Fasimainty

Ny **fasimainty** dia karazana fasika ahitana mineraly mavesatra izay manan-danja amin' ny lafiny toekarena. Tsy sahala amin' ny fasika tsotra, izay anjakan' ny vatokaranana (na koaritsa), ny fasimainty fa vokatry ny fivoarana jeôlôjika izay nampiangona ireo mineraly makitroka ireo.

## Ny mineraly ao amin' ny fasimainty
Ireto ny mineraly lehibe hita amin' ny fasimainty: ilmenita, rotila, zirkôna, leokôksena, mônazita, ksenôtima, sns.

### Ny ilmenita
Ny ilmenita (FeTiO3) dia loharano lehibe amin' ny fahazoana titanina (TiO2), izay fandoko fotsy ampiasaina indrindra amin' ny fadokoana, amin' ny fanamboarana taratasy, amin' ny plastika, ary koa amin' ny kôsmetika (kremy masoandro) ary amin' ny famokarana fanafody.

### Ny rotila
Ny rotila (TiO2) dia endrika hafa amin' ny diôksida-na titanina, izay madio kokoa sy tsy fahita kokoa raha ampitahaina amin' ny ilmenita. Misy fampiasana azy io mitovy amin' ny an' ny ilmenita ary koa amin' ny famokarana metaly titanina (ampiasaina amin' ny fanamboarana sambondanitra, amin' ny fitaovana indostrialy, sns.) ary anamboarana lahinaratra faninginana.

### Ny zirkôna
Ny zirkôna (ZrSiO4) dia ahitana zirkôniôma betsaka, izay ampiasaina betsaka amin' ny indostrian' ny seramika (taila, kojakoja fanadiovana ara-pahasalamana), hatao akora fanamatrohana amin' ny asa seramika sy ny fandoko, ary ampisaina amin' ny fanamboarana fitaovana fanampalesana (fandamana). Izy io koa dia ampiasaina amin' ny fikarakarana ny angovo nokleary (zirkônioma metaly) sy amin' ny fanamboarana rafi-tsolonify.

### Ny leokôksena
Ny leokôksena dia mineraly novaina misy diôksida-na titanina, izay ampiasaina mitovy amin' ny rotila.

### Ny mônazita
Ny mônazita (Ce,La,Nd,Th)PO4 dia loharano fakana ny tany hamatra, izay singa tena ilaina amin' ny fanamboarana andriamby maharitra (indrindra ho an' ny moteran' ny fiara elektrika sy torbinina ilaina amin' ny fahazoana angovon-drivotra), ny bateria azo fahanana imbetsaka, ny lazera, ny vera ao amin' ny fitaovana fakan-tsary sy teleskôpy) ary amin' ny elektrônika (telefônina finday, efijery).

### Ny ksenôtima
Ny ksenôtima ((Y,Yb,Lu,Er)PO4​) dia loharano hafa ahazoana tany hamatra, indrindra fa ny itriôma (Y) (***[[:fr:Yttrium|fr]]***), izay ampiasaina amin' ny fabamboarana efijerin' ny fahitalavitra sy jiro LED.

### Ny minerany hafa mety ho hita
Tsy dia hita matetika ao amin' ny fasimainty ny mineraly hafa toy ny grenà, ny manetita, ny safira ary ny diamondra.

## Fiforonan' ny fasimainty
Matetika no eny amin' ny tora-pasika tranainy, amin' ny renirano, na amin' ny dongom-pasika ela nisiana ny tahirim-pasimainty. Nandritra ny an-tapitrisa taonany, ny vato magmatika (***[[:fr:Roche_magmatique|fr]]***) (toy ny granita sy ny bazalta) sy ny vato niofaka (***[[:fr:Roche_métamorphique|fr]]***) misy ireo mineraly mavesatra ireo dia efa niova sy voakaoka. Entin' ny rano ho any an-dranomasina ny mineraly, izay mafy sy mahatohitra ny toetrandro. Mandamina ny fasika ny onja sy ny riandrano, dia mitondra ny voam-batokaranana maivana kokoa ary namela ny mineraly mavesatra, izay miangona sy mifatratra ka mamorona tahirim-pasimainty. Izany no mahatonga ny angom-pasimainty indraindray ho hita lavitra any an-tanety, saroman' ny lafika dilatra hafa. Ireo mineraly ireo dia akora tena ilaina ho an' ny indostria môderina maro sy ny vokatra maro jifaina isan' andro.

## Ny fampiasana ny fasimainty
Tena mahaliana ny fasimainy noho ny antony lehibe maro, indrindra noho ny fisian' ny mineraly stratejika sy manan-danja ara-toekarena ao aminy. hampiasaina amin' ny indostria isan-karazany, manomboka amin' ny indostria mahazatra indrindra (loko, seramika) ka hatramin' ny zava-baovao indrindra (fiara elektrika, angovo azo havaozina, elektrônika avo lenta).

### Ahazoana titanina
Ny mineraly ilmenita sy ny rotila ary ny leokôksena dia ahazoana titanina izay metaly maivana sy mahatohitra ny harafesina ary tena mafy. Tena ilaina ho an' ny indostria avo lenta toy ny fanamboarana fiaramanidina sy fioze), amin' ny fiarovam-pirenena, ny fitaovana apetraka any anaty vatan' ny olona amin' ny fitsaboana ary fitaovana maro ampiasaina amin' ny indostria.

Fa ny tena fampiasany azy dia amin' ny endrika diôksida-na titanina (TiO2), izay fandoko fotsy tena ilaina amin' ny fanamboarana loko (noho ny fahamatrohany sy ny hafotsiny), ny plastika, ny taratasy, ny ranomainty, ny kôsmetika (kremy fiarovana amin' ny masoandro), ary na dia ny vokatra fanao sakafo sasany koa aza. Ny tinady maneran-tany amin' ny TiO2 dia mitohy sady mitombo.

### Ahazoana zirkôniôma
Ny zirkôna dia manan-karena zirkôniôma, izay singa mahazaka hafanana ambony tsy manam-paharoa sy toetra mahatohitra fikikisana. Izy io dia ampiasaina betsaka amin' ny indostrian' ny seramika (taila, kojakojam-pahadiovana, kojakojan-databatra fisakafoanana) hanamatrohana sy hampitomboana ny faharetan' ny fitaovana.

Izy io koa dia tena ilaina satria akora mahatohitra mari-pana avo dia avo, izay ilaina amin' ny fanamboarana lafaoro indostrialy, ny famokarana tsỳ sy fitaratra), nyfitaovana fanampalesana, ary ny lasitra ho an' ny metaly. Ny fampiharana ara-teknôlôjia avo lenta dia ahitana ny indostria nokleary (anja fanaraha-maso amin' ny reaktera nokleary) sy amin' ny mpandrisikoto amin' ny fiara (***[[:fr:Pot_catalytique|fr]]***).

### Ahazoana tany hamatra
Ny mônazita sy ny ksenôtima dia ahazoana tany hamatra. Ity no anisan' ny antony stratejika sy manan-danja indrindra. Ny tany hamatra dia vondron-tsinga simika ilaina amin' ny toekarena nomerika sy ny tezamitan' angovo.

Tena ilaina izy io amin' ny fanamboarana andriamby maharitra (ampiasaina amin' ny fanamboarana ny môteran' ny fiara elektrika, ny torbinina ahazoana angovon-drivotra, ny kapila mafin' ny solosaina, ny finday), amin' ny fanamboarana bateria fahanana imbetsaka, efijery (LED, LCD), lazera ary teknôlôjia avo lenta maro.

Ny mônazita manokana dia loharano ahazoana ny tany hamatra, anisan' izany ny neôdima sy ny prazeôdima izay tena ilaina amin' ny fanamboarana andriamby avo lenta.

## Firenena mpamokatra fasimainty
Ireto ny firenena voalohany amin' ny fanana tahiry sy famokarana fasimainty, mifototra amin' ny angon-drakitra misy momba ny mineraly lehibe toy ny zirkôna sy ny ilmenita ary ny rotila.

### Aostralia
Ara-tantara ary mandraka ankehitriny dia mbola mpitarika lehibe manana tahiry be dia be amin' ny titanina (ilmenita sy rotila) sy zirkôniôma (zirkôna) i Aostralia. Ny orinasa toa ny Iluka Resources sy ny Tronox dia miasa amin' ny toeram-pitrandrahana midadasika any.

### Afrika Atsimo
Manana tahiry lehibe amin' ny titanina sy ny zirkôniôma ihany koa i Afrika Atsimo, izay manana tahiry lehibe amorontsiraka. Mpisehatra lehibe amin' ny famokarana titanina sy zirkôna i Afrika Atsimo, miaraka amin' ny fitrandrahana lehibe ataon' ny Tronox sy ny Rio Tinto (Richards Bay Minerals).

### Senegaly
Manana tahiry manan-danja i Senegaly, indrindra ho an' ny ilmenita sy ny zirkôna. Lasa mpisehatra lehibe ary anisan' ny firenena efatra na dimy voalohany maneran-tany mpamokatra fasimainty i Senegaly, indrindra noho ny tetikasa Grande Côte Operations (GCO) an' ny Eramet, izay mamokatra ilmenita sy zirkôna indrindraindrindra.

### Môzambika
Firenena vao misondrotra manana fasimainty betsaka i Môzambika. Misy tetikasa lehibe, toy ny Kenmare Resources ao Moma, ity firenena ity.

### Madagasikara
Manana tahiry lehibe i Madagasikara, indrindra ny ilmenita (tetikasa Ranobe any Toliara (Toliara Sands), sy QMM/Rio Tinto any Tolagnaro izay mamokatra ilmenita betsaka).

### India
Any India dia ahitana tahiry amorontsiraka manan-danja, saingy indraindray ny fitrandrahana dia mizarazara kokoa sary iharan' ny famerana momba ny tontolo iainana. Mandrso ny famokarana, indrindra ny ilmenita, nefa mpanjifa lehibe ihany koa i India. Ny tetikasa malaza ao dia ny Indian Rare Earths Limited (IREL).

### Etazonia
Manana tahiry i Etazonia saingy kely dia kely ny famokarana raha mitaha amin' ny  firenena mpamokatra lehibe eran-tany. Misahana izany ny orinasa toy ny Tronox.

### Ejipta
Voalaza koa fa manana tahiry lehibe amin' ny fasimainty i Ejipta, ary mety afaka mampitombo ny fitrandrahany. Ny orinasa Egyptian Black Sand Company no misahana izany.

### Sina
Mpamokatra sy mpanjifa lehibe an' ireo mineraly ireo i Sina, na dia avy amin' ny tahiry tsy dia lehibe ny sasany amin' ny famokarana ary tena be dia be tokoa ny fanafarany. Ity firenena ity koa dia mpisehatra fototra amin' ny fanadiovana. Malaza amin' izany ny ornasa Pangang Group Vanadium & Titanium & Resources Co., Ltd.

### Indônezia
Firenena mpamokatra lehibe ihany koa i Indônezia. Anisan' ny orinasa mpitrandraka ny PT Timah Tbk.

## Ny lafy ratsin' ny fintrandrahana fasimainty
Zava-dehibe ny mahafantatra tsara ny loza mety hateraky ny fitrandrahana fasimainty raha tsy misy fepetra apetraka hanalefahana izany. Ny fitrandrahana fasimainty dia mety hitondra loza ho an' ny tontolo iainana, sy ho an' ny fahasalaman' ny olombelona ary ho an' ny mponina.

### Loza ara-tontolo iainana

#### Fanimbana ny toeram-ponenan' ny zavamananaina
Ny fitrandrahana fasimainty dia mitaky fanesorana ny zavamaniry sy dongom-pasika, fanotofana ny faritra mando toy ny ala honko eo amin' ny faritra misy ny fitrandrahana. Izany dia miteraka fahaverezan' ny toeram-ponenan' ny zavamananaina sy fikorontanan' ny tontolo iainana. Mampanahy be ny fahaverezan' ny karazan-javamananaina, satria betsaka ny karazam-biby sy karazan-javamaniry voakasika mivantana.

#### Ny fiantraikany amin' ny loharanon-drano
Mety hanova ny fikorianan' ny lalan-drano sy ny rano ambanin' ny tany ary ny faritra mando (heniheny sns) ny asa fanadiovana ny akora hotrandrahina. Mety hanimba ny zavamananaina anaty rano ny fandotoana vokatry ny poti-javatra madinika mivoaka mandritra ny fikarakarana ny akora trandrahina. Ao ihany koa ny mety hisian' ny fandotoana avy amin' ny fivoahan' ny akoranafo na akora simika ampiasaina amin' ny fikarakarana ny fitrandrahana. Any amin' ny faritra amorontsiraka, ny fitrandrahana fasimainty dia mety hahatonga ny fidiran' ny ranon-tsira ao amin' ny rano ambanin' ny tany, izay tsy ho azo sotroina na hikarakarana ny fambolena sy ny fiompiana.

#### Fikorontanan' ny morontsiraka
Ny fanesorana fasika amin' ny torapasika na amin' ny moron-dranomasina dia mety hampihena ny fiarovana voajanahary amin' ny rivo-mahery sy ny fiakaran' ny ranomasina, ka hampitombo ny fikao-tany ary hahatonga ny faritra amorontsiraka ho lasa marefo.

#### Fitantanana ny faika sisa tavela
Be dia be ny habetsahan' ny fasika sy fotaka ateraky ny fitrandrahana. Raha ratsy tantana sy tsy averina amin' ny toerany ireo faika sisa tavela ireo dia mety hiteraka fikao-tany sy fielezan' ny vovoka ary fiatraikany ratsy amin' ny fahitanan' ny maso. Ny mineraly sasany, toy ny mônazita, dia misy singa radiôaktifa voajanahary (tôriôma sy oraniôma). Na dia ambany aza ny haavon' izany ao amin' ny fasika tsy voasivana, ny harihitr' izany ao amin' ny vokatra voahodina sy ao amin' ny faika dia mety hitarika olana eo amin' ny fitantanana ny faika tavela izay hahitana taratra radiôaktifa ihany.

### Fiantraikany amin' ny fahasalamana

#### Fifohana vovoka silisy kristaly
Ny silisy no singa tena betsaka ao amin' ny fasika. Ny fifohana vovoka silisy mandritra ny fitrandrahana sy ny fitaterana ary indrindra ny fanodinana maina ny fasimainty dia mety miteraka silikôzy (***[[:fr:Silicose|fr]]***), izay aretin' ny havokavoka mahery vaika izay tsy azo sitranina tanteraka, ary mety hampitombo ny homamiadan' ny havokavoka (***[[:fr:Cancer_du_poumon|fr]]***). Tena ilaina ny fampidirana rivotra sahaza sy ny femetahana saron-tava fiarovana ary ny fepetra fanesorana ny vovoka (fanondrahana).

#### Fahazoana taratra radiôaktifa
Ny fisian' ny mônazita dia mety hitarika amin' ny fahazoana taratra. Mety ho tratran' ny taratra gamà ivelany sy ny vovoka radiôaktifa voafoka ny mpiasa mifandray amin' ny akora misy mônazita (indrindra fa ao amin' ny orinasa fanasarahana farany). Ilaina ny fandaharan' asa fiarovana amin' ny taratra sy fanaraha-maso.

### Ny fiantraikany ara-tsôsialy sy amin' ny mponina

#### Famindran-toerana ny mponina
Ny fananganana toeram-pitrandrahana dia mety mitaky ny famindran-toerana ny mponina eo an-toerana, izany dia mety hiteraka olana ara-tsôsialy sy ara-toekarena ary ara-kolontsaina.

#### Famerana ny fahafaha-mampiasa ny loharanon-karena
Ny fitrandrahana dia mety hisy fiantraikany amin' ny fahazoan' ny mponina eo an-toerana mampiasa ny tany, ny rano na ny loharanon-karena mahazatra (fanjonoana, fambolena, fiompiana).

#### Fanelingelenana
Ny tabataba sy ny vovoka ary ny fitombon' ny fifamoivoizana dia mety hisy fiantraikany amin' ny kalitaon' ny fiainan' ny mponina eo an-toerana.

#### Disadisam-piarahamonina
Na dia misy aza ny asa, ny hamaroan' ny mpiasa sy ny fiovan' ny toekarena eo an-toerana dia mety hiteraka disadisa ara-tsôsialy ihany koa.

## Jereo koa

* (en) Black sand
* Tany hamatra
* Silikôzy
* homamiadan' ny havokavoka

## Loharano sy fanamarihana