Epistilin' i Paoly

Ny **Epistilin' i** **Paoly** na **Epistola** **nosoratan' i** **Paoly** na **Taratasy** **nosoratan' i** **Paoly** no ilazana ny epistily (na epistola) telo ambin' ny folo ao amin' ny Testamenta Vaovao, ao amin' ny Baibolykristiana, izay lazaina fa nosoratan' i Paoly. Misy amin' izy ireo ny nosoratana ho ana fiangonana. Misy kosa ny nosoratana ho an' olona manokana, dia ireo atao hoe Epistily pastôraly. Ny epistily kanônika tsy nosoratan' i Paoly dia atao hoe Epistily katôlika.

Tsy niandry ela ny nampidirana tao amin' ny kanônan' ny Soratra Masina ireo epistily ireo. Nanomboka tamin' ny faran' ny taonjato voalohany, ny ankamaroan' ny fiangonana kristiana dia nampiasa ireo lahatsoratra ireo tamin' ny litorjiany.

## Filaharana kanônika
Ao amin' ny Testamenta Vaovao dia voalahatra avy amin' ny lava indrindra ka hatramin' ny fohy indrindra ireo epistily ireo.   

## Fanasokajiaka ny epistily nosoratan' i Paoly
Raha araka ny olona na ny vondron' olona nanoratana no heverina dia misy karazany roa ny epistily na taratasy nosoratan' i Paoly, dia ny epistily nosoratana ho ana fiangonana voatondro sy ny epistily nosoratana ho an' olona manokana.

### Epistily nosoratana ho ana fiangonana voatondro

Ireto avy ny epistily nosoratana ho ana fiangonana: 

* ny *[[Epistily ho an' ny Rômana]],*
* ny *[[Epistily voalohany ho an' ny Kôrintiana]],*
* ny *[[Epistily faharoa ho an' ny Kôrintiana]],*
* ny *[[Epistily ho an' ny Galatiana]],*
* ny *[[Epistily ho an' ny Efesiana]],*
* ny *[[Epistily ho an' ny Filipiana]],*
* ny *[[Epistily ho an' ny Kôlôsiana]],*
* ny ''Epistily voalohany ho an' ny Tesalôniana'' (na *Tesalônisiana*)
* ary ny ''Epistily faharoa ho an' ny Tesalôniana'' (na *Tesalônisiana*). 

Manalasala ny mpikaroka maro ny maha an' i Paoly ny fanoratana ny ''Epistily ho an' ny Hebreo'' (na *Hebrio*).

### Epistily nosoratana ho an' olona manokana
Telo ny epistilin' i Paoly nosoratana ho an' olona manokana hikarakara sy hitarika ny fiangonana izay atao hoe Epistily pastôraly: 

* ny ''Epistily voalohany ho an' i Timôty'' (na *Timôte*)
* sy ny ''Epistily faharoa ho an' i Timôty'' (na *Timôte*)
* ary ny ''Epistily ho an' i Titosy'' (na *Tito*).

Amin' ny mpandinika Baiboly sasany ny ''Epistily ho an' i Filemôna'' dia anisan' ny Epistily pastôraly fa amin' ny hafa kosa dia tsy izany.

## Fanasokajiana araka ny lohahevitra
Ny fanasokajiana atao eto dia mifototra amin' ny fotokevi-dehibe iompanan' ny taratasy na epistily tsirairay, ka efatra ny sokajy azo amin' izany nefa misy boky hita amin' ny sokajy ara-dohahevitra roa: ny epistily eskatôlôjika sy ny epistily ho an' ny fiainan' ny fiangonana ary ny epistily pastôraly,  

### Epistily eskatôlôjika
Maneho ny fanantenana kristiana sy ny fiandrasana ny fiverenan' i Kristy izay nampiavaka ny Fiangonana kristiana voalohany ireo epistily ireo.
* Epistily voalohany ho an' ny Tesalôniana
* Epistily faharoa ho an' ny Tesalôniana
* Epistily voalohany ho an' ny Kôrintiana

### Epistily ho an' ny fiainan' ny fiangonana
Miresaka ny amin' ny famonjena sy ny fiainan' ny Fiangonana ireto taratasin' i Paoly ireto.
* ''Epistily ho an' ny Rômana''
* ''Epistily voalohany ho an' ny Kôrintiana''
* ''Epistily faharoa ho an' ny Kôrintiana''
* ''Epistily ho an' ny Galatiana''
* ''Epistily ho an' ny Filipiana''

### Epistily pastôraly
Ny epistily pastôraly dia iresahan' i Paoly ny amin' ny fandaminana ny fiangonana. Izy ireo no atao hoe vavolombelon' ny fifandimbiasana apôstôlika izay nipoiran' ny fisian' ny eveka, izay heverin' ny fiangonana katôlika sy ôrtôdôksa ho mpandimby ny asan' ny apôstôly. Misy ny manohitra ny maha soratr' i Paoly ny epistily roa ho an' i  Timôty. 
* ''Epistily voalohany ho an' i Timôty''
* ''Epistily faharoa ho an' i Timôty''
* ''Epistily ho an' i Titosy''.

## Fanasokajiana ara-potoana

### Epistilin' ny fifatorana
Ireo epistily ireo dia nosoratan' i Paoly tany am-pigadrana tao Kaisarea (na Kaisaria) sy tao Rôma. Maneho ny anjara asan' i Kristy amin' izao rehetra izao izy ireo. Misy ny olona izay mihevitra fa tsy i Paoly no nanoratra azy ireo fa mpianany nanohy ny teôlôjiany.
* ''Epistily ho an' ny Kôlôsiana''
* ''Epistily ho an' ny Efesiana''
* ''Epistily ho an' i Filemôna''

## Ny epistilin' ny Paoly very
Misy taratasy nosoratan' i Paoly izay tsy ananana intsony nefa voalaza ao amin' ny epistiliny ao amin' ny Baiboly. Very ny taratasy nosoratany voalohany indrindra ho an' ny Kristiana tao Kôrinto izay voalaza ao amin' ny *Epistily voalohany ho an' ny Kôrintiana* (1Kor. 5:9). Very koa ny taratasy fahatelo nosoratany ho an' ny Kristiana tao Kôrinto izay voaresaka ao amin' ny *Epistily faharoa ho an' ny Kôrintiana* (2Kor. 2:4). Toraka izany koa ny taratasy voalohany nosoratany ho an' ny Kristiana tany Efesôsy (na Efezy) izay ampahatsiahiviny ao amin' ny *Epistily ho an' ny Efesiana* (Ef. 3:3-4). Toy izany koa ny taratasy nosoratany ho an' ny Kristiana tany Laôdikea (na Laôdikia) izay resahiny ao amin' ny *Epistily ho an' ny Kôlôsiana* (Kôl. 4:16).

Inty ny lisitr' ireo epistily very ireo:

* ny *[[Epistily taloha ho an' ny Kôrintiana]]* (izay tsahivina ao amin' ny 1Kôr. 5:9);
* ny *[[Epistily fahatelo ho an' ny Kôrintiana]]* atao hoe *Epistilin-dranomaso* (resahina ao amin' ny 2Kôr. 2:4 sy 2Kor. 7:8-9);
* ny *[[Epistily taloha ho an' ny Efesiana]]* (ampahatsiahivina ao amin' ny Efes. 3:3-4);
* ny *[[Epistily ho an' ny Laodikeana]]* (izay resahina ao amin' ny Kôl. 4:16);

## Jereo koa
* Epistily katôlika
*Filazantsara
*Testamenta Taloha
*''Apôkalipsin' i Joany''
*''Asan' ny Apôstôly''
*Pseodepigrafa (Testamenta Vaovao)

## Tsiahy