Fivarotan-tena eto Madagasikara

Ny **fivarotan-tena eto Madagasikara** dia vokatry ny zava-misy ara-toekarena, ara-piarahamonina, ara-dalàna ary ara-kolontsaina. Toe-javatra mampanahy ny fivarotan-tena eto Madagasikara, indrindra ny resaka fanararaotana ara-nofo atao amin' ny zaza tsy ampy taona. Tatitra maro avy amin' ny fikambanana iraisam-pirenena sy fikambanana tsy miankina amin' ny fitondram-panjakana no manasongadina ny halehiben' ity olana ity. Miaina ao anatin' ny toe-javatra sarotra ny ankamaroan' ny mpivaro-tena eto Madagasikara. Matetika izy ireo no iharan' ny herisetra sy ny fanararaotana ary ny fanilikilihan' ny fiarahamonina. Mampitohy ny tsingerin' ny fahantrana, izay sarotra tapahina, ny tsy fahampian' ny fahafaha-mahazo tolotra ara-pahasalamana sy ara-panabeazana, ary ny tsy fahafaha-misitraka tombontsoa ara-toekarena hafa. Maro amin' izy ireo no milaza fa tsy safidy mahafinaritra ho azy ireo ny fivarotan-tena, fa zavatra tsy maintsy atao noho ny fahaverezan-kevitra vokatry ny fahantrana lalina.

## Talohan' ny fahaleovanten' i Madagaskara

### Faha mpanjaka
Ny fivarotan-tena teto Madagasikara tamin' ny vanim-potoana faha mpanjaka (talohan' ny fanjanahantany frantsay tamin' ny taona 1896) dia niseho tamin' ny fomba hafa, niharan' ny rafi-piarahamonina sy ny varotra ary ny fifaneraserana amin' ny vahiny.

#### Ny fivarotan-tena tany amorontsiraka
Ny fivarotan-tena tany amin' ny tanàna misy seranan-tsambo any amin' ny morontsiraka, toa an' i Toamasina sy i Hell-Ville (Nosy Be), dia nifandray akaiky amin' ny asa aman-draharaha eny an-dranomasina sy momba ny raharaham-barotra. Ny tantsambo sy mpivarotra vahiny, indrindra fa ny Eorôpeana, dia nanam-pifandraisana amin' ny vehivavy teo an-toerana, matetika tamin' ny endrika vadikely (vaditsindrano). Izany firaisan-trano izany, izay indraindray tsy maharitra, dia noleferin' ny mpitondra teo an-toerana ary nandray anjara amin' ny fananganana aristôkrasia safiotra nanan-kery tany amin' ireo faritra ireo.

#### Anjara asa ara-tsôsialy sy kolontsaina
Ny vehivavy sasany izay antsoina hoe "tsimihorirana" na "tsimanetsa" dia nalaza tamin' ny fandraisany anjara amin' ny fitsenana sy fanotronana ôfisialy ary nilain' ny tantsambo eorôpeana amin' ny firaisana ara-nofo. Samihafa ny fiheverana izany fanao izany arakaraka ny kolontsaina sy ny fivavahana. Tamin' ny fahatongavan' ny kristianisma, indrindra fa nanomboka tamin' ny taonjato faha-19, dia nitombo ny fanilikilika ny fitondran-tena toy izany, ary ny misiônera dia nanameloka ny "faharavan' ny fitondran-tena" tany amin' ny faritra misy seranan-tsambo ireo.

#### Nivoatra ny fomba fijery
Talohan' ny fitaoman' ny kristianisma, ny finana ara-pananahana teto Madagasikara dia somary nalalaka ihany, ary tsy voatery ho noheverina ho fitondran-tena maloto ny fivarotan-tena. Na izany aza, ny fidiran' ny soatoavina kristiana dia nanova tsikelikely io fomba fijery io, ka nampifandray ny fivarotan-tena amin' ny filiban-dratsy sy ny tsy fivavahana. Ny misiônera katôlika, ohatra, dia nalahelo momba ny tokantranomaso teo amin' ny Eorôpeanina sy ny Malagasy, satria amin' izy ireo dia tsy ara-dalàna sady fitiavana fahafinaretan' ny nofo ny fiainana toy izany.

### Tamin' ny fanjanahan-tany
Ny fivarotan-tena teto Madagasikara nandritra ny fanjanahan-tany frantsay (1896–1960) dia nivoatra noho ny pôlitikam-panjanahana sy ny rafitra ara-miaramila ary ny fivoaran' ny fiarahamonina araka ny faneren' ny fitondrana mpanjanaka.

#### Fampidirana ny fivarotan-tena ao anaty lamina
Tamin' ny fametrahana toby miaramila frantsay, indrindra tany Diego-Suarez (na Antsiranana) sy Tamatave (na Toamasina), dia noleferina ny fisian' ny trano fivarotan-tena ho an' ny filan' ny miaramila. Matetika ny vehivavy malagasy no nivezivezy tao amin' ireny toerana ireny, ary matetika koa ny vehivavy avy any amin' ny nosy La Réunion izay voasariky ny fiheverana ara-toekarena. Ny fivarotan-tena dia lasa zava-dehibe ho an' ny fitantanan-draharaha mpanjanaka mba hanohanana ny toe-tsain' ny miaramila sy hanaraha-maso sy hifehezana ny fifandraisan' ny voanjo sy ny teratany".

#### Fifehezana sy fanaraha-maso ara-pahasalamana
Nametraka fepetra hentitra momba ny fahasalamana ny fitantanana mpanjanaka, izay nanahy momba ny fiparitahan' ny aretna vokatry ny firaisana ara-nofo amin' ny miaramila sy ny voanjo. Nanaovana fitsiriham-pahasalamana tsy tapaka ny mpivaro-tena, ary matetika no napetraka any amin' ny toeram-pitsaboana manokana ny vehivavy voan’ ireo aretina ireo. Natao voalohany indrindra hiarovana ny mponina eorôpeana ity fomba fiasa ity, izay maneho ny fanavakavahana sarangam-pirazanana (eorôpeana sy malagasy) sy finiavana hifehy ny vatan' ny vehivavy teratany.

#### Famoretana sy fanilikilihana
Nenjehina ihany koa ny fivarotan-tena tsy voafehin' ny fitondrana. Nosamborina, nogadraina, na nandoa lamandy ny vehivavy tsy voasoratra anarana na miasa ivelan' ny faritra voatondro. Anisan' ny finiavana lehibe kokoa hifehy ny fitondran-tenan' ny vahoaka voazanaka sy hitandroana ny filaminana ity famoretana ity.

## Fivarotan-tena ankehitriny
Amin' izao fotoana izao, ny fivarotan-tena eto Madagasikara dia mijanona ho tranga saro-drafitra, miorim-paka amin' ny zava-misy ara-piarahamonina sy ara-toekarena anaty fahasarotana. Hita indrindra izany any amin' ny faritra an-tanàn-dehibe sy faritra mampirorobo ny fizahan-tany.

### Anton' ny fivarotan-tena
Miombon-kevitra ny loharanom-baovao fa ny fivarotan-tena eto Madagasikara dia atao mba hahafahana mivelona voalohany indrindra, izany hoe vokatry ny fahantrana lalina (***[[:fr:Extrême_pauvreté|fr]]***) sy ny tsy fahampian' ny fahafahana ara-toekarena. Na izany aza, manana ny anjara toerany lehibe koa ny lafin-javatra ara-piarahamonina sasany sy ny maro hafa.

#### Fahantrana tsy maha azo antoka ny hoavy
Maherin' ny telo ampahefan' ny Malagasy no mivelona latsaky ny 1 dôlara isan' andro, ka voatery maro ny vehivavy sy tovovavy mivaro-tena mba ho velona. Ny tambajotran' ny mpanao ratsy dia mitaona tovovavy avy any ambanivohitra hankany an-tanàn-dehibe mba hanararaotana ny vola azon' izy ireo amin' ny fivarotan-tena, matetika amin' ny alalan' ny fampanantenana poaka azy momba ny fahazoana asa na ny fandrantoana fianarana.
Tanora an' arivony, anisan' izany ny zaza tsy ampy taona sy ny zazakahy, no voatery mivaro-tena mba hahazoany izay ilainy sy ny an' ny fianakaviany. Ny ECPAT France sy ny tatitry ny TV5Monde dia manasongadina fa ny vantojaza dia afaka mampiditra vola avo telo heny ho an' ny tokantrano amin' ny alalan' ny fivarotan-tena noho ny amin' ny fomba hafa.

Ny sehatr' asa tsy manaraka ny lalàna no mibahan-toerana (96&nbsp;% amin' ny mpiasa), ary tena sarotra ny fahazoana asa mendrika: ny fivarotan-tena matetika dia heverina ho fomba mora na haingana hahazoana vola raha oharina amin' ny asa hafa mandreraka vatana sy ambany karama.
Ny vanim-potoanan' ny krizy, toy ny tamin' ny taona 2009, dia nitarika ny fihenan' ny famatsiam-bola ho an' ny fahasalamana sy ny fanabeazana ary ny raharaham-piarahamonina hafa, ka nampitombo ny fahasahiranana sy ny faharefoan' ny mponina, indrindra ny ankizy sy nampironhatra ny fivarotan-tena.

#### Herefoan' ny tanora sy ny zaza
Tena tanora tokoa ny ankamaroan' ny mponin' i Madagasikara (eo amin' ny roa ampahatelony latsaka no latsaky ny 25 taona); izany dia mametraka tsindry ara-demôgrafia amin' ny tolotra avy amin' ny fanjakana (fanabeazana, fahasalamana, asa) ary mamela ny ampahany betsaka amin' ny mponina amin' ny fahasahiranana.

Ny tsy fahampian' ny fitaovam-panabeazana sy ny filàn' ny ankizy hiasa dia mampitombo ny tsy fahombiazan' ny fianarana sy ny fialana fianarana, ary ireo ankizy tsy mianatra ireo no tena iharan' ny fanararaotana ara-nofo.

Amin' ny tranga sasany, ny ray aman-dreny na ny mpitaiza dia mandao ilay zaza na mandefa azy hiasa any amin' ny toerana na toe-javatra mahatonga azy hivaro-tena. Milaza ny tatitra sasany fa mety handefitra na hampirisika ny fivarotan-tenan' ny zanany ny ray aman-dreny na ny havany sasany, noho ny tombontsoa ara-bola ho azon' ny fianakaviana.

#### Antony ara-piarahamonina sy ara-kolontsaina
Any amin' ny faritra sasany, ny fivarotan-tena, indrindra fa ny an' ny zaza tsy ampy taona, dia tsy heverina ho herisetra ara-nofo, ary ny sasany mihevitra fa ny faneken' ilay zaza tsy ampy taona dia manafaka ny maha herisetra izany.
Mety hanosika ny tanora avy any ambanivohitra hifindra monina ny fisintoman' ny tanàn-dehibe sy ny toerana fizahan-tany, ka mamela azy ireo amin' ny tontolo isian' ny fivarotan-tena matanjaka izay mahamora ny fanararaotana azy ireo.

Ny fandehanana matetika any amin' ny toerana sasany (trano fandihizana, trano fisotroana) sy ny fahitana ny fomba fiainan' ny mpivaro-tena, izay heverina ho manana fahombiazana ara-bola indraindray, dia mety hitarika ny tanora hivaro-tena koa.

#### Fizahan-tany mamoafady
Na dia ny fahantrana aza no antony lehibe amin' ny  fivarotan-tena, ny fisian' ny tinady lehibe, indrindra avy amin' ny vahiny (ary koa ny teratany malagasy), any amin' ny faritra fizahan-tany, dia mahatonha ny fivarotan-tena hiroborobo. Matetika ny mpanjifa dia voasarika amin' ny vidiny mora kokoa sy ny fiheverana ny fanjifana izany ho tsy misy fanenjehana kokoa.

Ny toerana fizahan-tany toa an' i Nosy Be sy i Toamasina, i Mahajanga ary Antsiranana dia toerana mafana amin' ny fizahan-tany mamoafady, anisan' izany ny ankizy tsy ampy taona. Lasa toerana fanaovana fizahan-tany mamoafady ny faritra fizahan-tany toa an' i Nosy Be, ka mahasarika mpitsidika vahiny mitady firaisana ara-nofo aloa vola. Nitarika ho amin' ny fanararaotana ara-nofo amin' ny vehivavy sy ny tovovavy maro izany toe-javatra izany, ary ny sasany amin' izy ireo dia 12 taona. Tambajotra voalamina tsara, indraindray ahitana mpanera  sy ny firaisana tsikombakomba amin' ny toeram-pandraisam-bahiny sasany, no manamora izany fanao izany.

### Ny fiainan' ny mpivaro-tena eto Madagasikara
Ny fiainan' ny mpivaro-tena eto Madagasikara amin' ny ankapobeny dia anjakan' ny fahasahiranana tafahoatra sy ny herisetra matetika ary ny fanilikilihana lalina avy amin' ny fiarahamonina. Na dia tsy raran' ny lalàna tanteraka aza ny fivarotan-tena eto amin' ny firenena, ny mpivaro-tena dia miasa ao anatin' ny tontolo feno fankahalana sy tsy misy fiarovan' ny lalàna.

#### Antontanisa
Mampanahy ny fivarotan-tenan' ny zaza tsy ampy taona: any Nosy Be, manodidina ny 40&nbsp;% amin' ny tovovavy no nanao firaisana ara-nofo voalohany amin' ny alalan' ny fivarotan-tena, matetika manomboka amin' ny 14 taona. Any Morondava, ny 50 % amin' ny mpivaro-tena dia tsy ampy taona. Nitombo ny isan' ny mpivaro-tena: tany Toamasina, nitombo ny isan' ny mpivaro-tena raha 17&nbsp;000 tamin' ny taona 1993 ka lasa 29&nbsp;000 ny tamin' taona 2012. Ny zaza tsy ampy taona mpivarotan-tena teto Antananarivo, tamin' ny taona 2013, dia 1.&nbsp;132 no latsaky ny 18 taona amin' nnivaro-tena 1&nbsp;237.

#### Herisetra
Matetika mitranga ny herisetra: ny vehivavy sasany dia mitatitra fa nodarohan' ny mpanjifa tsy mety mandoa vola, ary ny pôlisy, izay tokony hiaro azy ireo, indraindray dia tafiditra amin' ireny fanararaotana ireny.

#### Tsy fahampian' ny vola azo
Tena ambany dia ambany ny vola miditra, indrindra amin' ny mpanjifa eto an-toerana. Ohatra, any Nosy Be, ny firaisana ara-nofo amin' ny lehilahy malagasy iray dia ahazoana 5&nbsp;000 Ariary hatramin' ny 10&nbsp;000 Ariary (manodidina ny 1 ka hatramin' ny 2 euro), ny vahiny kosa dia ahazoana hatramin' ny 60&nbsp;000 Ariary (12 euro eo ho eo).

#### Aretina
Ny fihanaky ny aretina azo avy amin' ny firaisana ara-nofo dia ambony ao amin' ny mpivaro-tena. Ohatra, ny 12&nbsp;% amin' izy ireo dia voan' ny tety (na sifilisy). Voafetra anefa ny fahazoana fitsaboana, ary matetika tsy ampy ny hetsika fisorohana.

#### Hetsika fisorohana
Nanatanteraka fandaharan' asa hiadiana amin' ny fanararaotana ara-nofo tao amin' ny ankizy, indrindra eo amin' ny sehatry ny fizahan-tany, ny fitondram-panjakana malagasy miaraka amin' ny fikambanana tsy miankina amin' ny fitondram-panjakana toa ny *End Child Prostitution, Child Pornography and Trafficking of Children for Sexual Purposes* (*End Child Prostitution in Asian Tourism* na ECPAT teo aloha). Nandray fitsipi-pitondran-tena ny mpisehatra amin' ny fizahan-tany mba hisorohana ny fanararaotana ara-nofo atao amin' ny ankizy. Izany hetsika izany dia mikendry ny hampiditra indray ny tovovavy iharan' ny fanararaotana ara-nofo amin' ny fianarana sy hanome azy ireo fiofanana amin' ny asa.

#### Fanampiana
Ny hetsika toy ny fandaharana "Espoir 2.0 Bootcamp" natomboky ny *Alternatives Madagascar* dia mikendry ny hanolotra safidy ara-toekarena ho an' ny mpivaro-tena amin' ny alalan' ny fanomezana azy ireo fiofanana amin' ny fitantanana orinasa bitika sy amin' ny fahasalaman' ny fananahana.

Ny fikambanana toa ny FIVEMITO sy ny AFSA dia miasa ho fankatoavana sy fiarovana ny mpivaro-tena. Manao hetsika fanentanana izy ireo sady mizara kapaoty ary manolotra fiofanana amin' ny asa hanampiana ireo vehivavy ireo hiala amin' ny fivarotan-tena.

Any amin' ny faritra sasany dia misy ny karatra manokana natao mba hanamora ny fidirana amin' ny fikarakarana ara-pahasalamana sy hanomezana fiarovan' ny lalàna. Voafetra ihany anefa ny fahombiazan’ izy ireny, ary mety hampiasain' ny manam-pahefana indraindray mba hanorisorenany ny mpivaro-tena.

### Karazam-pivarotan-tena

#### Fivarotan-tenan' ny zaza tsy ampy taona
Lafiny iray mampanahy indrindra ny fidiran' ny zaza tsy ampy taona amin' ny fivarotan-tena. Araka ny fanadihadiana nataon' ny fikambanana *Alternatives Madagascar* dia zaza tsy ampy taona ny 50 % amin' ny mpivaro-tena. Vao mainka miharatsy izany toe-javatra izany noho ny fahantrana lalina sy ny tsy fahampian' ny fanabeazana, izay mahatonga ireto tovovavy ireto tsy hanan-tsafidy firy. Amin' ny toe-javatra sasany, ny fianakaviana na ny fiarahamonina dia mamporisika na farafaharatsiny mandefitra amin' ny fanararaotana ara-nofo atao amin' ny ankizy noho ny tombony ara-bola azon' ny tokantrano mahantra.

#### Fivarotan-tenan' ny lehilahy
Amin' ny ankapobeny dia tsy dia hita fa miafina ny fivarotan-tenan' ny lehilahy izay ailikiliky ny fiarahamonina malagasy kokoa. Manao izany indrindra ireo lehilahy ireo noho ny fahantrana. Ny tanàn-dehibe tena ahitana fivarotanan' ny lehilahy dia Antananarivo (ao amin' ny vakin-tanàna sasany toa an' Analakely, Ampefiloha, Isoraka), i Toamasina, i Nosy Be, i Mahajanga, i Toliara: ireo dia toerana misy fizahan-tany izay anaovan' ny tovolahy fivarotan-tena amin' ny mpanjifa vahiny, na lahy na vavy. Ambatoloaka (any Nosy Be) dia toerana iray ivarotan' ny "beach boys" (na "gasy gigolos") ny tenany amin' ny vehivavy eorôpeana (indrindra ny frantsay sy ny italiana).

Amin' ny ankapobeny dia eo anelanelan' ny 15 sy 30 taona ny lehilahy mpivaro-tena ary avy amin' ny fianakaviana mahantra sady manana olana ara-pianakaviana indraindray, ary tsy nahita fianarana firy. Ny sasany dia milaza fa manao firaisana ara-nofo amin' ny lehilahy mba hahazoana karama fa tsy safidy, ny sasany misafidy izany (LGBT), ny hafa dia tsy manao afa-tsy amin' ny vehivavy. Ny tanjona amin' izany rehetra izany moa dia ny mba hahazo vola haingana na ny hanambady vahiny.

#### Fivarotan-tena an-tserasera
Noho ny fahatongavan' ny teknôlôjia nomerika dia nifindra an-tserasera ihany koa ny fivarotan-tena. Mampiasa tambajotran-tserasera ny tambajotran' ny fivarotan-tena mba hanome tolotra firisana ara-nofo, ka mahatonga ny fisavana sy ny fanasaziana ho sarotra tanterahina kokoa. Tamin' ny taona 2023 dia ravan' ny pôlisy ny tambajotram-pivarotan-tena an-tserasera tao Mahajanga, izany dia mampiseho ny fampifanarahana ny fivarotan-tena amin' ny teknôlôjia vaovao.

## Lalàna

### Fifehezan' ny lalàna

#### Ara-dalàna amin' ny fepetra sasany
Tsy voarara ny fivarotan-tena amin' ny maha fivarotan-tena azy eto Madagasikara dia ara-dalàna, fa ny fivelomana amin' ny fampivarotan-tena ny hafa sy ny fanondranana olona an-tsokosoko ary ny fivarotan-tenan' ny zaza dia tsy ara-dalàna.

#### Heloka amin' ny tranga sasany
Ny fehezan-dalàna famaizana malagasy dia manome sazy henjana ny fivarotan-tena, indrindra fa raha ao anatin' izany ny zaza tsy ampy taona. Manasazy higadra hatramin' ny 10 taona an-tranomaizina sy handoa onitra vokatry ny fandikan-dalàna mifandray amin' ny fivarotan-tenan' ny zaza tsy ampy taona ny lalàna famaizana malagasy. Na dia misy aza ny lalàna dia voafetra ihany ny fampiharana azy noho ny kolikoly, ny tsy fahampian' ny olona sy ny fitaovana ho enti-miasy amin' izany ary ny fandeferan' ny fiarahamonina amin' ny fivarotan-tena.

#### Mankany amin' ny fankatoavana sy fiarovana bebe kokoa
Misy ny mampaka-peo hitakiana ny fiarovana tsara kokoa sy fankatoavana ny zon' ny mpivaro-tena, izay lasa nantsoina hoe "mpampanofa tena". Mitaky lalàna hiaro azy ireo sy fahazoana tolotra ara-pahasalamana ary fampihenana ny fanilikilihan' ny fiarahamonina izy ireo. Manana anjara toerana lehibe amin' ity ady ity ny fikambanana mpiaro ny zon' olombelona sy ny feminista, izay manaitra ny sain' ny daholobe sy ny mpanao pôlitika momba ny tsy rariny iainan' ireo vehivavy ireo.

## Rohy ivelany

* Tisseau, *[https://www.karthala.com/accueil/3155-etre-metis-en-imerina-madagascar-aux-xixe-xxe-siecles-9782811118556.html Être métis en Imerina (Madagascar) aux XIXe-XXe siècles]*, Karthala, 2017
* Fabien Brial, "Tourisme international et prostitution féminine : le cas de Nosy-Bé (Madagascar)", *shs.cairn.info*
* "De la caserne aux maisons closes : la réglementation de la prostitution au profit de l’institution militaire (1900-1939)", *popups.uliege.be*
* "Loi n°2014-040 du 20 janvier 2015 sur la lutte contre la Traite des Etres Humains ", *www.dcn-pac.mg*
* "Loi modifiant et complétant certaines dispositions du Code Pénal sur la lutte contre la traite des personnes et le tourisme sexuel - Droit malgachel", *textes.lexxika.com*
* "Mpivarotena !", *www.matin.mg*
* "Fivarotan-tena : Lasa feno izany ny facebook", *midi-madagasikara.mg*
* "Terre-Rouge Maorisy : Vehivavy malagasy roa tratra teo am-pivarotan-tena", *www.moov.mg*

## Loharano sy fanamarihana