Vaditsindrano

Ny **vaditsidrano** na **vady tsindrano** dia vehivavy miray monina amin' ny lehilahy izay tsy afaka hanambady azy amin' ny fomba feno. Atao hoe **tokatranomaso** ny fananana vaditsindrano. Noho izany dia miavaka amin' ny vady ôfisialy izy, sy amin' ny sakaiza, izay vehivavy izay manao firaisana ara-nofo ivelan' ny fanambadiana amin' ilay lehilahy nefa tsy miara-mipetraka aminy (maningana ny sasany toy ny sakaizan' ny mpanjaka izay mahazo sata ara-panjakana ary mipetraka ao amin' ny efitra ao amin' ny tranon' ny mpanjaka izay iandraiketan' izy ireo raharaha). Mety hanana vaditsindrano iray na maromaro ny lehilahy iray.

Mahazo fanohanana ara-bola amin' ny lehilahy ny vaditsindrano ary raisiny ho zanany eo amin' ny fiarahamonina ny zaza teraka amin' izany, na dia ambany sata noho ny zanaky ny tena vadiny aza. Raha eken' ilay vehivavy ny fananana azy ho vaditsindrano dia heverina ho fitadiavana fanohanana ara-toekarena izany. Rehefa tsy sitrapony kosa izany dia fanandevozana ara-nofo indraindray, toy ny tany amin' ny Fanjakan' i Nepaly fahiny, izay tsy maintsy nanomezan' ny mpanompo ny iray amin' ny zanany vavy ho an' ny tompony.

## Teo amin' ny tantara

### Tamin' ny Andro Taloha
Tany Rôma fahiny dia fitiavana olon-tokana izay azo asolo ny fanambadiana feno ny fananana vaditsindrano na tokatranomaso (latina: *concubinatus*), matetika vokatry ny tsy fahafaha-manatanteraka ny fanambadiana noho ny fahambanian-tsarangan' ilay vehivavy eo amin' ny fiarahamonina. Matetika ny lehilahy maty vady na nisara-panambadiana no maka vaditsindrano (latina: *concubina*), fa tsy manambady fanindroany, mba hisorohana ny ady lova. Taorian' ny nandraisan' ny Empira Rômana ny kristianisma dia nanatsara ny toeran' ny vaditsindrano ny emperora kristiana tamin' ny fanomezana azy ireo sy ny zanany fananana sy lova izay natokana ho an' ny vady feno (latina: *uxor*) araka ny mahazatra.

### Teto Madagasikara
Teto Madagasikara, araka an' i Régis Rajemisa Raolison, ny vaditsindrano dia "vehivavy alain' ny Andriamanjaka na ny zanak' andriana ho vady amin' ireo Tsindranovavy na amin' ny mpanompovaviny" Izany dia manamafy ny voalazan' i Richardson James sy i Abinal Antoine ary i Malzac Victorin. Izao koa ny anarana sasany niantsoana ny vaditsindranon' ny andriana merina: "vady an-tsiraka", "vady an' efitra", "vazo". Teo amin' ny tantara, ny tsindranovavy dia vehivavy nanao raharaha tao amin' ny mpanjaka na tao amin' ny andriana.

### Nandritra ny fanjanahantany eorôpeana
Tany am-piandohan' ny fanjanahantany eorôpeana dia fahita ary matetika ny mpitantana ny raharaham-panjakana no nampirisika ny lehilahy eorôpeana hanao vaditsindrano mba hahatonga azy ireo tsy hitady mpivaro-tena hiraisana ara-nofo (izay mety hampiely ny aretina azo amin' ny alalan' ny firaisana ara-nofo) na hanao firaisana amin' ny samy lehilahy. Nihevitra ihany koa ny mpitantana fanjanahantany fa ny fananana fifandraisana akaiky amin' ny vehivavy teratany dia hanatsara ny fahafantarana ny kolontsain' ny teratany sy hahazoany vehivavy hanao ny asa an-trano tena ilaina. Ny fananana vaditsindrano vehivavy teratany dia zava-dehibe ho an' ny tetikasa fanjanahantany, satria midika izany fa ny lehilahy fotsy hoditra dia tsy nila vady avy any amin' ilay firenena mpanjanaka, noho izany dia tsy mitaky fanampin-karama ho an' ny ankohonana.

Nanakivy ny fanaovana vaditsindrano ny mpitantana raharaham-panjakana mpanjanaka tamin' ny farany rehefa nahazoana taranaka izay nandrahona ny fanjakazakan' ny mpanjanaka amin' ny alalan' ny famoronana sarangan' ny safiotra izay mety hanohitra ny fahambonian' ny fotsy hoditra. Ity fandrahonana ara-pôlitika ity, tamin' ny farany, dia nanosika ny mpandraharaha mpanjanaka hamporisika ny vehivavy fotsy hoditra handeha any amin' ny zanatany, izay nandraisan' izy ireo anjara tamin' ny tetikasa fanjanahantany, ka nahazo tombontsoa ara-pirazanana, ary nandray anjara amin' ny fanompoana ao an-tokantrano, amin' ny fiheverana ny sehatra ara-panjakana sy momba ny fisiana manokana (tsy miankina) ho misaraka, ary amin' ny famoretana mahazo azy ireo amin' ny alalan' ny lehilahy fotsy hoditra.

Tany amin' ny zanatany eorôpeana sy tany amin' ny toeram-pambolena iasan' ny andevo tany Amerika, ny lehilahy mpitovo sy ny lehilahy manambady dia nanao fifandraisana ara-nofo naharitra tamin' ny vehivavy teo an-toerana. Tany India Atsinanana Neerlandey (faritr' i Indônezia ankehitriny), ny fananana vaditsindrano dia namorona vondrom-piarahamonina safiotra indô-eorôpeana indôneziana atao hoe Indô.

### Tany Azia
Tany Sina, hatramin' ny taonjato faha-20 dia natao ara-dalàna ny fananana vaditsindrano ka niantoka ny zo sy ny adidin' ny vaditsindrano. Mety ho teraka afaka na teraka andevo ny vaditsindrano, ary mety hiovaova be ny zavatra iainany, arakaraka ny sitrapon' ilay lehilahy.

Nandritra ny fakan-tany natan' ny Môngoly, dia samy nentina ho vaditsindrano avokoa ny vehivavy tao amin' ny fianakavian' ny mpanjaka vahiny sy ny vehivavy voasambotra. Fahita ihany koa ny fananana vaditsindrano tany Japàna tamin' ny vanim-potoan' ny Meiji mba ho mariky ny sata manokana misy ny tena.

### Ankehitriny
Amin' izao taonjato faha-21 izao, ny teny hoe *concubinage* ("fananana vadintsindrano", "tokatranomaso") dia ampiasaina any amin' ny firenena tandrefana sasany ho voambolana ao amin' ny lalàna mba hanondroana ny firaisam-pandrian' ny lahy sy ny vavy (anisan' izany ny firaisam-pandrian' ny mpifankatia mitovy fananahana).

## Ao amin' ny fivavahana

### Fivavahana abrahamika
Ao amin' ny tontolo jiosy sy kristiana ary silamo dia saika anondroana ny vehivavy miray trano amin-dehilahy tsy vadiny ihany ny hoe *vaditsindrano*, na dia mety hantsoina hoe *vaditsindrano* koa aza ny lehilahy miray trano amim-behivavy tsy vadiny.

## Jereo koa

* Fanitsakitsaham-bady
* Fampirafesana
* Fivarotan-tena

## Loharano sy fanamarihana