsimparifarifotsy, tsimparifarimanga, tsimparifarimanja, tsimparifarimena, tsimparifary, tsiparifary, veromena, verotsanga.

## Fiforonan-teny
Araka ny hevitr' i Ottino, ny teny hoe *tsimparifary* dia avy amin' ny teny dravidiana ilazana ny vary sy ny momba azy, izay niavian' ny teny maaniany any Bôrneô hoe *parei*, ny teny javaney hoe *pari*, ny teny daiàka hoe *parey* ary ny teny bisaia any Filipina hoe *palaï*. Ny teny hoe *tsimparifary* izany dia midika hoe "sahala amin' ny vary". Tsy avy amin' ny teny malagasy hoe *fary* izany io teny io.

## Ny zavamaniry atao amin' ny teny malagasy hoe ''tsimparifary''

### Ny ''Echinochloa''

Amin' ny faritra manana toetanin-jana-pahin-tany sy antonony mafana no misy ity vondron-karazan-javamaniry ity (*[[Echinochloa]]*). Misy karazany 30 hatramin' ny 40. Maniry isan-taona na mandavan-taona, arakaraka ny karazany. Mitsangana na miondika ny fanirin' ny tahony izay mety mahatratra 3,6 m.

Ireto ny karazana misy eto Madagasikara:
* *[[Echinochloa stagnina]]* (Retz.) P. Beauv. (*Poaceae*) (atao amin' ny teny malagasy hoe *ahibary, ahidrano, farimanga, karanga, tsimparifarimanga, tsimparifarimena,* ary *tsimparifary*);
* *[[Echinochloa crus-galli]]* (L.) P. Beauv. *Poaceae*) (atao amin' ny teny malagasy hoe *ahibary, ahidrano, karanga, osaosa, tsimparifarifotsy*, ary *tsimparifary*);
* *[[Echinochloa pyramidalis]]* (Lam.) Hitchc. & Chase (*Poaceae*) (atao amin' ny teny malagasy hoe *ahibava, ahidrano, ahilava, karanga, sarivary, songolo, tsimparifarimanja,* ary *tsimparifary*).

### Ny ''Megathyrsus''

Vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana *[[Poaceae]]*, teratany aty Afrika atsimon' i Sahara sy ny Saikinosy Arabo, izay misy karazany roa, ny *[[Megathyrsus]]*. Ity no karazana fantatra indrindra eto Madagasikara:
* *[[Megathyrsus maximus]]* (Jacq.) B.K.Simon & S.W.L.Jacobs, 2003 (atao amin' ny teny malagasy hoe *famoa, fantaka, tsimparefare, tsimparifary, tsiparefare, veromena,* ary *verotsanga*);

### Ny ''Sacciolepis''

Vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakavian' ny *[[Poaceae]]*, maniry amin' ny faritra manana toetanin-jana-pehin-tany sy toetany antonony mafana, indrindra aty Afrika, ny *[[Sacciolepis]]*. Misy karazana miisa 25 izy ireo. 

* Ny *[[Sacciolepis africana]]* C.E., izay atao amin' ny teny malagasy hoe *tsimparifary* na *tsiparifary*, karazany fantatra indrindra eto Madagasikara.

## Kolontsaina

### Hainteny
*"Na hikambana sy hiray ka hivady aza isika,*

*Tsy hataon' ny olona toy ny tsimparifary sy ny ketsa,*

*ka mifankatia vao sarahiny?"*

### Tsimparifary ao amin' ny Baiboly

Ao amin' ny Evanjely araka an' i Matio (Mat 13:24-30) dia misy fanoharana momba ny ahi-dratsy iray izay nadika ao amin' ny Baiboly amin' ny teny malagasy hoe *tsimparifary* koa, ao amin' ny lahatsoratra misy fanoharana ny amin' ny mpamafy korontana sy fisamatsamahana. Ny teny nadika hoe "tsimparifary" dia ζιζάνια / *zizania* (raha maro) na ζιζάνιον / *zizanion*. Io teny io dia heverina ho manondro ny zavamaniry *[[Lolium temulentum]]*, ahitra izay mitovitovy amin' ny varimbazaha amin' ny fiandohan' ny fitomboany. Noho izany dia tsy anisan' ny *Echinochloa* na ny *Panicum* na ny *Sacciolepis* io zavamaniry io.

Izao ilay lahatsoratra:24 Ary nanao fanoharana hafa koa taminy Izy ka nanao hoe: Ny fanjakan' ny lanitra dia tahaka ny lehilahy anankiray izay namafy voa tsara tany an-tanimbariny; 25 fa raha natory ny olona, dia avy ny fahavalony ka namafy voan-tsimparifary teny amin' ny vary, dia lasa nandeha. 26 Ary rehefa naniry ny vary ka niteraka dia niposaka koa ny tsimparifary. 27 Dia avy ny mpanompon-dralehilahy ka nanao taminy hoe: Tompoko, tsy voa tsara va no nafafinao tany an-tanimbarinao? koa avy taiza kosa ny tsimparifary? Dia hoy izy taminy: 28 Fahavalo no nanao izany. Ary ny mpanompony nanao taminy hoe: Koa tianao va handehananay hanongotra sy hanangona azy 29 Fa hoy izy: Tsia, fandrao, raha manongotra ny tsimparifary ianareo, dia hongotanareo miaraka aminy koa ny vary. 30 Aoka ihany hiara-maniry izy roroa ambara-pihavin' ny fararano; ary amin' ny fararano dia holazaiko amin' ny mpijinja hoe: Angony aloha ny tsimparifary, ka ataovy amboarany mba hodorana; fa ny vary dia taomy ho any an-tsompitro. (Mat  13:24-30, *[[Ny Baiboly]]*)
## Jereo koa
**[[Lolium]]*
**[[Echinochloa]]*
**[[Panicum]]*
**[[Sacciolepis]]*

## Loharano sy fanamarihana