open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fiakarana any an-danitra

Ny **fiakarana** **any an-danitra** na **fampakarana any an-danitra** dia ilazana ny fialan' ny olombelona iray avy ety an-tany mankany amin' ny tontolon' ny andriamanitra na ny tontolon' Andriamanitra, fihetsehana avy any amin' ny toerana na toetra ambany mankany amin' ny toerana na toetra ambony, matetika amin' ny heviny ara-panahy na ara-pivavahana.

Ao amin' ny Baiboly dia nakarim-belona i Enôka (na Henôka) sy i Elia, izay maneho ny fidirana mivantana any amin' Andriamanitra tsy nandalo fahafatesana. Ny Kristiana dia mankalaza ny Fiakaran’ i Kristy any an-danitra, efapolo andro taorian' ny nitsanganany tamin' ny maty, izay fiverenany amim-boninahitra any amin' ny Ray. Ny Fampiakarana an' i Maria dia fampiakarana nataon' Andriamanitra, araka ny lovantsofina katôlika sy ôrtôdôksa. Ny Fampiakarana an' i Maria, izay tenim-pinoana katôlika, dia mieesaka ny fanandratan' Andriamanitra an' i Maria ara-batana ho any an-danitra ihany koa. Ao amin' ny finoana silamo, ny mpaminany Mohamady dia niakarana ara-batana sy ara-panahy (*Miʿrāj*) namakivaky lanitra maro, izay manamafy ny anjara asany amin' ny maha mpaminany azy.

Ny firehana mistika (sofisma, kabala, kristianisma) dia mamaritra ny fanandratana anaty any amin' Andriamanitra mihatra amin' ny fanahin' olombelona. Tamin’ ny Andro Taloha dia niakatra niaraka tany amin' ny andriamanitra ny olona lasan-ko andriamlanitra toa an' i Heraklesy. Tany Ejipta tamin' ny Andro Taloha dia ninoana fa nasandratra ho any an-danitra ny Farao. Ny bodisma sy ny hindoisma dia miresaka fiakarana mankany amin' ny sehatra avo kokoa, nefa mikendry ny fanafahana farany.

Ao amin' ny filôzôfia, i Platôna sy i Plôtinôsy dia miresaka momba ny fiakaran' ny fanahy mankany amin' ny Iray na ny Tsara.  Ao amin' ny mistika platônika sy kristiana, ny fiakaran' ny fanahy mankany amin' Andriamanitra dia mitaky fanadiovana anaty.

Asehon' ny antrôpôlôjia fa kolontsaina maro no mihevitra ny lanitra ho toerana misy ny razana, ny andriamanitra, na ny fiainana any ankoatra. Ny fombafomba maro ao amin' ny samanisma na fidirana amin' ny sata vaovao dia matetika maneho ny fiakarana any amin' ny fahendrena na any amin' ny tontolona ny andriamanitra. Ny psikanalista dia mandika ny fiakarana ho mariky ny fihoarana ny Izaho (*Ego*), mifandray amin' ny faniriana firaisana amin' ny fahefana ambony (ny Ray, ny idealin' ny Izaho). Izy io koa dia afaka maneho ny nofinofy momba ny fahefana ny zava-drehetra na ny fandosirana ny zava-misy.

Ny fiakarana dia mety maneho ny fisondrotana ara-môraly na ara-tsôsialy. Manoro hevitra momba ny fihoarana ny tontolo materialy izany. Ireo hevitra rehetra ireo dia mifamatotra amin' ny atao hoe fihoa-draha, ny fahadiovana ary ny fiovana. Ny fiakarana ho any an-danitra, araka izany, dia heverina ho fidirana amin' ny tontolon' ny masina na ny amin' ny mandrakizay. Mety ho amin' ny fomba mistika, ara-batana, ara-pedrà, na eskatôlôjika izany.

## Jereo koa

* Lanitra (finoana)

* Fiainan-tsy hita
* Paradisa
Inôkentio V (papa)

**Inôkentio V**, tany am-boalohany *Pierre de Tartaise* (* 1225 ao amin'ny Moûtier, ampahany amin'i Savoie, † 22 Jona 1276 tany Roma), dia ny papa faharoa tamin'ity taona ity nandritra ny volana vitsivitsy.
Inokentio VII (papa)

**Inôkentio VII**, (*(* 1336 tany Sulmona, † 6 Novambra 1406 tany Roma) tany am-boalohany dia antsoina hoe *Cosimo de 'Migliorati* ary papa an'ny Eglizy Katolika romana nanomboka tamin'ny 1404 ka hatramin'ny 1406.
Inokentio VIII (papa)

**Inôkentio VIII**, (* 1432 tao Genova, 25 Jolay 1492 tao Roma), teraka *Giovanni Battista Cibo*, dia Papa nanomboka ny 29 aogositra, 1484 mandra-pahafatiny ny Eglizy Katolika romana.

## Papa faha-213
Inokentio IX (papa)

**Inôkentio IX**(* 20 Jolay 1519 tao Bologna; † 30 Desambra 1591 tao Roma), tena anarany *Giovanni Antonio Facchinetti*, no Papa tao amin'ny Eglizy Katolika nandritra ny 2 volana nanomboka ny 29 Oktobra 1591 mandra-pahafatiny.

## Papa faha-230
Inokentio X (papa)

**Inôkentio X**(anarana sivily: *Giovanni Battista Pamphilj*; * 6 Mey 1574 tao Roma; † 7 Janoary 1655 tao Roma) dia Papa tao amin'ny Eglizy Katolika Romana nanomboka tamin'ny 1644 ka hatramin'ny 1655.

## Papa faha-236
Emirata Granada

Ny **Emirata Granada** (arabo: إمارة غرﻧﺎﻃﺔ, *Imārat Ġarnāṭa*), fantatra ihany koa amin'ny hoe Fanjakan'i Granada, dia fanjakana silamo tao Andalusia any  ankehitriny izay nisy nanomboka tamin'ny 1238 ka hatramin'ny 1492 ny renivohitra.
Ferdinand II an'i Aragon
Naorina sy nofehezin’ny tarana-mpanjaka Nasrid, izay namoy ny fahefana tamin’ny 2 Janoary 1492 ny emir farany, Muhammad XII (Granada) “Boabdil”, tamin’ny vadin’ny mpanjaka Isabella I an'i Kastila sy Ferdinand II an'i Aragon izay nitondra. Tamin'ny fiafaran'ny Emiràn'i Granada, dia nanjavona ny faritany nofehezin'ny Silamo farany teo amin'ny Saikinosy Iberiana.
Muhammad XII (Granada)

**Muhammad XII Abu Abdallah** (Arabo: أبو عبد الله محمد الثاني عشر, ), teraka tamin'ny taona 1459 tao Granada; dia maty tamin’ny 1518, 1533 na 1536 tao Fez), izay fantatry ny Espaniola Kristianina tamin’ny androny hoe *Boabdil*, dia Emir an'i Granada nanomboka tamin'ny 1482 ka hatramin'ny 1483 ary nanomboka tamin'ny 1485 hatramin'ny 1492.
Avignon

I **Avignon** 
dia tanàna iray ao amin'ny faritra atsimon'i , any atsinanan'ny Rhone, izay mponina 91760, izay manodidina ny 15 000 eo ho eo ao amin'ny rindrin'ny tanàna.

Avignon no tanàna lehibe indrindra ao amin'ny sampan-draharahan'ny Vaucluse.
Inôkentio VI (papa)

**Inôkentio VI**, (* 1285 na 1292 ao Beyssac, Frantsa, na *Stephan Aubert*, † 12 Septambra 1362 tany Avignon) dia hatramin'ny 1352 mandra-pahafatiny tamin'ny 1362 Papa tamin'ny Eglizy Katolika izay nipetraka tao amin'ny Eglizy Katolika.

## Papa faha-199
Nafpaktos

I **Nafpaktos** (grika: Ναύπακτος, italiana: *Lepanto*) dia tanàna seranan-tsambo any andrefana grika eo amin'ny fidirana amin'ny Hoalan'i Korinto.

## Jereo koa
* Grisy
Patrasy

I **Patrasy** (grika: Πάτρα) dia tanàna seranan-tsambo lehibe any Grisy ao amin'ny Peloponnese ary renivohitry ny faritr'i Grisy Andrefana. Ny isam-poniny dia 213.984, ka i Patrasy no tanàna fahatelo lehibe indrindra any Gresy taorian'i Atena sy Tessaloniki.

## Jereo koa
* Grisy
Tessaloniki

I **Tessaloniki** (grika: Θεσσαλονίκη ), miaraka amin'ny mponina eo amin'ny 326.000 eo ho eo, i Tessaloniki no tanàna faharoa lehibe indrindra any  ary foibe ara-toekarena sy ara-kolontsaina ao amin'ny faritra grika manontolo any Makedonia. Tamin'ny fiandohan'ny taona 2022, ny mponina ao amin'ny faritr'i Tessaloniki metropolitan, anisan'izany ireo tanàna sy kaominina mifanakaiky avy hatrany, dia manodidina ny 814,000 eo ho eo.

## Jereo koa
* Grisy
Aleksandra III (papa)

Ny **Papa Aleksandra III** (teraka tamin'ny 1100 na 1105 tao Siena, mety ho Rolando Bandinelli; maty tamin'ny 30 Aogositra 1181 tao Civita Castellana akaikin'i Viterbo) no filohan'ny Eglizy Romana nanomboka tamin'ny 7 Septambra 1159, mandra-pahafatiny. Nandritra ny roapolo taona teo ho eo, dia nitolona tamin’ny Emperora alemà Friedrich Barbarossa sy ny Mpanjaka anglisy Henry II an'i Angletera izy nanohitra ny fisarahana tao amin’ny papa. Heverina ho iray amin'ireo papa lehibe indrindra tamin'ny Moyen Âge Avo izy. Nandritra ny fe-potoam-piasany, dia natao ny Konsily Laterana Fahatelo tamin’ny 1179. I Alexander III no hany papa teo amin’ny tantara niatrika anti-papa efatra nifanesy.

## Papa faha-170
Henry V (Emperora Romana Masina)

**Henri V** (alemà:*Heinrich V*, * 1081 na 1086, mety tamin'ny 11 Aogositra; † 23 Mey 1125 tao Utrecht) avy amin'ny fianakaviana Salian dia mpanjaka niaraka tamin'ny rainy, Emperora Henry IV, nanomboka tamin'ny 1098, Mpanjaka Romana-Alemana nanomboka tamin'ny 1106 ary Emperora Romana Masina nanomboka tamin'ny 1125 ka hatramin'ny 1111.

Nanambady an’i Matilda avy any Angletera i Henry nanomboka tamin’ny 1114. Koa satria tsy niteraka lahy ny fanambadiana, dia i Henry V no emperora farany tao amin’ny tarana-mpanjaka Salian.
Gelasius II (papa)

**Gelasius II** (frantsay: *Gélase II*) * teo anelanelan'ny 1060 sy Septambra 1064 tao Gaeta; † 29 Janoary 1119 tao Cluny) dia Papa nanomboka tamin'ny 1118 ka hatramin'ny nahafatesany. Ny anarany tany am-boalohany dia voatanisa amin'ny teny italianina hoe *Giovanni da Gaeta*.

Maty tao Cluny (Frantsa) i Gelasius II tamin'ny 29 Janoary 1119, taorian'ny herintaona naha-pôntika azy.
Gaeta

**Gaeta** dia tanàna na ao amin'ny faritanin'i Latina ao amin'ny faritr'i  misy mponina 19,321. Toerana misy ny Arsidiosezin'i Gaeta izy io. Ny seranan-tsambo sy amoron-dranomasina any amin'ny Ranomasina Tireniana dia eo amin'ny 133 km atsimoatsinanan'i Roma ary 96,5 km any avaratrandrefan'i Napoli.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia
Gelasius I (papa)

**Gelasius I** (frantsay: *Gélase I*, † 496?) dia Evekan'i Roma ary noho izany dia Papa Roma nanomboka ny 1 Martsa 492 ka hatramin'ny nahafatesany.

## Fiainana
Ny Liber Pontificalis dia miantso azy hoe "avy amin'ny fiaviana Afrikana" (*natione Afer*). Na izany aza, ny vaovao niaviany nomen'ity loharano ity dia malaza tsy azo ianteherana.

Voafidy ho Evekan’i Roma izy ho mpandimby an’i Feliksa II (papa) teo alohany, izay maty teo anelanelan’ny 25 Febroary sy 1 Martsa 492.

Ny daty mety hahafatesany dia ny 21 Novambra 496. Ny andro firavoravoana ara-pivavahana dia ny 21 Novambra.
Feliksa II (papa)

**Feliksa II** († 1 Martsa 492) dia Evekan'i Roma sy Papa nanomboka tamin'ny 483 ka hatramin'ny nahafatesany.

Nandimby azy i Gelasius I (papa) ho Papa
Adin'i Zama

Ny **Adin'i Zama** dia tamin'ny 202 talohan'i JK ary ny ady lehibe indrindra tany Afrika Avaratra nandritra ny Ady Punika Faharoa. Niady tamin’ny Legiona fahadimy sy fahenina an’ny jeneraly romanina Cornelius Scipio ny Kartago Hannibal rehefa nifandona tao Zama.

Nivoaka ho mpandresy tamin’ny ady ny Romanina.

## jereo koa
Famatsiam-bola madinika

Ny **famatsiam-bola madinika** rafitra ara-bola dia manome fahafahana isan-karazany hidirana amin' ny fampindramam-bola sy ny tolotra ara-bola hafa mifandraika amin' izany ho an' ny olona tsy tafiditra amin' ny rafitra ara-bola mahazatra na ara-dalàna noho izy ireo tsy manana fidiram-bola hahazoana miditra amin' ny banky. Ny mponina sahirana any amin' ny tany an-dalam-pandrosoana no kendrena amin' izany amin' ny ankapobeny.

Amin' ny ankapobeny, ny famatsiam-bola madinika dia mikendry ny hahafahan' ny tokantrano sahirana betsaka indrindra hahazo fidirana maharitra amin' ireo tolotra ara-bola manara-penitra sy mifanaraka amin' ny filan' izy ireo, anisan' izany ny fampindramam-bola sy firahirizam-bola fitsinjo, ny fiantohana ary ny famindrana tahirim-bola ihany koa.

Amin' ny heviny tery kokoa dia manondro rafitra na orinasa miankina amin' ny fanjakana na tsy miankina sasantsasany izay milaza ho misahana famatsiam-bola madinika ny famatsiam-bola madinika.

## Jereo koa

* Famatsiam-bola madinika eto Madagasikara
* Banky eto Madagasikara
Winter Garden, Florida

**Winter Garden** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Orange County, Florida , , ary misy mponina 46,964.

## Jeografia
Winter Garden dia eo amin'ny morontsiraka atsimon'ny Farihy Apopka, eo amin'ny 20 km any andrefan'i Orlando, Florida.

## Olana
Ny ben'ny tanànan'i Winter Garden dia anisan'ny Antoko Fasista Nasionaly any Etazonia ary manakana ny tsenan'ny tantsaha ao amin'ny vondrom-piarahamonina misy azy tsy hotsidihina afa-tsy ireo nahazo alalana taminy.|

## Jereo koa
Orange County, Florida

**Orange County**, Florida dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i , ao . Ny renivohiny dia Orlando, Florida.

## jeografia
Ny velarantanin'ilay kaominina dia 2.601 kilometatra toradroa, ka ny 251 kilaometatra toradroa dia rano.

## Ny fiaraha-monina

### Tanàna
* Apopka
* Bay Lake
* Belle Isle
* Edgewood
* Lake Buena Vista
* Maitland
* Ocoee
* Orlando
* Winter Garden
* Winter Park

### Tanàna
* Eatonville
* Oakland
* Windermere

### Toerana voatondro fanisam-bahoaka
* Alafaya
* Azalea Park
* Bay Hill
* Bithlo
* Noely
* Clarcona
* Conway
* Dr. Phillips
* Fairview Shores
* Efatra Zoro
* Goldenrod
* Gotha
* Holden Heights
* Holden Lakes
* Horizon Andrefana
* Hunter's Creek
* Lake Butler
* Lake Hart
* Farihy Mary Jane
* Lockhart
* Meadow Woods
* Oak Ridge
* Orlo Vista
* Paradise Heights
* Pine Castle
* Pine Hills
* Rio Pinar
* Sky Lake
* Apopka Atsimo
* Southchase
* Taft
* Tangelo Park
* Tangerine
* Tildenville
* Union Park
* University
* Wedgefield
*Williamsburg
* Zellwood

### Fombam-piarahamonina hafa tsy tafiditra
* Andover Lakes
* Chinatown
* Fairvilla
* Killarney
* Plymouth
* Reedy Creek Improvement District
* Vineland
Tafika anabakabaka malagasy

Ny **Tafika an'habakabaka malagasy** dia sampana ady an'habakabaka an'ny Tafika Malagasy.

## Fiainany taloha

Ny 'Tafika an'habakabaka malagasy' dia niorina tamin'ny taona 1960 niaraka tamin'ny fiaramanidina frantsay taloha indrindra toa ny Douglas DC-3s, Max Holste MH.1521 Broussards ary Dassault MD 312s. Tamin'ny taona 1970, nanana mpiasa 400 mahery ny tafika an-habakabaka, ary nampiasa fiaramanidina fitaterana 10, fiaramanidina 11 mifandray, fiaramanidina mpanazatra telo ary helikoptera 10. Nahazo mpiady MiG-17F efatra avy any Korea Avaratra ny tafika an'habakabaka malagasy tamin'ny 1979. Ny Mil Mi-8 voalohany dia naterina tamin'ny 1976, ary ny Antonov An-26 roa nanaraka izany tamin'ny 1980. Voaray ihany koa ny Alouette III tamin'ny fiandohan'ny taona 1980.[1] Tamin'ny fotoana tsy fantatra tamin'ny taona 1980 dia nahazo mpiady MiG-21bis 10 sy mpampiofana MiG-21UM roa ny Tafika an'habakabaka Malagasy. Ny MiG-21 dia voamarina fa niasa teo anelanelan'ny taona 1990 sy 2001. Tsy dia nanidina izy ireo, ary napetraka tao anaty fitahirizana izy ireo.

## Fikambanana
Ny Tafika an'habakabaka malagasy dia miasa ivelan'ny toby ao Arivoniamamo miaraka amin'ny detachment any Ihosy.

## Fandravana 2009
Nodorana sy nopotehina tao amin’ny seranam-piaramanidina Farafangana ny sisan’ny Tafika anabakabaka tamin’ny taona 2009 nandritra ny fanonganam-panjakana nataon-d'Rajoelina.. Fiaramanidina 14 no potika, anisan'izany ny MiG's.

## Mpiasa
Manana miaramila 5000 ny Tafika anhabakabaka (2013).

### Current fleet

## Jereo Koa
Westland Lysander

Ny **Westland Lysander** dia fiaramanidina mifandray amin'ny maotera tokana novokarin'ny orinasa anglisy *Westland Aircraft*. Niditra niasa tamin'ny *Royal Air Force* ny monoplane avo lenta tamin'ny faramparan'ny taona 1938.

Ny fiaramanidina miadana dia mora remby ho an'ny mpiady maoderina, na dia nitam-piadiana tsara aza izy ary nahazo fandresena tamin'ny ((fiaramanidina)) indraindray.

Nanjary nalaza tamin'ny iraka manokana toy ny sidina fiaramanidina, famatsiana ny *Resistance*, fandroahana olona manan-danja, ary asa manokana mitovy amin'izany any .

## Tarehim-pamokarana

Ny Lysander dia naorin'i Westland tany  ary tany  tamin'ny National Steel Car.

## Data ara-teknika
Let L-410

Ny **Let L-410** dia fiaramanidina fitaterana maivana, maotera kambana, fohy novokarina tany amin'ny Repoblika . Izy io dia novolavolaina ho L-410 Turbolet any Tsekôslôvakia.

Ny L-410 dia iray amin'ireo fiaramanidina fohy sy commuter mahomby indrindra novokarina hatramin'izay.

Fiaramanidina 1.138 mahery no natolotra.

Amin'ireo fiaramanidina ireo, araka ny filazan'ny mpanamboatra, dia maherin'ny 400 no mbola niasa tany amin'ny firenena 50 mahery tamin'ny taona 2012.

Ny famokarana ny karazana dia nanomboka tany Rosia tamin'ny 2016, miaraka amin'ny fiaramanidina voalohany natolotra tamin'ny 2018. Ny fampivoarana bebe kokoa ny L-410 dia ny L-610.

## Data teknika

## Jereo koa
* Tafika anabakabaka malagasy
Sekoly miaramilam-pirenena

**Sekoly Miaramilam-Pirenena** (SEMIPI) dia sekoly fanofanana miaramila manofana manamboninahitra ambony ao amin’ny tafika malagasy, any Fianarantsoa. Niorina tamin'ny 1923 nandritra ny fanjanahantany ary mbola misy ankehitriny.

asa fitoriana
Ny sekoly dia manofana tanora malagasy manomboka amin’ny kilasy faharoa ka hatramin’ny kilasy fanomanana ny fanadinana hidirana ao amin’ny *Akademia Miaramila [[Antsirabe]]*, ho lasa mpitondra firenena ho avy[3]. Ny teny filamatry ny SEMIPI dia ny hoe:*Herim-po – fifehezan-tena – tsy fivadihan*.

## Jereo koa
MAS-36

Ny **MAS-36** dia basy y maromaro. Tsy noraisin'ny Tafika Frantsay izy io raha tsy tamin'ny 1936, ka nahatonga azy io ho basy farany amin'ny karazany ho lasa basy serivisy an'ny tafika mitam-piadiana lehibe.

## Fiainany taloha
Taorian'ny fandresena tamin'ny Ady Lehibe I, ny tafika frantsay dia nanana laharam-pahamehana hafa noho ny fahazoana fitaovam-piadiana maoderina ho an'ny miaramilany. Ny basy *Lebel Model 1886* sy *Berthier Model 1907*, efa lany andro tamin'ny ady farany, dia nampiasa basy *Lebel 8 mm*. Ny famolavolana modely vaovao dia nahitana ny fampiasana bala vaovao mba hamahana ny fahalemen'ny bala taloha. Tany am-boalohany dia nofidina ny kasety 7.5 × 58 mm, saingy ny refy dia nitovy loatra tamin'ny cartridge alemana 8 × 57 mm IS ary nitarika lozam-pifamoivoizana marobe. Noho izany, dia nohafohezina ho 7.5 × 54 mm tamin'ny 1924, saingy ireo fiovana ireo dia nanemotra ny fivoaran'ny fitaovam-piadiana.

Tamin'ny taona 2021, ny Polisy dia nanatitra vondrona 500 avy amin'ny tafika.

## Jereo koa
*Karabiner 98
*MAS 49
Internationale du crédit agricole et rural

Ny **Internationale de crédit agricole et rural** (na **ICAR**) dia fikambanana frantsay manohana ny famatsiam-bola madinika eny ambanivohitra any amin' ny firenena an-dalam-pandrosoana, indrindra eto Madagasikara, noforonin' ny vondrona FERT (fikambanana frantsay tsy miankina amin' ny fanjakana, mpanolo-tsaina momba ny fambolena sy fiompiana), miara-miombona antoka amin' ny kesim-paritry ny Crédit Agricole, tamin' ny 22 Janoary 1999. Nandray anjara lehibe tamin' ny fandrafetana ny famatsiam-bola madinika eny ambanivohitra eto Madagasikara ny ICAR, famatsiam-bola izay naorina amin' ny foto-kevitry ny fifanampiana (*principes mutualistes*) sy fiaraha-miasa. Niasa izy io nanomboka tamin' ny taona 1999 ka hatramin' ny 2017, ary ny fandravana azy tamin' ny taona 2018 dia tsy nisakana ny fitohizan' ny tambajotra maro izay nampiany mba ho marin-toerana.

## Tantara
Tamin' ny taona 1999 no namoron' ny FERT sy ny *Crédit agricole* (***[[:fr:Crédit_agricole|fr]]***) ny ICAR, fehezin' ny Lalàna 1901 (lalàna frantsay). Teo anelanelan' ny taona 1999 sy 2017 izy no niasa amin' ny famatsiam-bola. Teo anelanelan' ny taona 1999 sy 2005 ny dingana voalohany nanomezan' ny ICAR fizakan-tena ny tambajotra CECAM (*[[Caisse d'épargne et de crédit agricole mutuel]]*), izay nisian' ny famindram-pahefana tsikelikely. Tamin' ny taona 2006 hatramin' ny 2015 ny fanitarana ny asa sy hetsika, ny fanohanana ny Fivoy sy ny tambajotra Tiavo, ny fanombohana ny Institution financière régionale de l'Anosy (IFRA). Tamin' ny taona 2017 no nifarana ny famatsiam-bola ho an' ilay hetsika, nitsahatra ny asan' ny ICAR. Tamin' ny taona 2018 dia ravana amin' ny fomba ôfisialy ilay fikambanana ICAR any Frantsa.

## Tanjona sy andraikitra
Fampandrosoana ny rafitra famatsiam-bola mipariaka ho an' ny fambolena sy fiompiana: ny ICAR dia nanohana ny fandrafetana sy ny fanajariana ny tambajotran' ny famatsiam-bola any ambanivohitra (toy ny tambajotra CECAM eto Madagasikara), any amin' ny faritra Androy, Anosy, Matsiatra Ambony, Ihorombe ary Vatovavy Fitovinany. Nandray anjara tamin’ ny fisandratan' ny fikambanana ifanampiana toy ny Fivoy (ao amin’ ny Faritra Mandrare any Anosy) sy ny tambajotra Tiavo izy, sady nanohana ny fananganana ny IFRA tamin' ny taona 2007.

## Lova napetrany
Ny ICAR dia nanampy ny tambajotra CECAM (*[[Caisse d'épargne et de crédit agricole mutuel]]*) tamin' ny fananganana kesy ifotony maromaro ho lasa rafitra ara-bola ifanampiana, izay nahitana kesy fototra miisa 170 mahery tamin' ny taona 2005, izay nahatratra taham-pamerenam-bola 94&nbsp;%. Nisy ny fanofanana ny tantsaha voatsonga, ny fanatevenana ny fahaiza-manao ary ny fampitomboana ny fahaleovantenan' ny sehatra ara-bola eny ambanivohitra. Nisy ny tetezamita mankany amin' ny fikalbanana eny ifotony, ka taorian' ny taona 2017 dia nanohy ny asa ny tambajotra toy ny Fivoy sy ny Tiavo ary ny IFRA) tamin' ny alalan' ny môdely eny ifotony izay efa tafapetraka.

## Jereo koa

* Caisse d'épargne et de crédit agricole mutuel (CECAM)
* Institution financière régionale de l'Anosy (IFRA)
* Fitehirizana Vola Ifampisamborana (FIVOY)

## Loharano sy fanamarihana
Institution financière régionale de l'Anosy

Ny **Institution financière régionale de l'Anosy** na **IFRA** dia orinasa tsy miankina miorina ao Tolagnaro, niforona tamin' ny taona 2007 ary nankatoavin' ny Banky Foiben' i Madagasikara. Famatsiam-bola sy fanohanana ny orinasa madinika sy tokantrano any amin' ny faritra atsimo amin' i Madagasikara, indrindra ny any amin' ny faritra Anosy, no iraka tanterahiny. Manolotra fampindramam-bola isan-karazany (ho an' ny fampiasam-bola, ny tany, ny fanofana-fivarotana, sns.), tsy mila taratasy momba ny hetra, nefa mifototra amin' ny fahafahan' ny tetikasa ho velona. An' ny mpisehatra sy mpiara-miombon' antoka any an-toerana toa ny QIT Madagascar Minerals (QMM) ny renivolany. Manana tambajotra misy masoivoho 11 izy io ary mampiasa olona 115 eo ho eo.

## Jereo koa

* Fitehirizana Vola Ifampisamborana

## Rohy ivelany

## Loharano sy fanamarihana
Likôrisa

Ny **likôrisa** (Anglisy: *liquorice*); jereo ny fahasamihafan'ny tsipelina no anarana mahazatra an'ny ***Glycyrrhiza glabra***, zavamaniry voniny avy amin'ny fianakaviana Fabaceae, avy amin'ny fakan'ny misy tsirony mamy.

Ny zavamaniry dia legume isan-taona misy ahitra avy any Azia Andrefana, Afrika Avaratra ary Eoropa Atsimo. Ny likôrisa dia ampiasaina ho fofona amin'ny paraky, zava-pisotro, ary fanafody, ary amidy ho fanampin-tsakafo.
Nana Akua

**Nana Akua** Amoatemaa-Appiah (teraka 19 Jolay 1971) dia mpanolotra fahitalavitra anglisy ary mpanao gazety miasa ho an'ny GB News.

## Voalohandohan'ny fiainana
Akua dia teraka tamin'ny 19 Jolay 1971 tao Newcastle upon Tyne, . Ny zanakavavin'ny Ghaneana mpifindra monina, rehefa nifindra tany Etazonia ny fianakaviany fony izy 11 taona dia nijanona tany Angletera nandritra ny fotoam-pianarana tao amin'ny sekolin-jazavavy. Nianatra raharaham-barotra sy fitantanam-bola tany amin'ny oniversite i Akua
GB News

**GB News** dia fahitalavitra britanika maimaim-poana, mitodika amin'ny hevitra ary fantsona vaovao amin'ny radio. Hita ao amin'ny Freeview, Freesat, Sky, YouView, Virgin Media ary amin'ny Internet ny fantsona.

Nambara tamin'ny Septambra 2020 ary natomboka tamin'ny Jona 2021 avy amin'ny studio ao amin'ny Paddington Basin, London, ny GB News no fanombohana vaovao amin'ny fahitalavitra voalohany tany Fanjakana Mitambatra hatramin'ny nanombohan'ny Sky News tamin'ny 1989.

## Jereo koa
Nana Akua
Newcastle upon Tyne

**Newcastle upon Tyne**, na **Newcastle** fotsiny dia tanàna katedraly ary any Tyne and Wear, . Izy io no tanàna avaratra indrindra any Angletera, eo amin'ny Reniranon'i Tyne any avaratra atsinanan'i Angletera

## Jereo koa
* Angletera

## Tsiahy
Crocus

Ny ***Crocus*** dia karazana java-maniry mamony isan-taona ao amin'ny fianakaviana Iridaceae (fianakaviana iris) ahitana karazana zavamaniry 100 eo ho eo izay mitombo avy amin'ny voninkazo. Zavamaniry kely maniry izy ireo, izay mijanona ao ambanin'ny tany ny tahony, izay mitondra voniny fotsy, mavo, volomboasary na volomparasy lehibe ary matory rehefa mamony. Maro no ambolena ho an'ny voninkazo, miseho amin'ny fararano, ririnina, na lohataona. Mikatona ny voninkazo amin'ny alina sy amin'ny toetr'andro manjavozavo. Ny crocus dia fantatra nandritra ny tantara voarakitra, indrindra fa ny loharanon'ny safrona. Ny safrona dia azo avy amin'ny stigma maina an'ny *Crocus sativus*, karazana mamony amin'ny fararano. Sarobidy ho zava-manitra sy loko izy io, ary anisan’ny zava-manitra lafo vidy indrindra eran-tany. Iran no foiben'ny famokarana safrona. Ny crocus dia teratany amin'ny ala, kirihitra ary ahitra manomboka amin'ny haavon'ny ranomasina ka hatrany amin'ny tondra  avy any Mediteranea, mamakivaky an'i Afrika Avaratra, afovoany sy atsimon'i Eoropa, ireo nosy Egea, Afovoany Atsinanana ary manerana an'i Azia Afovoany mankany Xinjiang any andrefan'i Shina. Ny crocuses dia azo ampitomboina avy amin'ny voa na avy amin'ny zana-kazo miforona eo amin'ny sakafo, izay mamokatra zavamaniry matotra amin'ny farany. Tonga tany Eorôpa avy any Tiorkia izy ireo tamin’ny taonjato faha-16 ary nanjary sarobidy ho toy ny zavamaniry voninkazo haingon-trano.
Kapôka

Ny **kapôka** (*Ceiba pentandra*) na **hazo kapôka**,  dia hazo tropikaly avy amin'ny lamina Malvales sy ny fianakaviana Malvaceae (napetraka taloha tao amin'ny fianakaviana Bombacaceae), teratany any Meksika, Amerika Afovoany ary Karaiba, ary ny tapany avaratr'i Amerika Atsimo,  ary nampidirina be dia be any amin'ny faritra tropikaly hafa anisan'izany i Afrika sy Azia Atsimo ary Faritra Atsimo Atsinanana, izay ambolena azy.
Tyne and Wear

**Tyne and Wear** dia faritany ao North East . Izy io dia manamorona an'i Northumberland any avaratra ary County Durham any atsimo, ary ny tanàna lehibe indrindra dia ny tanànan'i Newcastle upon Tyne.

Tanàna an-tanàn-dehibe ny faritany, misy mponina 1,14 tapitrisa amin'ny 2021. Taorian'i Newcastle, ny tanàna lehibe indrindra dia ny tanànan'i Sunderland, Gateshead, ary South Shields.

## Tsiahy
Gateshead, New South Wales

**Gateshead** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Valesa Atsimo Vaovao ao Aostralia.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 3.121 mponina.

## Jereo koa
* Aostralia
** Valesa Atsimo Vaovao

## Tsiahy
Lakeland, Florida

**Lakeland** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Polk County, Florida , , ary misy mponina 112.641.

## Olana
Ny ben'ny tanànan'i Lakeland dia anisan'ny Antoko Fasista Nasionaly any Etazonia ary manakana ny tsenan'ny tantsaha ao amin'ny vondrom-piarahamonina misy azy tsy hotsidihina afa-tsy ireo nahazo alalana taminy.|
Fairey Gannet

Ny **Fairey Gannet** dia novolavolaina tamin'ny 1946 avy amin'ny mpanamboatra fiaramanidina britanika *Fairey Aviation* ho an'ny *Royal Navy* ho fiaramanidina mpiady voalohany miorina amin'ny turboprop izay natao ho an'ny ady amin'ny sambo mpisitrika.

## FiainanayTaloha
Ny sidina voalohan'ny prototype dia natao tamin'ny 19 septambra 1949.

Nanomboka tamin'ny 1951 ny famokarana andiany ny dikan-teny A.S.3, ary tsy naterina tany amin'ny tafika an-dranomasina Britanika hatramin'ny 1955 ny fiaramanidina famokarana A.S.4 voalohany natsangana.

## Versions

### Firenena mpampiasa
;
* 36 fiaramanidina
;
* 16 fiaramanidina
;
* Tafika an-dranomasina Indoneziana
;
* Fleet Air Arm
Fahafinaretana

Ny **fahafinaretana** dia fihetseham-po na fahatsapa zavatra miteraka fahasambarana miserana, izay tena ilaina amin' ny fiasan' ny rafitra hedônika ao amin' ny biby mampinono, izay mety ho tsapan' ny biby manana hazondamosina hafa koa. Mifanohitra amin' ny fanaintainana na fijaliana, izay endrika fahatsapana ratsy, izany. Maro karazana ny hetsika mety ho tsapa ho mahafinaritra, toy ny misakafo, ny manao firaisana ara-nofo, mihaino mozika na mandray anjara amin' ny lalao, ny manjifa zavatra isan-karazany toy ny zava-mahadomelina izay mety hiteraka fiankinan-doha. Ny fahasambarana (izay maharitra sy mifandanja) sy ny fahasalamana dia mifandray akaiky amin' ny fahafinaretana fa tsy mitovy aminy. Tsy misy fifanarahana amin' ny ankapobeny raha tokony ho raisina ho fahatsapana, toetran' ny traikefa, fihetsika manoloana ny traikefa na hafa. Ny fahafinaretana dia mitana anjara toerana lehibe ao amin' ny vondrona petra-kevitra filôzôfika antsoina hoe hedônisma. Ny hoe "fahafinaretana" dia ampiasaina amin' ny filôzôfia sy psikôlôjia, matetika mifandray amin' ny teny milaza toetra: fahafinaretana ara-nofo, ara-tsakafo, ara-tsaina, araka asa, ara-môraly, araka adidy, sns.
Acanthus mollis

***Acanthus mollis***, dia karazana zavamaniry ao amin'ny fianakaviana Acanthaceae ary teratany any amin'ny faritr'i Mediteranea. Izy io dia ravinkazo misy raviny, mivondrona miforona, miaraka amin'ny rôseta misy ravina somary lehibe, lobe na misy nify, ary voninkazo volomparasy sy fotsy eo amin'ny spike mitsangana.
Safrona

Ny **safrona** (*Crocus sativus*) dia karazana zavamaniry mamony ao amin'ny fianakaviana Iridaceae. Zavamaniry mamoa fararano voavoly isan-taona, tsy fantatra any anaty ala, izy no malaza indrindra amin'ny fampiasana sakafo amin'ny stigma voniny ho toy ny safrona. Naharitra 3 500 taona mahery ny fambolena safrona sy ny varotra ary ny fampiasana ny safrona ary naharitra kolontsaina sy kontinanta ary sivilizasiona samihafa.
José Vicente Faria Lima

**José Vicente de Faria Lima** dia injeniera, mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 7 Oktobra 1909 ary maty ny 4 Septambra 1969.

## Tantaram-piainany
Teraka tao Rio de Janeiro i Lima.

Teo amin'ny faha-21 taonany i Faria Lima dia nanomboka ny asany ara-miaramila tao amin'ny Tafika an'habakabaka Breziliana. Nahazo diplaoma ho mpanamory miaramila, mpanara-maso ary injeniera momba ny fiaramanidina izy, manampahaizana manokana momba ny injeniera tao amin'ny *École polytechnique de la Porte de Versailles* any .

Nandritra ny asany ho mpanampy ara-teknika ho an'ny minisitra Salgado Filho (politiko), dia nanampy tamin'ny fananganana ny minisiteran'ny Aeronautika izy.

Tamin'ny Martsa 1965, voafidy ho ben'ny tanànan'i São Paulo i Faria Lima. Niavaka ny fitondrany tamin'ny isan'ny tetikasa fanorenana natomboka, anisan'ny nisongadina indrindra: Marginais Tietê sy Pinheiros, Avenida Sumaré, Radial Leste, 23 de Maio ary Rubem Berta.
Lai Ching-te

**Lai Ching-Te** (sinoa: 賴清德, Pinyin: lài qīngdé); teraka tamin'ny 6 Oktobra 1959 tao Wanli, izay antsoina koa hoe **William Lai**, dia mpanao politika Taioàna amin'ny *Demokratika Fandrosoana Demokratika* (DPP) ary hatramin'ny 20 Mey 2024 ny filohan'ny repoblika an'i Sina (Taioàna).

I Lai dia filoha lefitr'i Taioàna nanomboka tamin'ny 20 Mey 2020. Izy no ben'ny tanàna ao Tainan sy ny taona 2017 ka hatramin'ny fiandohan'ny taona 2019 tao amin'ny Repoblika Executive Yuan (Taiwan). Lai Ching-te dia nandresy ny fifidianana filoham-pirenena tany Taioàna tamin'ny 13 Janoary 2024, toy ny kandidan'ny filoham-pirenena ny filoham-pirenena.

## Toerana sy paikady politika
Lai dia fantatra noho ny toe-tsaininy manakiana an'i Sina sy ny fanohanany ny fahaleovantenan'i Taioàna. Mikasa ny hanamafy ny fiarovan-tena any Taioàna izy mba hanakanana an'i Sina amin'ny fifandirana.
Strelitzia reginae

Ny ***Strelitzia reginae*** dia karazana zavamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana  *[[Strelitziaceae]]*, maniry any amin' ny Faritanin' i Cape sy KwaZulu-Natal any Afrika Atsimo. Zavamaniry maharitra mihoatra ny roa taona izy io, ambolena betsaka noho ny voniny manaitra. Any amin' ny faritra manana toetany antonony dia zavamaniry fanao an-trano tian' ny olona izy io.

## Jereo koa

* *[[Strelitzia]]*
Messerschmitt Bf 109

Ny **Messerschmitt Bf 109** (matetika antsoina hoe *Me 109*) dia fiaramanidina mpiady tokana misy seza tokana novokarin'ny mpanamboatra fiaramanidina alemà *Bayerische Flugzeugwerke AG* (*BFW* tamin'ny 1938: *Messerschmitt AG*).

Izy io dia an'ny taranaka vaovao fiaramanidina mpiady ambany elatra miavaka amin'ny cockpit voahidy, fitaovam-piaingana azo tsoahina, ary fiorenana metaly sy elatra rehetra.

Namboarina ny karazany isan-karazany, anisan'izany ny baomba mpiady, mpiady amin'ny alina, ary fiaramanidina fitsikilovana. Miaraka amin'ny fiaramanidina 33.300 eo ho eo naorina, ny **Bf 109** dia iray amin'ireo fiaramanidina mamokatra be indrindra ary fiaramanidina mpiady be indrindra amin'ny tantara.

Ny sidina tovovavy dia natao tamin'ny May 1935. Ny fiaramanidina famokarana voalohany dia naterina tamin'ny Febroary 1937.

Mandra-pahatongan'ny fanolorana tsy misy fepetra ny Wehrmacht tamin'ny 1945, ny Bf 109 dia nijanona ho fiaramanidina mpiady mahazatra an'ny *Luftwaffe alemana* (Tafika an'habakabaka alemana), nampian'ny *Focke-Wulf Fw 190* tamin'ny tapaky ny taona 1941. Ny fiaramanidina toy izany koa dia nampiasain'ny tafika an'habakabaka maro hafa, ohatra, tany , , ,  sy .

## Famintinana ny dikan-teny tsotra
YPF

**YPF**, **Yacimientos Petrolíferos Fiscales** (malagasy:*Sahan-tsolika ny fanjakana*), dia orinasa manokana amin'ny fitrandrahana, distillation, fitsinjarana ary fivarotana solika sy ny vokatra azo avy aminy.

Izy no orinasa lehibe indrindra any , mampiasa olona 46.000 mivantana na ankolaka.
Niorina ho orinasam-panjakana izy io tamin'ny 1922, nandritra ny fitondran'i Hipólito Yrigoyen.

Ny tale voalohany dia ny kolonely Enrique Mosconi. Tamin'ny 1992, naorina tsy miankina teo ambany fiadidian'i Carlos Menem.

Tamin'ny 1999, ny YPF dia novidin'ny orinasa Espaniola Repsol, izay nifehy ny 97,8%-n'ny renivohitra teo amin'ny €15 lavitrisa. Ao anatin'ny tontolon'ny krizy Arjentina (izay nitarika ho amin'ny 2001), io fivarotana io dia tokony hamela ny fanjakana Arjentina hameno ny kitapom-bolany, saingy tsy ampy izany. Na izany aza, tamin'ny 2012, nanambara ny fanavaozana ny orinasa ny filoha Cristina Fernández de Kirchner. Christina Kirchener
Antoine Abinal

I **Antoine Abinal** dia misiônera zezoita frantsay, izay nisy fiantraikany lalina teo amin' ny misiôna katôlika teto Madagasikara ny asa sorany momba ny fiteny malagasy sy ny Malagasy. Mbola mandray anjara betsaka amin' ny fahalalana ny teny malagasy ny rakibolana nosoratany. Teraka tamin' ny taona 1829 ary maty tamin' ny taona 1887 izy. Ny fanoloran-tenany amin' ny fanabeazana sy ny asa pastôraly ary ny rakibolana dia nahatonga azy ho olo-malaza eo amin' ny fifanakalozana ara-kolontsaina sy ara-piteny teo amin' i Frantsa sy Madagasikara.

## Ny fiainany

### Fanompoana
Teraka tamin' ny 10 Janoary 1829 tao Ars (Lozère, Frantsa) i Antoine Abinal. Niditra tao amin' ny fikambanan' ny Zezoita izy tamin' ny 18 Oktobra 1855. Rehefa avy nandeha tany La Réunion izy tamin' ny taona 1860, dia tonga teto Madagasikara tamin' ny taona 1863. Hatramin' izay ka hatramin' ny taona 1866 dia nampianatra teto izy, indrindra teny Andohalo (Antananarivo), ary nanofana zanaka andriana tao an-toerana mihitsy aza. Izy no nanorina ny paroasin' Antanjombato (atsimon' Antananarivo) tamin' ny taona 1868. Nonina tao amin' ny faritry ny Betsileo (Ambohimandroso) izy tamin' ny taona 1873, talohan' ny niezahany nitory ny Vaovao Mahafaly tamin' ny Tanala tany Ikongo tamin' ny taona 1874.

### Lova navelany
Nanangona naoty momba ny fiteny sy ny foko izy, nanangona ny singa ilaina amin' ny fanoratana rakibolana. Taorian' ny nahafatesan' i Callet dia saika vitany ny asa talohan' ny nahafatesany tamin' ny volana Novambra 1887. Nivoaka tamin' ny taona 1888 ny endrika farany tamin' ilay asa soratra, teo ambany fiahian' i Malzac.

Maty tamin' ny 11 Novambra 1887 i Abinal. Voalaza fa olona tsy tia miresaka betsaka ny momba azy izy, nefa nanatanteraka asa ho an' ny Malagasy sy ho an' ny fampandrosoana ara-tsaina.

## Ny asa soratra

* Nanoratra ny *Dictionnaire malgache‑français* niarahany amin' i Malzac izy, rakibolana nosoratana talohan' ny taona 1888, izay mbola mitohy ny famoahana azy hatramin' izao.
* Nanao fandikan-teny sy namoaka boky fampianarana maro koa izy, ka anisan' izany ireto:
** *Tantara ny olo‑masina* (1868)
** *Teologia fohifohy* (1872)
** Resadresaka frantsay-malagasy, abidy frantsay, hiram-pivavahana katôlika, evanjely nadika amin' ny teny malagasy (1876-1879).
* Ny naoty noraisiny momba ny foko malagasy dia nanampy hevitra ny asa soratra taty aoriana, indrindra fa ny an' ny La Vaissière, izany dia vavolombelon' ny asa fanadihadiana lehibe nataony nefa tsy navoaka tamin' ny anarany.

## Jereo koa
* Malzac Victorin
* François Callet

## Loharano sy fanamarihana
Scott Morrison

**Scott John Morrison** dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i teraka ny 13 Mey 1968 tao  Waverley, Galles Atsimo Vaovao.
Morrison dia nitantana an'i Aostralia tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny *National Party of Australia* hatramin'ny 23 Mey 2022.
MiG-17

Ny Mikoyan-Gurevich **MiG-17** (rosiana: Микоян-Гуревич МиГ-17 ) dia fiaramanidina mpiady tamin'ny vanim-potoanan'ny Ady Mangatsiaka misy maotera tokana vita amin'ny sovietika. Ny mpanamboatra dia *Mikoyan-Gurevich*.

Amin'ny endriny fototra, ny MiG-17 dia monoplane midadasika misy seza tokana.

## Mpampiasa miaramila

## Data ara-teknika
Eurofighter Typhoon

Ny **Eurofighter Typhoon** dia fiaramanidina mpiady manana motera kambana sy manana andraikitra maro an'ny Generation 4+ amin'ny konfigurasi canard-delta, natsangan'i Eurofighter Jagdflugzeug GmbH, fiaraha-miasa eo amin'ny Airbus, *BAE Systems*, ary *Leonardo*.

Ny mpampiasa ny fiaramanidina dia ahitana ny tafika an'habakabaka avy amin'ireo firenena eoropeanina mpanamboatra efatra (, ,  ), ny tafika an'habakabaka ao , ary ireo fanjakana Arabo efatra ao , ,  .

## Jereo koa
*F-4 Phantom
*F-14 Tomcat
*F-15 Eagle McDonnell Douglas
*F-22 Raptor
*Saab JAS 39 Gripen
*Aermacchi M-346
Amanita alliodora

Ny ***Amanita alliodora*** Pat., dia karazana holatra ao amin' ny vondron-karazana *Amanita*, ao amin' ny fianakaviana *[[Amanitaceae]]*, izay maniry eto Madagasikara ary manambara poizina, araka ny faharesen-dahatry ny mponina ao an-toerana, ny fitoviana môrfôlôjia miaraka amin' ny *Amanita phalloides* (frantsay: *Oronge verte*, de *Calice de la mort*, d*'Agaric bulbeux*, d' *Oronge ciguë*).
## Jereo koa
*Sary: 
*Poizina
Karazana *Amanita* hafa eto Madagasikara: 

* *[[Amanita harkoneniana,]]*
* *[[Amanita murinacea]]*
* *[[Amanita thejoleuca]]*
Poizina

Amin'ny maha-**poizina** na **poizina**, poizina, zavatra iray izay miteraka zavamananaina momba ny fizotrany metabolika, dia mety hiteraka fahasimbana amin'ny alàlan'ny fidirana amin'ny taova amin'ny fatra iray sy ambany. Miaraka amin'ny fitomboan'ny habetsaky ny fitaovana mavitrika, izay mety hampitombo ny fahasimban'ny fahasalamana noho ny fitomboan'ny poizina.

Amin'ny maha-zava-mampidi-doza azy, ny poizina dia mizara ho poizina mampisy poizina sy poizina ary poizina ary manimba ny fahasalamana.

Betsaka koa ny biby poizina sy zavamaniry amin'ny natiora.

*Risinina
*Amanita alliodora (holatra)
* Kôbra (bibilava)
Malzac Victorin

I **Victorin Malzac** dia pretra zezoita misiônera frantsay sady mpanoratra teto Madagasikara tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-19. Anisan' ny mahafehy ny teny malagasy sy nahavita asa soratra fototra maro amin’ ny haiteny, ny fitsipi-pitenenana, ny rakibolana ary ny tantaran' i Madagasikara izy. Teraka tamin' ny taona 1840 izy ary maty tamin' ny taona 1913.

## Fiainany sy iraka notanterahiny
Teraka tamin' ny 22 Janoary 1840 tao Nant (Aveyron any Frantsa) izy. Niditra tao amin' ny fikambanan' ny Zezoita izy tamin' ny taona 1858, tonga tao La Réunion tamin' ny taona 1862, avy eo teto Madagasikara tamin' ny taona 1879 tamin' ny faha-40 taonany. Rehefa vao tonga izy dia nianatra teny malagasy ary lasa mômpera tao Antananarivo (tao Andrainarivo avy eo tao Mahamasina nandimby an' i Antoine Abinal).

## Ny asa soratra nataony
Betsaka ny asa soratra nataony, fa ny sasany amin' ireo no holazaina eto;

* *Dictionnaire malgache‑français* (1888) sy *Dictionnaire* *français‑malgache* (1893), rakibolana izay samy efa natombok' i Abinal Antoine sy i Callet François, izay nanaovana fanontana nohavaozina tsy tapaka taty aoriana, sady mbola ampiasana ankehitriny;
* *Grammaire malgache*, nivoaka tamin' ny taona 1908, fitsipi-pitenenana izay ahitana  fampitahana ny fiteny malagasy amin' ny fiteny aostrôneziana hafa;
* *Histoire du royaume hova*, boky telo nivoaka tamin' ny taona 1912, izay milaza ny tantaran' ny mpanjaka tany amin' ny faritr' Imerina;
* *Vocabulaire de philologie comparée malgache‑malais* (1911), bokim-boambolana, sy fandraisana anjara maromaro amin' ny siansa.

* *Aperçu de la grammaire malgache* (1888);
* *Vocabulaire de Philologie Comparée Malgache-Malais*  (1911);
* *Vocabulaire français-malgache*.

## Fandraisana anjara ara-kolontsaina
Anisan' ny mpanorina ny Akademia Malagasy tamin' ny taona 1902 izy, niaraka tamin' ny manampahaizana momnba ny haiteny sy ny etnôlôjia ary ny sôsiôlôjia teto Madagasikara, ary mpikambana navitrika mandra-pahafatiny. Tamin' ny 8 Avrily 1913 no nodimandry teny amin' ny hôpitaly Andohalo (ao Antananarivo) izy, ary namela fahatsiarovana maro momba ny fahalalana.

## Jereo koa

* François Callet 
* Antoine Abinal

## Loharano sy fanamarihana
François Callet

I **François Callet**, misiônera zezoita (katôlika) teto Madagasikara nanomboka tamin' ny taona 1864 ka hatramin' ny taona 1885, no tonian-dahatsoratry ny lovantsofina momba ny mpanjaka merina. Loharanom-pahalalana tena ilaina ho an' ny tantaran' Imerina ny sanganasany hoe *[[Tantara ny Andriana eto Madagasikara|Tantara ny Andriana]]* (navoaka tamin' ny teny frantsay taty aoriana hoe *Histoire des rois*), sady mila famakiana amim-pahamalinana mba hanavahana ny tantara amin' ny fanamarinana ny fifandovam-pitondrana teo amin' ny mpanjaka merina.

## Jereo koa

* Antoine Abinal

* Malzac Victorin
Gelderland

**Gelderland** dia faritany iray any atsinanan'ny afovoan-tany , miaraka amin'ny renivohiny Arnhem. Io no faritany lehibe indrindra ao amin'ny firenena araka ny velarantany, mialohan'ny Brabant Avaratra.

Ny tanànan'ny oniversite Nijmegen dia hita ao Gelderland ihany koa.
2.161.388 mponina i Gelderland.

## Fiainany Taloha
Gelderland, anisan'ny Duchy of Gelders, dia faritra iray tao anatin'ny . Anisan’izany koa ny ampahany amin’ny faritanin’i Limburg ankehitriny, anisan’ny distrikan’i Kleve alemà, miaraka amin’ny tanànan’i Gelders, izay toerana nisy ny andriana koa. Erkelenz sy Viersen dia mpikatroka Gulderien. Ny faritany ankehitriny dia eo amin'ny telo ampahefatr'ity Duchy of Gelders ity.

## Mponina

## Jereo koa
Kleve

I **Kleve** (frantsay: *Clèves*) dia tanàna any ,  ny tanàna no misy ao amin'ny  (frantsay: *Rhénanie-du-Nord-Westphalie*). 

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Fitsikilovana

**Fitsikilovana** no fampitaovana miafina ny tsiambaratelo ara-panjakana na fampahalalana hafa momba ny politika, ara-tafika, ara-toekarena, ara-tsiansa ary hafa, izay miasa amin'ny mpandraharaha sy fomba fiasa, amin'ny alàlan'ny serivisy ara-tsaina na ho azy ireo. Matetika izy io dia mahazo fahalalana sy ny famitana ny loza voalohany amin'ny loza mba hahafahana manalavitra azy ireo. Olona iray izay mihazakazaka espionage no antsoina hoe mpitsikilo

## Jereo koa
*KGB
*Mossad
*CIA (Central Intelligence Agency)
Brabant Avaratra

**Brabant Avaratra** (*[[fiteny neerlandey|neerlandey]]*: *Noord-Brabant*) dia faritany iray any atsimon'ny , miaraka amin'ny renivohiny ’s-Hertogenbosch. Io no faritany lehibe indrindra ao amin'ny firenena araka ny velarantany.

Ny tanànan'ny oniversite Eindhoven dia hita ao Brabant Avaratra ihany koa.
2.664.364 mponina i Brabant Avaratra.

## Jereo koa
StandWithUs

**StandWithUs** dia vondrona mpiaro ny Isiraely monina any Los Angeles, Kalifornia. Niorina tamin'ny 2001 ilay mpikatroka amerikana Roz Rothstein, izay tale mpanatanteraka azy.

Ny fikambanana dia mahita ny tenany ho fikambanana iraisam-pirenena sy tsy miandany amin'ny fanabeazana izay manentana sy manabe ny olona avy amin'ny sokajin-taona sy fiaviana rehetra momba an'i Israely, manohitra ny vaovao diso, ary miady amin'ny anti-Semitism.

Niorina ho "operation basement" ary tantanan'ny mpilatsaka an-tsitrapo, ny *StandWithUs* dia nitombo ho tetikasa manerantany misy birao 18 amin'ny kaontinanta telo. Ny fikambanana dia manana teti-bola an-tapitrisa dolara amerikana ary ny fisian'ny media sosialy mahomby.
Web: https://www.standwithus.com/
Imbel

**IMBEL** (*Indústria de Material Bélico do Brasil*) dia orinasam-piarovam-panjakana breziliana. Ny vokatra lehibe ao aminy dia baomba, bala, fitaovam-piadiana, ary teknolojian'ny fifandraisana.

## Foibe
Ny foiben'ny IMBEL dia any Brasília ao amin'ny Foiben'ny Tafika. Ao Piquete no misy ny ampahany amin'ny fitantanana.

Ny IMBEL dia manana ireto vondrona famokarana manaraka ireto:

*Fábrica da Estrela (FE), manampahaizana manokana amin'ny vokatra simika, any amin'ny tanànan'i Magé, RJ;
*Fábrica Presidente Vargas (FPV), manampahaizana manokana amin'ny vokatra simika, any Piquete, SP;
*Fábrica de Itajubá (FI), izay mamokatra fitaovam-piadiana maivana sy kojakoja fanaka, any Itajubá, MG;
*Fábrica de Juiz de Fora (FJF), mpamokatra bala lehibe, ao amin'ny Juiz de Fora, MG
*Fábrica de Material de Comunicações e Eletrônica (FMCE), mifantoka amin'ny serasera sy ny fitaovana informatika, ao Rio de Janeiro, RJ.

## Jereo koa
* Taurus Armas
F-14 Tomcat

Ny **Grumman F-14 Tomcat** dia fiaramanidina mpiady mahery vaika, kambana, seza roa, novolavolaina ho an'ny tafika an-dranomasina amerikana ary niditra tao amin'ny serivisy tamin'ny taona 1974. Ny anjara asany tao amin'ny tafika an-dranomasina amerikana dia nahitana mpiady ambony an'habakabaka, fitsikilovana ary fiarovana ny fiaramanidina. Taty aoriana dia nampiana ny fahaiza-manaon'ny rivotra-to-tany.

Ny Tomcat farany dia nisotro ronono tamin'ny serivisy nataon'ny US Navy tamin'ny 22 septambra 2006. Ny fanoloana azy dia ny F/A-18E/F Super Hornet.

Ankehitriny, ny Tafika an'habakabaka iraniana ihany no manidina ny F-14.

## Horonan-tsary
Ny F-14 Tomcat dia nasongadina tao amin'ny sarimihetsika amerikana T*op Gun* tamin'ny 1986 izay nilalao an'i Tom Cruise.

## Fanaterana
Nahazo totalin'ny 79 F-14A i Iran teo anelanelan'ny taona 1976 sy 1978.

** Fanaterana ny F-14 ho an'ny tafika an-dranomasina amerikana:**

## Data ara-teknika

## Jereo koa
*F-15 Eagle McDonnell Douglas
*F-4 Phantom
*F-22 Raptor
*Saab JAS 39 Gripen
*Aermacchi M-346
*F-14 Tomcat
*Eurofighter Typhoon
*Aermacchi M-346
*Northrop B-2 Spirit
*Dassault Rafale
Centre Hospitalier Universitaire Analankininina Toamasina

**Centre Hospitalier Universitaire Analankininina Toamasina** (*CHU Analankininina* na [malagasy: ''Hopitaly ben’i Toamasina'' na ''Hopitaly Bé'') dia antsoina hoe [hopitaly Toamasina.

Malaza miaraka amin'ny mponina amin'ireo ovy nendasina.

## Jereo koa
*Minisitry ny Fahasalamam-bahoaka
Diogo Jota

**Diogo Jota** ( tena anarana: *Diogo José Teaixeira Da Silva*, teraka tamin'ny 4 Desambra 1996 tao Massarelos, † 3 Jolay 2025 tany akaikin'i Cernadilla, Espaina) dia mpilalao baolina kitra portogey.

Ny mpilalao manafintohina dia ny fifanarahana tamin'ny taona 2020 mandra-pahafatiny tao FC Liverpool ary ny mpilalao nasionaly.

Maty tamin'ny lozam-piarakodia izy.

## Klioba
*2014–2016 - FC Paços de Ferreira
*2016–2017 - Atlético Madrid
*2016–2017 → FC Porto
*2017–2020 - Wolverhampton Wanderers	111 (33)
*2020–2025 - FC Liverpool

## Jereo Koa
Fort Eben-Emael

**Fort Eben-Emael** dia tanàna mimanda  tamin'ny taonjato faha-20. Valin'i Belzika tamin'ny Ady Lehibe Voalohany izany, rehefa namakivaky an'i Belzika ny tafika alemà mba ho tonga any , ka nameno ny tsipika frantsay *Maginot*.

## FIAINANY TALOHA
Naorina teo anelanelan'ny taona 1932 sy 1939 ilay toby sakana be dia be ho ny fametrahana farany avaratra indrindra amin'ny peratra fiarovana an'i Liège. Nantsoina hoe Ében sy Émael, tanàna teo akaiky teo, ao amin’ny tanànan’i Bassenge (Belzika) izy io.

Voasambotra tamin'ny 10 sy 11 Mey 1940, nandritra ny fampielezan-kevitry ny Tandrefana, tamin'ny alàlan'ny commando alemà iray nitsofoka tamin'ny gliders tamin'ny alàlan'ny fiampangana miendrika zava-baovao avy amin'ireo injenieran'ny fiaramanidina alemà. Voasambotra ilay trano mimanda ary, niaraka tamin'ireo tetezana telo, izay efa nipoaka ny iray, dia niaro tamin'ny fanoherana Belzika mandra-pahatongan'ny lohan'ny tafika faha-18 alemà avy any amin'ny lalan'i Aachen. Fandresena lehibe ho an'ny tafika alemà ny ady.

## Toerana stratejika
Eo amin'ny lakandrano Albert no misy ilay fort ary toerana stratejika ho fiarovana an'i Belzika Atsinanana. Ny tanjona voalohany dia ny hisakanana ny fandalovan'ny lakandrano Albert sy ny Reniranon'i Meuse.

Folo kilometatra atsimon'ny tanànan'i Maastricht, , eo amin'ny havoanan'i St. Pieter, eo ambonin'ny morony andrefan'ny Reniranon'i Meuse, no misy ilay manda. Eo ambanin'ny rova, ny lakandrano Albert dia misaraka amin'ny Meuse mankany Antwerpen.

## Dimensions sy Armament
Miaraka amin'ny tilikambom-basy maromaro, mpiara-miasa, tonelina ambanin'ny tany maherin'ny dimy kilometatra, miaramila Belzika manodidina ny 1.200, ary tafo ambonin'ny tany mirefy efa ho antsasaka kilometatra toradroa, i Eben-Emael no noheverina ho fiarovana tokana lehibe indrindra eran-tany hatramin'izay.
Antwerpen

I **Antwerpen** ((frantsay: *Anvers*) dia tanàna any Belzika,  dia tanàna seranan-tsambo ao amin'ny faritr'i Flanders ary renivohitry ny faritanin'i Antwerpen. Amin'ny maha-fikambanana ara-pitantanana azy, io tanàna io no lehibe indrindra ao amin'ny firenena, misy mponina 544.000 mahery.

## Toekarena
Manana lanja iraisam-pirenena lehibe i Antwerpen noho ny seranan-tsambony, faharoa lehibe indrindra any Eoropa, ary ivon-toerana lehibe indrindra amin'ny fanodinana sy varotra diamondra.

## Tantara
Nampiantrano ny Lalao Olimpika fahavaratra 1920 ilay tanàna

## Jereo Koa
* Fort Eben-Emael