Rūḥ

Ny **''Rūḥ** al-qudus* ("fanahy masina"), dia voaresaka ao amin' ny [[Kor'any]], izay [[fanahy]] misahana ny fanatanterahana ny asan' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] na ny fampitana ny hafatr' Andriamanitra. Ampitovin' ny Kor'any amin' ny  روح القدس‎ / *Ruh al-qudus* ("fanahy masina" na "fanahin' ny fahamasinana") sy amin' ny *al-Ruh al-Amin* ("fanahy mahatoky") ny *rūḥ*. Ny Fanahy masina dia matetika heverina ho ny anjely Jibrily (arabo: جبريل‎ / *Jibrīl* na جبرائيل‎ / *Jibrāʾīl* "[[Gabriela (anjely)|Gabriela]]"), ilay mpitondra ny hafatra amin' ny mpaminany rehetra.

Ny ankamaroan' ny fitantarana ao amin' ny [[Hadita]] dia manao ny Fanahy masina ho ny [[anjely]] Jibraily ([[Gabriela (anjely)|Gabriela]]). Ny teny hoe *Fanahy* (amin' ny teny arabo: الروح / *al-Ruh*) tsy miaraka amin' ny hoe *masina*, dia heverina fa ny fanahy [[Famoronana (finoana sy fedrà)|mpamorona]] avy amin' [[Andriamanitra ao amin' ny silamo|Andriamanitra]] nentiny namelomana an' i [[Adama]], sady [[Tsindrimandry (fivavahana)|nanindry mandry]] na nitsilo tamin' ny fomba maro samihafa ireo irak' Andriamanitra toa an' i [[Jesoa]] sy i [[Abrahama]]. 

Ao amin' ny [[Sofisma (silamo)|sofisma]], ny *rūḥ* (*arwah* raha maro) dia ny zavatra tsy mety amin' ny olona, izany hoe ny "fanahy". Ny [[Kor'any]] dia tsy manao ny *rūḥ* ho tsy mety maty. Na dia izany aza, amin' ny toe-javatra sasany dia mampisy aina zavatra tsy manana aina izy. Ankoatr' izany dia aseho ho zavamanana aina am-panoharana toy ny [[Anjely (araka ny silamo)|anjely]] izy. Misy koa ny andalana ampitoviana ny *rūḥ* amin' i [[Jesoa araka ny silamo|Isa]] (na [[Jesoa araka ny silamo|Jesoa]]). 

Ivelan' ny Kor'any, ny *rūḥ* dia ilazana [[fanahy]] izay mirenireny ety ambonin' ny tany; [[matoatoa]]. Ao amin' ireo *al-Laṭaʾif as-sitta* (arabo: اللطائف الستة‎ ) dia izy no fahadiovana fahatelo.

Amin' ny ankapobeny, ny fahazaoan' ny Miozolmana ny Fanahy masina dia tsy mitovy amin' izay mifototra amin' ny [[Testamenta Taloha]] sy [[Testamenta Vaovao|Vaovao]] an' ny [[jodaisma]] sy ny [[kristianisma]]. Ny finoan'ny Kristiana sasany ny [[Trinite]] izay manao ny Fanahy masina ho Andriamanitra dia toherin' ny Kor'any ary ataony fa [[fitenenan-dratsy an' Andriamanitra]]. Tsy Andriamanitra sady tsy [[Persôna (teôlôjia)|persôna]] ny Fanahy masina.

== *Rūḥ al-qudus*: Fanahy masina ==
*Rūḥ al-qudus* ([[Fiteny arabo|arabo]]: روح القدس‎ "fanahy masina"  na  "fanahin' ny fahamasinana") sy *al-rūḥ al-ʼamin* (arabo: الروح الأمين‎ "fanahy mahatoky") ary *rūḥ* ("fanahy") no teny entin' ny [[Kor'any]] milazalaza ny loharano na ny fitaovana ahatanterahana ny [[Fanambaràna (finoana)|fanambaràna]] ara-[[Faminaniana|paminaniana]], izay matetika ampitovina amin' ny anjely Jibrily ([[Gabriela (anjely)|Gabriela]]). Ny mpanao fivoasana ny Kor'any dia tsy mifanaraka momba ny fampiasana isan-karazany ny teny hoe *rūḥ* ho manondro an' i Gabriela. Ny andian-teny arabo hoe القدس / *al-Qudus* dia dikan' ny hoe "fahamasinana" amin' ny teny malagasy. Ny hoe *al-Quddūs* "ny Masina Indrindra" dia iray amin' ireo anaran' Andriamanitra miisa 99 ao amin' ny silamo.  

=== Ny *Rūḥ al-qudus* ao amin' ny Kor'any ===
Ny andian-teny hoe  *rūḥ al-qudus*, izay adika hoe "fanahy masina" na "ny fanahin' ny fahamasinana" dia miseho inefatra ao amin' ny Kor'any, ao amin' ny Kor'any 2.87 sy 253, *Al-Ma'idah* andininy faha-110, ary *An-Nahl* andininy faha-102. Intelo no ilazana azy ho fitaovana izay tamin' ny alalany no nampahatanjahan' Andriamanitra an' i [[Jesoa araka ny silamo|Isa]] (na [[Jesoa araka ny silamo|Jesoa]]), ary ao amin' ny fahefatra no anondrona azy ho ilay nampidina ny fahamarinan' Andriamanitra amin' ny mpaminaniny.

Ny Miozolmana mpanao heviteny sasany dia mampifandray an' io andian-teny io amin' ny *al-ruh al-amin* "fanahy mahatoky" izay voalaza fa nampidina ny Kor'any araka ny andininy 26.193, ary ampitovina amin' i Jibrily na [[Gabriela (anjely)|Gabriela]].

Ny Miozolmana mpanao heviteny sasany dia mihevitra azy ho mitovy amin' ny fanahy noforonina resahina ao amin' ny andininy hafa ao amin' ny Kor'any ho ny fitaovana izay nampodian' Andriamanitra an' i [[Adama sy Eva|Adama]] ho manana aina (ohatra: 15.29), izay nahatonga an' i [[Maria (renin'i Jesoa)|Maria]] ho bevohoka an' i Jesoa (21.91), ary nanindry mandry (nitsilo) ny [[anjely]] sy ny [[mpaminany]] (ohatra: 17.85). Ny fanahy izay niaraka amin' ny "anjely" nidina sy niakatra any amin' Andriamanitra (16.2; 70.4; 97.4) dia heverina fa i Gabriela ihany koa araka ny hevitr' ireo mpanao heviteny amin' ny Kor'any. Araka izany, ny anjely Gabriela no lasa ivom-pandinihana ara-[[teôlôjia]] momba ny votoatin' ny [[Fanambaràna (finoana)|fanambaràna]] sy ny fomban' ny fahafaha-mahalala koa, ka amin' izany dia sarahana ny saina sy ny fanambaràna ara-paminaniana ary ny fahalalana mistika.

=== Ny *Rūḥ al-qudus* ao amin' ny silamo siita ===
Ao amin' ny [[siisma]], ny *rūḥ* dia lazaina fa "zavaboarin' Andriamanitra (*khalq*) izay lehibe noho i [[Gabriela (anjely)|Gabriela]] na i [[Mikaela (arikanjely)|Mikaela]]", izay nalefa mba hampahalala sy hitari-dalana an' i [[Mohamady]] sy ny [[imam]] ankehitriny. Ao amin' ny lovantsofina siita sasany, ny  *ruh al-qudus* ("fanahin' ny fahamasinana") dia iray amin' ireo fanahy dimy ananan' ny  imam. Tsy tahaka ireo fanahy efatra hafa ny *ruh al-qudus* izay miambina mandrakariva sady vonona ny hampahalala zava-misy amin' ny imam momba ny lohahevitra rehetra. Misy ny tsy fifanarahan-kevitra ny amin' ny filazana ny *rūḥ* ho [[anjely]] na tsia.

=== Ny *Rūḥ al-qudus*: arkanjely Gabriela ===
Ny andian-teny hoe *Rūḥ al-Qudus* koa dia ampiasaina hanondroana ny [[arkanjely]] Gabriela, izay lazaina ho ny Anjelin' ny fanambaràna sy notendren' Andriamanitra hanambara ny Kor'any amin' ny mpaminany Mohamady ary nanambara tamin' i [[Maria (renin'i Jesoa)|Maria]] ny hahaterahan' i [[Jesoa araka ny silamo|Jesoa]].

Ao amin' ny soràta izay ampahatsiahivan' ny Kor'any ny anjely Gabriela dia lazainy amin' ny anarany izy. Na dia izany aza, ny [[hadita]] sasany sy ny ampahany amin' ny [[Kor'any]] dia azo anohanana fomba fijery hafa.

Ny Kor'any, ao amin' ny sorata *Maryam*, ayat 16–21, dia toa manondro ny anjely Gabriela ho nanome an' i Maria, izay mbola virjiny, ny vaovao momba ny hananany zanaka:<blockquote>Nisafidy ny hisitaka (amin' ny vahoakany) izy [i Maria]; avy eo nalefanay any aminy ny Fanahinay, ary niseho teo anatrehany izany tamin' ny endri-dehilahy amin' ny hajany rehetra. Hoy izy [i Maria]: "Marina! Mila fialokalofana ao amin' (Andriamanitra) Mahery Indrindra aho tsy ho eo aminao, raha matahotra an' Andriamanitra ianao". Hoy izy (ilay lehilahy): "Mpitondra hafatra fotsiny avy amin' ny Tomponao aho, (hanambara aminao) ny fanomezana anao zanakalahy marina". Hoy izy (Maria): "Ahoana no hananako zanakakahy, raha tsy misy lehilahy mikasika ahy, ary raha tsy ratsy fitondran-tena aho?" Hoy izy (ilay lehilahy): "Noho izany (ho tanteraka izany), hoy ny Tomponao: 'Mora amiko (Andriamanitra) izany: Ary (maniry izahay) hanendry azy ho famantarana ho an' ny zanakolombelona sy ho famindram-po avy aminay (Andriamanitra), ary zavatra (efa) nodidiana (Andriamanitra) izany' ". (Kor'any 19:17).</blockquote>Taterina ao amin' ny [[hadita]] maro fa ny anjely [[Gabriela (anjely)|Gabriela]] dia niara-nadehatamin' i [[Mohamady]] nandritra ny *Mi'raj*, fiakarana any an-danitra izay ilazana fa nihaonan' i Mohamady amin' ny mpitondra hafatr' Andriamanitra sy nantoroana ny fomba fivavaka silamo, dia ny *sujud* (Bukhari *Sahih al-Bukhari*, 1:8:345 .). Tohanan' ny Miozolmana koa fa ny anjely Gabriela dia nidina tety an-tany tamin' ny alin' ny  *Laylat al-Qadr*, izay alina amin' ny folo andro farany amin' ny volana masin' ny [[Ramadany]], izay lazaina fa alina nanambaràna voalohany ny [[Kor'any]]. 

== Ny *Rūḥ*: fanahin' ny manana aina ==

=== Ny fanahin' ny olombelona ===
[[Andriamanitra ao amin' ny silamo|Andriamanitra]] dia inoana fa nanome ny olombelona *rūḥ* sy *nafs* (نَفْس). Ny *rūḥ* dia "mitarika" ny *nafs*, izay mahafaoka ny faniriana voafetran' ny fotoana sy ny fahatsapan' ny taovam-pandrenesana. Afaka mifehy ny vatana ny *nafs* raha resin' ny filan' ny vatana ny *rūḥ*. Iharan' ny fanirian' ny vatana ny *nafs*, fa ny *rūḥ* kosa dia ny maha izy azy tsy azo tsapain-tanana ao amin' ny olona, izay tsy azon' ny fiontanam-po sy ny [[saimbatana]] itovian' ny olombelona sy ny biby hafa; ny *rūḥ* no mahatonga ny vatana ho velona. Ny *arwah* (endrika maron' ny teny hoe *rūḥ*) sasany dia monina ao amin' ny [[Lanitra (finoana)|lanitra]] fahafito. Tsy mitovy amin' ny [[anjely]] ny *arwah* izay inoana fa mihinana sy misotro. Ny anjely antsoina hoe *Ar-Rūḥ* ("ny Fanahy") no tomponandraikitra amin' izy ireo.

=== Ny fanahin' ny maty ===
Ny mpanoratra miozolmana toa an' i Ghazali sy i Ibn Qayyim ary i Suyuti dia nanoratra amin' ny antsipiriany maro momba ny fiainan' ny [[matoatoa]]. I Ibn Qayyim sy i Suyuti dia nanambara fa rehefa te hiverina ety an-tany elaela ihany ny [[Fanahin' ny vatana|fanahy]] iray, dia afahana miandalana amin' ny fameran' i *Barzakh'' (katazana limbo, sakana manelanelana ny velona amin' ny any an-koatra) ary afaka mifindra toerana malalaka. Ny fanahy tsirairay dia manandrana ny fiainana aorian' ny fahafatesana araka ny ny asa sy ny toetrany tao amin' ny fiainany tety an-tany. Ny fanahy ratsy dia hahita ny any an-koatra misy fanaintainana sy sazy, voagadra mandra-pamelan' Andriamanitra azy ireo hifanerasera amin' ny hafa. Ny fanahy tsara kosa dia tsy hiharan-teritery. Malalaka izy ireo amin' ny fitsidihana ny fanahy hafa ary afaka midina amin' ireo faritra ambany aza. Ireo drafitra ambony dia heverina fa malalaka kokoa noho ireo drafitra ambany, ny farany ambany no tery indrindra. Ny eran' ny fanahy dia tsy heverina ho araka habaka, fa ahitana taratra ny fahafahan' ny fanahy. Arakaraka ny fihadiovan' ny fanahy no ahafahany mifandray bebe kokoa amin' ny fanahy hafa ary ananany fahalalahana lehibe kokoa.

## Jereo koa

* Fanahy Masina ao amin' ny kristianisma

* Fanahy Masina ao amin' ny jodaisma
* Fanahy Masina ao amin' ny môrmônisma
* Fitsilovan' ny Fanahy Masina

## Loharano sy fanamarihana