open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fiteny simoaly

Ny **fiteny simoaly** na **fiteny môheliana** dia endriky ny fiteny kômôriana (sampan'ny vondrom-piteny soahily izay sampan'ny vondrom-piteny banto) tenenina ao amin'ny nosy Moaly na Môhely.

## Jereo koa
Fiteny kômôriana:

* Fiteny singazija
* Fiteny sinjoany
* Fiteny simoaly
* Fiteny simaôre
Empira Safavida

Ny **Empira Safavida** no natanjaka indrindra tamin' ny Empira Iraniana izay niorina taorian' ny fakan' ny Miozolmàna an' i Persia. Tao Ardabila ny Safavida no nanapaka ny ampahany lehibe tamin' i Persia sady nanamafy ny maha faritra persiana izany faritra izany, ka izy ireo no fianakavia-mpanjaka teratany persiana voalohany hatramin' ny Empira Sasanida ka niezaka nampiray ny fanjakana persiana.

Niroborobo ny haisoratra sy ny zavakanto ary ny maritrano tamin' ny andron' ny Safavida, ary matetika dia lazaina fa izany dia "faharetahan' ny Empira persiana fanindroany". Nataon' ny Safavida fivavaham-panjakana ny finoana silamo siita, tsy tahaka ny tao amin' ny Empira Ôtômàna izay nanao ny finoana silamo sonita ho fivavaham-panjakana. Ny Empira Safavida no fanjakana silamo iraniana voalohany izay nitovy lenta tamin' ny Ôtômana sy ny Mamelòka.

## Jereo koa
Ireo fianakavia-mpanjaka nanapaka tany Persia:

* Empira Akemenida (550-330 tal. J.K.)
* Empira Seleokida (330-124 tal. J.K.)
* Fanjakan' ny Arsakida (247 tal. J.K - 224 taor. J.K.)
* Empira Sasanida (224-651 taor. J.K.)
* Diastia Safavida (1501-1736 taor. J.K.)

* Empira Safavida

* Dinastia Afsarida (1736-1796 taor. J.K.)
* Dinastia Zanda (1751-1794)
* Dinastia Kajara (1785-1925 taor. J.K.)
Diastia Safavida

Ny **Dinastia Safavida** na **Sefevida** dia na fianakavia-mpanjaka nanapaka tao Persia tamin' ny taona 1501 hatramin' ny taona 1736. Atao hoe صفویان / *Safaviān* izy ireo amin' ny teny persana, fa صفوی‌لر / *Səfəvilər* kosa amin' ny teny azery. Nandimby ny TImorida izy ka dinastia voalohany nahaleo tena tanteraka izay nanapaka an' i Iràna nandritra ny 500 taona any ho any.

Ny Safavida dia nipoitra tamin' ny antoko tao amin' ny fivavahana silamo sonita sofỳ izay niorina tamin' ny taonjato faha-14. Na dia miteny torka aza izy ireo dia tsy fantatra mazava ny foko nipoirany, satria ny Safavida dia nanova izany noho ny antony ara-pirehankevitra, mety ho Korda izy ireo.

Niova finoana ho amin' ny siisma izy ireo tamin' ny taonjato faha-15, angamba tamin' ny andron' i Khwajeh Ali na tamin' i Jonayd, ka nanambara izy ireo fa io no fivavaham-panjakana tamin' ny nanadraisan' i Ismail ny fahefana tamin' ny taona 1501. Nanohana azy ireo ireo vahoaka mpifindrafindra monina torka Kizilbasy, nanomboka tamin' ny taona 1508, ka nanapaka ny tany manontolo notapahan' ireo Ak-Kôionlo (*Aq Qoyunlu*) teo aloha izay miteny torka ihany koa.

Nisondrotra avo ny herin' ny Safavida sady namorona fitondrana teokratika izy ireo izay notariin' ny shah, ka nanomboka tamin' ny taona 1510 dia nifanandrina tamin' ny Ozbeka tao atsinanana izay miteny torka ihany koa (izay notarihn' i Mohammad Shaybânî) izy ireo, sy tamin' ny Ôtômana tao andrefana izay mpiaro ny sonisma.

Nahatratra ny fara tampon' ny tanjany ny dinastia safavida tamin' ny nitondran' i Abbas I, izay shah nanomboka tamin' ny taona 1588 hatramin' ny taona 1629, izay nanasaraka ny fahefana ara-pivavahana tamin'ny fahefana ara-pôlitika teo amin' ny empira, ka nanangana mpiambina manokana nahitana andevo novaim-pinoana ho silamo, atao hoe *ghulams*, mba hanoherana ireo foko kizilbasy (*Qizilbashs*). Iray tamin' ireo hery telo tao amin' ny tontolo miozolmàna ny Safavida, nanampy ny Empira Ôtômàna sy ny Empira Môngoly, izay nifandray tamin' ny mpanjaka eorôpeana, izay naniry hametraka firaisana hanoherana ny Vavahady Avo (torka ôtômana: باب عالی  / *Bāb-ı āli*; frantsay: *Sublime Porte*).

Ireto ireo mpanjaka/mpanapaka nifandimby:

* Ismail I (1501–1524)
* Tahmasp I (1524–1576)
* Ismail II (1576–1578)
* Mohammad Khodabanda (1578–1587)
* Abbas I (1587–1629)
* Safi (1629–1642)
* Abbas II (1642–1666)
* Suleiman I (1666–1694)
* Sultan Husayn I (1694–1722)
* Tahmasp II (1722–1732)
* Abbas III (1732–1736)
* Suleyman II (1749-1750) 
* Ismail III (1750-1760)

## Jereo koa

* Empira Safavida
Afsarida

Ny **Afsarida** dia fianakavia-mpanjaka na dinastia izay nanapaka an' i Iràna tamin' ny taona 1736 hatramin' ny taona 1749. Atao hoe افشاریان / *Afšâriyân* izany amin' ny teny persana.

Avy any Torkestàna ny Afsara. Taorian' ny nahazoan' ny Môgôly io faritra io dia nanorim-ponenana tao amin' ny faritanin' i Azerbaijàna izy ireo. Taty aoriana dia nanompo ny *shah* Ismail Safavi (1487-1524) tao amin' ny tafiky ny Kizilbasy (*Qizilbash*) manampahaizana sasany tao aminy. Rehefa tafapetraka teo amin' ny fitondrana i Ismail dia nafindrany ny fokon' ny Afsara sasany avy any Azerbaijàna nankany Khorasan mba hisakana ny Ozbeka.

Vanimpotoan' ny fikorontanana sy adiady maro ho an' i Iràna ny taonjato faja-18. Niteraka ra mandriaka sy fandringanana ary fandrobana nandritra ny taona maro ny fionganan' ny Safavida teo anatrehan' ny Afgàna notarihin' i Mir Mahmoud Hotaki (1722). Nandritra izany fotoana izany no niakaran' ny miaramila Nader, avy amin' ny fokon' ny Kirklo (*Qirqlu*) ao amin' ny foko lehiben' ny Afsara, ka nanafaka ny firenena tamin' ny fanjakazakan' ny Afgàna.

Ireto ireo mpanjaka/mpanapaka nifandilby:

* Nader Shah na Nadir  Shah (1736–1747)
* Adil Shah (1747–1748)
* Ebrahim Afshar (1748)
* Shahrokh Afshar (1748–1796)

## Jereo koa
Ireo fianakavia-mpanjaka nanapaka tany Persia:

* Empira Akemenida (550-330 tal. J.K.)
* Empira Seleokida (330-124 tal. J.K.)
* Fanjakan' ny Arsakida (247 tal. J.K - 224 taor. J.K.)
* Empira Sasanida (224-651 taor. J.K.)
* Diastia Safavida (1501-1736 taor. J.K.)
* **Dinastia Afsarida** (1736-1796 taor. J.K.)
* Dinastia Zanda (1751-1794)
* Dinastia Kajara (1785-1925 taor. J.K.)
* Tantaran' i Iràna
Zanda

Ny **Zanda** dia tarana-mpanjaka avy amin' ny fanjakana kiordo-persana, nanapaka tao Iràna tamin' ny taona 1750 hatramin' ny taona 1794. Atao hoe زندیان / *Zandiān* izy ireo amin' ny teny persana. I Karim Khan Zand, izay nitondra voalohany an' ny faritra atsimo osy afovoany amin' i Iràna tamin' ny taonjato faha-18, no nanorina an' io dinastia io. Taty aoriana dia niitatra izany ka nahasahana ampahany be amin' ny sisa amin' i Iràna ankehitriny, toraka izany koa i Azerbaijàna sy i Bareina ary ampahany sasany amin' i Iràka sy i Armenia.

Ireto ireo mpanapaka sy mpajaka tao:

* Karim Khan Zand, 1751–1779
* Mohammad Ali Khan Zand, 1779
* Abol-Fath Khan Zand, 1779
* Sadeq Khan Zand, 1779–1782
* Ali-Morad Khan Zand, 1782–1785
* Jafar Khan, 1785–1789
* Sayed Morad Khan, 1789
* Lotf Ali Khan, 1789–1794

## Jereo koa
Ireo fianakavia-mpanjaka nanapaka tany Persia:

* Empira Akemenida (550-330 tal. J.K.)
* Empira Seleokida (330-124 tal. J.K.)
* Fanjakan' ny Arsakida (247 tal. J.K - 224 taor. J.K.)
* Empira Sasanida (224-651 taor. J.K.)
* Diastia Safavida (1501-1736 taor. J.K.)
* Dinastia Afsarida (1736-1796 taor. J.K.)
* **Dinastia Zanda** (1751-1794)
* Dinastia Kajara (1785-1925 taor. J.K.)
Kaiafa

I **Kaiafa** na **Kaifa**, izay antsoina hoe **Jôsefa** koa, dia mpisoronabe tao amin' ny tempolin' i Jerosalema hatramin' ny taona 18 ka hatramin' ny taona 36/37. Atao hoe Καϊάφας / *Kaiaphas* izy amin' ny teny grika fa יוֹסֵף בַּר קַיָּפָא kosa amin' ny teny hebreo.
Distrikan' i Farafangana

Ny **Distrikan' i Farafangana** dia distrika ao amin' ny Faritra Atsimo-Atsinanana eto Madagasikara ao amin' ny Faritanin' i Fianarantsoa izay manana velarana 4 763 km2. Ny tanànan' i Farafangana no renivohiny sady renivohitr 'io faritra io. Misy kaominina an-drenivohitra iray sy kaominina ambanivohitra 32 ny ao amin' io distrika io. Manana kolotsaina antefasy ny ankamaroan' ny mponina ao. Tamin' ny taona 2018 dia nisy mponina 407 943 tao amin' ny Distrikan' i Farafangana, ka 83 mponina/km2 ny hakitroky ny mponina amin' izany.

Indreto ny kaominina ao amin' ny Distrikan' i Farafangana:
* Ambalatany
* Ambalavato
* Ambohigogo
* Ambohimandroso
* Amporoforo
* Ankarana Miraihina
* Anosivelo
* Anosy Tsararafa
* Antsiranambe
* Beretra Bevoay
* Efatsy Anandroza
* Etrotroka Sud
* Evato
* **[[Farafangana]]**
* Fenoarivo
* Iabohazo
* Ihorombe
* Ivandrika
* Mahabo Mananivo
* Mahafasa Centre
* Mahavelo
* Maheriraty
* Manambotra Sud
* Marovandrika
* Namohora Iaborano
* Sahamadio
* Tangainony
* Tovona
* Vohilengo
* Vohilava Manapatrana
* Vohimasy
* Vohitromby

## Jereo koa
**Ireo distrika ao amin' ny Faritra Atsimo-Atsinanana**
* Distrikan' i Befotaka
* Distrikan' i Farafangana
* Distrikan' i Midongy-Atsimo
* Distrikan' i Vangaindrano
* Distrikan' i Vondrozo
**Ireo faritra ao amin' ny Faritanin' i Fianarantsoa**
* Faritra Atsimo-Atsinanana
* Faritra Amoron' i Mania
* Faritra Ihorombe
* Faritra Matsiatra Ambony
* Faritra Vatovavy
*Faritra Fitovinany
Ranomasin' i Arabia

Ny **Ranomasin' i Arabia** na **Ranomasin' i Ômàna** dia ampahan' ny Ranomasimbe Indiana eo anelanelan'ny Saikanosin' i Arabia ao adrefana, i Pakistàna ao avaratra, ny Zana-kôntinenta Indiana ao avaratra-atsinanana sy atsinanana, nynosy Lakediva maromaro ao atsinanana-atsimo-atsinanana, ary ny tambanosy Maldiva ao atsimo-atsinanana. Ao avaratra-andrefany ny Hoalan' i Ômàna ary ao andrefana ny Helodranon' i Adena. Manana velarana mirefy 3,6 tapitrisa km² izy ary ny lalina indrindra dia mahatratra 5 800 m. Atao hoe بحر العرب / *Baḥr al-'Arab*, izy amin' ny teny arabo, fa सिन्धु सागर / *Sindhu Sagar* kosa amin' ny teny sanskrity.
Helodranon' i Adena

Ny **Helodranon' i Adena** dia fari-dranomasina eo anelanelan' ny Tandrok' i Afrika (Sômalia) sy ny Saikanosin' i Arabia (Iemena). Izy sy ny Ranomasina Mena no manasaraka an' i Afrika sy i Azia izy. Mampitohy ny Ranomasina Mena ao andrefana sy ny Ranomasin' i Arabia ao atsinanana izy amin' ny alalan' ny andilan-dranomasin' i Bab-el-Mandeb. Ny tanjona Goardafoy ao Sômalia no mametra azy ao atsinanana.
Hoalan' i Ginea

Ny **Hoalan' i Ginea** dia fari-dranomasina ao amin' ny Ranomasimbe Atlantika izay miditra manandrify ny afovoan' ny kôntinetan' i Afrika. Ao atsimo andrefan' i Afrika no ahitana azy, somary ao avaratry ny fehiben-tany, ka manome lafiny mitandavana mitodika avy atsinanana miankandrefana, izay mahazo tsara ny rivotra Alizay, dia ny morontsirak' i Ginea. Ny zarahasin' i Greenwich (laharan-jarahasina 0°) sy ny fehiben-tany (laharam-pehitany 0°) dia mifanapaka amin' ny velarany ao amin' ny 570 km miala ny morontsirak' i Ganà.
Lohasahan' ny Hantsana Lehibe

Ny **Lohasahan'ny Hantsana Lehibe** na **Rift-Valley** dia anarana nomen'ny mpahita tany ekôsey John Walter Gregory ny vondrona ara-jeolojia itambaran'ny hantsana maro mifanesy sy afotroa (volokano), taorian'ny diany tany Afrika atsinanana britanika tamin'ny taona 1894. Raha tohizana hatrany amin'ny Ranomasina Mena ka hatrany amin'ny faritry ny Ampiposahana izany dia manana halava 6 000 km any ho any izany hantsan-dava izany avy atsimo mianavaratra, sady manana sakany mirefy 40 hatramin'ny 60 km, avy any Siria mankany Mozambika mandalo ny Ranomasina Mena sy ny Farihy Lehibe afrikana. Atao hoe *Great Rift Valley* izany faritra izany amin'ny teny anglisy fa *Vallée du Grand Rift* kosa amin'ny teny frantsay.
Ampiposahana (faritra)

**Ampiposahana** no anarana mahazatra taloha omena ny fitambaran' ny tany manamorona ny morontsiraka atsinanan' i Mediteranea ao Azia Andrefana, ka amin' ny heviny mifintina dia ny faritr' i Siria izany, izay ahitana an' i Libàna sy i Siria (izay ataon' ny Frantsay hoe *États du Levant* "Fanjakana any Ampiposahana"), manampy an' ireo i  Jôrdania sy i Israely ary i Palestina, nefa misy koa ny atao hoe Faritr' Ampiposahana (frantsay: *Région du Levant*) izay mahafaoka koa an' i Israely, i Jôrdania, i Anatolia, i Mesôpôtamia ary i Ejipta. Ankehitriny ny hoe *Ampiposahana* dia manondro ny faritra Atsinanana Akaiky na ny Atsinanana Afovoany koa aza. 

Ny hoe *Ampiposahana* dia fandikana amin' ny teny malagasy ny teny italiana hoe *Levante* izay midiha hoe "Miposaka". Avy amin' io teny italiana io no nafazoana amin' ny teny frantsay na fiteny anglisy ny hoe *Levant*.

## Jereo koa
**Ireo faritra ara-drafintany ao Azia**

* Azia Atsimo
* Azia Atsimo-Atsinanana
* Azia Afovoany
* Atsinanana Afovoany

* Azia Atsinanana
* Azia Avaratra
* Atsinanana Akaiky
* Atsinanana Indrindra
* Azia Andrefana

**Fizaràm-paritra hafa ao Azia**

* Masreka
* Zana-kontinentan'i India
* Siberia
* India Atsinanana
* Indôsina
* Ampiposahana
* Tsinam-bolana lonaka
* Saikanosin'i Arabia
* Kaokazy
* Anatôlia
Faritanin' i Fianarantsoa

Ny **Faritanin' i Fianarantsoa** dia faritany iray amin' ny enina eto Madagasikara. Tamin' ny taona 2011 izy dia nanana velarana 103&nbsp;272 km2 sy mponina 4&nbsp;142&nbsp;444. Ny hakitroky ny mponina dia 40 mp/ km2. Ny tanànan' i Fianarantsoa no renivohiny.

Tsy vondrom-paritra itsinjaram-pahefana ny faritany taorian' ny fanavaozana ny Lalàmpanorenana tamin' ny Avrily 2007 izay nametraka ny faritra nefa naverina ny maha vondrom-paritra itsinjaram-pahefana azy tamin' ny Lalàmpanorenan' ny taona 2010 na dia tsy misy fampiharana aza izany. Misy faritra enina ny ao amin' ny Faritanin' i Fianarantsoa, dia ireto avy:

* Faritra Atsimo-Atsinanana
* Faritra Amoron' i Mania
* Faritra Ihorombe
* Faritra Matsiatra Ambony
* Faritra Vatovavy
* Faritra Fitovinany

Misy distrika miisa dimy amby roapolo ny ao amin' ny Faritanin' i Fianarantsoa.

## Jereo koa

* Faritany eto Madagasikara:
** Faritanin' Antananarivo
** Faritanin' Antsiranana
** Faritanin' i Fianarantsoa
** Faritanin' i Mahajanga
** Faritanin' i Toamasina
** Faritanin' i Toliara
* Zotra Fianarantsoa-Côte Est

## Rohy ivelany
**Lahatsoratra samihafa**

* "Lois annotées sur la décentralisation", *fes.de*

**Didy aman-dalàna**

* "Loi n°2014-020 du 27 septembre 2014 Relative aux ressources des Collectivités territoriales décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes .", *ceni-madagascar.mg*
* "Loi organique n° 2014-018 du 12 septembre 2014 régissant les compétences, les modalités d’organisation et de fonctionnement des Collectivités territoriales décentralisées, ainsi que celles de la gestion de leurs propres affaires .", *dgfag.mg*
* "Loi n°2015-002 complétant l’annexe n°01 de la loi n° 2014-020 du 27 septembre 2014 relative aux ressources des Collectivités territoriales décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes .", *ceni-madagascar.mg*
* "Loi n° 2021-012 modifiant l’annexe n° 01 de la Loi n° 2014-020 du 27 septembre 2014, modifiée et complétée par la Loi n° 2018-011 du 11 juillet 2018, relative aux ressources des Collectivités Territoriales Décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes" (pdf), *assemblee-nationale.mg*
Fiteny latinô-faliska

Ny **fiteny latiniana** na **fiteny latinô-faliska** na **fiteny italô-faliska** dia sampan' ny vondrom-piteny italika ao amin' ny fianakaviam-piteny indô-eorôpeana. Ireto ireo fiteny latinô-faliska ireo: ny fiteny latina, ny fiteny faliska, ireo fiteny rômana (fiteny sarda, fiteny romaniana, fiteny dalmatika, fiteny italiana, fiteny espaniôla, fiteny ladinô, fiteny pôrtogey, fiteny frantsay, fiteny ôksitana, fiteny katalana, fiteny rômantsa, fiteny ladîna, fiteny friolana), sns.

## Jereo koa

* Fiteny ôskô-ômbriana

**Fiteny indô-eorôpeana**

* Fiteny anatôliana
* Fiteny tôkariana
* Fiteny baltô-slava
* Fiteny keltika
* Fiteny jermanika
* Fiteny helenika
* Fiteny indô-iraniana
* Fiteny italika

* Fiteny albaney sy fiteny armeniana
Fiteny ôskô-ômbriana

Ny **fiteny ôskô-ômbriana** na **fiteny sabelika** dia sampan' ny vondrom-piteny italika ao amin' ny fianakaviam-piteny indô-eorôpeana. Ireto ny fiteny ôskô-ômbriana, izay ahitana fiteny tsy misy mampiasa intsony, dia: ny fiteny ôska sy ny fiteny ômbriana ary ny fiteny maro hafa koa toy ny fiteny samnita, ny fiteny marsa, ny fiteny marokina, ny fiteny peligniana, ny fiteny vestiniana, ny fiteny sabina, ny fiteny ekiana, ny fiteny vôlska, ny fiteny pikena atsimo, ny fiteny lokaniana.

## Jereo koa

* Fiteny latinô-faliska
Eorazia

I **Eorazia** dia ny fitambaran' i Azia sy i Eorôpa raha heverina fa mamorona kôntinenta iray fa tsy roa misaraka. Izany kôntinenta goavana izany dia manana velarana mahatratra 54 tapitrisa km2 (manakaiky ny ampahafolon' ny veleran'ny Tany, tany maina sy ranomasina mitambatra) eo anelanelan' ny Ranomasimbe Atlantika ao andrefana sy ny Ranomasimbe Pasifika ao atsinanana.

## Jereo koa

* Amerika
*Afrika
* Ôseania
Andilan-dranomasin' i Bering

Ny **Andilan-dranomasin' i** **Bering** na **Andilan-dranomasin' i Behring** dia andilan-dranomasina manasaraka an' i Siberia atsinanana amin' i Alaska (83 km, fa 89 km kosa eo anelanelan' ny tanjona Dejnev ao Rosia, sy ny tanjon' ny Prince of Wales (frantsay: *Prince-de-Galles*) ao Alaska) sady mampitohy ny Ranomasin' i Bering, izay isampanany, amin' ny Ranomasin' ny Tsoktsa.

Avy amin' ny anaran' ilay tantsambo danoà atao hoe Vitus Béring (1681-1741) izay mpahita tany niasa tao amin' ny tafika an-dranomasina rosiana izay namakivaky an' io andilan-dranomasina io nandritra ny fahavaratry ny taona 1728. Ny nosy roan' i Diomeda dia saika hita eo amin' ny ivony, eo anelanelan' ny sisintanin' i Rosia sy Etazonia.
Maskareina (tamba-nosy)

Ny tamba-nosy **Maskareina** na **Maskarena** dia tamba-nosy ao amin' ny Ranomasimbe Indiana, ao atsinanan' i Madagasikara, izay fitambaran' ny nosy telo lehibe, dia ny nosy La Réunion sy ny nosy Maorisy ary ny nosy Rôdriga, manampy azy ireo ny nosy maro madinika manodidina. Io tamba-nosy io dia voazara amin' ny firenena roa, ka i La Réunion an' i Frantsa, fa ny nosy sisa rehetra dia an' i Maorisy.
Java

I **Java** dia nosin' i Indônezia ao Insolindia, izay manana moron-tsiraka ao amin' ny Ranomasimbe Indiana ao atsimo sy ao amin' ny Ranomasin' i Java ao avaratra, hodidinin' i Sumatra ao avaratra-andrefana, ny nosy Bali ao atsinanana ary i Borneo ao avaratra. Atao hoe ***Jawa*** izy amin' ny teny indôneziana. Misy mponina manodidina ny 150 tapitrisa izy (60&nbsp;% amin' ny mponina any Indônezia), ka izy no nosy be mponina indrindra eto an-tany. Mahatratra 1&nbsp;000&nbsp;km ny halavany ary 128&nbsp;300&nbsp;km2 ny velarany miaraka amin' ny nosy manakaiky azy atao hoe Madura sy ny nosy madinika maro hafa koa. Ny toetany misy ao aminy dia toetanim-pehibe. Ao amin' ny morontsiraka avaratr' i Java ao amin' ny ilany andrefana no misy an' i Jakarta renivohitr' i Indônezia.

## Jereo koa

* Tambanosy Indôneziana
Bôrneô

I **Bôrneô** dia nosy ao Azia Atsimo-Atsinanana (na Insolindia). Izy no nosy fahefatra lehibe indrindra eto an-tany raha ny velerany no heverina (izay mahatratra 743 330 km2) aorian' i Aostralia sy i Groenlandy ary i Ginea Vaovao. Misy mponina mihoatra ny 20 tapitrisa ny ao ka 27 mp/km2 ny hakitroky ny mponina mifandraika amin' izany. Ny mpiteny malay-indôneziana sy filipino ary javaney dia miantso an' io nosy io hoe ***Kalimantan***. Firenena telo no mizara ny tanin' i Bôrneô, dia i Broney sy i Malezia ary i Indônezia ao atsimo. Ny 3&nbsp;% amin' ny velaran' io nosy io dia an' i Indônezia.

## Jereo koa
*Tanàna: Kuching (Malezia)
* Tambanosy Indôneziana
Ginea Vaovao

I **Ginea Vaovao** dia nosy ao amin' ny vondro-nosy Melanezia, ao Ôseania izay manakaiky ny Ranomasimbe Pasifika ao andrefana, manana velarana mirefy 775&nbsp;210&nbsp;km2, ka laharana fahatelo amin' ny nosy be velarana indrindra eto an-tany, aorian' i Aostralia sy i Groenlandy. Atao hoe **Pulau Papua** izy amn' ny teny indôneziana.

Nosy ao avaratr' i Aostralia i Ginea Vaovao, ao atsinanana-atsimo-atsinanan' ny tamba-nosy Môloka sy ao andrefan' i Britaina Vaovao, ao amin' ny faritry ny Ranomasimbe Pasifika atao hoe Melanezia. Ao atsimony ny andilan-dranomasina Tora sy ny Ranomasin' i Arafora, izay manasaraka azy amin' i Aostralia, ao atsinanana ny Ranomasin' ny Sôlômôna sy ny Ranomasin' i Bismarck, ary ao avaratra ny Ranomasimbe Pasifika. Mirefy 2&nbsp;400&nbsp;km any ho any ny halavany ary 700&nbsp;km ny sakany. Misy tandavan-tendrombohitra mitsinjara roa saika mitovy ny atsinanana sy ny andrefana. Ny tany avo indrindra dia mirefy 4&nbsp;884&nbsp;m ao amin' ny tendro Puncak Jaya, ao amin' ny tendrombohitra Maoke, ao amin' ny tapany andrefan' io nosy io.

Firenena roa no mizara an' i Ginea Vaovao, dia i Ginea Vaovao Andrefana (izay ahitana faritany indôneziana roa: i Papoazia sy i Papoazia Andrefana), sy ny ampahany lehibe amin' ny fanjakana mahaleo tenan' i Papoazia-Ginea-Vaovao. Miisa 10 tapitrisa any ho any ny mponina ao amin' io nosy lehibe io tamin' ny taona 2014.

## Jereo koa

* Tambanosy Indonezia
Andamàna (vondro-nosy)

Ny **Vondro-nosy** **Andamàna** dia tamba-nosy ao avaratra-atsinanan' ny Ranomasimbe Indiana, ao amin' ny Ranomasin' i Andamàna, mikambana amin' i India, ahitana nosy miisa 204 ka 38 no misy olona monina. I Port Blair no tanàna lehibe indrindra ao sady rehivohiny. Misy mponina 314&nbsp;239 ny ao.

## Ny mponina
Atao hoe Andamaney ny vahoaka tompon-tany ao amin' ireo nosy Andamàna, anisan' ny vahoaka atao hoe Negritô izy ireo. Ny ankamaroan' ny mponina hafa (ankehitriny maro anisa) dia ny Bengaley hindoista avy any Bengaly Atsinanana rehefa lasa Pakistàna Atsinanana (Bangladesy ankehitriny) ity farany.

Miisa dimy ny vondrom-poko andamaney, izay anisan' ny vitsy anisa indrindra eto an-tany, ka ny sasany efa nanjavona na andalam-panjavonana. Ireto avy izy ireo: ny Andamaney-Lehibe, ny Jangly, ny Jaraoà, ny Ônga ary ny Sentinely.

## Ny fitenin' ny mponina ao amin ny nosy Andamàna
Ny fiteny any Andamàna dia fianakaviam-piteny misy vondrona roa, dia ny fiteny andamaney lehibe sy ny fiteny andamaney avaratra (atao hoe fiteny onge-jaraoa, mba tsy hisian' ny fampifangaroana azy amin' ny sampan' ny fiteny andamaney lehibe any avaratra).

## Jereo koa

* Negritô

* Andamaney (vahoaka)
Nikobara (nosy)

Ny nosy **Nikôbara** dia tamba-nosy ao amin'ny Ranomasina Andamàna ao amin'ny tapany avaratry ny Ranomasimbe Indiana, mitambatra amin'i India. Mandrara ny olona tsy Indiana handeha ao amin'ireo nosy ireo ny fitondram-pananana indiana. Nosy miisa 22 no mamorona io tamba-nosy io nefa ny 12 aminy ihany no misy mponina.
Sulawesi

I **Sulawesi** dia nosy any Indônezia, 300 km atsinanan' i Borneo, 600 km atsimon' ny Vondro-nosy Filipina, 200 km andrefan' ny vondro-nosy Maluku sy avaratra-atsinanan' i Java. Amin' ny teny indôneziana izy dia atao hoe Sulawesi fa amin' ny teny frantsay dia **Célèbes**. Noho izy manana velarana mirefy 189&nbsp;035 km2 dia izy no nosy fahefatra lehibe indrindra ao Indônezia saingy ny mponina ao aminy dia tsy misy afa-tsy 7&nbsp;% amin' ny mponina ao amin' io firenena io. Mikintoantoana sy rakotra ala trôpikaly ny vohon-taniny. Ny tendrombohitra Rantemario, izay manana haavo mirefy 3&nbsp;478 m, no tendro avo indrindra ao.

## Jereo koa

* Tambanosy Indôneziana
Sumatra

I **Sumatra** dia nosy ao amin' ny ampahany andrefana amin' i Indônezia, anisan' ny Vondro-nosy Sunda, ao Azia Atsimo-Atsinanana, sady mipetaka amin' ny fehiben-tany, ao atsimon' ny Saikanosy Maley. Mirefy 473&nbsp;481 km2, ny velarany, ka nosy fahafito lehibe indrindra eto amin' izao tntolo izao izy noho izany, mihoatra kely ny nosy Papoazia-Ginea-Vaovao sy ny an' i Soeda. Manana halava 1&nbsp;800 km sy sakany mahatratra 435 km amin' ny faritra sasany izy. Ny andilan-dranomasina Sunda no manasaraka azy amin' ny nosy Java ary ny andilan-dranomasina Melaka (Malacca) no manasaraka azy amin' ny Saikanosy Maley.

Tamin' ny taona 2019 dia nisy mponina miisa 58,5 tapitrisa i Sumatra. Mozilmàna ny ankamaroan' ny mponina ao, nefa ahitana Kristiana sy Bodista ary Hindoista koa ao.

## Jereo koa

* Tambanosy Indôneziana
Tendrombohitra Oraly

I **Oraly** na **Tendrombohitra Oraly** dia tandavan-tendrombohitra ao Rosia izay manana halava 2 000 km any ho any, avy any amin'ny Ranomasin'i Kara ao avaratra hatrany amin'ny zavamaniry zenin'i Kazakstàna ao atsimo. I Oraly no heverina fa mamaritra ny sisin-tany ara-jeografia manasaraka an'i Eorôpa amin'i Azia.

Atao hoe Ура́льские го́ры / *Utalskie gory* izy amin'ny teny rosiana, fa Орал тауы / *Ural tayi* kosa amin'ny teny kazàka, *Mots Oural* amin'ny teny frantsay ary *Ural Moutains* amin'ny teny anglisy.

Ny vohon-tanin'i Oraly izay tena lanin'ny kaoka dia misy mahatratra 1 894 m. Io tangoron-tendrombihitra io dia mizara ho zana-bondrona na zana-paritra maro avy any varatra mianatsimo (fikitoantoan'ny vohon'ny tany, zavamaniry, toetany) izay mifangarika sady matetika toy tendrombohitra avo na dia eo aza ny faha tranain'io tangoron-tendrombohitra io. Noho izany dia misy i Oraly Atsimo, i Oraly Afovoany, i Oraly Avaratra, i Oraly Akaiky Tendrontany ary i Oraly An-Tendrontany.
Azia Atsimo

I **Azia Atsimo** dia faritra atsimo ao Azia izay mahafaoka an' i Afganistàna, i Bangladesy, i Botàna, i India, ny vondro-nosy Maldiva, i Nepaly, i Pakistàna ary i Srilanka. Mahatratra  5&nbsp;144&nbsp;000 km2 ny velarany. Faritra be mponina indrindra eto an-tany i Azia Atsimo, izay onenan' olona miisa 1,9 lavitrisa tamin' ny taona 2019, izany hoe ampahefatry ny mponina maneran-tany. Tafiditra ao anatin'ny kaontinanta Asiatika izy mazava ho azy. 

## Jereo koa
**Ny faritra ao Azia**
* Azia Atsimo
* Azia Atsimo-Atsinanana
* Azia Afovoany
* Azia Andrefana

* Azia Atsinanana
* Azia Avaratra
* Afovoany Atsinanana
* Atsinanana Akaiky
* Atsinanana Indrindra
**Fizaràm-paritra hafa ao Azia**
* Masreka
* Zana-kontinentan'i India
* Siberia
* India Atsinanana
* Indôsina
* Ampiposahana
* Tsinam-bolana lonaka
* Saikanosin'i Arabia
* Kaokazy
* Anatôlia
Cousins William Edward

I **Cousins William Edward** dia misionera anglisy protestanta tonga tao Antananarivo tamin'ny 02 Septambra 1862. Havanana amin'ny teny malagasy izy ka izy no nitarika ny fanitsiana ny Baiboly amin'ny teny malagasy izay namoahana andiany voalohany tamin'ny 21 Jona 1835. Nandray an-tsoratra ny kabary sy ny fomba amam-panao malagasy (merina indrindraindrindra) tamin'ny boky maro izy.

Ireto avy ny boky nosoratany:, manokana na niaraka tamin'olon-kafa:

* *Ohabolan' ny Ntaolo* (1871, nosoratany sy i J. Parrett)
* *Malagasy Kabary* (1873)
* *Fomba Malagasy* (1876, nosoratany sy i Rabndzavola)
* *A Concise Introduction to the Malagasy Language* (1885)
Torkestàna

I **Torkestàna** dia faritra tao Azia Afovoany izay hita eo anelanelan' ny Ranomasina Kaspiana ao andrefana sy ny tany efitr' i Gobi ao atsinanana. Voazara roa i Torkestàna ka ao i Torkestàna Andrefana (mifanandrify amin' i Torkestàna rosiana taloha, izay mahafaoka ny tapany atsimon' i Kazakstàna, i Kirgizistàna, i Ozbekistàna, ary i Torkmenistàna) sy i Torkestàna Atsinanana (mifanandrify amin' i Torkestàna sinoa taloha). Nisy koa ny Torkestàna afgana. Amin' ny fiteny torka dia atao hoe *Türkistan* (izay midika hoe "Tanin' ny Torka") io faritra io.

Niantsoana ny faritra iray ao Azia Afovoany ny hoe *Torkestàna* tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-19 tamin' ny nahatraran' ireo empira tandrefana ny fara tampon' ny tanjany, izany faritra izany dia faritan' ny stepan' i Kazakstàna sy ny tangorom-bohitra Altay ao avaratra, i Môngôlia sy i Sina ao atsinanana, i India sy i Pakistàna sy i Afganistàna ary i Iràna ao atsimo, ary ny Ranomasina Kaspiana ao andrefana.

Avy amin' ny nisehoan' ireo sivilizasiôna torka voalohandohany sy ny fandaminana sy fikambanana nisy tamin' izany tao amin' io farirta io no niavian' ny anarana hoe *Torkestàna*. Ny Empira persiana aloha no nanapaka izany faritra izany hatramin' ny taonjato faha-2 tal. J.K. tamin' ny nanjakan' i Histapesy (rain' i Daôiosy I) na i Dariôsy I tenany, avy eo tamin' ny fifindrà-monina torka sy ny fiitaran' izany faritra izany dia nahatratra ny fara tampony tamin' ny taonjato faha-4 hatramin' ny faha-6 tamin' ny andron' ny Empira Heftalita izay nampaharetin'ny Hona fotsy.
Fahagagana nataon' i Jesoa

Ny **fahagagana nataon' i Jesoa** na **fahagagana nataon' i Jesosy** dia ny zava-niseho tsy araka ny lalànan' ny natiora izay notanterahin' i Jesoa na Jesosy araka ny Testamenta Vaovao. Araka ny voasoratra ao amin' ny evanjely kanônika na filazantsara kanônika dia nanao fahagagana i Jesoa ka nitana toerana lehibe izany. Nisy fanasitranana mahagaga sy famoahana demonia vokatry ny finoana. Nisy koa ny fanovana ny rano ho divay tamin' ny fampakaram-bady tao Kanà. Nisy ny fananganana amin' ny maty sahala amin' ny an' i Lazarôsy (na Lazara), ny fampitomboana ny mofo sy ny hazandrano.

Ny evanjely dia ahitana karazana fahagagana telo notanterahin' i Jesoa, dia ny fandroahana fanahy ratsy sy ny fanasitranana aretina ary ny fanehoana zava-mahatalanjona eo amin' ny zavaboary . Ao amin' ny Evanjelin' i Joany na Filazantsaran' i Jaona dia antsoina hoe "famantarana" ny fahagagana sady io evanjely io dia manantitra ny asan' Andriamanitra izay ao ambadik' ireo fahagagana ireo. Ao amin' ny Testamenta Vaovao dia ny fitsanganan' i Jesoa tamin' ny maty no fahagagana lehibe indrindra ka io no ivon' ny finoan' ny Kristiana. Ao amin' ny Testamenta Vaovao i Jesoa dia manazava fa ny fahagagana dia tanteraka amin' ny alalan' ny finoana an' Andriamanitra, araka  ny hita ao amin' ny Evanjelin' i Matio na Filazantsaran' i Matio (Matio 17.20).

## Lisitry ny fahagagana nataon' i Jesoa

## Jereo koa

* Fahagagana
*Fanoharana ao amin' ny Evanjely
*Fahasitranana mahagaga

## Loharano sy fanamarihana
Bara Manambia

Ny **Bara Zafimarozaha Menambia**  dia vahoaka malagasy monina manamorona ny reniranonon' i Tomampy ao amin' ny  Distrikan'i Midongy Atsimo, manodidina an' i Lavaranty,  fokontanin' Ambalamanga. Isan' ny foko bara izy ireo. Misy lohasaha sy loharano antsoina hoe Menambia ao amin' ny faritra onenan' ny Bara Manambia ary misy ny *kobory lakato* (fasana lava-bato) efa fahagola mbola andevenan' olona mandraka androany.

## Jereo koa

* Foko eto Madagasikara
Ny teny no maha izy azy manokana ny olona

Ny teny no maha izy azy manokana ny olona ,satria maro  ireo zavatra azo avy amin'ny teny izany ,ka izany no atony lehibe manokana  ny maha olona ny olona , ny olona rah tsy miteny dia mitovy amin'ny biby ihany satria tsy mba afaka ny hilaza zavatra amin'ny samy maha olona.Zany oe ny tsy milina mihetsika hoazy anefa ,manampanahy izy,manana heritreritra ,teny na marika hafa mankasitraka toe-javatra mitanga.Tsy maintsy miteny raha tehanakevitra amin'ny akapobeny,hezaka tsy azo heritreretina ny hoe tena hiasaina nefa tsy misy teny ,kanefa koa dia maro ireo olona manana ny maha izy azy hafa mihitsy.
Kônfirmasiôna

Ny **kônfirmasiôna**, ao amin' ny Fiangonana kristiana, dia fomba atao ampahibemaso manome fahafenoana ny fanomezan' ny Fanahy Masina amin' ny alalan' ny fanamafisana ny famantarana azo tamin' ny batisa (na batemy). Sakramenta ny kôfirmasiôna amin' ny Katôlika sy ny Ôrtôdôksa.

## Kônfirmasiôna ao amin' ny Fiangonana ôrtôdôksa
Tao amin' ny Fiangonana voalohany dia tanterahina avy hatrany aorian' ny batisa ny kônfirmasiôna, ary mbola toy izany no fanao ao amin' ny Fiangonana ôrtôdôksa. 

## Kônfirmasiôna ao amin' ny Fiangonana katôlika
Amin' ny Fiangonana katôlika dia sakramenta ny kônfirmasiôna. Ankehitriny dia heverina ao amin' ny Fiangonana katôlika ho manome hery hijoroana vavolombelona sy mahatonga ny Kristiana ho tonga olon-dehibe ny kônfirmasiôna. Ao amin' ny Fiangonana katôlika hatramin' ny Andro Antenatenany dia miovaova ny taon' ny olona atao kônfirmasiôna, ka eo anelanelan' ny 7 sy 15 taona izany. Hatramin' ny Kônsily Vatikàna II dia tanterahina amin' ny fotoana maha vanto-jeza ny kônfirmasiôna. Amin' ny Katôlika, amin' ny ankapobeny, dia tanterahina amin' ny alalan' ny fametrahan-tanana (izay midika fampitana ny Fanahy Masina) sy fanosorana menaka (izay midika  herin' Andriamanitra sy mahatonga ny Kristiana ho olom-boahosotra. 

## Kônfirmasiôna ao amin' ny Fiangonana prôtestanta
Ny Anglikana sy ny Prôtestanta dia tsy manao ny kônfirmasiôna ho sakramenta, ny batisa sy ny fanasan' ny Tompo (eokaristia) no sakramenta amin' izy ireo. Amin' ny Prôtestanta dia fiarovana ny finoana iantsoana ny tanora ny kônfirmasiôna mba hanamafisany ny fanekena natao tamin' ny batisa.

## Jereo koa
Ny sakramenta ao amin' ny fiangonana katôlika:

* Sakramentan' ny batemy

* Sakramentan' ny Eokaristia
* Sakramentan' ny kônfirmasiôna (na fankaherezana)
* Sakramentan' ny fivalozana sy ny fampihavanana
* Sakramentan' ny fanosorana ny marary
* Sakramentan' ny fanambadiana
* Ôrdinasiôna (na Sakramentan' ny filaharana)
Yu Darvish

**Farid Yu Darvishsefat** (ダルビッシュ・セファット・ファリード・有) dia mpilalao baseball mizaka ny zom-pirenen'i Japàna, teraka ny 16 Aogositra 1986 tao Osaka.

## Ny fiainany manokana
I Farid Yu Darvishsefat dia Japoney manam-piaviana iraniana.

## Rohy ivelany
* Ao amin'i Tranonkala ofisialy http://www.darvish-yu.jp
Fiainana Ao amin' i Kristy

Ny **Fiainana Ao amin' i Kristy** (izay hafohezina amin' ny hoe FAK na FAAK) dia fiangonana kristiana eto Madagasikara, ao amin' ny firehana evanjelika pentekôtista, izay naorin' ny pastora Jules Randrianjoary. Maty tamin' ny 04 Nôvambra 2017 ity pastora mpanorina ity. Anisan' ireo ataon' ny Malagasy sasany hoe fiangonana zandriny ny FAK.

## Jereo koa

* Evanjelisma
* Evanjelisma eto Madagasikara
* Kristianisma eto Madagasikara
* Prôtestantisma eto Madagasikara
* Pentekôtisma eto Madagasikara

## Rohy ivelany
"Les pionniers du pentecôtisme à Madagascar (4) : Jules Randrianjoary", *Le Blog de Bernard Boutter* (10 juin 2015)
Seminery Teolojikam-Paritany Loterana

Ny **Seminery Teolojikam-Paritra Loteran**a (na **STPL**) dia sekoly fianarana teôlôjia izay anomanana ny lehilahy hanao pastora sy ny vehivavy teôlôjiana ao amin' ny Fiangonana Loterana Malagasy (FLM)  izay miisa dimy manerana an' i Madagasikara. Sekoly ambaratonga faharoa ny STPL, ka ny eo alohany dia ny Sekoly Biblika (na SB) izay sekoly ambaratonga voalohany anomanana ny olona hanao ny raharahan' ny katekista ary ny manaraka azy dia ny Sekoly Ambony Loterana momba ny Teolojia (na SALT) izay ambaratongna ambony ampianarana ny pastora sy teôlôjiana.

Misy dimy izy ireo ankehitriny (ao Atsimoniavoko, ao Marovoay, ao Ambatofinandrahana, ao Bezaha, ao Vangaindrano ary ao Morondava). Ny tanjona amin' ity dingana ity dia ny hanomana tanora ho tonga pastora. Maharitra efatra taona ny fianarana ary itakiana ny mari-pahaizana bakalôrea amin' ny fianarana ankapobeny ny mpianatra hiditra ao. Fifaninanana no idirana ao ka izay mahazo ny isa ambony indrindra, araka ny fahafahan' ny STPL tsirairay, no tafiditra. Misy ny taranja teôlôjika rehetra ilaina amin' ireo sekoly ireo:

* ny Testamenta Taloha (TT);
* ny Testamenta Vaovao (TV);
* ny fiteny grika;
* ny teolojia systematika (TS) izay mizara ho dogmatika sy etika ary filozofia;
* ny tantaran' ny Fiangonana (TF);
* ny teolojia pratika (TP);
* ny fiteny anglisy sy frantsay.

Ny mpianatra mahavita ny fianarany amin' ity dingana ity dia mahazo ny diplôma antsoina hoe *Diplôma Pastoraly*, izay manamarina fa azo atao ordinasiona izy araka ny fanapahan-kevitry ny Synoda niaviany.

Ny dingana anelanelany dia antsoina hoe *Bakalorea Amin' ny Teolojia* (BAT) izay programa iray taona aorian' ny STPL. Misy amin' ny STPL sasany, toy ny STPL Betela Marovoay, izay mamela ny mpianatra hanohy avy hatrany amin' ny BAT aorian' ny efa-taona ao amin' ny STPL. Amin' ny ankapobeny anefa dia tokony miasa iray taona any amin' ny Fitandremana niaviany aloha ilay mpianatra izay vao afaka manohy ho amin' ny BAT. Ny tanjona amin' ny BAT dia ny hanazarana ny mpianatra hanao fikarohana sy fanoratana akademika, izany hoe, dingana fohy fanomanana azy ho amin' ny dingana oniversitera izany.

## Jereo koa

* Sekoly Biblika (FLM)

* Sekoly Ambony Loterana momba ny Teolojia
Dina

Ny **dina** dia fanambaràna ampahibemaso ombam-pianianana fa tsy hivadika amin'ny teny nomena. Dina koa no iantsoana ny fitsipi-pifehezana ny fiarahamonina neken'ny besinimaro. Indreto misy karazana dina, amin' ny maha fitsipi-pifehezana azy:

* Dinam-pokonolona

* Dinam-pirenena
* Dina iraisam-pirenena

## Jereo koa

* Fihavanana
* Fatidra
* Ziva
* Velirano
* Kabary
Salamo voalohany

Ny **Salamo voalohany** na **Salamo 1** dia salamo ao amin' ny Baiboly izay manokatra ny Bokin' ny Salamo. Tafiditra ao amin' ny fizaràna atao hoe "boky voalohany" (Sal. 1 - 41) ity salamo ity. Ny Salamo faharoa manaraka azy.  

## Dikan-teny malagasy

### Dikan-teny prôtestanta

# Sambatra ny olona izay tsy mandeha eo amin' ny fisainan' ny ratsy fanahy, ary tsy mijanona eo amin' ny lalana falehan' ny mpanota, ary tsy mipetraka eo amin' ny fipetrahan' ny mpaniratsira;
# Fa ny lalàn' i Jehovah no sitrany; eny ny lalàny no saintsaininy andro aman' alina.
# Dia tahaka ny hazo ambolena eo amoron' ny rano velona izy, izay mamoa amin' ny fotoany, ny raviny koa tsy mba malazo; ary ny asany rehetra dia ataony lavorary avokoa.
# Fa tsy mba toy izany ny ratsy fanahy fa toy ny akofa aelin' ny rivotra izy.
# Ary noho izany ny ratsy fanahy dia tsy hahajanona eo amin' ny fitsarana, na ny mpanota eo amin' ny fiangonan' ny marina.
# Fa fantatr' i Jehovah ny lalan' ny marina, fa ny lalan' ny ratsy fanahy kosa dia mankany amin' ny fahaverezana.

### Dikan-teny katôlika

# Sambatra ny olona tsy mandeha amin' ny fisainan' ny tsy mpivavaka, tsy mijanona amin' ny làlan' ny mpanota, ary tsy mipetraka miaraka amin' ny mpaniratsira;
# fa ny làlan' ny Tompo no ifaliany; sady saintsaininy andro aman' alina.
# Tahaka ny hazo nambolena eo amoron' ny rano velona izy, ka ny voany tonga amin' ny fotoany; ny raviny tsy mba malazo; ny ataony rehetra vanona avokoa.
# Tsy mba toy izany ny tsy mpivavaka: toy ny akofa faohin' ny rivotra izy,
# ka tsy hahatsangana amin' ny andron' ny fitsarana ny tsy mpivavaka, na eo amin' ny fiangonan' ny olo-marina, ny mpanota.
# Satria ny làlan' ny marina fantatry ny Tompo fa ny làlan' ny mpanota mitarika ho amin' ny fahaverezana.

## Jereo koa

* **Boky voalohany**: Sal. 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31 - 32 - 33 - 34 - 35 - 36 - 37 - 38 - 39 - 40 - 41.

* **Boky faharoa**: Sal. 42 - 43 - 44 - 45 - 46 - 47 - 48 - 49 - 50 - 51 - 52 - 53 - 54 - 55 - 56 - 57 - 58 - 59 - 60 - 61 - 62 - 63 - 64 - 65 - 66 - 67 - 68 - 69 - 70 - 71 - 72.
* **Boky fahatelo**: Sal. 73 - 74 - 75 - 76 - 77 - 78 - 79 - 80 - 81 - 82 - 83 - 84 - 85 - 86 - 87 - 89.
* **Boky fahefatra**: Sal. 90 - 91 - 92 - 93 - 94 - 95 - 96 - 97 - 98 - 99 - 100 - 101 - 102 - 103 - 104 - 105 - 106.
* **Boky fahadimy**: Sal. 107 108 - 109 - 110 - 111 - 112 - 113 - 114 - 115 - 116 - 117 - 118 - 119 - 120 - 121 - 122 - 123 - 124 - 125 - 126 - 127 - 128 - 129 - 130 - 131 - 132 - 133 - 134 - 135 - 136 - 137 - 138 - 139 - 140 - 141 - 142 - 143 - 144 - 145 - 146 - 149 - 150.

* **Salamo apôkrifa**: Salamo faha-151 - Salamo faha-152 hatramin' ny faha-155.
Salamo fahatelo

Ny **Salamo fahatelo** na **Salamo 3** dia salamo ao amin' ny Baiboly ao amin' ny Bokin'ny Salamo. Tafiditra ao amin' ny fizaràna atao hoe "boky voalohany" (Sal. 1 - 41) ity salamo ity. Ny Salamo faharoa no eo alohany ary ny fahefatra no manaraka azy.

## Dikan-teny malagasy

### Dikan-teny prôtestanta

# Salamo nataon'i Davida, fony izy nandositra an'i Absaloma zanany. Jehovah ô, akory izato hamaroan'ny mampahory ahy! Maro no mitsangana hanohitra ahy.
# Maro no milaza ny fanahiko hoe: tsy manam-pamonjena amin'Andriamanitra izy.
# Kanjo Hianao, Jehovah ô, no ampinga manodidina ahy, Voninahitro sy mpanandratra ny lohako.
# Amin'ny feoko no iantsoako an'i Jehovah, ary any an-tendrombohiny masina no mamaly ahy Izy.
# Izaho nandry ka natory; nifoha aho, satria Jehovah no manohana ahy.
# Tsy hatahotra olona alinalina aho, izay milahatra manodidina hamely ahy.
# Mitsangàna, Jehovah ô; vonjeo aho, Andriamanitro ô; fa efa namely ny takolaky ny fahavaloko rehetra Hianao; ny nifin'ny ratsy fanahy novakivakinao.
# An'i Jehovah ny famonjena; Ho amin'ny olonao anie ny fitahianao*.[Na: Ho amin'ny olonao ny fitahianao]

### Dikan-teny katôlika

# Tonon-kiran'i Davida; fony izy nandositra teo anatrehan'i Absaloma zanany.
# Ry Iaveh ô, akory izato hamaroan'ny fahavaloko! Endrey ity habetsahan'ireo mitsangan-kamely ahy!
# Maro ny milaza ny amiko manao hoe: Tsy misy famonjena ho azy intsony eo amin'Andriamanitra! - Selà.
# Kanefa, ry Iaveh, hianao no ampingako; hianao no voninahitro sy manandratra ny lohako.
# Miantso an'ny Tompo amin'ny feoko aho, dia mamaly ahy any an-tendrombohiny masina izy. - Selà.
# Nandry aho dia natory; nifoha indray aho, fa Iaveh no tohako.
# Tsy matahotra aho, eo anoloan'ny vahoaka tsy tambo isaina, izay mivangongo manodidina ahy hatraiza hatraiza.
# Mitsangana, ry Iaveh ô ! Vonjeo aho, ry Andriamanitro ! Fa hianao no mamely ny takolaky ny fahavaloko rehetra; hianao no manorotoro ny nifin'ny ratsy fanahy.
# An'ny Tompo ny famonjena! Ho amin'ny vahoakanao anie ny ny fanambinanao! - Selà. 

## Jereo koa

* **Boky voalohany**: Sal. 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31 - 32 - 33 - 34 - 35 - 36 - 37 - 38 - 39 - 40 - 41.

* **Boky faharoa**: Sal. 42 - 43 - 44 - 45 - 46 - 47 - 48 - 49 - 50 - 51 - 52 - 53 - 54 - 55 - 56 - 57 - 58 - 59 - 60 - 61 - 62 - 63 - 64 - 65 - 66 - 67 - 68 - 69 - 70 - 71 - 72.
* **Boky fahatelo**: Sal. 73 - 74 - 75 - 76 - 77 - 78 - 79 - 80 - 81 - 82 - 83 - 84 - 85 - 86 - 87 - 89.
* **Boky fahefatra**: Sal. 90 - 91 - 92 - 93 - 94 - 95 - 96 - 97 - 98 - 99 - 100 - 101 - 102 - 103 - 104 - 105 - 106.
* **Boky fahadimy**: Sal. 107 108 - 109 - 110 - 111 - 112 - 113 - 114 - 115 - 116 - 117 - 118 - 119 - 120 - 121 - 122 - 123 - 124 - 125 - 126 - 127 - 128 - 129 - 130 - 131 - 132 - 133 - 134 - 135 - 136 - 137 - 138 - 139 - 140 - 141 - 142 - 143 - 144 - 145 - 146 - 149 - 150.

* **Salamo apôkrifa**: Salamo faha-151 - Salamo faha-152 hatramin' ny faha-155.
Salamo faha-11

Ny **Salamo faha-11** na **Salamo 11** dia salamo ao amin' ny Baiboly, ao amin' ny Bokin' ny Salamo. Tafiditra ao amin' ny fizaràna atao hoe "boky voalohany" (Sal. 1 - 41) ity salamo ity izay mizara ho andininy fito. 

## Dikan-teny malagasy

### Dikan-teny protestanta

# Ho an'ny mpiventy hira. Nataon'i Davida. Jehovah no ialofako; ahoana no anaovanareo amin'ny fanahiko hoe: mandosira ho any an-tendrombohitrareo toy ny voron-kely?
# Fa, indro, ny ratsy fanahy manenjana ny tsipìkany; efa nanamboatra ny zana-tsipìkany eo amin'ny kofehy izy, nikendry tao amin'ny maizina hitifitra ny mahitsy fo.
# Fa rava ny fanorenana, ka inona indray no azon'ny marina atao?
# Jehovah dia ao amin'ny tempoliny masina, ny seza fiandrianan'i Jehovah dia any an-danitra; ny masony mijery, eny, ny hodi-masony mizaha toetra ny zanak'olombelona.
# Jehovah mizaha toetra ny marina; fa ny ratsy fanahy sy ny mifaly hampidi-doza dia samy halan'ny fanahiny.
# Handatsaka fandrika amin'ny ratsy fanahy Izy tahaka ny fandatsaka ranonorana; afo sy solifara ary rivo-mahamay no ho anjara kapoakany.
# Fa marina Jehovah, ka fahamarinana no tiany; ny mahitsy no hahita ny tavany.

### Dikan-teny katôlika

# Ho an'ny mpampianatra hira. Nataon'i Davida. Iaveh no itokiako; ka ahoana no ilazanareo amin'ny fanahiko hoe: Mandosira any an-tendrombohitrareo toy ny vorona?
# Fa indro ny ratsy fanahy manenjana ny tsipìkany; nametaka tamin'ny tady ny zana-tsipìkany; mba hitifirany ny olona mahitsy fo, ao amin'ny maizina.
# Raha rava ny fanorenana, inona indray no azon'ny marina atao?
# Iaveh izay ao amin'ny tempoliny masina, Iaveh izay manana ny seza fiandrianany any an-danitra, dia mana-maso mahiratra; ary ny hodi-masony mizaha ny zanak'olombelona hatr'ao anatiny.
# Mizaha ny marina hatr'ao anatiny Iaveh; fa mankahala ny ratsy fanahy sy ny mifaly manao an-keriny izy.
# Latsahany fandrika afo sy solifara hoatra ny ranonorana ny ratsy fanahy; rivo-mahery no ho anjara kapoakan'ireny.
# Fa marina Iaveh ka ny fahamarinana no tiany; ny mahitsy fo no hibanjina ny tavany.

## Jereo koa

* **Boky voalohany**: Sal. 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31 - 32 - 33 - 34 - 35 - 36 - 37 - 38 - 39 - 40 - 41.

* **Boky faharoa**: Sal. 42 - 43 - 44 - 45 - 46 - 47 - 48 - 49 - 50 - 51 - 52 - 53 - 54 - 55 - 56 - 57 - 58 - 59 - 60 - 61 - 62 - 63 - 64 - 65 - 66 - 67 - 68 - 69 - 70 - 71 - 72.
* **Boky fahatelo**: Sal. 73 - 74 - 75 - 76 - 77 - 78 - 79 - 80 - 81 - 82 - 83 - 84 - 85 - 86 - 87 - 89.
* **Boky fahefatra**: Sal. 90 - 91 - 92 - 93 - 94 - 95 - 96 - 97 - 98 - 99 - 100 - 101 - 102 - 103 - 104 - 105 - 106.
* **Boky fahadimy**: Sal. 107 108 - 109 - 110 - 111 - 112 - 113 - 114 - 115 - 116 - 117 - 118 - 119 - 120 - 121 - 122 - 123 - 124 - 125 - 126 - 127 - 128 - 129 - 130 - 131 - 132 - 133 - 134 - 135 - 136 - 137 - 138 - 139 - 140 - 141 - 142 - 143 - 144 - 145 - 146 - 149 - 150.

* **Salamo apôkrifa**: Salamo faha-151 - Salamo faha-152 hatramin' ny faha-155.
Fikambanana Mampiely Baiboly Malagasy

Ny **Fikambanana Mampiely Baiboly Malagasy** (izay hafohezina hoe **FMBM**) dia fikambanana iarahan'ny fiangonana sy fikambana kristiana ary ny Kristiana eto Madagasikara ho eti-mampandroso ny fampielezana ny Baiboly sy hahalalan'ny Malagasy rehetra ny Vaovao Mahafalin'i Kristy. Tamin'ny 21 Jona 1965 no teraka ny FMBM. Ny tena ahafantarana nyFMBM dia ny fandikana sy ny fanontana ary ny fivarotana ny Baiboly sy boky hafa na trakta momba ny Baiboly amin'ny teny malagasy. Isan'ny nandraisany anjara tamin'ny fanontana printy ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy (atao hoe Ny Baiboly) sy ny Baibolin'ny firaisam-pinoana (atao hoe ''Dikan-teny Iombonana Eto Madagasikara'' na *DIEM*).
Omby volavita

Ny **omby volavita** dia omby mena misy fotsy eo amin' ny handriny, ny sorony, ny lamosiny (indrindra ny trafony), ny tongokeliny sy tongobeny (eo amin' ny feny), ny tehezany ary ny rambony izay sady fotsy sasaka. Noheverin' ny Ntaolo malagasy fa izany no volon' omby tsara indrindra ka mendrika hatolotra ny mpanjaka na dia manan-tompo aza, indrindra amin' ny Alahamady.

## Ohabolana
* Mpiandry omby volavita: tsy tompony, fa mpamerin-doha.

## Jereo koa

* Fandroana
Alakaosibe

Ny **Alakaosibe** dia ny tsinam-bolan' ny fiandohan' ny volana Alakaosy, izay atao hoe **vava Alakaosy**. Amin' ny vava Alakaosy amin' ny volana Alakaosy no andro fanandratana ody sy sampy. Manao sorona ny mpitahiry ody mahery sy sampy. Ny vehivavy mbola tokony hiteraka dia tsy mihinan-kanina amin' ny vava Alakaosy mba tsy hiteraka Alakaosy. Ny zaza teraka vava Alakaosy dia ninoan' ny Ntaolo malagasy fa hanoto ray aman-dreny, ka ahohoka ho faty na alam-bintana mba ho tratra antitra sy ho lehibe ary ho mpanan-karena.

## Jereo koa
Alahamadibe - Adaorobe - Adizaozabe - Asorotanibe - Alahasatibe - Asombolabe - Adimizanabe - Alakarabobe - Adijadibe - Adalobe - Alohotsibe
Menarandra

I **Menarandra** dia renirano ao amin'ny faritra Anosy sy Atsimo-Andrefana ao amin'ny tapany atsimon'i Madagasikara. Mivarina any amin'ny Ranomasimbe Indiana ao akaikin'i Bevoalavo Atsinanana any amin'ny faritra Anosy izy.

Mahatratra 250 km eo ho eo ny halavan'i Menarandra, ary avy ao Andoharano any amin'ny faritra Bara ao amin'ny tendrombohitra Tsikoriky izay mahatratra 600 m no ipoirany. Mikoriana amin'ny tany be vato (sy be ranovohitra amin'ny fotoan'ny orana) izy hatrany ivelan'i Bekily. Eo anelanelnan'i Bekily sy Isoanala no anangonany ny rano ao aminy. Mizotra avy avaratra-atsinana mankany atsimo-andrefana izy. Teritery ny lalana izorany sady mikoriana somary mafy izy amin’ny voalohany fa rehefa avy eo Lovokarivo izy dia mihamalalaka amin’izay. Mamakivaky tendrombohitra be sokay izy rehefa ao amin'ny faritr'i Elesa ary mamakivaky dongom-pasika alohan'ny hivarinany any an-dranomasina. Tsy betsaka ny rantsana lehibe mamatsy rano an'i Menerandra: ny ao amin'ny ilany ankavia dia ahitana an'i Manantanana ao akaikin'i Bekily; i Manamboly ao akaikin'i Tranoroa; ny ao amin'ny ilany ankavanana dia ahitana an'i Sakatovo sy i Beandry. Tsy dia mivelatra loatra ny vavaranon'i Menarandra (izay mirefy 8&nbsp;350 km2 any ho any) raha ampitahaina amin’ny an’ny ony hafa.

Tsy misy renirano mivarina ao avy amin’ireo tendrombohitra any atsinanana ka izany no mahatonga an'i Menarandra ho vitsy rano, afa-tsy amin'ny fotoan'ny oram-be izay miteraka rian-drano mampidi-doza. Amin'ny main-tany dia lasa korian-drano kely ambony vato i Menerandra ary milevina any anaty fasika izany rano izany matetika. Eo anelanelan'i Lovokarivo sy ny Ranomasimbe Indiana dia matetika maina tsy misy rano no fahitana an'i Menarandra nefa matetika koa no misy rano mikoriana betsaka ihany ny ao ambanin'ny fasika.

## Jereo koa

* Onilahy

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara