Pentekôsta

Ny **Pentekôsta** na **Pentekôty** dia fety kristiana ahatsiarovana sy ankalazana ny nidinan' ny Fanahy Masina tamin' ny Apôstôly tamin' ny faha-50 andro aorian' ny nitsanganan' i Jesoa tamin' ny maty. Amin' ny Alahady fahafito aorian' ny Paska na Paka no anatanterahana azy. Io fety io no mamarana ny vanim-potoan' ny Paska.

## Fiforonan-teny
Ny teny hoe *Pentekôsta* na *Pantekôty* dia avy amin' ny teny grika hoe Πεντηκοστή / *Pentēkostē*, izay midika hoe "fahadimampolo", izay fanafohezana ny andian-teny hoe *πεντηκοστὴ ἡμέρα* / *pentêkostề hêméra,* izay midika hoe "andro fahadimampolo". Manondro ny fety jiosy atao hoe *[[Pentekôsta jiosy|Shavuot]]*, izay ankalazaina amin' ny andro fahadimampolo aorian' ny Paska, io teny io. Antsoina hoe "Fetin' ny Herinandro (maro)" sy "Fetin' ny 50 andro" koa io fety io amin' ny lovam-pampianaran' ny raby.

Mampiasa ny teny hoe Πεντηκοστή / *Pentēkostē* ny Baiboly jiosy amin' ny teny grika atao hoe Fandikan-tenin' ny Fitopolo (na Septoajinta, Septante) hanondroana ny "Fetin' ny Pentekôsta" ka indroa no anaovany izany; ao amin' ny ''Bokin' i Tôbia'' sy ny ''Boky faharoan' ny Makabeo'', izay samy anisan' ny boky deoterôkanônika ao amin' ny Baiboly katôlika fa apôkrifa kosa ho an' ny Prôtestanta sy ho an' ny jodaisma. Hita ao amin’ ny Septoajinta, izay anisan’ ny anarana ilazana ny Fetin’ ny Herinandro, ny teny hoe *Pentekôsta*.

Nampiasa io teny io amin' ny hevitra roa hafa koa ny mpandika tenin' ny Septoajinta: mba hilazana ny taon-jobily (''Levitikôsy'' 25:10) izay miseho isaky ny taona faha-50, ary ao amin' ny andalana maro momba ny fandaharam-potoana izay ampiasana azy hilazana filaharana. Nampiasaina koa io teny io tao amin' ny literatioran' ny jodaisma helenistika nataon' i Filôna avy any Aleksandria sy nataon' i Flavio Jôsefa.

Ny teny hoe *Pentekôsta* na *Pentekôty* dia mampahatsiahy ny nilatsahan' ny Fanahy Masina tamin' ny Apôstôly sy ny mpianatra hafa koa tamin' ny andro fahadimampolo taorian' ny nitsanganan' i Jesoa tamin' ny maty, araka ny voasoratra ao amin' ny ''Asan' ny Apôstôly'' ao amin' ny Baiboly kristiana.

## Ny fety jiosy mifanandrify amin' ny Pentekôsta
Ny fankalazana ny Pentekôsta na Pentekôty dia avy amin' ny fety jiosy atao hoe *[[Shavuot]]* (hebreo: שבועות) izay midika hoe "herinandro (maro)", izany hoe fetin' ny herinandro, izay tandreman' ny Jiosy araka ny voasoratra ao amin' ny ''Bokin' ny Eksôdôsy'' sy ao amin' ny ''Bokin' ny Nomery'' ao amin' ny Baiboly hebreo na ny Testamenta Taloha (Eks. 23:16-17; 34:26; Nom. 28:26).16 Ary tandremo koa ny andro firavoravoana amin' ny fijinjana ny voaloham-bokatry ny asanao, izay nafafinao tany an-tsaha, sy ny andro firavoravoana amin' ny fanangonana amin' ny faran' ny taona, raha manangona ny vokatry ny asanao avy any an-tsaha ianao. 17 Dia intelo isan-kerintaona no hisehoan' ny lehilahy rehetra aminareo eo anatrehan' i Jehovah Tompo. (Eksôdôsy. 23:16-17–''Ny Baiboly'')26 Ny santatra amin' ny voaloham-bokatry ny taninao dia haterinao ho ao an-tranon' i Jehovah Andriamanitrao. Aza mahandro zanak' osy amin' ny rononon-dreniny. (Eksôdôsy 34:26– *Ny Baiboly*)26 Ary amin' ny andro fanaterana ny voaloham-bokatra, raha manatitra fanatitra hohanina vaovao ho an' i Jehovah ianareo, rehefa afaka ireo herinandronareo, dia hisy fivoriana masina ho anareo; aza manao tao-zavatra akory (Nomery 28:26–*Ny Baiboly*)

## Datin' ny Pentekôsta
Ankalazaina amin' ny Alahady fahafito (andro faha-49) aorian' ny Alahadin' ny Paska ny Pentekôsta, ka miovaova sahala amin' ny datin' ny Paska ny daty anatanterahana azy. Tsy maintsy amin' ny Alahady anelanelan' ny 10 Mey sy 13 Jona ny datin' ny Pentekôsta. Mitohy amin' ny Alatsinainin' ny Pentekôsta izany any amin' ny firenena sasany.

## Tantaran' ny Pentekôsta

### Avy amin' ny fety jiosy
Ao amin' ny tetiandro hebreo dia mizotra ao anatin' ny "fito herinandro feno" na dimampolo andro hatramin’ ny ampitson’ ny *[[Sabata (jiosy)|Shabbat]]* (Sabata) (Eks. 33:16), aorian’ ny fetin’ ny Paska jiosy (*Pesakh*) ilay fety atao hoe *[[Shavuot]]*. Izany no anaovana azy amin’ ny teny hebreo hoe שבועות / *Shavuot* izay adika hoe “Fetin' ny Herinandro” (maro ny "herinandro" eto) sy amin' ny teny grika hoe *πεντηκοστos* / *Pentekostos* izay adika hoe "Fahadimampolo" teo amin' ny Jiosy manana kolontsaina grika. Araka ny voalaza ao amin' ny ''Levitikôsy'' izany (Lev. 23:16).

Avy amin’ ny fetin’ ny fijinjana izay niova tsikelikely ho fankalazana ny Fanekem-pihavanana natao tao Sinay teo amin’ Andriamanitra sy i Mosesy na Môizy sady fanorenana ny Lalàn' i Mosesy na Lalàn' i Môizy izany. Vokatry ny faharavan’ ny Tempolin' i Jerosalema tamin' ny taona 70 izany fiovan' ny anton' ny fety izany, satria ao amin’ ny Tempoly no tokony hanaterana ny fanatitra (ny vokatry ny fambolena).

Tamin’ ny fiandohan’ ny taonjato voalohany dia nanjary anisan' ny fetin’ ny fivahiniana masina isan-taona ny *Shavuot*, indrindra ho an' ny Jiosy manana kolontsaina grika sy ho an' ny sekta jiosy sasany. Tamin' ny taonjato faha-2 vao nampiraisin' ny mpanaraka ny fampianaran' ny Fariseo ny fetin' ny fijinjana sy ny fahatsiarovana ny Lalàna nomena tao Sinay na Sinaia. 

### Ny filazan' ny Evanjely
Ny ''Asan' ny Apôstôly'' dia mametraka mazava amin’ io fety jiosy io ny tantaran’ ny Apôstôly voalohany izay nahazo ny Fanahy Masina sy ny tsindrimandrin’ Andriamanitra tao amin’ ny efitrano ambony (ilay niarahan’ i Jesoa nisakafo farany tamin’ ny mpianany) tao Jerosalema: nisy "lela mitarehin' afo" teo ambonin' ny Apôstôly tsirairay, izay manambara ny fahatongavan' ny Fanahy Masina nahatonga azy ireo hiteny amin' ny fiteny maro hafa ankoatry ny fiteny galileana.  1 Ary nony tonga ny Andro Pentekosta, dia teo amin' ny fitoerana iray izy rehetra. 2 Ary nisy feo tonga tampoka avy tany an-danitra, toy ny rivotra mahery mifofofofo, ka nanenika ilay trano niangonany. 3 Ary nisy lela maro mitarehin' afo niseho taminy, izay nizarazara; ary nipetraka tamin' izy rehetra isan-olona izany. 4 Ary samy feno ny Fanahy Masina izy rehetra, ka dia niteny tamin' ny fiteny maro samy hafa, araka ny nampitenenan' ny Fanahy Masina azy. (Asa 2:1-4 –*[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]*)  Maneho ny Feon' Andriamanitra ny lela mitarehin' afo, araka ny lovantsofina jiosy ny amin' ilay fanambaràn-tenan' Andriamanitra tao Sinay na Sinaia izay heverina fa mitovy amin' izany zava-nitranga izany. Mandika sady maneho ny Pentekôsta na Pentekôty ho fandraisana ny fanomezam-pahasoavan’ ny fahaizana fiteny maro, izay ahafahana mitondra ny hafatry ny famonjena ny olona rehetra any amin’ ny faran’ ny tany, ny lovantsofina kristiana, araka ny ambaran' ny fiavian' ny vavolombelon’ ilay zava-nitranga, any am-pielezana jiosy (*Asa* 2:5-11). Nanarakaraka ny fiakaran' i Jesoa any an-danitra izay tantaraina ao amin’ ireo *[[Evanjely araka an' i Joany|Evanjelin' i Joany]]* sy ny ''Evanjelin' i Lioka'' sy ny ''Evanjelin' i Marka'' ary ny ''Asan’ ny Apôstôly'' ny fidinan' ny Fanahy Masina.

Araka ny voasoratra ao amin' ny *Asan' ny Apôstôly*, ireo izay nilatsahan' ny Fanahy Masina no hampiely ny Vaovao Mahafaly: nahatonga Jiosy miisa 3&nbsp;000 mpivavaka hatao batisa ny lahatenin' ny apôstôly Petera na Piera tamin' izany fotoana izany (*Asa* 2:41).

Ny ''Evanjelin' i Joany'' ihany no mitatitra fa nandritra ny sakafo farany niarahan' i Jesoa na Jesosy tamin' ny mpianany izay notanterahiny ny omalin' ny andro namonoana azy, i Jesoa dia nilaza mialoha tamin’ ireo mpianany ny hiavian' ny Parakleto (avy amin' ny teny grika hoe: *παράκλητος* / *Parakletos* sy latina: *Paracletus*, izay midika hoe "Mpampionona" na "Mpananatra" na "Mpisolovava") (Joa. 14:15-31). Tsy miresaka ny amin' izany ny Evanjely sinôptika telo (*Matio* sy *Marka* ary *Lioka*).

### Fety kristiana
Efa notanterahin' ny Kristiana tamin' ny taonjato faha-2 ny fankalazana ny fetin' ny 50 andro nefa tsy tamin' ny fiangonana rehetra. Tamin' ny taonjato faha-4 vao natao fety raikitra ny Pentekôsta ary tamin' ny fiafaran’ izany fe-potoana dimampolo andro izany no nanaovana azy. Ny Kristiana tao Rôma sy tao Milano (any Italia ankehitriny) tamin' ny taona 380 dia fantatra fa nankalaza izany.

Taty aoriana, tamin' ny taonjato faha-20 dia niseho ny Pentekôtisma, izay firehana prôtestanta ara-pilazantsara manome lanja manokana ny fanomezam-pahasoavan' ny Fanahy Masina, sahala amin' izay niseho tamin' ny Apôstôly sy ny mpino hafa koa izay niangona tamin' ny andron' ny Pentekôsta.

## Hevitr' ilay fankalazana
Ho an' ny Kristiana mino ny Trinite dia fotoana manokana ankalazana ny Fanahy Masina, amin' ny maha persôna fahatelon' ny Trinite azy, ny fetin' ny Pentekôsta na Pentekôty. Amin' izany dia angatahana amin' Andriamanitra ny hanomezany ny Fanahy Masina ny vavaka atao. Ahatsiarovana koa ny nanombohana nitory ny Vaovao Mahafaly sy ny fiorenan' ny Fiangonana kristiana voalohany ny Pentekôsta.

## Jereo koa

* Fetim-piangonana
* Taom-piangonana
* Noely
* Paska
*Advento
*Fiakaran' i Kristy any an-danitra
*Epifania
*Pentekôtisma
*Olana sinôptika

## Rohy ivelany

*"Inona moa ny Pentekosta?" ao amin' ny *[http://olivier-literatiorakristiana.blogspot.com Literatiora kristiana]* (Fiangonana Loterana Malagasy).
*"Pentekosta", *www.churchofjesuschrist.org* (Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an' ny Olomasin' ny Andro Farany)
*"Pentekosta", *www.jw.org* (Vavolombelon' i Jehovah)

## Loharano