open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Patrick Ramiaramanana

**Patrick Xavier Heriniaina Ramiaramanana** dia mpanao politika malagasy. Izy no ben'ny tanànan'Antananarivo, renivohitr'i , talohan'ny nitantanany ny governemanta tamin'ny taona 2007 ka hatramin'ny 2008.

Antoko: TIM

## Jereo koa
*Ben' ny tanànan' Antananarivo
Hanitriniaina Razafimanantsoa

**Hanitra Razafimanantsoa** (anarana feno: *Lobo Hanitriniaina Razafimanantsoa*), ​​​​teraka 11 Janoary 1964, dia mpanao politika malagasy.

## Fivelomana
Lobo Hanitriniaina Razafimanantsoa dia mpahay lalàna tamin’ny fiofanana. Izy no nandresy tamin'ny fifidianana solombavambahoaka malagasy tamin'ny taona 2013 tao amin'ny distrikan'Antananarivo voalohany. Lany tamin’ny fifidianana solombavambahoaka malagasy 2019 izy.

Antroko: TIM
Benjamin Alexis Rakotomandimby

I **Benjamin Alexis Rakotomandimby** no minisitry ny Fitsarana eto Madagasikara nanomboka ny volana aogositra 2024.

Talohan'izay dia mpampanoa lalàna izy.

Mpialoha lalana: Landy Mbolatiana Randriamanantenasoa
Marie Michelle Sahondrarimalala

**Marie Michelle Sahondrarimalala**, minisitry ny Fanabeazam-pirenena eto hatramin’ny volana aogositra 2020.

Antoko: IRMAR
Rasata Rafaravavitafika

**Rafaravavitafika RASATA**, 36 taona, dia diplaomaty sady mpanao politika malagasy voatendry ho minisitry ny Raharaham-bahiny eto ny 14 janoary 2024.
Yangtse

Ny **Yangtse** (* (Chang Jiang)*) no renirano lehibe indrindra any . Amin'ny 6.380 kilometatra, ka ny 2.800 kilometatra amin'ireo no azo samborina, izy io koa no renirano lava indrindra any Azia ary renirano fahatelo lava indrindra eran-tany aorian'i Nily sy Amazôna. Ao amin'ny Plateau Tibetana any Qinghai ny loharanony.

Mamakivaky ny tanànan'i Chongqing, Wuhan, Nanjing izy io ary mikoriana mankany amin'ny Oseana Pasifika any avaratr'i Shanghai.
Kurt Waldheim

**Kurt Josef Waldheim** dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 21 Desambra 1918 ary maty ny 14 Jiona 2007. Waldheim dia sekretera jeneralin'ny Firenena Mikambana nanomboka tamin'ny 1972 ka hatramin'ny 1981 ary filohan'i Aotrisy nanomboka tamin'ny 1986 ka hatramin'ny 1992.
Ny Pays de Galles

**Pays de Galles** (Cymru amin'ny teniny any ) dia  iray amin'ny firenena izay ao amin'ny izay antsoina hoe Grande-Bretagne. Ny manamorna azy avy any avaratra sy andrefana dia ny Ranomasina Irlandy, Angletera dia manamorana azy avy any atsinanana, ny "Channel Bristol" avy any atsimo, ary ny Ranomasina Celtic avy any atsimo andrefana. Amin'ny taona 2021, dia nisy mponina 3,2 tapitrisa ny Pays de Galles. Ny velarantanin'ilay tanàna dia 21,218 kilomètres carrés (8,192 milles carrés); ny morontsirany dia mirefy .  Feno tendrombohitra be ny ankamaroan ny Pays de Galles ary  any amin'ny faritra avaratra sy eo afovoany noho misy any akamaroany tendrombohitra avoavo, anisan'izany i Snowdon (na  ), izay tendrony ambony indrindra. Ny renivohiny sy ny tanàna lehibe indrindrany dia Cardiff .
Tampaha

Ny sary **tampaha** dia zavatra  matematika izay mampiseho rafitra mitovy amin'ny valandotra rehetra.

Tranga voajanahary maro toy ny didin'ny morontsiraka na ny laisoan'i Romanesco no somary miendrika tampaha.

Ohatra maro amin'ny tampaha, toy ny ranomandrin'i Koch na ny karipetran'i Sierpiński, no hita tamin'ny taonjato faha 19. Tamin'ny taona 1975 kosa i Benoît Mandelbrot no nanintona ny sain'ny olona ny fisian'ireo zavatra ireo eo amin'ny zavaboary, ka namorona tamin'io fotoana io ny mpamaritoetra « tampaha ». Avy amin'ny fototeny latinina **, midika hoe « ampaha », « vaky », ary ny tovona « ta- » (*avy amin'ny*) misy amin'ny mpamaritoetra toy ny « tatsambo » ary « tavaratra ».
George Foreman

**George Edward Foreman** (teraka 10 Janoary 1949 tany Marshall, Texas; marty 21 Martsa 2025 tany Houston, Texas) dia mpanao ady totohondry mavesatra amerikana izay naharitra hatramin'ny 1969 ka hatramin'ny 1997 ny asany matihanina - iray amin'ireo asa lava indrindra amin'ny tantaran'ny ady totohondry.

Amin'ny maha mpilalao azy dia nahazo medaly volamena tamin'ny fizarana lanja mavesatra tamin'ny Lalao Olimpika fahavaratra 1968 tany Mexico City izy. Nanomboka tamin'ny Janoary 1973 ka hatramin'ny Oktobra 1974, tompondaka eran-tany tsy iadian-kevitra ny Foreman (WBC, WBA)
Eduardo Bolsonaro

**Eduardo Nantes Bolsonaro** dia mpisolovava, polisy federaly ary mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i , teraka ny 10 Jolay 1984 tao Rio de Janeiro. Zanaky ny filoha breziliana teo aloha Jair Bolsonaro izy ary lefitra federaly ho an'ny fanjakan'i  nanomboka tamin'ny taona 2015.

* Antoko: Antoko Liberaly (PL).

## Jereo koa
Farifitra mena

Ny **farifitra mena** na **fodiala** dia karazam-boronkely tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara, ao amin' ny fianakaviana *[[Bernieridae]]*. ***Oxylabes madagascariensis*** ny anarany ara-tsiansa. Ny vondron-karazana na sokajy misy azy (*Oxylabes*) dia tsy ahitana afa-tsy io karazany io (tsy misy karazana hafa fantatra).

## Anarany amin' ny teny malagasy
Indreto ny anaran' io karazam-borona io amin' ny teny malagasy: **fodiala**, **farifitra mena**, **sirontsirona**, **vangamaintiloha**.

## Jereo koa

* Farifotra na farifitra
* Vorona

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara

## Loharano sy fanamarihana
Farifotra

Ny **farifotra** na **farifitra** dia karazam-boronkely maro, tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara, ao amin' ny fianakaviana *[[Bernieridae]]*. Tsy tokana ny karazam-boronkely atao amin' ny teny malagasy hoe *farifotra* na *farifitra* fa maromaro, ka anisan' izany ireto manaraka ireto:

* *[[Fodiala|Oxylabes madagascariensis]]*;

* *[[Xanthomixis zosterops]]*;
* *[[Xanthomixis apperti]]*;
* *[[Xanthomixis cinereiceps]]*;

* *[[Crossleyia tenebrosa]]*.

## Jereo koa
* Tsintsina
* Fody
* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
Bernieridae

Ny ***Bernieridae*** dia fianakaviam-boronkely mpisiotsioka, ao amin' ny filaharana Passeriformes, nohamarinina vao tsy ela akory izay ny fisiany, tamin' ny taona 2010. Ahitana karazana iraika ambin' ny folo (ao amin' ny vondron-karazana na sokajy valo) amin' ny voronkely anaty ala ity fianakaviana ity amin' izao fotoana izao. Tsy misy afa-tsy eto Madagasikara ireo vorona ireo.

## Lisitry ny vondron-karazana sy ny karazana
Araka ny fanasokajian' ny *[[International Ornithological Congress]]* (versiôna 14.2, 2024):

* sokajy *Oxylabes* Sharpe, 1870
** *[[Fodiala|Oxylabes madagascariensis]]* (Gmelin, JF, 1789) – fodiala, farifitra mena, sirontsirona, vangamaintiloha.
* sokajy *Bernieria* Pucheran, 1855
** *[[Bernieria madagascariensis]]* (Gmelin, JF, 1789) – 
* sokajy *Cryptosylvicola* Goodman, Langrand & Whitney, 1996
** *[[Cryptosylvicola randrianasoloi]]* Goodman, Langrand & Whitney, 1996 – 
* sokajy *Hartertula* Stresemann, 1925
** *[[Hartertula flavoviridis]]* (Hartert, E, 1924) – 
* sokajy *Thamnornis* Milne-Edwards & Grandidier, A, 1882
** *[[Thamnornis chloropetoides]]* (Grandidier, A, 1867) –  kiritika malagasy
* sokajy *Xanthomixis* Sharpe, 1881
** *[[Xanthomixis zosterops]]* (Sharpe, 1875) –  farifotra
** *[[Xanthomixis apperti]]* (Colston, 1972) – farifotra
** *[[Xanthomixis cinereiceps]]* (Sharpe, 1881) – farifotra
* sokajy *Crossleyia* Hartlaub, 1877
** *[[Crossleyia xanthophrys]]* (Sharpe, 1875) –  foditany
** *[[Crossleyia tenebrosa]]* (Stresemann, 1925) –  farifotra
* sokajy *Randia* Delacour & Berlioz, 1931
** *[[Randia pseudozosterops]]* Delacour & Berlioz, 1931 –

## Jereo koa

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy

## Jereo koa
Bernieria madagascariensis

Ny ***Bernieria madagascariensis*** dia karazam-boronkely tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara, ao amin' ny fianakaviana *[[Bernieridae]]*. Io no hany karazana ao amin' ny vondron-karazana *Bernieria*. Ny fonenany voajanahary dia ala sobtrôpikaly na trôpikaly mando any amin' ny tany lemaka. Atao hoe **tetraka** na **tretraka** na **fanatakantsy** na **fihirana** izy io amin' ny teny malagasy.

## Jereo koa

* Farifotra na farifitra
* Vorona

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Cryptosylvicola randrianasoloi

Ny ***Cryptosylvicola randrianasoloi***, izay hany karazana ao amin' ny sokajy *Cryptosylvicola*, dia karazam-boron-kely ao amin' ny fianakaviana *[[Bernieridae]]*. Io vorona io dia mipetraka amin' ny ala avo eto Madagasikara, ao amin' ny ala atsinanana eo anelanelan' ny haambo 900 sy 2&nbsp;100 m. Ny *Cryptosylvicola ranndrianasoloi* dia vorona somary kely, manana lamosina maitso ôliva ary kibo mavo mivolondavenona.

Tamin' ny taona 1992 no nahitan' ny mpanam-pahaizana azy voalohany teo akaikin' ny Tahirin-Javabory Manokana Analamazaotra eto Madagasikara, ary tsy misy afa-tsy ny ala any amin' ny ilany atsinanan' ny Nosy eo anelanelan' ny Tahirin-Javaboary Manokana Anjanaharibe-Atsimo sy ny Valan-javaboarim-pirenena Andohahela.

Ny tovan' anarana ara-tsiansany hoe *randrianasoloi* dia nomena azy ho fanomezam-boninahitra ny ôrnitôlôga malagasy Georges Randrianasolo (1930-1989) izay nandray anjara betsaka tamin' ny fampandrosoana ny siansan' ny zsavaboary teto Madagasikara.

## Jereo koa

* Farifotra na farifitra
* Vorona

* *[[Fodiala|Oxylabes madagascariensis]]*
* *[[Bernieria madagascariensis]]*
* *[[Cryptosylvicola randrianasoloi]]*
* *[[Hartertula flavoviridis]]*
* *[[Thamnornis chloropetoides]]*

* *[[Xanthomixis zosterops]]*
* *[[Xanthomixis apperti]]*
* *[[Xanthomixis cinereiceps]]*

* *[[Crossleyia xanthophrys]]*
* *[[Crossleyia tenebrosa]]*

* *[[Randia pseudozosterops]]*
Flávio Bolsonaro

**Flávio Nantes Bolsonaro**  (teraka 30 Aprily 1981 tao Resende), dia mpandraharaha, mpisolovava ary mpanao politika breziliana, mifandray amin'ny Antoko Liberaly (PL).
Tamin'ny taona 2018, voafidy ho senadora tao Rio de Janeiro izy, nahazo vato 4.380.418.

## Lembam-panjakana
Voafidy tamin'ny fe-potoam-piasana voalohany izy tamin'ny taona 2002. Voafidy indray ho solombavam-panjakana ho an'ny Rio de Janeiro tamin'ny 2006, 2010 ary, tamin'ny firotsahan-kofidiany farany, tamin'ny 2014, ho an'ny fe-potoana 2015–2019.

## Mitifitra
Tamin'ny 12 Aprily 2016, Flávio Bolsonaro sy ny mpiambina azy, izay polisy miaramila ihany koa, dia nitifitra tamin'ny jiolahy roa izay nandroba fiara teo anoloan'izy ireo tao amin'ny faritra andrefan'i Rio de Janeiro. Naratra ny iray tamin’ireo jiolahy ka nitsoaka nitondra môtô.

## Loholona amin'ny Repoblika (2019–ankehitriny)
Tamin'ny fifidianana 2018, kandidà ho loholona ho an'ny fanjakan'i Rio de Janeiro i Flávio Bolsonaro. Tamin'ny fifidianana dia nahazo vato 4.380.418 (31,36% amin'ny totalin'ny vato manankery), voafidy ho ao amin'ny Antenimieran-doholona Federalin'i Brezila.

## Jereo koa
Hartertula flavoviridis

Ny ***Hartertula flavoviridis*** dia voron-kely tsy fahita afa-tsy any amin' ny ilany atsinanan' i Madagasikara, ao amin' ny fianakaviana *[[Bernieridae]]*. Hita tamin' ny fikarohana vao haingana fa anisan' ny voron-kely malagasy tsy fahita firy eto amin' izao fotoana izao izy io.

Ity vorona ity dia misy rambony mirefy 12-13 sm ary milanja 10 g eo ho eo. Ny volony dia mavo mamiratra eo aloha ary ôliva eo amin' ny tampon-dohany sy ny elany ary ny lamosiny. Ny masony dia hodidinin' ny toa peratra fotsy hatsatra. Tsy misy fiavahany ny endrika ivelan' ny lahy sy vavy, ary ny vorona mbola kely dia manana volo mitovy loko ihany koa.

## Jereo koa

* Farifotra na farifitra
* Vorona

* *[[Fodiala|Oxylabes madagascariensis]]*
* *[[Bernieria madagascariensis]]*
* *[[Cryptosylvicola randrianasoloi]]*
* *[[Hartertula flavoviridis]]*
* *[[Thamnornis chloropetoides]]*

* *[[Xanthomixis zosterops]]*
* *[[Xanthomixis apperti]]*
* *[[Xanthomixis cinereiceps]]*

* *[[Crossleyia xanthophrys]]*
* *[[Crossleyia tenebrosa]]*

* *[[Randia pseudozosterops]]*
Thamnornis chloropetoides

Ny ***Thamnornis chloropetoides*** dia karazam-boron-kely ao amin' ny fianakaviana *[[Bernieridae]]*, izay tsy fahita afa-tsy any amin' ny ilany atsimo-andrefan' i Madagasikara, izay voafetra amin' ny ala misy tsilo. Volondavenona ny tapany ambony fa fotsy kosa ny tapany ambany, misy sisiny maitso tery amin' ny volon' ny elatra. Ny volo ivelany dia manana tendrony hatsatra.

Ny fonenany voajanahary dia ny ala sobtrôpikaly na trôpikaly maina ary kirihitra maina sobtrôpikaly na trôpikaly. Matetika izy io no hita eo akaikin' ny tany, nefa mihirahira eny amin' ny hazo avo. Na dia tsy heverina ho atahorana ho lany tamingana aza, dia heverina fa mihena ny isany noho ny fandripahana ala miely manerana ny faritra misy azy.

## Jereo koa

* Farifotra na farifitra
* Vorona

* *[[Fodiala|Oxylabes madagascariensis]]*
* *[[Bernieria madagascariensis]]*
* *[[Cryptosylvicola randrianasoloi]]*
* *[[Hartertula flavoviridis]]*
* *[[Thamnornis chloropetoides]]*

* *[[Xanthomixis zosterops]]*
* *[[Xanthomixis apperti]]*
* *[[Xanthomixis cinereiceps]]*

* *[[Crossleyia xanthophrys]]*
* *[[Crossleyia tenebrosa]]*

* *[[Randia pseudozosterops]]*
Xanthomixis zosterops

Ny ***Xanthomixis zosterops*** dia karazam-boron-kely, anisan' ny tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara, ao amin' ny fianakaviana *[[Bernieridae]]*. *Bernieria zosterops* ny anarany ara-tsiansa teo aloha. Ireto ny anarany amin' ny teny malagasy: **farifitra**, na **farifotra**, **tekiekiala** ary **tratraka**. Ny ala sobtrôpikaly na trôpikaly mando any amin' ny tany lemaka no fonenany voajanahary.

## Jereo koa

* Farifotra na farifitra
* Vorona

* *[[Farifitra mena|Oxylabes madagascariensis]]* (farifatra mena)
* *[[Bernieria madagascariensis]]*
* *[[Cryptosylvicola randrianasoloi]]*
* *[[Hartertula flavoviridis]]*
* *[[Thamnornis chloropetoides]]*

* *[[Xanthomixis zosterops]]*
* *[[Xanthomixis apperti]]*
* *[[Xanthomixis cinereiceps]]*

* *[[Crossleyia xanthophrys]]*
* *[[Crossleyia tenebrosa]]*

* *[[Randia pseudozosterops]]*
* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
Xanthomixis cinereiceps

Ny ***Xanthomixis cinereiceps*** dia karazam-boron-kely malagasy ao amin' ny fianakaviana *[[Bernieridae]]*. Any amin' ny ilany atsinanana sy avaratr' i Madagasikara ihany no ahitana azy.

## Fanoritsoritana
Ity vorona ity dia lavalava, maitso lamosina, volondavenona ny volo amin' ny lohany sy amin' ny saron-tsofiny, fotsy ny tendany, mavo ny ambany, ary volondavenona ny tongony. Ny vavany manify dia mavokely matroka.

## Toeram-ponenana sy faritra ahitana azy
Ny fonenany voajanahary dia ny ala mando tsy vaky an-tendrombohitra any amin' ny faritra atsinanan' i Madagasikara. Eo anelanelan' ny 900 ka hatramin' ny 2&nbsp;000 m ny haambo misy azy, ary fahita indrindra any amin' ny ala amin' ny toerana avo kokoa amin' ny haambo 1&nbsp;400 ka hatramin' ny 1&nbsp;800 m. Mahalana no ahitana azy any amin' ny ala voakorontana na any amin' ny ala maina an-tendrombohitra. Mihinana bibikely madinika eo amin' ny vatan-kazo misy volombato izy ary indraindray amin' ny kirihitra ambany hazo, zara raha hita eny amin' ny tany. Matetika izy io no hita amin' ny andiana ahitana karazam-borona maro. Atahorana ho lany tamingana ity karazana ity noho ny fahaverezan' ny toeram-ponenany.

## Fananahana
Voamarika fa manao akany ity karazam-borobna ity amin' ny Nôvambra, ary amin' ny Nôvambra sy Desambra kosa no ahitana ny zanany vao teraka. Miendrika vilia baolina ny akaniny ary vita amin' ny volombato notemerina bozaka maina sy tsiraka palmie, apetrany amin' ny rantsankazo marindrano miala iray na roa metatra ambonin' ny tany. Matetika ny vavy dia manatody telo isaky ny fizaràn-taona. Araka ny fandinihana dia karazam-borona miara-miasa amin' ny famahanana izy io.

## Jereo koa

* Farifotra na farifitra
* Vorona

* *[[Fodiala|Oxylabes madagascariensis]]*
* *[[Bernieria madagascariensis]]*
* *[[Cryptosylvicola randrianasoloi]]*
* *[[Hartertula flavoviridis]]*
* *[[Thamnornis chloropetoides]]*

* *[[Xanthomixis zosterops]]*
* *[[Xanthomixis apperti]]*
* *[[Xanthomixis cinereiceps]]*

* *[[Crossleyia xanthophrys]]*
* *[[Crossleyia tenebrosa]]*

* *[[Randia pseudozosterops]]*
Crossleyia xanthophrys

Ny ***Crossleyia xanthophrys*** dia karazam-boron-kely malagasy, ao amin' ny fianakaviana *[[Bernieridae]]*. Tsy hita afa-tsy eto Madagasikara ity vorona ity izay hany karazana ao amin' ny vondron-karazana *Crossleyia*. Ny ala sobtrôpikaly na trôpikaly mando an-tendrombohitra no fonenany voajanahary. Atahorana ho lany tamingana izy io noho ny fahaverezan' ny toeram-ponenany.

## Jereo koa

* Farifotra na farifitra
* Vorona

* *[[Fodiala|Oxylabes madagascariensis]]*
* *[[Bernieria madagascariensis]]*
* *[[Cryptosylvicola randrianasoloi]]*
* *[[Hartertula flavoviridis]]*
* *[[Thamnornis chloropetoides]]*

* *[[Xanthomixis zosterops]]*
* *[[Xanthomixis apperti]]*
* *[[Xanthomixis cinereiceps]]*

* *[[Crossleyia xanthophrys]]*
* *[[Crossleyia tenebrosa]]*

* *[[Randia pseudozosterops]]*
Xanthomixis apperti

Ny ***Xanthomixis apperti*** dia vorona kely any amin' ny ilany atsimo-andrefan' i Madagasikara, ao amin' ny fianakaviana *[[Bernieridae]]*. Hita tamin' ny fikarohana vao haingana fa anisan' ny voron-kely malagasy tsy fahita firy amin' izao fotoana izao izy io.

Mirefy manodidina ny 15 sm ny halavan' ny *Xanthomixis apperti*, manana vava mavokely sy tongotra manopy volondavenona. Mitovy ny volon' ny lahy sy vavy; maitso ny lamosiny sy ny rambony ary ny elany (matroka kokoa ny elany), volondavenona ny lohany ary fotsy ny tendany. Manopy volomboasary ny tehezany sy ny kibony ary fotsy ny ilany ambany. Tena an-fahita tanety ity karazana ity, mitady sakafo any amin' ny ala tsy misy mpanakorontana amin' ny kirihitra akaikin' ny tany sy amin' ny tany. Misy vorona hatramin' ny 8 ny ankohonana iray, indraindray miaraka amin' ny karazam-borona hafa, mihinana bibikely ambany ravina sy rantsana.

Ny  amin' izao fotoana izao dia voafetra amin' ny toerana roa any amin' ny ilany atsimo-andrefan' i Madagasikara. Ny iray dia ny ala maina ao amin' ny Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia (izay nahitana voalohany an' io karazana io) ary ny faharoa any amin' ny ala maitso ao amin' ny tendrombohitra Analavelona. Heverina ho marefo noho ny faritra misy azy voafetra ity karazana ity, indrindra amin' ny fahaverezan' ny toeram-ponenany noho ny fandripahana ala. Amin' izao fotoana izao dia ahitana tetikasa fiarovana izay nampitsahatra ny fandripahana ala ny alanr' i Zombitse-Vohibasia, ary ny ala voakilasin' Analavelona, ​​na dia tsy voaaro aza, dia lavitra ary tsy atahorana avy hatrany.

## Jereo koa

* Farifotra na farifitra
* Vorona

* *[[Fodiala|Oxylabes madagascariensis]]*
* *[[Bernieria madagascariensis]]*
* *[[Cryptosylvicola randrianasoloi]]*
* *[[Hartertula flavoviridis]]*
* *[[Thamnornis chloropetoides]]*

* *[[Xanthomixis zosterops]]*
* *[[Xanthomixis apperti]]*
* *[[Xanthomixis cinereiceps]]*

* *[[Crossleyia xanthophrys]]*
* *[[Crossleyia tenebrosa]]*

* *[[Randia pseudozosterops]]*
Paço do Lumiar

**Imperatriz** dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly tenan'i Maranhão ao amin'ny Brazila.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 125.265 mponina.  Ny halavirana mankany an-drenivohitra (São Luís): 26 km

## Jereo koa
* Brazila
** Maranhão

## Tsiahy
Crossleyia tenebrosa

Ny ***Crossleyia tenebrosa*** dia karazam-boron-kely ao amin' ny fianakaviana *[[Bernieridae]]*. Eto Madagasikara ihany no ahitana azy. Ny fonenany voajanahary dia ala sobtrôpikaly na trôpikaly mando any amin' ny tany lemaka. Atahorana ho ripaka ity karazana ity noho ny fahaverezan' ny toeram-ponenany.

Tamin' ny taona 2023 dia nisy vorona telo hita tany amin' ny tapany avaratr' i Madagasikara raha noheverina fa efa lany tamingana io karazana io noho ny fandripahana ny ala ao amin' ny toeram-ponenany. Talohan’ izay dia tamin' ny taona 1999 no nahitana azy farany.  Anisan' ny karazam-borona folo atahorana ho lany tamingana indrindra eran-tany izy io.

Ity karazana ity dia napetraka taloha tao amin' ny sokajy *Xanthomixis*. Nafindra tao amin' ny sokajy *Crossleyia* izy io tamin' ny fifotorana amin' ny fandalinana fototarazo môlekiolary navoaka tamin' ny taona 2019.

## Jereo koa

* Farifotra na farifitra
* Vorona

* *[[Fodiala|Oxylabes madagascariensis]]*
* *[[Bernieria madagascariensis]]*
* *[[Cryptosylvicola randrianasoloi]]*
* *[[Hartertula flavoviridis]]*
* *[[Thamnornis chloropetoides]]*

* *[[Xanthomixis zosterops]]*
* *[[Xanthomixis apperti]]*
* *[[Xanthomixis cinereiceps]]*

* *[[Crossleyia xanthophrys]]*
* *[[Crossleyia tenebrosa]]*

* *[[Randia pseudozosterops]]*
Foudia

Ny ***Foudia*** dia vondron-karazana na sokajy mampivondrona karazana voron-kely fito mbola velona sy iray efa lany tamingana, ao amin' ny fianakaviana *[[Ploceidae]]*.

## Fanoritsoritana

Mirefy 12 ka hatramin' ny 15 sm ny halavan' ny vorona ao amin' ny vondron-karazana *Foudia* ary misy vavany fohy sy miendrika kitsoloha. Ny volon' ny lahy amin' ny fotoana fananahana dia matetika miloko mena na mavo eo amin' ny lohany ary indraindray any amin'ny faritra hafa. Ny lahy sy ny vavy amin' ny fotonana tsy fananahana dia manana volo matroka izay manana volo miloko volondavenona manopy manja ny ankamaroany.

Amin' ny ankapobeny dia hita any anaty ala na kirihitra ny *foudia*, nefa misy ihany koa ny any amin' ny toeram-ponenana nataon' olombelona, ​​indrindra fa ny fodimena. Ny karazana  sasany dia mivelona indrindra amin' ny vihim-boa, fa ny hafa kosa mihinana indrindra bibikely. Ny *foudia* dia manamboatra akany miendrika bonga amin' ny ahitra sy akora hafa. Izy io dia misy loaka fidirana sy fivoahana amin' ny ilany iray ary mihantona amin' ny sampana na ravin-drofia.

Ity vondron-karazana na sokajy ity dia nampidirin' ilay alemàna mpahay zavaboary Ludwig Reichenbach tamin' ny taona 1850. Io karazana filamatra dia nantsoina hoe fody mena.

## Lisitry ny karazana

Inty ny lisitry ny karazana araka ny fanasokajiana nataon' ny *International Ornithological Congress* (versiôna 2.9, 2011):

# *[[Fody|Foudia madagascariensis]]* – Fodimena
# *Foudia eminentissima* – Fody kômôriana
# *Foudia aldabrana* –
# *Foudia omissa* – Fodiala
# *Foudia rubra* – Fody maorisiana
# *Foudia sechellarum* – Fodin' i Seisely
# *Foudia flavicans* – Fodin' i Rodrigues

Ny *Foudia delloni*, Fodin' i La Réunion, dia efa lany tamingana ankehitriny, ary io anarany io dia mety manondro karazana mitovy amin' ny hoe *Foudia bruante*.
Tsikirity

Ny **tsikirity** na **angitra** dia voronkely mitovitovy bika amin' ny fody, fa kely kokoa ary matetika miara-dia aminy, ao amin' ny fianakaviana *[[Estrildidae]]*. Ny anarany ara-tsiansa dia ***Lepidopygia nana***. Indreto ny anarana ara-tsiansa hafa anondroana azy:

* ***Spermestes nana***

* ***Lemuresthes nana***
* ***Lonchura nana***

## Toetoetrany
Mirefy 9 sm eo ho eo ny halavan' io vorona io. Tsy miavaka ny lahy sy ny vavy raha eo amlin' ny endrika ety ivelany. Miloko volontakatra ôliva ny tapany ambony ary volondavenona ny ambany izay ahitana ny kibony manopy volontakatra. Ny eo anelanelan' ny vavany sy ny masony amin' ny ilany roa, ny saokany ary ny tendany dia mainty. Ny masony dia mivolontakatra somay mazava, ny valanorano ambony dia mainty ary ny ambany dia manga volondavenona, ny tongony kosa miloko manja manopy vony.

## Faritra sy toerana ahitana azy
Miaina eto Madagasikara io vorona io. Matetika izy dia hita eny amin' ny kirihitra any ambanivohitra,  eny amin' ny kijana,  eny amin' ny  saha ary  eny amin' ny sisin-tanàna. Hita any amin' ny tanàn-dehibe koa izy io.

## Ao amin' ny kolontsaina

### Ohabolana

* Tsikirity mitety riana: tsy tongo-boan-drano, tsy volom-body lena.
* Tsikirity momba fody: tsy tompon-dia, fa mpanaraka.

## Jereo koa
* Vorona
* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
Petr Pavel

**Petr Pave** dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i Tseky teraka ny 1 Novambra 1961 tao Planá, Tsekia Izy no filoha fahefatra ao amin'ny Repoblika  nanomboka ny 9 martsa 2023.

Ny jeneraly misotro ronono an'ny Tafika Tseky dia Lehiben'ny Staff General hatramin'ny 2015 ary avy eo dia filohan'ny Komitin'ny Miaramila NATO hatramin'ny 2018.
Randia pseudozosterops

Ny ***Randia pseudozosterops*** dia karazam-boron-kely ao amin' ny fianakaviana *[[Bernieridae]]*. Tsy hita afa-tsy eto Madagasikara izy io, izay voafetra amin' ny ala trôpikaly amin' ny ilany atsinanan' ny Nosy. Volondavenona ny ambony ary hatsatra tsy misy marika ny ambany. Matanjaka ny vavany ary somary mifaingoka kely, ny vorona sasany manana vavany ambany miloko volom-boasary smary mavo.

Ny fonenany voajanahary dia ala sobtrôpikaly na trôpikaly mando any amin' ny tany lemaka, izay matetika hatramin' ny haambo 1&nbsp;200 m. Matetika izy io no mifandray amin' ny andiam-borona ahitana karazana samihafa, izay matetika mihinana amin' ny rantsana marindrano na mitongilana. Izy io koa dia misikotsioka mandritra ny fotoana maharitra eny amin' ny tampon-kazo. Na dia tsy heverina ho atahorana aza ny hahalany tamingana azy, dia heverina fa mihena ny isan' ny vorona ao amin' ity karazana ity noho ny fandripahana ala miely manerana ny faritra misy azy.

## Jereo koa

* Farifotra na farifitra
* Vorona

* *[[Fodiala|Oxylabes madagascariensis]]*
* *[[Bernieria madagascariensis]]*
* *[[Cryptosylvicola randrianasoloi]]*
* *[[Hartertula flavoviridis]]*
* *[[Thamnornis chloropetoides]]*

* *[[Xanthomixis zosterops]]*
* *[[Xanthomixis apperti]]*
* *[[Xanthomixis cinereiceps]]*

* *[[Crossleyia xanthophrys]]*
* *[[Crossleyia tenebrosa]]*

* *[[Randia pseudozosterops]]*
BR-316

Ny **BR-316** dia lalana manelanelana an'i Porto Velho () sy Manaus (). Tsy vita rarivato ny ankamaroan’ity fampifandraisana lalana ity.

889 km ny halavany ary iray amin'ireo lalana fohy indrindra any .
Novo Progresso

I **Novo Progresso** dia kaominina ao , ao amin'i fanjakana federaly 

Ny halavirana mankany an-drenivohitra (Belém): 1.194  km

## Fiainany Taloha
Nisaraka tamin’i Itaituba ny kaominina Novo Progresso, Jacareacanga ary Trairão tamin’ny 13 Desambra 1991.

## Asa fitrandrahana
* volamena.

## Lalana
*BR-163 Santarém-Cuiabá

## Renirano
*Rio Tapajos
BR-163

**BR-163** dia lalambe lavitr'ezaka any . Mirefy 3269,3 km ny halavany, mampifandray ny tanànan'i Tenente Portela, ao , mankany Santarém, ao .

Mampifandray ny fanjakan'i , , , ,  ary .
Jaguaré

**Jaguaré** dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly tenan'i Espírito Santo ao amin'ny Brazila.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 28.644 mponina.

## Jereo koa
* Brazila
** Espírito Santo

## Tsiahy
Pan African Mining

Ny **Pan African Mining** **Corporation** dia orinasa miompana amin' ny fikarohana sy fitrandrahana harena an-kibon' ny tany isan-karazany, ao anatin' izany ny volamena, ny metaly fototra, ny diamondra ary ny vatosoa toy ny safira, ny robisy ary ny emeraoda. Ity orinasa ity dia orinasa kanadiana izay nanomboka ny fandaharam-pikarohana diamondra teto Madagasikara.

Raha ny tantara dia nifantoka tamin' ny asany teto Madagasikara ity orinasa ity, izay nanatanterahany ny tetikasa fikarohana mba hanaporofoana ny fisian' ny volamena betsaka eto amin' ny firenena.

Namorona sampana iray ihany koa izy hanao tolo-bidy hahazoana fahazoan-dalana amin' ny fitrandrahana solitany. Tamin' ny taona 2003 dia nanangana sampana iray eto Madagasikara ny Pan African Mining Corp, antsoina hoe Pan African Madagascar (PAM), izay nahita ny tahirim-bolamena tao Dabolava. Tamin' ny taona 2004 ka hatramin' ny taona 2008, ny Pan African Mining Corporation dia nanao fikarohana momba ny fitrandrahana volamena tany Adabolava. Nandao io faritra fitrandrahana io ny orinasa tamin' ny taona 2008. Nanao fifanarahana tamin' ny orinasa lehibe iray mpitrandraka arintany ny Prophecy Development Corporation izay nividy ny Pan African Mining Corporation noho ny fitrandrahana ny petra-bolamena ao Dabolava.

Tamin' ny taona 2008, ny Pan African Mining Corp dia novidin' ny Asia Thai Mining Group any Tailandy, maniry ny hanitatra ny faritra hitrandrahany arintany ivelan' i Azia Atsimo-Atsinanana.

## Jereo koa

* Fitrandrahana harena an-kibon' ny tany eto Madagasikara

## Loharano sy fanamarihana
Tantalus Rare Earths

Ny **Tantalus Rare Earths AG** dia orinasa alemàna manampahaizana manokana amin' ny fikarohana sy ny fampandrosoana ny tany hamatra teto Madagasikara, indrindra ny any amin' ny Saikinosy Ampasindava, faritra ahitana karazan-javamananaina be dia be. Ity tetikasa ity dia mikendry ny hitrandraka ny tany hamatra ao amin' ity faritra ity, saingy nisedra sakana isan-karazany nandritra ny taona maro.

Ny orinasa dia manana velarana mirefy 300 km2 amin' ny tetikasa tany hamatra any amin' ny Saikinosy Ampasindava, any amin' ny ilany avaratra-atsinanan' i Madagasikara.

Tamin' ny taona 2015, ny Tantalus Rare Earths AG dia nivarotra ny 60&nbsp;% amin' ny anjarany tao amin' ny sampana Tantalum Holding (Mauritius) Limited, izay tompon' ny Tantalum Rare Earth Malagasy S.A.R.L. 100&nbsp;%, tamin' ny orinasa singaporiana Apphia Minerals SOF PTE. Ltd. tamin' ny vola 3,7 tapitrisa Euro. Taorian' izay dia niova imbetsaka ny tompon' ilay tetikasa, izay taratry ny fiovaovan' ny tontolo ara-toekarena sy ny fahasahiranana ara-bola teo amin' ny mpandray anjara. Tamin' ny taona 2019, ny ISR Capital, orinasa manana ny foibeny any Singaporo, dia nanao sonia fifanarahana miaraka amin' ny China Nonferrous Metal Mining Group mba ny hampandroso ilay teoram-pitrandrahana. Na izany aza, ny ISR Capital dia niatrika fanadihadiana momba ny tsy fanarahan-dalàna ara-bola sy ny fahatarana amin' ny fahazoan-dalana ilaina, izany dia nanelingelina ny fandrosoan' ilay tetikasa.

Niteraka ahiahy teo amin' ny fokonolona sy ny fikambanana mpitahiry ny tontolo iainana ihany koa ilay tetikasa, noho ny mety ho fiatraikany amin' ny tontolo iainana sy ny zavamananaina. Ny Saikinosy Ampasindava dia fonenan' ny karazam-biby atahorana ho lany tamingana, anisan' izany ny karazan-gidro samihafa, ary mety hisy fiantraikany ratsy amin' ireo toeram-ponenan-javamananaina saro-pady ireo ny asa fitrandrahana. Tamin' ny taona 2023, ny orinasa aostraliana iray antsoina hoe Harena Resources Pty Ltd dia nividy ny Reenova Rare Earth Malagasy, orinasa fananan' ny mpampiasa vola singaporiana, ka lasa tompon' ilay tetikasa tamin' ny farany.

## Loharano sy fanamarihana
Asidra orîka

Ny **asidra** **orîka** dia haro ôrganika manana raikipohy simika **C<sub>5</sub>H<sub>4</sub>O<sub>3</sub>N<sub>4</sub>**. Môlekiola sarotra levona anaty rano izy io, izay vokatry ny fahasimbana sy famokarana ny porinina (indrindraindrindra ny goaninina sy ny adeninina) ao amin' ny olombelona sy ny primata lehibe, izay tsy manana ny anzima (orikazy) intsony, ka mitondra any amin' ny alantôinina izany ao amin' ny ankamaroan' ny biby mampinono hafa.

Ny asidra orîka dia vokatra tsy ilaina fa fako vokarin' ny vatana mandritra ny fahapotehan' ny porinina, izay akora voajanahary hita ao amin' ny sela sy sakafo sasany (hena mena, taovan-kena, hazan-dranomasina, alikaola, sns.). Amin' ny ankapobeny dia esorin' ny voa amin' ny alalan' ny amany izy io.

Ao amin' ny vorona sy ny biby mandady sy mikisaka, ny asidra orîka ihany koa dia vokatry ny fanafoanana ny porinina, fa ny fivoahany dia amin' ny endrika mivaingana miaraka amin' ny tay amin' ny alalan' ny lava-bodiny fa tsy amin' ny alalan' ny amany amin' ny endrika orea (na many) (levona anaty rano) toy ny ao amin' ny olombelona.

Ny asidra orîka dia hita amin' ny fatra kely ao amin' ny ran' ny biby mampinono (36 hatramin' ny 69 mg/L ao amin' ny olombelona). Raha be loatra ny fatran' ny asidra orîka ao amin' ny ra dia mety hiteraka olana ara-pahasalamana toy ny gaotra (mamaivay ny tonon-taolana vokatry ny kristalina orata) na vato anaty voa. Mifanohitra amin' izany, ny tahan' ny asidra orîka kely loatra dia tsy fahita firy ary amin' ny ankapobeny dia tsy misy vokany lehibe.

## Jereo koa

* Amany
* Many na orea
Adansonia za

Ny ***Adansonia za*** dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Bombacaceae]]* araka ny fanasokajiana klasika, na ny ao amin' ny fianakaviana *[[Malvaceae]]* araka ny fanasokajiana filôjenetika. Ireto ny anarana iantsoana azy io amin' ny teny malagasy: ***bontana''', '''bontona''', '''boringy''', '''bosy''', '''bozo''', '''bozy''', '''fony''', '''mboio''', '''ringy''', '''voajabo''', '''za''', '''zabo***. Anarana ara-tsiansa iantsoana azy koa ny hoe ***Adansonia bozy***. Mirefy 130&nbsp;000 km² eo ho eo ny velaran-tany anirian' ity karazan-kazo ity any amin' ny ilany andrefan' i Madagasikara. Tandindonin-doza ity karazana zaha ity, izay tsy misy afa-tsy eto Madagasikara. Mampanahy ny fahaverezan' ny toeram-paniriany voajanahary.

## Toetoetrany

Hazo manintsan-dravina sy matevim-batana ny *Adansonia za*, mirefy 10–40 m eo ho eo ny haavony ary 6 m eo ho eo ny savaivony. Manana loko volontany manopy mavo ny vatany sy ny sampany. Lehibe avy eo amin' ny fotony ary mihakely mankany an-tampony ny vatan' ity hazo ity.

## Jereo koa

* *[[Adansonia]]*
* Alan' i Ranobe
Amany

Ny **amany** dia ranoka maloto avy amin' ny tenan' ny biby manana hazondamosina, izay miforona ao amin' ny voa ary miangona ao amin' ny tatavia alohan' ny hivoahany any ivelany. Anisan' ny tsiranoka biôlôjika vokarin' ny biby, anisan' izany ny olombelona izy io, izay ampahany lehibe indrindra amin' ny loto mitsiranoka avy amin' ny vatan' ny biby manana hazondamosina.

Ny amany dia avoakan' ny voa amin' ny alalan' ny fisivanana ny ra, avy eo amin' ny alalan' ny famoronana sy famerenana ny môlekiola sasany avy amin' ny amany "voalohany" ho lasa amany feno. Ity farany ity dia avoakan' ny vatana amin' ny alalan' ny rafi-pamaniana. Mifanohitra amin' izay nekena hatry ny ela, ny amany dia manana mikrôbiôta izay miasa hampisy fifandanjana ao aminy.

## Jereo koa

* Angadrano na kazaka
* Tai-maso na moty
* Tain-tsofina
* Lelo
* Tain' orona
* Rora
* Tai-nify
* Dinitra na hatsembohana
* Tseroka
* Amany
* Tay
Gaotra

Ny **gaotra** dia fiitarana na fitomboana hita matetika amin' ny fihary tirôida. Ity fitomboana ity dia mety ho ara-dalàna sy mandalo amin' ny toe-javatra manokana toy ny fahavnnto-jaza na ny fitondrana vohoka. Ny gaotra maharitra dia tena fahita manerana izao tontolo izao (efa ho ny 15,8 % amin' ny mponina eran-tany tamin' ny taona 2004 no voan' ny gaotra azo tsapain-tanana), mifandray amin' ny tsy fahampian' ny iôda ao amin' ny olona efa ho 2,2 lavitrisa.
Tôriôma

Ny **toriôma** dia singa simika manana ny laharana atômika 90, sy ny eva ***Th***. Metaly ao amin' ny fianakaviana aktinida izy io. Hitan' ilay mpahay simia soedoà Jöns Jacob Berzelius izy io tamin' ny tana 1829 ary nomena anarana avy amin' ny anaran' i *Thor*, andriamanitry ny kotrokorana ao amin' ny fedrà nôrdika.

Ny tena fampiasana azy dia amin' ny tsaman' ny maneziôma izay ampiasaina amin' ny môteram-piaramanidina. Mety azo atao fandoro nokleary izy io, izay hampihena be ny loza nokleary sy ny famokarana loto kely dia kely.

## Jereo koa

* Alimo
* Fanitso
* Firaka
* Firapotsy
* Manganezy
* Tsỳ
* Varahina
* Viraty
* Volafotsy
* Volamena
* Volavelona
* Vy
Iôda

Ny **iôda** dia singa simika misy aseho amin' ny alalan' ny eva ***I***, izay mitondra ny isa atômika 53. Izy io dia ao amin' ny fianakavian' ny halôzenina, izay miseho amin' ny endrika kristaly volondavenona matroka misy taratra metaly sy volomparasy. Aaka mivadika mivantana ho etona volomparasy ny iôda ao amin' ny mari-panan' efitrano izy.

Ilain' ny tenan' olombelona ny iôda, ​​​​indrindra ho an' ny famoronana ny hôrmônina tirôidianina (T3 sy T4), izay mifehy ny metabôlisma. Mety hiteraka gaotra (fitomboan' ny tirôida) sy fikorontanan' ny fitomboan' ny vatana ny tsy fahampian' ny iôda.

Ahitana iôda ny hazan-dranomasina sy ny ahidrano ary ny vokatra sasany vita amin' ny ronono. Ao amin' ny fitsaboana dia ampiasaina ho mpamono otrikaretina ny iôda (ohatra: betadinina).
Adansonia rubrostipa

Ny ***Adansonia rubrostipa*** dia karazana zaha, ao amin' ny fianakaviana  *[[Bombacaceae]]* araka ny fanasokajiana klasika, na ao amin' ny fianakaviana *[[Malvaceae]]* araka ny fanasokajiana filôjenetika. Mampiavaka ny ala maina eto Madagasikara ny fisiany, izay afaka mitahiry rano ao amin' ny vatany mitovitovy amin' ny an' ny zaha kely. Atao hoe **boringy**, **fone**, **fony**, **ringy** izy io amin' ny teny malagasy. Anarana ara-tsiansany tany aloha ny hoe **''Adansonia fony**.*

Hazo manintsan-dravina ny ringy, izay mety ho kely na ho lehibe, mirefy 4-5 m ny haavony, miloko manja mena ny hodiny miofakofaka. Matetika ny vatany dia miendrika tavoahangy. Matetika marindrano ny sampany lehibe, avy eo miolika mankany ambony. Indraindray ny sampany dia misy tsilo eo amin' ny velarany ambony.

Tsy hita afa-tsy any amin' ny faritra andrefan' i [[Madagasikara]] izy io. Mifandray amin' ny tany manary rano tsara izy io ary hita any amin' ny ala maina sy misy tsilo. Amin' ireto faritra arovana ireto no misy azy:

* [[Amoron' i Onilahy]], 
* [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly|Helodranon' i Baly]],
* [[Menabe Antimena]],
* [[Ala Mikea]],
* [[Valan-javaboarim-pirenena Namoroka|Namoroka]],
* [[Alan' i Ranobe|Ranobe PK 32]],
* [[Valan-javaboarim-pirenena Tsimanampetsotsa|Tsimanampesotse]],
* [[Tsimembo-Manambolomaty Complex|Tsimembo Manambolomaty]],
* [[Tsinjoriake New Protected Area|Tsinjoriake]] (Andatabo sy Anantsono).

== Jereo koa ==

* *Adansonia''
* Alan' i Ranobe
Tahirin-drano ambanin' ny tany

Ny **tahirin-drano ambanin' ny tany** dia ampahany amin' ny tany misy rano any ambanin' ny tany, izany hoe ny hirika misy eo anelanelan' ny voam-bato mafy dia feno rano, izay ahafahany mikoriana. Etsy amboniny dia mety hahitana tany tsy vonton-drano, izay misy rivotra koa ny hirika. Ny famatsian-drano kely fanampiny avy ety ambonin' ny tany dia mety ho ampy hanova ny sosona tsy vonton-drano ho lasa vonton-drano. Mifanohitra amin' izay mety hoheverin' ny olona sasany, dia tsy paosin-drano na farihy ambanin' ny tany ny tahirin-drano ambanin' ny tany. Izany dia rano voatahiry ao anatin' ny hirika sy ny elanelana banga ao amin' ny ambanin' ny tany sy ny fahavakisan' ny vatolampy. Ny tahirin-drano ambanin' ny tany dia mamatsy ny lavadrano sy loharano hahazoana rano fisotro, ary tratran' ny fandotoana avy ety ambonin' ny tany.
Baboho

Ny **baboho** na **babò** dia karazana oviala maromaro, ao amin' ny vondron-karazana *[[Dioscorea]],* ao amin' ny fianakavian-javamaniry *[[Dioscoreaceae]]*, izay tsy dia sarotra loatra ny mihady ny vodiny, azo hanina, be rano, mety hohanina manta na tsia. Ny ranony koa indraindray dia alaina ao ary sotroina amin' ny tsy fahampian' ny rano fisotro. Ireto ny karazana sasany sy ny anarana malagasy ahafantarana azy ireo:

* *[[Dioscorea bemandry]]* Jum. & H.Perrier (bemandry, sosa, soso)
* *[[Dioscorea soso]]* Jum. & H.Perrier (bemandry, kianjiky, sosa, soso)
* *[[Dioscorea trichopoda]]* (angily, babo, baboha, beboha, bemandry, sosa)
Taraxacum

***Taraxacum*** dia karazana zavamaniry voninkazo lehibe ao amin'ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*, izay ahitana karazana fantatra amin'ny anarana hoe dandelion. Ny fandalinana siantifika sy fialamboly momba ny karazana dia fantatra amin'ny hoe voninkazo. Avy any Eurasia io karazana io fa ny karazana roa mahazatra indrindra eran-tany dia ny *T. officinale* (ny dandelion) sy ny *T. erythrospermum* (ny dandelion misy voa mena), dia nampidirina avy any Eoropa ho any Amerika Avaratra, izay karazana.
Morro de São Paulo

**Morro de São Paulo** dia tanàna ao amin'ny distrikan'i Cairu, ao amini'ny fanjakana federaly tenan'i  ao amin'ny . Ao amin'ny nosy Tinharé no misy azy io.

Ny distrika dia iray amin'ireo foibe fizahan-tany lehibe indrindra any Bahia.
Valença (Bahia)

I **Valença** dia kaominina ao Brazila, ao amin'i  , ao amin'i  Sul Baiano,  Valença.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 90.028.
*Morro de São Paulo
Zavamaniry ahitra

Ny **ahitra** na **zavamaniry ahitra** dia zavamaniry misy lalan-dranon-kazo izay manana taho  malemy, tsy toy ny an' ny hazo. Ity vondrona ity dia ahitana karazana zavamaniry maro maharitra an-taonany, ary saika izy rehetra no maharitra iray na roa taona.

## Fanoritsoritana
Ny zavamaniry ahitra dia ahitana ny graminôida sy ny fôrba ary ny filikôfita (ampanga). Ny fôrba dia faritana amin' ny ankapobeny ho zavamaniry misy ravina mivelatra, fa ny graminôida kosa dia zavamaniry manana endrika tahaka ny bozaka, anisan' izany ny *[[Poaceae]]* (horona, tsimparifary) sy ny *[[Cyperaceae]]* (herana, harefo, zozoro, sns) ary ny *[[Juncaceae]]* (*[[Juncus effusus]]*).

Ny zavamaniry ahitra dia matetika zavamaniry fohy (tsy mitovy amin' ny hazo sy ny kirihitra) manana rantsana maitso malefaka ary ny fitomboan' izy ireo miala ny tany dia mihelina ary matetika maharitra fizaràn-taona.

Mifanohitra amin' izany kosa ny zavamaniry tsy ahitra nefa misy lalan-dranon-kazo izay  zavamaniry misy nofon-kazo manana taho ambonin' ny tany izay mitohy velona ​​na dia amin' ny vanim-potoana fatorianany aza, ary maniry tsimoka amin' ny taona manaraka ny faritra ambonin' ny tany - anisan' izany ny hazo, ny hazo madinika, zavamaniry mianika ary volotsangana. Heverina ho zavamaniry ahitra ihany koa ny akondro satria tsy misy tambatsela minofon-kazo ny tahony.

Ny zavamaniry ahitra sasany dia afaka mitombo ho somary lehibe, anisan' izany ny vondron-karazana *Musa*, izany hoe ny akondro.

Tsy anisan' ny zavamaniry ahitra koa ireto manaraka ireto:

* Zavamaniry tsy misy fakany sy tsy misy voniny, fa amin' ny ankapobeny dia manana taho sy ravina:
** ny *[[Volombato|Bryophyta]]*  (na volombato);
** ny *[[Marchantiophyta]]* (na hepatika)
* Zavamaniry tsy misy voniny, tsy misy taho, tsy misy ravina:
** ny "ahidrano maitso" sasany ao amin' ny fanjakan-javamaniry toy ny *[[Chlorophyta]]* sy ny  *[[Charophyta]]*.
** ny "ahidrano mena" na *[[Rhodophyta]]*.
** ny *[[Glaucophyta]]*, zavamananaina tokan-tsela.

## Jereo koa

* Bozaka
* Ahidratsy
Ahidratsy

Ny **ahidratsy** dia zavamaniry izay miara-maniry amin' ny voly, matetika ahitra, izay manakana ny fitomboan' ny zavamaniry volena.
Graminôida

Ny **graminôida**, ao amin' ny bôtanika sy ny ekôlôjia, dia zavamaniry ahitra, tokan-dravin-tsimoka, manana endrika manakaiky ny môdely *[[Poaceae]]*, izany hoe manana rantsana manakaiky indrindra ny an' ny bozaka, ary raviny misy felany tery sy lava matsoraka. Izy ireo dia mifanohitra amin' ny fôrba, izay zavamaniry misy ravina mivelatra, roa ravin-tsimoka, izay tsy manana ireo toetra ireo.

Ny karazan-javamaniry graminôida dia anisan' ny fianakaviana *[[Poaceae]]* (bozaka amin' ny heviny tery), ny *[[Cyperaceae]]* (herana, zozoro, sns) ary ny *[[Juncaceae]]* (*Juncus effusus*). Ireo fianakaviana ireo dia tsy mifandray akaiky, fa ao amin' ny vondrona samihafa ao amin' ny filaharana *Poales*. Ny *Poaceae* no fianakaviana lehibe indrindra misy karazany 12&nbsp;000 eo ho eo. Azo atovona ao ny *Juncaginaceae* sy ny *Isoetes* (hany vondron-karazana ao amin' ny *Isoetaceae*).

Ho fanampin' ny fitovian' endrik' izy ireo, ny graminôida dia manana fari-pielezana tena midadasika, matetika manjakazaka, any amin' ny toeram-paniriana malalaka toy ny sahalava voajanahary na honahona. Hita any amin' ny ala mikitroka ihany koa anefa izy ireny. Ny harefo sy ny herana dia mazàna tia toerana mando kokoa noho ny bozaka.

Ny graminôida dia miavaka amin' ny zavamaniry ahita tsy graminôida amin' ny alalan' ny velaran-dravina kely kokoa ary avo kokoa ny akora maina ao amin' ny raviny.

## Jereo koa

* Fôrba
* Filikôfita (ampanga)
Théo Rakotovao

I **Théo Rakotovao**, izay fantatra koa amin ' ny anarana hoe **Mikea**, dia mpihira sady mpitendry gitara malagasy avy any amin' ny faritry ny Masikoro, any amin' ny tapany atsimo-andrefan' i Madagasikara. Teraka tamin' ny 19 Avrily 1975 tao Tanandava Station izy ary zanaka ny fahafolo amin' ny telo ambin' ny folo mianadahy. Ny anarana hoe "Mikea" dia noraisiny ho fanomezam-boninahitra ny mponina tompon' io anarana io izay monina any amin' ny ala maina amin' ity faritra ity, izay matetika no tsy tena fantatra ny kolontsainy miavaka.

## Mpanakanto
Amin' ny maha mpihira sy mpamoron-kira azy, i Mikea dia mampifandray ny fandrindram-peo nentim-paharazana amin' ny *[[blues]]*, sady maka aingam-panahy avy amin' ny beko, fomban-kira nentim-paharazana avy any amin' ny tapany atsimon' i Madagasikara. Ny hirany dia miresaka lohahevitra toy ny fanirery, ny fahantrana, ny soatoavina nentim-paharazana, ny tany, ny herin' ny vola, ny sesitany, ny fahamaninan-tanindrazana, ny famadihana snamana, ny halatra, ny rariny, ny fianakaviana, ny fitiavana, ary koa ny fandripahana ala sy ny olana momba ny tontolo iainana.

Tamin' ny taona 2008 i Théo Rakotovao no nahazo ny Prix Découvertes RFI, fankasitrahana izay nahatonga ny lazany iraisam-pirenena. Anisan' ny rakikirany ny "Longo" (2007) sy ny "Taholy" (2009) ary ny "Hazolava" (2013).

## Mpiaro ny tontolo iainana
Fantatra ihany koa i Théo Rakotovao amin' ny fanoloran-tenany amin' ny fiarovana ny tontolo iainana any amin' ny tapany atsimo-andrefan' i Madagasikara, faritra manana tontolo iainana tsy manam-paharoa atahorana ho simba noho ny tetikasa fitrandrahana harena an-kibon' ny tany. Voakasiky ny tetikasa fitrandrahana Toliara Sands sy Base Toliara ny faritra fiaviany. Nisongadina tamin' ny fanoherany ireo tetikasa ireo izy, indrindra ny amin' ny maha filohan' ny fikambanana MA.ZO.TO azy, fikambanana izay mampivondrona ny solontenan' ny vondrom-piarahamonina ao an-toerana manohitra ny fitrandrahana.

Ny fanoloran-tenany dia niseho tamin' ny alalan' ny fikarakarana sy fandraisana anjara amin' ny hetsika andraisan' ny daholobe anjara izay natao hanairana ny saina momba ny loza hateraky ny fahasimban' ny tontolo iainana sy ny loza ara-tsôsialy mifandray amin' ireo tetikasa fitrandrahana ireo. Nampiasa ny mozikany hanehoany ny fanoherana sy hanentanany ny mponina any an-toerana i Théo ary nilatsaka hofidina ho solombavambahoaka ihany koa izy tamin' ny volana Mey 2019, na dia tsy nahomby aza izany, mba hahafahany miaro bebe kokoa ny tanjony.

Ny fahavononany amin' ny fiarovana ny tontolo iainana sy amin' ny fiarovana ny zon' ny vahoaka eo an-toerana amin' ny tetikasa fitrandrahana no nahatonga ny fampiatoan' ny fanjakana malagasy tsy misy fepetra ny asan' ny Base Toliara tamin' ny volana Nôvambra 2019, noho ny disadisa teo amin' ny fokonolona sy ny tsy fahampian' ny fanazavana momba ny tombontsoa mety ho azon' ny firenena sy ny mponina eo an-toerana.

## Jereo koa

* Kolontsaina malagasy
* Mozika malagasy
* Tontolo iainana eto Madagasikara
* Fitrandrahana harena an-kibon' ny tany eto Madagasikara
* Toliara Sands sy Base Toliara 

## Loharano sy fanamarihana
Brassica

***Brassica*** dia karazana zavamaniry ao amin'ny fianakaviana laisoa sy voantsinapy (*Brassicaceae*). Ny mpikambana ao amin'io karazana io dia fantatra amin'ny anarana tsy ara-dalàna amin'ny hoe legioma, laisoa, zavamaniry voantsinapy, na zavamaniry tsotra fotsiny.

## Karazana
**[[Brassica assyriaca]]* 
**[[Brassica aucheri]]* 
**[[Brassica baldensis]]* 
**[[Brassica balearica]]*  
**[[Brassica barrelieri]]* 
**[[Brassica beytepeensis]]* 
**[[Brassica bourgeaui]]* 
**[[Brassica cadmea]]* 
**[[Brassica carinata]]*  
**[[Brassica cretica]]* 
**[[Brassica deflexa]]* 
**[[Brassica deserti]]* 
**[[Brassica desnottesii]]* 
**[[Brassica dimorpha]]* 
**[[Brassica elongata]]*  – 
**[[Brassica fruticulosa]]*  – 
**[[Brassica gravinae]]* 
**[[Brassica hilarionis]]*  – 
**[[Brassica incana]]* 
**[[Brassica insularis]]* 
**[[Brassica juncea]]*  – 
**[[Brassica loncholoma]]* 
**[[Brassica macrocarpa]]* 
**[[Brassica maurorum]]* 
**[[Brassica montana]]* 
**[[Brassica napus]]*  – 
**[[Brassica nivalis]]* 
**[[Brassica oleracea]]*   
**[[Brassica oxyrrhina]]* 
**[[Brassica procumbens]]* 
**[[Brassica rapa]]* 
**[[Brassica repanda]]* 
**[[Brassica rupestris]]*  
**[[Brassica setulosa]]* 
**[[Brassica somalensis]]* 
**[[Brassica souliei]]* 
**[[Brassica spinescens]]* 
**[[Brassica taiwanensis]]* 
**[[Brassica taurica]]* 
**[[Brassica trichocarpa]]* 
**[[Brassica tyrrhena]]* 
**[[Brassica villosa]]*
Helodranon'i Lübeck

Ny **Helodranon'i Lübeck** dia helodranon'ny Ranomasina Baltika izay an'i  manontolo. Anisan'ny Helodranon'i Mecklenburg, izy io no “zorony atsimo andrefana” amin'ny Ranomasina Baltika.

## Jereo Koa
*Ranomasina Baltika
* Lübeck