open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José Raul Mulino Quintero

**José Raúl Mulino Quintero** (teraka ny 13 Jona 1959 tao David, Chiriquí) dia mpisolovava, diplaomaty ary mpanao politika Panameana. Filohan'ny Repoblikan'i Panama izy nanomboka ny 1 Jolay 2024. 

Niasa ho Minisitry ny Filaminam-bahoaka sy Minisitry ny Governemanta sy ny Fitsarana nandritra ny fitondran'i Ricardo Martinelli izy, ary koa ho Mpitsara Solontenan'ny Fitsarana Tampony ary ho Minisitra Lefitra sy Minisitry ny Raharaham-bahiny nandritra ny fitondran'i Guillermo Endara Galimany.

## Jereo koa
Carlos Andrés Pérez

**Carlos Andrés Pérez** (teraka ny 27 Oktobra 1922 tao Rubio, Táchira, maty ny 25 Desambra 2010 tao Miami, Florida) dia mpanao politika Venezoeliana. Niasa ho Filohan'i  izy nanomboka tamin'ny 1974 ka hatramin'ny 1979 ary indray nanomboka tamin'ny 1989 ka hatramin'ny 1993.

## Asa
Carlos Andrés Pérez dia mpanao politika tao amin'ny Acción Democrática (AD), antoko sosialy demokratika. Niasa ho Minisitry ny Atitany tao Venezoela izy teo ambany fitondran'i Rómulo Betancourt (1960–1964).

## Jereo koa
Táchira

**Táchira** dia fanjakana ao  . Ny renivohiny dia San Cristóbal . Ny isam-ponina dia 1.255.900  tamin'ny taona 2010.

## Tanàna

## Toe-karena

## Tsiahy
Morus nigra

Ny ***Morus nigra*** dia karazana hazo fihinam-boa ao amin' ny fianakaviana *[[Moraceae]]*. Teratany any Azia Andrefana (Kaokazy Atsimo, Armenia, Iràna) ary nampidirina any Amerika Avaratra (Kanada, Etazonia), any Eorôpa ary any Sina. Nampidirina sy nambolena nanerana ny faritra manodidina an' i Mediteranea hatramin' ny Andro Taloha izy io noho ny voany, izay tsy voakarakara amin' izao fotoana izao. Atao hoe **divaina** izy io amin' ny teny malagasy. nefa tsy io irery ny zavamaniry antsoina amin' io anarana io fa ao koa ny *[[Hibiscus sabdariffa]]* izay atao hoe voamahombazaha.

## Jereo koa

* *[[Morus]]*
* Voaroy
* *[[Hibiscus sabdariffa]]*
Hibiscus vitifolius

Ny ***Hibiscus vitifolius*** dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Malvaceae]]*. Izy io dia teratany any amin' ny tany trôpikaly sy sobtrôpikaly izay manana fizaran-taona maina, ary nampidirina tany Karaiba. Zavamaniry ahitra maharitra iray ka hatramin' ny roa taona izy io, mety mahatratra haavo 2 m ary lasa misy tsiraka hazo rehefa lehibe, hita any amin' ny toeram-paniriana isan-karazany, ary ahidratsy ho an' ny fambolena. Ampiasaina izy io hahazoana tsiraka, matetika afangaro amin' ny tsiraka avy amin' ny *Corchorus olitorius* *na ny an' ny Corchorus capsularis*. Atao hoe **hazoampela** na **azoampela** izy io amin' ny teny malagasy nefa ny *[[Hibiscus diversifolius]]* koa dia antsoina amin' io anarana io.

## Famariparitana
Henjana sy mitsangana, mitombo hatramin' ny roa metatra, miaraka amin' ny tahony manopy mena indraindray ity zavamaniry ity. Midadasika sy mibikan' atody ny raviny, miedrika fo na mirimbana am-potony ary misy kinifinifiny ny sisiny. Mitombo ka mamorona tampona sy mipoitra avy eo amin' ny foto-dravina ny vondromboniny. Somary malefaka ny vondron-dravimbony. Misy felambony dimy mifanindry, miloko mavo na hatsatra, misy pentina mena antitra eo am-potony ny vondrom-pelambony. Arahin' ny fonony maina miloko manja hatsatra misy voa mainty miendrika matsa ny voniny.

## Faritra aniriany sy toerana tiany aniriana

Teratany any amin' ny faritra mafana aty Afrika, any Atsinanana Afovoany, any India ary any Azia Atsimo Atsinanana ny *Hibiscus vitifolius*. Nampidirina tany amin' ny ankamaroan' ny nosy any Karaiba izy io. Ity zavamaniry ity dia manana karazan-toeram-paniriana maro be, any anaty ala, any amin' ny toerana mazava anaty ala, eny amin' ny sahalava, eny amin' ny kirihitr' ala anjakan' ny *[[Acacia]]* sy ny *[[Commiphora]]*, eny amin' ny tany foana ary eny amoron-dalana, amin' ny haavo hatramin' ny 3&nbsp;000 metatra.

## Zana-karazana
Indreto ny zana-karazan' ny *Hibiscus vitifolius*:

* *Hibiscus vitifolius* subsp. *lukei* Mwachala & Cheek
* *Hibiscus vitifolius* subsp. *vitifolius*
* *Hibiscus vitifolius* subsp*. vulgaris*

## Jereo koa

* *[[Hibiscus]]*

* *[[Corchorus]]*
Rubus fruticosus

Ny ***Rubus fruticosus*** dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Rosaceae]]*. Ity kirihitra misy tsilo ity dia fahita matetika any amin' ny faritra manana toetany antonony. Mamokatra voa azo hanina izy io.

Atao hoe **roimainty** izy io amin' ny teny malagasy, nefa tsy io ihany ny zavamaniry antsoina amin' io anarana io fa betsaka: ny karazana *[[Rubus]]* sasany (*[[Rubus apetalus]],* *[[Rubus myrianthus]], [[Rubus pauciflorus]]*) sy ny *[[Hibiscus diversifolius]]* (*[[Malvaceae]]*) ary ny *[[Dichrostachys tenuifolia]]* (*[[Fabaceae]]*).

## Jereo koa

* Roy

* Voaroy

* *[[Rubus]]*

* Roimainty (*[[Dichrostachys tenuifolia]],* *[[Hibiscus diversifolius]], [[Rubus apetalus]], Rubus fruticosus, [[Rubus myrianthus]], [[Rubus pauciflorus]], [[Toddalia asiatica]]*)
Hazoampela

Ny **hazoampela** na **azoampela** dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny vondron-karazana *[[Hibiscus]]* sy ao amin' ny fianakaviana *[[Malvaceae]]*. Indreto ny karazana tondroina amin' ireo anarana ireo:

* *[[Hibiscus diversifolius]]*
* *[[Hibiscus vitifolius]]*

Ankoatr' ireo anarana roa ireo dia indreto koa ny anarana hafan' ny *Hibiscus diversifolius* amin' ny teny malagasy: hoe: *azoampela*, *dingombalala*, *hazoampela, kiliarivo, pingombalala, rangodrambalala, roibe, roimainty, saroso, sarosoala, sondrarajaza, sondraranjaza, sondraranjazamaosy, tsirangorangombalala, tsotso, tsotsy* ary *voaroibe*.
Lüshunkou

**Lüshunkou** (Sinoa: 旅顺口 / 旅順口) dia tanàna seranan-tsambo any , fantatra taloha amin'ny anarana hoe **Port Arthur** (rosiana: *Порт-Артур*).

Ao amin'ny farany atsimon'ny Saikinosin'i Liaodong no misy azy, distrika iray ao amin'ny tanànan'i Dalian ao amin'ny faritanin'i Liaoning. Ny mponina ao aminy dia 210.000 tamin'ny taona 2001 ary 324.773 tamin'ny taona 2010

## Jereo koa
Pablo Quirno

**Pablo Quirno Magrane** (teraka ny 24 Aogositra 1966 tao Buenos Aires) dia mpahay toekarena , izay miasa ho Minisitry ny Raharaham-bahiny ao Arjentina amin'izao fotoana izao teo ambany fitondran'ny Filoha Javier Milei.

Sekretera ara-bola teo ambany fitondran'i Milei izy taloha ary nitana toerana hafa teo amin'ny sehatry ny toekarena nandritra ny fitondran'i Mauricio Macri (2015–2019).
Balneário Arroio do Silva

**Balneário Arroio do Silva** dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly mizaka tenan'i Santa Catarina ao amin'ny Brazila.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 17.786  mponina (2025).

## Jereo koa
* Brazila
** Santa Catarina

## Tsiahy
Ringotra

Ny **ringotra** dia taovam-pandrenesana hita ao amin' ny *[[Arthropoda]]*, indrindra ny *[[Mandibulata]]* (izay atao hoe *Antennata* koa), izay toa tandroka. Izy ireo dia miantoka ny fitsapana sy ny fitsiroana ary ny fanamboloana. Eny amin' ny loha no misy azy ireo. Ny ringotra dia mety tsy mivany na mivany roa. Manana ringotra roa ny *[[Insecta]]* sy ny *[[Hexapoda]]* hafa rehetra, ny *[[Crustacea]]* dia mety manana efatra mandeha tsiroaroa, ary tsy manana ny *[[Arachnida]]*.

Mifandray amin' ny ampahany voalohany na roa amin' ny lohan' ny *Arthropoda* ny ringotra. Miovaova be ny endriny nefa tsy maintsy tonony iray na maromaro mitambatra foana. Na dia taova natokana ho an' ny fandrenesana aza izy ireo dia tsy mitovy ny tena toetran' ny zavatra tsapany sy ny fomba fahatsapany izany ao amin' ny vondrona rehetra

Ny anjara asan' ny ringotra dia mety ahitana ny fitsapana, ny hetsiky ny rivotra, ny hafanana, ny fipararetra (feo), ary indrindra ny fofona na ny tsiro. Indraindray ny ringotra dia miova ho amin' ny tanjona hafa, toy ny firaisana, ny fikotrehana, ny lomano, ary na dia ny fifikiran' ny *Arthropoda* amin' ny tohana iray aza. Manana ringotra tsy mitovy amin' ny an' ny efa lehibe ny olitry ny *Arthropoda*. Maro, ohatra, ny *Crustacea* manana olitra izay mampiasa ny ringotra rehefa milomano. Ampiasaina koa ny ringotra mba hahafantarana ny toerana misy ny namana hafa ao amin' ny vondrona raha miaina ao anaty andiana ilay bibikely, toy ny vitsika.

Azo inoana fa nanana rafitra mitovy amin' ny ringotra tsoa-tokana (tsy misampantsampana) ny razambe iraisan' ny *Arthropoda* rehetra, arahin' ny rafitra mitovy amin' ny tongotra manana rantsana roa, araka ny hita amin' ny *Crustacea* sasany ankehitriny sy *[[Trilobita]]* fôsily. Manana ringotra efatra mandeha tsiroaroa ny *Crustacea*, fa manana ringora roa ny *Arthropoda* tsy anisan' ny *Crustace* rehetra, afa-tsy ny *[[Chelicerata]]* sy *[[Protura]]*, izay tsy manana.

## Jereo koa

* Tongotra

* Tongo-biby

* Tongo-bibikely
* Elatra
* Ela-borona na elatry ny vorona
* Ela-bibikely
Integrated Taxonomic Information System

Ny **Integrated Taxonomic Information System** (**ITIS**) dia fiaraha-miasa amerikana amin' ny sampana federaly natao hanomezana vaovao tsy miovaova sy azo antoka momba ny fanasokajiana ny karazan-javamananaina. Niforona tamin' ny taona 1996 ho vondrona iraisa-masoivoho ao amin' ny governemanta federaly amerikana ny ITIS, izay ahitana sampana federaly amerikana maromaro, ary lasa vondrona iraisam-pirenena ankehitriny, miaraka amin' ny sampana  kanadiana sy meksikana mandray anjara.

Miankina amin' ny fikambana-manam-pahaizana manokana momba ny taksônômia ny fahazoana angon-drakitra. Miorina ao amin' ny Smithsonian National Museum of Natural History ny ekipa lehibe misahana ny votoatiny ary omen' ny US Geological Survey (USGS) any Denver ny serivisy IT. Mifantoka indrindra amin' ny karazan-javamananaina any Amerika Avaratra ny ITIS, saingy misy vondrona biôlôjika maro eran-tany ary miara-miasa amin' ny sampana hafa izy io mba hampitombo ny fandrakofana maneran-tany.

## Jereo koa

* *[[Encyclopedia of Life]]*
* PlantList
* Wikispecies
* World Register of Marine Species
* Catalogue of Life

## Rohy ivelany
* Tranonkala ôfisialy: https://www.itis.gov/
Encyclopedia of Life

Ny **Encyclopedia of Life** (**EOL**) dia tetikasa rakipahalalana an-tserasera momba ny zavamananana iaraha-miasa, nahazo aingam-panahy avy amin' ny rafitra *[[Wikipedia]]* fa soratan' ny manampahaizana manokana. Ahitana lahatsoratra natokana ho an' ny karazan-javamananaina fantatra tsirairay ny EOL, aseho amina horonan-tsary, feo, sary, kisary, ary lahatsoratra omen' ny manam-pahaizana. Nanana tetibola voalohany 50 tapitrisa dôlara amerikana izy io, nomen' ny andrim-pikarohana dimy eo ambany fiahian' ny MacArthur Foundation.

Ahitana fampahalalana momba ny tetikasa ny tranokalan' ny EOL, sady misy fanontaniana be mpametraka (FAQ), misy vavahadin-tserasera misokatra, ary lahatsoratra santionany maro. Ampoizina fa lahatsoratra maro be no ho hita an-tserasera tamin' ny tapaky ny taona 2008.

Ity tetikasa ity dia tohanan' ny manam-pahaizana avy amin' ny ftambaran' ny Biodiversity Heritage Library, ny Field Museum, ny Harvard University, ny MacArthur Foundation, ny Marine Biology Laboratory, ny Missouri Botanical Garden, ny Sloan Foundation ary ny Smithsonian Institution.

## Jereo koa

* Integrated Taxonomic Information System

* PlantList
* Wikispecies
* World Register of Marine Species
* Catalogue of Life

## Rohy ivelany

* Tranonkala ôfisialy: https://eol.org/
Wikispecies

Ny **Wikispecies** dia tetikasa an-tserasera mifototra amin' ny wiki, tohanan' ny Wikimedia Foundation. Ny tanjony dia ny hamorona katalôgim-botoaty misokatra feno amin' ny karazan-javamananaina rehetra; ity tetikasa ity dia miantefa amin' ny mpahay siansa, fa tsy amin' ny besinimaro. Nilaza i Jimmy Wales fa tsy voatery handefa ny diplômany amin' ny alalan' ny fax ny mpandray anjara, fa tsy maintsy mandalo amin' ny fepetran' ny mpamaky teknika kosa ny lahatsoratra. Azo alaina eo ambanin' ny GNU Free Documentation License sy ny CC BY-SA 4.0 ny Wikispecies.

Tahaka ny Wikipedia koa dia fananan' ny Wikimedia Foundation ny Wikispecies, ary ny votoatiny, izay azo hatsaraina malalaka, dia arovan' ny lisansa Creative Commons "Attribution-ShareAlike". Nanomboka tamin' ny Septambra 2004, niaraka tamin' ny biôlôjista maneran-tany nasaina handray anjara, dia lasa rafitra iray mirakitra ny taksônômian' i Linné miaraka amin' ny rohy mankany amin' ny lahatsoratra Wikipedia momba ny karazan-javamananaina tsirairay, ilay tetikasa tamin' ny Avrily 2005.

## Jereo koa

* All Species Foundation
* Catalogue of Life
* Encyclopedia of Life
* Tree of Life Web Project
* The Plant List

## Rohy ivelany

* Tranonkala ôfisialy:
All Species Foundation

Ny **All Species Fondation** (izay soratana koa hoe **ALL Species Foundation**) dia fikambanana mikendry ny hanasokajy ny karazan-javamananaina rehetra eto an-tany amin' ny alalan' ny ezaka fanaovana lisitra. Natombok' i Kevin Kelly sy i Stewart Brand ary i Ryan Phelan tamin' ny taona 2000 ity tetikasa ity. Miaraka amin' ny ezaka maro hafa mitovitovy amin' izany dia noheverina ho dingana lehibe amin' ny fanitarana sy ny fanavaozana ary ny fanaovana nomerika ny sehatry ny taksônômia (fanasokajiana ny zavamananaina) ny All Species Foundation. Tamin' ny voalohany dia nahazo famatsiam-bola be avy amin' ny Schlinger Foundation ny All Species Fondation saingy nisedra fahasahiranana mba hahazoana famatsiam-bola maharitra. Nanomboka tamin' ny taona 2007 dia tsy niasa ny All Species Fondation ary namela ny iraka nosahaniny ho an' ny Encyclopedia of Life.

Niatrika fanakianana ny All Species Fondation noho ny fomba fiasany amin' ny famaritany sy famantarany ny karazan-javamananaina. Nisy ny taratasy misokatra izay naneho ahiahy ny amin' ny olana momba ny karazan-javamananaina, izay olana fototra amin' ny taksônômia momba ny singa tena mamaritra ny karazana. Nanamafy izany taratasy izany fa ny tsy fanekena sy famahana ity olana fototra ity dia mety hanimba ny fampiasana ilay tahirin-kevitra ho amin' ny fitahirizana sy ny fiarovana ny fahasamihafan' ny karazan-javamananaina.

## Jereo koa

* Catalogue of Life
* Encyclopedia of Life
* Wikispecies
Magro Behoririka

## Magro Behoririka
Ny Magro Behoririka dia iray amin'ireo toeram-pivarotana lehibe sy malaza ao amin'ny renivohitra Antananarivo,  Madagasikara. Izy io dia manolotra vokatra ara-pambolena, toy ny vary, ny legioma, ary ny voankazo, izay avy amin'ny mpamokatra Malagasy sy ireo faritra manodidina. Ny toeram-pivarotana Magro Behoririka dia mikendry ny hanampy amin'ny famatsiana ara-tsakafo ho an'ny mponina ao an-drenivohitra, miaraka amin'ny tanjona hanatsara ny fiainana ara-toekarena ho an'ny tantsaha sy ny mpamokatra.

Ny filoham-pirenena teo aloha Marc Ravalomanana sy ny vadiny Lalao Ravalomanana no tompon'ny toerana Magro Behoririka 

Malaza amin'ny maha toerana fanaovana fihetsiketsehana ny Magro Behoririka. Fihetsiketsehana ataon'ireo mpanohana ny filoha teo aloha Marc Ravalomanana. Na izany aza, matetika sakanan'ny mpitandro ny filaminana ny fidirana ao amin'izany toerana izany. 

## Fahamaizan'ny Magro Behoririka
Nandritra ny fanonganam-panjakana tamin'ny taona 2020, nisy nandoro ny Magro Behoririka ny 25 mey 2020, rehefa nisy afo goavana nandringana ny toeram-pivarotana. Ireo mpanao fihetsiketsehana nandritra izany no nandoro ny toeram-pivarotana ary lehibe ary samy nibata izay zakany avokoa ny olona rehetra nandritra ny fahamaizana nahazo ny toeram-pivarotana

## Ny fiantraikan'ny fahamaizana
Niteraka fiantraikany lehibe teo amin'ny tsena sy ny fidiram-bolan'ny olona miasa ao, izany hoe ireo mpiasa ny fahamaizan'ny toeram-pivarotana lehibe.

Zava-dehibe ho an'ny rafitra ara-toekarena sy ara-tsakafo ao amin'ny faritry Antananarivo ny fahaverezan'ity tsena ity. 

## Ny Toeram-pivarotana
Ny Magro Behoririka dia hita ao amin'ny faritra Behoririka, izay malaza amin'ny fifamoivoizana mifanaretsaka sy ny fisian'ireo tsena marobe manodidina. Ity toeram-pivarotana ity dia ahafahan'ny olona mividy sy mivarotra vokatra ara-pambolena amin'ny endrika mivantana, izay manampy amin'ny fihenan'ny vidin'ny entana sy ny fanampiana ny mpanjifa amin'ny fidirana amin'ny vokatra azo avy amin'ny tantsaha mivantana, tsy misy fanampim-bola be avy amin'ny mpamatsy.

## Ny Tanjon'ny Magro Behoririka
Ny tanjon'ny Magro Behoririka dia ny hanamora ny fifampiraharahana eo amin'ny tantsaha sy ny mpanjifa, ary ny hanampy amin'ny fanatsarana ny kalitaon'ny vokatra amidy. Amin'ny maha-tsena mifantoka amin'ny sakafo sy ny vokatra ara-pambolena azy, dia manampy amin'ny famoronana asa sy fanampiana ara-bola ho an'ny tantsaha ny Magro Behoririka. Mety ho ampahany amin'ny rafitra ara-tsakafo maharitra sy manampy amin'ny fanamafisana ny fiarovana ara-tsakafo ho an'ny firenena.

## Fampandrosoana sy Fanamby
Ny taona 2016, nanomboka nisokatra ny Magro Behoririka fito taona taty aoriana ny fahamaizany. Ny Magro Behoririka dia mety ho lasa modely amin'ny tsena ara-pambolena sy ny fandraharahana amin'ny sehatra ara-tsakafo, nefa mbola misy ihany koa ny fanamby amin'ny fitantanana sy ny fanomezana ny vokatra tsara indrindra ho an'ny mpanjifa. Ny fitantanana tsara sy ny fiantohana ny kalitao no tena laharam-pahamehana amin'ny fanatanterahana ireo tanjona ireo.

## Jereo koa
Uvira

Tanàna iray eo amin'ny morontsiraka avaratr'i Farihin'i Tanganyika ao amin'ny Distrikan'i Uvira ao amin'ny Farihin'i Kivu Atsimo ao amin'ny  Repoblika Demokratikan'i Kongo i **Uvira**.

## Distrikan'i Uvira
Iray amin'ireo distrika valo ao amin'ny Farihin'i Kivu Atsimo i Uvira. Mifanitsy amin'ny Distrikan'i Walungu any avaratra, Burundi sy Farihin'i Tanganyika any atsinanana, Distrikan'i Fizi any atsimo, ary Distrikan'i Mwenga any andrefana izy.

Mponina
Tamin'ny taona 2005, nanana mponina 170.422 i Uvira.

## Jereo koa
Coua caerulea

Ny ***Coua caerulea*** dia karazam-borona tsy fahita raha tsy eto Madagasikara, ao amin' ny fianakaviana *[[Cuculidae]]*. Mirefy 50 sm eo ho eo io vorona io. Manga antitra ny lohany. Ny faritra manodidina ny maso dia miitatra ao ambadiky ny aorian' ny masony manja antitra, mampiseho loko manga miovaova. Mainty ny vavany sy ny tongony ary ny rantsan-tongony. Manga antitra ny tapany ambony sy ambany amin' ny vatany, toy izany koa ny elatra, izay mampiseho taratra metaly volomparasy eo amin' ny volon' elatra, loko sy taratra izay hita koa amin' ny rambony.

Indreto ny anarany amin' ny teny malagasy: **mariha**, **<u>taitso</u>**, **taitso mainty**, **<u>taitso manga</u>**. 

## Jereo koa

* *[[Coua coquereli]]*

* Indreto ny anarana mety hanondroana karazana *[[Coua]]* misy eto Madagasikara, izay mety hanondro karazam-borona hafa na zavatra hafa: arefy - abosanga - alihotsy - alihotsy - aliotse - aliotsy - ambosanga - ariha - eoke - eoky - famakiakora - goribe - haliotsy - kadibake - lejabe - taitso - tivoka - tivoky - tokambolo - tsikokofotsy - tsiloko - tsipara

* *[[Cuculus]]*
* *[[Centropus]]*

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara

## Loharano
Vorondreo

Ny **vorondreo** na **kirombo** na **treotreo** dia karazam-borona ao amin' ny vondron-karazana ***Leptosomus*** sy ao amin' ny fianakaviana ***Leptosomidae*** ary ao amin' ny filaharana *Leptosomiformes*. ***Leptosomus discolor*** ny anarany ara-tsiansa ary izyno solon-tena tokana ao amin' io filaharana io. Tsy hita afa-tsy eto Madagasikara sy ao amin' ny vondro-nosy Kômôro izy io.

## Famariparitana
Toy izao ny famaritan' ny *Rakibolana malagasy* io karazam-borona io:"Vorona salasalany, hafahafa bika, manopy maitso ny volony, izay lasa maitso antitra ea amin' ny volombodiny ary maitso misy tarany mena amin' ny elany; mitaraindraina toa mampalahelo ny feon' ny vorondreo ka heverin' ny maro ho fambara loza ny fandrenesana azy".Ny vorondreo dia miavaka amin' ny lohany lehibe, saika tsy mifandanja amin' ny sisa amin' ny vatany, ny vavany lehibe sy fohy, ary ny elany lava sady somary boribory tendro. Somary lava ny rambony ary fohy dia fohy ny tongony.

Tsy mitovy bika ny lahy sy ny vavy. Ao amin' ny lahy dia volondavenona mainty ny lamosina sy ny elatra miaraka amin' ny loko maitso metaly mamirapiratra sy volomparasy manopy mena; volondavenona ny ny ambany sy ny lohany ary ny tendany, mifanohitra amin' ny satrony sy ny lamosina mainty.

Amin' ny ny vavy efa lehibe sy ny zanany dia manja antitra ny manana tapany ambony, misy sakana mainty sy menapina ny eo amin' ny satrony; menapina hatsatra ny ao ambaniny sady misy pentipentina mainty; volondavenona-ôliva ny eo ambonin' ny rambony; misy sakana menapina, izay hita indrindra amin' ny fisidinany, ny sisin' ny elatra.

## Faritra ahitana azy sy zana-karazana
Ity karazam-borona ity dia matetika hita any amin' ny ala trôpikaly sy sobtrôpikaly ary amin' ny toeram-ponenana faharoa eto Madagasikara sy ao amin' ny vondro-nosy Kômôro.

Zana-karazana telo no voafaritra:

* ny *Leptosomus discolor* *discolor* izay hita eto Madagasikara sy ao amin' ny nosy Mayotte;
* ny *Leptosomus discolor* *intermedius* ao Nzwani;
* ary ny *Leptosomus discolor* *gracilis* ao Ngazidja.

Noho ny hakeliny sy ny tsy fitovizan' ny volony ary ny fahasamihafan' ny feony, ny farany amin' izy ireo indraindray dia heverina ho karazana misaraka (*Leptosomus* *gracilis*).

## Jereo koa

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasokara

## Loharano sy fanamarihana
Coua ruficeps

Ny ***Coua ruficeps*** dia karazam-borona tsy hita afa-tsy eto Madagasikara (any ilany avaratra-andrefana), ao amin' ny fianakaviana *[[Cuculidae]]*. Atao hoe **haliotsy** na **aliotsy** izy io amin' ny teny malagasy. Ny fonenany voajanahary dia ny ala maina sobtrôpikaly na trôpikaly sy ala mando sobtrôpikaly na trôpikaly.

## Fanasokajiana
Araka ny International Ornithological Congress, ity karazana ity dia ahitana ireto zana-karazana roa manaraka ireto:

* *Coua ruficeps ruficeps* (G.R. Gray, 1846)
* *[[Coua olivaceiceps|Coua ruficeps olivaceiceps]]* (Sharpe, 1873)

Teo aloha dia noraisina ho toy zana-karazan' ny *Coua ruficeps* ny *[[Coua olivaceiceps]]* (*Coua ruficeps olivaceiceps*) saingy ankehitriny dia nasondrotra ho karazana mahaleo tena izy io tamin' ny fifotorana amin' ny fahasamihafan' ny volony sy ny feony.

## Jereo koa

* Indreto ny anarana mety hanondroana karazana *[[Coua]]* misy eto Madagasikara, izay mety hanondro karazam-borona hafa na zavatra hafa: arefy - abosanga - alihotsy - alihotsy - aliotse - aliotsy - ambosanga - ariha - eoke - eoky - famakiakora - goribe - haliotsy - kadibake - lejabe - taitso - tivoka - tivoky - tokambolo - tsikokofotsy - tsiloko - tsipara

* *[[Cuculus]]*
* *[[Centropus]]*

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Haliotsy

Ny **haliotsy** na **aliotsy** dia karazam-borona ao amin' ny vondron-karazana *[[Coua]]* ao amin' ny fianakaviana *[[Cuculidae]]* izay tsy hita raha tsy eto Madagasikara. Tamin' ny voalohany ny manam-pahaizana dia nihevitra fa karazana tokana (*Coua ruficeps*) mizara ho zana-karazana roa izy io (*Coua ruficeps ruficeps* sy *Coua ruficeps olivaceiceps*). Fa taty aoriana dia nosarahana ho karazana roa mahaleo tena izy ireo.

* *[[Coua ruficeps]]*
* *[[Coua olivaceiceps]]*

## Jereo koa

* *[[Coua]]*

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Voronantambo

Ny **voronantambo** na **roatelo** dia karazam-borona mipetraka an-tany izay tsy hita raha tsy eto Madagasikara, ao amin' ny fianakaviana *[[Mesitornithidae]]*. ***Mesitornis unicolor*** ny anarany ara-tsiansa. Iray amin' ny karazana telo (ankoatra ny *[[Monias benschi]]* sy ny *[[Mesitornis variegatus]]*) ao amin' ny fianakaviana misy azy izy io. Na dia sokajiana ho marefo araka ny International Union for Conservation of Nature (IUCN) aza izy io, dia izy no miparitaka be indrindra amin' ireo karazana telo ireo.

## Famariparitana

Vorona salantsalany mandeha amn' ny tany ny roetelo. Tsotra ny endriny, voamarika amin' ny faribolana nofosana somary miavaka ny manodidina ny maso somary lehibe ary misy tsipitsipika fotsy miovaova ao aorian' ny masony. Mahitsy sy fohy ny vavany. Manja manopy menapina ny tapany ambony amin' ny vatany, ny ambany kosa dia mavomavo tsy misy tsipika na pentimpentina.

## Fitsinjarany
Tsy mifandanja ny tsinjara toeran' ny roatelo any amin' ny ala maitso lalandava manaraka ny morontsiraka atsinanan' i Madagasikara, manomboka eo amin' ny Valan-javaboarim-pirenen' i Marojejy any avaratra ka hatrany Tolanaro any atsimo.

## Jereo koa

* *[[Mesitornis]]* 

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Coua olivaceiceps

Ny ***Coua olivaceiceps*** dia karazam-borona ao amin' ny fianakaviana *[[Cuculidae]]*. Tsy hita fa-tsy eto Madagasikara (any andrefana) izy io. Atao hoe **haliotsy** na **aliotsy** izy io amin' ny teny malagasy.

Nofaritan' i Richard Bowdler Sharpe, manam-pahaizana anglisy momba ny ôrnitôlôjia, tamin' ny fomba ôfisialy tamin' ny taona 1873 ny *Coua olivaceiceps* tamin' ny anarana hoe *Sericosomus olivaceiceps*. Nofaritan' i Sharpe fa ny faritra atsimo-andrefan' i Madagasikara no misy azy. Nandefasan' ilay mpahay zavaboary frantsay Alfred Grandidier santionany izy talohan' izany.

Iray amin' ny karazana folo ao amin' ny vondron-karazana *Coua* ankehitriny ny *Coua olivaceiceps*, izay tsy hita raha tsy eto Madagasikara. Ny mpamaritra karazana hoe *olivaceiceps* dia manambatra ny teny latina môderina hoe *olivaceus* izay midika hoe "milokon' ôliva" sy ny teny latina hoe *ceps* izay midika hoe "saronana".

Teo aloha ny *Coua olivaceiceps* dia noheverina ho zana-karazan' ny *[[Coua ruficeps]]* (*Coua ruficeps olivaceiceps*). Nasondrotra ho karazana manokana izy io noho ny tsy fitovian' ny volo sy ny feon' izy ireo.

## Jereo koa

* Indreto ny anarana anondroana karazana *[[Coua]]* misy eto Madagasikara, izay mety hanondro karazam-borona hafa na zavatra hafa: arefy - abosanga - alihotsy - alihotsy - aliotse - aliotsy - ambosanga - ariha - eoke - eoky - famakiakora - goribe - haliotsy - kadibake - lejabe - taitso - tivoka - tivoky - tokambolo - tsikokofotsy - tsiloko - tsipara

* *[[Cuculus]]*
* *[[Centropus]]*

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
FishBase

Ny ***FishBase*** dia angon-drakitra maneran-tany momba ny karazana trondro (indrindra fa ny trondro misy vombony). Io no angon-drakitra an-tserasera lehibe indrindra sy be mpampiasa indrindra amin' ny trondro misy vombony an-tranonkala. Rehefa nandeha ny fotoana dia nivoatra ho fitaovana ara-tontolo iainana mavitrika sy azo ampiharina amin-javatra maro izay anaovana tonon-tsiahy be dia be ao amin' ny lahatsoratra avoakan' ny manam-pahaizana.

Manome angon-drakitra feno momba ny karazan-trondro misy vombony ny FishBase, ao anatin' izany ny fampahalalana momba ny taksônômia, ny fitsinjarana ara-jeôgrafia, ny biômetria sy môrfôlôjia, ny fihetsika sy ny toeram-ponenana, ny ekôlôjia sy ny hetsiky ny vondron-trondro amin' ny toerana iray ary koa ny angona momba ny fananahana, ny metabôlisma ary ny fototarazo. Misy ny fidirana amin' ny fitaovana toy ny piramida trôfika, ny fanalahidy famantarana, ny môdely biôjeôgrafika ary ny antontan' isa momba ny jono ary misy rohy mivantana amin' ny habetsahan' ny karazana ahafahana miditra amin' ny fampahalalana ao amin' ny tahiry hafa toy ny LarvalBase, ny GenBank, ny IUCN Red List ary ny Catalog of Fishes.

Tamin' ny Febroary 2024 dia nahitana famariparitana momba ny karazana sy zana-karazana 36&nbsp;100 ny FishBase, miaraka amin' ny anarana iombonana 332&nbsp;100, sary 65&nbsp;300, ary fanondroana asasoratra 67&nbsp;600 ao amin' ny literatiora siantifika. Misy fitsidihana 700&nbsp;000 eo ho eo isam-bolana ilay tranonkala.

## Jereo koa

* International Ornithologists' Union

* International Union for Conservation of Nature
* Catalogue of Life

## Rohy ivelany

* Tranonkala ôfisialy: https://fishbase.net.br/search.php
Turnix

Ny ***Turnix*** dia karazam-borona ao amin' ny fianakaviana *[[Turnicidae]]*. Iray amin' ny vondron-karazana roa ao amin' ity fianakaviana ity ny *Turnix*, ka ny faharoa dia ny *[[Ortyxelos]]*.

## Lisitry ny karazana
Araka ny fanasokajiana nataon' ny International Ornithologists' Union tamin' ny 2024, dia misy karazany 17 (anisan' izany ny 1 lany tamingana) ny vondron-karazana *Turnix*:

* *Turnix tanki* Blyth, 1843
* *Turnix maculosus* (Temminck, 1815)
* *Turnix suscitator* (Gmelin, JF, 1789)
* *Turnix ocellatus* (Scopoli, 1786)
* *Turnix sylvaticus* (Desfontaines, 1789)
* *Turnix velox* (Gould, 1841)
* *Turnix pyrrhothorax* (Gould, 1841)
* *Turnix worcesteri* McGregor, 1904
* *Turnix everetti* Hartert, EJO, 1898
* *Turnix nanus* (Sundevall, 1850)
* *Turnix hottentottus* Temminck, 1815
* *Turnix castanotus* (Gould, 1840)
* *Turnix olivii* Robinson, 1900
* *Turnix varius* (Latham, 1801)
* † *Turnix novaecaledoniae* Ogilvie-Grant, 1889
* *Turnix melanogaster* (Gould, 1837)
* *[[Turnix nigricollis]]* (Gmelin, JF, 1789) - kibobo

## Jereo koa

* *[[Coturnix]]*

* *[[Papelika (vorona)|Coturnix coturnix]]* - papelika
Turnicidae

Ny ***Turnicidae*** dia fianakaviam-borona mpandehandeha an-tany, ao amin' ny lamina *Charadriiformes*. Na dia eo aza ny fifanahafana dia tsy misy ifandraisany mihitsy amin' ny papelika sy ny mpiray foko aminy ao amin' ny *Coturnicini* (izay ao amin' ny filaharana *[[Galliformes]]*) ny *Turnicidae*, indrindra fa ireo karazana kely toy ny *Synoicus chinensis* (*Galliformes*). Misy karazana 18 mitsinjara amin' ny vondron-karazana roa, ka ny ankamaroan' ny karazana dia ao amin' ny vondron-karazana *Turnix* ary ny karazana tokana ao amin' ny vondron-karazana *Ortyxelos*.

Monina amin' ny kijana trôpikaly mafana any Azia, aty Afrika, any Eorôpa, any Aostralia ary any Ginea Vaovao izy ireo.

Vorona kely mpihazakazaka fa tsy manidina ny *Turnicidae*. Tsy araka ny mahazatra amin' ny karazam-borona fa ny vavy no miloko kokoa noho lahy. Raha heverina ho tokam-bady ny *Ortyxelos meiffrenii*, dia maro vady mifanesy ny vavin' ny *Turnix*: miara-miasa amin' ny fanamboarana akany ao anaty tany ny lahy sy ny vavy, fa amin' ny ankapobeny dia ny lahy ihany no mikotrika ny atody sy mikarakara ny zanany, fa ny vavy kosa dia afaka miray amin' ny lahy hafa.

## Lisitry ny vondron-karazana sy ny karazana

Araka ny fanasokajian' ny International Ornithologists' Union (2024) dia misy karazana 18 (anisan' izany ny iray lany tamingana) mitsinjara amin' ny vondron-karazana roa ny *Turnicidae*:

* *Turnix* (Bonnaterre, 1791) (karazana 17, anisan' izany ny iray lany tamingana)
** *Turnix castanotus* (Gould, 1840)
** *Turnix everetti* (Hartert, EJO, 1898)
** *Turnix hottentottus* (Temminck, 1815)
** *Turnix maculosus* (Temminck, 1815)
** *Turnix melanogaster* (Gould, 1837)
** *Turnix nanus* (Sundevall, 1850)
** *[[Turnix nigricollis]]* (Gmelin, JF, 1789) – kibobo
** † *Turnix novaecaledoniae* (Ogilvie-Grant, 1889)
** *Turnix ocellatus* (Scopoli, 1786)
** *Turnix olivii* (Robinson, 1900)
** *Turnix pyrrhothorax* (Gould, 1841)
** *Turnix suscitator* (Gmelin, JF, 1789)
** *Turnix sylvaticus* (Desfontaines, 1789)
** *Turnix tanki* (Blyth, 1843)
** *Turnix varius* (Latham, 1801)
** *Turnix velox* (Gould, 1841)
** *Turnix worcesteri* (McGregor, 1904)
* *Ortyxelos* (Vieillot, 1825) (karazana tokana)
** *Ortyxelos meiffrenii* (Vieillot, 1819).

## Jereo koa

* Kibobo na kibo
* Papelika

* *[[Coturnix]]*
Psittaciformes

Ny **Psittaciformes** dia filaharan' ny vorona any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly ny ankamaroany, manana vava mifaingoka sady matanjaka, vorona mijoro mahitsy ary manana rantsan-tongotra marani-koho, izay ahitana ny boloky sy ny sarivazo, ny boaiza, sns. Izy ireo dia sokajiana ho fianakaviana efatra izay misy karazana 410 eo ho eo mitsinjara amin' ny vondron-karazana 101. Ny fianakaviana efatra dia ny *Psittaculidae*, ny *Psittacidae*, ny *Cacatuidae*, ary ny *Strigopidae*.

Manana toetra miavaka sy ranoray izy ireo izay ahafahana mamantatra azy ireo mora fantatra. Fantatra amin' ny faharanitan-tsainy ny karazany sasany izay mahavita feo miavaka ary afaka maka tahaka ny feon' olombelona. Noho ireo toetra ireo sy ny loko manjelanjelatra amin' ny volon' izy ireo, dia maro ny karazany no tazonina ho biby fanao namana, ary ny sasany tsy fahita firy sy arovana dia iharan' ny fanondranana an-tsokosoko. Ho an' ny zôôlôjian' ireo karazana ireo dia jereo koa ny Psittacidae.

## Fanasokajiana anatiny
Ny filaharana Psittaciformes dia misy fianakaviana efatra, misy karazana 410 eo ho eo izay mitsinjara amin' ny zana-karazana 101. Indreto ny fianakaviambe sy ny fianakaviana ary ny zana-pianakaviana (ary indraindray ny foko):
**Strigopoidea**

* *[[Strigopidae]]*
** Nestorinae
** Strigopinae

**Cacatuoidea**

* *[[Cacatuidae]]*
** Nymphicinae
** Calyptorhynchinae
** Cacatuinae
*** Microglossini
*** Cacatuini

**[[Psittacoidea]]**

* *[[Psittacidae]]*
** Psittacinae
** Arinae
*** Arini
*** Androglossini
* *[[Psittaculidae]]*
** Psittrichasinae
** Platycercinae
*** Pezoporini: ground parrots and allies
*** Platycercini: broad-tailed parrots
** Psittacellinae
** Loriinae
*** Loriini
*** Melopsittacini
*** Cyclopsittini
** Agapornithinae
** Psittaculinae
*** Polytelini
*** Psittaculini
*** Micropsittini
Anthony Albanese

**Anthony Norman Albanese** (teraka ny 2 Martsa 1963, tao Sydney, Valesa Atsimo Vaovao) dia mpanao politika Aostraliana izay Praiminisitra faha-31 tao Aostralia nanomboka tamin'ny taona 2022.

Izy no mpitarika ny *Antoko Mpiasa Aostraliana* (ALP) nanomboka tamin'ny taona 2019 ary nisolo tena ny faritra Grayndler amin'ny maha-solombavambahoaka azy nanomboka tamin'ny taona 1996. Nitana toerana minisitra isan-karazany izy nanomboka tamin'ny taona 2007 ka hatramin'ny 2013 tao amin'ny governemantan'i Kevin Rudd sy Julia Gillard.

## Jereo koa
Verdun

I **Verdun** dia kaominina ao amin'ny departemantan'i Meuse, ao amin'ny faritr'i Grand Est, any atsinanan’i  .

Tanàna eo amoron'ny Reniranon'i Meuse any avaratra atsinanan'i Frantsa i Verdun, misy mponina 16 610 (2022).

Ny tanàna eveka sy mimanda taloha ary ny manodidina azy no toerana nitrangan'ny Adin'i Verdun tamin'ny 1916, iray amin'ireo ady feno rà be indrindra tamin'ny Ady Lehibe Voalohany.

## Jeografia
260 kilometatra miala an'i Verdun i Paris, 80 kilometatra miala an'i Metz, ary 90 kilometatra miala an'i Nancy.
Japôney

Ny **Japôney** dia vahoaka aziatika tatsinanana teratany any amin' ny Vondronosy Japôney. 97,1&nbsp;% amin' ny mponina ao Japàna ny Japôney. Olona 125 tapitrisa eo ho eo maneran-tany no taranaka japôney, ka mahatonga azy ireo ho anisan' ny vondrom-poko lehibe indrindra. Japôney miisa 119,9 tapitrisa eo ho eo no monina ao Japàna, ary 5 tapitrisa eo ho eo ny zanaka am-pielezana japôney.

Amin' ny toe-javatra sasany, ny teny hoe "Japôney" dia azo ampiasaina hilazana manokana ny Iamatô (*Yamato*), izay avy amin' ny nosy mnan-danja indrindra ara-tantara ao Honshu sy ao Kyushu ary ao Shikoku ary mandrafitra ny vondrona lehibe indrindra. Amin' ny toe-javatra hafa dia mampiditra vondrona hafa teratany ao amin' ny Vondronosy Japôney io teny io, anisan' izany ny Riokioana, izay mifandray amin' ny Iamatô saingy matetika heverina ho miavaka, ary ny Aino (*Ainu*). Tao anatin' ny folo taona farany dia nitombo ihany koa ny isan' ny olona mananam-piaviana japôney sy tsy japôney, anisan' izany ny Japôney safiotra.

## Jereo koa

* Japàna

* Fiteny japôney
Tachybaptus pelzelnii

Ny ***Tachybaptus pelzelnii*** dia karazam-borona an-drano tsy hita raha tsy eto Madagasikara ao amin' ny fianakaviana *[[Podicipedidae]],* ao amin' ny filaharana Podicipediformes. Ny anaran' io vorona io amin' ny teny bmalagasy dia **dokoa**, **drakidrakirano**, **kiborano**. Ny anarana hoe *Tachybaptus pelzelnii* dia nomena mba ho fanomezam-boninahitra an' i August von Pelzeln, manam-pahaizana momba ny ôrnitôlôjista aotrisiana. Mirefy 19 sm eo ho eo ny halavan' ny dokoa ary 45 sm ny halavan' ny elany roa mitambatra. Amin' ny fotoan' ny fananahana dia mainty ny volon' io vorona io eo amin' ny handriny sy ny satrony ary ny tendany. Mihinana indrindraindrindra ny trondro madinika ny dokoa nefa koa ny bibikely an-drano.

## Jereo koa

* *[[Tachybaptus]]*
* Vivy

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Tachybaptus

Ny ***Tachybaptus*** dia vondron-karazam-borona ao amin' ny fianakaviana *[[Podicipedidae]]* ao amin' ny filaharana Podicipediformes, izay ahitana karazana. Amin' ny teny malagasy dia atao hoe **vivy** na **kiborano** ny sasany amin' ireo karazam-borona ireo.

## Lisitry ny karazana sy ny zana-karazana
Araka ny fanasokajian' ny International Ornithologists' Union (2024), dia misy karazany 6 (anisan' izany ny iray lany tamingana) ny vondron-karazana *Tachybaptus*:

* † *[[Tachybaptus rufolavatus]]* (Delacour, 1932) – 
* *[[Tachybaptus ruficollis]]* (Pallas, 1764) – 
* *Tachybaptus tricolor* (Gray, GR, 1861) – 
* *Tachybaptus novaehollandiae* (Stephens, 1826) – 
* *[[Tachybaptus pelzelnii]]* (Hartlaub, 1861) – 
* *Tachybaptus dominicus* (Linnaeus, 1766) – 

## Jereo koa

* Vivy, kiborano, dokoa

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Tachybaptus ruficollis

Ny ***Tachybaptus ruficollis*** dia karazam-borona an-drano ao amin' ny fianakaviana *[[Podicipedidae]]*. Ity vorona ity no karazana vivy madinika indrindra ao amin' ilay fianakaviana. Tsy toy ny vivy eorôpeana hafa izy, fa manatody indroa isan-taona. Vorona malina, ny *Tachybaptus ruficollis* dia monina amin' ny farihy, amin' ny dobo, amin' ny honahona na amin' ny heniheny izay manana morona misy vondron-javamaniry mikitroka.

## Jereo koa

* *[[Tachybaptus]]*
* Vivy, kiborano, dokoa

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy

* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Lugano

I **Lugano** no tanàna fahasivy lehibe indrindra any , any atsimon'ny firenena ao amin'ny faritra miteny italiana any Soisa, ao amin'ny kanton'i Ticino. Renivohitry ny distrikan'i Lugano izy io.

Ity tanàna ity no foibe ara-bola fahatelo lehibe indrindra any Soisa aorian'i Zürich sy Geneva, noho ny toetrandro, ny zavamaniry maitso mavana ary ny toerana mahafinaritra, dia toerana fizahan-tany lehibe ihany koa izy io. Izy no tanàna miteny italiana lehibe indrindra ivelan'i Italia.

Lugano dia manana velaran-tany 75.98 km² ary manana mponina 63.629.

## Jerea koa
**Soisa
*Lisitra ny tanàna any Soisa
Tachybaptus rufolavatus

Ny ***Tachybaptus rufolavatus*** dia karazam-borona an-drano ao amin' ny fianakaviana *[[Podicipedidae]]* izay tsy hita afa-tsy tao amin' ny farihy Alaotra sy ny farihy manodidina eto Madagasikara, nambara tamin' ny fomba ôfisialy fa lany tamingana tamin' ny taona 2010 taorian' ny 25 taona tsy nahitana azy ary tsy namela na fotoana kely hiandalinana azy io. Ny fahalany tamingany dia voalohany indrindra noho ny fampidiran' ny olombelona trondro mpihaza izay nifaninana tamin' ilay vorona amin' ny fahazoana sakafo, ary koa ny fandravana ny toeram-ponenany. Mitovitovy amin' ny bikan' ny *[[Tachybaptus ruficollis]]* izy io ka maro taminy ny nivady tamin' io karazana io.

## Jereo koa

* *[[Tachybaptus]]*

* Vivy, kiborano, dokoa

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Indôsinoa

Ny **Indôsinoa** dia mponin' i Indôsina ary ny zavatra rehetra miainga avy any, toy ny entana, toerana, zavakanto, biby, sns. dia faritrana hoe **indôsinoa**. Noforonin' i Conrad Malte-Brun, mpahay jeôgrafia frantsay-danoà (1775-1826), ny teny hoe "Indôsina", tao amin' ny asasorany mitondra ny lohateny hoe *Précis de la Géographie Universelle* (navoaka tao Paris tamin' ny taona1810). Izany dia naneho ny hery lehibe ara-kolontsaina sy ara-pôlitikan' ny firenena matanjaka roa tao amin' ilay faritra, dia i India sy i Sina, eo amin' ny vahoaka sy ny fanjakana any Azia Atsimo-Atsinanana an-tanibe Nandritra ny vanim-potoanan' ny fanjanahantany dia nantsoina koa hoe **[[Kôsintsina|Kôsintsinoa]]** , ny Indôsinoa sasany, indrindra fa ny mponina any amin' ny ilany atsimon' i Vietnamy.
Kôreana

Ny **Kôreana** dia vondrom-poko aziatika tatsinanana any amin' ny Saikinosy Kôreana sy any amin' ny ilany atsimon' i Manchuria. Ny ankamaroan' ny mponina dia any Kôrea Avaratra sy any Kôrea Atsimo. Any Kôrea Atsimo, ny teny hoe Joseon, izay nilazana  ny Kôreana taloha, dia tsy nampiasaina nanomboka tamin' ny taona 1950.

Mahaforona fokon' ny vitsy anisa manan-danja maromaro ny Kôreana, indrindra fa any Sina, any ampitan' ny sisin-tanin' i Kôrea Avaratra, izay ekena ho olom-pirenena vitsy anisa; any Japôna izay ananan' izy ireo zo manokana; ao amin' ny Krain' i Primorsky, indrindra ireo voatery nifindra monina tany Azia Afovoany ary indraindray antsoina hoe Gôrieôina na Kôriô-sarama; any Kazakstana sy any Siberia (Rosia).
Egretta ardesiaca

Ny ***Egretta ardesiaca*** dia karazam-boron-drano mpihaza, ao amin' ny fianakaviana *[[Ardeidae]]*. Mamelatra ny elany sy miafina izy rehefa hisambotra trondro, sahona na dinta hohaniny. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe **lombokohomana**, **lombokoma**, **lomokoma**, **ombikomana**, **rafanopoka**, **sakobokomana**, **sakobonkomana**, **salobokomana**, **salobonkomana**. 

## Famariparitana

Mirefy 48 ka hatramin' ny 50 sm ny salobonkomana. Mitovy bika ny lahy sy ny vavy. Mainty tanteraka ny volony miaraka amin' ny taratra volondavenona na manga. Sahala amin' ny karazana vano hafa, manana volo lava miendrika lela lefona  izy eo amin' ny tampon-dohany, ny hatony, ny tendany ary ny vatany.

## Sakafo

Trondro kely no tena fihinan' ny salobonkomana, nefa mihinana patsa, orana, foza madinika ary bibikely koa izy io. Manana toetra amam-pihetsika miavaka sy manokana izy noho ny famelarany sy fametrahany ny elany eo amboniny mba hamoronana aloka eo amin' ny rano, toy ny elo, izay ahafahany mahita tsy misy taratra sy mahatonga ny trondro lehibe kokoa hihevitra fa mialokaloka izy ireo ka tsy dia hihetsika loatra.

## Tsinjara toerana sy toeram-ponenana

Miparitaka manerana an' i Afrika atsimon' i Sahara ny salobonkomana, manomboka any Senegaly sy Sodàna ka hatrany Afrika Atsimo, saingy hita indrindra any amin' ny tapany atsinanan' i Afrika sy eto Madagasikara. Tsikaritra ihany izy io koa tany Gresy, tany Italia, tany Seapoint any Dublin (Irlandy). Misafidy kokoa ny rano mivelatra sy marivo, toy ny sisin' ny farihy sy ny dobo, izy. Mety ho hita eny amin' ny honahona, sisin-drenirano, tanimbary, ary tanin' ahitra tondraka amin' ny fotoanan' ny orana koa izy io. Any amin' ny faritra amoron-tsiraka, dia mety ho hita mitady hanina eny amoron' ny renirano izy io, eny amin' ny farihy alkalinina, ary any amin' ny tany lemaka.

## Jereo koa

* *[[Egretta]]*

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara

## Rohy ivelany

* "Base de données des noms d'animaux malgaches", *GasyAnim*
Loka Oscar

Ny **Oscar**, na **Academy Award**, izay fantatra amin'ny anarana ofisialy hoe *Academy Award of Merit*, fantatra kokoa amin'ny anaram-bosotra hoe *Oscar*, no loka sarimihetsika malaza indrindra eo amin'ny sehatry ny sarimihetsika.

Omen'ny Akademia Amerikana momba ny Zavakanto sy Siansa Momba ny Sarimihetsika (AMPAS) isan-taona ho an'ireo sarimihetsika tsara indrindra tamin'ny taon-dasa.

## Jereo koa
Philippe Pétain

*Henri Philippe Benoni Omer Joseph Pétain*' (teraka ny 24 Aprily 1856, tao Cauchy-à-la-Tour, departemantan'i Pas-de-Calais; maty ny 23 Jolay 1951, tao Port-Joinville, Île d’Yeu, departemantan'i Vendée) dia manamboninahitra miaramila frantsay, diplaomaty ary mpanao politika, ary mpiara-miasa voaheloka. Nanomboka tamin'ny 1940 ka hatramin'ny 1944, dia niasa ho filoham-panjakana tao amin'ny État français (fitondrana Vichy) izy.

Nandritra ny Ady Lehibe Voalohany, lasa maherifon'ny firenena malaza (*Maheryfon'i Verdun*) i Pétain noho ny fahombiazany tamin'ny fiarovana tamin'ny Adin'i Verdun ary voatendry ho Lehiben'ny Tafika Frantsay tamin'ny 1917. Nandritra ny vanim-potoanan'ny ady an-trano, tamin'ny maha-Marsehala manan-kery an'i  sy tamin'ny toerana miaramila isan-karazany azy, dia namolavola betsaka ny foto-kevitra momba ny fiarovana ny fireneny izy.

Rehefa niharihary hatrany ny faharesen'i Frantsa tamin'i Alemaina Nazis, dia i Pétain no lasa lehiben'ny governemanta farany tamin'ny Repoblika Fahatelo tamin'ny 16 Jona 1940, ary nitantana ny Fitsaharana tao Compiègne. Taorian'izay, nanomboka tamin'ny 1940 ka hatramin'ny 1944, tamin'ny maha-Chef de l'État (Lehiben'ny Fanjakana) azy, dia nandray ny fitarihana ny État français niara-niasa tao Vichy izy, ary nanana fahefana saika feno. Nandritra ny Revolisiona Nasionaly, dia nanambara ny fialana amin'ny foto-kevitra repoblikana-demokratika tao Frantsa izy. Noho ny fiakaran'i Pierre Laval ara-politika, dia very ny fahefany feno i Pétain tamin'ny 1942.

Noho ny fiaraha-miasany tany Frantsa nanomboka tamin'ny 1940 ka hatramin'ny 1944, dia voasazy ho faty i Pétain tamin'ny 1945. Na izany aza, dia novaina ho an'ny figadrana mandra-pahafatiny ny sazy taty aoriana.

## Jereo koa
*Reich fahatelo
*Frantsa
*Fitondrana Vichy
Arefy

Ny **arefy** dia karazam-borona ao amin' ny fianakaviana *[[Cuculidae]]*, ao amin' ny filaharana Cuculiformes. ***Coua verreauxi***, ny narany ara-tsiansa, tsy hita afa-tsy any amin' ny faritra kely any atsimo-andrefan' i Madagasikara. Ity karazana ity dia nomena anarana ara-tsiansa ho fanomezam-boninahitra an' i Jules Verreaux (1807-1873).

## Fanoritsoritana

Mirefy 38 sm eo ho eo io vorona io. Misy sangany volondavenona tanora ny lohany maitso manopy volondavenona, fa antitra kokoa eny amin' ny tendron' io sangany io. Mangamanga ny faritra manodidina ny masony, ary manga tanora ny volo amin' ny ampahany aoriana. Fotsy ny saokany sy ny tendany, toraka izany koa ny ao ambanin' ny vatany. Mainty ny vavany sy ny tongony ary ny rantsan-tongony, ary manja mainty ny maintimasony. Maitso volondavenona tanora ny tapany ambony. Maitso volondavelona ny elany. Manga antitra misy taratra metaly ny rambony ary misy pentina fotsy eo amin' ny tendro amin' ny sisiny ivelany amin' io rambony io.

## Toeram-ponenany
Any amin' ny faritra atsimo amin' ny alan-kirihitra *[[Euphorbia]]* misy tsilo sobtrôpikaly na trôpikaly amorontsiraka eto Madagasikara no fonenany voajanahary. Mivoaka indrindra izy io amin' ny maraimbe sy amin' ny takariva. Ny abosanga na ambosanga (*Coua cristata*) no karazana miara-iaina aminy ao amin' ny faritra misy azy.

## Jereo koa

* Indreto ny anarana mety hanondroana karazana *Coua* misy eto Madagasikara, izay mety hanondro karazam-borona hafa na zavatra hafa: arefy - abosanga - alihotsy - alihotsy - aliotse - aliotsy - ambosanga - ariha - eoke - eoky - famakiakora - goribe - haliotsy - kadibake - lejabe - taitso - tivoka - tivoky - tokambolo - tsikokofotsy - tsiloko - tsipara

* *[[Cuculus]]*
* *[[Centropus]]*

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Merzenich

**Merzenich** dia tanàna ao amin'ny distrikan'i Düren ao amin'ny fanjakan'i , . Eo amin'ny 4 km eo ho eo avaratra atsinanan'i Düren no misy azy.

Ny tanànan'i Merzenich dia manana mponina 7 222 (2022), ary ny kaominina manontolo dia 10 418.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Lüdenscheid

**Lüdenscheid** dia tanàna ao amin'ny distrikan'i Märkischer Kreis, any , . Ao amin'ny faritr'i Sauerland no misy azy.

Ny tanànan'i Lüdenscheid dia manana mponina 71.463 (2022).

## Toekarena
Tanàna indostrialy i Lüdenscheid, miaraka amin'ireo orinasa madinika sy salantsalany amin'ny indostrian'ny metaly sy plastika. Ny orinasa lehibe indrindra dia mampiasa olona 2.000 ao Lüdenscheid, ary orinasa hafa kosa mampiasa olona 800 na latsaka.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Cuculiformes

Ny **Cuculiformes** dia filaharam-borona mitovitovy amin' ny Psittaciformes, manana rantsan-tongotra roa eo anoloana sy roa eo aoriana, fa izany tongony izany kosa tsy dia manana fahafahana hamihina loatra, satria hafa ny firafitry ny hozatra ao aminy. Sady tsy mihetsiketsika no tsy mifaingoka ny ampahany ambony amin' ny vavany, ary tsy misy savoka ny vavorony. Misy volo vitsy kokoa noho ny an' ny Psittaciformes ny rambo lavan' ny Cuculiformes.

## Fianakaviana
Nozaraina ho fianakaviana roa ity filaharana  ity taloha (*Musophagidae* sy *[[Cuculidae]]*). Mametraka ny *Musophagidae* amin' ny filaharany manokana ny fanasokajian' ny International Ornithological Congress (versiona 7.3, 2017), izay mifototra amin' ny fikarohana vao haingana: ny Musophagiformes. Noho izany dia filaharana tokam-pianakaviana ny Cuculiformes ankehitriny:

* *Cuculidae* (izay ahitana karazana miisa156, anisany ny toloho).
Lippstadt

**Lippstadt** dia tanàna iray ao , . Izy no tanàna lehibe indrindra ao amin'ny distrikan'i Soest. 

Lippstadt dia miorina eo amin'ny 60 kilometatra atsinanan'i Dortmund, 40 kilometatra atsimon'i Bielefeld ary 30 kilometatra andrefan'i Paderborn

Manana mponina 68.739 ny tanàna.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina