Filazantsara sinôptika

**Filazantsara sinôptika** na **Evanjely sinôptika** na **Vaovao Mahafaly** **sinôptika** no ilazana ny filazantsara na evanjely telo voalohany ao amin' ny Baiboly kristiana, dia ny *[[Filazantsara araka an' i Matio]]* sy ny *[[Filazantsara araka an' i Marka]]* ary ny *[[Filazantsara araka an' i Lioka]]*. Atao hoe sinôptika izy ireo satria maneho amin' ny fomba mitovy amin' ny ankapobeny ny fiainana sy ny fampianaran' i Jesoa Kristy.

## Fiforonan-teny
Ny teny hoe *sinôptika* dia avy amin' ny teny grika hoe *συνοψις* (*synopsis / sunopsis*) izay azo sarahana roa, *συν-* (midika hoe "miaraka") sy -*οψις* (midika hoe "fahitana"). Ny hoe *synopsis* izany dia azo adika ara-bakiteny hoe "fitoviam-pahitana" na "fitoviam-pijery". Ny hoe *sinôptika* (avy amin' ny teny grika hoe *συνοπτικός* / *synoptikos*) dia azo adika hoe "manao indray mijery", na "mitovy fijery" satria azo atao mifanila ireo asa soratra telo ireo hanehoana ny fifanahafany.

## Fampitahana ny Filazantsara sinôptika
Misy fitoviany maro ireo filazantsara ireo. Na dia izany aza dia samy manana ny mampiavaka azy tsirairay ihany koa izy ireo.

### Fitovianan' ny Filazantsara sinôptika
Ny fitoviana ao amin' ny Filazantsara sinôptika telo dia mety ho an' izy telo miaraka na ho an' ny tsiroaroa fotsiny.  

#### Fitovian' ny Filazantsara telo
Izao avy ny sasantsasany amin' ny fitoviana hita:
* ny amin' i Joany mpanao batisa (Mat. 3.1-12 // Mar. 1.1-8 // Lio. 3.1-18);
* ny nanaovam-batisa an' i Jesoa  (Mat. 3.13-17 // Mar. 1.9-11 // Lio. 3.21-22);
* ny nakan' ny devoly fanahy an' i Jesoa  (Mat. 4.1-6 // Mar. 1.12-13 // Lio. 4.1-18);
* ny nankanesan' i Jesoa tany Galilea (Mat.4.12-17 // Mar. 1.14-15 // Lio. 4.14,15,31)
* ireo mpianatr' i Jesoa voalohany  (Mat. 4.18-22 // Mar. 1.16-20 // Lio. 5. 1-11);
* ny tsy finoan' ny mpiray tanàna amin' i Jesoa azy  (Mat. 13.54-58 // Mar. 6.1-6 // Lio. 4.14-30);
* ny nanasitranana ny rafozam-bavin' i Petera  (Mat. 8.14-17 // Mar. 1.28-34 // Lio. 4.38-41);
* ny namoahan' i Jesoa ireo demonia maro tany Gadara (Mat. 8.28-34 // Mar. 5.1-20 // Lio. 8.26-39);
* ny nanasitranan' i Jesoa ilay lehilahy malemy sy ilay lehilahy boka (Mat. 9.1-8 // Mar. 2.1-12 // Lio. 5.17-26);
* ny fitaomana an' i Matio mpamory hetra (Mat. 9.9-17 // Mar. 2.13-22 // Lio. 5.27-39); 
* ny niantsoana ny Apôstôly roa ambin' ny folo sy ny iraka nampanaovina azy (Mat. 9.35-38 // 10; Mar. 3.13-19; 6.7-13 // Lio. 6.12-16; 9.1-6)
* ny amin' ny divay vaovao atao anaty fitehirizana efa tonta  (Mat. 9.14-17 // Mar. 2.21-22 // Lio. 5.33-39);
* ny fanasitranana ilay olona boka  (Mat. 8.1-4 // Mar. 1.40-45 // Lio. 5.12-16);
* ny amin' i Belizaboba (Mat. 12.22-32 // Mar. 3.20-30 // Lio. 11.14-23);
* ny fanoharana ny amin' ny fandrobana ny tranona lehilahy matanjaka iray (Mat. 12.29 // Mar. 3.27 // Lio. 11.21,22),
* ny fahotana amin' ny Fanahy Masina (Mat. 12.31-32 // Mar. 3.28-29 // Lio. 12.10); 
* ireo tena havan' i Jesoa (Mat. 12.22-50 // Mar. 3.20-35 // Lio. 8.19-21; 11.14-26);
* ny amin' ny mpamafy (Mat. 13.3-9 // Mar. 4.3-9 // Lio. 8.5-8);
* ny aviavy tsy namoa (mat. 24.32-36 // mar. 13.28-32 // Lio. 21.29-33);
* ny fanaovan-jiro ao ambany vata famarana;
* ny amin' ny tsimparifary;
* ny nampitsaharan' i Jesoa  ny rivo-mahery  (Mat. 8.23-27 // Mar. 4.35-41 // Lio. 8.22-25);
* ny zanakavavin' i Jairo,  ny nanasitranana ilay vehivavy mivoa-dra  (Mat. 9.18-30 // Mar. 5.21-43 // Lio. 3.40-56);
* ny namokisana olona dimy arivo;
* ny fiekem-pinoan' i Petera;
* ny fiovan-tarehy (Mat. 17.1-8 // Mar. 9.2-8 // Lio. 9.28-36)
* ilay zazalahy misy demonia;
* ny amin' ireo zazakely (Mat. 19.13-15 // Mar. 10.13-16 // Lio. 18.15-17);
* ilay lehilahy mpanankarena mbola tanora (Mat. 19.16-21 // Mar. 10.17-22 // Lio. 18.18-23);
* ny fanambaran' i Jesoa ny amin' ny hahafatesany;
* ireo lehilahy jamba teo akaikin' i Jerikô (Mat. 20.29-33 // Mar. 10.46-52 // Lio. 18.35-43);
* ny fitsenana an' i Jesoa tamin' ny sampan-kazo (Mat. 21.1-810 // Mar. 11.1-11 // Lio. 19.28-38 // Jao. 12.12-16);
* ny fandroahana ireo mpivarotra tao an-tempoly  (Mat. 21.12-17 // Mar. 11.11'15-17 // Lio. 19.45-46 // Jao. 2.14-16);
* "Omeo an' i Kaisara izay an' i Kaisara" (Mat. 22.15-22 // Mar. 12.13-17 // Lio. 20.20-26);
* ny ozona nataony an' ireo fariseo sy mpanoradalàna (Mat. 23.13-32 // Lio. 11.39-48 ' 52);
* ny fitsanganan' ny maty ho velona (Mat. 22.23-33 // Mar. 12.18-27 // Lio. 20.27-40);
* ny amin' ny andro farany;
* ny handrodanana ny Tempoly (Mat. 24.1-3 // mar. 13. 1-4 // Lio. 21.5-7);
* ny hamadihan' ny mpianany iray an' i Jesoa (Mat. 26.20-25 // Mar. 14.17-21 // Lio. 22.14 ' 21-23 // Jao. 13.21-30);
* ny fiaraha-misakafo farany (Mat. 26.26-29// Mar. 14.22-25// Lio. 22.19-30), 
* ny fiaretan' i Jesoa,
* ny nanomboana azy
* nandevenana azy;
* ny fasana foana sy ny fitsanganany ho velona;
* ny fanirahana hampiely ny fampianarany.

#### Fitovian' ny Filazantsaran' i Matio sy ny Filazantsaran' i Lioka
Misy koa ireo andinin-tsoratra itovian' ny Filazantsaran' i Matio sy ny an' i Lioka nefa tsy hita na tsy voateny firy ao amin' ny Filazantsaran' i Marka. Ireto avy izany:
* ny toriteny nataon' i Joany mpanao batisa (Mat. 3.1-12 // Mar. 1.1-8 // Lio. 3.1-18);
* ireo fahasambarana (Mat. 5.1-11 // Lio. 6.20-23) 
* ny mpanompon' ny mpifehy miaramila ();
* ny fanasitranana ny zanak' ilay miaramila (Mat. 8.5-13 // Lio. 7.1-10)
* "Aza mitsara mba tsy ho tsaraina" (Mat. 7.1-5 // Lio. 6.37-42)
* ny lalana tery (Mat. 7.13-14 // Lio. 13.24)
* ny hafatra avy amin' i Joany mpanao batisa (Mat. .- // Lio. .-);
* ny ozona nahazo ireo tanàna tsy mibebaka (Mat. 11.20-24 // Lio. 10.13-15);
* ny fisaoran' i Jesoa ny Rainy (Mat. 11.25-27 // Lio. 10.21-22);
* ny fiverenan' ilay fanahy maloto (Mat. .- // Lio. .-);
* ny fanoharana ny amin' ny masirasira (Mat. 13.33 // Lio. 13.20-21);
* ny fanoharana ny amin' ny ondry very (Mat. 18.12-14 // Lio. 15.3-7);
* ny fanoharana ny amin' ny fanasana lehibe (Mat. .- // Lio. .-);
* ny fanitsiana ny rahalahy nanota tamin' ny tena (Mat. 18.15-18 // Lio. 17.3)
* ny fanoharana ny amin' ny talenta (Mat. 26.14-30 // Lio. 19.12-27);
* ny fanoharana ny amin' ny mpanompo mahatoky (Mat. 24.45-51 // Lio. 12.42-46);
* ny fitomanian' i Jesoa an' i Jerosalema (Mat. 23.37-39 // Lio. 13.34-35).
* ny fanoharana ny amin' ny virijiny folo (Mat. 25.1-13 // Lio. 12.25-38)

### Ny fahasamihafany
Misy ny andalan-tsoratra hita ao amin' ny filazantsara iray manokana fa tsy hita amin' ny filazantsara roa hafa. 

#### Ny perikôpan' ny Filazantsaran' i Matio manokana
Ireto ireo perikôpa an' i Matio manokana fa tsy hita na ao amin' i Marka na ao amin' i Lioka:
* ny fanoharana ny amin' ilay voambary sy ny tsimparifary;
* ny fanoharana ny amin' ilay harena miafina;
* ny fanoharana ny amin' ilay vatosoa;
* ny fanoharana ny amin' ny harato tarihina;
* ny fanoharana ny amin' ny mpanompo tsy mahay mamela heloka;
* ny fanoharana ny amin' ny mpiasa tanim-boaloboka;
* ny fanoharana ny amin' ilay lehilahy nanana zanaka roa lahy;
* ny fanoharana ny amin' ireo virijiny folo.

#### Ny perikôpan 'ny Filazantsaran' i Lioka manokana
Ireto ireo perikôpa an' i Lioka manokana fa tsy hita na ao amin' i Matio na ao amin' i Lioka:
* ny fanoharana ny amin' ilay Samaritana tsara fanahy;
* ny fanoharana ny amin' ilay vola very;
* ny fanoharana ny amin' ilay zanaka adala;
* ny fanoharana ny amin' ilay mpitsara tsy marina sy ilay vehivavy mpitondratena;
* ny fanoharana ny amin' ilay fariseo sy mpamory hetra.

## Jereo koa
* Filazantsara araka an' i Lioka
* Filazantsara araka an' i Marka
* Filazantsara araka an' i Matio
*Filazantsara araka an' i Joany