Lisboa

I **Lisboa** (frantsay: *Lisbonne*) no renivohitr' i Pôrtogaly sy tanàna lehibe indrindra any. Ity tanàna ity koa dia renivohitry ny Distrikan' i Lisboa, renivohitry ny zana-paritra Grande Lisboa ary renivohitry ny Área Metropolitana de Lisboa. Matetika antsoina hoe Lisbôeta (avy amin' ny teny pôrtogey hoe *lisboeta*) ny mponina ao.

Tamin' ny taona 2023 dia nisy mponina 567&nbsp;000 ilay kaominina izay mirefy 100 km2. Nisy mponina maherin' ny 2,100 tapitrisa ny tangoron-tanànan' i Lisboa (atao hoe Grande Lisboa), ka mahatonga azy io ho tangoron-tanàna eorôpeana faha-15 lehibe indrindra. Misy mponina 2&nbsp;987&nbsp;876 ny Faritr' i Lisboa (pôrtogey: *Região de Lisboa*), izany dia 28&nbsp;% amin' ny mponina pôrtogey. I Lisboa no tanàna manankarena indrindra any Pôrtogaly, manna harin-karena faobe isan-olona ambony noho ny salanisan' ny harin-karena faobe isan' olona ao amin' ny Vondrona Eorôpeana. Tanàna manana ny maha izy azy maneran-tany i Lisboa, eo amin' ny ambaratonga alpha, noho ny lanjany eo amin' ny fitantanam-bola, amin' ny varotra, amin' ny lamaody, amin' ny haino aman-jery, amin' ny fialamboly, amin' ny zavakanto, amin' ny varotra iraisam-pirenena, amin' ny fanabeazana ary amin' ny fizahan-tany.

Eo amin' ny vavaranon' i Tejo no misy ilay kaominina, izay mizara ho 24 *freguesias* (izany hoe paroasy sivily na distrika na boriborintany). Mamaritra azy ny kaominina Odivelas sy Loures any avaratra, Oeiras any andrefana, Amadora any avaratra-andrefana ary ny Vinanin' i Tejo (ao amin' ny Ranomasn' i Palha) any atsimo-atsinanana, ao ampitan' io izy dia mifandray amin' ny kaominina maro ao amin' ny morony atsimo: i Almada, i Seixal, i Barreiro, i Moita, i Montijo ary i Alcochete.

Iray amin' ny tanàna tranainy indrindra eran-tany i Lisboa sady renivohitra eorôpeana faharoa tranainy indrindra (aorian' i Atena any Grisia) taonjato maro talohan' ny renivohitra eorôpeana hafa. Nozanahin' ny fokom-pirenena talohan' ny Selta ary naorin' ny Fenisiana sy nampandrosoiny tatỳ aoriana, nanao azy ho *municipium* nantsoina hoe *Felicitas Julia* i Jolio Kaisara izay nanampy ny teny hoe *Olissipo*. Taorian' ny fianjeran' ny Empira Rômana dia nisy fokom-pirenena jermanika maromaro nifehy an' ilay tanàna nanomboka tamin' ny taonjato faha-5, indrindra fa ny Visigôty. Taty aoriana dia lasan' ny Maora (vahoaka arabo-berbera) izy tamin' ny taonjato faha-8. Tamin' ny taona 1147 no nandresen' i Afonso Henriques indray ilay tanàna (fandresena raha amin' ny fomba fijerin' ny kristianisma) ary tamin' ny taona 1255 dia lasa renivohitra tsy ôfisialin' i Pôrtogaly izy, nisolo an' i Coimbra. Hatramin' izay dia izy no foibe ara-pôlitika sy ara-toekarena ary ara-kolontsaina ao amin' ilay firenena.

Masoivohon-tsapandraharaha eorôpeana roa no manana ny foibeny ao Lisboa: ny Observatoire européen des drogues et des toxicomanies et l'Agence européenne pour la sécurité maritime ("foibe fanaraha-maso eorôpeana momba ny zava-mahadomelina sy ny fiankinan-doha amin' ny zava-mahadomelina") ary ny Agence européenne pour la sécurité maritime ("masoivoho eorôpeana momba ny fiarovana an-dranomasina"), izay samy eo amoron' ilay ony. Manana ny biraony ao an-drenivohitra pôrtogey ihany koa ny Comunidade dos Países de Língua Portuguesa ("vondron' ny firenena miteny pôrtogey").

## Jereo koa
* Pôrtogaly