Leea guineensis

Ny ***Leea guineensis*** dia karazana zavamaniry trôpikaly, hazobotry, ao amin' ny fianakaviana *[[Vitaceae]]* (zana-pianakaviana *Leeoideae*), na fianakaviana *[[Leeaceae]]* teo aloha. Anisan' ny anarana iantsoana azy amin' ny teny malagasy ny hoe **maimbohavana** sy **sadrakidraky**. Zavamaniry miparitaka any amin' ny tany mafana sy antonony ny *Leea guineensis*: ao Afrika, eto Madagasikara, ao Kômôro ary any Azia Atsimo Atsinanana, manomboka any India ka hatrany Filipina. Hita maniry hatrany amin' ny toerana tandrify haabon' ny ranomasina ka hatrany amin' ny 2&nbsp;000 m eo ho eo izy io, indrindra any amin' ny faritra misy ala mando sy ala amoron-drenirano ary toeram-paniriana faharoa. Ampiasaina betsaka amin' ny fitsaboana nentim-paharazana ity zavamaniry ity sady koa azo ampiasaina amin' ny famonoana bibikely. Ambolena ho haingon-tanàna na haingon-trano koa ny ovan-karazany sasany.

## Faritra sy toerana tiany aniriana
Manana fari-pitsinjarana lehibe ny *Leea guineensis***:** manarona an' i Afrika trôpikaly, Madagasikara, Kômôro, ary koa ny faritra midadasika any Azia Atsimo-Atsinanana (avy any India ka hatrany Filipina). Afaka maniry tsara manomboka amin' ny haabon' ny ranomasina ka hatramin' ny 2&nbsp;000 m ity zavamaniry ity. Izy io dia hita indrindra eny amin' ny toerana be lokaloka amin' ny ala mando voalohany, eny amin' ny ala manaloka rennirano, ary koa eny amin' ny sisin' ala sy amin' ny kirihitra, izay mampiseho fahafahany miaina tsara amin' ny tany voakorontana kely.

## Famariparitana
Hazobotry na hazo madinika, manana haavo 2 hatramin' ny 10 m ny *Leea guineensis*. Manana rantsana misandrahaka sy be nofony izy, matetika tsy misy volovolo ary tsy misy tangolka, izay mampiavaka azy mazava tsara amin' ny zavamaniry iray fianakaviana aminy (voaloboka, sns).

### Ravina

Lehibe ny raviny izay manjelanjelatra sady fitambarana zana-pelana indroa na intelo miantoana, manana halava mahatratra 60 sm. Mifanohitra ny zanapelana izay manana endrika salavalava na miendrika lela lefona, misy nifinifiny madinidinika ary matetika miafara amin' ny tendro maranitra lava, mirefy 4 ka hatramin' ny 20 sm eo ho eo. Mampiseho endrika manokana, toy ny fisian' ny tsilo na volovolo, ny bikan' ny sasany, arakaraka ny faritra aniriany.

### Vony sy voa

Mivoatra ho salohy lehibe sy matevina ny vondromboniny izay mipetana eny amin' ny tedron-drantsana. Ny  vondrombony tsirairay dia mitondra voniny kely boribory maro, manana savaivo 2 ka hatramin' ny 5 mm, mena midorehitra mankany amin' ny manopy volomboasary, na avy amin' ny fotsy mankany amin' ny mavokely, miankina amin' ny ovan-karazana. Mamokatra voaroy boribory ny famoazany, manana savaivo 8 mm eo ho eo, izay mena mivadika mainty manjelatra rehefa masaka.

## Fiovaovana sy anarana

### Fiovaovana

Misy loharanom-baovao mamaritra manokana ireto endrika ireto ho miavaka:

* *Leea guineensis f. longifoliolata* Desc.
* *Leea guineensis f. truncata* Desc.

* *Leea guineensis f. orientalis* Desc.: endrika mahazatra indrindra any amin' ny ala atsinanana eto Madagasikara.
* *Leea guineensis f. monticola* Desc.: endrika mifanaraka amin' ny faritra avo kokoa.
* *Leea guineensis f. spiculata* Desc. : manana vondrombony lava kokoa.
* *Leea guineensis f. comoriensis* Desc.: na dia nomena anarana avy amin' ny nosy Kômôro aza izy dia hita ao amin' ny faritra avaratr' i Madagasikara.

Misy koa ny ovan-karazana:

* *Leea guineensis var. cuspidifera* (Baker) Desc.: matetika izy no voatonona ho an' i Madagasikara, izay miavaka noho ny zana-pelana miafara tampoka amin' ny tendro lava.
* *Leea guineensis subsp. guineensis*: ny avy ao Afrika, mifanohitra amin' ny an' i Azia.

### Anarana

Noho ny fidadasiky ny faritra aniriany ka mahatonga ity karazana ity hampiseho endrika miovaova miavaka dia maro ny anarana ara-tsiasa nomena azy arakaraka ny endriny: *Leea arborea*, *Leea coccinea*, *Leea sambucina*, *Leea tinctoria* na *Leea cuspidifera*. ankoatra ny hoe *Leea guineensis* izay ahafantarana azy ankehitriny.

Indreto ny anarana ahafatarana azy io amin' ny teny malagasy: fanamboavanana, mahimboavana, maimbohavana, manombohavana, sadrakidraky, voankazohambana. Ilay ovan-karazana cuspidifera dia atao hoe  ambohavana, maimbovava, maimbovoava, malambohavana, sadrakidraky, sadrakodrako, sandrakadraka, taindrakidraky, trandrakitro, voakitso, voalomboavana. 

## Fampiasana azy sy toetrany

### Fitsaboana nentim-paharazana

Ekena maneran-tany noho ny toetrany mahakasika ny fahasalaman' olombelona ity zavamaniry ity izay manana toerana lehibe eo amin' ny raokandro trôpikaly. Ny fanadihadiana etnôfarmakôlôjika dia manamarina ny lanjan' ity karazana ity noho ny fananana toetra mampitony fanaintainana sy malailay, ary koa ny mety ho asany amin' ny fo sy ny lalandra. Eto Madagasikara, any amin'ny faritra avaratra sy atsimo-andrefana, ny ravin' ity zavamaniry ity dia ampiasaina amin' ny fitsaboana ny rohana sy ny tazo ary ny fanasitranana ny ratra. Any Afrika trôpikaly dia isan-karazany ny ny fampiasana azy, manomboka amin' ny fitsaboana ny sery sy ny aretin' ny vavony sy ny tsinay ka hatramin' ny aretina mahazo ny hoditra. Any Afrika Andrefana dia ampiasaina manokana amin' fitsaboana ny androbe koa izy io. Any Azia dia ampiasaina izy io ho fanafodin' ny valan-dra (disanteria).

### Fiarovana
Ankoatra ny fampiasana azy amin' ny fitsaboana, ity karazana ity dia manana toetra biôsimika miavaka. Ny hodiny dia azo ampiasaina amin' ny famonoana olitra sy bibikely, manome fiarovana amin' ny katsentsitra sasany. Ampiasaina koa ao anatin' ny fombafomba sy fanao ara-kolontsaina samihafa ao amin' ny mponina samihafa ihany koa izy io.

### Zaridaina sy haingon-tanàna

Noho ny bika aman' endriky ny *Leea guineensis* dia manintona noho ny raviny maitso mavana, ny tahony miloko mena ary ny sampahom-boany maro loko. Izy io dia ambolena na eny an-kalamanjana any amin' ny zaridaina trôpikaly, na anaty trano fonenana any amin' ny faritra manana toetany antonony. Ny fifantenana dia nitarika amin' ny fivoaran' ny ovan-karazany malaza, indrindra fa ny 'Burgundy', izay be mpitia indrindra noho ny raviny volomparasy matroka marevaka.

## Jereo koa

* *[[Leea]]*
* *[[Leeaceae]]*