open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tambajotra nerônina

Ny **tambajotra nerônina** (amin'ny teny anglisy : *neural network*, teny frantsay : *réseau de neurones*) dia teny hitononana ireo tambajotra nerônina voajanahary (na nerônina biolojika) na voatrolombelona. 

Amin'ny taranjan'ny kajimirindra ny tambajotra nerônina dia midika tambajotra nerônina voatrolombelona, ary amin'ny taranjan'ny biolojia, ny tambajotra nerônina dia midika  tambajotra nerônina voajanahary na  biôlojika. Ity lahatsoratra ity dia hamaritra ny tambajotra nerônina voatrolombelona.

## Tambajotra nerônina ary [[haranita-tsaina voatrolombelona]]

Ny tambajotra nerônina voatrolombelona (TNV) dia vondrona nerônina voatrolombelona mampiasa modely matematika amin'ny fikirakirana fampahalalàna. Rafitra mizatra ny TNV ary miova araky ny fampahalalana ivelany na anaty ny rafiny.

## Filàna azy

Ny aligôritma mampiasa tambajotra nerônina dia aligôritma afaka mivoatra araky ny fampahalalana atolotra azy. Ireo tambajotra ireo koa no mahita ny endrika (anglisy: pattern) ankapoben'ny fampahalalana atolotra azy.

Noho izay fahafahany izany ary ny fahafahany manasokajy ny fampahalalana, dia ampiasaina amin'ny famahàna olana ara-statistika, toa ny fisokajiana ny kaodim-paositr ho azy na ny fanapahan-kevitra momban'ny fivarotan'entana araky ny fivoaran'ny vidy. Amin'ny alalan'ny rindrankajy mampiasa tambajotra nerônina, afaka manao faminavinàna amin'ny mpanjifa ny mpiasa amin'ny banky, araka ny fidiram-bola ary ny isan'ny zanak'ilay mpanjifa. Raha betsaka ny fampahalalana ohatr'izany dia ho fantatra raha ho tsara sa ho ratsy ilay mpanjifa.

Raha mampiasa isa voajanahary ilay tambajotra nerônina, dia hanome valiny ao anatin'ny elanelana [-1 ; 1] izay tambajotra izay.

## Endrika

## Jereo koa
* Kajimirindra
Nerônina

Ny **nerônina** (avy amin'ny teny frantsay *neurone*) dia sela ao amin'ny atidohan'ny biby. Ny asan'ny nerônina dia mampitaha ny aratra ahafahan'ny atidoha mibaiko ny ratsana. Eo amin'ny 100 miliara eo ho eo no isan'ny nerônina ao anatin'ny atidohan'olona.
Olika voafintina anaty

Ny **olika voafintina anaty** (OVA) (amin'ny teny anglisy : integrated circuit) dia olik'aratra nafintina mba hitana anaty velarana kely. Ny mpampita aratra ikorian'ny rio anatin'io olik'aratra io dia mpampita tapany (amin'ny teny frantsay : *semi-conducteur*), izay vita silisiôma.

Ankehitriny dia feno olika voafintina anaty ny fitaovana haikoriam-boanaratra ary anisan'ny nampivoatra be ny haikoriam-boanaratra ny fampiasana ireo olika voafintina ireo. Manomboka amin'ny finday ampiasaina hatrany amin'ny fitaovana fanaovana raharaha an-trano dia misy olika voafintina anaty. 

Mety ahitana tirazisitôro hatrany amin'ny iray miliara ny OVA izay manana velarana latsaky ny iray santimetatra toradroa. Arakaraky ny mampivoatra ny teknolojia dia mihakely hatrany ny velarana ilain'ny tirazisitôro iray. Latsaka tambanin'ny 100 nanometatra ny hanifiny tamin'ny 2008 ary ho latsaky  ny 50 nanometatra ny hanifiny amin'ny 2013.

## Tsiahy
Zitina miherina

Ny **zitina miherina** na **rianaratra miherina** dia zitina araka aratra na rianaratra mifamadibadika. 

## Fampiasana

Ny zitina miherina dia ahafahana mitondra ny angovon' aratra lavitry ny toerana niforonany. Ny angovo very amin' ny fitondrana angovo amin' ny alalan' ny zitina miherina dia kely kokoa noho ny fitondrana amin' ny alalan' ny zitina mikararana. Mba hahakely ny tahan' ny angovo very dia avoana amin' ny alalan' ny mpanova ny zitina miherina. Rehefa tonga akaikin' ny toerana hizarazarana ny angovo ilay zitina dia afintina amin' ny alalan' ny mpanova.
Mpanitsy zitina

Ny **mpanitsy**, na mpanitsy zitina dia olik'aratra mamadika ny zitina miherina ho zitina mikararana. Ny fiantsoana izany zavatra izany dia fanitsian-jitina (amin'ny teny anglisy : *rectification*). Ny fitaovana ilaina amin'izany dia roalahiny ary mpampita tapany vita silisiôma. 

Ahitana mpanitsy avokoa ireo zavatra fampiasa mandavanandro toa ny radiô, ary ny solosaina. 

Ny fitaovana mamadika zitina mikararana ho zitina miherina dia antsoina hoe mpamadika (amin'ny teny anglisy *inverter*).

## Olika mpanitsy

### Herina tokana
Ny herina tokana dia mampita ny tapany miabon'ny zitina amin'ny alalan'ny fampiasana roalahiny. Ny roalahiny no mahatonga ny fampitan'ny zitina amin'io karazana olika io. 

Ny zitina amin'ny fivoahan'ny mpanitsy zitina tsy asiana vesatra dia : 

V_\mathrm {elanelana} = \frac{V_\mathrm {tampony}}{2}

V_\mathrm {mikararana} = \frac{V_\mathrm {tampony}}{\pi}

### Herina roa : mpanitsin'i Graëtz
Ny herina roa dia mampita ny sanda miabon'ny zitina ary mamadika ny sandan-jitina miiba ho sandan-jitina miabo. Ny angôvo azo avy amin'ny fanitsiana herina roa dia lehibe kokoa nohon'ny fanitsiana herina tokana. 

Roalahiny roa no ilaina hanaovana ilay fanitsiana ary aprtraka araka ny sarin'olika eo ambany

Ny raikipohy mifehy ny zitina elanelana ary ny zitina efikasy :
V_\mathrm {mikararana}=V_\mathrm {elanelana}=\frac{2V_\mathrm {tampony}}{\pi}

V_\mathrm {efikasy}=\frac {V_\mathrm {tampony}}{\sqrt 2}
Mpampita tapany

Ny **mpampita tapany** (amin'ny teny anglisy : *semiconductor*) dia zavatra manana tondro izay eo anelanelan'ny mpampita aratra toy ny vy ary ireo zavatra tsy mampita aratra toy ny fitaratra. Anisan'ny tondro ananan'ny mpampita tapany ny fiovan'ny fampitany aratra amin'ny alalan'ny fanampiana loto, na amin'ny alalan'ny fanisiana hazavana na sahan'aratra. 

## Jereo koa
* Aratra
* Haikoriam-boanaratra
Paramore

**Paramore** dia tarika emo/poppunk/Alernative amerikanina iray izay voaforona tany Tennesse, USA. 

## Diskografia

* *All We Know Is Falling* (2005)
* *Riot!* (2007)
* *Brand New Eyes* (2009)
* *Paramore (album)* (2013)
Sarah Bernhardt

**Sarah Bernhardt** dia mpilalao, mpanoratra ny tantaran'ny fiainany mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa teraka ny 25 Septambra 1844 tao Paris ary maty ny 26 Martsa 1923 tao Paris
## Ny fiainany manokana
Ny vadiny dia Jacques Damala. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0c4qt
Eoklida

I **Eoklida** (amin'ny fiteny grika taloha : Εὐκλείδης, *Eoklidan'i Aleksandria*) izay niaina tamin'ny taonjato fahatelo talohan'i JK, dia mpanao matematika grika taloha izay lazaina fa rain'ny jeômetria ary izay malaza amin'ny algôritma noforoniny.

## Jereo koa
(lahatsoratra mety ilaina foronina ihany koa ho fanampin'ity lahatsoratra ity)
* Algôritman'i Eoklida
* Fifandraisana eoklidianina
* Jeômetria eoklidianina nitarina
Nicolas Copernic

I **Nicolas Copernic** (amin'ny teny poloney : *Mikołaj Kopernik* ; teny latina : *Nicolaus Copernicus*) teraka tamin'ny 19 Febraory 1473 tany  Toruń, (Fanjakan'i Polonia) ary maty ny 24 Mey 1543 tany Frombork (Fanjakan'i Polonia)  dia dokotera ary mpahay hainkintana poloney izay nalaza tamin'ny teôria navoakany mikasika ny fisian'ny Masoandro eo afovoan'Izao Tontolo Izao ary ny fihodinan'ny Tany manodidin'ny Masoandro. Ny vokatr'iazany teôria izany —izay manova lalina ny fomba fijery eken'ny Fiangonana Katôlika tamin'izany fotoana izany— dia antsoana revôlisiôna kopernisiana.

## Jereo koa
* Hainkintana
Marie Curie

I **Marie Curie** teraka tamin'ny anarana **Maria** Salomea **Skłodowska** herbu **Dołęga** ny 7 Novambra 1867 tany Varsôvia, Polonia ankehitriny ary maty ny 4 Jolay 1934 tao amin'ny sanatôriôman'i Sancellemoz tao Massy, Haute-Savoie, Frantsa, dia mpanao fizika ary mpanao simia poloney, izay nivadika ho frantsay. Loka Nobel ao 1903 ary 1911.

## Ny fiainany manokana

I Władysław Skłodowski no rainy. Ny vadiny Pierre Curie dia nahazon'ny ila tapan'ny loka Nobel ny fizika tamin'ny 1903 (nomena an'i Henri Becquerel ny ila tapany iray) mikasika ny asa fikarohany mikasika ny tana. Tamin'ny 1911, nahazo ny loka Nobel ny simia izy vokatry ny asa nataony mikasika ny radiôma ary ny pôlôniôma.  Ny zanany dia Irène Joliot-Curie ary Ève Curie.

## Jereo koa
* Loka Nobel an'ny fizika
* Loka Nobel an'ny simia

### Rohy ivelany
*  European Marie Curie Fellowships
*  Marie and Pierre Curie and the Discovery of Polonium and Radium  Chronology from nobelprize.org
*  Annotated bibliography of Marie Curie from the Alsos Digital Library
Zheng He

**Zheng He** dia  teraka ny 1 Janoary 1371 tao Yunnan ary maty ny 1 Janoary 1433
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/089jq
Fernand Magellan

**Fernand de Magellan** (amin'ny teny portogey: **Fernão de Magalhães**; amin'ny teny espaniola (kastilianina): **Fernando de Magallanes**) teraka tao avaratr'i Portogaly tamin'ny 1480 tany ho any ary maty tao Nosy Mactan tany Filipina ny 27 Aprily 1521, dia mpitondra sambo ary mpitety portogey tamin'ny andron'ny Fahitam-baovao lehibe.
Michelangelo Buonarroti

I **Michelangelo Buonarroti** , izay ataon' ny Frantsay hoe **Michel-Ange**, dia mpanao sary sokitra, mpanao hosodoko, mpanao mari-trano, pôeta ary mpandrindra tanàn-dehibe  flôrentina (italiana), teraka tamin' ny 6 na 15 Marsa 1475 tao Caprese (Repoblikan' i Firenze) ary maty tamin' ny 28 Febroary 1564 tao Rôma (Fanjakana Pôntifikaly).

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/058w5
Miguel de Cervantes

**Miguel de Cervantes** dia mpanoratra tantara lava, mpanoratra tantara tsangana, Poeta, mpanoratra, mpanao asa soratra, miaramila mizaka ny zom-pirenen'i Espaina teraka ny 9 Oktobra 1547 ary maty ny 22 Aprily 1616 tao Madrid
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/04xjp
Rembrandt

I **Rembrandt Harmenszoon van Rijn**, izay antsoina matetika amin'ny anarany voalohany hoe **Rembrandt**, dia mpanao hosodoko sy mpanao pirinty neerlandey. Teraka tao Leiden tamin' ny 15 Jolay 1606 na 1607 izy ary maty tamin' ny 4 Oktobra 1669 tao Amsterdam. Mpanakanto nanao fanavaozana sy nanao asa betsaka izy, amin' ny ankapobeny dia heverina ho anisan' ny mpanao zavakanto hita maso lehibe indrindra teo amin' ny tantaran' ny hosodoko izy ary anisan' ny mpanao hosodoko manan-danja indrindra tao amin' ny Sekoly Hôlandey (neerlandey: *Hollandse School*) tamin' ny taonjato faha-17 izay Andro Volamena Neerlandey (neerlandey: *Gouden Eeuw*).

## Ny fiainany manokana
Ny vadiny dia Saskia van Uylenburgh. Ny zanany dia Titus van Rijn, Cornelia van Rijn. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0bskv2
Le Corbusier

**Le Corbusier** dia mpanoratra mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa, Soisa teraka ny 6 Oktobra 1887 ary maty ny 27 Aogositra 1965
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/04jyj
Biby mampinono

Ny **biby mampinono**, izay atao amin' ny siansa hoe *<dfn>*'Mammalia*'</dfn>*, dia kilasin' ny biby manana hazondamosina (*[[Biby manana hazondamosina|Vertebrata]]*) miavaka hono izy ireo misy volony (afa-tsy ny biby mampinono sasany miaina an-dranomasina), misy sofina antenatenany ahitana taolana telo, misy neôkôrteksa ary misy fihary ronono, ka ny vavy no mamahana ny zanany amin' ny ronono. Ahitana karazana 6&nbsp;495 fantatra tamin' ny taona 2018 ny biby mampinono izay, araka ny fanasokajiana ara-tsiansa, dia zaraina amin' ny filaharana 29, fianakaviana 153 ary vondron-karazana saika mahatratra 1&nbsp;200. Anisan' ny biby mampinono ny olombelona, ny omby, ny saka, ny alika sy ny maro hafa.

Raha ny momba ny kladistika, izay maneho ny tantaran' ny evôlisiôna, ny biby mampinono no hany solontenan' ny Synapsida, vondrona ahitana solontena malaza ao amin' ny biby tsy mpampinono toa ny *Dimetrodon*. Miaraka amin' ny Sauropsida (ahitana ny Reptilia (biby mandady sy mikisaka) sy ny Aves (vorona)), izy ireo no mahaforona ny klada Amniota, ao anatin' ny renikilasy Tetrapoda.

## Jereo koa

* Fampinonoana
* Biby mampinono an-drano
Lisitry ny kandidà amin'ny fifidianana filoham-pirenena ao Madagasikara 2013

## Jereo koa
* Fifidianana filoham-pirenena ao Madagasikara 2013
* Fifidianana filoham-pirenena ao Madagasikara 2023
## Tsiahy
Antigoa-sy-Barboda

I **Antigoa-sy-Barboda** dia firenena ao Amerika Afovoany, anisan’ ireo nosy Antilia ao amin' ny Ranomasina Karaiba. Ny renivohiny dia i Saint John's. Ny tanàna lehibe indrindra dia ny renivohiny. Mirefy 440&nbsp;km2 ny velaran-taniny ary miisa 81&nbsp;799 ny mponiny. Ny faritr' ora dia -4. Atao hoe ***Antigua and Barbuda*** izy amin' ny teny anglisy.

Tangoro-nosy kely dia kely i Antigoa-sy-Barboda izay ahitana nosy telo, dia i Antigua ao atsimo sy i Barbuda ao avaratra ary i Redonda ao atsimo-andrefana. Ny vohon-tanin' i Antigua dia somary fisaka, nefa misy tendrombohitra manana haavo 470 m. I Barbuda kosa, izay hodidinin' ny haran-driaka, dia nosy manana vohon-tany fisaka sady misy tora-pasika manify. Na dia toetanin-jana-pehin-tany aza ny toetany any dia indraindray ianjadian' ny haintany ireo nosy ireo.

Saika ny mponina manontolo ao no manam-piaviana afrikana. Ny anglikanisma no fivavahan' ny ankamaroan' izy ireo. Ny fiteny anglisy no fiteny ôfisialy. Atao hoe **Antigoaiana** ny mponina ao.

Miompana amin' ny fambolena sy ny fizahàn-tany ny toekaren' i Antigoa-sy-Barboda.

Zanatany britanika taloha i Antigoa-sy-Barboda izay nahaleo tena nanomboka tamin' ny taona 1981 sady mpikambana ao amin' ny Commonwelth. Ara-keviny dia governera jeneraly misolo tena ny mpanjaka britanika no tokony mpampihatra ny fahefana nefa ny praiministra, izay avy ao amin' ny Antenimiara, no tena manatanteraka izany. 

## Jereo koa

* **Firenena ao Amerika:** Antigoa-sy-Barboda - Arjentina - Bahamasy - Barbady - Belizy - Bôlivia - Brezila - Dôminika - Ekoadôra - Etazonia - Goatemala - Goiana - Grenady - Haity -Hôndorasy - Jamaîka - Kanada - Kioba - Kôlômbia - Kôsta Rika - Meksika - Nikaragoa - Orogoay - Panama -  Paragoay - Però - Pôrtô Rikô - Repoblika Dôminikana - Salvadôro - Santa Losia - Santa-Kity-sy-Nevisy - Santa-Vinsanta-sy-Grenadina - Silia - Sorinama - Trinite-sy-Tôbagô -Venezoela

* **Kôntinenta eto an-tany:** Afrika - Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo) - Azia - Eorôpa - Ôseania - Antarktika
Armenia (ao Kolombia)

**Armenia** dia tanàna ao amin'ny departamentan'i Quindío ao Kolombia.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 315328 mponina tamin'ny taona 2018.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Kolombia
** Quindío

## Tsiahy
Azerbaijàna

I **Azerbaijàna** dia firenena ao Azia Andrefana, ao amin’ ny faritr’ i Transkaokazia izay manana morontsoraka ao amin' ny Ranomasina Kaspiana. Manana velaran-tany mirefy izy. Ny renivohiny dia i Baku izy sady tanàna lehibe indrindra ao koa. Mirefy 86&nbsp;600&nbsp;km² ny velarany ary miisa 10&nbsp;205&nbsp;810 ny mponina ao aminy araka ny fanisana natao tamin' ny taona 2020. Mamaritra azy avy ao avaratra i Rosia, avy ao atsimo i Iràna, avy ao atsimo-andrefana i Torkia, avy ao andrefana i Armenia, ary avy ao avaratra-andrefana i Jeôrjia. Ny tanin' i Azerbaijàna dia mahafaoka ny faritra mizaka tenan’ i Karabagh Ambony (ao amin' ny tapany andrefan' ilay firenena) sy ny Repoblika Mizakatenan' i Nakhitchevan (ao amin' ny tapany atsimo-andrefana, misaraka amin' ny sisa amin' i Azerbaijàna amin' ny alalan' ny ampahan-tany tery an' i Armenia). Ny ampahany be amin' i Azerbaijàna dia ny lemak' i Koura (izay ony lehibe indrindra ao amin' ny faritra transkaokaziana). Be tendrombohitra ny ilany avaratr' ilay firenena: manana haambo mirefy 4&nbsp;466&nbsp;m i Kaokazy Lehibe fa i Kaokazy Kely kosa 3&nbsp;500&nbsp;m. Maina ny toetany any Azerbaijàna.

Ny mponina any Azerbaijàna, izay atao hoe Azerbaijaney dia ahitana indrindra ny Azery, izay vahoaka manam-piaviana tiorkika. Maro koa ny vahoaka vitsy an’ isa, ka anisan’ izany ny Armeniana izay hita indrindra ao Karabagh Ambony. Ny fivavahana silamo no fivavahana arahin' ny maro anisa ao amin' io firenana io, izay ahitana koa Kristiana vitsy. Ny fiteny azery no fiteny ôfisialy ao.

Misy solitany sy etona voajanahary ao amin' ny Ranomasina Kaspiana i Azerbaijàna. Miankina amin' ny fitrandrahana solitany ny toekareny. Na dia izany aza dia mbola anisan' ny firenena tena mahantra i Azerbaijàna. Maro ny orinasa tantanin' ny fanjakana.

Repoblika sôsialista sôvietika taloha i Azerbaijàna izay nahazo ny fahaleovan-tenanay tamin' ny taona 1991. Mpikambana ao amin' ny Fianakaviamben' ny Firenena Mahaleo Tena (*Communauté des États indépendants* -- CEI) i Azerbaijàna. Nanomboka tamin' ny taona 1990 dia nisy ny ady teo amin' i Azerbaijàna sy i Armenia momba ny firafetan' ny faritr' i Karabagh Ambony amin' ny Repoblikan' i Armenia.  

## Jereo koa
* Fiteny azerbaijaney
**Firenena ao Azia:**

Afganistàna - Arabia Saodita - Armenia - Azerbaijàna - Bangladesy - Bareina - Botàna - Broney - Emirata Arabo Mitambatra - Filipina - Iemena - India - Indônezia - Iràka - Iràna - Israely - Japàna - Jôrdania - Kambôdia - Katara - Kazakstàna - Kirgizistàna - Kôety - Kôrea Atsimo - Kôrea Avaratra - Laôsy - Libàna - Maldiva - Malezia - Mianmara - Môngôlia - Nepaly - Ômàna - Ozbekistàna - Pakistàna - Palestina (fanjakana) - Rosia - Sina - Singaporo - Siria - Srilanka - Tailandy - Taioàna - Tajikistàna - Torkia - Torkmenistàna - Vietnamy.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
Barbady

I **Barbady** na **Barbado** dia firenena ao Amerika Afovoany, anisan' ireo nosy Antilia sady manana morontsiraka ao amin' ny Ranomasimbe Atlantika ao atsinanana sy ao amin' ny Ranomasina Karaiba ao andrefanna. Ny renivohiny dia i Bridgetown. Ny tanàna lehibe indrindra dia ny renivohiny. Mirefy 431&nbsp;km2 ny velarantaniny ary miisa 274&nbsp;200 ny mponiny araka ny fanisana natao tamin' ny taona 2010. Ny faritr'ora dia -4.

Iva dia iva ny vohon-tanin' ity firenena ity eny amorontsiraka fa be lohasaha kosa ny any afovoan-tany. Voahodidna haran-dranomasina ilay nosy. Toetanin-jana-pehin-tany antonony ny toetany any vokatry ny fisian' ny rivotra Alizay.

Ny 80 %n' ny mponina ao Barbady dia manam-piaviana afrikana. Kristiana ny ankamaroan' ny mponina.

Niompana amin' ny famokarana siramamy sy toaka hatry ny ela ny toekaren' i Barbady, nefa ankehitriny dia mandroso ny fizahàn-tany izay iankinan' izany toekarena izany.

Zanatany britanika taloha i Barbady izay nahazo ny fahaleovan-tenany tamin' ny taona 1966. Mpikambana ao amin' ny Commonwealth izy. Ny mpanjakan' i Angletera no filoham-panjakany izay soloan' ny governera jeneraly tena any.

## Jereo koa

## Jereo koa

* **Firenena ao Amerika:** Antigoa-sy-Barboda - Arjentina - Bahamasy - Barbady - Belizy - Bôlivia - Brezila - Dôminika - Ekoadôra - Etazonia - Goatemala - Goiana - Grenady - Haity -Hôndorasy - Jamaîka - Kanada - Kioba - Kôlômbia - Kôsta Rika - Meksika - Nikaragoa - Orogoay - Panama -  Paragoay - Però - Pôrtô Rikô - Repoblika Dôminikana - Salvadôro - Santa Losia - Santa-Kity-sy-Nevisy - Santa-Vinsanta-sy-Grenadina - Silia - Sorinama - Trinite-sy-Tôbagô -Venezoela

* **Kôntinenta eto an-tany:** Afrika - Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo) - Azia - Eorôpa - Ôseania - Antarktika
Belizy

I **Belizy** na **Beliza** dia firenena ao Amerika Afovoany, manana morontsiraka ao amin' ny Ranomasina Karaiba. Ny renivohiny dia i Belmopan. Ny tanàna lehibe indrindra dia i Belize City. Mirefy 22&nbsp;966&nbsp;km2 ny velarany ary niisa 334&nbsp;297 ny mponina ao aminy  tamin' ny Jolay 2013. Ny faritr' ora dia −6.

Iva sady be honahona ny antsasaky ny velaran-tany ao avaratra. Ny antsasany avaratra kosa ahitana tendrombohitra madinika maro. Ahitana *atoll* maro sy sakana haran-dranomasina ny morontsiraka. Saika ny antsasaky ny velaran-tanin' i Belizy dia rakotra ala. Toetany ambanin-jana-pehin-tany ny toetany any.

Ny mponina any Belizy no kely hakitroka indrindra any Amerika Afovoany. Safiotra ny ankamaroan' ny mponina ka ny tena maro anisa dia ireo manam-piaviana afrikana. Katôlika ny antsasa-manilan' ny mponina, betsaka ihany koa ny Prôtestanta.

Miompana amin' ny fambolena ny toekaren' i Beliza ka ny tena volena any dia ny fary izay amokarana siramamy, ny vary ny hazo fihinam-boa. Ny fanodinana ny vokatry ny fambolena ho sakafo sy ny famokarana sy fandrafetana hazo ary ny fanenomana lamba no taozava-baventy manjaka any.

Zanataty britanika taloha i Belizy (nantsoina hoe *Hôndorasy Britanika* izy tamin' izany fotoana izany) izay nahazo ny fahaleovan-tenany tamin' ny taona 1981. Mpikambana ao amin' ny Commonwealth izy. Ny mpanjakan' i Angletera no filoham-panjakana izay soloan' ny governera jeneraly tena any.

## Jereo koa

* **Firenena ao Amerika:** Antigoa-sy-Barboda - Arjentina - Bahamasy - Barbady - Belizy - Bôlivia - Brezila - Dôminika - Ekoadôra - Etazonia - Goatemala - Goiana - Grenady - Haity -Hôndorasy - Jamaîka - Kanada - Kiobà - Kôlômbia - Kôsta Rika - Meksika - Nikaragoa - Orogoay - Panama -  Paragoay - Però - Pôrtô Rikô - Repoblika Dôminikana - Salvadôro - Santa Losia - Santa-Kity-sy-Nevisy - Santa-Vinsanta-sy-Grenadina - Silia - Sorinama - Trinite-sy-Tôbagô -Venezoela

* **Kôntinenta eto an-tany:** Afrika - Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo) - Azia - Eorôpa - Ôseania - Antarktika
Bermioda

I **Bermioda** dia firenena ao Amerika Avaratra.
Ny renivohiny dia Hamilton. Ny tanàna lehibe indrindra dia .  ny velarantaniny ary
 ny isam-poniny. Ny faritr'ora dia –4.
Botàna

I **Botàna** dia firenena ao Azia Atsimo, ao amin' ny faritra misy an’ i Himalaya, tsy manana morontsiraka. Ny renivohiny dia i Thimphu izay sady tanàna lehibe indrindra any koa. Mirefy 38&nbsp;394&nbsp;km2 ny velarany ary niisa 782&nbsp;318 ny mponina tao aminy araka ny fanisana natao tamin' ny taona 2020. Atao hoe Botaney ny vahoaka ao aminy. Ny faritr' ora dia +6. Atao hoe **Fanjakan' i Botàna** koa izy. Mamaritra azy avy ao atsimo i India ary avy ao avaratra i Sina. Ny fiteny jôngka no fiteny ôfisialy any.

Firena be tendrombohitra i Botàna, ary roa ny tendrombohitra manana haambo mihoatra ny 7&nbsp;000&nbsp;m, dia i Chomo Lari (7&nbsp;314&nbsp;m) sy i Kula Kangri (7&nbsp;554±m). Be ala koa ity firenena ity. Isan-karazany ny biby hita any, ka anisan' izany ny elefanta, ny leôparda, ny orsa (na bera), ny serfa ary ny tigra.

Ny Botany no vahoaka betsaka ao Botàna, nefa ny Nepaley dia betsaka ihany koa. Ny 70&nbsp;%n' ny mponina dia manaraka ny fivavahana bodista, ny fivavahana hafa dia ny hindoisma sy ny silamo.

Saika mpamboly avokoa ny mponina any Botàna. Na dia izany aza dia nanomboka mandroso ny fizahàn-tany taona vitsivitsy lasa izay. Miankin-doha amin' i India i Botàna, indrindra amin' ny lafiny ara-toekarena.
Bhutan-Paro-138-Taktshang-Tigernest-gje.jpg|Paro Taktshang
Thimphu-06-vom Buddha Dordenma-2015-gje.jpg|Thimphu
Dochu La-View-22-Opferstelle-2015-gje.jpg|Dochu La
Punakha-44-Dorf-2015-gje.jpg|Punakha
Wangdue Phodrang-24-Landschaft-2015-gje.jpg|Wangdue Phodrang
Trongsa-Dzong-124-2015-gje.jpg|Trongsa Dzong
Bumthang-02-Choerten-2015-gje.jpg|Bumthang


## Jereo koa

* **Firenena ao Azia:** Afganistàna - Arabia Saodita - Armenia - Azerbaijàna - Bangladesy - Bareina - Botàna - Broney - Emirata Arabo Mitambatra - Filipina - Iemena - India - Indônezia - Iràka - Iràna - Israely - Japàna - Jôrdania - Kambôdia - Katara - Kazakstàna - Kirgizistàna - Kôety - Kôrea Atsimo - Kôrea Avaratra - Laôsy - Libàna - Maldiva - Malezia - Mianmara - Môngôlia - Nepaly - Ômàna - Ozbekistàna - Pakistàna - Palestina (fanjakana) - Rosia - Sina - Singaporo - Siria - Srilanka - Tailandy - Taioàna - Tajikistàna - Torkia - Torkmenistàna - Vietnamy.

* **Kôntinenta eto an-tany**
** Afrika*
** Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
** Azia
** Eorôpa
** Ôseania
** Antarktika
Bôlivia

I **Bôlivia** dia firenena ao Amerika Atsimo tsy manana morontsiraka. Ny renivohiny dia i Sucre. Mirefy 1&nbsp;098&nbsp;581&nbsp;km2 ny velaran-taniny ary niisa 10&nbsp;027&nbsp;254 ny mponiny araka ny fanisana natao tamin' ny taona 2012. Ny faritr' ora dia −4.

Miavaka noho ny fisian' ny tandavan-tendrombohitra Andes any amin' ny ilany andrefana amin' ilay firenena ny vohon-tanin' i Bôlivia. Mizara ho faritra ara-boajanahary telo ny tanin' ity firenena ity: ny faritra be lembalemba (*Altiplano*), sy ny faritra be lohasaha lalina anirian-kazo sady voatondraka tsara (*Yungas*), ary ny faritry ny tany lemaka (*Llanos*). An' i Bôlivia ny ampahany amin' ilay farihy lehibe indrindra any Amerika Atsimo, dia ny Farihy Titicaca.

Ny ankamaroan' ny mponina any Bôlivia dia Amerindiana (Ketsoa sy Aimara, izay 50 %n' ny mponina). Ny safiotra no mitana ny laharana faharoa (30 %), ny manam-piaviana eorôpeana (indrindra espaniôla) no laharana fahatelo (15 %). Ny katôlisisma no fivavahana manjaka any. 

Saika ny antsasaky ny mponina miasa no misahana ny asam-pambolena, ka ny tena volena any dia ny vomanga, ny fary, ny landihazo, ny kafe ary ny voamadinika. Ny fanodinana ny vokatry ny fambolena ho sakafo sy ny fanamboarana lamba ary ny fandrafetana hazo no taozava-baventy mandroso indrindra any. Manana ny maha izy azy koa ny fitrandrahana ny harena an-kibon' ny tany (indrindra ny firapotsy sy ny volafotsy). Reraka noho ny tsy filaminana ara-pôlitika sy ny tsy fananany morontsiraka ny toekaren' i Bôlivia. Lehibe loatra ny tsy fitovian' ny fari-piainan' ny mponina.

## Jereo koa

* **Firenena ao Amerika:** Antigoa-sy-Barboda - Arjentina - Bahamasy - Barbady - Belizy - Bôlivia - Brezila - Dôminika - Ekoadôra - Etazonia - Goatemala - Goiana - Grenady - Haity -Hôndorasy - Jamaîka - Kanada - Kioba - Kôlômbia - Kôsta Rika - Meksika - Nikaragoa - Orogoay - Panama -  Paragoay - Però - Pôrtô Rikô - Repoblika Dôminikana - Salvadôro - Santa Losia - Santa-Kity-sy-Nevisy - Santa-Vinsanta-sy-Grenadina - Silia - Sorinama - Trinite-sy-Tôbagô -Venezoela

* **Kôntinenta eto an-tany:** Afrika - Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo) - Azia - Eorôpa - Ôseania - Antarktika
Bôsnia-Herzegôvina

I **Bôsnia-Herzegôvina** na **Bôsnia sy Herzegôvina** dia firenena ao Eorôpa Atsimo, ao amin’ ny Saikanosy Balkanika. I Sarajevo no renivohiny. Ny tanàna lehibe indrindra dia ny renivohiny. Mirefy 51&nbsp;197 km2 ny velaran-taniny ary miisa 3&nbsp;839&nbsp;737 ny mponiny araka ny fanisana natao tamin' ny taona 2011. Ny faritr'ora dia +1.

Be tendrombohitra ity firenena ity, izay ahitana an' i Maglic ao atsimo (manana haambo mirefy 2&nbsp;387 m). Ao amin' ny faritra be horohoron-tany no misy an' ity firenena ity ka matetika iharam-pahavoazana noho izany.

Vahoaka isan-karazany no madrafitra ny mponina ao Bôsnia-Herzegôvina, ka ny Bôsniaka no betsaka indrindra (45 %), manaraka azy ny Serbiana na Serba (mihoatra kely ny 30 %), avy eo ny Kroatiana na Krôaty (15 %). Ny silamo sy ny kristanisma ôrtôdôksa ary ny katôlisisma no fivavahana be mpanaraka indrindra any.

Repoblika tao amin' i Iogôslavia taloha i Bôsnia-Herzegôvina. Tamin' ny nanambaràna ny fahaleovan-tenany tamin' ny taona 1995 dia voazara ho roa ilay firenena, dia ny Federasiôna Krôatô-Miozolmana, izay 51&nbsp;%n' ny velaran-taniny, sy ny Repoblika Serbiana, izay 49&nbsp;%n' ny velaran-taniny.

## Tantara & Ady Bosniaka

Taorian’ny Kongresy faha-14 an’ny Ligin’ny Kominista any Iogoslavia tamin’ny 1990, dia noravana ny Antoko Komonista Yogoslavia.
Ny ady Bosniaka izay nipoaka ankehitriny ary naharitra telo taona mahery teo amin'ny Tafiky ny Repoblika Bosnia sy Herzegovina (ARBiH), ny Tafika Repoblika Serba (VRS), ny Filankevitry ny Fiarovana Kroaty (HVO) ary ireo mpilalao hafa dia namoizana ain'olona manodidina ny 100.000.

Firenena an-dalam-panarenana i Bôsnia-Herzegôvina ankehitriny satria ny ady tao Iogôslavia dia niteraka fandravana ny toekarenany. Taloha dia niroborobo ny taozava-baventy amokarana sy anodinana ny vy, ny vy anidina, ny tsỳ ary ny viraty, toy izany koa ny taozavatra momba ny simia, nefa rava ny ankamaron' ny fotodrafitrasa nenti-namokatra. Voafetra koa ny fahafaha-manao famokarana momba ny fambolena sy ny fiompiana noho ny vohon-tany mikintoana loatra: ny fiompiana ondry sy ny fitrandrahana ny ala no sehatr' asa mavesa-danja indrindra, ny famokarana voamadinika sy legioma ary voankazo no iompanan’ ny fambolena.  

## Tanàna

## Jereo koa
**Firenena ao Eorôpa**

Albania - Alemaina -  Andôra -  Aotrisy - Belzika - Bielôrosia - Bolgaria - Bôsnia-Herzegôvina - Danemarka - Espaina - Estônia - Fanjakana Mitambatra - Finlandy - Frantsa - Grisia (na Gresy) - Hôngria (na Hongaria) - Irlanda - Islandy - Italia - Jeôrjia - Kipra (na Sipra) - Krôasia (na - Krôatia) - Letônia - Liktenstaina - Litoania - Loksemborga - Masedônia Avaratra (na Makedônia Avaratra)- Malta - Môldavia - Môntenegrô - Nederlandy - Nôrvezy - Okraina - Pôlônia - Pôrtogaly - Tsekia - Romania - Rosia - San-Marîno - Serbia - Slôvakia - Slôvenia - Soeda - Soisa - Tsekia - Vatikàna.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
Bolgaria

I **Biolgaria** dia firenena ao Eorôpa Atsimo, ao amin' ny Saikanosy Balkanika. Ny renivohiny dia i Sofia. Ny tanàna lehibe indrindra dia ny renivohiny. Mirefy  km2 ny velaran-taniny ary miisa 7 364 570 ny mponina ao aminy. Ny faritr'ora dia +2. Ny antsasa-manilan' ny tanin' i Bolgaria dia be hohasaha sy be tendrombohitra, ka hita ao indrindra ny Tendrombohitra Balkàna sy ny Tangoron-tendrombohitr' i Rhodope. Ny ampahatelon' ny velaran-tany kosa dia rakotra ala. Mamaritra an' i Bolgaria ao atsinanana ny Ranomasina Mainty. I Danuba no ony lehibe any, izay manefitra azy amin' i Romania.

Ny Bolgariana no maro an' isa any Bolgaria (manakaiky ny 85&nbsp;%), ahitana vahoaka vitsy an' isa koa ny any, ka isan' izany ny Armeniana, ny Grika, ny Rôma, ny Slava Makedôniana ary ny Torka. Manaraka ny fivavahana kristiana ôrtôdôksa ny ankamaroan' ny mponina (90&nbsp;% any ho any).

Miompana amin' ny fambolena ny toekaren' i Bolgaria, ka isan' ny volena any ny katsaka, ny paraky, ny varimbazaha, ny voaloboka ary ny raozy. Mandroso ihany koa ny taozava-baventy momba ny fanodinana ny vokatry ny fambolena ho sakafo sy momba ny tsỳ. Miroborobo koa ny fizahàn-tany, indrindra noho ny fisian' ny tobim-pandroana ao amin' ny Ranomasina Mainty. Niditra tao amin' ny Vondrona Eorôpeana tamin' ny taona 2007 i Bolgaria.

## Jereo koa
**Firenena ao Eorôpa**

Albania - Alemaina -  Andôra -  Aotrisy - Belzika - Bielôrosia - Bolgaria - Bôsnia-Herzegôvina - Danemarka - Espaina - Estônia - Fanjakana Mitambatra - Finlandy - Frantsa - Grisia (na Gresy) - Hôngria (na Hongaria) - Irlanda - Islandy - Italia - Jeôrjia - Kipra (na Sipra) - Krôasia (na - Krôatia) - Letônia - Liktenstaina - Litoania - Loksemborga - Masedônia Avaratra (na Makedônia Avaratra)- Malta - Môldavia - Môntenegrô - Nederlandy - Nôrvezy - Okraina - Pôlônia - Pôrtogaly - Tsekia - Romania - Rosia - San-Marîno - Serbia - Slôvakia - Slôvenia - Soeda - Soisa - Tsekia - Vatikàna.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
Slôvenia

I **Slôveni**a dia firenena ao Eorôpa Afovoany. Ny renivohiny dia i Ljubljana (vakio hoe: Liobliana). Ny tanàna lehibe indrindra dia ny renivohiny. Mirefy 20 273 km2 ny velaran-taniny ary miisa 2 055 496 ny mponina ao aminy araka ny fanisana natao tamin' ny taona 2012. Ny faritr' ora dia +1.

I Slôvenia dia firenena kely ao amin’ ny Saikanosy Balkana, eo anelanelan’ i Italia sy i Aotrisy sy i Hôngria ary i Krôasia. Manana morontsraka ao amin’ ny Ranomasina Adriatika izy. Be tendrombohitra ity firenena ity: ao no ahitana ireo tendrombohitra Alpa Slôvena. Firenena be ala koa i Slôvenia ka mbola ahitana linksa sy orsa (na bera) ary lopa.

Raha mbola tao amin’ ny Repoblika Entim-Bahoaka Federativan’ i Iogôslavia i Slôvenia dia izy no faritra nandroso indrindra niaraka amin’ i Krôasia. Izany firoboroboan’ ny toekarena izany dia nihamafy: ankehitriny dia izy no firenena manan-karena indrindra amin’ ireo firenena folo niditra ho mpikambana ao amin’ ny Vondrona Eorôpeana tamin’ ny taona 2004.

Nakambana tao amin’ ny Empira Rômana ny faritra misy an’ i Slôvenia izay nanaovan’ ny fokom-pirenena môngôly fananiham-bohitra, avy eo nidiran’ ny Slôvena izay vahoaka slava. Nanomboka tamin’ ny taonjato faha-13 no nanjakazakan’ ny dinastian’ ny Habsborga tao. Natanjaka ny fanindrahindràn-tanindrazana tamin’ ny taonjato faha-19. Taorian’ ny faharavan’ ny Empira Aostrô-Hongariana, taorian’ ny Ady Lehibe Voalohany, dia niorina ny fanjakà-mpanjaka niraisan’ ny Serba sy ny Krôaty ary ny Slôvena. Nanjary Fanjakan' i Iogôslavia izany tamin’ ny taona 1929, talohan’ ny hanjavonany tamin’ ny Ady Lehibe Faharoa. Tamin’ ny taona 1945 dia nanjary iray amin’ ireo repoblika enina nandrafitra ny Repoblika Entim-Bahoaka Federativan’ i Iogôslavia i Slôvenia: fanjakana kômonista notarihin’ i Tito izany. Taorian’ ny fahafatesan’ i Tito tamin’ ny taona 1980 dia samy nitaky ny fahaleovan-tenany avy ireo repoblika ireo. Nitombo izany fitakiana izany tamin’ ny taona 1989 nandritra ny faharavan’ ny fitondrana kômonista maro tao Eorôpa Afovoany. Tamin’ ny taona 1991 dia nanambara ny fahaleovan-tenany i Slôvenia, sahala amin’ i Krôasia koa, ary tsy ela dia nankatoavin’ ny fianakaviambe iraisam-pirenena izany. Marin-toerana ara-pôlitika amin’ izay ilay firenena sady niroborobo ny toekarenany izay nahafahany niditra ho mpikambana tao amin’ ny Vondrona Eorôpeana tamin’ ny taona 2004.

## Jereo koa
**Firenena ao Eorôpa**

Albania - Alemaina -  Andôra -  Aotrisy - Belzika - Bielôrosia - Bolgaria - Bôsnia-Herzegôvina - Danemarka - Espaina - Estônia - Fanjakana Mitambatra - Finlandy - Frantsa - Grisia (na Gresy) - Hôngria (na Hongaria) - Irlanda - Islandy - Italia - Jeôrjia - Kipra (na Sipra) - Krôasia (na - Krôatia) - Letônia - Liktenstaina - Litoania - Loksemborga - Masedônia Avaratra (na Makedônia Avaratra)- Malta - Môldavia - Môntenegrô - Nederlandy - Nôrvezy - Okraina - Pôlônia - Pôrtogaly - Tsekia - Romania - Rosia - San-Marîno - Serbia - Slôvakia - Slôvenia - Soeda - Soisa - Tsekia - Vatikàna.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
Hôndorasy

I **Hôndorasy** dia firenena ao Amerika Afovoany. Ny renivohiny dia i Tegucigalpa. Ny tanàna lehibe indrindra dia ny renivohiny. Manana velaran-tany mirefy 112 412 km2 izy ary nisy mponina miisa 9 540 539 araka ny fanisana natao tamin' ny taona 2022. Ny faritr'ora dia −6.

Ankoatra ireo tandavan-tany amorontsiraka roa ao aminy (ny iray manamorona ny Ranomasina Karaiba ary ny iray, tena kely, 50 km eo ho eo, manaraka ny Ranomasimbe Pasifika), dia tendrombohitra no mandrakotra ny tanim-pirenen' i Hôndorasy. Toetanin-jana-pehintany ny toetaniny.Saika ny 90 % amin' ny mponina ao Hôndorasy no safiotra (avy amin' ny Espaniôla sy Amerindiana). Katôlika ny ankamaroan' ny mponina. Maherin' ny antsasaky ny mponina no mipetraka any ambanivohitra.

I Hôndorasy dia isan' ireo firenena tsy mandroso indrindra any Amerika Latina. Mifototra amin' ny fambolena ny toekareny.

## Jereo koa

* **Firenena ao Amerika:** Antigoa-sy-Barboda - Arjentina - Bahamasy - Barbady - Belizy - Bôlivia - Brezila - Dôminika - Ekoadôra - Etazonia - Goatemala - Goiana - Grenady - Haity -Hôndorasy - Jamaîka - Kanada - Kioba - Kôlômbia - Kôsta Rika - Meksika - Nikaragoa - Orogoay - Panama -  Paragoay - Però - Pôrtô Rikô - Repoblika Dôminikana - Salvadôro - Santa Losia - Santa-Kity-sy-Nevisy - Santa-Vinsanta-sy-Grenadina - Silia - Sorinama - Trinite-sy-Tôbagô -Venezoela

* **Kôntinenta eto an-tany:** Afrika - Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo) - Azia - Eorôpa - Ôseania - Antarktika
Fijy

I **Fijy** dia firenena ao Ôseania.
Ny renivohiny dia i Suva. Ny tanàna lehibe indrindra dia i Suva. 18&nbsp;274 km2 ny velarany ary
 ny isan' ny mponiny araka ny fanisana natao tamin' ny taona 2012. Ny faritr' ora dia +12.

Ity vondronosy ity, izay anisan' i Melanizia, dia 744 km any andrefana-avaratra-andrefan' i Tônga, 788 km atsimo-andrefan' i Wallis-et-Futuna (an' i Frantsa) ary 1&nbsp;067 km atsimon' i Tovalo (*Tuvalu*).

Taorian' ny fanonganam-panjakana nataon' i Frank Bainimarama tamin' ny 5 Desambra 2006 sy ny tsy nahavitana ny fifidianana tamin' ny 2009 dia noroahina tsy ho ao amin' ny Commonwealth ilay firenena ary naato tsy ho ao amin' ny Forum an' ireo Nosin' i Pasifika. Ny fanaovana fifidianana demôkratika tamin' ny Septambra 2014, avy eo tamin' ny 2018 sy tamin' ny 2022, noraisin' ireo fikambanana roa ireo, dia nitarika ny famerenana tanteraka an' i Fijy ho ao amin' ny Commonwealth.

## Jereo koa

* **Firenena ao Ôseania**: Aostralia - Nosy Koky - Fijy - Kiribaty - Nosy Marsaly - Fanjakana Federalin' i Mikrônezia - Naoro - Nioe - Zelandy Vaovao - Palaô - Papoazia-Ginea-Vaovao - Nosy Sôlômôna - Samôa - Tônga - Tovalo - Vanoato.

* **Ny kôntinenta:** Afrika - Azia - Eorôpa - Amerika - Ôsania
Islandy

I **Islandy** dia firenena nosy any Eorôpa, ao amin’ ny Ranomasimbe Atlantika Avaratra, eo atsimo akaikin’ ny Faribolan-tendrontany avaratra. Ny renivohiny dia i Reykjavík. Ny tanàna lehibe indrindra dia ny renivohiny. Mirefy 103 001 km2 ny velaran-taniny ary niisa  ny mponina tao aminy araka ny fanisana natao tamin' ny 12 Febroary 2013. Ny faritr'ora dia +0.

I Islandy dia nosin’ afotroa izay ahitana afotroa miisa 200 any ho any ary nmisy saham-petan’ afotroa avy amin’ izy ireo izay mandrakotra ny 10 %n’ ny velaran-tanin’ ilay firenena. Ahitana fitoeran-dranomandry sy farihy madinika ary rian-drano betsaka koa ny any. Ny tany a-morontsirak’ i Islandy dia voatetitetika. Mandrakotra ny 25 %n’ ny velaran-taniny ny lemaka izay manaraka ny morontsiraka. Na dia manakaiky ny faribolan-tedrontany aza i Islandy dia malefaka ny toetaniny noho ny fisian’ ny ranomasimbe, na dia izany aza dia mamirifiry ny hatsiaka.

Ranoray ny mponina any Islandy, izay manam-piaviana nôrdika na tseltika. Ny loteranisma no fivavahana be mpanaraka indrindra any. Manakaiky ny 95 %n’ ny mponina any no monina an-tanàn-dehibe. Ambany dia ambany ny hakitroky ny mponina. I Islandy no manana taham-pahafatesan’ ny zaza ambany indrindra maneran-tany ary ny salan-kaela velon’ ny mponina any no ambony indrindra maneran-tany mahatratra 78 taona ny an' ny lehilahy fa 82 taona kosa ny an' ny vehivavy.

Ny jono no seha-pihariana sahanin’ ny ankamaroan’ ny mponina any, izay miantoka ny 80 %n’ ny vola miditra avy amin’ ny fanondranana etana. Voafetra ny fambolena any Islandy noho ny tsy fahampian’ ny tanhy atokana ho an' ny fambolena (1 % amin’ ny tany azo anaovan-javatra). Ny 20 %n’ ny tany anefa atokana hiraofan’ ny biby fiompy (indrindra ny ondry). Manana otrik' angovo lehibe dia lehibe i Islandy ka ny 80 %n’ ny angovo vokarina any dia azo avy amin’ ny tohadrano.

Nanomboka tamin’ ny taona 1993 i Islandy dia nikambana tao amin’ ny Erana ara-Toekarena Eorôpeana (frantsay: *Espace Economique Européen* -- EEE). Tsy manana tafika ity firenena ity afa-tsy ny mpiandry morontsiraka izay miisa 130 fotsiny.

## Jereo koa
**Firenena ao Eorôpa**

Albania - Alemaina -  Andôra -  Aotrisy - Belzika - Bielôrosia - Bolgaria - Bôsnia-Herzegôvina - Danemarka - Espaina - Estônia - Fanjakana Mitambatra - Finlandy - Frantsa - Grisia (na Gresy) - Hôngria (na Hongaria) - Irlanda - Islandy - Italia - Jeôrjia - Kipra (na Sipra) - Krôasia (na - Krôatia) - Letônia - Liktenstaina - Litoania - Loksemborga - Masedônia Avaratra (na Makedônia Avaratra)- Malta - Môldavia - Môntenegrô - Nederlandy - Nôrvezy - Okraina - Pôlônia - Pôrtogaly - Tsekia - Romania - Rosia - San-Marîno - Serbia - Slôvakia - Slôvenia - Soeda - Soisa - Tsekia - Vatikàna.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
Iràka

I **Iràka** dia firenena ao amin’ ny faritra Atsinanana Akaiky any Azia. Ny renivohiny dia i Baghdad. Ny tanàna lehibe indrindra dia ny renivohiny. 438&nbsp;317 km2 ny velarany ary 31&nbsp;129&nbsp;225 ny isan' ny mponiny araka ny fanisana natao tamin' ny 2012. Ny faritr' ora dia +3.

Tsy manana afa-tsy morontsiraka mirefy 40 km ao amin’ ny tapany atsimo, ao amin’ ny Hoala Persika i Iràka. Ny sisa amin’ ny vohon-taniny dia anjakan’ ny lohasahan’ i Tigra (na Tigrisy) sy ny an’ i Eofrata, ony roa lehibe ao amin’ ilay firenena. Ny toetanin’ i Iràka, amin’ ny ankapobeny, dia maina sy tany efitra, afa-tsy ireo faritra be tendrombohitra.

Ny vahoaka irakiana dia betsaka tanora (manakaiky ny 45 % ireo latsaky ny 15 taona) ary tsy mitovy ny fitsinjaràny manerana an’ i Iràka: ny ampahany be amin’ ny veleran’ i Iràka dia tsy misy mponina. Ny  Arabo no vahoaka maro an’ isa indrindra, izay mahatratra 73 %n’ ny mponina, sy ny Kiorda, izay 22 %n’ ny mponina.

Manana harena ambanin’ ny tany betsaka i Iràka, ka isan’ izany ny solitany izay maha laharana faharoa azy maneran-tany, sy ny etona voajanahary izay maha laharana fahafito azy maneran-tany.

Ny fitrandrahana solitany no loharanom-bola lehibe indrindra any Iràka. Nitontongana izaitsizy anefa ny toekaren’ io firenena io taorian’ ny ady tao amin’ ny Hoala Persika tamin’ ny taona 1991 sy 2003. 

## Jereo koa
**Firenena ao Azia:**

Afganistàna - Arabia Saodita - Armenia - Azerbaijàna - Bangladesy - Bareina - Botàna - Broney - Emirata Arabo Mitambatra - Filipina - Iemena - India - Indônezia - Iràka - Iràna - Israely - Japàna - Jôrdania - Kambôdia - Katara - Kazakstàna - Kirgizistàna - Kôety - Kôrea Atsimo - Kôrea Avaratra - Laôsy - Libàna - Maldiva - Malezia - Mianmara - Môngôlia - Nepaly - Ômàna - Ozbekistàna - Pakistàna - Palestina (fanjakana) - Rosia - Sina - Singaporo - Siria - Srilanka - Tailandy - Taioàna - Tajikistàna - Torkia - Torkmenistàna - Vietnamy.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
**Samihafa**

* Saddam Hussein
Kôety

I **Kôety** dia firenena ao Atsinanana Akaiky, any Azia, ao amin' ny tapany atsinanana amin' ny Saikanosin' i Arabia sady manana morontsiraka ao amin’ ny Hoala Persika. Ny renivohiny dia i Kuwait City. Ny tanàna lehibe indrindra dia ny renivohiny. Mirefy 17&nbsp;820&nbsp;km2 ny velaran-taniny ary miisa 2&nbsp;818&nbsp;042 ny mponina ao aminy araka ny fanisana natao tamin' ny 2012. Ny faritr' ora dia +3. Ny ampahany be amin' i Kôety dia tany efitra. Mety mahatratra 50&nbsp;°C ny maripana mandritra ny fizaràn-taona maina, ary tsy ampy ny orana.

Ny Kôetiana dia 1/3n' ny mponina ao Kôety, fa ny sisa dia mpila ravinahitra avy any ivelany, indrindra ny Indiana sy ny Pakistaney.

I Kôety dia iray amin' ny firenena manan-karena indrindra maneran-tany. Ny solitany no hany loharanon-karena izay azo trandrahana mandritra ny 150 taona any ho any. Ny taozava-baventy any Kôety dia miompana amin' ny fitrandrahana sy ny fanadiovana ny solitany.

## Jereo koa
**Firenena ao Azia:**

Afganistàna - Arabia Saodita - Armenia - Azerbaijàna - Bangladesy - Bareina - Botàna - Broney - Emirata Arabo Mitambatra - Filipina - Iemena - India - Indônezia - Iràka - Iràna - Israely - Japàna - Jôrdania - Kambôdia - Katara - Kazakstàna - Kirgizistàna - Kôety - Kôrea Atsimo - Kôrea Avaratra - Laôsy - Libàna - Maldiva - Malezia - Mianmara - Môngôlia - Nepaly - Ômàna - Ozbekistàna - Pakistàna - Palestina (fanjakana) - Rosia - Sina - Singaporo - Siria - Srilanka - Tailandy - Taioàna - Tajikistàna - Torkia - Torkmenistàna - Vietnamy.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
Jôrdania

I **Jôrdania** dia firenena ao Atsinanana Akaiky, anyAzia. Ny renivohiny dia i Amman. Ny tanàna lehibe indrindra dia ny renivohiny. Mirefy 89&nbsp;342 km2 ny velaran-taniny ary miisa 6&nbsp;508&nbsp;887 ny mponiny araka ny fanisana natao tamin' ny Jolay 2012. Ny faritr' ora dia +3.

Tsy manana morontsiraka afa-tsy 25 km i Jôrdania ao amin’ ny Hoalan' i Aqaba sy ao amin’ ny Ranomasina Mena. Anjakan’ ny lembalemba misy fatrana an-tany efitra ny 80&nbsp;%n’ ny tanin’ i Jôrdania, izay mitohy amin’ ny tany efitr' i Siria any atsinanana. Ny lohasahan' i Jordana ao avaratra-andrefana dia tany lonaka tsara ho an’ ny fambolena. Miovava eo anelanelan' ny 7&nbsp;°C sy 30&nbsp;°C ny maripana any Jôrdania, nefa mety mahatratra 49&nbsp;°C izany ao amin' ny Lohasahan' i Jordana amin' ny volana Aogositra.

Arabo ny ankamaroan' ny mponina any Jôrdania, ka ny 40 % amin' izany dia Palestiniana mpitsoa-ponenana. Ny Bedoina no vahoaka vitsy anisa lehibe indrindra any. Ny 90&nbsp;%n’ ny  Jôrdaniana dia mpino mozilmana. Betsaka tanora ny mponina any ka ny 45 % dia tanora latsaky ny 15 taona.

Miankina be amin’ ny fanampiana iraisam-pirenena ny toekarenan' i Jôrdania. Mandroso anefa ny fitrandrahana harena an-kibon' ny tany, indrindra ny fôsfaty sy ny pôtasy. Mitombo hatrany koa ny fidiram-bola vokatry ny fizahàn-tany, noho ny toerana manan-tantara toa an’ i Petra.

## Jereo koa
**Firenena ao Azia:**

Afganistàna - Arabia Saodita - Armenia - Azerbaijàna - Bangladesy - Bareina - Botàna - Broney - Emirata Arabo Mitambatra - Filipina - Iemena - India - Indônezia - Iràka - Iràna - Israely - Japàna - Jôrdania - Kambôdia - Katara - Kazakstàna - Kirgizistàna - Kôety - Kôrea Atsimo - Kôrea Avaratra - Laôsy - Libàna - Maldiva - Malezia - Mianmara - Môngôlia - Nepaly - Ômàna - Ozbekistàna - Pakistàna - Palestina (fanjakana) - Rosia - Sina - Singaporo - Siria - Srilanka - Tailandy - Taioàna - Tajikistàna - Torkia - Torkmenistàna - Vietnamy.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
Katara

I **Katara** na **Fanjakan' i Katara** dia firenena ao Atsinanana Akaiky any Azia, izay manana morontsiraka ao amin' ny Hoala Persika. Ny renivohiny dia i Doha. Ny tanàna lehibe indrindra dia ny renivohiny. Mirefy 11 571 km2 ny velarany ary miisa 1 903 447 ny mponina araka ny fanisana natao tamin' ny 2013. Ny faritr' ora dia +3.

Saikanosy lemaka, saika tany efitra maina, ny tanin' i Katara. Fasika midadasika no hita ao atsimo, fa ny ao avaratra kosa dia rakotra zavamaniry.

Ny mponina ao Katara, izay atao hoe Katary, dia saika Bedoina Arabo, izay mahatratra 20 % n’  ny mponina. Ny 80 % n' ny mponina dia mpitady ravinahitra avy any ivelan' ilay firenena. Manaraka ny fivavahana silamo ny ankabetsahan’ ny mponina.

Ny fitrandrahana solitany no seha-pamokarana mampidi-bola voaohany any Katara. Ny mpitondra ny firenen' i Katara dia emira, ka atao hoe emirata ity firenana ity. Nahazo ny fahaleovan-tenany ilay firenena tamin' ny taona 1971.       

## Jereo koa
**Firenena ao Azia:**

Afganistàna - Arabia Saodita - Armenia - Azerbaijàna - Bangladesy - Bareina - Botàna - Broney - Emirata Arabo Mitambatra - Filipina - Iemena - India - Indônezia - Iràka - Iràna - Israely - Japàna - Jôrdania - Kambôdia - Katara - Kazakstàna - Kirgizistàna - Kôety - Kôrea Atsimo - Kôrea Avaratra - Laôsy - Libàna - Maldiva - Malezia - Mianmara - Môngôlia - Nepaly - Ômàna - Ozbekistàna - Pakistàna - Palestina (fanjakana) - Rosia - Sina - Singaporo - Siria - Srilanka - Tailandy - Taioàna - Tajikistàna - Torkia - Torkmenistàna - Vietnamy.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
Kirgizistàna

I **Kirgizistàna** dia firenena ao Azia Afovoany. Ny renivohiny dia i Bishkek. Ny tanàna lehibe indrindra dia ny renivohiny. Mirefy 199&nbsp;900&nbsp;km2 ny velaran-taniny ary miisa 5&nbsp;500&nbsp;239 ny mponina ao araka ny fanisana natao tamin' ny taona 2010. Ny faritr' ora dia +5 hatramin' ny +6. I Kirgizistàna dia tsy manana morontsiraka, nefa ahitana farihy betsaka. Firenena be tendrombohitra izy. Ny salan-kaambon’ ilay firenena dia 3&nbsp;000&nbsp;m ary ny tangoron-tendrombohitr' i Alai sy ny an' i Tian Shan dia ahitana tendro mahatratra mihoatra ny 7 000 m. Mihoatra ny 3&nbsp;%n' ny velaran-tanin' io firenena io dia rakotra ranomandry sy orampanala mandavan-taona. Toetanin-tanibe ny toetany any Kirgizistàna ka lehibe ny fiovaovan' ny maripana.

Ahitana vondrom-poko isan-karazany ny ao Kirgizistàna, ka anisan' izany ny Kirgizy izay maro anisa indrindra (manodidina ny 50 %), ny Rosiana (20 % any ho any) ary ny Ozbeka (10 % any ho any). Ny 70 %n' ny mponina dia Mozilmana. Tambanivohitra ny ankamaroan' ny mponina.

Ny famokarana landy no sehatr' asa ara-toekarena voalohany any Kirgizistàna, sahala amin' ny    any amin' ny faritra maro any Azia Afovoany.

Repoblika sôsialista sôvietika taloha, tao amin' ny Firaisana Sôvietika, i Kirgizistàna nefa nahazo fahaleovan-tena tamin' ny taona 1991. Mpikambana amin' ny Fikambanan' ny Fanjakana Mahaleo Tena izy.

## Jereo koa
**Firenena ao Azia:**

Afganistàna - Arabia Saodita - Armenia - Azerbaijàna - Bangladesy - Bareina - Botàna - Broney - Emirata Arabo Mitambatra - Filipina - Iemena - India - Indônezia - Iràka - Iràna - Israely - Japàna - Jôrdania - Kambôdia - Katara - Kazakstàna - Kirgizistàna - Kôety - Kôrea Atsimo - Kôrea Avaratra - Laôsy - Libàna - Maldiva - Malezia - Mianmara - Môngôlia - Nepaly - Ômàna - Ozbekistàna - Pakistàna - Palestina (fanjakana) - Rosia - Sina - Singaporo - Siria - Srilanka - Tailandy - Taioàna - Tajikistàna - Torkia - Torkmenistàna - Vietnamy.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika