Latabatra

Fanaka iray ny **latabatra**, misy akalana fisaka marindrano  (ohatra, ny tampony ambony vita amin'ny hazo fisaka natambatra) naraikitra ambony tohana iray na maromaro ( tongotra na soavalitohana). Tsy ny fotoana fisakafoanana ihany no ampiasàna azy io ao amin'ny kolontsaina tandrefana.

## Ny tantarany

Ny voambolana hoe *[[:fr:Table|table]]* amin'ny frantsay dia avy amin'ny latina hoe *[https://fr.wiktionary.org/wiki/tabula#la tabŭla]* izay midika hoe akalana fanoratana, akalana voasoratra, na sombin-taratasy voasoratra. Ny latabatra tranainy indrindra fantatra ananantsika dia avy any amin'ny Fahagolan-tany, indrindra fa avy any Ejipta Fahagola, izay nahitan'ireo arkeôlôgy ireo fanaka sasany. Indraindray ny latabatra dia natao hisakafoanana, hialàna voly, na ho an'ny fanatitra.

Hatramin'ny faran'ny Andro Antenantenany, ny latabatra fisakafoana dia noheverina ho ny fitambaran'io "akalana ambony amin'ny latabatra» io, matetika hazo fisaka tsotra, sy ny fotony izay tena ilainy ("soavalitohana tsotra vita tamin'ny hazo na voaravaka be). Ny hoe " Mametraka na mamelatra latabatra " dia fomba fiteny azo raisina ara-bakiteny ary ireo zava-napetraka teo akaikina fanaka mavesatra (vata, lalimoara) dia miala rehefa vita ny sakafo satria tsy misy maha-samihafa azy ny fampiasana ireo sombintsombiny.

Rehefa andro fanasambe tamin'ny Andro Antenantenany, ny latabatry ny voninahitra - na koa latabatry ny manamboninahitra - (ny dais ) nahitàna hazo fisaka tsotsotra eo ambony tsorakazo, napetraka eo ambony lampihazo (nampiasaina tamin'ny taonjato faha-12 hatramin'ny taonjato faha-16), dia najoro teo ambadiky ny efitrano lehibe mihaja sy malalaka ( *aula* ) tao an-dapa: Niparitaka nanome lamosina ny fatana ireo vahiny, ka afaka nitolagaga nanoloana ireo lovia navelatra teo amin'ny fanaka antsoina hoe "dressoir" no sady nijery ny fialamboly (tantara an-sehatra ataon'ireo mpanao hatsikana, ny mpanao tanisa, sy ireo mpanompo tao an-dapa). Nanamora ihany koa ny fandrosoana ny sakafo teo ambony latabatra io fipetraka io, izay natao avy any aloha. Nosaronana lamban-databatra nisy peta-kofehy na damassée, ny tampon'ny latabatra  .

Teraka nandritra ny vaninandro nantsoina hoe "Renaissance" ny tena fanaka, " ny latabatra tandrefana ", natao hisolo ny batàna mikopaka sy ireo soavalitohana tamin'ny alalan'ny tsy fifindrafindran-toerana matanjaka kokoa nataon'ireo mponina teny amin'ny toeram-ponenan-dry zareo satria ny fanaka tany aloha dia afaka nondesina sy nafindra nandritra ny dia. Ampifandraisina amin'ity latabatra raikitra ity ny seza (dabilio misy fiankinana, avy eo ireo misy tafokely na lampihazo handravahana efitrano).

Tamin'ny nipoiran'ny efitrano fisakafoana tamin'ny taonjato faha-18, lasa nanan-danja kokoa ny fanaka, saingy nijanona ho tsy afaka noravàna  ny latabatra  mba hahatonga  ny efitra fisakafoana hiverina indray ho lasa toerana fampirantiana. Mahavariana fa any amin'ireo tontolo faran'izay maotina indrindra no hita ireo latabatra fandrafetana. Miaraka amin'ny famokarana azy marobe any anaty indostria, lasa nanara-penitra izy io tamin'ny taonjato faha-20 .  .

Amin'ny ankapobeny ny latabatra dia fanaka fampiasa an-trano, any amin'ny toeram-piasana sy toerana ho an'ny daholobe, fitaovana hiasàna na ho haingon-trano, narafitra ho toy ny fehezana miaraka amin'ny seza mifanentana aminy, na fanaka ho an'ny efitrano fandraisam-bahiny, efitrano fisakafoana, birao, sns.
]

Tafiditra anatin'ny tontolon'ny indostria ny latabatra, raha tany am-piandohany dia natao ho ampiasaina an-tokantrano. Araka izany dia marobe ireo orinasa ankehitriny no mampiasa latabatra mpampiakatra, amin'ny endrika mahitsizoro na "U".. Noho ny fisiana rafitra fanainga eo aminy, ireny latabatra ireny dia ahafahana mampiakatra entana milanja hatramin'ny 10 taonina ho any amin'ny haavo amina metatra maro. Ny sasany misy kodiarana kely, ny hafa misy tampony afaka atongilana, ny hafa afaka aforitra ho santimetatra vitsivitsy sisa ny hateviny mba hahafahana mametraka akalana mora foana eo aminy.

## Karazany
* Miavaka amin'ny endriny ireo latabatra:
: Latabatra efajoro (fisotroana kafe, filalaovana :fitovian'ny fipetrahana), latabatra (tena) lava (fisakafoanana, fampakarambady, maneho fahambonian'ny mpampiantrano), latabatra miendrika atody, latabatra boribory (mampitovy ny rehetra), latabatra lokanga

* Miavaka sy namboarina araka izay fomba hipetrahana eo aminy ny latabatra, mipetraka ambony seza, mitsotra ambony sezalava na mininginingina ambony ondam-body na latabatra iva fanaovana fanasàna, … na/sy noho ny asa fototra ilàna azy (ny endriny sy asany dia mifamatotra indrindra amin'ny bikabika tsirairay, mamorona ireo *lasitra* fanaka). 
** latabatra ao amin'ny efitrano fandraisana vahiny, latabatra ao an-dakozia, fivoriana, fisotroana kafe, trano fisakafoanana, an-davarangana, fiasàna, filalaovana, fanaovana billard, filalaovana tenisy ambony latabatra (« ping-pong »), an-jaridaina…

* Amin'ny ankapobeny, ny latabatra natao ho fiasàna dia miavaka amin'ny anarany sy ireo kojakoja voatokana:
: latabatra fiasàna, talantalan'ny mpivarotra hena, latabatra fanambàrana (an'ny mpanao sary fandravahana), latabatra fanaovana sary (an'ny mpanao maritrano), latabatra na biraon'ny mpanoratra, latabatra fandidiana faty (*dissection*), latabatra fandidiana (*opération*) na filalaovana *billard*… 

* Matetika ireo latabatra natao ho fanaka an-tokantrano dia omena anarana miavaka manokana, arakaraky ny fampiasàna azy (tsy manana mitovy aminy ny latabatra fihinanana), indrindra fa any an-tokantranon'ireo Eorôpeàna madiotànana:  
** Ny guéridon dia latabatra kely manana tongotra tokana eo afovoany.
** Ny latabatra an-dohafandriana  (na latabatra fampiasa amin'ny alina).
** Ny latabatra iva (na latabatry ny efitra fandraisana vahiny).
** Ny latabatra fisoloana lamba, amin'ny ankapobeny dia apetraka ao amin'ny efitrano fandroana.
** Ny *desserte* (fanaka) na latabatry ny mpanompo: latabatra kely misy kodiarana natao hitaterana sy handrosoana sakafo eo an-databatra.
** Ny latabatra filalaovana, ahitàna tampony iray na maromaro.
**Ny latabatra gigogne , fitambarana latabatra mifanao ambaratongany arakaraky ny habeny afaka mifampiditra tsirairay

## Teknika

### Akora sy fanamboarana
Afaka amboarina avy amin'ny hazo, fitaratra, plastika, vato na vy ny latabatra.

### Kojakoja, fampitaovana ny latabatra
Hita anatin'ireo kojakoja :
* ny fanitsiana haavo
* ireo fanohy azo afenina
* ireo vatasarihana ao ambany latabatra, kesika kely mandrafitra ny tongony
* ireo soavalitohana na tongony azo aforitra; latabatra maivana sy mikombona mba ho entina mora foana eny an-jaridaina, eny an-davarangana, milasy na mitsangantsangana 
* ireo latabatra azo aforitra sy ahankina  (amin'ny rindrina, anaty fanaka iray), latabatra mihantona
* ireo kojakoja an-databatra : lamban-databatra, ny nappe, ny lafika lovia, ny *chemin de table*, ny *[[:fr:Napperon|napperon]]*, sns...

## Fombafomba eo an-databatra

Ny latabatra dia natao ho an'ny fampiasàna, fombafomba sy fomba amam-panao izay mazàna mampitambatra singa roa : ny *tablée* (ireo olona natambatr'ilay latabatra, ireo anjara asa ara-tsôsialin'ny latabatra) ary ny votoatin'ilay latabatra, matetika mibaribary : ireo sakafo, ny divay, ao anatin'ny « latabatra iray tsara », ny vola ao anatin'ny  « ny any ambany latabatra » filazàna ankolaka ny 'kolikoly', ny marina izay mivoaka eo an-databatra ao anatin'ny « mamboraka ny nafenina - *se mettre à table* », ny fanasàna ao anatin'ny  « mandray an-tànan-droa - *(tenir) table ouverte* »…

Fototra any anatin'ny ankamaroan'ny fiarahamonin'olombelona, ireny fombafomba sy fampiasàna ireny; ny faribolan'ny sakafo, ny dihy, ny resadresaka, ny fifampizaràna,... no nialoha làlana azy ireny fony fahagola…, saingy mahita ao anatin'ilay zavatra ny vondrona  fandraketana ara-panoharanaa iray tena matanjaka, izay tsy isalasalàna fa manamarika ny ankamaroan'ireo sivilizasiôna an-tanàndehibe na ireo sivilizasiôna ara-pivavahana, ara-panabeazana, sns... *Fanaka hita erantany ary manana endika marolafy mamaly ny filàna erantany sy endrika maro*. Ara-piarahamonina, ny latabatra dia fomba iray hiarahana.

## Fomba fiteny mifandraika
* Manoko latabatra : mikarakara ka mandahatra ny vilia aman-tsotro hisakafoana
* Olo-databatra : kambanteny avy amin'ny hoe 'olotra' midika 'sisiny, molotra',  sy ny 'latabatra'
* Sahy latabatra: entina milaza sakafo izay tsy mahamenatra ny mandroso azy eo ambony latabatra ho an'ny vahiny
* Mamelatra latabatra: mametraka sy mandamina eo ambony latabatra ny vilia sy ny forongony hisakafoana

## Fanamarihana sy Fanovozana hevitra

### Boky loharanon-kevitra

* J. Justin Storck, *[http://justinstorck.free.fr/t/table.php Le Dictionnaire pratique de menuiserie, ébénisterie et charpente]*, édition 1900.
### Lahatsoratra mifandraika
*Lisitr'ireo fanaka sy taokanto
* Fanaka, 
* Seza,
* Banquet, 
* Repas,

### Rohy ivelany
* Divers sens en 1694.