open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lanitra

Ny **lanitra** dia faritra hita eny ambonin' ny tany hatr' ety amin' ny vohon' ny Tany, manomboka eo amin' ny faravodilanitra ka hatrany amin' ny zenita, izay ahitana ny fantara sy ny hetsiky ny Masoandro sy ny Volana ary ny kintana. Ny lanitra dia sady soson-drivotry ny Tany, izay anidinan' ny vorona sy ivezivezen' ny rahona, sy ny bolan-danitra, ivelan' ny fahitana ny halavirana, izay tondroina am-panoharana ho toy ny andohalambo lehibe. Ankoatra ny zavatra eny amin' ny lanitra, sy any ambonin' ny rahona, ny soson-drivotra dia mampiely ny hazavan' ny Masoandro ary manome loko manga ny lanitra mandritra ny andro; amin' ny alina dia   lasa mainty sy maizina ny lanitra.

## Jereo koa

* Lanitra (finoana)
Ôkoltisma

Ny **ôkoltisma** dia ny fanao sy ny siansa miafina rehetra (alsimia, fanandroana, mazia, vinany, fitsaboana miafina) mifandraika amin' ny zava-miafin' ny zavaboary, amin' ny zavatra tsy hita. Ireo fanao ireo dia heverin' ny siansa ho "siansa sandoka". Sokajy ao amin' ny finoana sy ny fomba amam-panao esôterika na mihoatra ny natoraly izay amin' ny ankapobeny tsy tafiditra ao anatin' ny sehatry ny fivavahana voalamina sy ny siansa ny ôkoltisma, izay ahitana trangan-javatra misy mpisehara miafina, toy ny mazia sy ny mistisisma. Io teny io koa dia afaka manondro zavatra mihoatra ny natoraly toy ny fahatsapana ivelan' ny taovam-pandrenesana.
Inanna

I **Inanna** na **Ishtar** dia andriamanibavy mesôpôtamiana tao amin' ny fivavahana semitika, nivavahan' ny Akadiana sy ny Babilôniana ary ny Asiriana. Ao amin' ny fedrà someriana izy no atao hoe *Inanna*.  Nantsoin' ny Empira Akadiana sy Babilôniana ary Asiriana hoe *Ishtar* izy. Ny hoe "Mpanjakavavin' ny Lanitra" no anaram-boninahitra voalohany omena azy.

Heverina ho mariky ny vehivavy izy, andriamanitra mifandray amin' ny planeta Venosy, andriamanibavin' ny fitiavana sy ny ady ary ny fahavokarana. Mifandray amin' ny filan' ny nofo, ny fananahana, ny lalànan' ny andriamanitra ary ny fahefana ara-pôlitika koa izy. Matetika dia heverina ho andriamanitra manjaka ka ilaina ny fanohanana avy aminy raha hitondra fanjakana.

Nandritra ny telo arivo taona mahery teo amin' ny tantara someriana ary avy eo teo amin' ny tantara mesôpôtamiana, dia anisan' ny andriamanitra manan-danja indrindra tao amin' io faritra io izy, ary noraisina tany amin' ny firenena mpifanolo-bodirindrina maromaro, izay mety nampitoviana azy tamin' ny andriamanibavy sasany teo an-toerana. Nandray ny endriky ny andriamanibavy mesôpôtamina marokoa izy sady nivavahana tany amin' ny foibem-pivavahana lehibe maromaro, indraindray dia nanana toetra samihafa arakaraka ny toerana nisy ny fivavahana aminy. Noho izany dia mampiseho tsara ny maha saro-drafitra ny fiheverana sy ny fanao ary ny fifanakalozana ara-pivavahana tany amin' ny faritra Atsinanana Akaiky tamin' ny Andro Taloha, ary maro amin' ny lafin-javatra momba azy no mbola iadian-kevitra.
Ninurta

I **Ninurta** na **Ninĝirsu** na **Ninib** dia andriamanitra mesôpôtamiana fahiny mifandray amin' ny fambolena, ny fanasitranana, ny fihazana, ny lalàna, ny mpanao dikasoratra ary ny ady, izay nivavahana voalohany tany Somera. Ao amin' ny firaketana voalohany indrindra dia andriamanitry ny fambolena sy ny fanasitranana izy, izay manasitrana ny olona amin' ny aretina sy manafaka azy ireo amin' ny herin' ny demony. Tatỳ aoriana, rehefa nitombo ny miaramila tao Mesôpôtamia dia lasa andriamanitra mpiady izy, na dia nihazona ny ankamaroan' ny toetrany teo aloha momba ny fambolena aza. Atao hoe zanaky ny lehiben' ny andriamanitra Enlil izy ary ny foiben' ny fivavahana lehibe indrindra any Somera dia ny tempolin' i Eshmesha ao Nippur. Nohajain' ny mpanjaka Gudea tao Lagas i Ninĝirsu, mpanjaka izay nanjaka teo anemanelan' ny taona 2144 sy 2124 tal JK, izay nanorina indray ny tempolin' i Ninĝirsu tao Lagash. Lasa tian' ny Asiriana i Ninurta tatỳ aoriana, satria mpiady mahery. Ny mpanjaka asriana Ashurnasirpal II (nanjaka 883–859 tal JK) dia nanorina tempoly goavana ho azy tao Kalhu, izay lasa foibem-pivavahana lehibe indrindra ho azy nanomboka teo.

Ao amin' ny tononkalo malaza *Lugal-e*, i Ninurta dia namono ny demony Asag tamin' ny fampiasana ny fively miteny atao hoe Sharur ary nampiasa vato hanamboarana ny ony Tigrisy sy Eofrata mba hahatonga azy ireo hampiasaina amin' ny fitarihan-drano hanondrahana. Ao amin' ny tononkalo iray antsoina indraindray hoe "*Geōrgiká* Someriana", i Ninurta dia manome torohevitra momba ny fambolena ho an' ny tantsaha. Ao amin' ny fedrà akadiana dia tompondaka teo amin' ny andriamanitra nanohitra ny vorona Anzû taorian' ny nangalarany ny "Takela-tanimangan' ny Vintana" tamin' ny rainy Enlil izy, ary ao amin' ny fedrà izay resahina ao amin' ny asasoratra maro nefa tsy voatahiry tanteraka, dia namono andiana mpiady izy. fantatra amin' ny anarana hoe "Mahery fo voavono". Ny mari-pamantarana lehibe indrindra natokana ho azy dia vorona milingilingy sy angadinomby.

Misy soso-kevitra milaza fa i Ninurta no nahazoan' i Nimrod aingam-panahy, ho "mpihaza mahery", izay voatonona miaraka amin' i Kalhu ao amin' ny *[[Bokin' ny Genesisy]]*, na dia niadian-kevitra aza izany hevitra izany. Mety voatonona ao amin' ny *[[Boky faharoan' ny Mpanjaka]]* amin' ny anarana hoe *Nisroka* koa izy.
Nabu

I **Nabu** na **Nebo** dia andriamanitra tao amin' ny fivavahana mesôpôtamiana tao amin' ny Babilôniana, izay mpiaro ny fahalalana, ny literatiora, ny haikanto voasaina, ny fanaovan-dikasoratra ary ny fahendrena. Mifandray amin' ny planeta Merkiora izy ao amin' ny fanandroana babiloniana.

Araka ny fedrà babilôniana dia zanak' i Marduk sy i Sarpanitu izy. I Tashmetu no vadiny. Io andriamanitra io, raha ny marina, dia efa fanta-pisiana hatry ny ela tany Siria, tany Ebla (taonjato faha-24 tal JK). Nivavahana tany Mesôpôtamia Atsimo izy tamin' ny fiandohan' ny taonarivo faha-2 tal JK. izy.

Tany Borsippa, akaikin' i Babilôna, ​​ny tempoliny lehibe indrindra, izay nantsoina hoe *Ezida*, izay midika hoe "Tempoly Madio" amin' ny teny someriana. Ny tempoly natokana ho an' i Nabu dia betsaka ihany, indrindra fa tany Asiria izay nampalaza azy indrindra.

Ny planeta Merkiora dia nomena an' i Nabu. Mety ho akaikin' ny fototeny semitika midika hoe "mpaminany" ny anarany, na midika hoe "mamirapiratra" ny anarany. Izy no tompon' andraikitra amin' ny fanoratana teo amin' ny takela-tanimangany ny anjaran' ny olombelona tsirairay. Lasa andriamanitra lehibe izy tamin' ny vanim-potoana babilôniana vaovao sy tamin' ny vanim-potoana asiriana vaovao.

Ny famantarana azy dia ny bararata fanoratana mifandray amin' ny takela-tanimanga fanoratana. Mitovy amin' ny an' ny rainy ny biby famantarana azy, dia ny dragona-bibilava (*mušhuššu* na *sirrush*).
Fanjakana neô-hitita

Ny **fanjakana hitita vaovao** na **fanjakana neô-hitita** na **fanjakana sirô-hitita** na **fanjakana lovita-arameana** dia fanjakana maromaro nampiasa ny fiteny lovita sy ny fiteny arameana ary ny fiteny fenisiana, izay niforona nandritra ny Andron' ny Vy tany amin' ny tapany avaratr' i Siria sy atsimon' i Anatôlia ary nipoitra taorian' ny fianjeran' ny Fanjakana Hitita manodidina ny taona 1180 tal JK ary naharitra hatramin' ny taona 700 tal JK.

Ny teny hoe "neô-hitita" indraindray dia nampiasaina manokana ho an' ny fanjakana miteny lovita toa an' i Arslantepe sy i Karkemish, na dia amin' ny heviny mivelatra kokoa aza, ny itenenanamahafaobe kokoa hoe "kolontsaina sirô-hitita" dia ampiharina amin' ny fanjakana rehetra izay nivoatra tao atsimon' ny aritra afovoan' i Anatôlia taorian' ny nianjeran' ny Fanjakana Hitita — toa an' i Tabal sy i Quwê — ary koa ireo tao amin' ny tapany avaratr' i Siria sy ny morontsiraka ao aminy.
Shamash (andriamanitra)

I **Shamash** na **Utu** dia andriamanitra masoandro mesôpôtamiana tamin' ny Andro Taloha. Ninoana ho mahita ny zava-drehetra eto amin' izao tontolo izao isan' andro izy, ka noho izany dia tompon' andraikitra amin' ny fitsarana sy ny fiarovana ny mpandeha. Amin' ny maha andriamanitra mpitsara azy dia azony atao ny mifandray amin' ny tontolo ambanin' ny tany. Ankoatra izany dia afaka miasa ho andriamanitry ny vinany izy, matetika miaraka amin' ny andriamanitry ny toetrandro Adad. Na dia noheverina ho anisan' ny andriamanitra voalohany ivavahan' ny olon-drehetra aza izy, dia tao Sippar sy Larsa no nanompoana azy manokana. Ilay andriamanitra volana Nanna (na Sin) sy i Ningal vadiny no ray aman-dreniny, raha i Inanna (na Ishtar) kosa no anabavy kambana aminy. Indraindray dia azo heverina ho anabaviny koa ny andriamanibavy hafa toa an' i Manzat sy i Pinikir. Ny andriamanibavin' ny mangiran-dratsy Aya (na Sherida) no vadiny, ary lahatsoratra maro no mitantara ny fivorian' izy ireo isan' andro any amin' ny tendrombohitra iray izay inoana fa ilentehan' ny masoandro. Anisan' ny zanany i Kittum, izay mampiseho ny fahamarinana, ny andriamanitry ny nofy toa an' i Mamu, ary ny andriamanitra Ishum. Ny anaran' i Utu dia azo nampiasaina hanoratana ny anaran' ny andriamanitra masoandro vahiny maro amin' ny fomba lôgôgrafika. Ny fifandraisana misy eo aminy sy ny andriamanitra masoandro horiana Shimige dia voaporofo manokana, ary ity farany dia azo ampifandraisina amin' i Aya koa.

Na dia tsy fantatra aza ny fedra mifantoka manikana amin' i Utu, dia matetika izy no miseho ho mpiara-miasa amin' ny andriamanitra hafa ao amin' ny asasoratra someriana sy akadiana. Araka ny fitantarana momba ny fahafatesan' i Dumuzi dia nanampy tamin' ny fiarovana azy izy rehefa nanandrana nitarika azy ho any amin' ny tontolo ambanin' ny tany ny demony *galla*. Ao amin' ny endrika samihafan' ny *Tononkalon' i Gilgamesh* sy ao amin' ny fedrà momba an' i Gilgamesh voalohany dia manampy an' io mahery fo io izy handresy an' ilay Humbaba goavambe. Ao amin' ny fedrà atao hoe *Inanna sy An* dia manampy ny anabaviny hahazo ny tempoly Eanna izy. Ao amin' ny *Fomba nahatongavan' ny voamadinika tany Sumer* dia niangaviana izy mba hanoro hevitra an' i Ninazu sy i Ninmada.
Selardi (andriamanitra)

I **Selardi** na **Sielardi** na angamba koa **Melardi** dia andriamanitra volana tao Urartu. Hatramin' ny vao haingana dia noheverina fa vavy io andriamanitra io, na dia tsy mitovy hevitra amin' izany aza ny manam-pahaizana sasany.

Noheverina fa mifanitsy amin' ilay andriamanitra volana babilôniana atao hoe Sin i Selardi. I Nicholas Adontz dia mihevitra fa ny anarana hoe "*sielardi*" dia avy amin' ny hoe "*siela*", izay midika hoe "vehivavy" na "rahavavy", ary ny hoe "*ardi*" dia midika hoe "andriamanitra masoandro" amin' ny teny armeniana. Nilaza izy fa tany Atsinanana tamin' ny Andro Taloha, ny Volana dia noheverina ho anabavin' ny Masoandro, fa tsy vadiny.

Misy manam-pahaizana hafa milaza fa lahy io andriamanitra io ary mihevitra izy ireo fa ny anarany dia tokony hovakiana hoe *Melardi*. Nampitahaina amin' ny anaran' ny andrianan' i Urartu, Melartua, zanak' i Rusa I, izy. Azo inoana fa mifandray amin' ny teny hoe մեղարդ / *meghard* (izay midika hoe "volana") izy io, voasoratra ao amin' ny rakibolana armeniana tamin' ny Andro Antenatenany nosoratan' i Yeremia Meghretsi.
Tena

Ny **tena**, izay indraindray antsoina hoe **vatana**, dia zavatra azo tsapain-tanana amin' ny zavamananaina. Misy zavamananaina mitombo avy amin' ny sela tokana mankany amin' ny ôrganisma iray manontolo: ohatra, ny bobongolo (*Myxomycetes*). Ho azy ireo, ny teny hoe "vatana" dia manonado ny dingana marosela. Ny tenan' ny olombelona dia misy loha, tenda, vatana, sandry roa, tongotra roa ary taovam-pananahana, izay tsy mitovy ny an' ny lehilahy sy ny an' ny vehivavy.
Patripasianisma

Ny **patripasianisma** dia fampianarana teôlôjika ilazana fa Andriamanitra Ray mihitsy no tonga nofo tao amin' i Jesoa Kristy izay nijaly teo amin' ny hazo fijaliana mba hamonjy ny olombelona. Nohelohin' ny fiangonana ôfisialy izay manohana ny Trinite ho fampianarana finoan-diso na heresia izany. Ny patripasianisma ara-tantara (araka ny ilazana azy ao amin' ny Fiangonana Tandrefana) dia endriky ny sabelianisma izay notoherina tao amin' ny Fiangonana Tatsinanana (izay atao hoe môdalisma na mônarkianisma môdalista).

Ny môdalisma dia finoana fa Andriamanitra Ray sy i Jesoa Kristy ary ny Fanahy Masina dia fomba telo samy hafa isehoan' Andriamanitra tokana, amin' ny fomba fijerin' ny mpino azy, fa tsy persôna telo miavaka ao amin' Andriamanitra - fa tsy misy fahasamihafana tena izy na lehibe eo amin' izy telo, ka ny Fanahy sy ny Zanaka dia ny Ray ihany. Tany amin' ny Fiangonana Tandrefana, ny endrik' ity finoana ity dia nomen' ny mpitsikera azy ny anarana hoe *patripasianisma*, avy amin' ny teny latina hoe *patri* ("ray") sy *passio* ("fijaliana"), satria nilaza izy ireo fa io fampianarana io dia midika fa, satria Andriamanitra Ray izay tonga nofo mivantana tao amin' i Kristy, nanao sorona ny tenany ara-bakiteny teo amin' ny hazo fijaliana ny Ray.

Maro ny endrika nisehoan' ny patripasianisma: tao amin' i Nôetôsy, izay milaza fa ny Ray ihany no Zanaka; tao amin' i Kleômenesy, izay milaza fa ny Ray sy ny Zanaka dia fomba roan' Andriamanitra iray ihany; ary ao amin' i Prakseasy, izay milaza fa i Kristy dia nijaly ary ny Ray dia niara-nijaly taminy.

## Jereo koa

* Fanomboana an' i Jesoa
Korean Broadcasting System

**Korean Broadcasting System (KBS)** dia ny fampielezam-peo nasionalin'i Korea Atsimo. Niorina tamin'ny 1927, iray amin'ireo fampielezam-peo sy fahitalavitra Koreana Tatsimo malaza indrindra.

Ny KBS dia miasa amin'ny tambajotra radio fito, fantsona fahitalavitra folo ary serivisy manokana amin'ny internet. Ny fahitalavitra terestrialy malaza KBS1 dia mandefa amin'ny fantsona 9, raha ny KBS1 rahavavy KBS2, tambajotra miompana amin'ny fialamboly, dia mandefa ao amin'ny fantsona 7. Ny KBS koa dia miasa ny serivisy iraisam-pirenena KBS World, izay manome fahitalavitra, radio ary serivisy an-tserasera amin'ny fiteny roa ambin'ny folo samy hafa.

## Loharano
Seoul Broadcasting System

**Seoul Broadcasting System (SBS)** dia fampielezam-peo sy fahitalavitra Koreana Tatsimo naorina tamin'ny 1990. Ny fahitalavitra lehibe indrindra dia SBS TV Channel 6 amin'ny tariby sy nomerika.

## Loharano
Munhwa Broadcasting Corporation

**Munhwa Broadcasting Corporation (MBC)** dia fampielezam-peo sy fahitalavitra Koreana Tatsimo naorina tamin'ny 1961. Ny fahitalavitra lehibe indrindra dia MBC TV Channel 11 amin'ny tariby sy nomerika.

## Loharano
TvN

**tvN** dia fantsona fahitalavitra tariby Koreana Tatsimo an'ny CJ ENM. Natomboka tamin'ny 9 Oktobra 2006 izy io. Ahitana votoaty fialamboly isan-karazany miompana amin'ny andian-tantara sy fandaharana amin'ny fahitalavitra ny fandaharana.
Hazondamosina

Ny **hazondamosina** dia fitambarana taolana misy loaka mitohitohy lava manaraka ny lamosina sy manenjana ny tapany ambony amin' ny tenan' ny biby manana azy mba hijoro. Manohana ny lamosin' ny biby misy hazondamosina izy. Eo aminy no iraiketan' ny taolan-tehezana sy ny taolan-tsoroka ary ny taola-maoja ipetahan' ny taolan-drantsambatana. Manana anjara asa telo izy: mihazona ny fitsanganana ka manohitra ny herin' ny vesatry ny vatan' ny biby manana azy; ahafahan' ny loha sy ny vatana hihetsika; ary fiarovana ny tsokan-damosina ao anatiny.

Amin' ny olombelona dia manohana ny loha izy sady mampita ny vesatry ny vatana mankany amin' ny valahana izay mampita izany amin' ny tonon-taolan' ny andilana. Fitambarana vanin-taolana efatra amby roapolo izy io: taolam-bozona fito, taolana manandrify ny tratra roa ambin' ny folo ary taolana manandrify ny valahana dimy. Miampy taolana dimy izay mitambatra mba hanome ny taolam-body (telo ka hatramin' ny fito amin' ny biby efa-drantsam-batana hafa) ary taola-madinika telo ka hatramin' ny dimy (miankina amin' ny karazam-tsirairay) mitambatra ao anaty taolan-tendrom-body, izay hita ao amin' ny biby efa-drantsam-batana sasany, anisan' izany ny soavaly. Ny hazondamosina dia mibiloka fa tsy mahitsy.
Vavam-pivaviana

Ny **vavam-pivaviana**, ao amin' ny biby mampinono, dia ny ampahany miseho ivelany amin' ny taovam-pananahana vavy.

## Vavam-pivavian' ny vehivavy
Ny vavam-pivavian' ny vehivavy dia ny ampahany miseho ivelany amin' ny taovam-pananahan' ny vehivavy. Fitambaran' ireto tanisaina manaraka ireto izany: ny tampom-pivaviana, ny molotra lehibe, ny molotra kely, ny kitso, ny lavak' amany, lava-pivaviana, ny sarom-pivaviana, ny fiharin' i Bartholin ary ny fiharin' i Skene. Ny vavam-pivaviana dia ahitana ny lanlanjaza, izay mizotra mankany amin' ny tranonjaza, ary manome fiarovana roa sosona amin' ity amin' ny alalan' ny fiforitry ny molotra ivelany sy anatiny. Manohana ny firafitry ny vavam-pivaviana ny hozatra anelanelam-pe.

## Jereo koa

* Taovam-pananahan' ny vehivavy
Fasan' ny Zaridaina

Ny **Fasan' ny Zaridaina** dia fasana foana izay mipetraka ao amin' ny zaridaina iray ao Jerosalema ary eken' ny Prôtestanta sy ny Evanjelika ho fasan' i Jôsefa avy any Arimatia izay, araka ny filazantsara, dia nametrahany an' i Jesoa taorian' ny nanomboana azy tamin' ny hazofijaliana talohan' ny nitsanganany tamin' ny maty, telo andro taty aoriana. Eo ivelan’ ny mandan’ ny tanàna fahiny no misy azy io ary eo akaikin’ ny Vavahadin’ i Damaskôsy eo akaikin’ ny “habtsant ny karandoha”. Ny Garden Tomb Association, izay mpikambana ao amin' ny World Evangelical Alliance, no mitantana ilay zaridaina.
Nono (an' ny olombelona)

Ny **nono** dia iray amin' ny faritra roa misongadina eo amin' ny tapany ambonin' ny vatan' ny olombelona sy ny rajako ary ny amboanala na maky sy ny mitovitovy aminy. Samy mampivoatra nono avy amin' ny selam-pitaovan' ny fanjary tsaika mitovy ihany ny lahy sy ny vavy. Fanavahana ara-pananahana faharoa lehibe eo amin' ny lahy sy ny vavy ny habe sy ny fivoaran' ny nono.

Ao amin' ny vavy dia miasa ho fihary ronono ny nono ka mamokatra izany ho an' ny zazakely. Mamono sy mandrakotra ny tambajotram-pantsona mitambatra eo amin' ny lohanono ny tavy ambany hoditra, ary ireo tavy ireo no manome habe sy bika boribory miavaka ny nono. Mandritra ny fitondrana vohoka dia manoina ny fanairan' ny hôrmônina maro ny nono, anisan' izany ny estrôzenina sy ny prôzesterônina ary ny prôlaktinina, izay miantoka ny fahavitan' ny fivoarany, izany hoe ny fahatoizany, ho fanomanana ny famokarana ronono sy ny fampinonoana.

Ny olombelona no hany biby manana nono mivoatra ela eo amin' ny vavy. Amin' ny fahamaotiana dia miteraka fitomboan' ny nono maharitra amin' ny vehivavy ny estrôzenina, miaraka amin' ny fitombon' ilay hôrmônina. Kely kokoa izany amin' ny rajako sy ny amboanala sy ny mitovitovy aminy - ny fivoaran' ny nono amin' izy ireo dia matetika mitranga amin' ny fitondrana vohoka.

Ankoatry ny anjara asa lehibe sahanin' ny nono amin' ny fanomezana sakafo ny zazakely dia kolontsaina maro no mamaritra anjara toerana ara-tsôsialy sy ara-nofo ho an' ny nonom-behivavy ary misy ny mihevitra ny nono miboridana imasom-bahoaka ho tsy maotina na tsy mendrika. Nasongadina tamin' ny sary sokitra sy ny hosodoko ary saripika taloha sy ankehitriny ny nono. Afaka mandray anjara amin' ny fiheverana ny vatan' ny vehivavy sy ny fisarihana ara-nofo avy amin' ny vehivavy ny nono. Faritra mora taitra amin' ny firaisana ara-nofo ny nono, indrindra fa ny lohanono.
Vehivavy

Ny **vehivavy** dia ny vavy amin' ny olon-dehibe. Talohan' ny maha olon-dehibe dia antsoina hoe zazavavy na ankizivavy (zazavavy kely na vanto-jazavavy) ny vehivavy.

## Famaritana:
Amin' ny ankapobeny ny vehivavy dia avy manana taovam-pananahana vavy ary mandova krômôzôma X roa, iray avy amin' ny ray ary ny iray avy amin' ny reny, ary ny vehivavy lonaka dia mety bevohoka sy miteraka manomboka amin' ny fahamaotiana ka hatramin' ny fitsaha-jaza.

## Endrikany:
Miavaka amin' ny an' ny lehilahy ny toebatan' ny vehivavy amin' ny alalan' ny rafi-pananahan' ny vehivavy izay ahitana ny fihary atodinaina, ny fantson' i Fallope, ny tranonjaza, ny lalanjaza ary ny vavam-pivaviana. Amin' ny ankapobeny dia manana taola-maoja malalaka  kokoa, andilana mivelatra kokoa ary nono lehibe kokoa ny noho ny an' ny lehilahy ny vehivavy lehibe. Manamora ny fiterahana sy ny fampinonoana ireo toetra ireo. Matetika ny vehivavy dia tsy misy volo firy amin' ny tarehy sy amin' ny faritra hafa, manana tavy ambony kokoa, ary amin' ny ankapobeny dia fohy kokoa ary tsy dia hozarina kokoa noho ny lehilahy.

## Tantarany:
Nandritra ny tantaran' ny olombelona ​​dia matetika ny andraikitra nentim-paharazan' ny lahy sy ny vavy eo anivon' ny fiarahamonina no mamaritra sy mametra ny hetsika sy ny fahafahan' ny vehivavy, ka miteraka tsy fitovian-jon' ny lahy sy ny vavy; fampianarana ara-pivavahana sy rafitra ara-dalàna maro no mametraka fitsipika sasany ho an’ ny vehivavy manokana. Miaraka amin' ny fameperana izay nivaha nandritra ny taonjato faha-20 tany amin' ny fiarahamonina maro dia nahazo fahafahana bebe kokoa amin' ny asa sy amin' ny fanohizana fianarana ambony ny vehivavy. Ny herisetr:a atao amin' ny vehivavy, na ao anatin' ny fianakaviana na eo amin' ny fiarahamonina, dia manana tantara lava ary ny lehilahy no tena mpanao izany. Tsy manana zo hanan-janaka ny vehivavy sasany. Manana tanjona iraisana amin' ny fanatrarana ny fitovian-jon' ny lahy sy ny vavy ny hetsika sy ny foto-kevitry ny feminisma.

## Jereo koa

* Toe-javatra iainan' ny vehivavy eto Madagasikara (***[https://fr.wikipedia.org/wiki/Condition_des_femmes_%C3%A0_Madagascar?utm_source=chatgpt.com fr]***)
Volkano (andriamanitra)

I **Volkano**, izay atao hoe **Vulcanus** amin' ny teny latina, no andriamanitry ny afo, anisan' izany ny afon' ny afotroa, ny tany efitra, ny metaly ary ny toeram-panefena tao amin' ny fivavahana sy fedrà rômanina tamin' ny Andro Taloha. Matetika izy no aseho miaraka amin' ny tantanan' ny mpanefy. Ny Volkanalia (*Vulcanalia*) no fetibe isan-taona fanao isaky ny 23 Aogositra ho fanomezam-boninahitra azy. Ny andriamanitra grika mitovy aminy dia i Hefaistôsy, izay andriamanitry ny afo sy ny mpanefy. Ao amin' ny fivavahana etroska dia fantatra amin' ny anarana hoe *Sethlans* izy.

Anisan' ny dingana tranainy indrindra teo amin' ny fivavahana rômana i Volkano: i Varro, izay manam-pahaizana sy mpanoratra rômana fahiny, manao tonon-tsiahy ny *Annales Maximi*, dia nanoratra fa nanokana alitara ho an' ny andriamanitra maromaro ny mpanjaka Titosy Tatiosy (*Titus Tatius*), ka anisan' izany i Volkano.
Lamosina

Ny **lamosina** dia faritra lehibe aoriana amin' ny vatana, ​​avy any an-tampon' ny fitombenana ka hatrany ivohon' ny tenda, amin' ny biby misy hazondamosina, anisan' izany ny olombelona. Izy no faritry ny vatana mifanohitra amin' ny tratra sy ny kibo. Ny hazondamosina dia manaraka ny halavan' ny lamosina. Ny aretin-damosina dia toe-pahasalamana mahazatra, malemy am-piandohana amin' ny ankapobeny.
Fitombenana

Ny **fitombenana** na **vody** dia vonga-nofo roa somary boribory amin' ny faritra aoriana amin' ny valahana fahita amin' ny ankamaroan' ny biby mampinono, indrindra amin' ny olombelona sy amin' ny rajako ary ny amboanala sasany. Ao amin' ny olombelona, ​​ny vody dia eo anelanelan' ny tapany ambany amin' ny lamosina sy ny elakelam-pe. Ahitana tavy ambany hoditra izy ireo.

Ny ilam-body roa dia sarahan' elanelana toa vaky izay midina ka miafara amin' ny lava-body. Iray amin' ny toetra mampiavaka ny biby roa tongotra amin' ny ankapobeny ny vody, ary indrindra ny olombelona: raha ny marina, ny fijoroana no mahatonga ny hozatra ambony aoriana amin' ny fe handray io endrika mivohitra miavaka io; amin' ny biby hafa, ny hozatry ny vody dia tsy misongadina noho ny zoro miforona eo anelanelan' ny fe sy ny lamosina. Ny endrika fenon' ny hozatra ao amin' ny vody dia manamora ny fipetrahana, izay mampiavaka ny ankamaroan' ny olombelona sy ny rajako ary ny amboanala sasany.

Ao amin' ny kolontsaina maro, ny vody dia manana anjara toerana amin' ny fanintonana ara-nofo. Kolontsaina maro koa no mikendry ny vody amin' ny fanasaziana ara-batana, satria miaro amin' ny ratra ny tavy ambanin' ny hoditry ny vody nefa tsy midakana ny fanaintainana.
Vozona

Ny **vozona**, amin' ny biby manana hazondamosina maromaro, dia faritry ny tena eo anelanelan' ny loha sy ny tratra. Ny vozona dia manana anjara asa maro: manohana ny loha sy mahatonga azy ho afa-mihetsika, mamela ny fandalovan' ny singa maro amin' ny rafi-pitatitra, ny fitaovam-pandevonan-kanina sy ny fitaovam-pisefoana ary ny fitaovana famoaham-peo, ny lalan-dra mankany amin' ny loha sy ny maeo hafa.
Tenda

Ny **tenda** dia ampahany amin' ny vozona eo anoloan' ny hazondamosina. Misy ampahany roa izy io: ny faratenda, ny lohatraoka, ny lalankanina ary lalan-drà (miditra sy mivoaka ny atidoha, ny sofina anatiny, ny maso, ny vozona ary ny tarehy).
Neptiona (andriamanitra)

I **Neptiona** ndia andriamanitry ny ranomamy sy ny ranomasina tao amin' ny fivavahana rômana. Izy no mitovy amin' ny andriamanitra grika Pôseidôna. Amin' ny lovantsofina nalaina tahaka amin' ny Grika dia rahalahin' i Jopitera sy Plotôna izy; ireo rahalahy ireo dia mitarika ireo fanjakan' ny lanitra, ny tontolo eto an-tany (anisan' izany ny tontolo ambanin' ny tany), ary ny ranomasina. I Salakia no vadiny.

Nisy sarin' i Neptiona amin' ny môzaika rômana, indrindra fa ny tany Afrika Avaratra, dia nandray ny akon' ny fenitra helenistika. Azo inoana fa nampifandraisina tamin' ny loharanon-dranomamy talohan' ny ranomasina izy. Sahala amin' i Pôseidôna, dia nivavahan' ny Rômana ho andriamanitry ny soavaly koa izy, amin' ny maha *Neptunus equestris* (mpiaro ny hazakaza-tsoavaly).

## Jereo koa

* Neptiona (planeta)__TEREONYLAHATRA__
Keresy (andriamanibavy)

I **Keresy** dia andriamanibavin' ny fambolena, ny voamadinika, ny fahavokarana ary ny fifandraisan' ny reny, tao amin' ny fivavahana rômana tamin' ny Andro Taloha. Andriamanitra ivo izy tao amin' ny antsoina hoe Triada Plebeiana na Triada Aventina tao Rôma, avy eo dia nampiarahina tamin' ny zanany vavy Prôserpina tao amin' ilay nofaritan' ny Rômana ho "fombam-pivavahana grika amin' i Keresy". Nahitana ny *Ludi Ceriales* malaza (lalaon' i Keresy) ny fetibeny atao hoe Kerealia izay naharitra fito andro isaky ny Avrily. Nomem-boninahitra ihany koa izy tamin' ny famirapiratan' ny tanimboly (*lustratio*) isaky ny volana Mey amin' ny fety atao hoe Ambarvalia (*Ambarvalia*) amin' ny fotoam-pijinjana sady mandritra ny fanambadiana sy ny fombafomba fandevenana rômana. Matetika izy no aseho ho vehivavy matotra.

I Keresy no hany iray amin' ny andriamanitry ny fambolena maro tao Rôma voatanisa ao amin' ny *Dii Consentes*, mitovy amin' ny "Ôlimpiana roa ambin' ny folo" tao amin' ny fedrà grika. Ny Rômana dia nampitovy azy amin' ny andriamanibavy grika Demetera, izay naverina nadika ho an' i Keresy amin' ny zavakanto sy literatiora rômana ny fedràny.
Tsinay

Ny **tsinay** dia ampahany amin' ny fantsom-pandevonan-kanina, izay manampy amin' ny fandevonana ny sakafo sy amin' ny fampitana ny otrikaina ho any amin' ny ra sy ny sisa amin' ny vatana. Ity ampahany amin' ny sy fitaovam-pandevonan-kanina ity dia manomboka amin' ny fivoahan' ny vavony ka hatrany amin' ny lavabody.

Ao amin' ny olombelona sy ny ankamaroan' ny biby mampinono dia mizara roa antsoina hoe tsinaikely sy tsinaibe ny tsinay. Io no ampahany amin' ny vatana miantoka ny fampidirana otrikaina avy amin' ny sakafo ho ao amin' ny ra. Ny tsinay salama dia sakana amin' ny mikrôba sasany, saingy azon' ny otrikaina idirana. Izy no toerana misy mikrôba betsaka (mikrôbiôtan' ny tsinay).
Fiompiana omby

Ny **fiompiana omby** dia ny asa fivelomana izay ikarakarana ny omby, izay biby ao amin' ny karazana *Bos taurus*, sy sy ampitomboana taranaka azy, mba hanampy amin' ny sakafon' ny olombelona sy amin' ny asany. Ny omby mantsy dia ahazoana hena, tavy, ronono, hoditra, tandroka, zezika, fandrehitra, fitarihana sarety na angadinomby ary fikojakojana ny toera-malalaka.
Fitaovam-pandevonan-kanina

Ny **fitaovam-pandevonan-kanina** dia fitambarana taova ao amin' ny zavamananaina, izay mandray anjara amin' ny fitelemana sy ny fandevonan-kanina ary ny famoahana ny faika tsy ilaina avy amin' izany mba hahazoana ny angovo sy otrikaina ilaina amin' ny fahaveloman' ny zavamananaina. Ity rafitra ity dia tena ilaina ka tsy maintsy hita amin' ny karazam-biby rehetra.

Manomboka ny fiavakavahan' ny taova rehefa manana vava sy lavabody ny biby ary noho izany ny sakafo dia mandalo amin' ny taova rehetra izay mety ho maro na vitsy arakaraka ny karazam-biby. Manana rafi-pandevonan-kanina tena tsotra izay tsy misy afa-tsy vava, lalan-kanina, tsinay ary lavabody, ny kankana sasany. Mety hitombo arakaraka ny sakafo izay mitaky fikarakarana bebe na kely kokoa mba hahazoana antoka ny fandevonan-kanina ny isan' ny taova sy ny hasaro-drafitrany. Izany no antony ananan' ny biby mandinika taova fanampiny maromaro sy vavony misy efitra maromaro.

Ny fandalinana ny taovam-pandevonan-kanina dia ahafahana mamantatra zavatra maro momba ny sakafon' ny biby sy ny fomba fisakafoanany. Izany no ahafahan' ny antrôpôlôga mamantatra raha nihinana ahitra na tsy nifidy zavatra hohanina ny olona sy ny rajako tany alohabe.

Ny taovam-pandevonan-kanin' ny olombelona dia ahitana ny vava, ny lalan-kanina, ny vavony ary ny tsinay (tsinaibe sy tsinaikely) izay miafara amin' ny lavabody. Voaforon' ny taovam-pandevonan-kanina miampy taova fanampiny amin' ny fandevonan-kanina (ny lela, ny fihary rora, ny sarakaty, ny aty ary ny afero) ny rafi-pandevonan-kanina. Manodidina ny 9 metatra ny halavan' ny taovam-pandevonan-kanina iray manontolo amin' ny olona maty. Fohy kokoa izy io ao amin' ny olona mbola velona.

Ny taovam-pandevonan-kanin' ny olombelona dia misy mikrôbiôtan' ny tsinay, misy karazana bakteria miisa 1&nbsp;000 eo ho eo izay manana anjara asa isan-karazany amin' ny fikojakojana ny fahasalaman' ny hery fiarovana sy ny metabôlisma, ary ahitana  zavamiaina bitika maro hafa. Ny sela ao amin' ny taovam-pandevonan-kanin' ny olombelona dia mamoaka hôrmônina izay manampy amin' ny fandrindrana ny dingan' ny fandevonan-kanina.
Vesta (andriamanibavy)

I **Vesta** dia andriamanibavin' ny virjinin' ny tokantrano sy ny trano ary ny fianakaviana tao amin' ny fivavahana rômana. Mahalana izy no naseho amin' ny endrik' olombelona izy, ary matetika no aseho amin' ny alalan' ny afon' ny tempoliny ao amin' ny Forum Romanum. Tsy nisy olona navela hiditra tao amin' ny tempoliny afa-tsy ny mpisorombaviny, atao hoe Virjiny Vestaly. Noheverina ho tena zava-dehibe teo amin' ny fahaveloman' ny tanànan' i Rôma ny maha virjiny azy ireo; raha hita fa meloka noho ny fahalotoam-pitondrantena izy ireo dia nalevim-belona an-tany na am-pasana. Satria noheverina ho mpiambina ny Rômana i Vesta, ny fetiny, atao hoe Vestalia (*Vestalia*) isaky ny 7–15 Jona, dia noheverina ho anisan' ny fety rômana manan-danja indrindra. Mandritra ny Vestalia dia mandeha tsy mikapa namakivaky ny tanàna mankany amin' ny tempoly ny renim-pianakaviana (matrôna) nahazo tombony manokana, ary ao izy ireo no manolotra fanatitra sakafo. Nanan-danja tokoa i Vesta teo amin' ny fivavahana rômana satria na dia taorian' ny nipoiran' ny kristianisma dia anisan' ny fivavahana tsy kristiana farany mbola be mpanaraka ny fivavahana aminy, mandra-pandravan' ny emperora kristiana Teôdôsio I izany tamin' ny taona 391.

Vitsy ny fedrà mampiseho an' i Vesta sy ny mpisorombaviny; ny tena niavaka tamin' izy ireo dia ny tantaran' ny firaisan' ny zavatra miendri-pilahiana ramin' ny mpisorombavy virjiny iray, niseho tao amin' ny lelafon' ny afo masina - izay fisehoan' ilay andriamanibavy miaraka amin' ny zavaboary lahy mihoatra ny natoraly. Tamin' ny lovantsofina rômana sasany dia notorontoronina toy izany i Rômolosy sy Remosy, mpanorina an' i Rôma, sy i Serviosy Toliosy, mpanjaka tsara fanahy. I Vesta dia anisan' ny *Dii Consentes*, andriamanitra roa ambin' ny folo nomem-boninahitra indrindra tao amin' ny panteôna rômana. Izy dia zanakavavin' i Satiorna sy i Ôpsa, ary anabavin' i Jopitera, i Neptiona, i Plotôna, i Jonô, ary i Keresy. I Hestia no mitovy aminy ao amin' ny fivavahana grika.
Andohalambo

Ny **andohalambo** dia rafitra mitsangana na mandry mibiloka hoatry ny tsipìka. Atao hahazaka vesatra eo amboniny na ho fanaingoana fotsiny ny andohalambo. Efa nisy nanomboka tamin' ny taonarivo fahefatra tal JK ny andohalambo, fa tsy nalaza raha tsy taorian' ny nampiasan' ny Rômana azy tamin' ny taonjato faha-4 tal JK.

Mety ho mandry ny rafitra miendrika andohalambo, toy ny tohodrano miendrika andohalambo izay mahatohitra ny tsindry marindranon' ny rano.

Nihena ny fampiasana ny andohalambo amin' ny fanorenana tamin' ny tapaky ny taonjato faha-19 tamin' ny fampidirana ny vy (sy ny tsỳ taty aoriana) noho ny halehiben' ny fahatoherana sintona ananan' ireo akora vaovao ireo.
Fe

Ny **fe** dia ampahany ambony amin' ny rantsam-batana ambany na aoriana hatreo amin' ny valahana ka hatreo amin' ny lohalika, izay matetika nofosana kokoa na matevina kokoa. Ny fen' ny akoho, ny an' ny olona, ​​ny an' ny soavaly, ny an' ny ondry, ny an' ny omby, ny an' ny kisoa, ny an' ny osy na ny an' ny serfa anefa dia tsy mitovy amin' ny endriny ivelany.
Vera

Ny **vera** dia kojakoja misy lalina atiny ampiasaina hametrahana na hisotroana ranon-javatra (rano, divay, sns), miendrika tioba, mafy, tsy misy hirika, vita amin'ny tamaboha tantera-pahazavana. Marihina fa mora vaky ny vera fitaratra raha voadona na latsaka mafy.

## Jereo koa

* Antsy
* Antsibe
* Famaky
* Fanendazana
* Kaopy
* Kojakoja an-dakozia
* Lovia
* Sihoa
* Siny
* Sotro
* Sotrobe
* Sotrorovitra
* Vilany
Tratra

Ny **tratra** dia faritra amin' ny biby manana hazondamosina na ny artrôpôda. Ao amin' ny olombelona sy ny biby mampinono dia ny faritra eo anelanelan' ny tenda sy ny kibo. Ao anatin' izany ny haran-tratra izay miaty ny fo sy ny havokavoka. Amin' ny olona mijoro dia mifanohitra amin' ny lamosina ao aoriana ny tratra izay eo aloha.
Soroka

Ny **soroka** dia faritry ny tena eo amin' ny fihaonan' ny vatana sy ny rantsam-batana ambony, izay misy taolana telo: ny taolampanavy sy ny rangomaina ary ny taolan-tsandry, ary koa ny nofotra sy ny rohinofo ary ny hozatra manapy azy.

Ny soroka dia tokony ho afa-mihetsika tsara hahafahan' ny sandry sy ny tanana mihetsika malalaka, ary tokony ho marin-toerana tsara hahafahana manatanteraka hetsika toy ny fanaingana sy ny fanosehana ary ny fisintonana.
Kitrokely

Ny **kitrokely** dia taolana mivohitra eo anelanelan' ny ranjo sy ny tongotra, izay karazana kambon' ny tendron' ny taolan-dranjo roa.
Ranjo

Ny **ranjo** dia ​​ampahany amin' ny rantsam-batana ambany izay mitohy amin' ny fe eo ambony, amin' ny alalan' ny lohalika, sy eo ambany amin' ny tongotra, amin' ny alalan' ny kitrokely. Tsy anisany izany ny fe sy ny tongotra.
Jonô (andriamanibavy)

I **Jonô** dia andriamanibavy rômana tamn' ny Andro Taloha, mpiaro sy mpanolo-tsaina manokan' ny fanjakana. Atao hoe *Iuno* izy amin' ny teny latina. Nampitovina tamin' i Hera (Ἥρα / *Hḗrā*), mpanjakavavin' ny andriamanitra tao amin' ny fedrà grika izy ary andriamanibavin' ny fitiavana sy ny fanambadiana. Zanakavavin' i Satiorna sy i Ôpsa (*Ops*) izy sady anabavin' i Jopitera ary renin' i Marsa, i Volkano, i Belôna (*Bellona*), i ​​​​Lokina (*Lucina*) ary i Joventasy (*Juventas*). Toa an' i Hera, ny biby masiny dia ny vorombola. Ny andriamanibavy etroska nampitovina aminy dia i Uni, ary voalaza fa niambina ny vehivavy tao Rôma koa izy. Amin' ny maha andriamanibavin' i Rôma sy ny Empira Rômana azy, i Jonô dia nantsoina hoe *Regina* ("Mpanjakavavy") ary mpikambana tao amin' ny *Trias Capitolina* (Triada Kapitôlina) (*Juno Capitolina*), miorina eo amin' ny Havoanan' i Capitoline any Rôma, ary anisan' izany i Jopitera sy i Minerva (*Minerva*), andriamanibavin' ny fahendrena.

Hita amin' ny fomba fiakanjoany ny toetra mpiady ananan' i Jonô teo amin' ny Rômana. Matetika izy no aseho mitam-piadiana sy manao akanjo hoditr' osy. Ny fanehoana an-tsary nentim-paharazana momba an' io lafiny tia ady io dia vokatry ny fampitoviana azy amin' ny andriamanibavy grika Atena (*Athena*), izay nitondra hoditr' osy, na ampinga hoditr' osy, antsoina hoe *Aegis* (grika: αἰγίς / *aigís*). Naseho ho manao diadema koa i Jonô.
Zazela

I **Zazela** no fanahy maizina (demony) an' i Satiorna, voalaza fa fanahy ao amin' ny asasoratra toy ny *[[Fanalahidin' i Sôlômôna]]*. Amin' ny teny hebreo izy dia atao hoe זאזל / *Zazel*. Araka ny voalaza ao amin' ny takelaka faha-10: "Ny Pentakla Voalohan' i Merkiora.--Atao hiantso ireo Fanahy ao ambanin' ny habakabaka." I Zazela dia voalaza fa anisan' ny fanahy miahy, fahadimy amby efapolo na fahasivy amby efapolo, miaraka amin' i Agiela (*Agiel*), ao amin' i Satiorna, ary nofaritana ho anjely lehibe, tokavina ao amin' ny Mazia sôlômônika, izay "mahomby amin' ny fankatovana fitiavana".

## Jereo koa

* Sora-tsikidy - Kabala
* Evan' ny zôdiaka: Ondrilahy, Ombilahy, Kambana, Foza, Liona, Virijiny, Mizana, Maingoka, Mpitifitra Tsipika, Tandrok' Osy, Mpitondra Rano, ary Hazadrano.
* Planeta (araka ny fanandroana): Masoandro, Volana, Merkiora, Venosy, Tany, Marsa, Jopitera, Satiorna, Oranosy, Neptiona.
* Andriamanitra - arkanjely -  anjely - fanahy (ao amin' ny fanandroana sy ny sikidy): Adnakiela - Agiela - Ambriela - Anaela - Apôlôna - Asmôdela - Atena - Barbiela - Barkiela - Bartsabela - Diana - Gabriela - Grafiela - Hagiela - Hamaliela - Hanaela - Hasmôday (*na [[Asmôdeo]]*) - Hismaela - Jôfiela - Jonô - Jopitera - Kasiela - Kedemela - Keresy - Malkidaela - Marsa - Merkiora - Mikaela - Moriela - Nakiela (*Nakhiel*) - Neptiona - Rafaela - Sakiela - Samaela - Sarakiela (*Sarachiel*) - Satiorna - Sôrata (*Sorath*) - Taftartarata - Tiriela (*Tiriel*) - Venosy - Verkiela - Vesta - Volkano - Zazela - Zoriela

## Loharano sy fanamarihana
Karana (taolana)

Ny **karana** na **karam-batana** dia rafitra manohana ny vatan' ny ankamaroan' ny biby. Misy karazany maro ny karana, anisan' izany ny karana ivelany, izay akora ivelany henjana mitazona ny endriky ny zavamananaina; ny karana anatiny (taolana), izay rafitra anatiny henjana ipetrahan' ny taova sy ny tamba-tsela malemy; ary ny karan-dranoka, rafitra anatiny mora milefitra tohanan' ny tsindrin' ny ranoka ao amin' ny vatana.

Ny biby misy hazondamosina dia manana karana anatiny miorina manodidina ilay  hazondamosina, ary izeany karana izany dia matetika ahitana taolana sy taola-mamy na taolan-karepoka. Ny biby tsy manana hazondamosina dia manana karana miovaova, anisan' izany ny karana ivelany mafy (biby manana tongotra miefitrefitra (drakaka, makamba, patsa, hala, maingoka, sns) sy ny ankamaroan' ny sifotra sy ny mitovitovy aminy), ny biby misy akorany anatiny (ohatra ny horita sy ny angisy) sns. Ny taola-malemy dia tamba-tsela henjana mamatotra izay hita ao amin' ny biby manana na na tsy manana hazondamosina.
Kedemela

I **Kedemela**, izay atao hoe קדמאל / *Qedemel* amin' ny teny hebreo, dia fanahin' ny planeta Venosy amin' ny alina, mifanitsy amin' ny antokon-kintana *Taurus* (Ombilahy na Adaoro) sy ny sora-tsikidy *Puella* (Zazavavy na Alakarabo) ary mpitondra ny anjely Zoriela (*Zuriel*), ary rehefa miaraka amin' i Hismaela (*Hismael*) dia mifanitsy amin' ny sora-tsikidy *Caput Draconis* (Lohan' ny Dragona na Alakaosy).

## Loharano sy fanamarihana
Abidy kôpta

Ny **abidy kôpta** no abidy ampiasaina hanoratana ny fiteny kôpta. Io fiteny io no mpandova ny fiteny egiptiana nosoratana tamin' ny hierôglifa taloha sy nitsahatra tsy ho fiteny velona tamin' ny taonjato faha-10 tamin' ny vanim-potoana kristiana; mbola ampiasaina ho fiteny litorjika ao amin' ny Fiangonana Ôrtôdôksa Kôpta ny fiteny kôpta. Ny abidy kôpta àry dia soratra "masina" ankehitriny. Ny endrika nasiam-panovana amin' ny abidy kôpta dia ampiasaina hanoratana ny fiteny nobiana taloha sy ny fiteny nobiana sasany toa ny fiteny nôbiina sy ny fiteny andaandy ary ny fiteny matôky, ohatra.
Zerakiela

I **Zerakiela** na **Zakariela** na **Sarakaela**, dia iray amin' ny arkanjely izay mitarika fanahin' ny olombelona ho amin' ny fitsarana. Amin' ny teny hebreo izy dia atao hoe זְכַרְאֵל / *Zəḵarʾēl* na *Zăḵarʾēl*, izay midika hoe "efa nahatsiaro Andriamanitra" Ao amin' ny *[[Bokin' i Henôka|Boky voalohan' i Henôka]]* (1Hen. 20) dia anisan' ny anjely fito masina miambina izy; izy no anjely izay voatendry hifehy ny fanahy manota amin' ny fanahy. Ao amin' ny lisitry ny papa Gregôrio I dia antsoina hoe Zakariela (*Zachariel*) ny iray amin' ny arkanjely fito.

## Jereo koa

* Sariela
* Sarakiela
Marine Le Pen

**Marine Le Pen** dia mpanao politika, filohan'ny Rassemblement National mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 5 Aogositra 1968 tao Neuilly-sur-Seine.

Kandidà indroa izy tamin'ny fifidianana filoham-pirenena frantsay tamin'ny 2017 sy 2022.
Tetiarana

Ny **tetiarana** na **tetirazana** dia fandalinana ny tantaram-pianakaviana sy fanarahana ny firazanana. Mampiasa fanadinadinana am-bava, firaketana ara-tantara, famakafakana fototarazo, ary firaketana an-tsoratra hafa ny mpandinika tetiarana mba hahazoana fanazavana momba ny fianakaviana iray sy hanehoana ny maha mpihavana sy ny firazanana.
Fikambanan' ny Raiamandrenin' ny Mpianatra

Ny **Fikambanan' ny Raiamandrenin' ny Mpianatra** (na **FRAM**), araka io anarany io, dia fikambanan' ny raiamandrenin' ny mpianatra eny amin' ny EPP sy CEG ary Lycée miankina amin' ny fanjakana malagasy izay natao mba hiara-hisalahy amin' ny fampandehanana ny fampianarana ny zanany, amin' ny alalan' ny fandraisana ho mpampianatra sy fandoavana ny karaman' ny mpampianatra izay tsy nivoaka avy eny amin' ny sekoly fanofanana ho mpampianatra matihanina. Nanomboka ny taona 1975, manoloana ny tsy fahampian' ny mpampianatra mpiasam-panjakana, dia nivondrona ny ray aman-drenin' ny mpianatra ka nanangana ny FRAM.

## Ny mpampianatra FRAM
Mpampiaratra raisin' ny FRAM ho mpiasa sy karamainy, rehefa tsy ampy ny mpampianatra, ny mpampianatra FRAM. Tany amin' ny faramparan' ny taompolo 1990 no niroboroboan' ny fampidirana  mpampianatra toy izany. Matetika dia ambany ny fari-pahaizan' ireo mpampianatra ireo, izay tsy nahazo fiofanana matihanina alohan' ny handraisany ny asany. Efa ho 70&nbsp;000 ny isan' izy ireo tamin' ny taona 2019 ary voaray ho mpiasam-panjakana ny ankamaroany.

Raha fepetra noraisina vonjimaika ny fisian' ny mpampianatra FRAM tamin' ny fotoana nisehoany voalohany dia toa zary fenitry ny fampianarana sahanin' ny fanjakana malagasy izany nandritra ny fitondrana maro nifandimby ka manampy trotraka ny tsy fahombiazana eo amin' ny fanabeazana ny zaza malagasy taorian' ny Repoblika voalohany, indrindra fa any ambanivohitra izay onenan' ny 80 % amin' ny Malagasy.

## Jereo koa

* Fampianarana eto Madagasikara

## Tahirin-kevitra

* "Situation économique des enseignants", *www.saalem.fr*
Tompondakan'i Madagasikara Handball

Hatsangana amin’ny 13-22 jona 2024 izao ny fiadiana ny ho **tompondakan’i Madagasikara, taranja Handball** 2023, eto Antananarivo.

Ekipa enina ambin'ny folo no mifaninana amin'ny anaram-boninahitra roa:

*Vehivavy: MY-SAH HBC (Itasy), HBCI (Ihorombe), TMI (Ihorombe), Sifaka HB (Amoron’i Mania), ASCAF (Analamanga), THBC (Analamanga)
*Lahy: ASCO (Atsimo-Andrefana), VASIA (Ihorombe), ASRB (Boeny), COSPN (Boeny), Hasin’i Toamasina (Atsinanana), ASCAF (Analamanga), AS Saint Michel (Analamanga), St.Michel Itaosy (Analamanga), COSFA 1 (Analamanga), COSFA 2 (Analamanga)

## Tompondakan’i Madagasikara Handball 2023
*Vehivavy:  **[[THBC]]** (Analamanga). Farany: THBC : MY-SAH HBC 17 : 15
*Lahy: **[[ASCO]]** (Toliara). Farany: ASCO : AS Saint-Michel 33 : 30

## Jereo Koa
*Fédération Malagasy de Handball
Ankasa sy tsiankasa

Atao hoe "**ankasa**" ny isa iray izay azo zaraina roa tsy misy sisa. Ankasa, ohatra, ny isa 0, 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14. Henenin' ny roa ny isa ankasa. Ny isa ankasa dia mifanohitra amin' ny isa tsiankasa na tsy ankasa. Atao hoe "**tsiankasa**" na "**tsy ankasa**" ny isa iray izay misy tavela raha zaraina roa. Tsiankasa, ohatra ny isa 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15. Tsy henenin' ny roa ny isa tsiankasa. Anisan' ny isa ankasa ireto isa miiba ireto: -2; -4; -6; -8; -10; sns. Anisan' ny isa tsiankasa kosa ny isa miiba -1; -3; -5; -7; -9, -11; -13; -15. Tsy anisan' ny isa ankasa na tsiankasa ny isa misy tovany aorian' ny faingo. Ohatra: 1,10; 2,51; 3,131; 4,552; -1,20; -2,55; -3,333; -4,1111.

## Kajy momba ny isa ankasa sy tsiankasa

### Fifanampiana

* ankasa + ankasa = ankasa (ohatra: 2 + 6 = 8);
* ankasa + tsiankasa = tsiankasa (ohatra: 4 + 7= 11);
* tsiankasa + ankasa = tsiankasa (ohatra: 7 + 4= 11);
* tsiankasa + tsiankasa = ankasa (ohatra: 3 + 9= 12).

### Fifanalana

* ankasa - ankasa = ankasa (ohatra: 10 - 6 = 4);
* ankasa - tsiankasa = tsiankasa (ohatra: 10 - 7 = 3);
* tsiankasa - ankasa = tsiankasa (ohatra: 13 - 2 = 11);
* tsiankasa - tsiankasa = ankasa (ohatra: 9 - 5 = 4).

### Fifampitomboana
Ny vokatry ny isa roa tsivaky (ny fifampitomboany) dia ankasa raha toa ka ny iray (farafahavitsiny) amin' ireo isa ireo no ankasa:

* ankasa × ankasa = ankasa (ohatra: 2 × 6 = 12);
* ankasa × tsiankasa= ankasa (ohatra: 4 × 5 = 20);
* tsiankasa × ankasa= ankasa (ohatra: 5 × 4 = 20);
* tsiankasa × tsiankasa= tsiankasa (ohatra: 3 × 9 = 27).

### Fifampizaràna
Tsy afaka mizara isa tsiankasa mihitsy ny isa ankasa. Ny isa tsiankasa dia afaka mizara isa ankasa, fa avy eo dia mizara ny antsasak' io isa ankasa io koa izy.

* ankasa / tsiankasa = ankasa (ohatra: 12 / 3 = 4);
* tsiankasa / tsiankasa = tsiankasa (ohatra: 15 / 3 = 5);
* tsiankasa / ankasa dia tsy mety ho isa tsivaky velively (ohatra: 15 / 2 = 7,5);
* ankasa / ankasa dia mety ho ankasa na tsiankasa (ohatra: 12 / 2 = 6; 12 / 4 = 3).

## Jereo koa

* isa aljebrika - isa ampahany - isa ankasa - isa haro - isa mihoadraha - isa nanahary - isa taenimpolo - isa tafolo - isa tsimivaky - isa tsivoasaina - isa tsy ankasa - isa tsy azo tsinjaraina - isa voasaina - isa voatsapa
* matematika - aritmetika - jeômetria - aljebra
Rakotoson Louis Arima Rabesata

**Rakotoson Louis Arima Rabesata**, izay fantatra amin' ny anarana hoe **Rabesata Arima** na **Arima Rabesata** na, dia mpandala ny kolontsaina malagasy izay manam-pahaizana momba ny fanandroana malagasy izay efa namoaka boky momba izany fanaon-drazana malagasy izany, dia ny *Alimanaka Malagasy: fanandroana : fianarana manisa andro malagasy.* Anisan' ireo izay manohana ny fanandrona manaraka ny "isa lava" izy eo amin' ny adihevitra momba ny tetiandro malagasy, izany hoe anisan' ireo izay tsy momba ny fitsingerenan' ny volana Alahamady eo amin' ny Marsa sy Avrily. I Mathilde Ramalalanirina no vadiny.

## Jereo koa

* Fanandroana malagasy
* Tetiandro malagasy
* Alahamady
* Taom-baovao malagasy

## Rohy ivelany

* "Cycle des éléments et des saisons", *alimanakarabesata.free.fr*
* "Mianara mitety andro", *alimanakarabesata.free.fr*
* "Ny hazo sy ny vintana", *alimanakarabesata.free.fr*
* "Les 12 signes du zodiaque malagasy", *alimanakarabesata.free.fr*
* "Ny Alofan' ny Andro Fito", *alimanakarabesata.free.fr*
* "Rabesata Arima manazava ny ISA-LAVA Rabearivelo Alibert manazava ny ALIKILIHILY Randrianasolo Benoit - mpampanadihady", *youtube*
* "L’Alahamady de l’année nouvelle Malagasy", *www.matin.mg*
* "Apetraho ny rafitra hitaizana ny ankizy", *www.madagascar-tribune.com*
* "Tetiandro. Soatoavina malagasy: ny tetiandro sy fanandroana", *tanikomadagascar.com*

## Loharano sy fanamarihana
Fiteny atika

Ny **fiteny atika** na **fiteny grika atika** dia fitenim-paritra grika tao amin' ny faritr' i Atika (Αττική / *Attikḗ*), anisan' izany ny tanànan' i Atena. Antsoina matetika hoe fiteny grika klasika izy io, ary io no fitenim-paritra nalaza teo amin' ny Tontolo Grika nandritra ny taonjato maro ary mijanona ho endrika mahazatra amin' ny fiteny ampianarina amin' ny mpianatra ny fiteny grika taloha. Io fiteny io no fototry ny fiteny grika kôine. Ny fiteny atika dia sokajina ho mpikambana na rahavavin' ny sampam-piteny iônika.