Perth

**Perth** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Aostralia Andrefana ao Aostralia. Izy no tanàna fahefatra be mponina indrindra any Aostralia. Izy no tanàna lehibe mitokana indrindra eran-tany araka ny fepetra sasany.

Naorin'ny Kapiteny James Stirling tamin'ny 1829 ho foibem-pitantanan'ny zanatany Reniranon'i Swan i Perth. Eo amin'ny tany nentim-paharazana an'ny vahoaka Whadjuk Noongar no misy ny tanàna, izay nonenan'ny Aostralianina Aborizinaly nandritra ny 48 000 taona farafahakeliny. Nomena anarana avy amin'ny tanànan'i Perth any Ekosy i Perth. Niorina ho tanàna malalaka tany am-boalohany, nanaiky ireo voafonja nalefa an-keriny nanomboka tamin'ny taona 1850 ny zanatany mba hamatsiana mpiasa amin'ny asa ho an'ny daholobe sy ny fanorenana. Nambaran'ny Mpanjakavavy Victoria ho tanàna i Perth tamin'ny taona 1856.

Nitombo be ny isan'ny mponina nandritra ny fikarohana volamena tany Aostralia Andrefana tamin'ny faramparan'ny taonjato faha-19, ary nitohy nitombo ny tanàna, indrindra taorian'ny Ady Lehibe Faharoa noho ny tahan'ny fifindra-monina avo lenta. Avy any amin'ny Britaina Lehibe sy Eoropa Atsimo ny ankamaroan'ny mpifindra monina taorian'ny ady, raha toa kosa ka nitombo ny isan'ny mponina Aziatika tonga vao haingana. Nandritra ny faramparan'ny taonjato faha-20 sy ny fiandohan'ny taonjato faha-21, dia nanosika an'i Perth ho lasa foiben'ny faritra ho an'ny asa fitrandrahana harena an-kibon'ny tany ny andiana firoboroboan'ny fitrandrahana harena an-kibon'ny tany tany amin'ny faritra samihafa any Aostralia Andrefana. Lasa tanàna fahefatra be mponina indrindra any Aostralia izy io tamin'ny 1984, nandresy an'i Adelaide.

Perth dia fonenan'ny valan-javaboary maro sy toeram-piarovana voajanahary.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 2384371 mponina tamin'ny taona 2024.

### Faritra metropolitanina
Miitatra manaraka ny morontsiraka hatrany Two Rocks sy Yanchep any avaratra ary Singleton any atsimo ny faritra metropolitanin'i Perth, izay mirefy 125 kilometatra eo ho eo (80 mi).

### Toe-tany
Mahazo rotsakorana antonony i Perth, na dia betsaka aza ny rotsakorana arakaraka ny fizaran-taona. Mafana sy mamiratra ary maina amin'ny ankapobeny ny fahavaratra, maharitra manomboka amin'ny Desambra ka hatramin'ny Martsa, ary ny Febroary no volana mafana indrindra amin'ny ankapobeny. Somary malefaka sy mando ny ririnina, ka mahatonga an'i Perth ho manana toetrandro Mediteraneana mafana amin'ny fahavaratra (Köppen *Csa*).

### Fitokana-monina
Miaraka amin'ny mponina maherin'ny roa tapitrisa, i Perth dia iray amin'ireo tanàna lehibe mitokana indrindra eran-tany. Ny tanàna akaiky indrindra misy mponina maherin'ny 100.000 dia i Adelaide, mihoatra ny 2.100 km (1.305 mi) miala. Akaiky kokoa an'i Dili, Timôro Atsinanana (2 800 km na 1 700 mi) sy Jakarta, Indonezia (3 000 km na 1 900 mi) ara-jeografika i Perth raha oharina amin'i Sydney (3 300 km na 2 100 mi).

## Demografia

I Perth no tanàna fahefatra be mponina indrindra any Aostralia, rehefa nandresy an'i Adelaide tamin'ny 1984. Tamin'ny Jona 2023, tombanana ho 2 309 338 ny isan'ny mponina ao amin'ny faritr'i Perth, izay maneho fitomboana eo amin'ny 3.6% eo ho eo raha oharina amin'ny tombana tamin'ny taona 2022 izay 2 228 020, izay ny tahan'ny fitomboana ambony indrindra ho an'ireo renivohitr'i Aostralia.

Miavaka amin'ny habetsahan'ny mponina teraka Britanika sy Irlanda ny mponina ao Perth. Tamin'ny fanisam-bahoaka tamin'ny taona 2021, mponina teraka Angletera miisa 169.938 no nisaina, mihoatra an'i Sydney aza (151,614), na dia avo roa heny mahery noho ny mponina any Perth aza ny isan'ity farany.

Niova ny firafitry ny foko tao Perth tamin'ny tapany faharoa tamin'ny taonjato faha-20 rehefa tonga tao an-tanàna ny mpifindra monina avy any Eoropa maro. Talohan'izay, saika avy amin'ny foko Anglo-Celtika avokoa ny mponina tao Perth. Satria i Fremantle no toerana voalohany nipetrahan'ny sambo mpifindra monina maro avy any Eoropa tamin'ny taona 1950 sy 1960, dia nanomboka niaina fidiran'ny olona isan-karazany tao Perth, anisan'izany ny Italiana, Grika, Holandey, Alemana, Tiorka, Kroaty ary Masedoniana. Niavaka ny fiantraikan'ny Italiana tao amin'ny faritr'i Perth sy Fremantle, ary hita taratra izany any amin'ny toerana sasany ao Fremantle izay ahitana toeram-pisakafoanana sy fivarotana italiana maro.

Anisan'ny onjam-pahatongavana vao haingana kokoa ny Afrikana Tatsimo fotsy hoditra. Nihoatra ireo teraka tany Italia ny Afrikana Tatsimo tamin'ny maha-vondrona vahiny fahefatra lehibe indrindra azy ireo tamin'ny taona 2001. Tamin'ny taona 2016, nisy Afrikana Tatsimo miisa 35.262 nonina tao Perth. Maro ny Afrikanera sy Anglo-Afrikana nifindra monina tany Perth nandritra ny taona 1980 sy 1990, ary ny andian-teny hoe "famonosana entana ho any Perth" dia nanjary nampifandraisina tamin'ny Afrikana Tatsimo izay misafidy ny hifindra monina any ivelany, indraindray na aiza na aiza toerana haleha. Vokatr'izany, dia voalaza fa "renivohitr'i Aostralia ho an'ny Afrikana Tatsimo any an-tsesitany" io tanàna io.

Hatramin'ny nifaranan'ny politika White Australia tamin'ny 1973, dia nanjary loharanon'ny mpifindra monina betsaka kokoa i Azia, miaraka amin'ireo vondrom-piarahamonina avy any Vietnam, Malezia, Indonezia, Tailandy, Singapaoro, Hong Kong, Sina Tanibe ary India izay samy efa miorina tsara ankehitriny. Nisy olona 112.293 taranaka Sinoa tao Perth tamin'ny taona 2016—5.3%-n'ny mponina ao an-tanàna.

Misy mpifindra monina avy any Afovoany Atsinanana any Perth. Avy amin'ny firenena maro samihafa izy ireo, anisan'izany i Arabia Saodita, Siria, Iràna, Iràka, Israely, Libàna, Emirata Arabo Mitambatra, Omàna, Iemena ary Afghanistàna.

Tamin'ny fanisam-bahoaka tamin'ny taona 2021, 2%-n'ny mponina ao Perth no nilaza fa Aborizinaly sy/na Torres Strait Islander.

### Fiteny
Tamin'ny fanisam-bahoaka tamin'ny taona 2021, 74%-n'ny mponina no niteny anglisy tao an-trano, ary ny fiteny manaraka be mpampiasa indrindra dia ny sinoa (2.3%), italiana (1.1%), vietnamiana (1.0%), penjaby (0.9%) ary kantôney (0.9%).

### Fivavahana
41.8%-n'ireo namaly ny fanisam-bahoaka tamin'ny taona 2021 tao Perth no tsy nanana fivavahana, raha oharina amin'ny 38.4%-n'ny mponina nasionaly. Tamin'ny 1911, 0.4% ny tarehimarika nasionaly.

Ny Katolika no antokom-pivavahana kristiana lehibe indrindra ao amin'ny faritr'i Greater Perth amin'ny 19.5%.

### Toekarena
Noho ny mponina ao aminy sy ny anjara asany amin'ny maha-foibe fitantanana ny orinasa sy ny governemanta azy, i Perth no manjaka amin'ny toekaren'i Aostralia Andrefana, na dia eo aza ny indostrian'ny fanondranana harena an-kibon'ny tany, solika ary fambolena lehibe any an-kafa ao amin'ny fanjakana. Ny andraikitr'i Perth amin'ny maha-renivohitry ny fanjakana azy, ny fototra ara-toekarena ao aminy ary ny haben'ny mponina dia namorona fahafahana ho an'ny orinasa maro hafa mifantoka amin'ny tsena eo an-toerana na tsena isan-karazany kokoa. Niova ho amin'ny indostrian'ny serivisy ny toekaren'i Perth nanomboka tamin'ny taona 1950. Na dia mifandray amin'ny indostrian'ny loharanon-karena aza ny iray amin'ireo serivisy lehibe omeny, ary amin'ny ambaratonga kely kokoa, ny fambolena, ny ankamaroan'ny olona ao Perth dia tsy mifandray amin'izy roa ireo; manana asa izay manome serivisy ho an'ny olon-kafa ao Perth izy ireo.

Vokatr'izany fitokana-monina ara-jeografika izany, dia tsy nanana ny fepetra ilaina hampivelarana indostrian'ny famokarana manan-danja mihitsy izy ankoatra ireo izay manome fahafaham-po ny filàn'ny mponina ao aminy, ny fitrandrahana harena an-kibon'ny tany, ny fambolena ary ny sehatra manokana sasany, toy ny, tato ho ato, ny fanamboarana sambo sy ny fikojakojana manokana. Mora kokoa fotsiny ny manafatra ireo entana vita rehetra ilaina avy any amin'ireo fanjakana atsinanana na avy any ivelany.

Ny asa indostrialy dia nisy fiantraikany tamin'ny jeografia ara-toekarena tao Perth. Taorian'ny Ady Lehibe Faharoa, dia niaina fanitarana ny tanàna ambanivohitra i Perth noho ny fisian'ny fiara betsaka. Ny fitsinjaram-pahefana ny mpiasa sy ny fanatsarana ny fitaterana dia nahafahana nanangana famokarana madinika tany amin'ireo tanàna ambanivohitra. Orinasa maro no nanararaotra ny tany mora vidy mba hananganana orinasa malalaka sy rihana tokana any amin'ireo toerana ambanivohitra misy toeram-piantsonana maro, mora idirana ary tsy dia misy fitohanan'ny fifamoivoizana. "Nihena ny fifandraisana akaiky teo amin'ny famokarana sy ireo toerana akaikin'ny foibe sy/na eo amoron'ny lalamby."

Ireo toeram-piasana indostrialy toa an'i Kwinana, Welshpool ary Kewdale dia fanampiny taorian'ny ady izay nandray anjara tamin'ny fitomboan'ny famokarana tany atsimon'ny renirano. Ny fananganana ny faritra indostrialy Kwinana dia notohanan'ny fanara-penitra ny lalam-by atsinanana-andrefana mampitohy an'i Perth amin'ny atsinanan'i Aostralia. Nanomboka tamin'ny taona 1950 dia nanjakan'ny indostria mavesatra ny faritra, anisan'izany ny orinasa fanadiovana solika, ny orinasa fanodinana vy misy lafaoro lehibe, ny orinasa fanadiovana alumina, ny toby famokarana herinaratra ary ny orinasa fanadiovana nikela. Ny fivoarana iray hafa, izay mifandray amin'ny fanara-penitra ny lalamby ihany koa, dia tamin'ny 1968.

Niaraka tamin'ny fitomboan'ny mponina be taorian'ny Ady Lehibe Faharoa, ny fitomboan'ny asa dia tsy tamin'ny sehatry ny famokarana fa tamin'ny varotra antsinjarany sy ambongadiny, ny serivisy ara-barotra, ny fahasalamana, ny fanabeazana, ny serivisy ho an'ny fiaraha-monina sy ny tena manokana, ary ny fitantanana ny vahoaka. Ireo sehatry ny serivisy ireo, izay nifantoka tamin'ny faritra metropolitanin'i Perth, no nanome asa.

I Perth koa dia lasa foiben'ny orinasa vao misondrotra mifantoka amin'ny teknolojia nanomboka tamin'ny fiandohan'ny taona 2000 izay manome asa manana fahaiza-manao betsaka ho an'ny vondrom-piarahamonina Perth. Avy any Perth avokoa ireo orinasa toa an'i Canva, VGW, Appbot, Agworld ary Healthengine ary efa nalaza eran-tany. Ireo fikambanana toa an'i StartupWA, Spacecubed ary Perth Angels, ary ireo fandaharan'asa toa an'i Meshpoints, Curtin Accelerate ary Plus Eight dia samy mifantoka amin'ny famoronana kolontsaina orinasa vao misondrotra miroborobo ao Perth sy ny fampitomboana ny taranaka mpampiasa manaraka ao Perth.

## Fampianarana
Tsy maintsy mianatra any Aostralia Andrefana eo anelanelan'ny enina sy fito ambin'ny folo taona ny mpianatra, mitovy amin'ny sekoly ambaratonga voalohany sy faharoa. Azo alaina amin'ny alalan'ny oniversite maromaro sy ireo kolejy teknika sy fampianarana fanampiny (TAFE) ny fianarana ambaratonga ambony.

## Tanàna mpirahavavy
Ireto avy ireo tanàna nmpirahavavy Perth:

* Kagoshima, Japàna
* Houston, Etazonia
* Megisti, Gresy
* Rhodes, Gresy
* San Diego, Etazonia
* Vasto, Italia
* Nanjing, Sina
* Taipei, Taioàna
* Perth, Ekosy
* Seocho, Korea Atsimo
* Chengdu, Sina

## Jereo koa
* Aostralia
** Aostralia Andrefana

## Tsiahy