Caelifera

Ny ***Caelifera*** dia zana-pilaharana ao amin' ny Insecta mpihinana zavamaniry ao amin' ny filaharana *[[Orthoptera]]*. Ny ankamaroan' ny karazana ao aminy dia antsoina amin' ny teny malagasy hoe **valala** (nefa tsy ireo ihany no atao hoe "valala", satria misy amin' ny karazana ao amin' ny *[[Ensifera]]* koa ny antsoina amin' io anarana io). 

Ny karazana sasany dia heverina ho bibikely mpanimba; indrindra fa ny valala dia mety hiteraka fahasimban' ny fambolena tena lehibe aty Afrika, any Azia, ary indraindray aza any Eorôpa Atsimo. Misy valala any Amerika Ekoatôrialy manana endrika mitovy amin' ny an' ny valala mpifidrafidra, saingy tsy miteraka fahapotehana be any.

Arakaraka ny habeny dia misy zafim-pilaharana roa ao anatin' ny zana-pilaharana *Caelifera*:

* ny *[[Acrididea]]* (valala)
* ny *[[Tridactylidea]]* (tsy valala)

## Fanasokajiana

Ny *Caelifera* dia ahitana vondron-karazana 2&nbsp;400 eo ho eo sy karazanya 12&nbsp;000 eo ho eo fantatra. Karazana maro izay mbola tsy voafariparitra no heverina fa mety mbola misy, indrindra any amin' ny ala trôpikaly. Ny *Caelifera* dia hita indrindra any amin' ny faritra trôpikaly (toy ny ankamaroan' ny *[[Orthoptera]]*) fa vitsy kokoa ny any amin' ny faritra manana toetany antonony.

Mizara ho zafim-pilaharana roa ny *Caelifera,* dia iny *[[Tridactylidea]]* sy ny *[[Acrididea]]*. Ity farany ity dia avy amin' ny loharano tranainy, toy ny Imms, izay nametraka ny "valala fohy tandroka" sy ny valala hafa ao amin' ny ambaratongan' ny fianakaviana (*[[Acrididae]]*).
### Ny ''Acrididea''

Ny karazana ao amin' ny *[[Acrididea]]* fohy ringotra. Zafim-pilaharana ny *Acrididea,* izay ahitana ny ankabeazan' ny karazana ao amin' ny zana-pilaharana *[[Caelifera]]*. Ny fandalinana ny *Acrididea* dia antsoina hoe akridôlôjia.

Indreto ny fianakaviambe sy ny fianakaviana ao amin' ny *[[Acrididea]]*: 

* *Tetrigoidea* Serville, 1838
** *Tetrigidae* Rambur, 1838

* *Acridomorpha* 
** *[[Acridoidea]]* MacLeay, 1821
** *Eumastacoidea* Burr, 1899
** *Locustopsoidea* Handlirsch, 1906 (lany tamingana)
** *Pneumoroidea* Blanchard, 1845
** *Proscopioidea* Serville, 1838
** *Pyrgomorphoidea* B. von Wattenwyl, 1882
** *Tanaoceroidea* Rehn, 1948
** *Trigonopterygoidea* Walker, 1870

### Ny ''Tridactylidea''

Manana fianakaviambe tokana mbola velona *Tridactyloidea* ny zafim-pilaharana *[[Tridactylidea]]*. Indreto ny fianakaviambe sy ny fianakaviana ao amin' ny *Tridactylidea*:

* *Dzhajloutshelloidea* Gorochov, 1994 (lany tamingana)
** *Dzhajloutshellidae* Gorochov, 1994 (lany tamingana)
** *Regiatidae* Gorochov, 1995 (lany tamingana)

* *Tridactyloidea* Brullé, 1835
** *Cylindrachetidae* Giglio-Tos, 1914
** *Ripipterygidae* Ander, 1939
** *Tridactylidae* Brullé, 1835

## Fiantraika ny ara-toekarena

Karazana maro, indrindra ao amin' ny *[[Acridoidea]]*, no bibikely tena mpanilba fambolena, saingy tsy valala afaka miova toetra ka mirongatra ho lasa mpandeha amin' andiany avokoa izy ireo. Ohatra amin' ny valala mpanimba voly izay tsy afaka mandeha amin' andiany ny valala senegaly (*Oedaleus senegalensis*) sy ny karazana sasany ao amin' ny *Pyrgomorphidae*, indrindra fa ny *Zonocerus variegatus*.

## Jereo koa

* *[[Ensifera]]*
* Valala