Pachypodium

Ny ***Pachypodium*** dia vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana *[[Apocynaceae]]*. Midika hoe "tongotra matevina" na "matevin-tongotra" io anarana io, noho ny fananany vatana matevina any am-potony. Ny ankamaroany eto Madagasikara dia mitondra ny anarana hoe **vontaka** na **bontaka**. Sahala amin' ny zavamaniry ao amin' ny fianakaviana *Apocynaceae* ny vontaka ka misy ranony fotsy madity toy ny fingotra sady misy alkalôida izay mety poizina mahafaty. Matevin-taho sady rakotra tsilo ary misy ravina mora mihintsana ny vontaka. Eto Madagasikara sy ao amin' ny faritra atsimo amin' i Afrika no ahitana azy.

## Karazana ao amin' ilay sokajy

Misy karazana 25 fantatra ankehitriny ny *Pachypodium*, ka ny 20 amin' ireo dia hita eto Madagasikara. Mitombo hatrany ny isan' ny karazana ekena satria novelomina avy amin' ny fanasokajiana tsy manan-kery ny *[[Pachypodium menabeum]]* ary natsofoka vao haingana tao anaty lisitra ny *[[Pachypodium makayense]]*. Misy mihevitra fa amin' ny faritra toa an' i Madagasikara dia mety mbola misy karazana tsy fantatra izay voafefy vatolampy na havoam-bato.

Ireto ny karazana *Pachypodium* misy:

* *[[Pachypodium ambongense]]*
* *[[Pachypodium baronii]]*
* *Pachypodium bicolor*
* *Pachypodium bispinosum*
* *[[Pachypodium brevicaule]]*
* *Pachypodium cactipes*
* *Pachypodium decaryi*
* *[[Pachypodium densiflorum]]*
* *Pachypodium eburneum*
* *[[Pachypodium geayi]]*
* *Pachypodium gracilius*
* *[[Pachypodium horombense]]*
* *Pachypodium inopinatum*
* *[[Pachypodium lamerei]]*
* *Pachypodium lealii*
* *[[Pachypodium makayense]]*
* *[[Pachypodium meridionale]]*
* *[[Pachypodium menabeum]]*
* *Pachypodium namaquanum*
* *[[Pachypodium rosulatum]]*
* *[[Pachypodium rutenbergianum]]*
* *Pachypodium saundersii*
* *Pachypodium sofiense*
* *Pachypodium succulentum*
* *Pachypodium windsorii*

## Faritra misy azy sy toerana aniriany

### Faritra eto amin' izao tontolo izao ahitana azy

Ny *Pachypodium* dia teratany eto Madagasikara sy ao amin' ny tapany atsimo amin' i Afrika, ahitana an' i Angôla, i Esoatiny, i Môzambika, i Namibia, i Afrika Atsimo ary i Zimbaboe.

### Toerana tiany aniriany
Ny *Pachypodium* any ao Afrika sy eto Madagasikara dia maniry amin' ny haavo isan-karazany. Manomboka amin' ny haavon' ny ranomasina izany (0 m) — izay ahitana ny karazana sasany, toa ny *P. geayi*, izay maniry eny amin' ny dongom-pasika — ka hatramin' ny 1&nbsp;600 m ho an' ny *Pachypodium lealii* any amin' ny faritra atsimo amin' i Afrika ary 1&nbsp;900 m ho an' ny *Pachypodium brevicaule* eto Madagasikara.

Ao amin' ny faritra atsimo amin' i Afrika, ny maripana tafahoatra dia manomboka amin' ny −10&nbsp;°C any amin' ny toerana sasany ka hatramin' ny 45&nbsp;°C, fa eto Madagasikara kosa dia −6 hatramin' ny 40&nbsp;°C.

Tsy dia misy dikany loatra ny famintinana ny fomban' ny rotsak' orana ho an' ny faritra atsimo amin' i Afrika sy i Madagasikara satria miovaova be ny toerana mety anirian' ny *Pachypodium* amin' ny resaka hamandoana. Amin' ny toerana sasany any amin' ny faritra atsimo amin' i Afrika dia mahatratra 75 mm ny rotsak' orana isan-taona azon' ny *Pachypodium*, fa any amin' ny toerana hafa kosa dia 1&nbsp;985 mm izany. Noho izany, ny rotsak' orana ho an' ny karazana *Pachypodium* dia miankina amin' ny faritra misy ny toerana aniriany mifandray amin' ny fiantraikan' ny Ranomasimbe Atlantika sy ny Ranomasimbe Indiana ary ny tendrombohitra isan-karazany any amin' ny faritra atsimo amin' i Afrika sy eto Madagasikara.

Ny vontaka dia maniry any amin' ny faritra misy fizaran-taona maina anatin' ny dimy ka hatramin' ny folo volana. Ohatra, fahita any amin' ny ala maina misy ravina maina izay misy fizaran-taon' ny hain-tany maharitra sy amin' ny tany feno vatosokay ny vontaka sasany.

## Anarana amin' ny teny malagasy

Ny anarana amin' ny teny malagasy anondroana ny vontakia sy ny karazana misy ao miny dia mety ho anarana iray manondro karazana iray na roa na mihoatra, mety ho anarana roa na mihoatra hanondro karazana iray.

**Lisitry ny anarana**

Indreto ny anaran' ny karazana *Pachymodium* amin' ny teny malagasy: *betono, bokalahy, bontaka, botaka, hazontavoahangy, kimondrimondry, kimondro, kimondromondro, lomo, manasindahitra, sakavirombato, salotra, salotsa, samona, saribotaka, somana, somo, somona, somono, somoy, songosonso, tsimondrimondry, tsimondromondro, tsimontsimondry, veloarivatana, vohely, vontaka, vontakabe, vontakakely, vontakambato, vontake, votasitry*. Marihina fa misy amin' ireo teny ireo ny manondro karazana maromaro ary misy ny anarana maromaro manondro karazana tokana.