open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fanasokajiana klasika

Ny **fanasokajiana klasika** na **fanasokajiana lineana**, ao amin' ny siansan' ny zavaboary, dia lamina izay anasokajiana ny zavamananaina araka ny fitoviana hita maso indrindra. Ity fanasoajiana ity dia novolavolaina tamin' ny fampidirana ny rafi-damin-kevitra natolotr' i Linné nanomboka tamin' ny taona 1735. Nahazo anarana latinina vaovao ny karazan-javamananaina, anarana izay ahitana teny roa (lamin-kevitra binômialy), ary nalamina araka ambaratonga ho "vondron-karazana", "fianakaviana", "filaharana", "kilasy", "fisampanana" (na "fizaràna", ao amin' ny mikôlôjia (fandalinana ny holatra), ary "fanjakana". Antsoina hoe "klasika" ity fanasokajiana ity, fa tsy mitovy amin' ny fanasokajiana filôjenetika izay natao tamin' ny fomba ôfisialy tamin' ny taona 1950 ary mifototra indrindra amin' ny kladistika sy nisolo ny fanasokajiana nentim-paharazana amin' ny ankamaroan' ny faribolana siantifika sy akademika.

## Jereo koa

* Fanasokajian' i Cronquist

* *[[Angiosperm Phylogeny Group]]*
* Fanasokajiana filôjenetika
* Fanasokajiana APG
* Fanasokajiana APG II
* Fanasokajiana APG III
* Fanasokajiana APG IV
Fanasokajiana filôjenetika

Ny **fanasokajiana filôjenetika** na **fanasokajiana kladistika** dia endrika fanasokajiana ny zavamananaina mifototra amin' ny filôjenia. Izy io dia nipoitra avy amin' ny asan' ny sekolin' ny taksônômia izay fantatra amin' ny anarana hoe **sistematika filôjenetika** na **sistematika kladistika** na **kladisma**. Mikendry ny hamantatra ny fifandraisam-pihavanan-javamananaina misy eo amin' ny samy taksôna ity fomba fiasa ity, izany hoe ny fifandraisana eo amin' ny vondrona rahavavy/rahalahy fa tsy ny fifandraisan' ny ara-pitaranahana eo amin' ny razambe sy ny taranany, eo amin' ny vondron-javamananaina na inona na inona laharana taksônômikan' izy ireo. Tsy manaiky afa-tsy vondrona mônôfiletika ity fanasokajiana ity (klady, vondrona misy manontolo ny taranaky ny razambe iraisana farany), toy ny biby mampinono sy ny vorona, ary tsy manaiky vondrona parafiletika toy ny biby mandady na trondro (izay tsy ahitana manontolo ny taranaky ny razambeny farany), fa tsy toy ny sistematika evôlisiônista. Amin' izao fotoana izao, ny kladisma no sekolim-pisainana mibahan-toerana (na dia tsy eken' ny rehetra aza) ao amin' ny sehatra akademika, ary ny fanasokajiana filôjenetika dia nisolo ny fanasokajiana nentim-paharazana ao amin' ny ankamaroan' ny faribolana ara-tsiansa sy oniversitera (ary koa ao amin' ny fampianarana ambaratonga faharoa any Frantsa, ary na dia amin' ny fanabeazana fototra aza).

Ity fanasokajiana ity dia mifototra indrindra amin' ny famakafakana kladistika, izay fomba famerenana ny tokony ho zava-misy filôjenetika izay narafitr' i Willi Hennig ara-penitra tamin' ny taona 1950 ary navoaka tany Alemaina. Noho ny fandikana ny bokiny tamin' ny teny anglisy tamin' ny taona 1966 sy tamin' ny teny espaniôla tamin' ny taona 1968 dia nahazo mpamaky betsaka kokoa i Hennig. Nanova tanteraka ny sistematika nanomboka tamin' ny faramparan' ny taompolo 1960 io fomba fiasa io. Tamin' ny taona 1974 dia lohahevitry ny adihevitra teo amin' i Ernst Mayr (1904-2005) sy i Willi Hennig (1913-1976) ny fanasokajiana kladistika, izay dia nisy fiantraikany lehibe teo amin' ny fifandraisan' ny filôjenetisiana evôlisiônista sy ny kladista. Naely tamin' ny teny frantsay ny kladistika tamin' ny tana 1980, ka nitarika ho amin' ny fanaparitahana ny foto-ptsipiky ny fanasokajiana kladistika any ivelan' ny sehatra akademika. Mandinika ny endri-toetra rehetra amin' ny ambaratonga rehetra ka manome azy ireo sanda mitovy ny famakafakana kladistika izay fototry ity fanasokajiana ity: toetra makrôskôpika sy mikrôskôpika avy amin' ny anatômia ampitahaina avy amin' ny embriôlôjia, toetra môlekiolary avy amin' ny biôsimia sy avy amin' ny biôlôjia môlekiolary, ary koa ny angona avy amin' ny paleôntôlôjia. Manondro sekolim-pisainana ny kladisma, koa noho izany dia manana dikany mivelatra kokoa noho ny famakafakana kladistika (na fomba fiasa kladistika), ary ampiasain' ny sistematisiana avy amin' ny sekoly taksônômika hafa, toy ny evôlisiônisma, ny famakafakana kladistika.

## Jereo koa

* Fanasokajiana Klasika

* Fanasokajian' i Cronquist

* Angiosperm Phylogeny Group
* Fanasokajiana APG
* Fanasokajiana APG II
* Fanasokajiana APG III
* Fanasokajiana APG IV
Fanasokajian' i Cronquist

Ny **Fanasokajian' i Cronquist** dia fanasokajiana taksônômikan' ny zavamaniry mamony (Angiosmermae). Noforonin' ilay bôtanista amerikana Arthur John Cronquist izy io tao amin' ny andian-dahatsoratra sy lahatsoratra maromaro, anisan' izany ny *The Evolution and Classification of Flowering Plants* (1968; edisiôna faharoa, 1988) ary ny *An Integrated System of Classification of Flowering Plants* (1981). Mitsinjara ny zavamaniry mamony ho kilasy roa lehibe ny Fanasokajian' i Cronquist, dia ny *[[Magnoliopsida]]* (roa ravin-tsimoka na dikôtiledôna) sy ny *[[Liliopsida]]* (tokan-dravin-tsimoka na mônôkôtiledôna). Ao anatin' ireo kilasy ireo dia atambatra ho zana-kilasy ny filaharana mifandray. Na dia nampiasaina be aza io fanasokajiana io tamin' ny endriny tany am-boalohany sy tamin' ny endriny nasiam-panamboarana, dia maro ny bôtanista ankehitriny no mampiasa ny fanasokajian' ny *[[Angiosperm Phylogeny Group]]* ho an' ny filaharana sy ny fianakavian-javamaniry mamony, izay novolavolaina voalohany tamin' ny taona 1998. Ny Fanasokajian' i Cronquist araka ny nampahafantarana azy ao amin' ny *An Integrated System of Classification of Flowering Plants* (1981) dia nahitana filaharana 64 sy fianakaviana 321 ao amin' ny kilasy *Magnoliopsida*, ary filaharana 19 sy fianakaviana 65 ao amin' ny kilasy *Liliopsida*.

## Jereo koa

* Fanasokajiana Klasika
* Fanasokajiana filôjenetika

* Fanasokajiana APG
* Fanasokajiana APG II
* Fanasokajiana APG III
* Fanasokajiana APG IV
Missionario José Olímpio

**José Olímpio Silveira Moraes** (teraka ny 11 Desambra 1956 tao Itu), fantatra kokoa amin'ny anarana hoe **José Olímpio** na **Missionario José Olímpio**, dia mpanao politika breziliana, mifandray amin'ny  *Igreja Mundial do Poder de Deus (Fiangonana Maneran-tany momba ny Herin'Andriamanitra*). Mifandray amin'ny Antoko Liberaly (PL) izy. 

Niasa ho solombavambahoaka federaly roa tao amin'ny fanjakan'i  izy, teo anelanelan'ny taona 2011 sy 2019; mpanolotsaina tanàna tao Itu sy São Paulo nandritra ny fe-potoana maro izy. Tamin'ny Desambra 2025, niverina ho solombavambahoaka federaly tao São Paulo izy.

## Jereo koa
Etnôbiôlôjia

Ny **etnôbiôlôjia** dia taranja ao amin' ny antrôpôlôjia izay mandalina ny fifandraisana ara-kolontsaina taloha na ankehitriny eo amin' ny tontolon' ny zavamananaina, na ​​zavamaniry izany na biby, sy ny olombelona.

## Zana-taranja ao amin' ny etnôbiôlôjia
Misy sampana maromaro izy io:

* ny etnôbôtanika (fandalinana ny fifandraisan' ny olombelona sy ny zavamaniry);
* ny antrôpôzôôlôjia na etnôzôôlôjia (fandalina ny fifandraisana eo amin' ny tontolon' ny biby sy ny fiarahamonin' olombelona);
* arkeôzôôlôjia (fandalinana ny tantaran' ny fifandraisana ara-boajanahary sy ara-kolontsaina eo amin' ny olombelona sy ny karazam-biby ankehitriny na efa lany tamingana vao haingana);
* ny etnôfarmakôlôjia (fandalinana ny akora rehetra avy amin' ny zavamaniry, ny biby, na ny mineraly ary ny fampiasana izany amin' ny fitsaboana sy ny fisorohana ary ny famantara soratr' aretina);
* ny etnôentômôlôjia (fandalinana ny fifandraisan' ny bibikely sy ny olombelona);
* ny etnômikôlôjia (fandalinana ny anjara asan' ny holatra eo amin' ny fiarahamonin' olombelona);
* ny etnôekôlôjia (fandalinana ny fomba fahafantaran' ny fiarahamonin' olombelona ny rohivoary manodidina azy sy ny fifandraisany amin' ny tontolo iainany);
* ny etnôtaksônômia (fandalinana ny fanasokajiana ny zavamananaina (taksônômia) nofaritan' ny vondrom-poko tsirairay sy ampiasainy).

## Jereo koa

* Antrôpôlôjia
* Arkeôlôjia
* Bôtanika
* Ekôlôjia

* Etnôlôja
* Etnôsiansa
* Entômôlôjia
* Farmakôlôjia
* Mikôlôjia
* Taksônômia
* Zôôlôjia
Samba em Berlim

**Samba any Berlin** (lohateny tany am-boalohany amin'ny teny portogey: **Samba em Berlim**) dia sarimihetsika hatsikana mozika breziliana tamin'ny 1943 notarihin'i Luiz de Barros ary nilalaovan'i Mesquitinha, Laura Suarez ary Dercy Gonçalves.

Sarimihetsika Ady Lehibe Faharoa izay anisan'ny fomban-drazana malaza amin'ny chanchadas izy io, mikendry ny haneso an'i  izay niady tamin'i  ankehitriny.

## Lazao
*Mesquitinha
*Laura Suarez
*Dercy Gonçalves
*Léo Albano
*Brandão Filho
*Manoel Rocha
*Grande Otelo
*Jesus Ruas
*Zbigniew Ziembinski
*Grijo Sobrinho
*Matilde Costa
*Túlio Berti

## jereo koa
Olimpio Araujo Junior

**Olimpio Araújo Junior** (teraka tamin'ny 6 Oktobra 1976 tao Curitiba), dia mpandraharaha sady mpanao politika breziliana izy. Tamin'ny taona 2024, voafidy ho mpanolotsaina tao Curitiba ho an'ny Antenimieram-pirenena faha-19 (2025-2028) izy tamin'ny vato 7.732 ho an'ny Antoko Liberaly (PL).

Pejy fandraisana: Pejy any Olimpio

## Jereo koa
Burgenland

**Burgenland** dia  fanjakana federaly tenan'i Eisenstadt ao .

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 301.819 mponina.

## Tanàna lehibe
*Eisenstadt

## Jereo koa
* Aotrisy
** Eisenstadt

## Tsiahy
Piperales

Ny **Piperales** dia filaharan-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka izay ahitana karazana ekena 4&nbsp;170 izay ahitana ny fianakaviana *[[Piperaceae]]*. Nampidirina ao na nesorina avy ao tamin' ny fomba samihafa ny fianakaviana hafa dia rehefa nandeha ny fotoana. Ny karazan-javamaniry tena fantatra ao anatin' io filaharana io dia ny *Piper nigrum* (dipoavatra mainty), ny *Piper methysticum*, ny karazana maro ao amin' ny *Peperomia*, ny *Peperomia pellucida*, ary ny *Asarum*. Zavamaniry ahitra manana voniny kely indrindra ny fianakaviana roa (*Piperaceae* sy *Saururaceae*) tsy misy fonon-taovam-pananahana.

## Fianakaviana
Ao amin' ny fanasokajian' i Cronquist (1981) dia misy fianakaviana telo ny ao amin' ny filaharana Piperales:

* *Chloranthaceae*
* *[[Piperaceae]]*
* *Saururaceae*

Ny fanasokajiana APG (1998) dia nanova ny firafitra anatin' ity filaharana ityfamille *Aristolochiaceae*

* *Lactoridaceae*
* *[[Piperaceae]]*
* *Saururaceae*

Ao amin' ny fanasokajiana APG II (2003) sy fanasokajiana APG III (2009), dia nitarina ny famaritna azy:

* *Aristolochiaceae*
* *Hydnoraceae*
* *Lactoridaceae*
* *[[Piperaceae]]*
* *Saururaceae*

Ny fanasokajiana APG IV (2016) dia nanamboatra ny firafitr' ilay filaharana:

* *Aristolochiaceae* (anisan' izany ny *Asaraceae* sy ny *Hydnoraceae* ary ny *Lactoridaceae*)
* *[[Piperaceae]]*
* *Saururaceae*
Marfrig

**Marfrig** (na *Mafrig Global Foods S.A.*) no orinasa sakafo breziliana fahatelo lehibe indrindra, aorian'ny JBS S.A. sy Brasil Foods, ary iray amin'ireo mpamokatra hen'omby lehibe indrindra eran-tany. Ao São Paulo no misy ny foiben'ny orinasa.

Ny orinasany fototra dia ny fanodinana hena (hen'omby, kisoa, zanak'ondry ary akoho amam-borona). Manana toeram-pamokarana any amin'ny firenena 17 ny vondrona ary miasa any amin'ny firenena 160 eo ho eo manerantany. Iray amin'ireo mpanohana ofisialy ny fiadiana ny amboara eran-tany FIFA 2010 tany Afrika Atsimo sy ny fiadiana ny amboara eran-tany FIFA 2014 tany  ny orinasa.

## Tantara
Niorina tamin'ny taona 1986 ny Marfrig ho mpaninjara hen'omby ho an'ny rojo fisakafoanana. Nanomboka tamin'ny taona 2005, nanomboka niitatra eran-tany ny orinasa, nividy orinasa tany Arjentina, Silia ary Orogoay.

Voasokajy tao amin'ny Bovespa Index ny Marfrig nanomboka tamin'ny taona 2007. Tamin'ny taona 2008, nividy ny *Moy Park*, mpamokatra akoho lehibe indrindra any Irlandy izy. Roa taona taty aoriana, nividy ny *Keystone Foods*, mpamokatra hena amerikana. Tamin'ny taona 2020, nividy ny *National Beef*, iray amin'ireo mpifaninana lehibe indrindra amin'ny tsena hen'omby any Amerika Avaratra, ny Marfrig.
Fonon-taovam-pananahana (zavamaniry)

Ny **fonon-taovam-pananahana** dia fonosana miaro ny taovam-pananahana ao amin' ny vonin-javamaniry (lahimbony sy vavimbony). Tafiditra ao anatin' izany ny vondron-dravimbony voaforon' ny ravimbony sy misahana asa momba ny famaitso, avy eo ny vondrom-pelambony misy felam-bony (manify sy miloko) izay mahasarika biby mpamindra vony.

## Jereo koa

* Lisitry ny taovan-javamaniry
Laurales

Ny **Laurales** dia fiaharan-javamaniry mamony sy roa ravin-tsimoka. Izy ireo anisan' ny  Magnoliidae na Magnolianae, ka mifandray amin' ny Magnoliales. Ity filaharana ity dia misy karazana 2&nbsp;500 hatramin' ny 2&nbsp;800 izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana eo anelanelan' ny 85 sy 90, izay mitsinjara amin' ny fianakaviana fito na valo izay ahitana hazo sy hazobotry. Ny ankamaroan' ny karazana ao aminy dia maniry any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly, na dia misy vondron-karazana vitsivitsy aza tonga any amin' ny faritra manana toetany antonony. Ny karazana fantatra indrindra amin' ity filaharana ity dia ny ao amin' ny fianakaviana Lauraceae (ohatra ny laorely (*Laurus nobilis*), ny kanelina (*Cinnamomum*), ny zavôka (*Persea americana*), ary ny *Sassafras*), ary koa ny hazo madinika *Calycanthus* fanao haingon-trano (ao amin' ny *Calycanthaceae*).

## Lisitry ny fianakaviana
Ao amin' ny fanasokajiana klasika (1981), dia misy fianakaviana valo ny filaharana Laurales:

* *Amborellaceae* (tsy ahitana afa-tsy ny *Amborella trichopoda*)
* *[[Calycanthaceae]]*
* *[[Gomortegaceae]]*
* *[[Hernandiaceae]]*
* *Idiospermaceae*
* *[[Lauraceae]]*
* *[[Monimiaceae]]*
* *Trimeniaceae*

Ao amin' ny fanasokajiana APG (1998) sy ny fanasokajiana APG II (2003) ary ny fanasokajiana APG III (2009) izay fanasokajiana filôjenetika dia misy fianakaviana fito ny filaharana Laurales:

* *Atherospermataceae*
* *[[Calycanthaceae]]* (nampidirana ny *Idiospermaceae* izay hita tao amin' ny fanasokajiana klasika).
* *[[Gomortegaceae]]*
* *[[Hernandiaceae]]*
* *[[Lauraceae]]*
* *[[Monimiaceae]]*
* *Siparunaceae*

Ao amin' ny fanasokajiana APG III (2009) dia namorona filaharana manokana (Amborellales) ny fianakavian*a Amborellaceae* izay tsy ahitana afa-tsy ny karazana *Amborella trichopoda*. Ny *Trimeniaceae* kosa dia nampidirina ao amin' ny filaharana Austrobaileyales.

## Jereo koa

* *[[Magnoliidae]]*
* *[[Magnolianae]]*
* Magnoliales

* Amborellales
* Austrobaileyales
Magnoliidae

Ao amin' ny fanasokajiana filôjenetikan' ny Angiospermae (zavamaniry mamony), ny **Magnoliidae** dia klady manan-danja mampivondrona zavamaniry misy voniny tsy manana afa-tsy fisokafana tokana. Satria anarana tsy ara-dalàna ny teny hoe "Magnoliidae", ny Angiosperm Phylogeny Group dia nanondro tao amin' ny famoahana fanampiny fa io vondrona io dia mifanitsy amin' ny renifilaharana **Magnolianae**. Tsy hita ao amin' ny fanasokajian' i Cronquist (1981) io taksôna io.

## Fanasokajiana

### Fansokajiana ivelany

* Plantae
** Tracheophyta
*** Angiospermae
**** Magnoliidae/Magnolianae

### Fanasolajiana anatiny
Inty ny lisitry ny filaharana ao amin' ny Magnoliidae na Magnolianae araka ny fanasokajiana APG III (2009):

* *Canellales* Cronquist, 1957;
* *[[Laurales]]* Juss. ex Bercht. & J.Presl, 1820;
* *Magnoliales* Juss. ex Bercht. & J.Presl, 1820;
* *[[Piperales]]* Bercht. & J.Presl, 1820.

Ny filaharana *Chloranthales* Mart., 1835 dia tafiditra ao anatin' ity renifilaharana ity araka ny ITIS. Ny karazana *Lactoris fernandeziana* ao amin' ny Piperales dia indraindray dia sokajiana misaraka amin' ny Lactoridales Takht. ex Reveal, 1993.
Mirim Doce

I **Mirim Doce** dia kaominina ao Brazila, ao amin'i  .

## Jeografia
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 336,31 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 2.513.

## Toekarena
Mirim Doce dia mpamokatra vary lehibe any , ary mamokatra 12.000 taonina amin’ny 2000 ha.
Eudócia Caldas

**Eudócia Maria Holanda de Araújo Caldas** (teraka ny 28 Aogositra 1964 tao Ibateguara),  dia Dokotera, polisy miaramila, senatera sy mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i . 

Mifandray amin'ny Antoko Liberaly, Loholona ho an'i  izy hatramin'ny nametrahan'i Rodrigo Cunha (Podemos-AL) tamin'ny Desambra 2024.

## Jereo koa
Apollonias

Ny ***Apollonias*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Lauraceae]]*. ao amin' ny filaharana Laurales. Ahitana karazana aotra hatramin' ny 10 ity vondron-karazana ity, miankina amin' ny famaritana. Namindra ny ankamaroan' ny karazana ao aminy ho ao amin' ny *[[Beilschmiedia]]* ny fikarohana vao haingana. Teratany any amin' ny vondron-nosy Canarias sy Madeira ireo zavamaniry ireo, izay hazo sy hazobotry. Nahita ny fanadihadiana filôjenetika natao vao haingana fa ao anisan' ny vondron-karazana *[[Persea]]* ny *Apollonias barbjuana* izay tao aminy taloha, ary nomena ny anarana hoe *Persea barbujana*. Heverin' ny ny ''Plants of the World Online'' ho taksôna tsy voasokajy ny *Apollonias arnottii*, izay tsy hita afa-tsy any Ghats Andrefana any India.

## Karazana

* *Apollonias* *arnottii* Nees (tsy voasokajy any amin' ny vondrona hafa)
* *Apollonias* *barbujana* (Cav.) A.Braun (= *Apollonias* *canariensis* (Willd.) Nees; = *Persea barbujana* (Cav.) Mabb. & Nieto Fel.)
* *Apollonias*  *grandiflora* Kosterm. (= *Beilschmiedia velutina* (Kosterm.) Kosterm.)
* *Apollonias* *madagascariensis* (Baill.) Kosterm. (= *[[Beilschmiedia madagascariensis]]* (Baill.) Kosterm.)
* *Apollonias* *microphylla* Kosterm. (= *Beilschmiedia microphylla* (Kosterm.) Kosterm.)
* *Apollonias* *oppositifolia* Kosterm. (= *[[Beilschmiedia opposita]]* Kosterm.) – voakoromanga;
* *Apollonias* *sericea* Kosterm. (= *Beilschmiedia sericans* Kosterm.)
* *Apollonias* *velutina* Kosterm. (= *Beilschmiedia velutina* (Kosterm.) Kosterm.)
* *Apollonias* *zeylanica* (= *Beilschmiedia wightii* (Nees) Benth. ex Hook.f.)

## Jereo koa

* *[[Beilschmiedia]]*
* *[[Persea]]*
Wikipedia amin' ny teny amharika

Ny ***Wikipedia amin' ny teny amharika*** dia fanontana amin' ny fiteny amharika ny Wikipedia. Amin' ny teny amharika dia atao hoe **አማርኛ ውክፔድያ** / *ʾAmharəñña Wǝk’pedia* izy io. Anisan' ny vondrom-piteny etiôsemitika ny fiteny amharika izay ampiasaina any Etiôpia. Natomboka tamin' ny Desambra 2002 ny *Wikipedia amin' ny teny amharika* ary niasa tanteraka tamin' ny Desambra 2004. Tamin' ny 12 Janoary 2026 dia misy lahatsoratra 15&nbsp;511 ny fanontana amin' ny teny amharika sady nanana mpandray anjara 54&nbsp;089, anisan' izany ny mpandray anjara mavitrika 114 sy ny mpitantana 1.

## Antontanisa
Tamin' ny Marsa 2012 dia nisy lahatsoratra 11&nbsp;500 teo ho eo ny *Wikipedia amin' ny teny amharika*. Tamin' ny 20 Septambra 2022 dia nisy lahatsoratra 15&nbsp;055 izy io ary nahitana mpandray anjara 39&nbsp;683, anisan' izany ny mpandray anjara mavitrika 57 sy ny mpitantana 2. Tamin' ny 31 Aogositra 2024 dia nisy lahatsoratra 15&nbsp;375 sy nanana mpandray anjara 48&nbsp;546 ny *Wikipedia amin' ny teny amharika*, anisan' izany ny mpandray anjara mavitrika 52 sy ny mpitantana 1.

## Jereo koa

* *[[Wikipedia amin' ny teny haosa]]*

* ''Wikipedia amin' ny teny malagasy''
* ''Wikipedia amin' ny teny soahily''
* ''Wikipedia amin' ny teny iôroba''
* ''Wikipedia amin' ny teny igbô''
* *[[Wikipedia amin' ny teny folany]]*

## Rohy ivelany

* Sehatra ôfisialy; ''am.wikipedia.org''
Wikipedia amin' ny teny haosa

Ny ***Wikipedia amin' ny teny haosa*** dia fanontana amin' ny teny haosa ny Wikipedia. Amin' ny teny haosa ity rakipahalalana ity dia atao hoe ***Wikipedia a harshen Hausa***. Anisan' ny sampam-piteny tsadika ampiasaina any Nizerià sy any Nizera ny fiteny haosa. Tamin' ny Jona 2002 no natomboka tamin' ny fomba ôfisialy ny fanontana ity *Wikipedia* ity, saingy tamin' ny Janoary 2005 no nosoratana ny lahatsoratra voalohany. Tamin' ny 12 Janoary 2026 dia nanana lahatsoratra miisa 86&nbsp;532 ny *Wikipedia* *amin' ny teny haosa* ary nisy mpandray anjara miisa 40&nbsp;840, anisan' izany ny mpandray anjara mavitrika 260 sy ny mpitantana 15. Io no hany fanontana ny *Wikipedia* amin' ny fiteny tsadika, sy laharana faha-4 amin' ny *Wikipedia* amin' ny fiteny afrô-aziatika, ary laharana faha-4 amin' ny *Wikipedia* amin' ny fiteny afrikanina. Tamin' ny 12 Janoary 2026 izy io dia tao aorian' ny ''Wikipedia'' ''amin' ny teny malagasy'' (lahatsoratra 101&nbsp;818) sy ny ''Wikipedia amin' ny teny soahily'' (lahatsoratra 104&nbsp;157) ary nialoha ny ''Wikipedia'' ''amin' ny teny iôroba'' (lahatsoratra 36&nbsp;436) sy ny ''Wikipedia amin' ny teny amharika'' (lahatsoratra 15&nbsp;511).

## Antontanisa
Tamin' ny Oktobra 2021, ny *Wikipedia amin' ny teny haosa* dia nanana lahatsoratra 12&nbsp;424 sy mpampiasa voasoratra anarana 15&nbsp;010, ka izany no fanontana *Wikipedia* amin' ny teny faha-145 raha ny isan' ny lahatsoratra no heverina ary faha-183 raha ny isan' ny mpampiasa voasoratra anarana no heverina, ao amin' ny *Wikipedia* samihafa misa 303. Tamin' ny 4 Oktobra 2022, ny *Wikipedia amin' ny teny haosa* dia nisy lahatsoratra 18&nbsp;933 ary nisy mpandray anjara 19&nbsp;078, anisan' izany ny mpandray anjara mavitrika 146 sy mpitantana 5. Tamin' ny 29 Septambra 2024, io *Wikipedia* io diai nisy lahatsoratra 50&nbsp;338 ary nisy mpandray anjara 31&nbsp;235, anisan' izany ny mpandray anjara mavitrika 214 sy mpitantana 9.

## Rohy ivelany

* Tranonkala ôfisialy: https://ha.wikipedia.org

## Jereo koa

* ''Wikipedia amin' ny teny malagasy''
* ''Wikipedia amin' ny teny soahily''
* ''Wikipedia amin' ny teny iôroba''
* ''Wikipedia amin' ny teny amharika''
* ''Wikipedia amin' ny teny igbô''
* *[[Wikipedia amin' ny teny folany]]*
Wikipedia amin' ny teny folany

Ny ***Wikipedia amin' ny teny folan''y''' dia endriky ny [[Wikipedia]] amin' ny [[Fiteny fola|teny]] [[Fiteny fola|folany]], Amin' ny teny folany izy io dia atao hoe ***Wikipedia Fulfude**'. Ao amin' ny sampana atlantikan' ny fianakaviam-piteny nizerô-kôngôley ny fiteny folany sady sy ampiasaina any amin' ny firenena any Afrika Andrefana maro toa an' i Borkina Fasô, i Kamerona, i Gambia, i Ginea, i Ginea-Bisao, i Maly, i Nizera, i Nizerià, ary i Senegaly. Natomboka tamin' ny Aogositra 2004 ny *Wikipedia amin' ny teny folan*y, ary nanomboka niasa tamin' ny Jona 2005 raha ny marina. Tamin' ny 12 Janoary 2026 dia nisy lahatsoratra 13&nbsp;496 ary nanana mpandray anjara 12&nbsp;502 ity *Wikipedia* ity*,* anisan' izany ny mpandray anjara mavitrika 30 sy ny mpitantana 3.

## Antontanisa
Tamin' ny 28 Septambra 2024 dia nisy lahatsoratra 4&nbsp;083 ny *Wikipedia amin' ny teny folan*y sady nisy mpandray anjara 10&nbsp;009, anisan' izany ny mpandray anjara mavitrika 41 sy ny mpitantana 2. Tamin' ny 23 Marsa 2025 dia nisy lahatsoratra 8&nbsp;112 sady nisy mpandray anjara 10&nbsp;887 ilay rakipahalalana, anisan' izany ny mpandray anjara mavitrika 44 sy ny mpitantana 3. Tamin' ny 4 Septambra 2025 dia nisy lahatsoratra 11&nbsp;063 sady nisy mpandray anjara 11&nbsp;709 ilay rakipahalalana, anisan' izany ny mpandray anjara mavitrika 47 sy mpitantana 3.

## Rohy ivelany

* Sehatra ôfisialy: https://ff.wikipedia.org

## Jereo koa

* ''Wikipedia amin' ny teny malagasy''
* ''Wikipedia amin' ny teny soahily''
* ''Wikipedia amin' ny teny iôroba''
* ''Wikipedia amin' ny teny amharika''
* *[[Wikipedia amin' ny teny haosa]]*

* *[[Wikipedia amin' ny teny igbô]]*
Racing Strasbourg

Ny **Racing Club de Strasbourg Alsace**, nafohezina hoe **RC Strasbourg**, dia klioba baolina kitra frantsay naorina tamin'ny 1906 tamin'ny anarana hoe *FC Neudorf*, nomena anarana avy amin'ny distrikan'i Strasbourg. Nilalao ny lalao ofisialy voalohany tamin'ny 1909 niaraka tamin'ny federasiona alemà izy, talohan'ny nandraisany ny anarana hoe "Racing Club de Strasbourg" sy nandraisany anjara tamin'ny fifaninanana nokarakaraina tany Frantsa tamin'ny 1919.

## Jereo koa
Caesalpiniaceae

Ny ***Caesalpiniaceae*** dia fianakavian-javamaniry mamony ao amin' ny filaharana Fabales. Ity fianakaviana ity dia nisy tao amin' ny fanasokajiana klasikan' i Cronquist (1981). Tsy misy intsony ao amin' ny fanasokajiana filôjenetika APG II (2003), izay mametraka ity fianakaviana ity ho amin' ny laharan' ny zana-pianakaviana: ny *[[Caesalpinioideae]]* ao amin' ny fianakaviana *[[Fabaceae]]*. Noho izany dia mitovy amin' ny an' ny zana-pianakaviana *Caesalpinioideae* ny vondron-karazana ao amin' ny fianakaviana *Caesalpiniaceae*. Ahitana karazana 2&nbsp;500 hatramin' ny 3&nbsp;000 ny fianakaviana *Ceasalpiniaceae*. Ny karazana ao amin' io fianakaviana taloha io (na zana-pianakaviana vaovao), amin' ny ankapobeny dia hazo na hazobotry maniry amin' ny tany trôpikaly sy sobtrôpikaly, any amin' ny tapany avaratra amin' i Aostralia, ary koa any amin' ny faritra atsimo amin' i Afrika.

## Jereo koa

* *[[Fabaceae]]*.

* *[[Caesalpinioideae]]*
Polygalales

Ny **Polygalales** dia filaharan-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka araka ny fanasokajiana klasikan' i Cronquist (1981), ary misy fianakaviana fito. Nofoanana ity filaharana ity ao amin' ny fanasokajiana filôjenetika ary notsinjaraina amin' ny filaharana maro (Fabales, Malpighiales, Myrtales, Zygophyllales, Oxalidales) ny zavamaniry ao aminy.

## Fanasokajiana

### Fanasokajian' i Cronquist
Misy fianakaviana fito ny Polygalales, araka ny fanasokajiana klasikan' i Cronquist:

* *[[Krameriaceae]]*;
* *[[Malpighiaceae]]*;
* *[[Polygalaceae]]*;
* *[[Tremandraceae]]*;
* *[[Vochysiaceae]]*;
* *[[Xanthophyllaceae]]*.

### Fanasokajiana filôjenetika
Ao amin' ny fanasokajiana filôjenetika APG II (2003) sy APG III (2009), dia tsy misy io filaharana io, araka izao:

Nafindra ao amin' ny filaharana Zygophyllales ny *[[Krameriaceae]]*. Nafindra ao amin' ny filaharana Malpighiales ny *[[Malpighiaceae]]* sy ny *[[Trigoniaceae]]*. Nafindra ao amin' ny filaharana Fabales ny *[[Polygalaceae]]*.  Foana tanteraka ny *[[Tremandraceae]]* ka nafindra ao amin' ny fianakaviana *[[Elaeocarpaceae]]* ao amin' ny filaharana Oxalidales ny vondron-karazana tao aminy. Nafindra ao amin' ny filaharana Myrtales ny *[[Vochysiaceae]]*. Nofoanana ny *[[Xanthophyllaceae]]* ka lasa vondron-karazana *Xanthophyllum* izay napetraka ao amin' ny fianakaviana *[[Polygalaceae]]* ao amin' ny filaharana Fabales.
## Jereo koa
* Zygophyllales
* Fabales
* Oxalidales
* Myrtales
* Malpighiales
Myrtales

Ny **Myrtales** dia filaharan-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka. Misy fianakaviana 9 ka hatramin' ny 14 ity filaharana ity arakaraka ny fanasokajiana. Ao amin' ny fanasokajiaa klasikan' i Cronquist (1981), dia misy fianakaviana 12 izy io fa 

## Fanasokajiana

### Fanasokajiana klasika
Ao amin' ny fanasokajiaa klasikan' i Cronquist (1981), dia misy fianakaviana 12 izy io:

* *[[Combretaceae]]*
* *[[Crypteroniaceae]]*
* *[[Lythraceae]]*
* *[[Melastomataceae]]* (na *Melastomaceae* amin' ny mpanoratra sasany)
* *[[Myrtaceae]]*
* *[[Oliniaceae]]*
* *[[Onagraceae]]*
* *[[Penaeaceae]]*
* *[[Punicaceae]]*
* *[[Sonneratiaceae]]*
* *[[Thymelaeaceae]]*
* *[[Trapaceae]]*

### Fanasokajiana filôjrenetika
Ao amin' ny fanasokajiana filôjenetika APG (1998), ny firafiny dia niova toy izao manaraka izao:

* *[[Alzateaceae]]*
* *Combretaceae*
* *Crypteroniaceae*
* *[[Heteropyxidaceae]]*
* *Lythraceae* (tafiditra ao ny *Sonneratiaceae* sy ny *Trapaceae*)
* *Melastomataceae*
* *Memecylaceae*
* *Myrtaceae*
* *Oliniaceae*
* *Onagraceae*
* *Penaeaceae*
* *[[Psiloxylaceae]]*
* *[[Rhynchocalycaceae]]*
* *[[Vochysiaceae]]*

Ao amin' ny fanasokajiana filôjenetina APG II (2003), ity famaritana io dia nisy fanovana kely:

* *Alzateaceae*
* *Combretaceae*
* *Crypteroniaceae*
* *Heteropyxidaceae*
* *Lythraceae*
* *Melastomataceae*
* [+/- *Memecylaceae*]
* *Myrtaceae*
* *Oliniaceae*
* *Onagraceae*
* *Penaeaceae*
* *Psiloxylaceae*
* *Rhynchocalycaceae*
* *Vochysiaceae*

Manaiky ny fianakaviana *Memecylaceae* ny *Angiosperm Phylogeny Website* (29 Aprily 2007), saingy tsy manaiky ny fianakaviana *Psiloxylaceae*.

Mametraka ity filaharana ity ho ao anatin' ny Malvidae (fa tsy eo ambanin' ny Rosidae mivantana araka ny fanasokajiana APG II (2003) ny fanasokajiana APG III (2009), ary ao amin' ity fanasokajiana ity dia niova toy izao ny famaritana azy:

* *Alzateaceae* S.A.Graham (1985)
* *Combretaceae* R.Br. (1810)
* *Crypteroniaceae* A.DC. (1868)
* *Lythraceae* J.St.-Hil. (1805)
* *Melastomataceae* Juss. (1789) (tafiditra ao ny *Memecylaceae* DC.)
* *Myrtaceae* Juss. (1789) (incluant *Heteropyxidaceae* Engl. & Gilg, *Psiloxylaceae* Croizat)
* *Onagraceae* Juss. (1789)
* *Penaeaceae* Sweet ex Guill. (1828) (tafiditra ao ny *Oliniaceae* Arn. sy ny *Rhynchocalycaceae* L.A.S. Johnson & B.G.Briggs)
* *Vochysiaceae* A.St.-Hil. (1820)
Zygophyllales

Ny **Zygophyllales** dia filaharan-javamaniry mamony sy roa ravin-tsimoka nampidirin' ny *[[Angiosperm Phylogeny Website]]* (fanasokajiana filôjenetika), izay ahitana fianakaviana roa, dia ny *[[Zygophyllaceae]]* sy ny *[[Krameriaceae]]*. Tsy nisy tao amin' ny fanasokajiana klasika' i Cronquist ity filaharana ity.

## Fanasokajiana

### Fianakaviana

#### Ny ''Zygophyllaceae''
Ahitana vondron-karazana 22 izay miparitaka eran' izao tontolo izao ny *[[Zygophyllaceae]]*, indrindra any amin' ny faritra manana toetany antonony sy mafana. Hazobotry sy hazo ary zavamaniry ahitra izy ireo ary matetika misy rantsana be tonony ary indraindray be tsilo.

#### Ny ''Krameriaceae''
Tsy manana afa-tsy vondron-karazana tokana, dia ny *[[Krameria]]*, ny *[[Krameriaceae]]*, ahitana karazana miisa 17, izay hazobotry katsentsitra na zavamaniry ahitra maharitra iray na roa taona.

Ireo fianakaviana roa ireo dia napetraky ny fanasokajiana filôjenetika APG II (2003) eo am-pototry ny Fabidae, izany hoe tsy misy filaharana. Nohamafisin' ny fanasokajiana APG III (2009) ny mampitombina azy. Tao amin' ny fanasokajian' i Cronquist, ny zavamaniry ao amin' ny fianakaviana *Zygophyllaceae* dia tafiditra ao anatin' ny filaharana Sapindales, ary ny *Krameriaceae* tao anatin' ny Polygalales.
## Jereo koa
* Polygalales
2023

Ireo zava-nitranga, ireo olon-teraka ary ireo olona maty tamin'ny taona  ny kalandrie Gregôriana.
## Zava-nitranga

## Teraka tamin'ny taona

## Maty tamin'ny taona
Combretaceae

Ny ***Combretaceae*** dia fianakavian-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka, ao amin' ny filaharana Myrtales. Ahitana karazana efa ho 600 eo ho eo mitsinjara amin' ny vondron-karazana manodidina ny 10. Matetika izy ireo no hazo, hazobotry, na vahy, ny sasany maniry amin' ny faritra maina, ary miparitaka be any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly.

## Lisitry ny karazana
Ity ny lisiry ny vondron-karazana araka ny *[[Angiosperm Phylogeny Website]]* (1 Jona 2010):

* *Anogeissus* (DC.) Wall.
* *Buchenavia* Eichler
* *Bucida* L.
* *[[Calopyxis]]* Tul.
* *[[Combretum]]* Loefl. (= *Meiostemon,* *Quisqualis*, *Thiloa* Eichler)
* *Conocarpus* L.
* *Dansiea* Byrnes
* *Getonia* Roxb. (= *Calycopteris*)
* *Guiera* Adans. ex Juss.
* *Laguncularia* C.F.Gaertn.
* *Lumnitzera* Willd.
* *Macropteranthes* F.Muell.
* *Meiostemon* Exell & Stace, 
* *Pteleopsis* Engl.
* *Quisqualis* L.
* *Ramatuela* Kunth
* *Strephonema* Hook.f.
* *Terminalia* L. (= *Anogeissus*, *Buchenavia*, *Bucida*, *Pteleopsis*, *Terminaliopsis*))
* *Terminaliopsis* Danguy
* *Thiloa* Eichler

Ity ny lisiry ny vondron-karazana araka ny *[[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]* (1 Jona 2010) :

* *Anogeissus* (DC.) Guillemin, Perrottet, & A. Rich.
* *Buchenavia* Eichl.
* *Bucida* L.
* *Combretum* Loefl.
* *Conocarpus* L.
* *Laguncularia* Gaertn. f.
* *Lumnitzera* Wild.
* *Quisqualis* L.
* *Terminalia* L.
Stilbaceae

Ny ***Stilbaceae*** dia fianakavian-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka ao amin' ny filaharana Lamiales. Ao amin' ny fanasokajiana APG III (2009) dia fianakaviana kely misy karazany roambin' ny folo izy io. Hazo madinika misy raviny feno sady mifanizina, teratany any amin' ny faritra trôpikaly na sobtrôpikaly any Afrika Atsimo, ny zavamaniry ao aminy. Ity fianakaviana ity dia tsy misy ao amin' ny fanasokajian' i Cronquist (1981), izay mametraka ny vondron-karazana *Nuxia* ao amin' ny fianakaviana *[[Buddlejaceae]]* ary ny vondron-karazana hafa ao amin' ny fianakaviana *[[Verbenaceae]]*.

## Lisitry ny vondron-karazana
Inty ny lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny fianakaviana *Stilbaceae*:

* *Anastrabe* E. Mey. ex Benth.
* *Bowkeria* Harv.
* *Campylostachys* Kunth
* *Charadrophila* Marloth
* *Euthystachys* A. DC.
* *[[Halleria]]* L.
* *Ixianthes* Benth.
* *Kogelbergia* Rourke
* *Nuxia* Comm. ex Lam.
* *Retzia* Thunb.
* *Stilbe* P. J. Bergius
* *Thesmophora* Rourke

## Jereo koa

* *[[Buddlejaceae]]*
* *[[Verbenaceae]]*
* *[[Orobanchaceae]]*
* *[[Scrophulariaceae]]*
Buddlejaceae

Ny ***Buddlejaceae*** dia fianakavian-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka. Ao amin' ny fanasokajian' i Cronquist dia ao amin' ny filaharana Scrophulariales. Araka ny filazan' i Watson sy i Dallwitz dia misy karazana 150 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 9 ity fianakaviana ity, izay maniry any amin' ny faritra trôpikaly nefa hita koa any amin' ny faritra manana toetany antonony any Azia sy any Amerika Atsimo. Ny vondron-karazana lehibe indrindra ao dia ny *Androya*, ny *Buddleja*, ny *Emorya*, ny *Gomphostigma*, ny *Nicodemia*, ny *Nuxia* ary ny *Peltanthera*.

Ity fianakaviana ity dia neken' ny fanasokajiana APG (1998) saingy tsy manan-kery amin' ny fanasokajiana APG III (2009) izay nametraka ny vondron-karazana ao amin' ny ao amin' ny fianakaviana *[[Scrophulariaceae]]*.

## Lisitry ny karazana

## Jereo koa

* *[[Scrophulariaceae]]*
Scrophulariales

Ny **Scrophulariales** dia filaharan-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka. Ao amin' ny fanasokajian' i Cronquist (1981) ity filaharana ity diai misy fianakaviana 12. Ao amin' ny fanasokajiana filôjenetika izy io dia tsy misy ary ny zavamaniry ao aminy dia nafindfra any amin' ny filaharana Lamiales.

## Lisitry ny fianakaviana

* *[[Acanthaceae]]*
* *[[Bignoniaceae]]*
* *[[Buddlejaceae]]*
* *[[Gesneriaceae]]*
* *[[Globulariaceae]]*
* *[[Lentibulariaceae]]*
* *[[Mendonciaceae]]*
* *[[Myoporaceae]]*
* *[[Oleaceae]]*
* *[[Orobanchaceae]]*
* *[[Pedaliaceae]]*
* *[[Scrophulariaceae]]*
Velloziaceae

Ny ***Velloziaceae*** dia fianakavian-javamaniry mamony tokan-dravin-tsimoka, ahitana karazana 270 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 7. Hazo na hazobotry na zavamaniry ahitra, mahatanty toerana maina ny karazana ao aminy, izay hita any amin' ny faritra mafana any Amerika Atsimo, ao Afrika, eto Madagasikara ary any Arabia. Mametraka ity fianakaviana ity ao amin' ny filaharana Pandanales ny fanasokajiana filôjenetika ankehitriny.

## Lisitry ny vondron-karazana
Ahitana vondron-karazana 7 ny fianakaviana *Velloziaceae*. Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''World Checklist of Selected Plant Families'' (WCSP) (15 Avrily 2010):

* *Acanthochlamys* P.C.Kao (1980)
* *Barbacenia* Vand. (1796)
* *Barbaceniopsis* L.B.Sm. (1962)
* *Nanuza* L.B.Sm. & Ayensu (1976)
* *Talbotia* Balf. (1868)
* *Vellozia* Vand. (1788)
* *Xerophyta* Juss. (1789)
Pandanales

Ny **Pandanales** dia filaharan-javamaniry mamony tokan-dravin-tsimoka. Ao amin' ny fanasokajian' i Cronquist (1981) dia tsy ahitana afa-tsy fianakaviana iray ihany ity filaharana ity (*[[Pandanaceae]]*). Ao amin' ny fanasokajiana filôjenetika kosa ity filaharana ity dia ahitana fianakaviana maromaro.

## Fanasokajiana
Ao amin' ny fanasokajiana filôjenetika APG (1998), ny firafitr' ity filaharana ity dia ahitana ireto fianakaviana ireto:

* *Cyclanthaceae*
* *[[Pandanaceae]]*
* *Stemonaceae*
* *[[Velloziaceae]]*

Ao amin' ny fanasokajiana APG II (2003) sy APG III (2009), ny fitanisana ny fianakaviana dia nisy fanovana kely:

* *Cyclanthaceae*
* *[[Pandanaceae]]*
* *Stemonaceae*
* *Triuridaceae*
* *[[Velloziaceae]]*
Teloravina

Ny **teloravina** dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana samihafa. Indreto ny zavamaniry mitondra io anarana malagasy io:

* ny *[[Allophylus macrocarpus]]* (*[[Sapindaceae]]*);
* ny *[[Boscia madagascariensis]]* (na *Boscia heterophyllum*, *[[Capparaceae]]*); 
* ny *[[Crateva excelsa]]* (*Capparaceae*);
* ny *[[Crotalaria grevei]]* (*Capparaceae*);
* ny *[[Crotalaria pervillei]]* (*[[Fabaceae]]*);
* ny *[[Dalechampia clematidifolia]]* (*[[Euphorbiaceae]]*);
* ny *[[Melicope fatraina]]* (na *Euodia fatraina,* *[[Rutaceae]]*);
* ny *[[Halleria ligustrifolia]]* (na *Halleria tetragona*, *[[Stilbaceae]]* na *[[Orobanchaceae]]*);
* ny *[[Malleastrum pseudodepauperatum]]* (*[[Meliaceae]]*);
* ny *[[Plectaneia thouarsii]]* (na *Plectaneia elastica,* *[[Apocynaceae]]*);
* ny *Teramnus labialis* (*[[Fabaceae]]*);
* ny *Thilachium panduriforme* (na *Thilachium heterophyllum, [[Capparaceae]]*);
* ny *Thilachium sumangui* (*[[Capparaceae]]*);
* ny *[[Vitex teloravina]]* (*[[Lamiaceae]]*).

## Jereo koa

* *[[Apocynaceae]]*
* *[[Capparaceae]]*
* *[[Euphorbiaceae]]*
* *[[Fabaceae]]*
* *[[Lamiaceae]]*
* *[[Meliaceae]]*
* *[[Orobanchaceae]]*
* *[[Rutaceae]]*
* *[[Sapindaceae]]*
* *[[Stilbaceae]]*
Fabales

Ny **Fabales** dia filaharan-javamaniry mamony (*Angiospermae*) sy roa ravin-tsimoka (*Dicotyledonae*).

Ao amin' ny fanasokajiana klasikan' i Cronquist (1981) dia misy fianakaviana telo izy io:

* *[[Caesalpiniaceae]]*
* *[[Mimosaceae]]*
* *[[Fabaceae]]* na *[[Faboideae|Papilionaceae]]*.

Ao amin' ny fanasokajiana filôjenetika APG II (2003) sy APG III (2009) dia efa novana io filaharana io ary fianakaviana efatra izao no hita ao:

* *[[Fabaceae]]* (*[[Caesalpiniaceae]]* izay lasa *[[Mimosoideae]]*, sy ny *[[Mimosaceae]]* izay lasa *[[Caesalpinioideae]]*, ary ny *[[Faboideae|Papilionaceae]]* izay lasa *[[Faboideae]]*);
* *[[Polygalaceae]];*
* *[[Quillajaceae]];*
* *[[Surianaceae]]*

Eto, ny *Fabaceae* (= *Leguminosae*) dia ahitana zavamaniry efa tafiditra tao amin' ny fianakaviana *Caesalpiniaceae* sy *Mimosaceae* ary *Fabaceae* (na *Papilionaceae*) tao amin' ny fanasokajian' i Cronquist.

## Jereo koa

* Rosales
Syzygium emirnense

Ny ***Syzygium emirnense*** dia karazan-javamaniry mamony sy roa ravin-tsimoka, ao amin' ny fianakaviana *[[Myrtaceae]]*, tsy hita raha tsy eto Madagasikara. Hazo ity zavamaniry ity. Any amin' ny alan' i Madagasikara, indrindra fa any amin' ny faritra Ambendrana ao anatin' ny andilan' i Ranomafana-Andringitra (faritanin' i Fianarantsoa) no ahitana azy. Ahitana azy io koa ny ao La Réunion. Zavamaniry manana lanja ara-tontolo iainana lehibe izy io. Anisan' ny zavamaniry hanin' ny gidro matetika indrindra izy io, indrindra ny *[[Propithecus diadema]]*. Nohavaozin' ny bôtanista Jean-Noël Labat sy George Edward Schatz ilay anarana. Indraindray izy io dia resahina ao amin' ny literatiora amin' ny anarana hoe ***Eugenia emirnensis*** Baker. Ankoatra ny anjara asany amin' ny toeram-ponenan' ny biby any anaty ala, ity zavamaniry ity dia ampiasain' ny mponina matetika (mpamboly) amin' ny tanjona samihafa (hazo na fanafody).

## Anarana amin' ny teny malagasy
Indreto ny anarana ahafantarana azy io amin' ny teny malagasy: **hazomasina**, **marotampona**, **robary**, **rotra**, **rotragasy**, **rotramainty**, **rotramasina**, **rotrantanety**, **voamarintampona**.

**Fanamarihana**

* Ny teny hoe "hazomasina" dia anaran' ny *[[Dracaena angustifolia]]* (*[[Asparagaceae]]*) sy ny *[[Garcinia chapelieri]]* (*[[Clusiaceae]]*) ary ny *[[Cadaba virgata]]* (*[[Capparaceae]]*);
* Ny teny hoe "marotampona" dia anaran' ny *[[Syzygium parkeri]]* (na *Eugenia parkeri,* *[[Myrtaceae]]*) koa;
* Ny teny hoe "robary" dia anaran' ny *[[Eugenia vatomandrensis]]*, ny *[[Eugenia guillotii]]* ary ny *[[Eugenia thouvenotiana]]* (*[[Myrtaceae]]*);
* Ny teny hoe "rotra" dia anaran' ny karazana maro ao amin' ny vondron-karazana *[[Eugenia]]* sy *[[Syzygium]]*;
* Ny teny hoe "rotragasy" dia anaran' ny *[[Eugenia hovarum]]*, ny ''Syzygium micropoda'' (na *Eugenia micropoda*), ny ''Syzygium condensata'' (na *Eugenia condensata*)*, ny* *[[Syzygium parkeri]]* (na *Eugenia parkeri*) ary ny ''Syzygium'' ''sakalavarum'' (na *Eugenia sakalavarum*, *Myrtaceae*) koa;

## Jereo koa
Garcinia chapelieri

Ny ***Garcinia chapelieri*** dia karazan-javamaniry mamony sy roa ravin-tsimoka ao amin' ny fianakaviana *[[Clusiaceae]]*, tsy misy afa-tsy eto Madagasikara. Karazana hazobotry na hazo manana havo mahatratra 11 m izy io, miavaka amin' ny fisian' ny lateksa fotsy ao aminy. Salavalava sy misy elabakaka ary tsy misy volovolo ny raviny. Manana felany manana halava 5 hatramin' ny 15 mm ny voniny fotsy na maitso manopy mavo. Ity karazana ity dia hita any amin' ny toeram-paniriana isan-karazany, ao anatin' izany ny ala mando, mandomando, na maina, amin' ny haambo 0 ka hatramin' ny 1&nbsp;500 m.

Nofaritana tamin' ny voalohany amin' ny anarana hoe ***Ochrocarpos chapelieri*** Planch. & Triana ilay karazana alohan' ny nanasokajian' i H. Perrier de la Bâthie azy ho ao amin' ny vondron-karazana *[[Garcinia]]*. Fantatra amin' ny anarana maromaro izy io eto Madagasikara, ka anisan' izany ny hoe **fanamamozono**, **mandronono**, **voaripatra,**  **molotrandrago**, **molotrandrongo**, **molotrangondo**, **molotsia**, **molotsiandrongo**, **rarà**, **raramena**.

## Jereo koa

* *[[Ochrocarpos]]*

* *[[Garcinia]]*
Vaughania depauperata

Ny ***Vaughania depauperata*** dia karazan-javamaniry mamony sy roa ravin-tsimoka ao amin' ny fianakaviana *[[Fabaceae]]*, tsy misy afa-tsy eto Madagasikara ihany koa. Ny bôtanista Emmanuel Drake del Castillo no nanome anarana azy io ho ***Indigofera depauperata*** voalohany izy io, ary nosokajiana ho karazana *[[Vaughania]]* izy io nandritra ny fanavaozana nataon'i Du Puy, Labat ary Schrire tamin' ny 1994. Ny vondron-karazana *Vaughania* dia tsy hita raha tsy eto Madagasikara ary ahitana karazany folo eo ho eo. Ity zavamaniry ity dia hita indrindra any amin' ny faritra atsimo-andrefan' i Madagasikara, faritra manana toetany maina kokoa. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe **fafalahy**, **hazomby**,**maintempo**, **maintifo**, **titinjaza**.

**Fanamarihana**

* Ny anaranan hoe "fafalahy" dia iantsoana ny koa ny *[[Indigofera compressa]]*,
* Ny anaranan hoe "hazomby" dia iantsoana ny koa ny *Strychnos decussata* (*[[Loganiaceae]]*), ny *Tina trijuga* (*[[Sapindaceae]]*), ny *Polyalthia oligosperma* (*[[Annonaceae]]*), ny *Erythroxylum ferrugineum* (*[[Erythroxylaceae]]*), ny  *Homalium albiflorum var. leucophleum*, ny *Scolopia hazomby*, ny *Scolopia thouvenoti* (*[[Salicaceae]]*), ny *Cardiophyllarriopsis perrieri* (*[[Sapindaceae]]*), ny *Tina striata* (Sapindaceae), ny *Mystroxylon aethiopicum* (*[[Celastraceae]]*), ny *Tinopsis dissitiflora* (*[[Sapindaceae]]*), ny *Tina trijuga* (*[[Sapindaceae]]*).

## Jereo koa

* *[[Vaughania]]*

* *[[Indigofera]]*
* *[[Strychnos]]*
* ''Tina'' (zavamaniry)
* *[[Polyalthia]]*
* *[[Erythroxylum]]*
* *[[Homalium]]*
* *[[Scolopia]]*
* *[[Cardiophyllarriopsis]]*
* *[[Mystroxylon]]*
* *[[Tinopsis]]*
Vaughania

Ny ***Vaughania*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka ao amin' ny fianakaviana *[[Fabaceae]]*, zana-pianakaviana *[[Faboideae]]*, maniry eto Madagasikara, ahitana karazana manodidina ny folo. Ity vondron-karazana ity dia noforonin' ny bôtanista anglisy Spencer Moore tamin' ny taona 1920, dia heverin' ny mpanoratra sasany ho mitovy anarana amin' ny *[[Indigofera]]*.

## Lisitry ny karazana
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny vondron-karazana *Vaughania* *araka ny* *[[The Plant List]]* (2 Oktobra 2018) :

* *[[Vaughania cerighellii]]* (M.Peltier) Du Puy, Labat & Sch
* *[[Vaughania cloiselii]]* (Drake) Du Puy, Labat & Schrire
* *[[Vaughania depauperata]]* (Drake) Du Puy, Labat & Schrire (= *Indigofera depauperata*)
* *[[Vaughania dionaeifolia]]* S.Moore
* *[[Vaughania humbertiana]]* (M.Peltier) Du Puy, Labat & Sch
* *[[Vaughania interrupta]]* Du Puy, Labat & Schrire
* *[[Vaughania longidentata]]* Du Puy, Labat & Schrire
* *[[Vaughania mahafalensis]]* Du Puy, Labat & Schrire
* *[[Vaughania perrieri]]* (R.Vig.) Du Puy, Labat & Schrir (= *Indigofera perrieri*)
* *[[Vaughania pseudocompressa]]* Du Puy, Labat & Schrire
* *[[Vaughania xerophila]]* (R.Vig.) Du Puy, Labat & Schrir

## Jereo koa

* *[[Indigofera]]*
Marcio Corrêa

**Márcio Aurélio Corrêa** (teraka ny 31 Mey 1980 tao Anápolis) dia mpandraharaha, mpitsabo nify ary mpanao politika breziliana, mpikambana ao amin'ny Antoko Liberaly (PL). Ben'ny tanànan'i Anápolis izy amin'izao fotoana izao.

Voafidy ho solombavambahoaka federaly hafa ho an'ny fanjakan'i  tamin'ny taona 2022, nitana io toerana io nanomboka ny volana Aogositra ka hatramin'ny Desambra 2023, nandimby an'i Célio Silveira.

Nirotsaka hofidiana ho ben'ny tanànan'i Anápolis izy tamin'ny taona 2024, teo ambany fanevan'ny Antoko Liberaly ary noho ny fanohanan'ny filoha teo aloha Jair Bolsonaro. Nandresy tamin'ny fihodinana faharoa tamin'ny fifidianana monisipaly izy tamin'ny vato 58.56%.

## Jereo koa
Wikipedia amin' ny teny igbô

Ny ***Wikipedia amin' ny teny igbô*** dia endriky ny Wikipedia amin' ny teny afrikana, Amin' ny teny igbô izy io dia atao hoe ***Wikipedia Igbo***. Ny fiteny igbô dia anisan' ny fianakaviam-piteny nizerô-kôngôley izay ampiasaina ao Nizerià. Nanomboka tamin' ny Aogositra 2004 ny *Wikipedia amin' ny teny igbô*, saingy tamin' ny volana Marsa 2005 (na tamin' ny Desambra 2005 aza) vao tena niasa. Tamin' ny 12 Janoary 2026, ny *Wikipedia amin' ny teny igbô* dia nisy lahatsoratra 44&nbsp;188 sady nanana mpandray anjara 34&nbsp;637, anisan' izany ny mpandray anjara mavitrika 54 sy ny mpitantana 4.

## Antontanisa
Tamin'ny 13 Marsa 2015 dia nanana lahatsoratra 1&nbsp;026 sy mpampiasa voasoratra anarana 5&nbsp;430 ny *Wikipedia amin' ny teny igbô*, ka nahatonga azy io ho Wikipedia faha-233 raha ny isan' ny lahatsoratra no heverina, ary faha-216 raha ny mpampiasa voasoratra anarana no heverina, ao Wikipedia rehetra (amin' ny fiteny miisa 287). Anisan' ny mampiavaka an' ity rakipahalalana ity izao zavatra manaraka izao: teo anelanelan' ny 1 Mey sy 15 Septambra 2015 izy io dia nanana ny isan-jaton' ny fijerena pejy ambony indrindra tao amin' ny tranokalan' ny *Wikipedia Zero*, satria nanana 46&nbsp;% amin' ny fijerena pejy (raha ampitahaina amin' ny 42&nbsp;% ho an' ny endrika am-pinday sy 12&nbsp;% ho an' ny endrika am-birao). Tamin' ny 6 Oktobra 2022 dia nisy lahatsoratra 11&nbsp;046 ny *Wikipedia amin' ny teny igbô* sady nisy mpandray anjara 14&nbsp;247, anisan' izany ny mpandray anjara mavitrika 126 sy ny mpitantana 5. Tamin' ny 18 Septambra 2024 dia nisy lahatsoratra 36&nbsp;066 sy mpandray anjara 21&nbsp;117 io rakipahalalana io, anisan' izany ny mpandray anjara mavitrika 124 sy ny mpitantana 4.

## Rohy ivelany

* Tranonkala ôfisialy: https://ig.wikipedia.org

## Jereo koa

* ''Wikipedia amin' ny teny malagasy''
* ''Wikipedia amin' ny teny soahily''
* ''Wikipedia amin' ny teny iôroba''
* ''Wikipedia amin' ny teny amharika''
* *[[Wikipedia amin' ny teny haosa]]*
* *[[Wikipedia amin' ny teny folany]]*
Indigofera compressa

Ny ***Indigofera compressa*** dia karazan-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka ao amin' ny fianakaviana *[[Fabaceae]]*, teratany eto Madagasikara, any andrefana sy atsimo andrefana. Karazana hazobotry na hazo madinika manana haavo mahatratra 5 m izy io. Ahitana azy io koa ny ao Maorisy. Maitso manopy volondavenona ny hodiny ary fotsy na mavokely ny voniny izay mamorona vondrom-bony. Ity zavamaniry ity dia miroborobo amin' ny ala maina, hivoka, sahalava ao amin' ny faritra trôpikaly maina amin' ny fizaran-taona sasany eto Madagasikara. Tena mahatohitra haintany izy io.

Izy io dia ampiasaina amin' ny fanamboarana fefy na ambolena mba fanamafisana ny nofon-tany. Tahaka ny karazana maro ao amin' ny *Indigofera*, manana anjara toerana ara-tontolo iainana izy amin' ny famikirana azôta. I Jean-Baptiste de Lamarck, mpahay zavabory, no nanao ny famaritana an' ity zavamaniry ity. Eto Madagasikara dia antsoina hoe **fafalahy** na **manjola** izy io.

## Jereo koa

* *[[Indigofera]]*
Engitra

Ny **engitra** dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny vondron-karazana *[[Indigofera]]* ao amin' ny fianakavian-javamaniry *[[Fabaceae]]*:

* *[[Indigofera anil]]*
* *[[Indigofera erecta]]*
* *[[Indigofera suffruticosa]]*
* *[[Indigofera tinctoria]]*

## Jereo koa

* *[[Indigofera]]*
Fifanarahana momba ny sisin-tanin'i Rosia sy Okraina

Ny **Fifanarahana momba ny sisin-tanin'i Rosia sy Okraina** dia fifanarahana iraisam-pirenena roa tonta eo amin'ny Federasiona na sy , izay namaritra ny sisin-tany eo amin'ny firenena roa tonta.

## Fanasoniavana sy fankatoavana
Tamin'ny 28 Janoary 2003, nandritra ny fitsidihan'ny Filohan'ny Federasiona Rosiana Vladimir Putin tany Kyiv, dia nosoniavina ny Fifanarahana momba ny sisin-tany eo amin'ny firenena roa tonta, izay nametraka ny ampahan-taniny.

Nankatoavin'i Okraina ny Fifanarahana tamin'ny 20 Aprily 2004, ary ny Federasiona Rosiana tamin'ny 22 Aprily.

I Vladimir Putin sy Leonid Kuchma no nanao sonia

## Jereo koa
*[Ny lahatsoratry ny fifanarahana, anisan'izany ny sarintany (eo amin'ny Server an'ny [Firenena Mikambana])]