Cymbopogon citratus

Ny ***Cymbopogon citratus*** dia karazan-javamaniry trôpikaly tokan-dravin-tsimoka ao amin' ny fianakaviana *[[Poaceae]]*, ambolena hahazoana tahony sy raviny manitra (miaraka amin' ny tsiro sy fofina voasarimakirana). Teratany any Azia Atsimo sy ny amin' ny nosy sy saikanosy any Azia Atsimo-Atsinanana izy io ary nampidirina any amin' ny fritra trôpikaly maro. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe **veromanitra**, **fantakamanitra**, **fatakamanitra**, **fiahana**, **fiehana**, **verofehana**, **verofehina**, **veromafaika**. nefa ny sasany amin' ireo anarana ireo dia ampiasaina koa hanondroana karazana hafa ao amin' ny vondron-karazana *[[Cymbopogon]].* Misy sitrônelôla izy io ary singa tafiditra ao amin' ny menaka veromanitra, toy izay hita ao amin' ny karazana hafa, indrindra fa ny *[[Cymbopogon nardus]]*.

Matetika amidy amin' ny endriny taho ny *Cymbopogon citratus*. Na dia azo ambolena any amin' ny faritra manana toetany antonony somary mafana aza izy io dia tsy mahazaka fanala.

## Famariparitana

Zavamaniry ahitra misy ravina lava mahitsy, manana halava mirefy 90 sm hatramin' ny 2 m, misy sisiny marokoroko sy maranitra, ary maitso mavana somary manga hatsatra. Poakaty ny tahony, misy vodiny mibontsina eo am-potony, ao anaty fonon-dravina. Maniry mihoatra ny roa taona izy io noho ny fananany taranja na rizôma.

## Fampiasana

### Amin' ny sakafo
Ny fototry ny taho vaovao, notapatapahina ho boribory, dia ampiasaina hanome hanitra ny legioma manta, ny salady, ny marinady, ny lasopy, sns. Izy io dia akora ampiasaina amin' ny nahandro nentim-paharazana any Azia Atsimo Atsinanana (India, Tailandy, Vietnamy, Indônezia, sns.). Any amin' ny faritra avaratr' i Marôka dia ampiasaina hanomezana fofona manitra ny dite maitso aman-tsolila izy io. Ny raviny maina koa dia ampiasaina betsaka amin' ny nahandro any Malezia sy any Indônezia ary any Sina amin' ny trondro atao marinady na hena atono. Mifanaraka tsara amin' ny sakamalao, voanio, tongologasy, tongolomadinika ary sakay koa izy io.

### Fandroahana sy famonoana bibikely
Amin' ny fitsaboana nentim-paharazana, ny veromanitra dia ampiasaina hakana menaka (menaka veromanitra), izay ampiasaina ho fanafody moka. Ity menaka ity dia azo avy amin' ny fanasitiliana ilay zavamaniry amn' ny eton-drano.

Any Afrika Afovoany, ny veromanitra dia ambolena manodidina ny trano satria inoana fa mandroaka moka ny fofony.

Ao amin' ny ady amin' ny tazomoka any amin' ny faritra atsimon' i Sahara dia lasa mahatohitra ny fanafodim-bibikely amidy eny amin' ny tsena, izay mifototra amin' ny piretrinôida voajanahary sy sentetika isan-karazany, ny moka sasany ao amin' ny karazana *Anopheles gambiae*, ka azo atao ny miady amin' ny fiparitahan' izy ireo amin' ny fomba mahomby amin' ny alalan' ny menaka avy amin' ny zavamaniry sasany, anisan' izany ny veromanitra sy ny karaazana hafa ao amin' ny vondrona *[[Cymbopogon]]*.

Hita koa fa ny singa sasany ao amin' ny menaka veromanitra dia mandroaka bibikely kokoa, na manova fototarazo mihitsy aza, noho ny fisian' ny sitrala izay tsy tian' ny katsentsitra ao amin' ny vondron-karazana *[[Leishmania]]*, raha mitaha amin' ny sitrala madio. Naroso koa io menaka veromanitra io mba handroahana ny lalitry ny aretina tomboka (*Stomoxys calcitrans*) izay manindrona ny biby fiompy.

Naneho fahombiazana amin' ny fandroahana sy famonoana lalitra an-trano (*Musca domestica*) ny sitrala sy ny eokaliptôla ary ny mônôterpena maro hafa misy ao amin' ny menaka veromanitra, ary azo amokarana fanafodim-bibikely ara-barotra saika tsy misy poizina ho an' ny olombelona.

### Fanafody

Ampiasaina amin' ny fitsaboana nentim-paharazana ny ravin' ny *Cymbopogon citratus* ary matetika hita amin' ny fanampin-tsakafo sy ny tambavy. Nanaporofo ny fahombiazan' ny menaka veromanitra amin' ny hamonoana ny prôtôzôera (indrindra ny *Leishmania amazonensis*) ny fandalinana natao.

#### Taharo simika
Ampiasaina amin' ny famokarana vokatra fikarakarana hoditra sy fanadiovana tarehy ny hidrôsôla na hidrôlata, izay avy amin' ny fanasitiliana. Ny menaka veromanitra sy ny "menaka negrô" (fampifangaroana menaka veromanitra sy menaka voanio) ampiasaina amin' ny arômaterapia no akora hita indrindra ao anatin' ireo vokatra ireo.

Singa manan-danja ao amin' ny menaka azo avy amin' ny *Cymbopogon citratus* sy ny *Cymbopogon winterianus* ary ny *Lippia alba* ny sitrônelôla. Naseho fa mampidina ny tosidra tamin' ny voalavo amin' ny alalan' ny fampitomboany ny savaivon' ny lalan-dra io singa io. Nampiasaina koa ny tambavy azo avy amin' ny fandomana anaty ranoka mafana ny veromanitra izay nitsaboana ny aretina am-bava (*Oral candidiasis*) mahazo ny mararin' ny VIH/SIDA.

#### Fitsaboana nentim-paharazana
Ao amin' ny fitsaboana nentim-paharazan' ny vahoaka Krahô any Brezila, dia inoana fa manala fanahiana sy mampatory saina ary mampijanona fanintona ny veromanitra.

Ao amin' ny fitsaboana nentim-paharazana indiana dia atao fanafody ny ravin' ny veromanitra mba hanaitaitra ny fitatitra, hampitombo hatsembohana, hiadiana amin' ny sery, hanala rivotra anaty kibo, hampitony saina, hampihena fanaintainanana, handrava ny tazo miverimberina, hamono bakteria ary hamono ny holatra bitika.

## Jereo koa

* *[[Cymbopogon]]*