open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Polyscias paniculata

Ny ***Polyscias paniculata*** dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Araliaceae]]* sy ny ao amin' ny vondron-karazana *[[Polyscias]]*. Zavamaniry teratany any Maorisy izy io. Vitsivitsy ihany no mbola tazana manodidina ny tendrombohitra Le Pouce. Atahorana ho lany tamingana àry ity karazana ity.

## Jereo koa

* *[[Polyscias]]*
Linaceae

Ny ***Linaceae*** dia fianakavian-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka, ao amin' ny filaharana Malpighiales. Ahitana karazana zato eo ho eo mitsinjara amin' ny vondron-karazana 8 ka hatramin' ny 15 izy io. Zavamaniry ahitra sy hazobotry izy ireo ary hazo koa indraindray. Fianakaviana hita amin' ny faritra rehetra eto an-tany izy io, manomboka amin' ny faritra mangatsiaka ka hatrany amin' ny faritra mafana. Ao amin' ity fianakaviana ity no ahitana ny rongonimbazaha famboly (vondron-karazana *[[Linum]]*), izay ambolena hahazoana tsiraka avy amin' ny tahony, hampiasaina amin' ny fanamboaran-damba na hahazoana voa izay hakana menaka sy ny faikany izay ampiasaina amin' ny sakafom-biby.

## Fanasokajiana

Ny fianakaviana *Linaceae* dia mitsinjara ho zana-pianakaviana roa, dia ny *Linoideae* ny sy ny *Hugonioideae*.

### ''Linoideae''
Ny vondron-karazana lehibe indrindra ao amin' ny Linoideae dia ny *Linum*, ny rongony famboly izay misy karazany 180–200 ao anatin' izany ny rongonilbazaha, *Linum* *usitatissimum*. Ny mpikambana ao amin' ny *Linoideae* dia ahitana zavamaniry isan-taona sy mihoatra ny roa taona, ary koa kirihitra sy hazobotry (*Tirpitzia*) maniry any amin' ny faritra manana toetay antonony sy mafana any Eorazia, aty  Afrika, any Aostralia ary any Amerika.

* *Anisadenia* Wall. ex Meisn. (karazana 2)
* *Hesperolinon* (Gray) Small (karazana 13)
* *[[Linum]]* L. (karazana manodidina ny 200)
* *Radiola* Hill (karazana 1)
* *Reinwardtia* Dumort. (karazana 1)
* *Sclerolinon* C.M.Rogers (karazana 1)
* *Tirpitzia* Hallier f. (karazana 3)

Taloha dia anisan' io ny *Cliococca* (syn *Linum* L.)

### ''Hugonioideae''

Ny zana-pianakaviana *Hugonioideae* dia matetika ekena ho fianakaviana miavaka, ny *Hugoniaceae*. Ny vondron-karazana lehibe indrindra ao amin' ny *Hugonioideae* dia ny *Hugonia* (misy karazana 40 eo ho eo); ny *Hugonioideae* dia vahy sy hazobotry ary hazo, ary saika any amin' ny faritra trôpikaly manontolo no ahitana azy ireo.

* *Hebepetalum* Benth. (3 sp.)
* *Hugonia* l. (6 sp.)
* *Indorouchera* Hallier f. (1 sp.)
* *Roucheria* Planch. (7 sp.)

Tafiditra tao taloha ny *Durandea* (syn *Hugonia* L.) sy ny *Philbornea* (syn *Hugonia* L.)
Vonitra

Ny ***Vonitra*** dia vondron-karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Arecaceae]]*. Ity vondron-karazana ity, izay anarana mitovy zavatra tondroina teo aloha, dia naverina indray taorian' ny fandalinana filôjenômika vaovao momba ny zana-poko *Dypsidinae* (Eiserhardt et al.) tamin' ny taona 2022.

## Fanasokajiana

* *[[Arecaceae]]* (fianakaviana)
** *Arecoideae* (zana-pianakaviana)
*** *Areceae* (foko)
**** *Dypsidinae* (zana-poko)
***** ***Vonitra*** 

Ity vondron-karazana ity dia miray zana-poko amin' ireto vondron-karazana manaraka ireto: *[[Dypsis]]*, *[[Chrysalidocarpus]]*, *[[Lemurophoenix]]*, *[[Marojejya]]* *ary* *[[Masoala (vondron-javamaniry)|Masoala]]*.

## Karazana
Indreto ny karazana ao amin' ny *Vonitra* araka ny *[[Plants of the World Online]]* (Jolay 2024) includes:

* *Vonitra antanambensis* (Beentje) Eiserhardt & W.J.Baker
* *Vonitra crinita* Jum. & H.Perrier
* *Vonitra dransfieldii* (Beentje) Eiserhardt & W.J.Baker
* *Vonitra fibrosa* (C.H.Wright) Becc.
* *Vonitra moorei* (Beentje) Eiserhardt & W.J.Baker
* *Vonitra nossibensis* (Becc.) H.Perrier
* *Vonitra perrieri* (Jum.) Eiserhardt & W.J.Baker
* *Vonitra pusilla* (Beentje) Eiserhardt & W.J.Baker
* *Vonitra utilis* Jum.

## Jereo koa

* *[[Dypsis]]*
* *[[Chrysalidocarpus]]*
* *[[Lemurophoenix]]*
* *[[Marojejya]]*
* *[[Masoala (zavamaniry)|Masoala]]*
Ravenea

Ny ***Ravenea*** dia vondron-karazana ao amin' ny fianakaviana *[[Arecaceae]],* ahitana karazana 22 izay tsy hita raga tsy eto Madagasikara sy ao Kômôro. Karazana rofia kely sy salantsalany ary lehibe izy ireo, izay tsy manana vatany tokana matanjaka miloko volondavenona. Mivelatra ny fotony, ary mihena miandalana ny savaivony rehefa manatona ny tampon’ ilay zavamaniry. Miovaova be ny haben' ny karazana ao aminy. Ny *Ravenea hildebrandtii* sy ny *Ravenea nana* dia mahatratra 4 m eo ho eo, raha mahatratra 30 m kosa ny *Ravenea robustior* sy ny *Ravenea sambiranensis*.

Miendika volom-borona ny raviny ary mirefy 2 hatramin' ny 5 metatra ny halavany. Mahitsy amin' ny voalohany izy ireo, avy eo dia lasa milantsika tsikelikely ary misaraka rehefa akaikin' ny tampony. Ahitana fizaràna manify maro dia maro ny raviny. Fohy ny vondrom-boniny izay mipoitra eo anelanelan' ny ravina. Mena ny voany.

## Fanasokajiana

### Fanasokajiana ivelany

* *[[Arecaceae]]* (fianakaviana)
** *Ceroxyloideae* (zana-pianakaviana)
*** *Ceroxyleae* (foko)
**** *Ravenea* 

Ny Ity vondron-karazana ity dia iray foko amin' ireto vondron-karazana manaraka ireto: *Ceroxylon*, *Juania* ary *Oraniopsis*.

### Karazana

* *Ravenea albicans* (Jum.) Beentje
* *Ravenea beentjei* Rakotoarin. & J.Dransf.
* *Ravenea cycadifolia* J.Dransf.
* *Ravenea declivium* J.Dransf. & Rakotoarin.
* *Ravenea delicatula* Rakotoarin.
* *Ravenea dransfieldii* Beentje
* *Ravenea glauca* Jum. & H.Perrier
* *Ravenea hildebrandtii* H.Wendl. ex Bouché
* *Ravenea hypoleuca* Rakotoarin. & J.Dransf.
* *Ravenea julietiae* Beentje
* *Ravenea krociana* Beentje
* *Ravenea lakatra* (Jum.) Beentje
* *Ravenea latisecta* Jum.
* *Ravenea louvelii* Beentje
* *Ravenea madagascariensis* Becc.
* *Ravenea moorei* J.Dransf. & N.W.Uhl
* *Ravenea musicalis* Beentje
* *Ravenea nana* Beentje
* *Ravenea rivularis* Jum. & H.Perrier
* *Ravenea robustior* Jum. & H.Perrier
* *Ravenea sambiranensis* Jum. & H.Perrier
* *Ravenea xerophila* Jum.

## Jereo koa

* *[[Dypsis]]*

* *[[Chrysalidocarpus]]*
* *[[Vonitra]]*

* *[[Lemurophoenix]]*
* *[[Marojejya]]*
* *[[Masoala (zavamaniry)|Masoala]]*

## Jereo koa

* *[[Dypsis]]*

* *[[Chrysalidocarpus]]*
* *[[Vonitra]]*

* *[[Lemurophoenix]]*
* *[[Marojejya]]*
* *[[Masoala (zavamaniry)|Masoala]]*
Michelle Obama

**Michelle LaVaughn Robinson Obama** (teraka ny 17 Janoary 1964) dia vehivavy Amerikana mpahay lalàna, mpanoratra, mpanentana ara-tsosialy, ary vadin’ny filoha teo aloha Barack Obama. Izy no **First Lady** faha-44 tao Etazonia, sady vehivavy mainty hoditra voalohany nitana izany andraikitra izany (2009–2017).

## Fiainana tany aloha
Teraka tany Chicago, Illinois i Michelle Obama, zanakavavin’i Fraser Robinson III sy Marian Shields Robinson. Nahavita fianarana tao amin’ny Oniversiten’i Princeton sy Sekoly ambony momba ny lalàna ao Harvard (Harvard Law School), ary nanomboka niasa to amin’ny sehatry ny lalàna sy ny fikarakarana fiarahamonina.

## Fianakaviana
Nifanena tamin’i Barack Obama izy tamin’ny taona 1989, fony izy niasa tao amin’ny orinasam-pisoloana vava iray tao Chicago. Nivady izy ireo tamin’ny taona 1992, ary manana zanaka roa vavy: Malia sy Sasha.

## First Lady (2009–2017)
Nandritra ny naha *Première Dame* azy, nanangana sy nanentana fandaharan’asa ara-tsakafo, fanabeazana, ary fanatanjahan-tena ho an’ny ankizy i Michelle Obama, toy ny hoe **"Let’s Move!"**. Nandray anjara mavitrika koa izy tamin’ny fanohanana ny zon’ny vehivavy sy ny fanabeazana maneran-tany.

## Asa soratra
Tamin’ny taona 2018, namoaka boky nahomby mitondra ny lohateny hoe ***[[:en:Becoming_(book)|Becoming]]*** i Michelle Obama. Nanjary bestseller iraisam-pirenena izany, ary nahazo fankasitrahana tamin’ny fomba nanehoany ny tantaram-piainany sy ny ady sarotra natrehiny.

## Fankasitrahana sy fiantraikany
Maro amin’ny olona maneran-tany no mihevitra an’i Michelle Obama ho iray amin’ireo vehivavy manandanja sy mpandray anjara lehibe amin’ny fiarahamonina sy ny ady ho an’ny fitoviana ara-piarahamonina. Anisan’ireo vehivavy asongadin’ny fanentanana  ao amin’ny Wikiquote izy noho ny teniny manan-danja.

## Loharano

* MichelleObama.com 
* Wikipedia amin’ny teny Anglisy
* Goodreads – Michelle Obama
* Michelle Obama – White House Archives
Ambato-Boen

**Ambato-Boeny** dia tanàna mahavokatra eto Mahajanga, indrindra fa votabia sy voanjo sy ny hafa koa.

Tamin’ny taona 2015, dia nizara roa ny kaominina ambanivohitr’Ambato Ambarimay dia ny kaominina ambanivohitr’Ambato-Boenyy sy ny kaominina ambanivohitra Ambesisika.
Antidesma madagascariense

Ny ***Antidesma madagascariense*** dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Phyllanthaceae]]*, izay hita eto Madagasikara, ao Maorisy, ao La Réunion ary ao Kômôro. Ny *Antidesma madagascariense* dia maniry any amin' ny alan' ny toerana manana haambo antonony (ala trôpikaly mando na ala antenatenany), eo anelanelan' ny 100&nbsp;m sy 1&nbsp;600&nbsp;m, arakaraka ny toerana misy azy. Matetika izy io no hita ao amin' ny sosona faharoa amin' ny ala, any amin' ny kirihitr' ala na faritra tetezamita eo anelanelan' ny ala mikitroka sy ny faritra malalaka kokoa.

Misy zana-karazana roa izy io, dia ny *Antidesma madagascariense* *hildebrandtii* sy ny *Antidesma madagascariense* *madagascariense.* Taloha izy io dia nohevarina ho ao amin' ny fianakaviana *[[Euphorbiaceae]]* (tao amin' ny *Phyllanthoideae*). Indreto ny anarana ahafantarana azy ireo amin' ny teny malagasy: *baronala, hazondrano,  hoditrovivavy,  hoditrovy, menavony, mizorotany, taindalitra, varana, varodalitra, varona, varonala, voafony, voalongo, voamoroma, voantaindalitra, voarona, vofona, vona, voromorona*.

## Fampiasana azy
Ampiasaina amin' ny fitsaboana nentim-paharazana ny ravin' ny *Antidesma madagascariense* notanehina:

* ampiasaina amin' ny fitantanana ny glisemia ho an' ny olona voan' ny diabeta (indraindray ampiarahina amin' ny hodiny);
* itsaboana ny fivalanan-dra;
* itsaboana ny albiminina ao amin' ny amany;
* itsaboana ny angorosy (ampiarahina amin' ny ravin-javamaniry hafa toy ny voafotsy (*[[Aphloia theiformis]]*) na ny roindambo (*[[Zanthoxylum asiaticum]]* na *[[Toddalia asiatica]]*);
* ampihenana ny fanaviana;
* itsaboana ny hoditra misy areti-mihanaka (miaraka amin' ny hodiny, iandroana na apetaka);
* itsaboana ny rohana sy ny fanaintainan' ny vatana (miaraka amin' ny hodiny).

## Jereo koa

* *[[Antidesma]]*

* Raokandro
* Fitsaboana nentim-paharazana
Aphloia theiformis

Ny ***Aphloia theiformis*** dia hazobotry na hazo fahita any amin' ny alan' ny nosy Maskarena sy Madagasikara ary Afrika Atsinanana, izay hany karazana ao amin' ny vondron-karazana ***Aphloia*** sy ny fianakaviana ***Aphloiaceae***, ao amin' ny filaharana Crossosomatales.

Atao hoe ***voafotsy*** izy io amin' ny teny malagasy. Indreto koa ny anarany hafa: *fandramanana*, *hazondrano*, *kirandrambahivary*, *kirandrambehivavy*, *kirandrambiavy*, *maramanana* ary *miaramanana*.

## Zana-karazana
Manana zana-karazana ihany koa ity zavaaniry ity, dia ireto izany:

* *Aphloia theiformis* *deltoides*
* *Aphloia theiformis* *madagascariensis*
* *Aphloia theiformis* *mauritiana*
* *Aphloia theiformis* *theiformis*
* *Aphloia theiformis* *minima*
* *Aphloia theiformis* *seychellensis*

## Jereo koa

* *[[Maytenus fasciculata]]*
* *[[Antidesma madagascariense]]*
* Raokandro
* Tambavy
* Fitsaboana nentim-paharazana
Robert Bosch GmbH

**Robert Bosch GmbH** dia vondrona teknolojia alemà naorin'i Robert Bosch tamin'ny 1886. Ao Stuttgart no foibeny ary manana ny foibeny ao Gerlingen, avaratra andrefan'i Stuttgart, .

Izy io dia miasa ho mpamatsy fiara, mpanamboatra teknolojia indostrialy (*Rexroth*), entana mpanjifa (fitaovana herinaratra, kojakoja ao an-tokantrano), ary teknolojia angovo sy trano (*Bosch Home Comfort Group*, rafitra fiarovana). Miaraka amin'ny fizarana fiara, izay mitentina 59% amin'ny varotra vondrona tamin'ny taona 2020, *Robert Bosch GmbH* no mpamatsy fiara lehibe indrindra eran-tany. Tamin'ny 2023, nanana mpiara-miasa 134,200 teo ho eo tany Alemaina ny orinasa ary niteraka varotra 18,9 miliara euros manerana ny firenena. Bosch dia manana sampana 468 sy orinasam-paritra any amin'ny firenena 60.
Toddalia asiatica

Ny ***Zanthoxylum asiaticum*** na ***Toddalia asiatica*** dia karazan-javamaniry vahy ao amin' ny fianakaviana *[[Rutaceae]]* (karazana voasary). Raha amin' ny anarana hoe *Toddalia asiatica* dia io no hany karazana ao amin' ny vondron-karazana ***Toddalia***, izay nampidirina ao amin' ny vondron-karazana *[[Zanthoxylum]]* ankehitriny.

Ireto ny anarana mety hanondroana azy amin' ny teny malagasy: **anakasina**, **anakatsimba**, **fanidy**, **kasimba**, **roikisimba**, **roimainty**, **roindambo**, **romainty**, **roy**, **voanalakely**, **voanginamboa**, **voasarikelinala**, **voasarikelinikalavola**, **voasarinalika**, **volotsaka**. 

## Famariparitana ny endrika ivelany
Izy ity dia vahy minofon-kazo maivana, misy tsilo, mianika amin' ny hazo, mahatratra hatramin' ny 10 m ny halavany. Manana ravina maitso manjelatra, mamerovero toy ny voasary makirana, ny voniny maitso mavo, ary voany dia mivolom-boasary mirefy 0.5 sm ny savaivony, manana tsirony toy ny hodi-daoranjy. Aparitaky ny vorona sy ny rajako izay mihinana ny voany ny vihim-boany. Teratany any amin' ny firenena maro aty Afrika sy any Azia izy io. Ohatra amin' izany i Afrika Atsimo, i Kenià, ary i Maorisy.

## Fampiasana azy
Ampiasain' ny Afrikana maro ho fanafody io zavamaniry io, anisan' izany ny Masay, izay mampiasa azy io hiasiana amin' ny tazomoka sy ny kohaka ary ny gripa. Ny fakany dia iadiana ny plasmôdiôma miteraka tazomoka. Mety hampihena ny isan' ny fotony ao aminy ny fiotazana an' io zava-maniry miadam-paniry io avy any an' ala mba hampiasaina amin' ny fitsaboana.

## Jereo koa

* Voasarinalika
* Roimainty
1.FC Saarbrücken

**1.FC Saarbrücken** dia klioba ara-panatanjahantena miorina ao Saarbrücken, renivohitr'i Saarland, ..

Niorina tamin'ny 1903 ho fizarana baolina kitra an'ny *TV 1876 Malstatt* ao Malstatt ny klioba, nifaninana tamin'ny anarana *FV Saarbrücken* teo anelanelan'ny taona 1909 sy 1945 ny klioba. Nanomboka tamin'ny taona 1930, ny ekipan'ny baolina kitra dia iray amin'ireo klioba malaza indrindra any Alemaina.

Amin'izao fotoana izao dia milalao amin'ny ligy faha-3 ny klioba.

## Jereo koa
*Bundesliga
*Bundesliga faha-2

## Rohy ivelany
Damares Alves

**Damares Regina Alves** (*teraka Paranaguá, 11 martsa 1964), dia mpisolovava breziliana, pasitera evanjelika ary mpanao politika mifandray amin'ny Antoko Repoblikana.

Minisitry ny Vehivavy, ny Fianakaviana ary ny Zon'olombelona izy nanomboka tamin'ny 2019 ka hatramin'ny 2022, nandritra ny fitondran'ny filoha teo aloha Jair Bolsonaro.

Tamin'ny fifidianana ankapobeny tamin'ny taona 2022 dia voafidy ho loholona ho an'ny Distrika Federaly izy.

Antoko: Republicanos (Brasil) 

### Rohy ivelany
Ambondrona (tarika)

**Ambondrona**, stylisé **AmbondronA**, tarika Malagasy pihira gadona  pop rock, avy ao Antananarivo. Misy 5 izy ireo mandriftra ny tarika: Kix (mpidira sy pitendry) n,Beranto (guitare), Honty (basse), Blanc (batterie) et Ranto (clavier).  Efa namokatra rakikira 7.
Dracaena angustifolia

Ny ***Dracaena angustifolia*** dia karazana zavamaniry any amin' ny ala trôpikalin' i Azia, ao amin' ny fianakaviana *[[Asparagaceae]]*; tsy misy ny zanakarazana voatanisa ao amin' ny *[[Catalogue of Life]]*. Any Bangladesy, mamakivaky an' i Indôsina sy Malesia ka hatrany avaratr' i Aostralia ny faritra voajanahary anirian' ity karazan-javamaniry ity.

Hazobotry ny *Dracaena angustifolia*, manana haavo mahatratra 3 m, misy ravina manana velarana 150-250 x 20-30 mm. Ny halavan' ny voniny mavo dia manodidina ny 20 mm. Ampiasaina ho fandokoana sakafo maitso voajanahary ny ravin' ity zavamaniry ity.

Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe *hasina, hazomasina, kosina, tavivolavavy, tavivolavy, tsihasinkasina* ary *tsikasinkasina*. Ireo anarana ireo anefa dia mety manondro karazan-javamaniry hafa ao amin' ny vondron-karazana *[[Dracaena]]*.

## Jereo koa

* *[[Dracaena]]*
* Hasina (zavamaniry)

* *[[Dracaena umbraculifera]]*
* ''Dracaena elliptica''
* *[[Dracaena xiphophylla]]*
* ''Dracaena reflexa''
Dracaena umbraculifera

Ny ***Dracaena umbraculifera*** karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana *[[Liliaceae]]* (araka ny fanasokajiana klasina) na *[[Asparagaceae]]* (araka ny fanasokajiana filôjenetika ankehitriny), izay misy mihevitra fa efa lany tamingana any Maorisy izay faritra voajanahary tokony niaviany, 

I Jacquin no namariparitra azy io voalohany ho teratany any Maorisy tamin' ny taona 1797, ary voarakitra an-tsoratra tao amin' ny Muséum national d'histoire naturelle ao Paris (Frantsa) tamin' ny taona 1804, fa ny bôtanista sasany tao amin' ny Zaridaina Bôtanikan' i Monza (Italia) dia nanoro hevitra tamin' ny taona 1842 fa avy any Java izy io. Mbola misy maniry hoazy any amin' ny ilany avaratra-atsinanan' i Madagasikara ao Nosy Nato (anisan' i Nosy Boraha) ny *Dracaena umbraculifera*.

Mety hahatratra 10 m ny haavon' ny *Dracaena umbraculifera*, saingy miadana ny fitomboany. Ny fitambaran' ny raviny milelan-defona izay miendrika elo dia mirefy 1&nbsp;m amin' ny 5&nbsp;sm. Mena ny vondrom-boniny ary mivolon-daoranjy ny voany. Mety aminy ny maniry amin' ny alokaloka.

Ambolena ho haingon-tanàna sy any amin' ny zaridaina bôtanika, indrindra fa ao amin' ny Sir Seewoosagur Ramgoolam Botanic Garden ao Maorisy, ao amin' ny Curepipe Botanical Garden ao Maorisy (nanomboka tamin' ny taona 1863) ao amin' ny Jardin des Serres d'Auteuil any Frantsa ary any amin' ny Kew Gardens any amin' ny Fanjakana Mitambatra.

## Jereo koa

* *[[Dracaena]]*
* Hasina (zavamaniry)
* *[[Dracaena angustifolia]]*
* ''Dracaena elliptica''
* *[[Dracaena xiphophylla]]*
* ''Dracaena reflexa''
Dracaena elliptica

Ny ***Dracaena elliptica*** dia karazana zavamaniry any amin' ny ala trôpikaly any Azia, ao amin' ny fianakaviana *[[Asparagaceae]]*; tsy misy zanakarazana voatanisa ao amin' ny Catalogue of Life. Hazobotry lahatratra haavo hatramin' ny 2 m ny *Dracaena elliptica*, misy ravina miendrika lela lefona salavalava manana halava 20–30 sm. Manodidina ny 1 sm ny savaivon' ny voany mavo. Any amin' ny vondronosy Andaman, i Fanjakan' i Assam (India), i Bangladesy, mamakivaky ny ilany atsimon' i Sina, i Indôsina ary ny ilany andrefan' i Malezia no faritra niavian' ity karazana ity.

Amin' ny teny malagasy ity zavamaniry ity dia atao hoe *hasimbola, hasingola, kosingola, tavivolavavy, tsikasinkasintaboriravina* ary *tsinkasinkasintaboriboriravina*.

## Jereo koa

* Hasina (zavamaniry)
* *[[Dracaena]]*

* *[[Dracaena umbraculifera]]*
* *[[Dracaena angustifolia]]*
* *[[Dracaena xiphophylla]]*
* ''Dracaena reflexa''
Dracaena xiphophylla

Ny ***Dracaena xiphophylla*** dia karazana zavamaniry ao amin' ny vondron-karazana *[[Dracaena]]* sy ao amin' ny fianakaviana *[[Asparagaceae]]*. I John Gilbert Baker no nanao ny famariparitana azy io voalohany.. Eto Madagasikara sy ao amin' ny vondro-nosy Kômôro no ahitana azy. Amin' ny teny malagasy ity zavamaniry ity dia atao hoe *hasimbavy* na *hasina* na *kosimbavy*.

## Jereo koa

* *[[Dracaena]]*
* Hasina (zavamaniry)

* *[[Dracaena umbraculifera]]*
* *[[Dracaena angustifolia]]*
* ''Dracaena elliptica''
* ''Dracaena reflexa''
Dracaena reflexa

Ny ***Dracaena reflexa*** dia karazana zavamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Liliaceae]]* na *[[Dracaenaceae]]* araka ny fanasokajiana klasika, na *[[Asparagaceae]]* araka ny fanasokajiana filôjenetika. Zavamaniry trôpikaly any amin' ny nosin' ny Ranomasimbe Indianina (Madagasikara, Kômôro, Seisely, Maorisy ary La Réunion) ary any Môzambika izy io.

Ireto ny anarany amin' ny teny malagasy: *fanavy, hasindahy, hola, kosindahy, rajo, ranjo, ronjo, tavivola, tavivolalahy, tavola, tavolahy, tavolalahy, tavololahy, tavovola, tsihasinkasina, tsimitrona* ary *tsimitrova*.

## Fanoritsoritana

Amin' ny ankapobeny dia mahatratra 3 ka hatramin' ny 6 m ny haavon' ny *Dracaena reflexa*, indraindray mihoatra kely. Tsotra ny raviny, feno, miendrika lela lefona salavalava izay manana halava 5 ka hatramin' ny 30 sm sy sakany 0,5 hatramin' ny 5 sm. Mira zotra ny kirana amin' ny raviny. Maitso matroka ranoray ny raviny amin' ny ankapobeny. Milahatra miolikolika, mihizina mafy ka mamorona fehezan-dravina ireo ravina ireo ary mena na maitso ny sisiny.

Mirantsandrantsana ny vondrom-boniny mitsangana na miondrika amin' ny ankapobeny, misy voniny mitsitokantokana na mivondrona 2 ka hatramin' ny 4, miloko mavo maitso, manana halava 13-20 mm. Manana halava 15-30 mm ny londona, misy fantsona fohy kokoa noho ny 6 fizaràm-boniny enina.

Mamokatra voany kely milokom-barahina rehefa masaka izy ireo, izay manana savaivo mirefy 17-22 mm, misy vihy iray hatramin' ny telo.

## Faritra aniriany
Miparitaka any amin' ny nosin' ny ilany atsimo-andrefan' ny Ranomasimbe Indianina ny *Dracaena reflexa*: Madagasikara, Maorisy, La Réunion, Kômôro, ary Seisely (anisan' izany i Aldabra). Tsy fahita firy io karazana io ao Afrika an-tanibe, afa-tsy any amin' ny faritanin' i Cabo Delgado any Môzambika ihany.

Ao amin' ny tontolo voajanahary dia karazana manana faritra ekôlôjika aniriana midadasika izay hita amin' ny ala isan-karazany ny *Dracaena reflexa*. Afaka maniry ao amin' ny aloky ny ala ity zavamaniry ity sady ipoiran' ny solofo lava izay mivoaka mitady ny hazavana. Ahafahan' ny sarim-batany hiforona ny fipoiran' ny solofo vaovao tsikelikely sy ny fivondronan' ny taho maro.

Tsy toy ny karazana hafa amin' ny vondron-karazana *Dracaena*, toy ny *Dracaena cinnabari* na ny *Dracaena draco*, izay maniry toy ny elo, ny *Dracaena reflexa* izay manana endrika mikorontana mandritra ny androm-piainany. Mitazona endrika somary malalaka ny *Dracaena reflexa* maniry anaty ala, fa manana endrika somary mihizina kokoa ireo izay maniry eny an-tany malalaka.

## Jereo koa

* *[[Dracaena]]*
* Hasina (zavamaniry)
* *[[Dracaena umbraculifera]]*
* *[[Dracaena angustifolia]]*
* ''Dracaena elliptica''
* *[[Dracaena xiphophylla]]*
Presidente Kennedy

**Presidente Kennedy** dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i  ao amin'ny . Any amin'ny farany atsimon'ny fanjakana no misy azy io, amin'ny haavo 55 metatra.

Ny isam-poniny dia 14647 mponina tamin'ny taona 2024. Ny velarantanin'ilay tanàna dia 594,89 km².

Presidente Kennedy dia iray amin'ireo tanàna kely be mponina indrindra ao Espírito Santo, saingy manana iray amin'ireo GDP per capita ambony indrindra ao amin'ny firenena (R$580,174.17), indrindra noho ny fitrandrahana solika any ivelany any amin'ny Oseana Atlantika nataon'i Petrobras sy ireo orinasa hafa.

Na izany aza, dia mijanona ho kaominina ahitana fahantrana sy tsy fitoviana be.

## Jereo koa
* Brazila
** Espírito Santo

## Tsiahy
Sarah Rakotomanga

**Tiantsoa Sarah Rakotomanga Rajaonah** dia mpilalao tenisy mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 15 Desambra 2005 tao Antsirabe, .

Nahazo ny anaram-boninahitra voalohany tamin'ny fitetezam-paritra izy tamin'ny 2025. Ny laharana WTA ambony indrindra amin'ny asany dia laharana faha-131 eran-tany amin'ny olon-tokana tamin'ny 15 Septambra 2025, ary 239 tamin'ny lalao roa tamin'ny 5 Mey 2025.

## Tantaram-piainany
Tiantsoa Rakotomanga Rajaonah dia teraka tamin'ny 15 Desambra 2005 tao Antsirabe, Madagasikara.

Nanomboka nilalao tenisy izy tamin’izy enin-taona. Miofana any Toulouse sy Plaisir, Frantsa izy.
Scylla serrata

Ny ***Scylla serrata*** dia karazana foza na drakaka ao amin' ny fianakaviana *Portunidae*. Izy ireo dia manan-danja amin' ny lafiny tontolo iainana, ara-tsosialy ary ara-toekarena, satria loharanon' asa sy sakafo ho an' ny mponina eny amin' ny morontsiraka izy. Anisan' ny kilasy *[[Malacostraca]]* sy filaharana *[[Brachyura]]* izy, izay fantatra amin' ny akoran-tongotra mafy sy ny tongotra dimy misy tanana roa lehibe . 

## Fizarana sy toerana
Hita any amin' ny faritra atsinanana sy atsimon' i Afrika (Kenia, Madagasikara, Mozambika, Maorisy, Tanzania, Afrika Atsimo, ny vondronosy Kaomoro, Seisely, ary ny Ranomasina Mena), any Oseania (Aostralia, Polinezia Frantsay, Nouvelle-Calédonie, Zelandy Vaovao), any India Andrefana, ary aty amin' ny Ranomasimbe Indianina.

## Famokarana
Hita any amin' ny ala honko sy ny morontsiraka eto Madagasikara. Mahatratra 4&nbsp;500 taonina eo ho eo isan-taona ny vokatra anatiny eto Madagasikara.

## Loharano
Ocypode

**Ocypode** dia karazana foza. Matetika izy ireo no antsoina hoe **foza matoatoa**. Anisan'ny fianakaviana Ocypodidae izy ireo.

## Description
Foza madinika mitsilopilopy izy ireo, miloko fasika amin'ny ankapobeny (mavo na mena kokoa indraindray) ary manana maso lehibe miolikolika.

## Karazana
Misy karazana 21 manan-kery amin'izao fotoana izao ny Ocypode. Ny foza matoatoa taloha fantatra amin'ny anarana hoe *O. occidentalis* dia nafindra tany amin'ny karazana Hoplocypode azy manokana tamin'ny taona 2013. *O. longicornuta, O. platytarsis, O. pygoides* ary *O. sinensis* dia tapa-kevitra ho mitovy amin'ny *O. ceratophthalma, O. brevicornis, O. convexa* ary *O. cordimanus* tsirairay avy.

## Jereo koa
* Fozan-dranomamy
* Orana (biby)
* Scylla serrata
Dracaena trifasciata

Ny ***Dracaena trifasciata*** dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana *[[Liliaceae]]* na *[[Dracaenaceae]]* izy io araka ny fanasokajiana klasika, na ao amin' ny fianakaviana *[[Asparagaceae]]* araka ny fanasokajiana filôjenetika.  Taloha izy io dia nantsoina hoe na ***Sansevieria trifasciata***. Teratany aty Afrika izy io, manomboka any Nizerià ka hatrany amin' ny tapany atsinanana amin' i Repoblika Demôkratikan' i Kôngô.

## Jereo koa

* *[[Dracaena]]*
* *[[Sansevieria]]*
Adansonia madagascariensis

Ny ***Adansonia madagascariensis*** dia karazan-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka ao amin' ny fianakaviana *[[Bombacaceae]]* araka ny fanasokajiana klasika, na ao amin' ny fianakaviana *[[Malvaceae]]* araka ny fanasokajiana filôjenetika APG III.. Izy io dia reniala izay tsy hita raha tsy eto Madagasikara sy ao amin' ny nosy Mayotte irery ihany. Izy ihany koa dia karazana reniala isany mitahiry rano betsaka ary manana ny voniny mena. Mivoaka mandritra ny fotoam-pahavaratra ny raviny, ary mety ho latsaka tanteraka amin' ny main-tany. Miloko fotsy madio hatramin' ny mavokely na mavo matroka ny lokony, ary matetika misokatra amin' ny hariva ary mifindra amin' ny alalan' ny tantely na ramanavy ny vovoboniny. Atao hoe **bontana**, **bontona**, **bozy**, **fony**, **mboio** ary **reniala** izy io amin' ny teny malagasy.  

## Toerana sy ny tontolo iainany

Any amin' ny faritra avaratra sy avaratra-andrefana amin' i Madagasikara, indrindra amin' ny ala maina sy hivoka no tena ahitana azy. Ary mety hahatratra eo amin' ny 5  ka hatramin' ny 20 me ny haavony. Tena manome toearana lehibe sy sakafo ho an' ny vorona, ny ramanavy, ny tantely ary ny biby maro hafa ihany koa ny fisiany. Manome tombony ho an' ny olombelona ihany koa izy io satria ny voany sy ny raviny dia ampiasaina amin' ny sakafo sy amin' ny  fitsaboana nentim-paharazana.

## Jereo koa

* *[[Adansonia]]*

## Loharano nanovozan-kevitra
Lomandra

Ny ***Lomandra*** dia vondron-karazana zavamaniry ahitra mônôkôtiledôna, maniry mihoatra ny roa taona, ao amin' ny fianakaviana *[[Asparagaceae]]*, zana-pianakaviana *Lomandroideae*. Misy karazany 60, izay teratany any Aostralia avokoa ity vondron-karazana ity; ny roa amin' ny karazana ao aminy dia hita hatrany Ginea Vaovao sy any Nouvelle-Calédonie. Matetika izy ireo dia zavamaniry velona mihoatra ny roa taona, diôika, manana raviny lava, tery, toy ny lelan' antsy, mipoitra avy amin' ny fotony afovoany tsy misy rantsany ary manana taranjany (na rizôma) matevina, minofon-kazo sady manana fakany be tsiraka. Ankehitriny dia anisan' ny *Asparagaceae* io vondron-karazana io, izay napetraka taloha tao amin' ny fianakaviana *Dasypogonaceae* na *Xanthorrhoeaceae* na *[[Liliaceae]]*.

## Karazana
Araka ny lisitry ny *[[World Checklist of Selected Plant Families]]*, dia karazana 60 no fantatra tamin' ny Janoary 2024:

* *Lomandra acicularis* M.D.Barrett
* *Lomandra altior* Jian Wang ter
* *Lomandra banksii* (R.Br.) Ewart
* *Lomandra bracteata* A.T.Lee
* *Lomandra brevis* A.T.Lee
* *Lomandra breviscapa* Jian Wang ter
* *Lomandra brittanii* T.S.Choo
* *Lomandra caespitosa* (Benth.) Ewart
* *Lomandra collina* (R.Br.) Ewart
* *Lomandra confertifolia* (FMBailey) Fahn
* *Lomandra cylindrica* A.T.Lee
* *Lomandra decomposita* (R.Br.) Jian Wang ter & A.R.Bean
* *Lomandra densiflora* JMNoir
* *Lomandra drummondii* (F.Muell. ex Benth.) Ewart
* *Lomandra effusa* (Lindl.) Ewart
* *Lomandra elongata* (Benth.) Ewart
* *Lomandra fibrata* JMNoir
* *Lomandra filiformis* (Thunb.) Britten dans J.Banks
* *Lomandra fluviatilis* (R.Br.) ATLee
* *Lomandra glauca* (R.Br.) Ewart
* *Lomandra gracilis* (R.Br.) A.T.Lee
* *Lomandra hastilis* (R.Br.) Ewart
* *Lomandra hermaphrodita* (CRPAndrews) CAGardner
* *Lomandra hystrix* (R.Br.) LRFraser & Vickery
* *Lomandra insularis* Schltr.
* *Lomandra integra* TDMacfarl.
* *Lomandra juncea* (F.Muell.) Ewart
* *Lomandra laxa* (R.Br.) ATLee
* *Lomandra leucocephala* (R.Br.) Ewart
* *Lomandra longifolia* Labill.
* *Lomandra marginata* T.D.Macfarl. & Conran
* *Lomandra maritima* TSChoo
* *Lomandra micrantha* (Fin.) Ewart
* *Lomandra montana* (R.Br.) LRFraser & Vickery
* *Lomandra mucronata* (R.Br.) ATLee
* *Lomandra multiflora* (R.Br.) Britten dans J.Banks
* *Lomandra nana* (ATLee) ATLee
* *Lomandra nigricans* TDMacfarl.
* *Lomandra nutans* TDMacfarl.
* *Lomandra obliqua* (Thunb.) JFMacbr.
* *Lomandra odora* (Fin.) Ewart
* *Lomandra ordii* (F.Muell.) Ewart
* *Lomandra oreophila* B.J.Conn & A.L.Quirico
* *Lomandra patens* ATLee
* *Lomandra pauciflora* (R.Br.) Ewart
* *Lomandra phillipsiorum* Jian Wang ter
* *Lomandra preissii* (Fin.) Ewart
* *Lomandra purpurea* (Fin.) Ewart
* *Lomandra ramosissima* Jian Wang ter
* *Lomandra rigida* Labill.
* *Lomandra rupestris* (Fin.) Ewart
* *Lomandra sericea* (Fin.) Ewart
* *Lomandra sonderi* (F.Muell.) Ewart
* *Lomandra sororia* (F.Muell. ex Benth.) Ewart
* *Lomandra spartea* (Fin.) Ewart
* *Lomandra spicata* A.T.Lee
* *Lomandra suaveolens* (Fin.) Ewart
* *Lomandra teres* T.D.Macfarl.
* *Lomandra tropica* A.T.Lee
* *Lomandra whicherensis* Keighery

## Jereo koa

* *[[Dracaena]]*
Cordyline

Ny ***Cordyline*** dia vondron-karazana zavamaniry izay nosokajian' ny mpanoratra ao amin' ny fianakaviana *[[Liliaceae]]*, *[[Asparagaceae]]*, *[[Agavoideae|Agavaceae]]*, *[[Asteliaceae]]*, na *[[Lomandraceae]]*. Nametraka azy tao amin' ny *[[Laxmanniaceae]]* tamin' ny taona 2003 ary avy eo tao amin' ny *Asparagaceae* tamin' ny taona 2009 ny fandalinana ara-pototarazo nataon' ny Angiosperm Phylogeny Group (APG). Teratany any amin' ny nosin' ny ilany andrefan' ny Ôseana Pasifika, any Zelandey Vaovao, any amin' ny ilany atsinanan' i Aostralia, any Azia Atsimo, any Pôlinezia ary any Hawaii ity vondron-karazana ity.

## Karazana

Tamin' ny Jolay 2025 ny Plants of the World Online dia nanaiky karazana miisa 23:

* *Cordyline angustissima* K.Schum. – New Guinea
* *Cordyline australis* (G.Forst.) Endl. (Cabbage Tree) – New Zealand
* *Cordyline banksii* Hook.f. (syn. *C. diffusa* Colenso.) – New Zealand
* *Cordyline cannifolia* R.Br. – Australia: N.E. Northern Territory, N.E. Queensland
* *Cordyline congesta* (Sweet) Steud. (syn. *C. dracaenoides* Kunth) – Australia: S.E. Queensland to N.E. New South Wales
* *Cordyline forbesii* Rendle – Papua New Guinea
* *Cordyline fruticosa* (L.) A.Chev. (syn. *C. casanovae* Linden ex André) – Papuasia to W. Pacific
* *Cordyline × gibbingsiae* Carse (*C. banksii* × *C. pumilio*) – New Zealand
* *Cordyline indivisa* (G.Forst.) Endl. (mountain cabbage tree) – New Zealand (syn. *Cordyline hectori*, *Cordyline hookeri*)
* *Cordyline lateralis* Lauterb. – New Guinea
* *Cordyline ledermannii* K.Krause – New Guinea
* *Cordyline manners-suttoniae* F.Muell. – Australia: N.E. Queensland
* *Cordyline × matthewsii* Carse (*C. australis* × *C. pumilio*) – New Zealand
* *Cordyline mauritiana* (Lam.) J.F.Macbr. – Mascarenes
* *Cordyline minutiflora* Ridl. – New Guinea
* *Cordyline murchisoniae* F.Muell. (syn. *C. haageana* K.Koch) – Australia: E. Queensland
* *Cordyline neocaledonica* (Baker) B.D.Jacks. – New Caledonia
* *Cordyline obtecta* (Graham) Baker – Norfolk Island, N. New Zealand North Island
* *Cordyline petiolaris* (Domin) Pedley – Australia: S.E. Queensland to N.E. New South Wales
* *Cordyline pumilio* Hook.f. – New Zealand North Island
* *Cordyline racemosa* Ridl. – New Guinea
* *Cordyline rubra* Otto & A.Dietr. – Australia: S.E. Queensland to N.E. New South Wales
* *Cordyline schlechteri* Lauterb. – New Guinea
* *Cordyline sellowiana* Kunth – Bolivia to Brazil and N. Argentina
* *Cordyline stricta* (Sims) Endl. – Australia: S.E. Queensland to N.E. New South Wales

### Karazana napetraka tao teo aloha

* *Dracaena aletriformis* (Haw.) Bos (teo aloha: *C. rumphii* Hook.)
* *[[Dracaena elliptica]]* Thunb. & Dalm. (teo aloha: *C. maculata* (Roxb.) Planch. and *C. sieboldii* Planch.)
* *Dracaena fragrans* (L.) Ker Gawl. (teo aloha: *C. fragrans* (L.) Planch.)
## Jereo koa

* *[[Dracaena]]*

* *[[Liliaceae]]*
* *[[Asparagaceae]]*
* *[[Agavoideae|Agavaceae]]*
* *[[Asteliaceae]]*
* *[[Lomandraceae]]*
* *[[Laxmanniaceae]]*
Wikidata

Wikidata dia tahirin-kevitra malalaka sy iarahan’ny rehetra manitsy, ampiasaina hanohanana ireo tetikasa rehetra an’ny Wikimedia. Natomboka tamin’ny 29 Oktobra 2012 izy ary tantanin’ny Wikimedia Foundation.

Ny tanjona lehibe amin’ny Wikidata dia ny:

Manangona sy mitahiry vaovao voarafitra (structured data) amin’ny fiteny rehetra.

Manome loharano tokana azon’ny tetikasa samihafa iankinana (Wikipedia, Wikimedia Commons, Wikivoyage, sns.).

Manamora ny fanavaozana: rehefa ovaina ao amin’ny Wikidata ny angon-drakitra iray, dia afaka miseho avy hatrany amin’ny pejin’ny Wikipedia amin’ny fiteny rehetra.

## Endrika sy votoaty
Ny Wikidata dia misy  (na zavatra) izay singa manokana mitahiry fampahalalana (ohatra: olona, toerana, boky, zavaboary). Ny Q-items dia manan-kery amin’ny alalan’ny properties (toetra) izay mitondra fampahalalana manokana momba azy.

Ohatra:  dia manondro an’i .

Misy "properties" toy ny “daty nahaterahana”, “asa”, “firenena niaviana”, sns.

## Fampiasana
Wikipedia: mampiasa Wikidata ho loharanom-baovao amin’ny infobox sy tabilao.

Mpikaroka sy mpamorona rindranasa: afaka maka tahirin-kevitra amin’ny endrika SPARQL query service.

Mpampiasa tsotra: afaka manampy sy manitsy ny angon-drakitra.

### Lisansa
Ny votoaty ao amin’ny Wikidata dia avoaka amin’ny alalan’ny , izay midika fa azo ampiasaina malalaka tsy misy famerana.

## Rohy ivelany

Wikidata Query Service
USIMINAS

**Usiminas** dia orinasa breziliana monina ao Belo Horizonte, .

Usiminas dia miasa amin'ny indostrian'ny vy ary iray amin'ireo mpamokatra vy lehibe indrindra any Amerika Atsimo.

Any Ipatinga, 217 km atsinanan’i Belo Horizonte no misy ny foiben’ny orinasa. Usiminas koa dia miasa laboratoara fikarohana any ary nametraka ny patanty faharoa lehibe indrindra tany  teo anelanelan'ny taona 1992 sy 2008.

Mpiasa: manodidina ny 46.000
Dianella (zavamaniry)

Ny ***Dianella*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony, mônôkôtiledôna, ahitana karazana efapolo eo ho eo, ao amin' ny fianakaviana *[[Liliaceae]]* araka ny fanasokajiana klasikan' i Cronquist (1981) na ao amin' ny fianakaviana *[[Asphodelaceae]]* araka ny fanasokajiana filôjenetikan' ny APG IV (2016). Hita aty Afrika, any Azia Atsimo-Atsinanana, any amin' ny nosin' i Pasifika, any Zelandy Vaovao ary any Aostralia ny zavamaniry ao amin' ity vondron-karazana ity.

## Karazana

Inty ny lisitry ny karazana araka ny *[[World Checklist of Selected Plant Families]]* (WCSP) (10 Jolay 2010):

* *Dianella acutifolia* Schlittler (1940)
* *Dianella adenanthera* (G.Forst.) R.J.F.Hend. (1988)
* *Dianella amoena* G.W.Carr & P.F.Horsfall (1995)
* *Dianella atraxis* R.J.F.Hend. (1987)
* *Dianella bambusifolia* Hallier f. (1914)
* *Dianella boliviana* Schlittler (1940)
* *Dianella brevicaulis* (Ostenf.) G.W.Carr & P.F.Horsfall (1995)
* *Dianella brevipedunculata* R.J.F.Hend. (1987)
* *[[Dianella caerulea]]* Sims (1801)
* *Dianella callicarpa* G.W.Carr & P.F.Horsfall (1995)
* *Dianella carolinensis* Lauterb. (1913)
* *Dianella congesta* R.Br. (1810)
* *Dianella crinoides* R.J.F.Hend. (1987)
* *Dianella daenikeri* Schlittler (1940)
* *Dianella dentata* Schlittler (1940)
* *[[Dianella ensifolia]]* (L.) DC. (1802)
* *Dianella fruticans* R.J.F.Hend. (1991)
* *Dianella haematica* Heenan & de Lange (2007)
* *Dianella incollata* R.J.F.Hend. (1987)
* *Dianella intermedia* Endl. (1833)
* *Dianella javanica* (Blume) Kunth (1850)
* *Dianella latissima* Heenan & de Lange (2007)
* *Dianella longifolia* R.Br. (1810)
* *Dianella monophylla* Hallier f. (1914)
* *Dianella nervosa* R.J.F.Hend. (1987)
* *Dianella nigra* Colenso (1884)
* *Dianella odorata* Blume (1827)
* *Dianella pavopennacea* R.J.F.Hend. (1987)
* *Dianella pendula* Schlittler (1940)
* *Dianella plicata* Schlittler (1940)
* *Dianella porracea* (R.J.F.Hend.) Horsfall & G.W.Carr (1995)
* *Dianella prunina* R.J.F.Hend. (1987)
* *Dianella rara* R.Br. (1810)
* *Dianella revoluta* R.Br. (1810)
* *Dianella saffordiana* Fosberg & Sachet (1987)
* *Dianella sandwicensis* Hook. & Arn. (1832)
* *Dianella serrulata* Hallier f. (1914)
* *Dianella stipitata* Schlittler (1940)
* *Dianella tarda* Horsfall & G.W.Carr (1995)
* *Dianella tasmanica* Hook.f. (1858)
* *Dianella tenuissima* G.W.Carr (2006)
Ny karazana misy eto Madagasikara ao amin' io lisitra io dia ny *[[Dianella ensifolia]],* izay atao amin' ny teny malagasy hoe *vazahanakafo*, *vazahanakampo*, sns.

## Jereo koa

* *[[Dracaena]]*
* *[[Liliaceae]]*
* *[[Asphodelaceae]]*
Cruzeiro Belo Horizonte

**Cruzeiro Esporte Clube**, fantatra amin'ny anarana hoe **Cruzeiro Belo Horizonte** na **Cruzeiro** tsotra, no klioba ara-panatanjahantena mahomby indrindra avy any Belo Horizonte, renivohitry ny fanjakana Breziliana . Fantatra indrindra amin'ny ekipany baolina kitra.

Cruzeiro dia, ankoatry ny zavatra hafa, mpandresy indroa *Copa Libertadores*, tompon-daka Breziliana baolina kitra in-efatra (1966, 2003, 2013, ary 2014), ary nahazo ny amboara enina. Hatramin'ny nandaozany azy tamin'ny taona 2019, dia niaraka tamin'i CR Flamengo Rio de Janeiro, hany klioba any Brezila nilalao tsy tapaka tao amin'ny fizarana ambony nasionaly.

## Fiainany Taloha
Ny Taona Voalohany

Cruzeiro (1923)
Ny klioba dia naorina tamin'ny 2 Janoary 1921, tamin'ny anarana hoe *Societá Sportiva Palestra Itália* ho klioba ara-panatanjahantena ho an'ireo mpifindra monina Italiana ao Belo Horizonte.

## Jereo koa
*Palmeiras
*Portuguesa
*Corinthians
*FC São Paulo
*FC Santos
*CR Flamengo
*EC Bahia
Vale (orinasa)

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/de/thumb/a/ae/Vale-Logo.svg/110px-Vale-Logo.svg.png

Ny **Vale S.A**. amidy ampahibemaso, **Companhia Vale do Rio Doce** (CVRD) taloha, miorina ao Rio de Janeiro, Brezila, dia iray amin'ireo orinasa telo lehibe indrindra mpitrandraka harena ankibon'ny tany, miaraka amin'ny Rio Tinto Group sy *BHP*.

Miaraka amin'ny fidiram-bola mitentina 54.4 lavitrisa dolara sy tombom-barotra mitentina 22.5 lavitrisa dolara, i Vale dia laharana faha-118 amin'ireo orinasa lehibe indrindra eran-tany araka ny *Forbes Global 2000* (tamin'ny taom-piasana 2022). Ny orinasa dia manana tombom-barotra eo amin'ny 82,03 miliara dolara eo ho eo amin'ny tapaky ny taona 2022.

## Anjara
Ny ampahany dia amidy ao amin'ny Madrid Stock Exchange, Frankfurt Stock Exchange, NYSE, ary Bovespa any São Paulo. Ny orinasa dia voatanisa ao amin'ny Bovespa Index.

## FIAINANY TALOHA
Vale dia naorina tamin'ny 1942 ho orinasam-panjakana *Companhia Vale do Rio Doce (CVRD)* ao Itabira. Tamin'ny taona 1997, naorina tsy miankina ny orinasa. Tamin'ny alalan'ny fahazoana ny orinasa Breziliana mpitrandraka Caemi (tamin'ny 31 martsa 2006) sy ny orinasa kanadiana Inco (tamin'ny 24 Oktobra 2006), dia lasa orinasa mpitrandraka faharoa lehibe indrindra eran-tany ny CVRD.
Solomaso

= Solomaso =
Ny **solomaso** dia fitaovana apetraka ho solon'ny maso araka ny filaza azy mba hanatsarana ny fahitana na hiarovana ny maso amin'ny zavatra mety hanimba azy. Misy karazany maro ny solomaso arakaraka ny tanjona sy ny fomba fampiasana azy.

## Tantara
Araka ny voalazan'ny manam-pahaizana, ny solomaso no famoronana fahadimy manan-danja indrindra amin'ny olombelona taorian'ny nahitana ny afo sy ny famoronana ny kodiarana. Ny antony: sambany teo amin’ny tantaran’ny olombelona no nahazoan'ny olona an’arivony fahitana tsara na dia teo aza ny olana ara-pahitana eo amin'izy ireo. Raisinay ho toy ny mahazatra izany ankehitriny, saingy nandritra ny taonjato maro, dia tsy nisy vahaolana tsotra izao ho an'ireo mijaly noho ny tsy fahitàna tsara - ka tsy maintsy noforonina ny solomaso. Naharitra ela ny fanamboarana ny solomaso maoderina ankehitriny. Nitaky fanandramana be dia be io dingana io, ary nisy karazana solomaso maromaro voaforina ary avy eo nanjavona. Mitantara ny tantaran'ny solomaso ny ny BETTER VISION, ny niandohany ho "vato mamaky teny" ka hatramin'ny fanovana azy ireo ho fitaovana lamaody be mpitsiriritra.

Ny solomaso voalohany dia natao tamin'ny taonjato faha-13 tany Eoropa, tao amin'ny faritra Italia. Izy ireo dia natao mba hanampy amin'ny fanatsarana ny fahitana ho an'ny olona manana olana amin'ny maso, toy ny miyopia (fahitana lavitra tsy mazava) na hypermetropia (fahitana akaiky tsy mazava).

## Karazana solomaso

* **Solomaso fanamboarana fahitana (ohatra: solomaso famakian-teny)**: Ireo solomaso misy fitaratra voaendrika manokana mba hanamboatra na hanatsara ny fahitana.
* **Solomaso miaro amin'ny masoandro (sunglasses na contre soleil)**: Ireo solomaso misy fitaratra manokana mba hiarovana amin'ny tara-masoandro sy ny taratra UV.
* **Solomaso fiarovana (safety glasses)**: Ireo solomaso natao hiarovana ny maso amin'ny asa na toerana mampidi-doza toy ny laboratoara na ny orinasa.
* **Solomaso amin'ny fitaovana [[Teknôlôjia|teknolojia]]**: Ireo solomaso manokana amin'ny fampiasana fitaovana elektronika, toy ny solomaso amin'ny ordinatera mba hampihenana ny fihenjanan'ny maso.

## Fitaovana sy famolavolana
Ny solomaso dia ahitana **firaka** (frame) sy **fitaratra** (lenses). Ny firaka dia mety ho vita amin'ny plastika, metaly, na fitaovana hafa, ary ny fitaratra dia azo atao amin'ny vera na plastika manokana. Ny fitaratra dia voaendrika arakaraka ny filan'ny mpampiasa.

## Fampiasana sy fiantraikany
Ny solomaso dia manampy ny olona amin'ny fanatsarana ny fahitana sy ny fiarovana ny maso amin'ny loza isan-karazany. Mety hahatonga fahatokisan-tena bebe kokoa amin'ny olona manana olana amin'ny maso koa izy ireo.

## Jereo koa

* Fitaratra (lens)
* Optika
* Fitsaboana maso

## Loharano

* Wikipedia: Glasses (English)
María Corina Machado

**María Corina Machado Parisca** dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i Venezoeliana teraka ny 7 Oktobra 1967 tao Caracas, . Niara-nanorina ny hetsika Súmate niaraka tamin'i Alejandro Plaz izy, ary nanao kongresy tamin'ny 2010 ka hatramin'ny 2014 tao amin'ny boriborintany faharoa ao amin'ny fanjakan'i Miranda.

## Tantaram-piainany
Teraka tany Caracas tamin'ny 7 Oktobra 1967, i *María Corina Machado* no lahimatoa amin'ny zanaka efatra.

## Asa manavanana sy loka
*2024: Loka Sakharov, miaraka amin'i Edmundo González, noho ny ady nataony mba *hamerina ny fahalalahana sy ny demokrasia* ao Venezoela. 
*2024: Loka  Václav Havel 
*2025: Clara Campomor Loka avy amin'ny kaominina ao Madrid ho ampahany amin'ny andron'ny vehivavy tamin'ny 8 martsa. 
*2025: Loka Nobel Fandriampahalemana

## Jereo koa
Gordito, fuera, es un ditator !
Nélida Sánchez

**Nélida del Rosario Sánchez Oropeza** dia mpisolovava Venezoeliana ary mpitam-bola voamarina. Nanomboka tamin'ny taona 2015, izy no mpandrindra nasionalin'ny Birao mpanara-maso ny fifidianana olom-pirenena ary mpandrindra ny komity fanofanana nasionaly ao amin'ny fikambanana sivily *Súmate*. Nosamborina izy tamin'ny 26 Aogositra 2024, herinandro vitsivitsy taorian'ny fifidianana filoham-pirenena Venezoeliana, ary notanana tao *El Helicoide*.

## Fivelomana
Nélida dia nianatra momba ny fifidianana sy ny demokrasia ary tompon'andraikitra tao amin'ny Filankevi-pirenena momba ny fifidianana nandritra ny 27 taona. Hatramin'ny taona 2015, izy no mpandrindra nasionalin'ny Birao Mpanara-maso ny Fifidianana Olom-pirenena ary mpandrindra ny Komitim-pirenena Fanofanana ao amin'ny fikambanan'ny sivily Súmate.

## Hisambotra
Tamin'ny 26 Aogositra 2024, herinandro vitsivitsy taorian'ny fifidianana filoham-pirenena Venezoeliana, nosamborin'ny masoivohon'ny Sampan-draharahan'ny Fitsikilovana Bolivariana (SEBIN) niaraka tamin'ny reniny i Nélida. Nosamborina izy rehefa tonga tao amin'ny hopitaly *Victorino Santaella* ary nafindra tany amin'ny foiben'ny faritra SEBIN any Los Teques, fanjakanan 'i Miranda; notanana tao amin'ny *El Helicoide* izy taty aoriana.

## Fiainana manokana
I Nélida dia renin'ny kambana vavy, zanaka lahitokan'ny rainy maty, ary zokin'ny zanakavavin'ny reniny roa vavy. Mijaly ihany koa izy noho ny fibromyalgie, ny asthma, ny tsy fahampian'ny venous peripheral amin'ny rantsana ambany, ary ny aretim-po, izay miteraka ahiahy momba ny toe-pahasalamany.

## Jereo koa
Tamin'ny fotoana nisamborana azy, ny ONG Foro Penal dia nandrakitra gadra politika miisa 1.780 tao amin'ny firenena:
*Amber Marquez
*Angel Aritimuno
*Dignora Hernandez
*Edward Ocariz
*Emil Brandt
*Freddy Cimino
*Guillermo Lopez
*Henry Alviarez
*Juan Freites
*Perkins Rocha
*Maria Oropeza
*Maykelis Borges
*Victor Castillo
*Rita Capriti
*Fanjavonana an-keriny any Venezoela.
Los Teques

I **Los Teques** dia dia renivohitry ny fanjakana Miranda sy ny kaominina Guaicaipuro. Izy io dia ao amin'ny faritr'i Renivohitra any avaratr'i . Indrindra indrindra, atsimoandrefan'i Caracas, amin'ny haavo 1.169 metatra ambonin'ny haabon'ny ranomasina. Any amin’ny Tendrombohitra amorontsiraka no misy azy io, eo amoron’ny Reniranon’i San Pedro.

## Tsiahy
Freddy Cimino

**Freddy Cimino** dia mpikatroka ara-politika venezoeliana ary mpitarika ny kaominina Guaicaipuro ao amin'ny fanjakana Estado Miranda (Los Teques). Iray amin'ireo gadra politika ao amin'ny fitondrana Maduro izy amin'izao fotoana izao. Tamin'ny alin'ny fifidianana filoham-pirenena Venezoeliana 2024, dia mpikambana tao amin'ny komandin'ny fampielezan-kevitry ny mpanohitra tao amin'ny fanjakan'i Miranda izy. Tamin'ny 17 Jolay 2024 no hita farany tany Los Teques i Freddy, raha tao anaty fiarany voahodidin'ny polisy. Nosamborina izy, ka lasa fahatelo*Voluntad Popular* mpikatroka notanana nandritra ny fampielezan-kevitra.

## Fanjavonana
Mpikambana tao amin'ny ekipan'ny antoko mpanohitra *Voluntad Popular* tao amin'ny fanjakan'i Miranda i Freddy ary, tamin'ny alin'ny fifidianana filoham-pirenena Venezoeliana 2024, mpikambana ao amin'ny komandin'ny fampielezan-kevitra isam-paritra. Tamin'ny 17 Jolay 2024 no nahitana azy farany teo amin'ny lalambe lehibe amin'ny sehatry ny Macarena Sur any Los Teques.

## Jereo koa

* Ámbar Márquez
* Ángel Aristimuño
* Dignora Hernández
* Emil Brandt
* Guillermo López
* Henry Alviarez
* Jesús Armas
* Juan Freites
* Luis Camacaro
* Luis Istúriz
* Luis Tarbay
* Víctor Castillo
* Wily Álvarez
* Nélida Sánchez
Maykelis Borges

**Maykelis Jacqueline Borges Ortuño**(teraka 1998) dia gadra politika venezoeliana . Tamin'ny 29 Janoary 2025, nohazonin'ny tompon'andraikitra ao amin'ny Tale Jeneralin'ny Counterintelligence Miaramila (DGCIM) izy. Bevohoka roa volana izy tamin’izay ary nanjavona an-keriny nandritra ny andro maromaro. Tany amin'ny foiben'ny DGCIM tao Boleíta, Caracas, no nitazonana azy tany am-boalohany, ary taty aoriana tao amin'ny Ivon-toerana Nasionaly momba ny Fandrindrana ny Vehivavy (INOF). Nandritra ny fanagadrana azy, ny fikambanana mpiaro ny zon'olombelona sy ny antoko mpanohitra dia naneho ny ahiahiny momba ny fahasalamany ary na dia ny mety ho afa-jaza aza. Bevohoka eo amin'ny 43 herinandro eo ho eo izy izao.

## Am-ponja
Tamin'ny fotoana nisamborana azy dia tsy an'asa i Maykelis Borges, miasa ho mpanampy amin'ny laboratoara ary mivarotra mofomamy fitsingerenan'ny andro nahaterahana. Tsy anisan'ny antoko politika na mpikatroka izy.

## Fiainana manokana
Manambady an'i Lieutenant Cristián Hernández efa misotro ronono i Maykelis, izay efa niarahany nandritra ny telo taona mahery. Hernández dia nampangain'ny governemanta Venezoeliana ho nandray anjara tamin'ilay voalaza fa fikomiana antsoina hoe Operation Aurora.

## Jereo koa
Tamin'ny fotoana nisamborana azy, ny ONG Foro Penal dia nandrakitra gadra politika miisa 1.780 tao amin'ny firenena:
*Amber Marquez
*Nélida Sánchez
*Angel Aritimuno
*Dignora Hernandez
*Edward Ocariz
*Emil Brandt
*Freddy Cimino
*Guillermo Lopez
*Henry Alviarez
*Juan Freites
*Perkins Rocha
*Maria Oropeza
*Maykelis Borges
*Victor Castillo
*Rita Capriti
*Fanjavonana an-keriny any Venezoela.