open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lakandranon' i Panama

Ny **Lakandranon' i Panamá** dia lakandrano namboarin' olombelona, izay miampita ny andilan-tanin' i Panamá any Amerika Afovoany. Ny Lakandranon' i Panamá dia lakandrano namboarina eo anelanelan' ny Ranomasimbe Pasifika sy ny Ranomasimbe Atlantika, ao Panamá no misy azy. Ny fanamboarana azy dia anisan' ny tetikasa ho an' ny injenieria anisan' ny sarotra indrindra natao. Ny vokany teo amin' ny varotra miampita ranomasina dia goavana be, satria tsy mila miampita ny lalana makany amin' ny Tanjona Horn intsony ny sambo; ny Tanjona Horn dia tanjona any amin' ny farany atsimon' i Amerika Atsimo. Ny sambo avy ao New York makany San Francisco noho ilay lakandrano, dia manao 9 500 km monja kanefa 22 500 km no tokony hataony reha tsy manaraka an' ilay lakandrano.

Ny fomba nanamboarana ny Lakandranon' i Panamá dia efa noeritreretina tamin' ny taonjato faha-16, fa tamin' ny taona 1880 ilay lakandrano vao nanomboka namboarina, ambanin' ny fambosian' ny Fantsay. Rehefa tsy nahomby ny Frantsay dia i Etazonia no namita ilay lakandrano ary i G. W. Goethals no nitondra ilay tetikasa. Nisokatra tamin' ny taona 1914 ilay lakandrano. Ny fanamboarana ny 77 km amin' ilay lakandrano dia nisy olana isan-karazany: aretina, fihotsahan-tany sns. Misy 27 500 any ho any ny isan' ny olona matin' ny aretina sy matin' ny loza isan-karazany nandritra ny fanamboarana ilay lakandrano.

Hatry ny fanokafana azy tamin' ny taona 1914 dia betsaka ny tombontsoa azo amin' ilay lakandrano ary matetika andalovan' ny sambo mavesatra izy. Isan-taona dia sambo 14 000 mahery no mandalo amin' io lakandrano io, ary 203 tapitrisa taonina ny tontalin' ny entana entin' ireo sambo ireo. Hatry ny fanokafana azy hatramin' ny taona 2002 dia sambo valo hetsy mahery no efa nandalo tamin' io lakandrano io. Ny asa momba ny fanitarana ilay lakandrano dia natomboka tamin' ny taona 2007 ary mety ho vita amin' ny 2014, mba hahafahan' ny sambo mavesatra handalo ao.

## Fanoritana

Ny Lakandranon' i Panamá dia lakandrano eo anelanelan' ny Hoalan' i Panamá ao amin' ny Ranomasimbe Pasifika, sy ny Ranomasina Karaiba, eo amin' ny Ranomasibe Atlantika. Ny endriky ny Andilan-tanin' i Panamá, mivilavila, dia mampikoriana ny lakandrano avy any avaratra-andrefana makany atsimo-atsinanana. Mba tsy hifangaro, ny fahefana momba ilay lakandrano dia nanasokajy ny fiampitana anaty sokajy roa: ny makany avaratra (Pasifika makany Atlantika) ary ny makany atsimo (Atlantika makany Pasifika).

## Jereo koa
### Rohy ivelany
*  Sehatry ny fahefan' ny lakandrano
*  Panama Canal History Museum
*  Structurae : Lakandranon'i Panamá
*  Canal de Panamá (Site du jour) 
*  ''Canal Zone Brats'', nombreuses informations sur le canal et la zone attenante.
*  Latin Business Chronicle  — Contrôle chinois du canal ?
Lakandranon' i Suez

Ny **Lakandranon' i Suez** dia lakandrano any Ejipta, eo anelanelan' ny Ranomasina Mena sy ny Ranomasina Mediteranea. 190,25 km ny halavany, 280 hatramin' ny 345 m ny sakany, ary 22,50 m ny halaliny. Miampita ny Andilan-tanin' i Suez izy, avy any Port-Saïd eo amin' ny Ranomasina Mediteranea, hatrany amin' ny tanànan' i Suez eo amin' ny Ranomasina Mena. Ahafahan' ireo ranomasina roa ireo mifandray izany.

Nanomboka tamin' ny 1859 ilay tetikasa fangadiana azy, ary tapitra tamin' ny 1869 izany. Ny diplômata sy injeniera frantsay Ferdinand de Lesseps no nitondra ilay tetikasa. Io lakandrano io dia ahafahan' ny sambo avy ao Eorôpa makany India tsy mila mandalo any Afrika Atsimo eo amin' ny Cap de Bonne Esperance. Talohan' ny fanokafana ilay lakandrano tamin' ny 1869, ny entana dia tsy maintsy entina an-tanety eo anelanelan' ny Ranomasina Mediteranea sy ny Ranomasina Mena.

Noho ny fahombiazany, izay nampitombo isa ny sambo mandalo ao, ny Lakandranon' i Suez dia fidiram-bola fahatelo any Ejipta. Raha sanatria misy zavatra manentsina ilay lakandrano, ny vola very amin' izany dia misy 7 tapitrisa dolara isan' andro.

Ny tompon' io lakandrano io dia ny Suez Canal Authority, tompon' andraikitry ny fikarakarana azy.

## Jereo koa

### Rohy ivelany
* Sehatry ny Suez Canal Authority, ho an'ny refy momban'ny lakandrano sy ny toromarika
* Fitsipika
Ranomasina Mediteranea

Ny **Ranomasina Mediteranea** dia ranomasina any atsimo-andrefan' i Eorazia, ary ranomasina any avaratr'i Afrika. Misy 4 000 km ny halavany avy any andrefana hatrany atsinanana, ary 1 800 km ny halaliny. Manasaraka an' i Afrika amin' i Eorôna ny Ranomasina Mediteranea. Ny andilan' i Suez fotsiny no ifandraisan' i Afrika sy ny kôntinenta Eorazianina. Manasaraka an'i Espaina sy i Afrika Avaratra ny andilan-dranomasin'i Gibraltar, 14 km monja ny elanelan'i Afrika Avaratra sy i Eorôpa Andrefana. 

Ny anarana hoe *Mediteranea* dia avy amin'ny teny latina hoe *Mediterraneus*, izay midika hoe "(ranomasina) eo anivon-tany", araka ny teny niaviany hoe *mare medi terra* amin' ny teny latina (araka an' i Isidora avy any Sevila tamin' ny taonjao-o faha 7).

Nandritra ny Andro Taloha dia lalana fandefasana entana sy varotra ny Ranomasina Mediteranea, ahafahan'ny fifandraisana ara-barotra sy ara-kolontsaina eo amin' ny mponina mipetraka manodidina an'io ranomasina io: ny kolontsain' i Mezôpôtamia, ny an' i Ejipta, ny kolontsaina semitika, persana, fenisianina, kartajinianina, grika ary romana. Zava-dehibe amin'ny fiaviana sy ny fivoaran'ny sivilizasiôna any amin' ny Tandrefana ny tantaran' i Mediteranea.

## Etimôlôjia

Ny teny hoe *Mediteranea* dia avy amin'ny teny latina hoe *meditarraneus*, izay midika hoe "eo afovoan' ny tany", eo anivon'ny "tontolo fantatra" (fantatry ny Eorôpeanina) mazava ho azy, ao amin' ny teny hioe *Mediteranea* dia misy fototeny roa: *medius* ("anivo") ary *terra* ("tany").

* Mirefy 1&nbsp;500 m eo ho eo ny salan-kalalin' ny Ranomasina Mediteranea. Ny Ranomasina Iônianina (-5 121 m) eo eo amin' ny halon' i Matapan (aikaikin' i Pelôpônezia) no faritra lalina indrindra.

* Mirefy 2,5 tapitrisa km² (3 tapitrisa miaraka amin' ny Ranomasina Mainty, 1 % amin' ny totalin' ny ranomasina) ny velaran' ny Ranomasina Mediteranea.

* Mirefy 3,7 tapitrisa  ny hadiriny.

Mirefy 46&nbsp;000 km ny halavan' ny morontsiraka. Misy dobo roa ny Ranomasina Mediteranea: ny voalohany dia manana velarana 0,85 tapitrisa  ary ny faharoa dia manana velarana 1,65 tapitrisa .

## Jereo koa

* Ranomasina
* Ranomasimbe Atlantika
* Ranomasina Adriatika
Froktôzy

Ny **froktôzy** na **leviolôzy** (avy amin'ny teny frantsay **fructose** na **lévulose**) dia siramamy tsotra tsy afaka atao hidirôlizy ao amin'ny gropin'ny setôzy, hita matetika anaty voankazo sy tantely. Ny froktôzy dia heksôzy (siramamy misy karbonina enina) ary mitovy raikipohy amin'ny izômerany, indrindra ny gliokôzy : CHO.

## Jereo koa
* Gliokôzy
Seranam-piaramanidin'i London Heathrow

Ny seranam-piaramanidin'i London Heathrow (kaody AITA : **LHR** ; kaody OACI : EGLL) dia seranam-piaramanidina any andrefan'ny London ao Fanjakana Mitambatra. Io ny seranam-piaramanidina fahatelo eto an-tany amin'ny isan'ny mpandeha tao, nihoatra ny 67 tapitrisa tamin'ny 2008, fahatelo eo aorian'ny seranam-piaramanidin' Atlanta Hartsfield-Jackson sy ny seranam-piaramanidina iraisam-pirenenan' O'Hare any Chicago. Heathrow no seranam-piaramanidina any Eoropa amin'ny isan'ny mpandeha, miaraka amin'ny mpandeha 61 tapitrisa nakao tamin'ny 2008. Anisan'ny seranam-piaramanidina dimy an'i London zy ary ny BAA Limited (an'ny orinasa espaniola *Ferrovial*) izy, ny BAA Limited dia manana seranam-piaramanidina enina hafa any Onaiteda Kingdoma (Gatwick, Stansted, Southampton, Glasgow, Aberdeen ary Edinburgh).
Québec (tanàna)

I **Quebec** dia tanàna renivohi-paritanin' i Quebec, anisan' ny faritany any atsinanan' i Kanada. Ny antenimieran' i Quebec dia mipetraka ao miaraka amin' ny ankabeazan' ny fikambanam-paritany. Ny fivondronan' i Vieux-Québas dia ao amin' ny lisitry ny Haren-tsain' izao tontolo izao UNESCO hatry ny taona 1985. Ny tanànan' i Quebec ihany koa no tanàna voafefy any Amerika Avaratra.

Ny tanànan' i Quebec dia anisan' ny tanàna lehibe any atsinanan' i Quebec, eo anivon' ny toerana misy mipetraka any Quebec, eo amoron' i Saint-Laurent. I Samuel de Champlain no namorona ilay tanàna tamin' ny taona 1608  ary izy no renivohitry i Nouvelle Frantsa, i Kanada-Ambany, ary, nandritry ny taona fohy, renivohitr' i Kanada; ny anarana hafa omena an' i Quebec dia "Vieille Capitale" ("Renivohitra Taloha").

Hatry ny taona 2001, ny tanànan' i Quebec dia tanàna kanadianina anisan' ny mandroso indrindra eo aorian' i Calgary sy i Edmonton ary i Saskatoon. Vitsy dia vitsy ny isan' ny olona tsy miasa. Ny asa mivoatra dia ny biôteknôlôjia, ny taozava-baventy, ny fizahan-tany, ny siansa momba ny fiainana, ny fahasalamana ary ny sakafo, ny fiantohana sy ny teknôlôjia. Izy koa no seranana lehibe: ny seranany dia fahatelo any Kanada amin' ny resaka lanjan' entana.

## Jereo koa
* Québec
* Samuel de Champlain
* Vieux-Québec

### Rohy ivelany
#### Miteny frantsay
* Site officiel de la Ville de Québec
* [Ville de Québec sur Wikivoyage](http://fr.wikivoyage.org/wiki/Québec_(ville))
* Office du tourisme et des congrès de Québec
* Québec « Cité du Monde multimédia » avec TV5 
* Fontaine de Tourny - Symbole du 400 anniversaire de Québec
* Québec urbain : l’urbanisme de Québec en version carnet
* Géopanorama de Québec sur le site Ressources naturelles Canada 
* « ''Chez les Français au Canada'' »  Texte paru pour la première fois dans le  du  - l’écrivain autrichien Stefan Zweig évoque son séjour chez les francophones de Québec.
* Guide urbain de Québec
* Portail Web GrandeAllee.com : services et informations pour la communauté de la Rue Grande Allée à Québec
Farihy Mono

Ny **farihy Mono** dia farihy masira ao amin'ny tanimatin'ny Sierra Nevada any Kalifornia, 13 km any atsinanan'ny valan' Yosemite, eo akaikin'ny tanànan'ny Lee Vining. Lazaina fa ekôsistema mendrika azy izy ary mamoka-javatra.

Ny halavan'ny amorony dia 25  ary 180  ny velarany.

## Sary

sary:Mono-lake-tufa-1981-003.jpg|
sary:Mono Lake from Mount Dana.jpg|
sary:Lakeside of Mono Lake.jpg|
sary:Mono lake tufa.JPG|
sary:California Gull feeding on Mono Lake alkali flies1-1000px.jpeg|*Laurus Californicus* eo amoron'ny Farihy Mono

## Rohy ivelany

### Miteny anglisy
* Mono Lake Area Visitor Information
* Mono Lake Tufa State Nature Reserve
* Mono Lake website
* Mono Lake Visitor Guide 
* 
* Ecoscenario: Mono Lake - with photos 
* Joe Dorward's website with a panoramic view of Mono Lake from Conway Summit 
* Landsat image of Mono Lake
Lôndôna

I **Lôndôna** dia tanàna, renivohitr' i Angletera sy ny Fanjakana Mitambatra, ao amin' ny tapany atsimo-atsinanan' ny Fanjakana Mitambatra sady tanàna ngeza indrindra any amin' ny Fanjakana Mitambatra. Nandritry ny taonjato maro dia izy no renivohitry ny Empira Britanika, empira ngeza indrindra nisy teto an-tany. Efa roa arivo taona mahery io tanàna io no noforonin' ny Rômana. Raha ny isan' ny mponina no heverina dia efa betsaka ny tanàna lehibe ngeza noho izy. Amin' ny maha ivo ara-pôlitika azy dia renivohitry ny Commonwealth ny tanànan' i Lôndôna, hery ara-toekarena lehibe izy, noho ny maha ivontoerana ara-bola voalohany azy.

I Lôndôna Lehibe (*Greater London*) dia misy mponina miisa 7&nbsp;51&nbsp;400, ny mponina ao Lôndôna dia atao hoe Lôndônianina. Ilay tanàn-dehibe manotolo dia misy mponina 8&nbsp;278&nbsp;251. Araka ny fepetra isan-karazany dia mety eo anelanelan' ny 12 sy 14 tapitrisa any ho any isan' ny mponina iharan' ny fomba fiainana ao Lôndôna. Any Eorôpa dia i Môskva (any Rosia), i Paris (any Frantsa) sy Istanbul (any Torkia) ihany no manana lanja ara-demôgrafia mitovy aminy.

Ny tanànan' i Lôndôna dia mihetsiketsika ary manana ny maha izy azy amin' ny lafiny kolontsaina. Manana anjara lehibe izy amin' ny taozavatra sy ny lamaody. Tanàna be mpizaha tany koa izy. 27 tapitrisa ny isan' ny mpizaha tany mandalo ao isan-taona, ary misy toerana efatra voasokajy ao anatin' ny haren-tsaina maneran-tany sady misy fanorenana mijoalajoala maromaro malaza eran-tany, toy ny Palace of Westminster, ny Tower Bridge, ny Tower of London, ny Westminster Abbey, ny Buckingham Palace, ny British Museum, ny National Gallery.
Avatar (horonantsary, 2009)

***Avatar*** dia filma science-fiction amerikanina nosoratana ary nentin'i James Cameron, miaraka amin'i Sam Worthington, Zoë Saldaña, Sigourney Weaver, Michelle Rodriguez ary i Stephen Lang. Ny tantaran'ilay filma dia amin'ny 2154. Ilay filma dia nivoaka tany Eoropa tamin'ny 16 Desambra 2009 ary tany Amerika Avaratra tamin'ny 18 Desambra 2009.

Ny famoronana ny hevitra momba ilay filma dia nanomboka tamin'ny 1994, tamin'i Cameron nanoratra script miisa pejy 180 ho an'ilay filma. Ny fanombohan'ny fanamboarana ilay filma dia tokony nanomboka tamin'ny 1997 teo aorian'ny famoahana ny filma *[[Titanic]]* fa, arak'i Cameron, ny teknolôjia ilain aho an'ny fanamboarana ny filmany dia mbola tsy misy (tamin'izay fotoana izany). Natohy 10 taona tety aoriana ny asany, tamin'ny ririnina 2005 ary nanomboka nanitatra ny script-n'ny tontolo nofofonina i J. Cameron tamin'ny fanombohan'ny taona 2006.

Io filma io dia anisan'ny filma lafo indrindra tao amin'ny tantaran'ny sinema, arak'i *[[The New York Times]]*, ny tetibolan' *Avatar* dia 460 tapitrisa Dollar amerikanina tany ho any, fa ny fahombiazany manerana ny tany dia nafahany namoaka tombony afaka 10 andro monja, ary nafahana nampiditra 2,4 miliara dollar amerikanina (voatahiry tamin'ny 21 Febroary 2010) : ilay filma koa dia faha dimy nahatratra fampidiram-bola iray miliara dollar ary voalohany nahatratra ny roa miliara. Afaka 10 herinandro monja, io ny fahombiazana ngeza indrindra an'ny sinema, nandresy an'i *Titanic* (1,84 miliara USD), mbola nataon'i James Cameron ihany koa. Eo alohan'io fahombiazana manerana ny tany io, efa mitsinjo trilôjia i Cameron.
Firenena Mikambana

Ny **Firenena Mikambana** (**FM**) dia fikambanana iraisam-pirenena lehibe izay mamondrona firenena miisa 193. Atao hoe *Organisation des Nations Unies* (ONU) izy amin' ny teny frantsay fa *United Nations* (UN) kosa amin' ny teny anglisy. 

Ao amin' ny Firenena Mikambana ny firenena rehetra (afa-tsy ny firenena sy tany tsy manam-pahaleovantena sasany) eto an-tany. Misaraka amin' ny firenena mpikambana, ny tanjony dia mitazona ny fandriam-pahalemana maneran-tany. Ny tanjony dia manamora ny fiarahamiasa amin' ny lafin' ny zo iraisam-pirenena, ny fiarovana iraisam-pirenena, ny fivoarana ara-toekarena, ny fivoarana ara-tsôsialy, ary ny Zon' olombelona. Ny Firenena Mikambana dia voaforona tamin' ny 1945 mba hanolo ny Fikambanan' ny Firenena (frantsay: *Société des Nations* -- SDN) tsy nanao ny asany noho ny Ady Lehibe Faharoa.

Tamin' ny taona 2008 dia firenena miisa 192 no mpikambana tao amin'ny Firenena Mikambana, saika ny firenena rehetra fantatra eto an-tany. Avy eo amin' ny sezany eo amina tany iraisam-pirenen'ny tanànan'ny New York any Etazonia. Ny Firenena Mikambana sy ny masoivoho manokana anaty firenena hafa.

Ny Firenena Mikambana dia manana fiteny ôfisialy enina: ny fiteny arabo, ny fiteny sinoa mandarina, ny fiteny anglisy, ny fiteny frantsay, ny fiteny rosiana ary ny fiteny espaniôla.

## Sekretera jeneralin'ny Firenena Mikambana
*António Guterres
## Jereo koa

* Filankevi-Pilaminan' ny Firenena Mikambana
* Banky Maneran-Tany
* Tahirim-Bola Iraisam-Pirenena
Sambo

Ny **sambo** dia fitaovam-pitaterana mitsingevana eny ambon'ny rano na ranomasina sy afaka mihetsika, entin'ny mpandeha ao anatiny na tsia. Mamaly ny fangatahana ny fitaterana eo ambon'ny rano na eo ambonin-drenirano, ary afahana manano asa famokarana isan-karazany toy ny fitaterana entana na olona, miady eo ambonin-drano, manjono, fitsangantsanganana, ary sampandraharaha hafa toy ny fiarovana ny sambo hafa.

Ny sambo zavatra nitondra ny olombelona anatin'ny fivoarana ara-tsaina. Zavatra tsy azo navela tamin'ny ady sy ny fandresena, ary koa ho an'ny fanjonoana, niova izy ary singan'ny fomba fivarotana sy fiadiana ankehitriny: sambo mpanjono aman-tapitrisa no ampiasain'ny mpanjono folo tapitrisa eto an-tany ary ny ady ankehitriny dia miantso sambo saro-drafitra mba hitondra sy hanohana ny hery eo an-tany; sambom-barotra 35 000 no nitondra ny 7,4 miliara taonina (t) tamin'ny taona 2007.

Ny sambo koa dia nandray anjara tamin'ny fahitam-baovao ara-tsiansa ary amin'ny fiparitahan'ny kolontsaina: ny mpitondra sambo sinoa toa an'i Zheng He dia nahafahana nizara ny fahitam-baovao toy ny tondroavaratra na ny vanja, ary ny fizahana tany Amerika dia nanaparitaka ny kolontsaina eorôpeanina eo amin'io kôntinenta io. Na dia nampiasaina ho an'ny fanjanahantany sy ny varotra mitelo-joro aza ny sambo, nampiasaina ho an'ny fikarohana ara-tsiansa sy ho an'ny fanjakana ara-kolontsaina ny firenena koa ny sambo.

Araka ny nasehoan'i Thor Heyerdahl tamin'ny Kon-Tiki, afaka miampita ranomasina mivelatra isika amin'ny alàlan'ny zahatra vita vatankazo. Avy amin'ny sambo vita vatan-kazo hatramin'ny mpitondra fiaramanidina atosika amin'ny alàlan'ny fanosehana nioklary ankehitriny, mitantara ny olombelona fotsiny ny sambo.

## Fitaovana sy fitao fanamboarana sambo

Hatramin'ny anivon'ny taonjato faha-19 ny ankabeazan'ny sambo dia efa natao tamin'ny fitao rehetra fantatra, indrindra ny hazo, ny hodi-biby, na ny vy ho an'ny sambo lehibe ankehitriny. Ny sambo tamin' i Ejipta taloha dia vita zozoro. 

Ankehitriny, ny ankabeazan'ny sambo amboarina ho an'ny varotra iraisam-pirenena dia vita vy. Tamin'ny 1855, ny fanamboarana sambo vita vy sy simenitra dia nobreveten'ny frantsay.

## Jereo koa

* Botry
* Lakana
* Zahatra
Aretina

Ny **aretina** dia fahasimban'ny fahasalaman'ny zavamananaina, na biby (anisany ny olombelona) na zavamaniry. Ny olona marary dia olona mitondra aretina, na fantatra na tsia. Amin'ny ankapobeny dia ampisaina io teny io rehefa miresaka olombelona marary, ary io ihany no teny ampiasaina rehefa tsaboin' ny dokotera izy.

Hita ao amin'ny fiainana ny aretina sy ny fahasalamana, ny fizotra biôlôjika sy ny fiasa mifadray amin' ny fiarahamonina sy amin' ny tontolo iainana.

## Jereo koa

* Fitsaboana

* Fahasalamana
Talenta Dimy

Ny **Talenta Dimy** dia tetikasa manokana izay anentanana ny olona resilahatry ny Filazantsaran' i Jesosy mba hampiasa ny talentany ho fampandrosoana ny mpiara-belona aminy. Maro samy hafa ny fanomezana avy amin' Andriamanitra izay efa eo ampelatanantsika nefa mbola tsy fantantsika ny fananantsika azy. Noho izany, fantaro dia ampiasao mba hitombo avo roa heny.

Hatreto ny asa izay atrehin' ny Talenta Dimy dia ny famoahana ny kapila rakin-tsarin' ny KTLM Fiadanana Andranofasika Manakara sy famoahana ny kapila Afon-dagnaka, tokelaka amin' ny fitenim-paritry ny Atsimo-Atsinanana, miaraka amin' ny FSFLM Andranofasika Manakara. Ny vola voangona dia ataon' ireo tanora ireo hofamitana ny Tranovatom-piangonana. Voizina ao anatin' izany rehetra izany ny fampiasana ny talenta izay misy eo amin' ny tsirairay.

Samy raisinay eto amin' ny tetikasa Talenta Dimy avokoa ireo fanampiana avy aminareo toy ny torohevitra, tarin-kevitra, fitaovana, vola, mba hahafahana mampandroso ny hafa izay mila tohana avy amintsika.

## Rohy ivelany

* revdeyris@live.fr
Ala

Ny **ala** dia toerana be hazo maniry. mandrakotra ny 9,4 isanjaton' ny tany na 30 isanjaton' ny hatramin' ny 50 isanjaton' ny velarantany manontolo eto an-tany ny ala.

Toerana iainana sy miteraka fidiram-bola ho an' ny olombelona koa ny ala koa: tamin' ny fafaha-n' ny taonjato faha-roapolo dia maherin' ny dimanjato tapitrisa ny olona miaina akaiky ala na ao anaty ala; dimampolo amby zato tapitrisa amin' ireo no teratany ao. Maro ny karazan' ala misy; ny ala mbola tsy voakitika na mbola tsy voaovan' ny olombelona toetra dia lazaina hoe ala fototra na alananahary, ary ny ala efa nokasihan' ny olona dia lazaina hoe ala faharoa. Ankoatr' ireo karazana voalaza etsy aloha ireo dia misy koa ny ala an-tanàna sy ny fambolena ala.

## Ala isaky ny kôntinanta

### Any Eorôpa

Ny ala eorôpeanina dia alan' ny toetany antonony tsy tahaka ny any amin' ny taniefitra na any amin' ny Fehibe amin' ny andro fahavaratra ary mangatsiaka nefa tsy tahaky ny any amin' ny tendron-tany. Betsaka sy tonga ara-potoana ny rotsakorana. Ny hazokesika sy ny *Quercus* ary ny *Castanea* no karazana sy vondron-karazan-kazon' ny ala antonon-kafanana.

### Aty Afrika

 

Aty Afrika misy ala mando any amin'ny farany avaratr'i Afrika ary any amin' ny farany atsimo. Alam-pehibe ny ala eo amin' ny faritry ny Fehibe: mikitroka, mando (ilatsahan' ny orana mandavan-taona). Ny zaha sy ny akasia, ary ny hazokesika no karazan-kazo hita matetika ao amin' ny ala mafana.

### Any Azia

Ny ala any Azia dia ala mivelatra. Ohatra iray ny alan' i Komi, any Rosia. Betsaka ny karazan-kazo misy ao.

### Any Amerika

Any Amerika Avaratra, ny ala dia alan' ny tany mangatsiaka ny any avaratra, ala mando mangatsiaka ny any avaratra-andrefana ary tahaka ny alan' ny tany eo amorontsiraky ny Mediteranea ny any atsimo-andrefana. Ny ala any atsimo-atsinanana dia ala mando (any Florida). Ny karazan-kazo misy betsaka anatin' ny alan' i Amerika Avaratra dia ny hazokesika. Any Amerika Atsimo, ny ala amazônianina dia ala mando.

## Karazan' ala

## Jereo koa

* Voambolan' ny jeôgrafia
* Zavamaniry
* Hazo
* Bozaka
* Kirihitrala
Málaga

**Málaga** dia tanàna any atsimon' , eo amin'ny aorontsiraky ny Mediteranea. Araka ny fampahalalànan'ny fanisana tamin'ny 2009, ny isam-ponina any dia misy 1 593 068 ; 568 305 amin'ireo no mipetraka ao ambonivohitra.

Ity no renivohitry ny faritan'i Málaga eo amin'ny amorontsiraka andaloza, ao atsimon' Espaina.

## Jeografia

### Fisiana

Ny tanànan'ny Málaga dia eo ambavaranon'ny Guadalmedina, io tanàna lehibe miloko fotsy io dia voazakan'ny *Gibralfaro*, ny « vohitra ny fanilo », voafefy rindrina hatry ny taonjato faha 14. Ny toerana isian'i Málaga, eo avaratry ny amorontsiraka Marokanina, ny tanànan'ny Málaga dia tanàna Andaloza manan-danja ho an'ny faritra eo amin'ny amorontsiraka Mediteranea.

### Toe-tany

Ny tanànan'ny Malaga dia any amin'ny farany atsimon' Espaina ary izy angamba no manana ny teo-tany anisan'ny tsara indrindra ny Eoropa. I Malaga dia manana toe-tany Mediteraneanina miaraka amin'ny hafanana 18°C mandavan-taona. Amin'ny fahavaratra, ny hafanana dia eo anelanelan'ny 25 sy 30°C, ary amin'ny andro ririnina, ny hatsiaka dia tsy midina latsaky ny 14°C. Fa na dia izany, ny tany any anatinatiny any dia manana elanelanan bebe kokoa nohon'ny eo amin'ny amorontsiraka. Raha 500-600mm monja ny latsakorana, manorana mandritry ny 59 andro any mandritry ny taona. Ny andro tena be orana any dia ny andron'ny volana Desambra sy ny volana Janoary : mandritra ireo volana ireo, valo andro ny isan'ny andro misy orana, kanefa iray andro fotsiny ny andro misy orana rehefa amin'ny volana Jolay sy amin'ny volana Aogositra.
Liv and Maddie

***Liv and Maddie*** (Malagasy: *Liv sy Maddie*) dia tantara mitohy an-koronantsary misy hatsikana (anglisy: *sitcom*; *situation comedy*) amerikana noforonin'i John D. Beck ary Ron Hart ary notontosain'i It's a Laugh Productions ho an'i Disney Channel.
Fantasia (horonantsary, 1940)

***Fantasia*** dia horonantsary amin'ny sarimihetsika amerikana notontosain'i nataon'i Walt Disney, ary nivoaka tamin'ny 13 novambra 1940.
Fun and Fancy Free

***Fun and Fancy Free*** dia horonantsary amin'ny sarimihetsika amerikana notontosain'i nataon'i Walt Disney, ary nivoaka tamin'ny 27 septambra 1947.

## Rohy ivelany
* 
*
Vondrona Afrikana

Ny **Vondrona Afrika**(ni)**na** (**VA**) dia fikambanan' ny firenena afrikanina natsangana tamin'ny taona 2002 tany Durban any Afrika Atsimo, araka ny fanambaràna tany Syrte tamin'ny 9 Septambra 1999. Nandimby ny Firaisambe Afrikanina. Ny fametrahana ny andrim-panjakana (Vaomieran' ny Firisambe Afrikana, Antenimiera Panafrikana sy ny Filankevitry ny Fandriampahalemana sy ny Fiarovana) dia tamin'ny Jolay 2003 tamin'ny fivoriana tany Maputo ao Mozambika.

Tahaka ny tanjon'ny Vondrona Eorôpeanina, ny tanjony dia mitazona ny firenena mpikambana ho demôkratika, ny zon'olombelona ary ny fampandrosoana ao Afrika, indrindra amin'ny alalan'ny fampiasam-bola avy any ivelany amin'ny alalan'ny New Partnership for Africa's Development (NEPAD). Io fandaharan'asa io dia nilaza fa ny fandriampahalemana sy ny demôkrasia dia fepetra mialoha ho an'ny fivoarana maharitra.

Ankehitriny, ny Vondrona Afrikanina dia misy mpikambana 55 (afatsy i Marôka, izay niala tao amin'ny Vondrona Afrikanina noho i Sahara Andrefana niditra tao amin'io fikambanana io). Ny firenena efatra nahanton'ny Vondrona Afrikanina dia i Nizera, i Maoritania, i Madagasikara ary i Ginea; satria fadin' ny lalampanorenan'ny Vondrona Afrikanina ny maka ny fahefana amin'ny alalan'ny fanonganam-panjakana.

Ny fiteny ampiasaina ao amin'ny Vondrona Afrikanina dia fiteny rehetra aty Afrika. Fa ny tena miasa indrindra dia ny fiteny anglisy, ny fiteny arabo, ny fiteny frantsay, ny fiteny espaniôla, ny fiteny pôrtogey ary ny teny soahily.

## Jereo koa

* Southern African Development Community
* Communauté économique des États de l'Afrique de l'Ouest

* fiSehatra ofisialin'ny Vondrona Afrikana
Distrikan' i Tsiroanomandidy

Ny **Distrikan' i Tsiroanomandidy** dia distrika eto Madagasikara ao amin'ny tapany andrefan'ny Faritanin'Antananarivo, ao amin'ny Faritra Bongolava. 

## Kaominina sy fokontany
Misy kaominina 18 sy fokontany 215 ny ao amin' ny Distrikan' i Tsiroanomandidy.
*Ambalanirana - 16 fokontany - 450 km2, mponina: 27,805
*Ambararatabe 7 fokontany - 120 km2, mponina: 11,699
*Ambatolampy 10 fokontany - 152 km2, mponina: 12,584
*Ankadinondry Sakay 22  fokontany- 376 km2, mponina: 45,522
*Ankerana Avaratra 7 fokontany - 800 km2, mponina: 11,833
*Anosy 7 fokontany -209 km2, mponina: 12,582
*Belobaka 18 fokontany - 137 km2, mponina: 24,346
*Bemahatazana 12 fokontany - 1,100 km2 with a population of 36,498
*Bevato 12 fokontany - 357 km2, mponina: 20,360
*Fierenana 11 fokontany , mponina:21 625
*Fihaonana 20 fokontany - 1,777 km2, mponina: 63,007
*Mahasolo 16 fokontany - 934 km2, mponina: 45,485
*Maroharana 7 fokontany - 450 km2, mponina: 12,343
*Miandanarivo 11 fokontany - 400 km2, mponina: 17,438
*Soanierana 6 fokontany - 248 km2, mponina: 9,285
*Tsinjoarivo 10 fokontany - 450 km2, mponina: 31,213
***[[Tsiroanomandidy]]** 16 fokontany - 52 km2, mponina: 42,989

## Jereo koa
Distrika ao amin'ny Faritra Bongolava:

* Distrikan'i Fenoarivobe
* Distrikan' i Tsiroanomandidy
2012 (horonantsary, 2009)

***2012*** dia filma voina (film catastrophe) nivoaka tany amin'ny sinema tamin'ny 2009, nataon'i Roland Emmerich. Ny olona milalao ao anatin'io filma io dia i John Cusack, Amanda Peet, Danny Glover, Thandie Newton, Oliver Platt, Chiwetel Ejiofor, ary i Woody Harrelson. Io filma io dia nozarain'i Columbia Pictures. Nanomboka natao tamin'ny volana Aogositra 2008 io filma io tany Vancouver.

## Famoahana
### Toerana nanaovana illay filma
Natomboka tany Vancouver ilay filma tamin'ny volana Aogositra 2008.

### Fanandratana
Ny martketing ilay filma dia avy amin'ny campagne ny fikambanana tsy tena misy, *« Institute for Human continuity »*, miaraka amin'ny boky tsy tena misy nosoratan'i Jakson Curtis ary manan-dohateny *Farewell Atlantis* (*Veloma Atlantis*), ary avy amina laminasa lehibe anaty ny media, ny vaovao isan-andro amin'ny alàlan'ny blaogy sy famoahana eo amin'ny radio ataon'ny adalan'apokalipsy Charlie Frost eo amin'ny sehany internet *This Is The End*. Io campagne io dia nampisy tsikera maromaro, ary noheverina fa karazana marketing viral.
Vancouver

**Vancouver** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i British Columbia ao Kanada.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 600000 mponina tamin'ny taona 2019.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Kanada
** British Columbia

## Tsiahy
Hebe Camargo

**Hebe Maria Camargo**, teraka tamin'ny 8 Mars 1929 tany Taubaté, São Paulo, Brazila, dia mpanolotra eo amin'ny televiziona brazilianina.

### Rohy ivelany
*
Magreba

I **Magreba**  dia faritra any Afrika Avaratra eo anelanelan' ny Ranomasina Mediteranea sy i Sahara ary ny Ranomasimbe Atlantika. Amin' ny teny arabo izy dia atao hoe *al-Maghrib*, fa amin' ny teny berbera kosa dia *Tamazgha.*

Ny mpanjanatany arabo voalohany tonga teo amin' io faritra io dia nanonona azy io hoe *Jazirat al-Maghrib*. I Magreba dia mamondrona an' i Tonizia sy i Aljeria ary i Marôka. Ankehitriny, mba tsy hisian' ny fifangaroana dia antsoina hoe "Magreba Kely" na "Magreba Afovoany" ny firenena telo maka ny Saikanosy Atlasiana any Afrika Avaratra. Ao amin' ny "Magreba Lehibe" dia misy an' i Maoritania sy i Sahara Andrefana ary i Libia.

Ny velarantanin' i Magreba dia 5 tapitrisa km2 eo anelanelan' ny lemaka mediteraneana sy ny faritr' i Sahara. Ny tanimatin' i Sahara dia misy ny ampahany be amin' i Magreba. Ny isan' ny mponina ao Magreba dia misy 73 tapitrisa, monina eo amin' ny morontsiraka, be rotsakorana kokoa, ny ankabeazan' ireo olona 73 tapitrisa ireo. Betsaka ny harena an-kibon' ny tany toy ny fôsfaty sy vy ary ny akoran' angovo (etona voajanahary sy solitany).

I Magreba, nandritry ny arivo taona mahery dia vondrona ara-jeôgrafia fa tsy ara-piteny, betsaka ny fiteny ao ka isan' izany ny fiteny arabo sy ny fiteny berbera. Samihafa amin' ny sisan' ny Tontolo Arabo sy ny Tontolo afrikana atsimon' i Sahara izy noho ny fahasamihafan' ny fiavian' ny mponiny, ary noho izany ny kolontsainy. Na dia mifanalavitra aza i Magreba sy i Masreka, ny fiteny arabo sy ny maha silamo no mamatotra ireo tontolo roa ireo. Ny tantarany ankehitriny dia voakasiky ny fanjanahantany frantsay sy espaniôla ary italiana. Ny kolontsain' i Eorôpa Andrefana koa dia naninteraka ao amin' i Magreba, ary mbola betsaka noho ny fianjadian' i Eorôpa any atsinanan' i Mediteranea ny fianjadiany ao Magreba.

## Jereo koa
Fizaram-paritra ao Afrika:

*Afrika Avaratra
* Afrika Andrefana
* Afrika Atsimo (faritra)
* Afrika Atsinanana
* Afrika Afovoany

Faritra hafa:

* Tandrok' i Afrika
* Sahara
* Sahely
* Afrika atsimon' i Sahara
* Magreba
Olik'aratra

Ny **olik'aratra** dia vondrona fela elektirônika mifandray matetika amin'ny alàlan'ny olik'aratra voatonta ary ny tanjony dia manao asa iray. Izay ny antony iheverina ny olik'aratra fa boaty maintsy misy :
* Fidiran'ny aratra famelomana azy,
* Fidirana tokana na maro,
* Fivoahana tokana na maro.

Matetika, ny olik'aratra dia tohizin'ny sistema elektirômekanika mba afahana mampiasa na mijery ny valin'ny fanodinana. Ny felan'ny olik'aratra dia matetika atao eo ambonin'ny zavatra tsy mampita aratra (bakelita) misy ny mpampita aratra, olik'aratra voatonta, sy/na voavondrona anaty olika voafintina anaty.

## Fanamboarana

Ny olik'aratra dia ohatra ny hita fa sarotra foana. Kanefa, vita joro maro mizaka tena fotsiny izy, izay lazaina hoe olik'aratra elektirônika. Izy ireo ihany dia manana joro (tsindrindray lazaina hoe « étages"). Amin'ny farany, tonga any amin'ny joro fototra isika, ary izy ireo dia brika ilay olik'aratra. Ireo foto-joro ireo dia manana joro manokana : ny fela elektirônika . Ity ny lisitra ny joro hita amin'ny elektirônika :

* ny famelomana
* ny tantavana
* ny hery
* ny fanamafisana aratra
* ny infôrmatika

## Ny famelonana

Ny tanjon'ny famelonana dia manome ny aratra ilaina mba iasan'ny olik'aratra. Izy izany dia misy :
* mpaka (pirizin'aratra na loharanon'aratra hafa), mamadika ny hery ho aratra
* « étage» fanovana, afahana manakaiky ny herinaratra eo amin'ny ilaina (oh. :220 V→12 V), ny famadihana ny aratra dia matetika ataon'ny mpanova aratra.
* « étage fipasohana » ny aratra, mba hitovy foana ny herinaratra (tsy misy parazita, anaty aratra mitohy). Io fipasohana io dia atao amin'ny alàlan'ny kadobo iray na maro.
* « étage» famarinana ny herinaratra, mba afahana  manana herinaratra famelonana mitovy na inona na inona ny tanjaka hanin'ny olik'aratra.
Faure Gnassingbé

i **Faure Essozimna Gnassingbé**, teraka tamin'ny 6 Jiona 1966 tany Afagnan, Togo, dia mpanao mpolitika togoley, anisan'ny zanaky ny filoha taloha Gnassingbé Eyadéma, filohan'ny repoblika tamin'ny 7 hatramin'ny 25 Febroary 2005, ary mbola niverina lasa filoha tamin'ny 4 Mey 2005 hatramin'izao. « Lany » filoha indray izy tamin'ny 4 Martsa 2010. Tamin'ny 3 Mey 2025 dia nanao fianianana ho Filohan'ny Filankevitra i Faure Gnassingbé.

## Biografia

i Faure Gnassingbe dia nandinika ny toe-karena sy ny fitantanana tany ami'nny Oniversite Paris-Dauphine ary nahazo MBA tany amin'ny Oniversite George Washington. Na dia izany, betsaka ny olona tsy mino ny diany tany amin'ilay oniversite amerikanina satria tsy misoratra eo amin'ny anoera ofisialin'ny mpianatra taloha ny anarany. Depiote tao amin'ny antenimiera togoley izy ho an'ny fizaramparitan'i Blitta, ny faritra iavian'ny reniny, mitondra ny etikety ny antoko tokana, ny RPT na Rassemblement du Peuple togolais.

Tamin'ny Oktobra 2021, nahazo ny fanavahana "HeForShe" tamin'ny Women Women i Faure Gnassingbé tamin'ny zoma noho ny politikany hampiroborobo ny vehivavy, sy ny fitovian'ny lahy sy ny vavy ary ny fitoviana, hoy ny vavahadin'ny governemanta République Togolaise. HeForShe (Lui pour Elle) dia hetsika firaisankina manerantany izay tarihin'ny UN Women ho an'ny fitoviana sy fitoviana miralenta kokoa. Ny zoma dia nahazo ny fanavahana 'HeForShe' tamin'ny UN Women, noho ny politikany hampiroborobo ny vehivavy, ary ny fitovian'ny lahy sy ny vavy sy ny fitoviana, hoy ny vavahadin'ny governemanta Repoblikan'i Togolese. HeForShe (Him for Her) dia hetsika firaisan-kina eran-tany tarihin'ny UN Women ho an'ny fitoviana sy fitoviana miralenta kokoa.
Nosin' ny Paska

Ny **Nosin' ny Paska** na **Nosin' ny Paka** dia nosy manirery ao amin' ny tapany atsimo-andrefan' ny Ranomasimbe Pasifika, fantatra manokana amin' ny fisian' ny sarivongany ngeza be (atao hoe *moai*) sy ny soratra ôseanianina, ny *rongorongo*. Atao amin' ny fiteny espaniôla hoe ***Isla de Pascua*** izy, sy amin' ny fiteny rapa noy hoe ***Rapa Nui***, (izay midika hoe "Rapa Be", satria misy ilay atao hoe "Rapa Kely").

Io nosy io dia any amin'ny 3 700 km miala ny morontsiraka silianina ary 4 000 km miala an'i Tahity. Ny nosy akaiky indrindra azy dia ny nosy Pircairn izay 2 000 km any andrefana. Ny endrik'ilay nosy dia telo zoro, manana halava mirefy 23 km fara faha-beny, ny velarantaniny dia 162 km². Ny isan'ny mponina dia 3 304 tamin'ny tana 2002. Ny renivohiny dia i Hanga Roa.

Ny Eorôpeanina nahita ny nosin'i Paska voalohany dia ilay mpitondra sambo Jakob Roggeveen, tamin'ny andro Paska (na Paka) tamin'ny 5 Aprily 1722, ary niisa 4 000 NY mponin'ilay nosy tamin'izany fotoana izany. Lasan'i Espaina ilay nosy tamin'ny 1770 ary lasa fananana silianina tamin'ny 1888.

Hatry ny 1995, nosoratan'ny UNESCO ao amin'ny fananan'ny Olombelona ny haren-tsain'ny Nosin'i Paska. Ny valan-javaboahary, tsindraindray iambesana, manodidina ny dindona.

Izy no nosy any andrefana indrindra amin'ny Ranomasimbe Pasifika, izay malaza amin'ny dindona megalitika navelan'ny Rapanoy (haifomba paskoana voalohany): ny "moai"; sarivongan'olona miisa sivinjato manerana ny nosy, vita amin'ny vato bazalta, manana halava 4 m eo ho eo.
Ranomasina Mena

Ny **Ranomasina Mena** (amin' ny fiteny arabo *Bahr el-Ahmar* na *البحر الأحمر*) dia ranomasina an-kôntinenta eo amin' ny lemaka be velarana Indô-pasifika eo anelan' i Afrika Avaratra sy ny Atsinanana Akaiky. Ny velarany dia misy 450 000 km². Io ranomasina io dia ranomasina manan-danja sy ahafahan' ny sambo avy any Azia Atsinanana sy avy any Ôseania makao Eorôpa tsy mila mandalo any amin' i Cap de Bonne-Esperance, any atsimon' i Afrika Atsimo. Ny Lakandranon' i Suez, lakandrano eo anelanelan' ny Ranomasina Mena sy ny Ranomasina Mediteranea dia afahan' ny sambo makao Eorôpa.

## Jeôgrafia

Ny Ranomasina Mena dia eo anelanelan' i Afrika sy ny Saikanosy Arabika. Any atsimo, ny Ranomasina Mena dia mifandray amin' ny Ranomasimbe Indiana amin'ny alalann' i Bab-el-Mandeb sy ny Hoalan' i Aden. Any avaratra zarain' ny Tanjon' i Sinay ho helodrano roa izy, ny any andrefana dia ilay malaza ny Hoalan' i Suez ary ny any atsinanana dia Hoalan' i Aqaba.

Ny halavan' i Ranomasina Mena dia 1 977 km, ary 300 km monja ny sakany. 2 500 km ny halalin' ny toerana lalina indrindra, eo amin' ny hady anivo. Ny elanelan-kalaliny dia 500 m eo ho eo.

Betsaka ny nosy sy tamba-nosy eo aminy. Ireto ny anarany avy any avaratra mianatsimo: Ny Nosin' ny Faraôna, ny Nosy Tiran, i Giftu, i Zabargad, ny Tamba-nosin' i Dahlak, ny Nosy Farasan ary ny Nosy Hanisy.

Ny firenena manamorona ny Ranomasina Mena dia i Jiboty, i Eritrea, i Sodàna, i Ejipta, i Israely, i Jordania, i Arabia Saodita ary i Iemena.

Indreto ny tanàna sasany eo amorontsiraky ny Ranomasina Mena: Assab, Port Soudan, Port Safaga, Hurghada, Suez, Sharm el-Cheikh, Eilad, Akaba, Dahab, Jiddah, Al Hudaydah.

## Fizika

Ny Ranomasina Mena dia anisan' ny ranomasina masira indrindra eto an-tany manana hasira 45 USP kanefa ny hasiran' ny ranomasina sasany dia any amin' ny 35 USP any ho any. Ny ranon' ny Ranomasina Mena izany dia mavesatra kokoa. Ny aingan' i Arsimeda milaza fa ny vatana dia mitsangeva kokoa ao amin' ny Ranomasina Mena.

## Toetany

Ny hafanana eo ambohon-dranon'ny Ranomasina Mena dia tsy miovaova, 21-25&nbsp;°C. Io no mahatonga azy ho isan'ny ranomasina mafana indrindra eto an-tany. Ny fahitana dia tsara (mangarahara) hatrany amin'ny halalina 200 m, fa mety mandrivotra mafy tampoka ary ny korian-dranomasina dia mety mampilentika ny sambokely.

## Jereo koa

* Ranomasina
São Paulo

**São Paulo** (izay tononina hoe  araka ny abidy ara-drafipeo iraisam-pirenena) (*Masindahy Paoly* amin'ny teny malagasy) dia tanàna ngeza indrindra any Brazila, any atsimo atsinanany. Izy no renivohi-paritan'ny faritany mizaka-tenan'i São Paulo ary anivo ara-bola, ara-barotra ary ara-indostria any Amerika Latina.

## Tantara

### Fananganana ny tanàna

Ny tanànan'i São Paulo de Piratiniga dia tanàna voaforona ny 25 Janoary 1554 tamin'ny fananganana kolejy, kolejy izay natsangana pretra jezoita roa ambin'ny folo, miaraka amin'i Manuel da Nóbrega sy José de Anchieta, eo tampon'ny tendrombohitra anelanelan'ny renirano Anhagabaú sy Tamanduateí. Ilay kolejy, izay trano tsotsotra vita tany, dia nanana tanjona ny hamadika ny teratany izay niaina tao amin'ny faritra manodidina ho kristianina, ilay vohitra natsangana dia voasaraka ny ranomasimbe Atlantika amin'ny tendrombohitra Sierra do Mar.

Ny anarana *São Paulo* dia anarana nosafidiana satria ny andro nananganana ny kolejy dia ny 25 Janoary, izany hoe andro ankalazana ny fivadihan'ny apostoly Paoly avy any Tarsa ho kristianina, araka ny lazain'ny mompera José de Anchieta ao anatin'ny taratasy ho an'ny mpaniraka azy ao amin'ny Kaompanian'i Jesoa :


« Ny 25 Janoary ny taonan'ny tompo faha 1554, dia ankalazanay – ato anaty tranokely mahantra – ny lamesa voalohany, nny andro nivadihan'ny apostoly Masindahy Paoly, ary, noho izany, ho amin'ny anarany ity ny trano ity. »


## Toekarena
I São Paulo, izay foiben'ny toekarena ao Brezila sy Amerika Latina, dia mirehareha amin'ny karazana indostria sy varotra rehetra, anisan'izany ny fiara, ny fiaramanidina, ny elektronika ary ny metallurgia. Saika ny orinasa lehibe rehetra eran-tany dia manana foiben-toerana ao São Paulo, na hivarotra eny an-tsena breziliana na hamokatra any Brezila ho an'ny fanondranana. Manodidina ny antsasaky ny mpiasa no miasa amin'ny sehatry ny serivisy, ary ny ambiny kosa miasa amin'ny indostria sy ny varotra.

Ny tanàna no misy ny Bovespa sy BM&F, ny tsena ho avy sy ny entana, ny BM&F Futures and Commodities Market.
## Jereo koa
* Brazila

### Rohy ivelany

* Tranonkalan'ny tanànan'ny São Paulo
Mozika

Ny **mozika** dia zavakanto manambatra sy mandrindra ny feo manaraka ny fizotran' ny fotoana. Ny zavatra manan-danja ao amin' ny mozika dia ny gadona (fomba fanakambanana ny feo manaraka ny fotoana), ny haavon' ny feo (fanakambanana sy fandaharana ny feo ambany sy ambony), ny fiovan-kamafy ary ny lokon' ny feo.

Sady famoronana (sangan' asan-javakanto) ny mozika no fanehonana ary fomba enti-mifandray koa. Mampiasa fitsipika na lamim-pamoronana ny mozika, hatramin' ny tsotra indrindra ka hatramin' ny saro-drafitra indrindra (ny maripeo, ny korisam-peo, sns.). Mety mampiasa zavatra samihafa izy, ny vatana sy ny feon' olombelona ary ny zavamaneno natao ho an' izany manokana ihany koa. 

Efa nisy teo amin' ny fiarahamonin' olombelona rehetra hatramin' ny vanim-potoana talohan' ny nanoratana ny tantara ny mozika.

Sady endrika fanehoan-kevitra ho an' ny tsirairay ny mozika (indrindra fa fanehoana fihetseham-po), no antony miteraka fiaraha-mivory sy loharanom-pahafinaretana (mandritra ny lanonana, miaraka amin' ny hira na dihy) ary koa mari-pamantarana ny vondrona ara-kolontsaina na ny firaisana ao amin' ny firenena (hiram-pirenena, mozika nentim-paharazana, mozikam-bahoaka, mozika miaramila) na ara-panahy (mozikam-pivavahana).

## Jereo koa
**Momba ny mozika**
* mozika malagasy
* hira - zavamaneno - feo - maripeo - korisam-peo
**Zavakanto hafa**
* zavakanto - dihy - tononkalo - tononkalo - hosodoko - sary sokitra - teatra - maritrano - literatiora - pôezia -  sinema - sary pika - lamaody - asa tanana - 

## Rohy ivelany

#### Miteny frantsay
*  La musique, pourquoi elle rythme nos vies ?

*
*  Metronimo
Beihai (Guangxi)

**Beihai** (amin'ny fiteny sinoa : 北海, Pinyin : Běihǎi, fiteny kantoney : Pakhoi) dia tanàna any atsimon'ny faritany mizaka-tenan'i Guangxi any Sina. Izy dia faritany misy ny prefektiorany

## Tondro

Ny isam-ponina tontaliny (prefektiora) dia 1,45 tapitrisa mponina (fanisana tamin'ny 2001) ; ny isam-ponin'i Beihai ao Guangxi dia 232 200 mponina tamin'ny 2001 ary 305 000 tamin'ny 2006. Roa isan-jato amin'ireo no kristianina.

Ilay tanàna dia manana seranam-piaramanidina iray (kaody AITA : BHY)

## Toe-tany

Ny karazan-toe-tanin'i Beihai dia trôpikaly eo amorontsiraka. Ny faritaniny dia voakasiky ny mousson. Ny lohataona any dia antonontonin-kafanana ary mando, ny fahavaratra dia mando be mihitsy, ny fararano sy ny ririnina dia maina be.

## Jereo koa

### Rohy ivelany
*  Sehatry ny governemanta  - 
* Vue satellite de Beihai, par Google Maps
*  Saritan'ny tanànan'i Beihai 
*  Sarin'i Beihai ao amin'ny ''Panoramio''
Eorôpa Avaratra

Ny **Eorôpa Avaratra** dia faritra ao amin' ny tapany avaratr' i Eorôpa izay ahitana ireo firenenena manana ny kolontsaina sy ny fiteny skandinavy (Nôrvezy, Danemarka, Soeda sy Islandy) ary ny fiteny fenika (Finlandy sy Estônia).

## Jereo koa

### Ireo faritra ao Eorôpa

* Eorôpa Afovoany
* Eorôpa Afovoany sy Atsinanana
* Eorôpa Atsinanana
* Eorôpa Andrefana
* Eorôpa Avaratra
* Eorôpa Avaratra-Atsinanana
* Eorôpa Avaratra-Andrefana
* Eorôpa Atsimo
* Eorôpa Atsimo-Atsinanana
* Eorôpa Atsimo-Andrefana
Wuzhou

**Wuzhou** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Guangxi ao Sina.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 265846 mponina tamin'ny taona 2012.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Sina
** Guangxi

## Tsiahy
Fiteny pôrtogey

Ny **fiteny pôrtogey** dia fiteny ao amin' ny rantsana rômanan'ny vondrom-piteny indô-eorôpeana. Atao hoe *Lozôfôna* ny mpiteny pôrtogey. Laharana fahasivy ny fiteny pôrtogey raha heverina ny isan'ny olona manao io teny io ho fiteny nibeazana. Io teny io no teny voalohany indrindra be mpampiasa any Amerika Atsimo (51 %), ka noho izany dia fiteny miasa indrindra any amin' ny Ila-bolantany atsimo izy. Aty Afrika dia io no *[[lingua franca]]* manan-danja ao amin' ny firenena nozanahin' ny Pôrtogey taloha.

Mahatratra 227,9 tapitrisa ny fitambaran' ny mpiteny manao ny fiteny pôrtogey ho tenin-dreny eto amin' izao tontolo izao ary noho izany dia io no fiteny eorôpeana fahatelo be mpampiasa indrindra amin' ny maha-tenin-dreny azy aorian' ny fiteny espaniôla (406 tapitrisa) sy ny fiteny anglisy (335 tapitrisa). Izy koa no fiteny fahadimy amin' ny isan' ny firenena manao ny fiteny pôrtogey ho fiteny ôfisialy ary fahafito amin' ny isan' ny fandikan-teny ho amin' ny fiteny pôrtogey.

Ao amin' ny fianakaviam-piteny iberô-rômana ny fiteny pôrtogey ary misy fitoviana maro amin' ny fiteny kastilana. Any Galicia (Espaina) no itenenana ny fiteny galisiana, izay mifandray akaiky aminy.

Ampiasana any Brezila, any Pôrtogaly, any Madera, any Açores, any Angôla, any Môzambika, any Kapvera, any Ginea Bisao, any Ginea Ekoatôrialy, any Saô Tôme e Prinsipe, any Timôro Atsinanana, any Goa (India), any Daman sy any Diu (India) ary any Macao (Sina) io fiteny io.
Asan'ny fiangonana

1.	FIANGONANA LOTERANA MALAGASY, ANDRANOFASIKA – MANAKARA:

•	Miezaka mamita ny Trano Fiangonana vaovao:

- Efa be no vita toy izay ny mbola hatao. Amin'izao dia efa maetaka ny tafotranom-piangonana

- Mandray fanampiana avy amin’izay malala-tanana

2.	FIANGONANA LOTERANA MALAGASY, SAHASINAKA – MANAKARA:

•	Manarina ny Trano Fiangonana izay ravan’ny tafio-drivotra:

- Efa nanomboka ny asa

- Mandray fanampiana avy amin’izay malala-tanana

3.	FIANGONANA LOTERANA MALAGASY, JEROSALEMA VAOVAO - ANKOFAFA – MANAKARA:

•	Manarina ny Trano Fiangonana izay ravan’ny tafio-drivotra:

- Efa manomboka ny asa ary mandroso ho amin'ny fahavitana

- Mandray fanampiana avy amin’izay malala-tanana satria hatao tafo fanitso
Bud Abbott

I **Bud Abbott** dia olo-malaza amerikanina namela ny diantanany eo amin'ny Hollywood Walk of Fame.

## Rohy ivelany
*  Bud Abbott eo amin'ny Internet Name Database
Danemarka

I **Danemarka** dia firenena any Eorôpa ao anatin' ny Vondrona Eorôpeana ary ao anatin' ny heba Schengen. Ny renivohiny dia i Kaopenagy. An' i Danemarka koa i Groenlanda.

Ao avaratr' i Alemaina no misy azy. Saikanosy voahodidin' ny Ranomasina Baltika sy ny Ranomasina Avaratra no mamorona ny taniny. Toy ny voatetitetika ny morontsiraka any aminy ary manana nosy miisa 500 any ho any izy. Iray amin' ireo firenena manana tany iva sy lemaka indrindra i Danemarka: mahalana raha mihoatra ny 30 m ny haambon' ny tany.

Anisan' ireo firenena manana fari-piaina ambony indrindra eto an-tany i Danemarka. Mandroso ny sehatry ny toekarena rehetra ao aminy, anisan’ izany ny taozava-baventy sy ny fambolena, ny fiompiana ary ny jono. Mitrandraka solitany ao amin' ny Ranomasina Avaratra, izay aondrany any ivelany koa, ity firenena ity.

I Danemarka no tanin' ny Vikingy taloha. Tamin' ny taonjato faha-18 izy ireo dia nanafika nankany Angletera sy tany amin' ny fanjakan' ny Franka. Tamin' ny Andro Antenatenany dia nidadasika tokoa ny tanin' ny Danoà, ka tao anatin' izany ny tanin' i Soeda taty aoriana. Tamin' ny fiantombohan' ny taojato faha-16 dia nataon' ny mpanjaka Christian III ho fivavaham-panjakana tao Danemarka ny loteranisma. Niady tamin’ i Soeda i Danemarka nandritra ny taonjato  faha-16 sy faha-17: betsaka ny tany nofehezin' i Danemarka taloha no lasan' i Soeda vokatr' izany ady izany. Tamin' ny taona 1849 dia nisolo an' ilay fajakà-mpanjaka tsy refesi-mandidy ny fanjakà-mpanjaka ara-dalàm-panorenana. Nandritra ny Ady Lehibe Voalohany dia firenena tsy miandany i Danemarka, nefa nanani-bohitra tao ny Alemàna tamin' ny taona 1940. Taorian' io ady io dia niaraka tamin' i Eorôpa tandrefana i Danemarka. Nanomboka nandray anjara tamin' ny fanarenana an' i Eorôpa izy tamin' ny taona 1972. Tsy nanaiky ny hampiasa ny vola Euro anefa ny vahoaka danoà raha natao ny fitsapan-kevi-bahoaka tamin' ny taona 2000.

Firenena enti-mpanjaka fehezin-dalàm-panorenana i Danemarka: manjaka ny mpanjaka nefa tsy mitondra ny firenena.

## Nosy
Sjælland, Funen, Lolland, Falster, Bornholm

## Tanàna lehibe
Kaopenagy (644.000), Aarhus (285.000), Odense (181.000),  Aalborg (120.000), Esbjerg (72.000), Randers (63.000) 

## Jereo koa
**Firenena ao Eorôpa**

Albania - Alemaina -  Andôra -  Aotrisy - Belzika - Bielôrosia - Bolgaria - Bôsnia-Herzegôvina - Danemarka - Espaina - Estônia - Fanjakana Mitambatra - Finlandy - Frantsa - Grisia (na Gresy) - Hôngria (na Hongaria) - Irlanda - Islandy - Italia - Jeôrjia - Kipra (na Sipra) - Krôasia (na - Krôatia) - Letônia - Liktenstaina - Litoania - Loksemborga - Masedônia Avaratra (na Makedônia Avaratra)- Malta - Môldavia - Môntenegrô - Nederlandy - Nôrvezy - Okraina - Pôlônia - Pôrtogaly - Tsekia - Romania - Rosia - San-Marîno - Serbia - Slôvakia - Slôvenia - Soeda - Soisa - Tsekia - Vatikàna.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
Riga

**Riga** dia renivohitr'i Letônia. Tamin'ny fanisana tamin'ny taona 2000, ny isam-poniny dia 709.145 mponina.

Ny tanàna dia eo amin'ny Hoalan'i Riga eo am-bavan'ny reniranon'i Daugava izay mihaona amin'ny Ranomasina Baltika.

## Jereo koa


### Rohy ivelany
Lasitr'asa

Ankoatry ny fitaovana dia mizara 2 mazava tsara ny ao anaty solosaina, ny iray dia ireo venty fikirakira (soratra, sary, hira...), ilay hafa no antsoina hoe lasitr'asa, izy no mpikirakira itsy voalohany, mpanamboatra, sns...