Biblical Relations between Israel and Madagascar

Ny boky "***Biblical Relations between Israel and Madagascar***", izay azo adika amin' ny hoe "**Fifandraisana ara-Baiboly eo amin' i Israely sy i Madagasikara**", dia tsangan-kevitra nosoratana sy notohan' i Ndriana Rabarioelina, teôlôjiana malagasy, tamin' ny taona 2010, ka nahazoany ny diplôma *PhD in Theology* tao amin' ny Saint Alcuin House Theological Seminary, tany Etazonia. Ity asasoratra fikarohana ity, izay misy 458 pejy, dia mandalina ny fifandraisana ara-Baiboly eo amin' ny tantaran' i Israely sy ny tantaran' i Madagasikara, izay anohanany indrindra fa manam-piaviana jiosy sy israelita ny Malagasy. Mihevitra koa ny mpanoratra fa avy amin' ny teny hebreo taloha ny teny malagasy ary ny kolontsaina malagasy dia nnamaka tao amin' ny kolontsaina jiosy fahiny, ary nisy onjam-pifindra-monina jiosy maro teo amin' ny tantaran' i Madagasikara.

Miaro vina ara-pôlitika sy ara-tsôsialy ihany koa Rabarioelina izay manandratra ny fanovana an' i Madagasikara ho fanjakana teôkratika sy entina mpanjaka, mifototra amin' ny soatoavina kristianina sy malagasy nentim-paharazana, ary miala amin' ny rafitra repoblikana nolovaina tamin' ny fanjanahantany.

## Lohahevitra

### Teto Madagasikara no nisy ny saha Edena
Misy fitantarana tohanany milaza fa tao Imerina eto Madagasikara no nisy ny saha Edena, ary misy renirano ao Mananjary lazainy fa i Pisôna izay resahina ao amin' ny Baiboly (Genesisy 2:10-12) ary teto Madagasikara no namoronana ny olmbelona voalohany.

### Teto Madagasikara no nanamboarana ny Sambofiaran' i Nôa
Nampidiriny ny hevitra hoe namboarina teto Madagasikara avy eo nandao ny nosy tamin' ny fotoan' ny Safodrano ny sambofiaran' i Nôa ary tonga tany amin' ny tendrombohitra Ararata ilay sambofiara taorian' ny Safodrano, araka ny voalazan' ny Baiboly (Genesisy 6-9).

### Teto Madagasikara no nisy an' i Ôfira resahina ao amin' ny Baiboly
Ny mpanoratra dia mikaroka ny mety hisian' ny fifandraisan' i Madagasikara amin' ny toerana resahina ao amin' ny Baiboly toa an' i Ôfira, izay nolazainy fa niavian' ny andramena hanamboarana ny Tempolin' i Sôlômôna.

### Avy amin' ny teny hebreo ny teny malagasy
Milaza i Ndriana Rabarioelina fa manana fototra lalina ao amin' ny teny hebreo taloha ny teny malagasy, ka izany dia itonga hatrany amin' ny filazana fa teny hebreo ny teny malagasy. Izao koa no anisan' ny hevitra tohanany: avy amin' ny kolontsaina jiosy ny kolontsaina malagasy, ary nisy ny fifindrà-monina jiosy nankaty Madagasikara.

### Manam-piaviana israelita ny Malagasy
I Ndriana Rabarioelina dia manohana ny hevitra izay niely be teto Madagasikara nandritra ny taonjato maro, fa taranaka jiosy na hebreo ny Malagasy, na ny ampahany be amin' izy ireo, izay mety ho avy amin' ny iray amin' ny foko folon' i Israely very. Nampahatsiahy fitantarana avy eto an-toerana momba ny fisian' ny Israelita nifindra monina teto amin' ny Nosy izy.

Miantehitra amina zavatra maromaro izy hanohanana io fanambaràna io. Asongadiny ny fitovizan' ny fomba amam-panao malagasy sasany (toy ny famorana, ny fitsipika momba ny sakafo na ny fombafomba fandevenana) sy ny an' ny jodaisma. Misy amin' ny lahateniny no milaza fa ho "vahoaka voafidy" ny Malagasy, amin' ny heviny ara-Baiboly.

### Fanjaka-mpanjaka teôkratika sy kristôkratika i Madagasikara
Anisan' ny tohanan' i Ndriana Rabarioelina koa ny tokony hahatonga an' i Madagasikara ho fanjakana teôkratika sy kristôkratika, sady hiverenana amin' ny fanjaka-mpanjaka manandratra indray ny rafitra ara-piarahamonina sy ara-pôlitika mankato an' Andriamanitra sy manaja ny soatoavina malagasy, ary ny fandravana ny rafitra repoblikana napetraky ny mpanjanantany tandrefana. Tsy mijanona ho tsangan-kevitra fotsiny ny famerenana ny fitondra-mpanjaka fa raha andriana na printsy fotsiny i Ndriana Rabarioelina tany am-panombohana dia narahiny fanambaràna ho Mpanjaka izany.  

## Ny porofo arosony
Ny porofo izay aroson' ny mpanoratra dia porofo izay mitaky porofo hafa hanohanana azy.

### Porofo ara-kolontsaina sy ara-piteny
Asongadin' i Ndriana Rabarioelina ny fitoviana misy eo amin' ny fomba amam-panao malagasy (toy ny lamban' ny mpanjaka merina sy ny akanjo levitika voalaza ao amin' ny Midrash) sy ny fomban-drazana hebreo. Resahiny ny fifandraisan’ ny teny hebreo sy ny teny merina fahiny.

### Israelita ny firazanan' ny andriana merina
Nambaran' i Ndriana Rabarioelina fa ny andriana merina dia avy amin' ny fifindra-monina israelita fahiny izay tonga teto Madagasikara namakivaky an’ i Azia taorian' ny sesitany nataon' i Nebokadnezara. Ny Antemoro, foko malagasy iray hafa, dia lazainy fa i Mosesy no razambeny.

### Tokony haverina ny Fanjakan' i Madagasikara
Ankoatra ny famakafakana ara-tantara sy ara-teôlôjia dia milaza ny fiverenana amin' ny fanjakana teôkratika sy kristôkratika eto Madagasikara ny sanganasan' i Ndriana Rabarioelina, amin' ny famerenana amin' ny laoniny ny fanjakan' ny mpanjaka sy ny rafitra ara-piarahamonina sy ara-pôlitikan' ny andriana merina taloha, ary ny fanafoanana ny repoblika.

Tsara ho marihina fa ireo hevitra momba ny fiaviana jiosy na israelitan' ny Malagasy ireo dia miorim-paka lalina eto Madagasikara ary mbola misy fiantraikany amin' ny hetsika ara-pivavahana sy amin' ny maha-izy ny tena, izay nahatonga vondrom-piarahamonina niova finoana ho amin' ny jodaisma mba hitady ny hiverenana amin' ny fototra niaviana.

## Jereo koa

* *[[The King and High Priest Andriantompokoindrindra]]*
* *[[The New Kingdom of Madagascar]]*
* *[[Madagascar in the Last Vestiges of the Birthplace of Humanity]]*

* Momba ny Jiosy sy i Israely
** Semita - Hamita - Jafetita
** Fiteny hebreo - Fiteny semitika
** Jodaisma

* Momba an' i Madagasikara sy ny Malagasy
** Fanjakan' i Madagasikara - Tantaran' i Madagasikara - Fiteny malagasy - Fiteny malaiô-pôlineziana - Andriana - Banto (vahoaka)

* Momba ny olona sy ny zavatra resahina ao amin' ny Baiboly
** Ôfira - Sambofiaran' i Nôa - Mosesy - Edena - Foko folo verin' i Israely - Adama sy Eva

* Lohahevitra manodidina ny hetsika jiosy sy israelita ankehitriny
** Jiosy malagasy - Ratefy Tolotra - Tudor Parfitt
** Hebreo israelita mainty - Hebreo israelita afrikanan' i Jerosalema - One West Camp - Subbotniki
** Bnei Menashe - Beta Israely - Samaritana
** Raelisma

* Karazana fitondram-panjakana
** Repoblika - Demôkrasia - Mônarsia - Teôkrasia

## Rohy ivelany
*"Prince Dr. Ndriana Rabarioelina", *stalcuinhouseseminary.academia.edu*

## Loharano sy fanamarihana