Literatiora frantsay

**Ny literatiora frantsay** dia ahitana sokajy roa miavaka tsara :ny an-tsoratra sy ny am-bava.Izay  nataon'ny mpanoratra mizaka ny zom-pirenena frantsay na amin'ny teny frantsay . Afaka manondro literatiora nosoratan'ny olom-pirenena frantsay manoratra amin'ny fiteny frantsay toa an'i Basque, Breton  …

Ny literatiora nosoratan'ny olona avy amin'ny firenena hafa toa an'i Belzika, Soisa, Kanada, Sénégal, Alzeria, Maraoka, sns, dia manondro ny literatiora izay mpiteny frantsay   .

Ny tantarany taloha dia nanomboka tamin'ny teny frantsay  tamin'ny Moyen Âge ary mbola  mitohy izany mandraka ankehitriny.

## Ny Tantaran'ny literatiora frantsay

### Tamin'ny Moyen Âge

#### Ireo lahatsoratra voalohany
Iray amin'ireo *Fianianan'i Strasbourg* (842) no soratra feno voalohany fantatra nadika tamin'ny teny Romance, razamben'ny frantsay. Fa ny lahatsoratra voalohany " haisoratra » voatahiry amin'ity fiteny ity ny *Cantilène de sainte Eulalia*, noforonina manodidina ny taona 880. Andininy fampifanarahana amin'ny tononkalo latinina misy tanjona ara-pivavahana sy fanabeazana.

Ny lahatsoratra lehibe voalohany amin'ny literatiora frantsay dia nanomboka tamin'ny faran'ny taonjato faha-11 . vanim-potoanan'ny fampandrosoana ny fambolena sy ny fanitarana ny demografika taorian'ny vanim-potoanan'ny fananiham-bohitra, fanakorontanana ary areti-mifindra. Ireo fihetseham-po roa mibahan-toerana ireo, ny firehetam-po tia ady sy ny fihetseham-po ara-pivavahana dia manentana ny tononkalo momba ny fiainan'ny olo-masina (toy ny *Fiainan'i Saint Alexis* ) sy ny hiram-pihetsika.

Ny hira fihetsehana dia tononkalo lava ahitana andininy an'arivony natao hirain'ny mpitanisa ampahibemaso, noforonin'ny mpanao hira tsangana amin'ny teny langue d'oïl . Mitantara izy ireo, amin'ny endrika mahatsikaiky mampifangaro ny angano sy ny zava-misy ara-tantara, ny fanararaotana toy ny ady taloha, ary manasongadina ny idealy momba ny fitondran-tena. Ny *hiran'i Roland* no tranainy indrindra sy malaza indrindra, nosoratana tamin'ny taonjato faha-11 .  Notantarainy, novolavolaina  ireo, ny fanararaotana nataon'ny tafik'i Charlemagne sy Roland zana-drahalahiny. Mifandray amin’ny raharaha Frantsay izy io, mifanohitra amin’ny raharaha Bretagne sy Roma .

Literatiora ara-pitsarana, izay niseho taorian'ny fahaterahana indra  tamin'ny taonjato faha-12&amp;nbsp;, manana ny foto-kevitra fototra ny fivavahana ny fitiavana tsy manam-paharoa, tonga lafatra ary matetika tsy sambatra. Tamin’ny andron'ny Ntaolo  no niandohany, ary misy fiantraikany teo amin'ny tatsinanana noho ny fiverenan' ireo tafika masinae, ary aingam-panahy avy amin'ny angano Celtic. Araka izany, ny angano momba an'i Tristan sy Isolde, notantarain'i Béroul, dia mitantara ny fitiavana tanteraka sy tsy azo tanterahina izay miafara amin'ny fahafatesan'ireo mpifankatia.

Ny tantaram-pitsarana dia teraka niaraka tamin'i Chrétien de Troyes koa tamin'ny taonjato faha-12 . Ny tantara nosoratany toa an'i *Yvain*, *Lancelot* ary *Perceval* dia nametraka idealy aristokratika sy mahery fo. Tamin'izany fotoana izany, ny poeta Marie de France dia nanoratra ny *Lais*, tantara ao amin'ny andininy manome voninahitra ny fitiavana ara-pitsarana . Ny *Romance of the Rose*, nanomboka tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-13  dia iray amin'ireo asa soratra farany momba ny fitiavana ara-pitsarana, ary izany dia ao amin'ny fiandohana fohy nosoratan'i Guillaume de Lorris ihany. Ny ambiny amin'ny tononkalo, notohizan'i Jean de Meung, dia mirakitra andalan-tsoratra momba ny tsy firaharahiana mahagaga, izay hotafihina amin'ny taonjato faha-14 . taonjato nataon'ilay poeta Christine de Pizan  .

Ny  *Romance of Renart*, nosoratan'ny mpanoratra tsy fantatra anarana teo anelanelan'ny taona 1170 sy 1250 , dia fitambarana tononkalo mitantara ny zava-niainan'ny biby nomena saina. Ao amin'ireo tononkalo ireo, ny mpanoratra dia maneso ny soatoavina fitondran'ny tompomenakely sy ny fitondran-tena ara-dalàna. Mpifanandrina malaza amin'ny literatiora mahery fo, ity angano ity dia esoeso ara-tsosialy feno herisetra   koa.

Niroborobo ny poezia bourgeois tamin’ny taonjato faha-13  niaraka tamin'i Rutebeuf . Ilay poeta Parisiana dia nanakoako ny fahalemen'ny olombelona, ny fisalasalana sy  ny fahantrana ho mifanohitra amin'ny soatoavina mendrika. Taty aoriana, Eustache Deschamps dia mijoro ho vavolombelona amin'ny fiaraha-monina sy ny toe-tsaina nandritra ny Ady nandritry  Zato Taona . Taorian’izay  Ady izay  , ny poeta François Villon ( 1431 – 1463 ) dia naka ny korontana sy ny herisetra tamin’izany fotoana izany. Kamboty manan-kaja ary mpianatra mahay, dia voaheloka ho nangalatra sy namono olona izy tatỳ aoriana. Ny asany, na manam-pahaizana na malaza, dia maneho fikomiana amin'ny tsy rariny tamin'ny androny.