Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)

Ny **Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina** (**EKAR**) eto Madagasikara dia isan' ny Fiangonana katôlika maneran-tany izay eo ambany fitarihana ara-panahin' ny Papa ao Rôma. Misy mpivavaka maherin' ny 6&nbsp;000&nbsp;000 io fiangonana io, izany hoe iray ampahefatry ny mponin' ny Nosy. Misy arsidiôsezy dimy sy diôsezy iraika amby roapolo ny eto Madagasikara. Fivavahana kristiana voalohany eto Madagasikara ny Eglizy Katôlika raha ny habetsahan' ny mpino no jerena. Mampiavaka ny Eglizy Katôlika ny trano fiangonana goavambe izay nalaina tahaka indrindra tamin' ny fiangonana vahiny amin' ny endriny sy ny bikany. Marihina fa misy lakroa avokoa ny eglizy katôlika.

Ny trano fiangonana katôlika tranainy indrindra eto Madagasikara dia ao amin' ny nosy Sainte Marie tokony ho 150 km ao ampita avaratr' i Toamasina.

## Ny tantarany

### Faha mpanjaka
Ny katôlisisma dia efa nisy nitondra teto amin' ny Nosy hatramin' ny faran' ny taonjato faha-16, sady efa nisy ny nanandrana nanao asa misiôna tamin' ny taona 1540 avy eo tamin' ny nahatongavan' ny Dôminikanina tamin' ny taona 1580 ary ny Zezoita tamin' ny taona 1610. Tsy nahitam-pahombiazana kely izany raha tsy tany amin' ny taona 1642.

Tonga ny moanina (na monka) lazarista tamin' ny taona 1643 ka tamin' ny 1643 no naorin' ny Papa Orbano VIII ny Prefektiora Apôstolikan' i Madagasikara. Nofaranan' izy ireo anefa ny misiônany aty Madagasikara tamin' ny taona 1674 noho ny haratsian' ny toetany sy ny tsy fitiavan' ny mponina azy ireo.

Maro ny misiônera katôlika frantsay nisy namono tamin' ny taona 1674, ary taorian' io dia norarana ny fivavahana katôlika tamin' ny fanombohan' ny taonjato faha-19. Maty martira tamin' ny taona 1832 i Henri de Solages ary heverina fa rain' ny Eglizy Katôlika malagasy izy. Misy toerana fanaovana fivahiniana masina natokana ho azy ny ao Toamasina.

Niorina tamin' ny taona 1844 ny Misiôna Zezoita eto Madagasikara (frantsay: *Mission Jésuite de Madagascar*) ary ny trano fiangonana voalohany dia niorina tamin' ny taona 1857. Tamin' ny taona 1861 dia nanomboka nihamaro ny mpino katôlika teto Madagasikara noho ny nanambaràn-dRadama II ny fahalalahan' ny fivavahana.

### Faha fanjanahan-tany
Lasa zanatanin' i Frantsa i Madagasikara tamin' ny taona 1897 nefa tsy nanohana ny misiôna katôlika i Galliéni (1896-1905) izay tsy nanavakavaka fivavahana, noho izy nampanjaka ny maha fanjakana laîka. Amin' ny ankapobeny anefa dia nahazo vahana ny katôlisisma ka somary sahirana noho ny fanenjehan' ny Zezoita azy ny Prôtestanta, dia ireo Zezoita izay nampifangaro ny raharaha pôlitika sy ny raharaham-pivavahana ka nanao ny Prôtestanta ho sakaizan' ny Britanika sy ho fahavalon' ny Frantsay. Maro ny mpino prôtestanta niala amin' ny fiangonany noho ny tahotra. Tamin' ny nanapahan' ny governora manaja ny maha fanjakana laîka an' i Frantsa vao niverina nalalaka indray ny safidy momba ny fivavahana. Tamin' ny taona 1938 no nahavitana printy ny Baiboly katôlika voalohany amin' ny teny malagasy.

Niroborobo tokoa ny Eglizy Katôlika teto Madagasikara tamin' ny andron' ny fanjanahan-tany na dia teo aza ny fandroahana ny misiônera frantsay. Ny andry niorenany moa dia ramatoa Victoire Rasoamanarivo  (1848-1894), vehivavy nahery fo tokoa tamin' ny fijoroana ho vavolombelon' ny finoana. Tsy niasa irery anefa izy fa nampian' i Frera Rafiringa Raphael Louis tamin' izany. Marihina fa izy ireo dia samy nasandratra ho olontsambatra avokoa. Teo ihany koa ny fifaninanana tamin' ny Fiangonana prôtestanta ka tsy mora tamin' ny Katôlika tany amboalohany ny nifikitra tamin' ny fiangonany.

Teo anelanelan' ny taona 1896 sy 1898 ny Eglizy Katôlika no nanomboka nametraka fandaminana, ary tamin' ny taona 1925 dia nisy ny fanosorana pretra teratany malagasy voalohany. Efa nahatratra 100&nbsp;000 ny mpino katôlika tamin' ny taona 1900. Tamin' ny taona 1939 no voahosotra ny pretra malagasy voalohany, dia i Ignatius Ramarosandratana, izay nohosorana ho eveka tany Rôma, tamin' ny andron' ny Papa Pio XII. Tamin' ny taona 1947 dia novonoin' ny mpitondra pôlitika tamin' izay ny katekista Lucien Botovasoa  . Tamin' ny taona 1969 dia nanana ny kardinaliny manokana amin' izay ny Eglizy Katôlika eto Magadasikara, dia tsy iza fa i Jérôme Louis Rakotomalala.

### Tamin' ny fahaleovanten' i Madagasikara
Naorin' ny Papa Joany XXIII ny Nonsiatora Apôstôlika eto Madagasikara tamin' ny 23 Septambra 1960. Nitsangana ny Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara (FFKM) tamin' ny taona 1980, izay nanery ny Fanjakana malagasy mba hanomboka hampihatra ny demôkrasia amin' izay tamin' ny taona 1991 tamin' ny alalan' ny fihetseham-bahoaka ka ny mpitarika tamin' izany fanovana izany dia ny Kardinaly Armand Gaétan Razafindratandra.

Namangy an' i Madagasikara ny Papa Joany Paoly II tamin' ny taona 1989 ary ny kardinaly Pietro Parolin, sekreteram-panjakana ao Vatikàna, dia nitsidika an' Antananarivo tamin' ny taona 2017

Tamin' ny taona 2017 dia nitsikera ny fanaovana pôlitika nisy hatrizay teto Madagasikara ny Eglizy Katôlika ka betsaka ny fanafihana nahazo ny toeram-pitokanana sy ny fikambana pretra.

Ny solontenan' ny Papa eto Madagasikara, ny Nonsy Apôstôlika, hatramin' ny 13 Avrily 2015, dia ny Mgr Paolo Rocco Gualtieri.

## Antontan' isa

Mitana anjara asa lehibe tokoa ny Eglizy Katôlika, indrindra eo amin' ny lafiny fahasalamana sy fanabeazana eto Madagasikara. Araka ny firaketan' ny Eglizy tamin' ny 2003 dia nisy:

* akanin-jaza miisa 749 izay misahana zaza madinika miisa 44&nbsp;167;
* sekoly ambaratonga voalohany miisa 2&nbsp;479 izay ahitana mpianara miisa 332&nbsp;811;
* sekoly ambaratonga faharoa miisa 372 izay ahitana mpianatra miisa 88&nbsp;959.

Tamin' ny faran' ny taona 2004 dia izao ny tarehimarika momba ny Eglizy Katôlika eto Madagasikara:

*paroasy miisa 317;
*pretra miisa 1&nbsp;134;
*relijiozy miisa 3&nbsp;771;
* toeram-pampianarana miisa 3&nbsp;316;
* fikambanana mpanao asa soa miisa 349;
* mpino katôlika miisa 4&nbsp;582&nbsp;644 izay 23,59&nbsp;% amin' ny mponina eto amin' ny Nosy.

Tamin' ny taona 2007 ny eto Madagasikara dia nahitana:

* paroasy miisa 315;
*eveka miisa 27;
* pretra diôsezanina miisa 556;
* pretra amin' ny fikambanana hafa miisa 673;
*moanina miisa 420;
* relijiozy miisa 4&nbsp;100.

## Rafitra

### Arsidiôsezy sy diôsezy
Mizara ho arsidiôsezy dimy sy diôsezy roa amby roapolo ny Eglizy Katôlika eto Madagasikara ka ireto avy izany:

#### Arsidiôsezin' Antananarivo
Ireto ny diôsezy ao amin' ny Arsidiôsezin' Antananarivo:
* Diôsezin' Antsirabe
* Diôsezin' i Miarinarivo
* Diôsezin' i Tsiroanomandidy
* Diôsezin' i Maintirano

#### Arsidiôsezin' Antsiranana
Ireto ny diôsezy ao amin' ny Arsidiôsezin' Antsiranana:
* Diôsezin' Ambanja
* Diôsezin' i Mahajanga
* Diôsezin' i Port-Bergé

#### Arsidiôsezin' i Fianarantsoa
Ireto ny diôsezy ao amin' ny Arsidiôsezin' i Fianarantsoa:
* Diôsezin' Ambositra
* Diôsezin' i Farafangana
* Diôsezin' Ihosy
* Diôsezin' i Mananjary

#### Arsidiôsezin' i Toamasina
Ireto ny diôsezy ao amin' ny Arsidiôsezin' i Toamasina:
* Diôsezin' Ambatondrazaka
* Diôsezin' i Fenoarivo-Atsinanana
* Diôsezin' i Moramanga

#### Arsidiôsezin' i Toliara

Ireto ny diôsezy ao amin' ny Arsidiôsezin' i Toliara:
* Diôsezin' i Morombe
*Diôsezin' i Morondava
* Diôsezin' i Tôlagnaro

### Ny mpitantana

#### Kardinaly  nifandimby:

* Kardinaly Razafindratandra Armand Gaëtan (hatramin' ny taona 2010)

*Kardinaly Tsarahazana Désiré

#### Eveka:
# Ambanja: Mgr Rosario Vella
# Ambatondrazaka: Mgr. Antoine Scopelliti
# Ambositra: Mgr. Rakotonarivo Fidelis
# Antananarivo: Mgr. Razanakolona Odon Marie Arsene
# Antsirabe: Mgr. Jean Pascal Andriantsoavina
# Antsiranana: Mgr. Ramarson Benjamin Marc
# Farafangana: Mgr. Rakotonirina Charles-Remy
# Fenoarivo Atsinanana: Mgr. Rakotomamonjy Marcellin
# Fianarantsoa: Mgr. Rabemahafaly Fulgence
# Ihosy: Mgr. Ranaivomanana Philippe
# Mahajanga: Mgr. Randrianasolo Joseph Ignace
# Mananjary: Mgr. José Alfredo Caires de Nobrega
# Miarinarivo: (Mgr.  Razakarivony Raymond)  Mgr. Randrianarisoa Jean Claude
# Morombe: Mgr. Zygmunt Robaszkiewicz
# Morondava: (Mgr. Donald Joseph Leo Pelletier) Mgr. Raharilamboniaina Fabien
# Port-Bergé: Mgr. Toasy Armand
# Toamasina: (Mgr. Rakotondrabe René Joseph ) Mgr. Tsarahazana Désiré
# Tôlagnaro: Mgr. Jean Pierre Dominique Zévaco
# Toliara: Mgr. Rabeony Fulgence
# Tsiroanomandidy: Mgr. Gustavo Bombin Espino

### Ny Kônferansa Episkôpaly

#### Filoha

*Arseveka Jérôme Rakotomalala (1965 - 1966);
*Arseveka Gilbert Ramanantoanina, SJ (1966 - 1971)
*Mgr Albert Joseph Tsiahoana (1971 - 1974)
*Kardinaly Victor Razafimahatratra , SJ (1974 - 1986)
*Mgr Albert Joseph Tsiahoana (1986 - 1992)
*Mgr Jean-Guy Rakodondravahatra , MS (1992 - 1996)
*Kardinaly Armand Gaétan Razafindratandra (1996 - 2002)
*Arseveka Fulgence Rabeony , SJ (2002 - 2006)
*Mgr Fulgence Rabemahafaly (2006 - novembre 2012)
*Mgr Désiré Tsarahazana, arseveka, nanomboka tamin' ny  Novembra 2012.

## Jereo koa

* Eglizy Katôlika
* Katôlisisma

* Kristianisma eto Madagasikara
*Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy
*Katesizin' ny Fiangonana Katôlika
*Kônsily Vatikàna I
*Kônsily Vatikàna II
*Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara
*Eglizy Komonio Apostolika Malagasy

## Rohy ivelany

* Takelaka fanabeazam-pinoana

## Loharano sy fanamarihana