Zavamaniry eto Madagasikara

Ny **zavamaniry eto Madagasikara** dia ampahany amin'ny zavamaniry eto amin'ity Nosy ity. Ny fanisana ny zavamaniry eto Madagasikara dia nahitana karazana misy lalan-dranon-kazo (*[[Tracheophyta]]*) sy tsy misy lalan-dranon-kazo (ahidrano sy briôfita) mihoatra ny 12&nbsp;000. Mbola tsy fantatra tanteraka ny momba ny holatra (*[[Fungi]]*).
Manodidina ny 83&nbsp;% amin' ny zavamaniry misy lalan-dranon-kazo eto Madagasikara dia tsy hita afa-tsy eto amin' ny Nosy. Ireo zavamaniry ireo, izay mitsinjara amin' ny fianakavian-javamaniry dimy, dia ahitana ny 85&nbsp;% amin' ny karazana ôrkide (fianakaviana *[[Orchidaceae]]*) manodidina ny 1&nbsp;000 eo ho eo, karazana palmie (fianakaviana *[[Arecaceae]]*) miisa 200 eo ho eo, karazana zaha (vondron-karazana *[[Zaha|Adansonia]]* ao amin' ny fianakaviana *[[Bombacaceae]]*) enina amin' ny valo fantatra maneran-tany, ary karazan-javamaniry famantarana an' i Madagasikara toy ny ravinala (*[[Ravinala|Ravenala madagascariensis]]*, ao amin' ny fianakaviana *[[Strelitziaceae]]*) sy ny tonga (*[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]*, ao amin' ny fianakaviana  *[[Apocynaceae]]*). Ny alamboronala (*[[Delonix regia]]*, ao amin' ny fianakaviana *[[Fabaceae]]*), izay ambolena manerana ny faritra mafana amin' izao tontolo izao, dia avy aty Madagasikara.

Io taha ambony ben' ny zavamaniry tsy hita raha tsy eto Madagasikara io dia vokatry ny fitokanan' i Madagasikara nandritra ny fotoana ela be taorian' ny nisarahany tamin' i Afrika sy tamin' ny Zana-kôntinanta Indiana tamin' ny vanim-potoanana Mesôzôika, teo anelanelan' ny 150 sy 160 sy teo anelanelan' ny 84 sy 91 tapitrisa taona lasa izay. Na izany aza dia vitsy ny tarihan-javamaniry sisa tavela avy amin' ny zavamaniry tranainy tao amin' i Gondwana; ny ankamaroan' ny vondron-javamaniry misy ankehitriny dia nifindra monina tamin' ny alalan' ny fiparitahana niampita ranomasina ela be taorian' ny fisarahan' ireo kôntinanta.
Ny 21,9 % amin' ny velaran' i Madagasikara (13 tapitrisa ha) fotsiny no misy ala. Ankoatry ny faritra rakotra ala any avaratra, dia efa ala naniry taty aoriana no sisa (simba ny ala voalohany). Ahitana ala honko, izay hita koa tsindraindray any amin' ny morontsiraka avaratra-atsinanana sy atsimo-atsinanana, ny morontsiraka andrefana. Ny fatrana no manjaka any amin' ny faritra andrefana izay maina ary ny zavamaniry misy tsilo an-tany efitra no mandrakotra ny faritra atsimo-andrefana amin' ny Nosy.

## Zavamaniry maro isan-karazany

Nofaritana ho anisan' ny toerana tsy manam-paharoa indrindra eran-tany amin' ny tontolon' ny zavamaniry i Madagasikara. Araka ny *[[Catalogue of Plants of Madagascar]]* (2018) dia fianakavian-javamaniry misy lalan-dranon-kazo (*[[Tracheophyta]]*) sy briôfita (*[[Ahidrano|Algae]]* sy *[[Volombato|Bryophita]]*) miisa 343 no voarakitra, izay ahitana karazana 12&nbsp;000 eo ho eo. Mbola tsy ampy fanadihadiana ny ankamaroan' ny vondrona zavamaniry. Amin' ny zavamaniry trakeôfita dia 83&nbsp;% no tsy hita raha tsy eto amin' ny Nosy. Fianakaviana dimy manontolo amin' ny zavamaniry roa ravin-tsimoka (dikôtiledôna) no tsy hita raha tsy eto Madagasikara: *[[Asteropeiaceae]]*, *[[Barbeuiaceae]]*, *[[Physena|Physenaceae]]*, *[[Sarcolaenaceae]]*, ary *[[Sphaerosepalaceae]]*. Farafahakeliny ny 96&nbsp;% amin' ny hazo sy hazobotry na kirihitra malagasy dia tombanana ho tsy hita afa-tsy eto Madagasikara.

### Zavamaniry misy lalan-dranon-kazo

#### Ny ''Pteridophyta''
Amin' ny *[[Pteridophyta]]* (zavamaniry tsy mamony) — ny *[[Ampanga|Filicophyta]]* (ampanga) sy ny *[[Lycopodiopsida|Lycophyta]]* ary ny havany — dia misy karazana 570 eo ho eo voafaritra eto Madagasikara; eo ho eo amin' ny antsasany amin' ireo no tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara. Amin' ny *[[Cyatheaceae]]* — ampanga hazo misy kirany, maniry amin' ny ala mando — ny telo amin' ny karazany 47 voafaritra ihany no tsy hita afa-tsy eto amin' ny Nosy. Karazana *[[Pinophyta]]* (hazokesika, sns) enina amin' ny vondron-karazana *[[Podocarpus]]* — tsy hita afa-tsy eto Madagasikara avokoa — ary *[[Cycadophyta]]* iray (*Cycas thouarsii*, izay atao amin' ny teny malagasy hoe faho na fatra) no teratany eto amin' ny Nosy.

#### Ny ''Angiospermae''
Eo amin' ny zavamaniry mamony (*Angiospermae*) dia misy karazana malagasy 320 eo ho eo ny vondrona tranainy (ANITA) sy ny *[[Magnolianae]]*, ka tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara ny 94&nbsp;% amin' ireo. Ny fianakaviana ahitana karazana betsaka indrindra dia ny *[[Annonaceae]]*, ny *[[Lauraceae]]*, ny *[[Monimiaceae]]*, ary ny *[[Myristicaceae]]*, izay miseho amin' ny endrika hazo sy hazobotry  ary vahy amin' ny ankapobeny, ankoatra ny fianakaviana be karazana *[[Piperaceae]]* (ahitana ny dipoavatra).

Tena maro isan-karazany ny karazan-javamaniry tokan-dravin-tsimoka (mônôkôtiledôna). Miisa 900 mahery ny karazana ao amin' izy ireo, ary tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara ny 85&nbsp;% amin' ireo, anisan' izany ny ôrkide (*[[Orchidaceae]]*) izay fianakaviana betsaka karazana indrindra eto amin' ny Nosy. Ahitana karazana 200 eo ho eo ny palmie (*[[Arecaceae]]*) eto Madagasikara (ny ankamaroany dia ao amin' ny vondron-karazana *[[Dypsis]]*), manan-tombo telo heny noho ny isan' ny karazana hita ao Afrika izany; tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara izy rehetra ireo, afa-tsy ny dimy.

Ny fianakavian-javamaniry tokan-dravin-tsimoka (mônôkôtiledôna) lehibe maro hafa dia ahitana ny *[[Pandanaceae]]*, misy karazana miisa 88 ao amin' ny vondron-karazana *[[Pandanus]]*, hita indrindra any amin' ny toeram-paniriana mando ka hatramin' ny tena mando, ary ny *[[Asphodelaceae]]*, izay tsy hita raha tsy eto Madagasikara, ary karazana miisa 130 mahery ao amin' ny vondron-karazana *[[Aloe]]*. Hita tsara ny *[[Poaceae]]* (bozaka, misy karazany 550 eo ho eo) sy ny *[[Cyperaceae]]* (misy karazana 300 eo ho eo) saingy ambany ny tahan' endemisma (40&nbsp;% sy 37&nbsp;% avy).

Ny ravinala (*Ravenala madagascariensis*), izay mari-pamantarana nasiônaly sy ambolena betsaka, no hany karazana malagasy ao amin' ny fianakaviana *[[Strelitziaceae]]*.

Ao amin' ny *[[Eudicotyledoneae]]* no ahitana ny ampahany betsaka amin' ny karazan-javamaniry eto Madagasikara, ary ny fianakaviana ahitana karazana betsaka indrindra dia:

* ny *[[Fabaceae]]* (662 karazana, ny 77&nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), anisan' izany ny hazo maro ao amin' ny ala malagasy, toy ny andramena (vondron-karazana *[[Dalbergia]]*);
* ny *[[Rubiaceae]]* (karazana 632, ny 92&nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), ahitana karazana *[[Psychotria]]* maherin' ny 100 sy karazana kafe (*[[Coffea]]*) 60, ny ankamaroany dia tsy fahita firy any ivelany;
* ny *[[Asteraceae]]* (karazana 535, ny 81&nbsp;% amin' izy ireo dia tsy fahita any ivelany), ahitana ny karazana tsy fahita any ivelany ao amin' ny vondron-karazana *[[Helichrysum]]* 100 mahery;
* ny *[[Acanthaceae]]* (karazana 500, ny 94 % amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), ahitana karazana 90 ao amin' ny vondron-karazana *[[Hypoestes]]*;
* ny *[[Euphorbiaceae]]* (karazana 459, ny 94&nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), indrindra ny vondron-karazana *[[Croton]]* sy *[[Euphorbia]]* izay ahitana karazana be dia be;
* ny *[[Malvaceae]]* (karazana 486 ka ny 87&nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), indrindra fa ny vondron-karazana *[[Dombeya]]* izay ahitana karazana be dia be (karazana 177 ka ny 97&nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany) ary ny 7 amin' ny karazana zaha (*[[Zaha|Adansonia]]*) 9 fantatra, ka ny 6 amin' ireo dia tsy fahita any ivelany;
* ny *[[Apocynaceae]]* (karazana 363 ahitana 93&nbsp;% tsy fahita any ivelany), anisan' izany ny tonga (*Catharanthus roseus*);
* ny *[[Melastomataceae]]* (karazana 341, ny 98&nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), miseho indrindra amin' ny endrka hazo sy ny hazobotry.

Amin' ny *[[Eudicotyledoneae]]*, ny *[[Crassula micans]]* dia ohatra iray amin' ny zavamaniry noheverina ho efa lany tamingana. Ity karazana ao amin' ny vondron-karazana *[[Crassula]]* ity dia hita voalohany tamin' ny taona 1770, saingy tamin' ny taona 2000 vao hita indray, rehefa nihevitra ny bôtanista fa lany tamingana izy io.

**Zavamaniry** **tsy misy lalan-dranon-kazo**

Ny lisitra natao tamin' ny taona 2012 dia mirakitra karazana *[[Volombato|Bryophyta]]* (volombato) miisa 751, karazana *[[Marchantiophyta|Hepaticophyta]]* miisa 390 ary karazana *[[Anthocerotophyta]]* telo. Manodidina ny 34&nbsp;% amin' ny *Bryophita* sy 19&nbsp;% amin' ny *Hepaticophyta* dia tsy fahita raha tsy eto Madagasikara. Tsy fantatra hoe firy amin' ireo karazana ireo no efa lany tamingana hatramin' ny nahitana azy ireo, ary mbola mety misy tsy fantatra isa koa.

### Ny ''Algae''
Maneho karazan-javamaniry malagasy be dia be ao amin' ny *[[Bacillariophyta]]* ny boky mitondra ny lohateny hoe *The natural history of Madagascar*. Mbola tsy fantatra tsara ny ahidrano eto Madagasikara, indrindra fa ny ahidrano bitika (*Microalgae*). Nahafahan' ny mpahay siansa nahafantatra ny fiovana paleôklimatika teto amin' ny Nosy ny antsanga anaty farihy. Karazana an-dranomamy ao amin' ny *Bacillariophyta* miisa 134 eo ho eo no fantatra, avy amin' ny angon-dilatra fôsily ny ankamaroany.

### Ny holatra sy ny savoronala

Karazana holatra (*[[Fungi]]*) maro eto Madagasikara no mbola tokony hofariparitana. Ny karazana  holatra maro no hanina eto amin' ny firenena, indrindra ao amin' ny vondron-karazana *[[Auricularia]]*, *[[Lepiota]]*, *[[Cantharellus]]* ary *[[Russula]]*. Ny ankamaroan' ny karazana ektômikôriziana dia maniry eny amin' ny fambolena kininina (*Eucalyptus*) sy hazo kesika (*Pinus*) ary koa any amin' ny alan-tapia (*Uapaca bojeri*). Ilay holatra ao amin' ny fizaràna *Chytridiomycota* atao hoe *Batrachochytrium dendrobatidis*, tompon' andraikitra amin' ny sitridiômikôzy, areti-mifindra izay mandrahona ny mponina *[[Amphibia]]* maneran-tany, dia noheverina hatry ny ela fa tsy misy eto Madagasikara. Notaterina tamin' ny taona 2010 izany ary nohamafisina avy eo tany amin' ny faritra samihafa sy tamin' ny fianakaviana sahona maro, ka nampandrenesina ny mpahay siansa amin' ny loza vaovao ho an' ireo sahona any amin' ny vondronosy izay efa atahorana ho lany tamingana.

## Jereo koa

* Biby eto Madagasikara

* Toetanin' i Madagasikara

* Jeôgrafian' i Madagasikara
* Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara

## Loharano