open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liège

I **Liège** (neerlandey: *Luik*, alemà: *Lüttich*) dia tanàna any Belzika, no tanàna faharoa lehibe indrindra any Wallonie ary foibe ara-kolontsaina ao amin'ny faritr'i Wallonie any . Io no renivohitry ny faritanin'i Liège . Io tanàna io, izay misy mponina 195 778, dia eo amin’ny fihaonan’ny renirano Ourthe sy Meuse (renirano), 25 km atsimon’i Maastricht (Nederlandy) ary 39 km atsimoandrefan’i Aachen (Alemaina).

## Jereo Koa
Jozef Tiso

**Jozef Gašpar Tiso** dia pretra katolika romana, mpanao politika Tsekoslovakia ary Slovaky, ary mpitarika ny antokon'ny Ludaks, 13 Oktobra 1887 tao Nagybiczse, ankehitriny Bytča; 18 Aprily 1947 tao Bratislava.

Amin'ny maha-filohan'ny antokon'izy ireo azy, Praiminisitra voalohany, ary avy eo dia filohan'ny Fanjakana Slovak (Fanjakana Slovaky Voalohany), dia niara-niasa tamin'i Alemaina Nazi izy tamin'ny 1939 ka hatramin'ny 1945.

## Fahafatesana
Taorian’ny Ady Lehibe Faharoa, dia nosamborin’ny tafika amerikanina tany Altötting, , i Tiso, ary nafindra tany Tsekôslôvakia, ary tany no nomelohin’ny Fitsarànam-bahoaka tany Bratislava ho faty ho toy ny mpanao heloka bevava, taorian’ny fitsarana nahabe resaka. Tamin’ny 18 Aprily 1947, dia nahantona tany Bratislava i Tiso.
Zlín

I **Zlín** (alemà: *Zlin*,  tamin'ny 1949 ka hatramin'ny 1990: *Gottwaldov*),  tanàna ao amin'ny Repoblika  ary mponina 74.000 sy ivon-toerana indostrialy ao amin'ny faritra Zlínský Kraj any Moravia. Miparitaka any amin'ny lohasahan'ny Dřevnice izany.

## Jereo koa
* Bata (kiraro)
* Repoblika Tseka
Bata (kiraro)

**Bata** dia fianakaviana iray, ary orinasa mpivezivezy an-tserasera iray any Moravia tamin'ny taona 1894 izao. Ny vondrona dia naseho maneran-tany manodidina ny firenena 70 sy trano fivarotana kiraro sy trano famokarana 21, miaraka amin'i , ,  sy  ho tsenam-barotra sy Italiana.

## Fiandohana

Ny orinasa *Bata Shoe* dia naorin'ny T. & A. Baťa tamin'ny 24 aogositra 1894 avy amin'i Tomáš Baťa sy ny mpiray tam-po aminy Antonín (1874-1908) sy Anna (1872-1936) tany Zlín, izay tao Aostria-Hongria, tamin'izany fotoana izany.

Taorian'ny fijanonana tany Massachusetts, ary ny afovoan-kiraro mekanika dia namadika ny orinasany ihany koa ny orinasa sy ny famokarana kiraro revolisiona tany Eropa niaraka tamin'ny fanaterana fivarotana voalohany.

Tamin'ny taona 1909 dia nanomboka nanondrana ny vokatra ny orinasa ary nitarina tany Eoropa, Amerika Avaratra, Azia ary Afrika Avaratra tao anatin'ny taona vitsivitsy. Baťa dia iray amin'ireo orinasa vitsivitsy afaka manome fahafaham-po ny filàna fitomboan'ny miaramila nandritra ny Ady Lehibe Voalohany.

## Bata International

Manodidina ny orinasa, i Bata dia manana ny fonenany sy ny fivarotana departemanta izay namboarina ho an'ny mpiasa izay nitokana be dia be, ary niantoka ny fanabeazana sekoly sy ny andrim-panjakana. Ny vondrona dia fantatra fa tsy tao amin'ny orinasa ihany no nanara-maso ny fanaraha-maso ny mpiasa, fa tamin'ny fiainana andavan'andro ihany koa.  

* Batadorp ao amin'ny Nederlandy 
* Baťovany ao amin'ny Slovakia
* Baťov (anio ny distrikan'i Bahňák ao otrokovice) ao amin'ny Repoblika Tsekia
* Batawa any Quinte West ao Kanada
* Bataville Frantsa
* Any amin'ny Park bata any Soisa.
* Tilbury Atsinanana Thurrock tany Bretagna Lehibe
* Batanagar any India
* Borovo naselje any Kroasia

Tamin'ny taona 1932 dia maty i Tomáš Baťa tamin'ny lozam-piaramanidina iray ary ny antsasany -brother Antonín Baťa] dia lasa lohan'ilay CEO. Tamin'ny 1939 dia ny 15-rohy Baťův Mrakodrap Vita ny foibe Baťa ao Zlín]] dia vita.

Czechoslovakia no ivon'ny hetsika orinasa tamin'ny 1939 ka hatramin'ny nitrangan'ny Reich fahatelo. Ankoatry ny kiraro, bata dia namoaka kodiarana ihany koa avy amin'ny marika Barum (BA any Barum dia mijoro ho an'i Bata). Nandritra ny Ady Lehibe Faharoa, orinasa BATA maromaro no nandray soa tamin'ny asa an-tery:
Tamin'ny taona 1945, ny vondrona Czechoslovakia dia nasionaly.

Taorian'ny revolisiona Velvet tamin'ny 1989, nitsidika an'i Czechoslovakia i Thomas J. Bata nitsidika an'i Czechoslovakia. Tamin'ny volana Desambra, ny vahoaka sy ny governemanta dia nanome azy fandraisana mafana. Niresaka tamin'ny famerenana indray izy. Na izany aza, tsy afaka naka ny faritra nasionaly tamin'ilay vondrona izy, dia namerina ny sisa tavela tamin'ny orinasa tany am-boalohany.

Ka ny hany orinasa sisa tavela any Eropa, ny sisa amin'ny famokarana dia any Azia sy Afrika Atsinanana.

## jereokoa
Prešov

I **Prešov** (alemà: **Eperies**, 1938 ka hatramin'ny 1945 ihany koa **Preschau**
no tanàna lehibe indrindra fahatelo any .

Ny mponina dia 81,702.

## Jereo koa
* Slovakia
Cassovia

I **Cassovia** ( slovaka:*Košice*, alemà: *Kaschau*, latina: *Cassovia*)
no tanàna lehibe indrindra faharoa any .

Ny mponina dia 223.678.

## Jereo koa
* Slovakia
Jonas Savimbi

**Jonas Malheiro Savimbi** (*3 Aogositra 1934 tao Munhango, Faritanin'i Bié, ; 22 Febroary 2002 tao Lucusse, Faritanin'i Moxico, Angola) dia mpanao politika angoley ary mpitarika ny hetsika manohitra ny fanjanahantany UNITA, izay nanao ady an-trano tamin'ny governemanta MPLA teo am-perinasa taorian'ny naha-fahaleovantenan'ny firenena azy.

## Fametrahana amin'ny tolona manohitra ny fanjanahantany
Taorian'ny nikatsahan'i Savimbi tsy nahomby tamin'ny voalohany, dia niditra tao amin'ny hetsika fanafahana FNLA tamin'ny 1964, izay niasa tao Léopoldville (Kinshasa ankehitriny) ary lasa Sekretera Jeneraly. Tamin'ny 1966, nanangana ny hetsika manokana izy, UNITA, izay nitarika azy nandritra ny 30 taona mahery.

## Fahafatesana sy fandevenana
Maty teo am-pandosirana i Savimbi, nandritra ny fifampitifirana tamin'ny miaramilan'ny governemanta angoley tamin'ny Febroary 2002 tany akaikin'i Lucusse (Moxico). Nalevin’ny miaramila tao Luena izy ny ampitson’iny. Nitombo ny fanantenana hampitsahatra ny ady an-trano. Vokatr'izany dia tena namarana fampitsaharana ady tokoa ny UNITA sy ny governemanta angoley. Nandao ny tolona mitam-piadiana ny UNITA ary niova ho antoko politika.
Munhango

**Munhango** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i , izay nisy ny kaominina Cuemba, faritany Bié.

## Tantara
Toeram-piantsonana manan-danja amin'ny lalamby Benguela i Munhango, naorina nanomboka tamin'ny 1899.

Jonas Savimbi dia teraka teto tamin'ny 1934. Izy dia mpiara-manorina sy mpitarika ny UNITA. UNITA dia iray amin'ireo fikambanana mpanohitra niady ho an'ny fahaleovantenan'i  tamin'i Portogaly nandritra ny Ady Fanjanahantany Portogey (1961–1975). Taorian'ny fahaleovantena tamin'ny 1975, niady tamin'ny antoko MPLA nitondra tamin'ny Ady An-trano angoley (1975–2002). Nifarana ny ady an-trano taorian'ny nahafatesan'i Savimbi tamin'ny 2002.

Ny tanàna dia lasan'ny Hetsika Malaza ho Fanafahana an'i Angola (MPLA) tamin'ny taona 1970. Tamin’ny Mey 1983, nisy fanafihana haingana nataon’ny tsanganana UNITA telo nandrava ny tanàna tao anatin’ny 45 minitra latsaka; ny miaramilan'ny MPLA manontolo nisy miaramila 436 dia novonoina, voasambotra, na nandositra.

Tao anatin'ny fanarenana taorian'ny fampitsaharana ny ady tamin'ny 4 Aprily 2002, ny lalamby Benguela, izay rava nandritra ny ady an-trano, dia naorina tamin'ny ampahany. Tamin'ny Desambra 2011, tonga tany amin'ny gara Munhango indray ny lalamby.

## Tanàna any Angola
Luanda (Renivohitra) - Lubango - Benguela - Huambo - Sumbe - Moçâmedes -Cuíto - Uíge
Cuemba

**Cuemba** dia tanàna kely any , any atsimoandrefan'i Afrika. Malaza ny riandranony.

## Tantara
Teo ambany fitantanan'ny mpanjanaka Portogey, dia nantsoina hoe *Neves Ferreira* ilay tanàna, taorian'ny anaran'ny administratera miaramila portogey sy mpanjanaka *João António Brissac das Neves Ferreira* (1846–1902). Taorian'ny fahaleovantenan'i Angola tamin'ny 1975, nahazo ny anarany ankehitriny ilay tanàna.

## Fitantanan-draharaha
I Cuemba dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Bié Ny kaominina dia misy mponina 70 956 (tombanana 2014) ary 11 601 km² ny velarantanin'ilay kaominina.

Kaominina efatra (comunas) no mandrafitra ny kaominina Cuemba:

*Cuemba
*Luando
*Munhango
*Sachinemuna

## Tanàna any Angola
Luanda (Renivohitra) - Lubango - Benguela - Huambo - Sumbe - Moçâmedes -Cuíto - Uíge
Cabinda (faritany)

***Cabinda*** dia faritany ao  . Ny velarantanin'ilay tanàna dia 7823 km2, ary misy mponina 824.000 ny isam-ponina tamin'ny 2018.

## FAMPIANARANA
Somary avo lenta ny fianarana any amin’ny faritany. Ny tahan'ny fahaiza-mamaky teny sy manoratra dia 79.8%, ary 3.8% amin'ny mponina mihoatra ny 24 taona no manana diplaoma eny amin'ny oniversite.
Mijanona ho 32% ny tsy fananan'asa, taha fahatelo ambony indrindra any Angola.

## TOEKARENA
Ny sehatra ara-toekarena lehibe indrindra dia ny indostrian'ny solika. Nanomboka tamin'ny 1968 ny famokarana. I Cabinda no ampahany lehibe indrindra amin'ny famokarana solika ao Angola. Ny vola miditra amin'ny famokarana solika ao Cabinda dia mitentina 80% amin'ny teti-bolan'i Angola.

## Kaominina
Ny faritanin' Cabinda dia ahitana ireto tanàna manaraka ireto (portogey: municípios):
*Belize (Cabinda)
* Buco-Zau
* Cabinda (tanàna)
* Cacongo

## Faritany any Angola
* Bengo, Benguela, Bié, Cabinda, Cuando Cubango, Cuanza Norte, Cuanza Sul,  Cunene, Huambo,  Huíla, Luanda, Lunda Norte, Lunda Sul, Malanje, Moxico, Namibe, Uíge,  Zaire

## Jereo koa
* Angola
** Luanda
*** Cabinda (faritany)
Klemento III

**Klemento III**, teraka *Paolo Scolari* (* vers 1130 tao Roma; † 20 na 28 Martsa 1191), dia Papa tamin'ny 19 Desambra 1187.

Ny Papa Klemento III dia nalevina tao Md Joany Laterano. Very tao amin’ny Afo Lehibe tamin’ny 1308 ny fasany.

I romana Klemento III no papa voalohany niverina tany Roma nanomboka tamin’ny 1144 noho ny fifanekena tamin’ny Antenimieran-doholona sy ny fifanomezan-tanana ara-bola mifandraika amin’izany, ary nipetraka tany tsy nisy fanelingelenana izy nanomboka tamin’ny 1188.

Ny daty nahafatesany (eo ho eo 1188) dia miovaova arakaraka ny loharano. Ny nandimby azy dia *Celestine III* (175e pape de 1191 à 1198) nanomboka tamin'ny 1191.

## Papa faha-174
Kulmerland

Ny **Kulmerland** (koa ny *Kulmer Land*, *Culmerland*, na *Culmer Land*, poloney: *Ziemia chełmińska*) dia faritra manan-tantara ao amin'ny Voivodeship Kuyavian-Pomeranian poloney, nomena ny anaran'ny renivohiny, Culm/Kulm (Chełmno). Ilay tany lemaka sy lonaka dia manamorona ny Reniranon’i Vistula any andrefana, ny Reniranon’i Drwąg any atsimo, ary ny Reniranon’i Osa any avaratra.

## Jereo koa
*Prosia-Atsinanana
*Samland
*Königsberg
Luiz Philippe de Orléans e Bragança

**Luiz Philippe de Orléans e Bragança**; teraka 3 Aprily 1969 tao Rio de Janeiro,  dia mpanao politika breziliana, mpikatroka, mpandraharaha ary mpikambana ao amin'ny Tranon'i Orléans-Braganza teo aloha. Voafidy ho solombavambahoaka federaly ho an'i  izy tamin'ny fifidianana Breziliana 2018 ho an'ny Antoko Liberaly Sosialy tamin'ny vato 118.457. Ankehitriny izy dia anisan'ny Antoko Liberaly.

Taranak'ny Emperora Pedro II an'i Brazila izy, ary noho izany dia taranaky ny fianakavian'ny mpanjaka breziliana.
Avibras

**Avibras Indústria Aeroespacial** dia orinasa breziliana mamolavola, mamolavola ary manamboatra vokatra sy serivisy fiarovana. Ny vokatra azony dia ahitana rafitra fiarovana amin'ny tafondro sy fiaramanidina, balafomanga ary balafomanga, ary koa ny fitaovam-piadiana avy amin'ny rivotra sy ny ety ambonin'ny tany, anisan'izany ny rafitra balafomanga artillery, ny rafitra 70mm an'habakabaka mankany amin'ny tany, ary ny balafomanga fibre optique multipurpose. Manamboatra fiara mifono vy koa izy io.

Ny Avibras koa dia manamboatra fiara fitateram-bahoaka amin'ny alàlan'ny fizarana antsoina hoe Tectran, fitaovana fifandraisan-davitra, fitaovana elektronika indostrialy (Powertronics), loko fiara, ary baomba.

Ny foibeny dia ao São José dos Campos,  miaraka amin'ny orinasa hafa ao Jacareí (SP).
Gent

I **Ghent** na **Gent** (frantsay: *Gand*) dia tanàna faharoa lehibe indrindra any  taorian'i Antwerpen. Misy mponina 269.597 ary renivohitry ny faritanin'i *[[Flanders]] Atsinanana*.

## Jeografia
Gent dia eo amin'ny 50 kilometatra miala an'i Brussel any atsimo atsinanana ary Antwerpen any avaratra atsinanana, raha eo amin'ny 40 kilometatra miala an'i Bruges, Kortrijk ary Roeselare any andrefana no misy azy.

## Jereo Koa
Cabinda (tanàna)

**Cabinda** dia tanàna ao amin'ny Faritanin'i Cabinda any , izay mikatsaka ny fahaleovantena. Toerana avaratra izy io, voahodidin'ny Repoblika Demokratikan'i Kongo sy ny Repoblikan'i Kongo, ary ny morontsiraka manamorona ny Ranomasimbe Atlantika any andrefana.

Cabinda (tanàna) dia misy mponina 719.000 eo ho eo ary mirefy 1.823 km².

## Toekarena
Ny 70%-n'ny solika ao Angola dia vokarina any amin'ny morontsirak'i Cabinda. Zava-dehibe koa ny seranan-tsambo n’ilay tanàna. Tamin'ny Jolay 2019, nosokafana tao Cabinda ny hotely lehibe indrindra any Angola, misy efitrano 600. Any atsimon'ny tanàna no misy ny seranam-piaramanidina Cabinda.

Ny orinasa mpamokatra labiera CERBAB eo an-toerana, naorina tamin'ny 2008, dia manamboatra labiera amin'ny marika *Doppel Munich* (labiera maizim-pito), *NOCAL, EKA, *N’Gola*, *33Export, *Cuca*.

## Tanàna any Angola
Luanda (Renivohitra) - Lubango - Benguela - Huambo - Sumbe - Moçâmedes -Cuíto - Uíge

## Jereo koa
Kortrijk

I **Kortrijk**' (frantsay: *Courtrai/Courtray*) dia tanàna  ao amin'ny faritanin'i *Flanders Andrefana* ao amin'ny Faritra Flanders. Ny tanàna dia misy mponina 80.032 ary mirefy 80.02 km².

Tokony ho 9 km miala ny sisin-tanin'i  sy  no misy azy io. Ny neerlandey dia ampiasaina amin'ny teny Kortrijk.

## Jereo Koa
Hasselt

I **Hasselt**, dia renivohitra sy tanàna lehibe indrindra ao amin'ny faritanin'i Limburg ao amin'ny Faritra Flandern any . 

Ny isam-ponin'i Hasselt dia 77.651 mponina tamin'ny taona

## Jereo Koa
Flanders

**Flanders** na **Flandria** (neerlandey: *Vlaanderen*, frantsay: *les Flandres* ) na ny Faritra Flemish dia iray amin'ireo faritra telo ao amin'ny Fanjakan'i  .

Any amin'ny faritra avaratry ny fanjakana no misy azy io, ary misy ny ankamaroan'ny Belzika miteny holandey antsoina hoe Flamed (neerlandey: *Vlamingen*). Saika ny mponina Flames sisa rehetra dia mipetraka ao amin'ny Faritra Brussel-Renivohitra miteny roa, izay voahodidin'ny faritanin'i Flanders.

Ny faritra fahatelon'i Belzika dia Wallonia izay miteny frantsay indrindra, atsimon'i Flanders.

## Fiteny
Ny fiteny ofisialy any Flanders sy ny fiteny an-tsoratra ampiasaina amin'ny ankapobeny dia neerlandey mahazatra.

## Tanàna lehibe
Ny tanàn-dehibe Flanders dia ahitana an'i Antwerpen (54459 mponina), Ghent (269,597), Bruges (119,869), Leuven (104,009), Aalst (90,995), Mechelen (89,313), Hasselt (80,828), Kortrijk (80.032), ary Ostend (72.586)

## Ny Fivavahana
Raha mbola teo ambany fitondran'i Habsburg saika naharitra i Flanders ary noho izany dia nanjaka Katolika nanomboka tamin'ny 1482 ka hatramin'ny Adin'ny Firaisankina Voalohany tamin'ny 1794, ny faritany nederlandy avaratra, izay Protestanta ny ankamaroany, dia niala tamin'ny fitondran'i Habsburg ary nanangana ny Repoblika  tamin'ny 1581.
Nahita mpanohana tany Flanders ny Reformasiona tamin’ny voalohany, saingy nosakanan’ny Habsburg. Noho izany, nandritra ny vanim-potoanan’ny Fanavaozana, dia anisan’ny foiben’ny hetsika Anabatista mahery vaika i Flanders. 

Na izany aza, ny fampahoriana sy ny fanenjehana dia nahatonga ny kongregasiona ho faty, ary Anabatista maro no nifindra monina tany amin’ny faritra hafa any  Iva. Noho izany, dia nisy kongregasiona Flamish Menonita mbola nisy hatramin’ny ela tany Nederlandy sy Alemaina ary teo anivon’ny Menonita rosianina. Hatramin'izao, ny Flamish dia Katolika ny ankamaroany.
Bruges

I **Bruges** (neerlandey: *Brugge* ,alemà: *Brügge* ) dia renivohitry ny faritanin'i Flanders Andrefana ao . Ny kaominina, miaraka amin'ny distrikan'i Zeebrugge, dia manamorona ny morontsirak'i Belzika. Miaraka amin'ny 119.869 mponina, izy no tanàna lehibe indrindra ao amin'ny faritany.

## Jereo Koa
Aconcagua

I **Aconcagua** dia tendrombohitra any Arzantina any amin' ny 13 kilometatra miala ny sisin-tanin' i Sily ary mahatratra 6&nbsp;962 m ny haavony miohatra amin' ny ranomasna. Io no tampona avo indrindra ao amin' ny tandavan-tendrombohitra Andes sy ao any Amerika ary any amn' ny ilabolantany atsimo, ary izy koa no tendrombohitra avo indrindra any ivelan' i Azia. 

Manerinerina ao amin' ny valan-javaboary midadasika izay miaro ny karazam-biby mampiavaka ilay tandavan-tendrombohitra izy io, indrindra fa ny kôndôron' i Andes sy ny goanakô, ary koa zavamaniry marefo sy tsy fahita afa-tsy any. Maina ny toetany ary vitsy orampanala, na dia eo aza ny fitoeran-dranomandry vitsivitsy. Mora ho an' izay zatra amin' ny tany avo ny fiakarana ao aminy, na dia eo aza ny rivotra mahery indraindray. Toa efa nipetrahan' ny Ketsoà tany am-boalohany àry ilay tendrombohitra. Ny fiakarana ôfisialy voalohany teny amin' ilay tendrombohitra dia nataon' ny Soisa atao hoe Matthias Zurbriggen tamin' ny taona 1897 tao amin' ny ilany avaratra.
Appalaches

Ny tandavan-tendrombohitra **Appalaches** dia hita any atsinanana amin' i Amerika Avaratra, manomboka any Newfoundland (Kanada) any avaratra ka hatrany afovoan' i Alabama any atsimo (Etazonia). Ny toerana avo indrindra dia ny tendrombohitra Mitchell (2&nbsp;037 m) any North Carolina. Mahatratra 1&nbsp;270 m ny haavon' ny Appalaches any Kanada ao amin' ny tendrombohitra Jacques-Cartier, ao amin' ny saikinosy Gaspesia, any amin' ny tendrombohitra Chic-Choc.

Any Etazonia, ny tandavan-tendrombohitra Appalaches dia manasaraka nyka Atlantik Lemaa (any atsinanana) sy ny ony Mississippi sy ny Farihy Lehibe (any andrefana). Mirefy 2&nbsp;200 km mahery ireo tendrombohitra ireo. Nihena be ny fitrandrahana arintany, izay miantoka ny antsasaky ny herinaratra amerikana, ary sahirana mafy ny indostrian' ny metaly.

Ny tandavan-tendrombohitra Appalachian dia nanome ny anarany ho an' ny karazana vohon-tany, dia ny vohon-tany apalasiana, izay manondro ny sisa tavela amin' ny tendrombohitra tranainy izay efa lanin' ny fikao-tany. Ny lalantsara lava dia mirazotra amin' ny havoana mitomandavana mahitsy. Ny lohasaha apalasiana dia mamorona lalana tery mamakivaky ny tandavan-tendrombohitra.

Ny lalam-pitsangantsanganan' ny Appalaches (Appalachian Trail na AT) dia mamakivaky ny tampon'  ilay tandavan-tendrombohitra avy any Maine ka hatrany Georgia, ary ny lalam-pitsangantsanganana apalasiana iraisam-pirenena (International Appalachian Trail na IAT) dia mamakivaky ireo tampona any avaratr' i Maine ka hatrany Cape Gaspé any Gaspesia. Ny fihaonan' izy ireo dia ny tampon' ny tendrombohitra Katahdin.
Eorôpeana (vahoaka)

Ny **Eorôpeana**, araka ny fiheverana ara-jeôgrafia, dia ny mponin' i Eorôpa. Amin' ny fiteny andavanandro, dia azo ilazana ny olom-pirenena iray ao amin' ny Vondrona Eorôpeana ihany koa ny hoe *Eorôpeana*, na dia tsy voatery ho olom-pirenen' ny Vondrona Eorôpeana avokoa ny mponina rehetra any Eorôpa, ary ny marina koa ny mifamadika amin' izany. Farany, indraindray io teny io dia ampiasaina amin' ny heviny ara-poko io teny io mba hilazana olona na mponina manana fiaviana eorôpeana, indrindra any amin' ny firenena nahitana fiorenam-ponenana voanjo lehibe avy any Eorôpa.
Lembalemba Breziliana

Ny **Lembalemba Breziliana** dia faritra ara-jeôgrafia midadasika mandrakotra ny ampahany be amin' ny faritra atsinanana sy atsimo ary afovoany any Brezila, manodidina ny 4&nbsp;000&nbsp;000 km2, saika ny antsasaky ny velaran' ny firenena. Atao hoe **Planalto Brasileiro** izy amin' ny teny pôrtogey.

Ny tangoron-tendrombohitra avo indrindra dia i Serra do Caparaó, eo anelanelan' ny fanjakan' i Minas Gerais sy ny an' ny Espírito Santo, any atsinanana, izay mahatratra 2&nbsp;891 m ao Pico da Bandeira. Manaraka azy i Serra da Mantiqueira, any atsimo atsinanana, izay mirefy 2&nbsp;798 m. Ny tampona roa avo indrindra any Brezila, i Pico da Neblina sy i Pico 31 de Março, any amin' ny farany avaratra, dia tsy anisan' ilay Lembalemba Breziliana fa Lembalemban' i Guiana.

Any atsimo atsinanana sy any atsimo, manomboka any Espírito Santo ka hatrany avaratra amin' i Rio Grande do Sul, mipaka saika hatrany amin' ny Ranomasimbe Atlantika ilay lembalemba ary mifarana sy midina tampoka. Any andrefana sy any avaratra izy io dia midina tsikelikely mankany amin’ ny lemak’ i Gran Chaco sy ny faritanin-dranon' i Amazônia. Ny faritanin-dranon' i Paraná any atsimo andrefana ary ny faritanin-dranon' i São Francisco any avaratra-atsinanana.

Ny sasany amin' ny tanàna lehibe indrindra ao Brezila dia hita eo amin' ilay lembalemba, anisan' izany ny renivohitr' i Brasilia (1&nbsp;172 m), ny tanàna lehibe indrindra São Paulo (760 m), ary ireto renivohi-panjakana ireto: i Belo Horizonte (858 m) sy i Curitiba (935 m) ary i Goiânia (749 m).

Ny tontolo voajanahary lehibe indrindra dia ny Ala Atlantika any atsimo sy atsinanana ary ny faritra Cerrado any afovoany sy any avaratra ary any andrefana.
Absarôka (vahoaka)

Ny **Absarôka** na **Apsarôka**, na **Absalôka** na **Absalôka**, izay atao amin' ny teny anglisy hoe **Crows** (izany hoe "Goaika"), dia vahoaka teratanin' i Amerika (amerindiana) niaina tao amin' ny lohasahan' ny renirano Yellowstone, izay nafindran' ny governemantan' i Etazonia any anatin' ny toeram-pitahirizana (*Reservation*) ao atsimon' i Billings (any Montana). Any Crow Agency (any Montana) ny foibe ara-pôlitikan' ny Absarôka. Mampiantrano fety isan-taona ity vahoaka ity, ahitana *pow-wow*, *rodeo*, matso, sns; ny *Crow Fair* ("Foaran' ny Goaika") dia atao isan-taona ao amin' ny Crow Agency isaky ny volana Aogositra.

## Jeôgrafia

Toeram-pitahirizana olona lehibe mirefy 7&nbsp;300 km2 mahery ny Crow Indian Reservation any amin' ny tapany atsimo sy afovoan' i Montana. Any amin' ny kôntean' i Big Horn sy ny kôntean' i Yellowstone ary koa ao amin' ny tany nampindramina ao amin' ny kôntean' i Rosebud sy ny kôntean' i Carbon ary ny kôntean' i Treasure no misy azy ireo. Ny sisin-tany atsinanana dia eo amin' ny meridiana faha-107 andrefana, afa-tsy eo amin' ny sisin-tany misy ny Northern Cheyenne Indian Reservation: raha ny marina dia efa ela sy tsy mazava. Manomboka eo amin' ny meridiana faha-107 andrefana ka hatrany amin' ny morony atsinanan' ny renirano Bighorn ny sisin-tany atsimo.  

## Ny toeram-ponenany

Monina anaty trano atao hoe *tipi* ny Absarôka, trano vita amin' ny tsato-kazo sy ny hoditry ny karazan' omby atao hoe *bison*. Ny ao anatiny dia misy kidoro eo amin' ny sisin' ny trano fialofany, ary misy afo eo afovoany, mivoaka amin' ny lavaka eo an-tampon' ny *tipi* ny setroka.

## Fitafiana

Miankina amin' ny maha lahy na vavy ny fomba fitafin' ny Absarôka. Manao akanjo tsotra ny vehivavy, satria mandany ny ankamaroan' ny fotoana eo akaikin' ny *tipi*. Manao akanjo lava vita amin' ny hoditr' ondry na hoditra serfa, voaravaka nifin' ny ôrinaly, izy ireo. Manao saron-dranjo sy kitraro hoditra iva koa izy ireo. Manao volo fohy fa tsy toy ny lehilahy ny vehivavy absarôka. Manao lobaka, saron-dranjo voahazona amin' ny fehikibo, akanjo lava, ary kiraro hodidra iva ny lehilahy. Lava ny volon' izy ireo, ary asiana kojakoja isan-karazany indraindray.
Oendata (vahoaka)

Ny **Oendata** na **Oiandôta** na **Horôna** dia vahoaka amerindiana mampiasa fiteny ao amin' ny fianakaviam-piteny irôkôiana izay avy any atsimon' i Ontario (Kanada). Na dia efa niorim-ponenana tany aza izy ireo tamin' ny fahatongavan' ny Eorôpeana tamin' ny taonjato faha-17, dia hita any Québec, any Oklahoma, any Kansas, ary any Michigan izao ny ankamaroany.

Tamin' ny fotoana nifankahafantaran' ny Frantsay sy ny Oendata voalohany tamin' ny taona 1609, dia nisy fandaminana ho fikambanana fokom-pirenena dimy miavaka ny Oendata, araka ny voalazan' ny Eorôpeana voalohany nifandray tamin' izy ireo: ny Atignawoantana (*Attignawantan*), ny Atignaenôngnehaka (*Attignaenongnehac*), ny Arendarônôna (*Arendaronon*), ny Tahôntaenrata  (*Tahontaenrat*) ary ny Atarônkrônôna (*Ataronchronons*).

Tamin' ny fotoana nahatongavan' ny Frantsay tany amin' io faritra io dia niady tamin' ny Irôkoà ny Oendata. Ny firaisankin' ny Frantsay sy ny Oendata sy ny firaisankin' ny Irôkoà tamin' ny Neerlandey (izay nandripaka ny Adirôndaka (*Adirondacks*)), ary avy eo tamin' ny Anglisy, dia nampiditra an' io ady io tamin' ny an' ny samy firenena mpanjanaka. Nampitombo ny fahafatesana nadritra ny ady ny basy sy ny antsy vita amin' ny tsỳ, ary nanomboka tamin' ny taona 1649 dia namono ny Oendats ny Irôkoà. Be dia be ny babo azon' izy ireo: herintaona taorian' izay, araka ny fanaon' ny Irôkoà, dia natsangana tamin' ny alalan' ny fanambadian' ny mpikambana azy ireo ao amin' ny fokon' ny Irôkoà ny sasany ary nampijaliana sy novonoina ny hafa.

Nisy andiana Oendata katôlika 300 teo ho eo nialokaloka tany akaikin' ny tanànan' i Québec, taorian' ny nanaparitahan' ny Irôkoà ny vahoakany. Ny taranak' izy ireo dia mipetraka ao amin' ny toeram-pitahirizana olona atao hoe Wendake Indian Reservation, izay antsoina koa hoe "Huron Village", ao akaikin' i Loretteville. Nandositra niankandrefana ny antoko iray hafa, dia ny Oiandôta (*Wyandots*) ankehitriny, ka nahita fialofana tany amin' ny fanjakan' i Ohio sy tany amin' ny fanjakan' i Michigan ankehitriny.

Tamin' ny faran' ny taonjato faha-18, ny Oendata tandrefana dia nahazo toerana manan-danja ara-panoharana amin' ny maha-"dadatoa" an' ny Kônfederasiônan' ny Wabash izay niady tany Etazonia tamin' ny taompolo 1790. Ny taranaky ny Oendata tandrefana dia nizara ho vondrona telo: ny Oendata izay nijanona tany Michigan sy tany Ontario (ny vahoaka Oiandôta any Anderdon), ny vondrona iray hafa nentina nankany Kansas, ary ny vondrona fahatelo, izay lehibe indrindra, ao Oklahoma.

Katôlika sy miteny frantsay ny ankamaroan' ny Oendata 3&nbsp;000 mipetraka any Québec, na dia misy aza ny hetsika manohana ny fianarana sy ny fampiasana ny fiteny oendata amin' izao fotoana izao. Nalaza hatry ny ela tamin' ny famokarany asa tanana sy zavatra nentim-paharazana ny Oendata ao Loretteville.
Neustrelitz

**Neustrelitz** dia tanàna alemana iray ao fanjakana , 30 km atsimo atsinanan'i Neubrandenburg

Ny isan' ny mponina ao aminy dia 20.191 araka.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Márcio Bittar

**Márcio Miguel Bittar** (*Franca, 28 jona 1963) dia raneka sy mpanao politika breziliana, miaraka amin'ny União Brasil (União), miaraka amin'ny hetsika politika ao amin'ny . Izy no rain'ny zaza 4 ary mipetraka ao Rio Branco, renivohitr'i Acre. Tamin'ny fifidianana 2018 dia voafidy tamin'ny senatera federaly izy, nahazo vato 185 066.

Izy dia nanompo tao amin'ny efi-tranon'ny solombavambahoaka nanomboka tamin'ny 1991 ka hatramin'ny 2003 ary nanomboka tamin'ny taona 2011 ka hatramin'ny taona 2015 ary nanompo tao amin'ny fanjakana amin'ny taona 1995 ka hatramin'ny 1999.
Seiena (vahoaka)

Ny **Seienina** dia vahoaka amerindianina teratany ao amin' ny Lemaka Lehibe (anglisy: *Great Plains* na *Grassland*), mpihavana akaiky amin' ny Arapahô ary amin' ny ankapobeny dia mpihavana  amin' ny Lakôta (ao amin' ny foko Sio). Iray amin' ny fokom-pirenena malaza sy lehibe indrindra ao amin' ny Indianan' ny Lemaka izy ireo.

Ny vahoaka Seienina dia firaisan' ny foko roa, ny Tsitsista sy ny Sôtaeô. Tafiditra ao anatin’ izany ny tarika folo, izay nanana tany niitatra manerana ny Great Plains, nanomboka any amin’ ny faritra atsimo amin’ i Colorado ka hatrany amin’ ny Black Hills any Dakota Atsimo. Tany am-piandohan’ ny taonjato faha-19 dia nicvaky roa ilay foko: ny atsimo nitoetra teo akaikin’ ny  Platte River fa ny avaratra nipetraka teo akaikin’ ny Black Hills, akaikin’ ireo foko Lakôta.

Ny Seienina any Montana sy any Oklahoma dia samy niteny ny fiteny seienina, miaraka amin' ny singam-boambolana vitsivitsy manavaka ireo vondrona roa ireo. Ny fiteny seienina dia anisan' ny vondrona fiteny algônkianina.

Ny Seienina dia nonina tamin' ny ampahany be amin' i Etazonia. Ankehitriny dia mipetraka an-tanàn-dehibe na any amin' ny toeram-pitahieizana izy ireo. Tamin' ny taona 2013 dia nisy mponina seienina 22&nbsp;970, anisan' izany ny Seienina Tavaratra miisa 10&nbsp;840 sy ny Seienina Tatsimo misa 12&nbsp;130.=
Rio Juruá

Ny **Rio Juruá** dia renirano izay teraka any  ary izay mandro ny fanjakana ao amin'ny  sy , any .

Teraka tany Pero ary nandeha tamin'ny Amazona, izay manana taranja 3000 km eo ho eo. Tena zava-dehibe ny faritra, manondraka rano amin'ny fiaraha-monina isan-karazany, toy ny lalambe dia tsy misy na inona na inona amin'ny ankamaroany. Ao amin'ny bankin'izy ireo, misy ny kaominina manan-danja toa an'i Eirunepé ao amin'ny Amazonas sy Cruzeiro do Sul (Acre).

## Lalana
Amin'ny alàlan'ny fiampitana ny sisintany amin'i , ny fiarahamonina voalohany dia Foz do Breu. Na eo aza ny hektara, ny tanànany, ny tanàna: Cruzeiro do Sul, Marechal Thaumaturgo, Porto Walter sy Rodrigues Alves. Ao amin'ny fanjakan'i Amazonas, dia raisina, Juruá, ny tanànan'i Eirunepé, Itamarati, Carauari, Juruá, Ipixuna ary Guajará.
Vaasa

**Vaasa** (sodoa:* Vasa* na  *Nikolaistad* tamin'ny 1855 ka hatramin'ny 1917) dia tanàna seranan-tsambo any andrefan'i  eo amin'ny Hoalan'i Bothnia.

## Fiteny
Vaasa dia tanàna ofisialy miteny roa, misy 71 isan-jaton'ny mponina miteny finlandey ary 25 isan-jaton'ny miteny soedoà.

## Gallerie

Nighshot of the Trinity Church in Vaasa.jpg|Lutherische Kirche
Vaasa Church from water tower.jpg|Lutherische Kirche,Blick vom Wasserturm
Orthodox Church of Vaasa.JPG|Orthodoxe Kirche
Vaasa Town Hall.jpg|Rathaus
Korsholms kyrka.jpg| heute Kirche
Samsun

**Samsun** (grika: Σαμψούντα *Sampsounda*) no tanàna lehibe indrindra ao amin'ny faritry ny Ranomasina Mainty any  ary renivohitry ny faritany mitovy anarana. Izy no manana seranan-tsambo lehibe indrindra any amin'ny morontsirak'ny Ranomasina Mainty Tiorka. Ny indostrian'izy ireo dia ny fanodinana paraky ambolena amin'ny faritra manodidina.

Ny tanàna dia eo amin'ny 850 kilometatra atsinanan'i Istanbul ary misy mponina 660.856.

## Jereo koa
*Istanbul, Ankara, Edirne, Kayseri, Diyarbakır
Antakya

**Antakya** (arabo : أنطاكية , fantatra taloha hoe *Antiokia* , grika : Ἀντιόχεια *Antiocheia* (malagasy: Antiôkia)) dia tanàna ao amin'ny distrikan'io anarana io ao amin'ny Faritanin'i Hatay ary misy mponina 389.377.

Tamin’ny andron’ny Romanina fahiny, dia i Antiokia no tanàna fahatelo lehibe indrindra eran-tany taorian’i Roma sy Aleksandria. Nihena tsikelikely ny lanjany taorian’ny fandringanana mafy tamin’ny taonjato faha-6 sy faha-13.

## Jereo koa
* Antiôkia
*Istanbul, Ankara, Edirne, Kayseri, Diyarbakır, Samsun
Coventry

**Coventry** dia tanàna indostrialy anglisy any West Midlands, , . Miaraka amin'ny mponina 379.000 eo ho eo, i Coventry dia laharana faha-11 amin'ireo tanàna be mponina indrindra ao Fanjakana Mitambatra.

Coventry dia misy 153 kilometatra avaratrandrefan'i Londona ary 39 kilometatra atsinanan'i Birmingham.

## Air Raid tamin'ny 1940

Tamin'ny 14 Novambra 1940, ny *Luftwaffe* alemà dia nanao fanafihana baomba mahery vaika tao Coventry. Orinasa maotera fiaramanidina no nokendrena voalohany indrindra, fa koa orinasa mpanamboatra mekanika sy fiara maro hafa.

Ankoatra ny ampahany lehibe amin'ny afovoan-tanàna, trano 4.330 sy fananana ara-kolontsaina tsy azo soloina toy ny Katedraly St. Michael tamin'ny Andro Antenantenany no rava. Olona 568 no maty ary 850 no naratra mafy.

## Tsiahy
Moskôgy (vahoaka)

Ny **Moskôgy** dia vahoaka amerindiana izay nonina tany atsimo-atsinanana amin' i Etazonia. Anisan' ny fokom-pirenena dimy nadray sivilizasiôna izy ireo. Miantso ny tenany ho ***Muscogee*** na ***Muskogee*** izy ireo. Soratana hoe ***Mvskoke*** araka ny tsipelina nentim-paharazana, ny anarana farany, izay ampiasain' izy ireo amin' izao fotoana izao. Atao hoe **Creeks** izy ireo dia amin' ny teny anglisy. Mipetraka indrindra any Oklahoma, any Alabama, any Georgia ary any Florida ny Moskôgy ankehitriny. Anisan' ny fianakaviam-piteny moskôgiana ny fitenin' izy ireo, izay atao hoe fiteny moskôgy. Ny Seminôla dia mpihavana akaiky amin' ny Moskôgy ary mampiasa ny fiteny moskôgy ihany koa.
Irôkoà (vahoaka)

Ny **Irôkoà** na **Irôkôy**, izay fantatra ihany koa amin' ny hoe **Firenena Dimy** na **Kantao Dimy** avy eo **Firenena Enina**, dia ahitana fivondronana vahoaka amerindiana any Amerika Avaratra izay mampiasa fiteny anisan' ny fianakaviam-piteny irôkôiana, izay misy fandaminana mitovy amin' ny kôfederasiôna. Anisan' izy ireo tokoa ny firenena dimy, avy eo enina, dia ny Môhaoka, ny Ôneiota, ny Ônôndaga, ny Seneka, ny Kaioga ary, taorian' ny taona 1722, ny Toskarôra, izay nonina tany avaratra amin' ny Fanjakan' i New York, any Etazonia, ary koa ny atsimon' ny farihy Ontario sy ny ony Saint Lawrence, any Kanada.

Miisa eo amin' ny 125&nbsp;000 ny Irôkoà ankehitriny ary monina amin' ny fizaràn-tany sy toeram-pitahirizana ao amin' ny faritanin' i Ontario (Kanada) sy ao amin' ny fanjakan' i New York ny ankamaroany. Ny hafa kosa mipetraka any Wisconsin sy any atsimo-andrefana amin' i Québec ary any Oklahoma.

Misy Irôkôà vitsy anisa amin' izao fotoana izao izay miteny ny iray amin' ny fiteny irôkôiana, anisan' izany ny mpiteny môhaoka eo amin' ny 1&nbsp;500 ao an-tanànan' i Kahnawake, ao atsimon' i Montréal. Ao amin' ny fizaran-tanin' ny Firenena Enina, any amin' ny faritanin' i Ontario dia laharam-pahamehana ao anatin' ny vondrom-piarahamonina nentim-paharazana ny fianarana fiteny. Fianakaviana maro no mbola manana mpikambana mahay fiteny maro. Toa ny fiteny ônôndaga sy ny fiteny môhaoka no fiteny be mpampiasa indrindra.
Partido Social Democrático (Brezila)

Ny  **Partido Social Democrático** (*Antoko Demokratika Sosialy*) (PSD) dia antoko politika breziliana afovoany naorina sy nisoratra anarana tamin'ny fomba ofisialy tamin'ny 2011. Tamin'ny Aprily 2025, nanana mpikambana 468.198 ny antoko, ka i , , ary  no be indrindra. Na dia eo aza ny maha-antoko Breziliana fahenina ambin'ny folo lehibe indrindra amin'ny maha-mpikambana azy, ny PSD dia manana loholona betsaka indrindra, solombavambahoaka federaly fahefatra indrindra, ben'ny tanàna be indrindra, ary mpanolotsainan'ny tanàna fahatelo be indrindra.

Ny antoko dia manambara ny tenany ho centrist.
General Girão

**Eliéser Girão Monteiro Filho** (*Fortaleza, 8 Mey 1955), fantatra ihany koa amin'ny hoe **Jeneraly Girão**, dia jeneraly brigadier misotro ronono ao amin'ny Tafika Breziliana ary mpanao politika mifandray amin'ny Antoko Liberaly (PL). Solombavambahoaka federaly ao amin'ny fanjakan'i  izy amin'izao fotoana izao.
Marcel van Hattem

**Marcel van Hattem** (*Dois Irmãos, 8 Novambra 1985) dia mpanao gazety Breziliana sady mpanao politika nikambana tamin'ny *Antoko Vaovao* - Partido Novo (NOVO). Manefa ny fe-potoam-piasany faharoa ho solombavambahoaka federaly ao  izy amin'izao fotoana izao.

Marcel Van Hattem dia taranaka alemà sy holandey ary mpanao gazety.

## Jereo koa
Bia Kicis

**Beatriz "Bia" Kicis Torrents de Sordi** (*Resende, 19 Septambra 1961) dia mpisolovava, mpikatroka, mpanao politika breziliana, miaraka amin'ny Antoko Liberaly (PL) ary solombavambahoaka federaly ao amin'ny Distrika Federaly amin'izao fotoana izao.
Mpampanoa lalàna efa misotro ronono ao amin'ny Distrika Federaly izy.

Miaraka amin'ny fomba fijery ara-politika mihetsiketsika, nanjary nalaza noho ny fahavitrihany tamin'ny olana toy ny latsa-bato sy ny hetsika "Sekoly tsy misy antoko" izy.
Voafidy ho solombavambahoaka federaly ho an'ny Distrika Federaly izy tamin'ny fifidianana 2018. Nofaritana ho mpanao politika elatra havanana izy ary akaiky an'i Jair Bolsonaro.

## Antoko
*Partido Liberal (2022-)
Melania Trump

**Melania Trump** (teraka *Melanija Knavs*; 26 Aprily 1970 tao Novo Mesto, SR , SFR ) dia modely Slovenian-Amerikana taloha. Amin'ny maha-vadin'i Donald Trump, filoha faha-45 sy faha-47 an'i , izy no Vadin'i Etazonia, toy ny tamin'ny fe-potoam-piasan'ny vadiny voalohany tamin'ny taona 2017 ka hatramin'ny 2021.
Farihy Erie

Ny **farihy Erie** no farihy fahefatra be valarana indrindra ao aminin' ny Farihy Lehibe dimy (anglisy: *Great Lakes*) any Amerika Avaratra ary ny farihy faha-11 lehibe indrindra eran-tany. Io no atsimo indrindra, ny marivo indrindra, ary ny kely hadiry indrindra amin' ny Farihy Lehibe ary izy no manana ny salam-paharetana fohy indrindra itoeran' ny rano ao aminy. Mahatratra 210 m ny toerana lalina indrindra amin' ny farihy Erie, ka io no hany Farihy Lehibe izay manana toerana lalina indrindra nefa ambonin' ny haabon' ny ranomasina.

Eo amin' ny sisin-tany iraisan' i Kanada sy i Etazonia ny farihy Erie izay faritan' ny faritany  kanadianan' i Ontario ao avaratra, indrindra ny saikinosy Ontario, ary ny faritra amerikana Michigan sy Ohio sy Pennsylvania ary New York eo amin' ny morony andrefana sy atsimo ary atsinanana. Ireo faritra ireo dia mizara ny velaran' ilay farihy amin' ny sisina an-drano. Ny tanàna lehibe indrindra eo amin' ilay farihy dia i Cleveland, izay ahitana ny tangoron-tanàna fahatelo lehibe indrindra amin' ny faritry ny Farihy Lehibe, aorian' i Greater Chicago sy i Metro Detroit. Tanàna lehibe hafa manamorona ny morontsiraka dia ahitana an' i Buffalo (ao amin' ny fanjakan' i New York), i Erie (ao amin' ny fanjakan' i Pennsylvania) ary i Toledo (ao amin' ny fanjakan' i Ohio).

Eo ambanin' ny farihy Huron no misy ny renirano Detroit izay mivarina ao amin' ny farihy Erie. Ny fivoahan-drano voajanahary lehibe indrindra avy ao amin' ilay farihy dia amin' ny alalan' ny renirano Niagara, izay mamokatra angovo ahazoan' i Kanada sy i Etazonia herinaratra rehefa manodina torbinina goavana eo akaikin' ny riandrano Niagara ao Lewiston (New York), sy ao Queenston (Ontario). Ny fivoahan-drano sasany dia amin' ny alalan' ny lakandrano Welland, izay ampahany amin' i Saint Lawrence Seaway, izay mampivily rano ho an' ny lalan' ny sambo avy any Port Colborne (Ontario) eo amin' ny farihy Erie, mankany amin' ny St. Catharines eo amin' ny farihy Ontario, misy elanelan-kaavo 99 m izany. Ny fahasalamana ara-tontolo iainan' ny farihy Erie dia miteraka fanahiana tsy an-kijanona nandritra ny am-polony taona maro, miaraka amin' ny olana toy ny fanjonoana tafahoatra, ny fandotoana, ny fihabetsahan' ny ahidrano sy ny sianôbakteria haingana, ary ny fivangongoan' ny otrikaina izay miteraka lohateny lehibe amin' ny gazety.

## Jereo koa

* Farihy Superior
* Farihy Michigan
* Farihy Huron
* Farihy Ontario
Farihy Superior

Ny **farihy Superior** dia farihy ao afovoan' i Amerika Avaratra, anisan' ny Farihy Lehibe dimy. Atao hoe **Lake Superior** izy amin' ny teny anglisy. Ny farihy Superior no avaratra indrindra sy ny andrefana indrindra ary ny amin' ny toerana avo indrindra amin' ny Farihy Lehibe dimy, ary mamakivaky ny sisin-tany manasaraka an' i Kanada sy i Etazonia miaraka amin' ny faritanin' i Ontario (Kanada) any avaratra sy atsinanana, ny fanjakan' i Minnesota (Etazonia) any andrefana ary ny fanjakan' i Michigan (Etazonia) sy ny fanjakan' i Wisconsin (Etazonia) any atsimo.

Io no farihy lehibe indrindra eran-tany amin' ny velarany ary farihy fahatelo lehibe indrindra amin' ny hadirin' ny ranomamy, izay ahitana ny 10&nbsp;% amin' ny ranomamy ao amin' ny renirano sy farihy rehetra eran-tany. Mivarina any amin' ny farihy Huron amin' ny alalan' ny renirano St. Marys ny ranony, avy eo amn' ny alalan' ny Farihy Lehibe any ambany hatrany amin' ny renirano St. Lawrence ary amin' ny farany any amin' ny Ranomasimbe Atlantika.

## Jereo koa

* Farihy Erie
* Farihy Michigan
* Farihy Huron
* Farihy Ontario
Farihy Michigan

Ny **farihy Michigan** dia iray amin' ny Farihy Lehibe dimy any Amerika Avaratra. Io no farihy faharoa lehibe indrindra amin' ny Farihy Lehibe amin' ny hadiriny ary fahatelo lehibe indrindra amin' ny velarany aorian' ny farihy Superior sy ny farihy Huron. Atao hoe **Lake Michigan** izy amin' ny teny anglisy. Io no hany iray amin' ny Farihy Lehibe ao anatin' ny fizaran-tanin' i Etazonia tanteraka, ny hafa dia ifampizarany amin' i Kanada.

Manamorona azy io, manomboka any andrefana ka hatrany atsinanana, ao amin' ny fanjakan' i Wisconsin, amin' ny fanjakan' i Illinois, amin' ny fanjakan' i Indiana ary amin' ny fanjakan' i Michigan. Somary kely kokoa noho ny fanjakan' i West Virginia ilay farihy. Izy io no nanome ny anarany ho an' ny fanjakana amerikanan' i Michigan.

## Jereo koa

* Farihy Erie
* Farihy Huron
* Farihy Ontario
* Farihy Superior
Okinawa (nosy)

y **Nosy Okinawa** dia archipelago ao amin'ny Ranomasimbe Pasifika izay an'ny Nosy Ryūokyū sy .
Ny nosy lehibe indrindra ao amin'ilay tarika dia ny nosy lehibe ao Okinawa: Okinawa Hentō.

Ny Archipelago dia eo anelanelan'ny nosy amami ny prefektery prefektery ka ny Nosy Sakishima 230 km miala.

## Jereo koa
* Japana
** Okinawa

## Tsiahy
Tserôky (vahoaka)

Ny **Tserôky** dia vahoaka amerindiana any Amerika Avaratra izay nonina tany atsinanana sy atsimo-atsinanan' i Etazonia talohan' ny namindrana azy ireo an-keriny tany amin' ny lembalemba Ozark. Amin' ny teny anglisy izy ireo dia atao hoe **Cherokee**. Tombanan' ny etnôlôjista fa eo amin' ny 5 ka hatramin' ny 7 tapitrisa ny taranaky ny Tserôky ankehitriny. Amin' izao fotoana izao, ny vondrom-piarahamonina lehibe dia ny Cherokee Nation sy ny United Keetoowah Band of Cherokee Indians any Oklahoma ary ny Eastern Band of Cherokee Indians any North Carolina. Hita any Georgia, any Alabama, any Arkansas, any Missouri, ary any Tennessee koa ny Tserôky. Ho an' ny sasany, ny fo ara-panahin' ny firenena rserôky dia ny Keetoowah Nighthawk Society.
F-4 Phantom

Ny **McDonnell F-4 Phantom II** dia mpanamory roa, samy manana ny fiaramanidina roa, ary ny sangan'asan'ny mpiady am-bava, novolavolain'ny orinasa *McDonnell Aircraft Corporation*.

Ny F-4 dia nanompo voalohany tamin'ny Navy (USN) tamin'ny taona 1960, saingy taty aoriana dia nanidina tamin'ny alàlan'ny Air Force (USAF) sy ny USAFS (USMC), izay nanorenany ny tenany ho toy ny fiaramanidina fiaramanidina efa niasa tamin'ny taona 1960

Nikasa ho mpihaza madio indrindra izy io tany am-boalohany, dia namboarina ho an'ny anjara hafa ihany koa nandritra ny fotoam-pivavahana, ho toy ny baomba mihaza na reconnaissance.

Ny F-4 dia nampiasaina tamin'ny fifandirana maro, ohatra, ny lafiny amerikanina ao amin'ny Ady Vietnam sy ny Ady Faharoa na ny Ady Israeliana na amin'ny lafiny israeliana ao amin'ny Afovoany Atsinanana. Na dia efa mihoatra ny 50 taona aza ny fiaramanidina ary notarihin'ny mpampiasa mpampiasa lehibe indrindra (toa an'i UsAF, ny RAF ary ny Luftwaffe Alemanina) tamin'ny 2013, mbola mijanona ao amin'ny fanompoana mavitrika any amin'ny firenena sasany.

## Sava lalana
Nanomboka tamin'ny 1961 ny famokarana andian-dahatsoratra Phantom II tamin'ny 1961 miaraka amin'ny F-4B (sidina voalohany tamin'ny 25 martsa 1961) ho an'ny Navy amerikanina ary ny US Marine Corps

## Ady Vietnam
Nanomboka tamin'ny taona 1965, nandray anjara tamin'ny Ady Vietnam i Phantom II.

## Ady Jom-Kippur

Tamin'ny 6 Oktobra 1973, ny fetim-pankasitrahana / fialantsasatry ny famerenam-behivavy / i Jom Kippur, Siria ary i Ejipta dia nanokatra ny ady Jom Kippur (Ady 4th Israeliana-arabo, na ady ara-arabo). Ny hery an'habakabaka israeliana sy ny fiaramanidina mpiady amoron-dranomasina dia niady tamin'ny Ejiptiana niaraka tamin'ny Ejiptiana niaraka tamin'ny rafitra rocks finday, izay voarakitra manodidina ny tifitra 85 (anisan'izany ny 50 Phantoms) tamin'ny andro fahadimy tamin'ny ady. Na izany aza, ny Israelita dia nahomby tamin'ny lafiny roa; Nifarana tamin'ny volana Oktobra ny ady.

## fampiasana ivelan'ny USA
*  46 F-4E
*  - 24 F-4E
* 
** 10 F-4E
** 175 F-4F  
** 88 RF-4E
*  121 F-4E sy 35 RF-4E
*  32 F-4D, 177 F-4E ary 16 RF-4E
*  274 F-4E sy 12 RF-4E
*  140 F-4EJ sy 27 RF-4E-J
*  40 F-4C sy 18 RF-4C
*  27 RF-4C, 92 F-4D, 103 F-4E
Taorian'ny 55 taona dia nanala ny 7 jona 2024 ny F-4.
*  233 F-4E sy 54 RF-4E
Ny Tiorka F-4 dia nijanona ho nampiasaina ary tokony hanidina farafaharatsiny hatramin'ny 2030.
* 
** Royal Air Force 15 F-4J (UK) ary 116 F-4M
** Royal Navy 52 F-4K

## Jereo koa
*F-15 Eagle McDonnell Douglas
*F-22 Raptor
*Saab JAS 39 Gripen
*Aermacchi M-346
*F-14 Tomcat
*Eurofighter Typhoon
*Aermacchi M-346
Farihy Huron

Ny **farihy Huron** dia iray amin' ny Farihy Lehibe dimy any Amerika Avaratra. Atao hoe **Lake Huron** izy amin' ny teny anglisy. Izy io dia manasaraka ny fanjakan' i Michigan amin' ny faritany kanadianan' i Ontario. Ny anaran' ilay farihy dia avy amin' ny mpikaroka frantsay tany am-boalohany izay nanome anarana azy io ho fanomezam-boninahitra ny vahoaka teratany fantatr' izy ireo amin' ny anarana hoe *Huron* (izany hoe ny Oendata) monina ao amin' ilay faritra.

Amin' ny lafiny hidrôlôjika, ny farihy Huron no ilany atsinanan' ny farihy Michigan-Huron, izay manana ny vekarana dia mitovy amin' ny farihy Michigan, izay mifandray aminy ao amin' ny andilan-dranon' i Mackinac izay manana sakany 8 km sy halalina 37 m. Ny farihy Michigan-Huron no farihin-dranomamy be velarana indrindra eto an-tany.

Ny helodrano Georgian, izay ilany atsinanana indrindra amin' ny farihy Huron, voafaritry ny saikinosy Bruce sy ny nosy Manitoulin, dia ao anatin' i Kanada manontolo; eo amin' ny morony no ahitana ny dia ny valan-javaboary Algonquin Provincial Park. Ny helodrano Saginaw, izay ampahany atsimo-andrefana, dia ao Etazonia manontolo.

## Jereo koa

* Farihy Erie
* Farihy Michigan
* Farihy Ontario
* Farihy Superior
Taquaringa

I **Taquaritinga** dia kaominina ao , ao amin'i  .

## Jeografia
. Ny isam-ponina dia 56.645.
Ny halavirana mankany an-drenivohitra (São Paulo): 333 km
Augusto Nunes

**Augusto Nunes Da Silva** (*Taquaringa, 25 Septambra 1949) dia mpanao gazety breziliana brazer sy mpanoratra, mpanoratra ary mpaneho hevitra. Anisan'ireo fiasa hafa, izy dia nanao ny mpanao gazety ho an'ny magazine *Veja*, talen'ny fanoratana ny vavahadin-tserasera R7 sy ny mpampiantrano ny vaovao an-tsoratra. Niasa tamin'ny tovolahy tanora izy ho mpaneho hevitra momba ny programa *OS Pingos Nos* ary ny fampitaovana mivantana.
Androany dia manao kolikoly ho an'ny *Revista Oeste* izy, ary ny famoahana azy koa izay misy ny Birao Mpanatontosa.
Fantatra fa iray amin'ireo mpitondra tenin'ny mpandika lalàna momba ny nentin-drazana ao amin'ny firenena ankehitriny.
Lisitry ny mpihira malagasy

Inty ny lisitry ny mpihira malagasy.

### A - B - C

* Abel Ratsimba
* Aloma
* Andry Rakotozandry
* Apost

* Bessa
* Bodo

### D - E - F

* Dady Love
* Dama
* Denise
* Din Rotsaka

* Eusébia Fatoma

* Fenoamby

### G - H - I

* Hanta
* Hantatiana
* Henri Ratsimbazafy

### J - K - L

* Jaojoby
* Jean Emilien
* Jhaela

### M - N - O

* Mahaleo (tarika)
* Mamy Ralaivita
* Mara Carson
* Mily Clément

* Nisha Gaëlle Iarijhon
* Njakatiana

### P - Q - R

* Poopy

* Rah-Ckiky
* Rossy

### S - T - U

* Stephanie Bachra

### V - X - Y - Z

* Vaovy
* Voahangy

## Jereo koa

* Mozika malagasy
* Mpanakanto malagasy
Farihy Ontario

Ny **farihy Ontario** dia iray amin' ny Farihy Lehibe dimy any Amerika Avaratra. Voafaritry ny faritanin' i Ontario any Kanada, ao avaratra sy ao andrefana ary ao atsimo-andrefana izy, ary voafaritry ny fanjakan' i New York ao atsimo sy atsinanana any Etazonia. Atao hoe **Lake Ontario** izy amin' ny teny anglisy fa **Lac Ontario** kosa amin' ny teny frantsay. Eo afovoan' ilay farihy ny sisin-tany manasaraka an' i Kanada sy i Etazonia. Ny tanàn-dehibe ao amin' ny lafiny kanadiana dia i Kingston, i Mississauga, i Toronto, i Hamilton, ary i St. Catharines. I Rochester sy i Watertown no tanàn-dehibe ao amin' ny lafiny amerikana.

Ny farihy Ontario, izay laharana farany ao amin' ny rojon' ny Farihy Lehibe, dia fivoahan' ny rano mankany amin' ny Ranomasimbe Atlantika amin' ny alalan' ny ony Saint Lawrence, ka mamorona ny tendro farany andrefana amin' ny lalan-dranomasin' i Saint Lawrence. Ny reniranon' i Niagara avy any amin' ny farihy Erie no sakelidranony lehibe. Mandrindra ny haavon' ny rano amin' ilay farihy ny tohodrano Long Sault sy ny tohodrano Moses-Saunders izay fakana angovo.

## Jereo koa

* Farihy Erie
* Farihy Michigan
* Farihy Huron
* Farihy Superior
Débora Rodrigues

**Débora Rodrigues dos Santos** (teraka: Irecê, 20 Septambra 1985), fantatra ihany koa amin'ny anarana hoe *Débora do Batom* (malagasy: *Debora amin'ny lokomena*), dia Breziliana mpanao volo izay nahazo laza noho ny fandraisany anjara tamin'ny fanafihana tamin'ny 8 Janoary 2023 tao Brasília, 
rehefa nandoko ny andian-teny hoe *Resy ianao ry adala*, miaraka amin'ny lokomena amin'ny sarivongana *a Justiça*,

Ny hetsika, izay nitranga nandritra ny fihetsiketsehana demokratika nanohitra ny voka-pifidianana filoham-pirenena Lulao da Silva tamin'ny 2022, dia nitarika ny fisamborana azy sy ny fitsarana izay niadian-kevitra be tany  sy tany ivelany.

Voaheloka higadra 14 taona i Débora noho ny heloka dimy, anisan’izany ny fikasana fanonganam-panjakana sy fandotoana tranobe iray voatanisa. Niteraka adihevitra momba ny fanamelohana, ny rariny, ary ny fifanolanana ara-politika ao amin'ny firenena ny tantarany.