open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Borocera cajani

Ny ***Borocera cajani*** dia karazana lolon-dandy  mamokatra landy izay tsy hita raha tsy eto Madagasikara. Matetika izy io no afangaro amin' ny *[[Borocera madagascariensis]]* izay mitovitovy aminy, izay samy fantatra amin' ny teny malagasy hoe **landibe**. Na izany aza, ny *B. cajani* no karazana mpamokatra landy ao afovoan-tany eto Madagasikara, fa ny *B. madagascariensis* kosa no any amin' ny faritra amorontsiraka. Miparitaka manerana ny ala tapia any amin' ny faritra afovoan' i Madagasikara ny landibe, anisan' izany ny faritr' Imamo sy ny tangoron-tendrombohitr' Itremo, ny Valan-javaboarim-pirenena Isalo, ary ny Col des Tapia. Manidina mandritra ny ao anaty ala tapia izy ireo. Ny *B. cajani* dia mamokatra karazana landidia izay angonin' ny teratany malagasy any amin' ny faritra afovoan' i Madagasikara efa an-jatony taona maro. Ny famokarana landy sy ny fanenomana dia ataon' ny vahoaka any amin' ny faritra samihafa. Foibem-pamokarana landy avy amin' ny landibe dia ao amin' ny tanànan' i Sahatsiho Ambohimanjaka, ao amin' ny faritra afovoan' i Madagasikara. Ny landy avy amin' ny landibe dia matevina kokoa noho ny an' ny samoina mahazatra atao hoe *[[Bombyx mori]]*.

## Jereo koa

* Landy
* Landibe
Landibe

Ny **landibe** dia karazana bibikely mamokatra landy izay tsy hita raha tsy eto Madagasikara. Roa ny karazana antsoina amin' io anarana io, dia ny ***Borocera cajani***, izay hita any afovoan-tanin' i Madagasikara, sy ny ***Borocera madagascariensis***, izay hita any amorontsiraka.

## Jereo koa

* *[[Borocera cajani]]*
* *[[Borocera madagascariensis]]*
* *[[Bombyx mori]]*
* Mondry
Chur

**Chur** dia tanàna ao amin'ny kanton'i Grisons (Graubünden) ao  izay misy mponina 38 949. Chur dia eo amin'ny Alpine Rhin ary toerana misy ny diosezy Chur.

## Jerea koa
**Soisa
*Lisitra ny tanàna any Soisa
Zazahova

Ny **zazahova** dia hova na andriana tao Imerina izay very fahafahana noho ny heloka nataony na ny trosa tsy voaloany, na lasa babo tamin' ny ady an-trano maro fahizay ka tonga andevon' ny mpanjaka. Tsy nantsoina hoe *andevo* izy na dia mitovitovy sata tamin' ny andevo ihany.

## Jereo koa

* Andriana
* Hova
* Mainty
* Andevo
Saksôna (vahoaka)

Ny **Saksôna** dia vahoaka jermanika, mifandray ara-piteny amin' ny sampana andrefana. Ilay Grika atao hoe Ptôlemeôsy no niresaka azy ireo voalohany teo amin' ny sarintany *Germania Magna* tamin' ny taonjato faha-2 taor JK. Napetrany tany atsimo-andrefan' i Jutland ny tanin' izy ireo, izay mifanitsy amin' i Holstein ankehitriny, izay toa niitatra nankany atsimo sy andrefana.

Heverina ho lany andro izao ny hevitra momba ny fanandevozana tsikelikely ny faritra avaratr'i Alemaina avy any amin'ny faritra amorontsiraka. Ny loharanom-baovao manan-danja indrindra mitatitra momba ireo tanàna tany am-boalohany ireo dia misalasala mafy amin'io lafiny io. Ankoatra izany, dia ninoan’ny maro fa nanitatra ny faritaniny hatrany amin’ny Reniranon’i Unstrut ny Sachsen taorian’ny fandresen’ny Frankisma ny Fanjakana Thuringiana (tokony ho 531). Heverina ho tsy azo inoana ihany koa izany raha mifototra amin'ny fahalalana ankehitriny.

Araka ny voalazan'i Elmar Seebold, tamin'ny taonjato faha-3, dia nifindra nianatsimo avy tao amin'ny faritanin'ny Angles ireo mpanjanaka (izay niantso ny tenany hoe *Saxons* taorian'ny fiadiany). Nihaona tamin'ny olona teo an-toerana izy ireo, izay tsy nitovy tamin'ny fiteniny. Nandresy ireo mpanjanaka ary nanitatra ny faritaniny.

Ny sisin-tany atsinanan'ny faritanin'i Saxon tatỳ aoriana dia azo inoana fa nanaraka ny Tendrombohitra Harz nandritra ny fotoana ela. Any amin'ny faritra avaratr'i Alemaina sy any amin'ny faritra atsinanan'i Nederlandy (Groningen, Drenthe, Overijssel, Achterhoek), ny fitenim-paritra Niedersachsen, izay nipoitra avy amin'ny Saxon Taloha, dia mbola manana ny faritry ny fiteny nentim-paharazana.

Nanomboka tamin'ny taonjato faha-3 dia nitaraina momba ny piraty Saxon ny loharano romanina. Nifindra monina tany amin’ny faritra atsimoatsinanan’ny tanibe britanika, any Angletera ankehitriny, ny Saxon, Angles, ary Jutes, tamin’ny taonjato faha-5. Lasa kolontsaina nanjaka tao izy ireo taorian’ny fandresen-dahatra nahery vaika.

Ny anarana maoderina anglisy dia mazava tsara avy amin'ny an'ny Angles, raha ny anaran'ny faritra toa an'i Wessex (*West Saxons*), Essex (*East Saxons*), Sussex (*South Saxons*), ary Middlesex (*Central Saxons*) dia manondro ireo mpifindra monina Saxon.

## taonjato faha-8 sy faha-9
I Charlemagne(768–814), ilay mpitondra ny Empira Franken (=Francs), dia afaka nanandevo sy nanao Kristiana ny Saxon tamin'ny ady mangidy tamin'ny fiafaran'ny Adin'i Saxon (772–804).

## Anarana
Hatramin'ny mpanoratra fahiny sy taloha, ny anarana *Saxon* (latina: *Saxones*, grika: Σάξονες) dia avy amin'ny antsy fitetezana mahazatra an'ny foko, ny *sax*.
Malesa

Ny **malesa** dia dihy nentim-paharazana tsimihety, any amin' ny Faritra Sofia, tapany avaratra-andrefan' i Madagasikara, izay fanao amin' ny tsaboraha isankarazany. Rehefa mandihy dia miaraka ny lehilahy sy ny vehivavy izay mifampitan-tanana sy samy misikina lambahoany, ka ny vehivavy no eo aloha. Ahetsika mirindra miankavia sy miankavanana ny tànana sy ny tongotra. Ny hazolahy (amponga) sy ny angorodao no zavamaneno ampiasaina amin' ny mozikan' ny malesa.

## Jereo koa

* Mozika malagasy
* Lisitry ny zavamaneno malagasy
* Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy
Beko

Ny beko dia karazan-kira malagasy ataon' ny mponina any amin' ny faritra atsimo amin' i Madagasikara, indrindra ny Mahafaly sy ny Antandroy, izay mampiavaka sy iombonan' ny kolontsain' izy ireo. Olona roa na telo indray mihira sady samy manana ny feony no miangaly azy io, amin' ny ankapobeny tsy arahina zavamaneno. Ny tonon' ity karazan' antsa ity dia matetika foronin' ny mpiangaly azy eo no ho eo. Antsoina ny mpibeko rehefa misy fahafatesana, nefa azo atao koa ny mibeko amin' ny lanonana sy fialamboly hafa. Ilay manao ny feo voalohany dia mamorona feonkira sy tonony eo no ho eo izay mamisavisa ny tetiaran' ny maty sy ny tantaram-piainany. Manampin-tsofina amin' ny fanondro ny mpibeko mandritra ny fiantsany. Rehefa mibeko dia manao feo avo somary kentsona sy mangovitra ilay mitazona ny feo voalohany. Ny mpanaraka kosa misy manao feo ambany. Mipetraka ambony, eo amin' ny tany na ambony tsihy ny mpibeko, ary amin' ny ankapobeny dia miara-mipetraka amin' ny mpihaino.

## Jereo koa

* Mozika malagasy
* Lisitry ny zavamaneno malagasy
* Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy
Macate (distrika)

**Macate** dia tanàna sy distrika ao amin'ny faritanin'i Manica ao . Voafetra amin'ny avaratra ny tanànan'i Chimoio sy ny distrikan'i Gondola (any atsinanana ihany koa), any andrefana ny distrikan'i Vanduzi ary any atsimo ny distrikan'i Sussundenga. Ny foiben'ny distrika dia ny tanànan'i Chissassa.
Tambara (distrika)

**Tambara** dia distrika iray any avaratry ny faritanin'i Manica, ao , miorina ao amin'ny tanànan'i Nhacolo. Voafetra amin'ny avaratra ny distrikan'i Mutarara sy Moatize ao amin'ny faritanin'i Tete, any avaratra andrefana sy andrefana ny distrikan'i Guro, any atsimo ny distrikan'i Macossa ary any atsinanana ny distrikan'i Chemba ao amin'ny faritanin'i Sofala.

Araka ny fanisam-bahoaka tamin'ny taona 1997, dia nisy mponina 31.471 ary 4.316 km² ny velarantanin'ilay distrika
Gorongosa

I **Gorongosa** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Sofala , ao  , ary izy no foiben'ny distrika mitovy anarana. Araka ny fanisam-bahoaka tamin'ny 1997, ny tanànan'i Gorongosa dia 11 968 mponina.

Gorongosa ihany koa no anaran'ny valan-javaboary voalohany sy malaza indrindra ao Mozambika: Gorongosa National Park.
Valan-javaboarin'i Gorongosa

Ny **Valan-javaboarin'i Gorongosa** MHM dia faritra fiarovana hita eo amin'ny sisiny atsimon'ny Great African Rift Valley, ao afovoan'i .

The Park, miaraka amin'ny 4000 km² mahery.

Tanàna: Gorongosa
Nicoadala (distrika)

**Nicoadala (distrika)** dia distrika ao amin'ny faritanin'i Zambezia , ao  , miorina ao amin'ny tanànan'i Nicoadala . Voafetra ny faritaniny, any avaratra misy ny distrikan'i Mocuba, any andrefana misy ny distrikan'i Morrumbala sy Mopeia, any atsimo miaraka amin'ny distrikan'i Inhassunge sy ny kaominina Quelimane, any atsinanana miaraka amin'ny Ranomasimbe Indianina ary any avaratra atsinanana. miaraka amin'ny distrikan'i Namacurra.
Nicoadala

**Nicoadala ** dia tanàna ao amin'ny distrikan'i Nicoadala (distrika) ao amin'ny faritanin'i Zambezia, ao .

Ny isam-poniny dia 165.757.
Fiteny malagasy iombonana

Ny **fiteny malagasy iombonana** na **teny malagasy iombonana**, izay hafohezina amin' ny hoe **malagasy iombonana**, dia endiky ny fiteny malagasy izay ampidirana voambolana sy fanononana avy amin' ny fitenim-paritra malagasy mba hiteraka firaisana eo amin' ny samy Malagasy. "Ny fifanatrehan' ny mpanao pôlitika sy ny mpahay teny manoloana fiteny merina nivoatra ho Malagasy ôfisialy no nampitsiry izany hevitra izany no tsy hain' ny mponina anindran-tany mantsy hono ny merina".

## Jereo koa

* Fiteny malagasy ôfisialy

## Loharano sy fanamarihana
Matadi

I **Matadi** dia tanàna seranan-tsambo ao amin'ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô.

Ny isam-poniny dia 301.644 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008.[1] Eo amin’ny morony ankavian’i Congo no misy ilay tanàna, eo amin’ny antsasa-dalana eo anelanelan’ny Oseana Atlantika sy Kinshasa renivohitr’i Congo.

## Ony
* Congo (ony)

## Jereo koa
* Repoblika Demokratikan'i Kongo
Boma

**Boma** dia tanàna ao amin'ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô Andrefana. Io tanàna io dia eo amin'ny ilany avaratry ny Reniranon'i Congo ao amin'ny Faritanin'i Congo Central. Ny isan'ny mponina ao aminy tamin'ny taona 2019 dia manodidina ny 575,000, miaraka amin'ny tanàna ambanivohitra misy betsaka kokoa. Io tanàna io no tanàna seranan-tsambo faharoa lehibe indrindra ao amin'ny firenena aorian'i Matadi. 

Nanomboka tamin'ny 1886 ka hatramin'ny 1908 izy io no renivohitry ny fanjakana mahaleo tena an'i Congo Free State.

## Ony
* Congo (ony)

## Jereo koa
* Repoblika Demokratikan'i Kongo
Kristianisma ao Indônezia

Ny **kristianisma ao Indônezia** no fivavahana faharoa lehibe indrindra aorian' ny silamo ao amin' io firenena io raha ny isan' ny mpino ao aminy no heverina.

I Indônezia ihany koa no firenena faharoa manana ny Kristiana betsaka indrindra any Azia Atsimo-Atsinanana aorian' i Filipina, sady firenena voalohany manana Prôtestanta betsaka indrindra any Azia Atsimo-Atsinanana, ary firenena fahatelo manana Kristiana betsaka indrindra any Azia aorian' i Filipina sy  i Sina. I Indônezia ihany koa no firenena faharoa manana mponina kristiana betsaka indrindra ao amin' ny Tontolo Silamo, aorian' i Nizeria, arahin' i Ejipta.

Tamin' ny taona 2018 dia nisy mpino maherin' ny 28 tapitrisa, na 10,7&nbsp;% eo ho eo amin' ny mponina, ny kristianisma, ka ny 70,81% amin' izany dia Prôtestanta fa ny 29,19 % kosa Katôlika. Tamin' ny taona 2023 kosa dia 29,4 tapitrisa  ny Kristiana ao Indônezia, izany hoe 10,47 % amin' ny mponina ao amin' ilay firenena, ka 7,41 % ny Prôtestanta (20,8 tapitrisa) ary 3,06 % ny Katôlika (8,6 tapitrisa). Ny Kristiana no maro anisa any amin' ny faritany sasany any Indônezia.

Any Indônezia, ny teny hoe *Kristen* (ara-bakiteny "Kristiana") dia ilazana ny prôtestantisma, fa ny katôlisisma kosa dia antsoina hoe *Katolik*. Nitombo ny tahan' ny fitomboana sy ny fielezan' ny kristianisma tamin' ny taonjato faha-21, indrindra teo amin' ny Sinoa vitsy anisa.

Ny mpahay tantara sasany dia milaza fa efa hatramin' ny kristianisma voalohany sy tamin' ny fitoriana ny filazantsara nataon' ny Nestôriana ny tantaran' ny kristianisma indôneziana, teo anelanelan' ny taonjato faha-7 sy faha-11. Azo antoka fa nampidirin' ny Katôlika pôrtogey tao amin' ilay vondronosy ny kristianisma tamin' ny taonjato faha-16. Nanomboka tamin' ny taonjato faha-17, ny fandraisana anjaran' ny Kômpania Neerlandein' ny India Atsinanana (neerlandey: *Vereenigde Oostindische Compagnie*; anglisy: *Dutch East India Company*; frantsay: *Compagnie néerlandaise des Indes orientales*) dia nitondra Prôtestanta hôlandey izay nihabetsaka hatrany tamin' ny famoronana ny India Atsinanana Neerlandey (neerlandey: *Nederlands-Indië*; anglisy: *Dutch East Indies*; frantsay: *Indes orientales néerlandaises*).

Tsy misy raorao amin' ny ankapobeny ny fiaraha-monina eo amin' ny Kristiana sy ny Mozilmana any Indônezia. Na izany aza dia nisy ady niteraka faty olona teo amin' ny ireo vondrona roa ireo tamin' ny fiafaran' ny taonjato faha-20 sy ny fiandohan' ny taonjato faha-21, noho ny antony ara-pôlitika sy ara-toekarena indrindraindrindra fa tsy noho ny fivavahana, nefa novoizina ny mana Kristiana na maha Mozilmana hanamafisana ilay ady.

## Jereo koa

* Fivavahana ao Indônezia
* Bodisma ao Indônezia
* Hindoisma ao Indônezia
* Silamo ao Indônezia
* Indôneziana (vahoaka)
Fiteny ao Indônezia

Ny **fiteny ao Indônezia** dia fiteny maro, miisa 700 mahery ampiasaina manerana an' ilay vondronosy midadasika. Ny fisian' ireo karazana fiteny be dia be ireo dia mahaforona ny 10&nbsp;% amin' ny fitambaran' ny fiteny maneran-tany, ka mametraka an' i Indônezia ho firenena faharoa manana fiteny betsaka indrindra eran-tany, manaraka an' i Papoazia-Ginea-Vaovao.

Ny fisian' ireo karazana fiteny ba dia be ireo dia vokatry ny halehiben' i Indônezia, fa indrindra noho ny jeôgrafiany: ny Vondronosy Indôneziana dia foronina nosy efa ho 1&nbsp;7000, ny nosy maromaro lehibe amin' izy ireo dia ahitana tendrombohitra afotroa mideza sy ala mikitroka. Izany toe-javatra izany dia manazava ny fitokana-monin' ny vahoaka maro sy ny faharetan' ny kolontsainy sy ny fivavahany ary ny fiteniny isan-toerana hatramin' izao.

Ny ankamaroan' ny fitenin' i Indônezia dia ao amin' ny sampana malaiô-pôlinezianan' ny fianakaviam-piteny aostrôneziana, izay miely any amin' ny tapany andrefana sy afovoan' i Indônezia, izany hoe mandrakotra saika ny vondronosy manontolo ka hatrany amin' ny Ranomasin' ny Maluku, ao anatin' izany ny fiteny aseney sy sondaney ary boginey. Mifanohitra amin' izany kosa ny tapany atsinanana, indrindra fa i Papoazia sy ny nosy Maluku, izay ahitana ny mponina mampiasa ny fiteny papoa maherin' ny 270, izay miavaka amin' ny fianakaviam-piteny aostrôneziana sady maneho lova ara-piteny tokana. Ny fiteny be mpampiasa indrindra amin' ny maha fitenim-pirenena azy dia ny fiteny javaney, indrindra fa ny fiteny javaney any amin' ny faritra afovoany sy atsinanan' ny nosy Java, ary koa manerana ny nosy maro hafa vokatry ny fifindra-monina.

Ny fiteny any Indônezia dia misy sokajy sivy: fitenim-pirenena, fiteny teratany ampiasaina eny ifotony,  *[[lingua franca]]* isam-paritra, fiteny vahiny sy fiteny fanampiny, fiteny nolovaina, fiteny eo amin' ny sehatra ara-pivavahana, fiteny anglisy amin' ny maha *lingua franca* azy, ary fitenin' ny tanana.

Hatramin' ny nahazoany ny fahaleovantenany dia mampiasa fiteny tokana ho an' ny fitantanan-draharaha sy ny fanabeazana i Indônezia: ny fiteny indôneziana. Ny fiteny ankoatr' ity fitenim-pirenena ity dia antsoina hoe *Bahasa Daerah*, izany hoe fiteny isan-toerana. Tombanana fa tamin' ny taona 2006 dia eo ho eo amin' ny antsasaky ny Indôneziana no manao ny fiteny isam-paritra ho fiteny nibeazany. Ireo izay manao ny fiteny indôneziana irery ihany ho fiteny nibeazany amin' ny ankapobeny dia avy any Java, izay matetika anjavonan' ny fiteny ao an-toerana, saingy azo inoana koa fa avy amin' ny tsy fitovian' ny fitenin' ny ray sy ny reny, izay nisafidy ny tsy hampita izany amin' ny zanany. Ny fananana ny fiteny indôneziana ho fiteny nibeazana dia tsy sakana amin' ny fahazoana ny fitenim-paritra, amin' ny ankapobeny ny an' ny toerana nahalehibe ny zaza. Na izany aza dia maro anisa ny olona mahay fiteny maro any Indônezia.

## Jereo koa

* Fivavahana ao Indônezia
* Indôneziana (vahoaka)
Foko ao Indônezia

Ny **foko ao Indônezia** dia miisa 1&nbsp;340 any ho any. Io isa io no mahatonga an' i Indônezia ho anisan' ny firenena ahitana kolontsaina maro isan-karazany indrindra eran-tany. Avy amin' ny razambe indôneziana tompontany ny 95 % amin' ireo (*Pribumi*).

Ny vondrom-poko lehibe indrindra any Indônezia dia ny Javaney izay efa ho ny 40 % amin' ny fitambaran' ny mponina ao. Monina ao amin' ny nosy Java ny ankamaroan' ny Javaney fa olona an-tapitrisany no nifindra monina any amin' ny nosy hafa manerana ny vondronosy noho ny fandaharan' asa fifindra-monina any amin' ny nosy tsy nisy olona. Ny Sondaney, izay 15 % amin' ny mponina ao Indônezia, dia foko iray mitambatra fizaran-tany amin' ny Javaney, mipetraka any amin' ny tapany andrefan' i Java ny ankamaroan' ny Sondaney. Ny Maley, ny Batàka, ny Madorey, ny Betaoy ary ny Minangkabao no vondrona lehibe manarakaraka ao amin' ilay firenena. Vondrom-poko maro, indrindra any Kalimantan sy any amin' ny faritany Papua, no tsy misy afa-tsy olona an-jatony. Ao amin' ny fianakaviam-piteny aostrôneziana ny ankamaroan' ny fiteny eo an-toerana, na dia betsaka ihany ny vahoaka mampiasa fiteny ao amin' ny vondrom-piteny papoa, indrindra fa any amin' ny nosy Maluku sy any Ginea Andrefana. Latsaky ny 1 % amin' ny fitambaran' ny mponina indôneziana ny Indôneziana sinoa (*Tionghoa*) araka ny fanisam-bahoaka tamin' ny taona 2000. Miteny fiteny sinoa isan-karazany, indrindra fa ny fiteny hôkiena sy ny fiteny hakà, ny sasany amin' ireo Indôneziana manam-piaviana sinoa ireo.

Tsy hentitra ny fanasokajiana ny foko ao Indônezia ary amin' ny toe-javatra sasany dia tsy mazava noho ny fifindra-monina sy ny kolontsaina ary ny fiteny; ohatra, mety heverin' ny sasany ho mpikambana ao amin' ny foko javaney ny Ôsingy sy ny Tsirebôney, na izany aza, ny sasany kosa milaza fa foko samy hafa izy ireo satria samy manana ny fiteniny manokana. Mitovy amin' izany ihany koa ny Badoy izay tena zana-pokon' ny Sondaney nefa indraindray heverina ho foko misaraka. Ohatra iray amin' ny foko mifangaro ny Betaoy, tsy avy amin' ny fanambadian' ny olona samy hafa ao Indônezia ihany fa avy any ivelany ihany koa toa ny Arabo sy ny Sinoa ary ny Indiana mpifindra monina hatramin' ny andron' i Batavia faha fanjanahantany (Jakarta).
Fikambanan' ny Firenena Miteny Pôrtogey

Ny **Fikambanan'ny Firenena Miteny Portogey **(CPLP, amin'ny teny Portogey: *Comunidade dos Países de Língua Portuguesa*) dia fikambanana iray mampivondrona ireo firenena miteny Portogey.

## Firenena mpikambana
Ny CPLP dia noforonin'ny firenena fito tamin'ny 17 Jolay 1996: Angola, Brezila, Cabo Verde, Ginea-Bissau, Mozambika, Portogaly ary Sao Tome sy Principe. Tamin'ny 2002, taorian'ny fahaleovantenany, dia niditra tao amin'ny fikambanana ho firenena mpikambana i Timôro Atsinanana.
Brescia

**Brescia**  dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i  ao amin'i  misy mponina 196 606. Ny tanàna, izay eo amin'ny sisiny atsimon'ny Alpes amin'ny fifindrana mankany amin'ny Lohasahan'i Po, no toeran'ny Oniversiten'i Brescia, renivohitry ny faritanin'i Brescia ary ny kaominina faharoa lehibe indrindra ao Lombardia aorian'i Milano.

## Tanàna ao Lombardia
Milano, Brescia, Bergamo, Como

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia
Como (Aostralia)

**Como** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Aostralia Andrefana ao Aostralia.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 12425 mponina tamin'ny taona 2015.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Aostralia
** Aostralia Andrefana

## Tsiahy
Po

Ny Reniranon'i **Po** dia miakatra any amin'ny Alpa eo amin'ny sisin-tanin'i  sy y ary mikoriana mankany amin'ny Ranomasina Adriatika.
Mirefy 652 km ny halavany, ary io no renirano lava indrindra any Italia. Manodidina ny 75.000 km² ny velaran-tany.

## Renirano ao Italia
* Po, Tiber, Arno (renirano), Adige
Bergamo

I **Bergamo** dia tanàna ao amin'ny faritr'i  na ary renivohitry ny faritanin'i Bergamo.
Tokony ho 50 kilometatra miala an'i Milano izy io, antsasa-dalana mankany Brescia.
Manana mponina 119.476 izy io

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia

## Tanàna ao Lombardia
Milano, Brescia, Bergamo, Como
Monza

I **Monza** dia tanàna ao  misy mponina 121.984 ary renivohitry ny faritanin'i Monza sy Brianza. 

Taorian'i Milano sy Brescia, Monza no tanàna fahatelo lehibe indrindra ao amin'ny faritr'i Lombardia.

## Fanatanjahantena
*Grand prix de Monza (Formula 1)
* AC Monza (baolina kitra)

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia

## Tanàna ao Lombardia
Milano, Brescia, Bergamo, Como
Arno (renirano)

Ny **Arno** dia renirano mirefy 241 kilometatra any  any avaratr'i .

Taorian'ny Tiber, ny Arno no renirano lehibe indrindra any afovoan'i Italia.
Io no renirano lehibe indrindra any Toskania ary fahavalo lava indrindra any Italia. Mikoriana manokana any amin'ny faritra avaratr'i Toskania, ny tanànan'i Firenze ary ny faritanin'i Pisa. 
Ny faritry ny Arno dia mihoatra ny 8200 km², ny salan'isa dia 100 m³ / s.

## Renirano ao Italia
* Po, Tiber, Arno (renirano), Adige
Pôkôta (vahoaka)

Ny **Pôkôta** dia vahoaka monina any amin' ny Kôntean' i West Pokot sy ny Kôntean' i Baringo any Kenià ary ao amin' ny Distrikan' i Pokot any amin' ny tapany atsinanan' i Karamoja any Oganda. Amin' ny teny anglisy ny anaran' ity foko ity dia atao hoe *Pokot* sady azo soratana hoe *Pökoot* koa. Ampahany amin' ny vondrom-poko Kalenjina izy ireo.

Miteny amin' ny fiteny pôkôta, izay mitovitovy amin' ny fiteny marakoeta sy fiteny nandy, fiteny tokena ary ny fiteny hafa ao amin' ny vondrom-piteny kalenjina, ny Pôkôta. Tombanana ho 334&nbsp;000 ny fitambaran' ny mpiteny pôkôta, anisan' izany ny 264&nbsp;000 ao Kenià tamin' ny taona 1994 sy ny 70&nbsp;400 any Oganda tamin' ny fanisam-bahoaka tamin' ny taona 2002. Misy amin' izy ireo koa ny miteny soahily sy anglisy.

Ny foko Torkana sy Samboro ary Pôkôta dia mifangalatra omby. Nandalo vanim-potoanan' ady sy fandriam-pahalemana maro ireo vondrona ireo.
Tiber

Mirefy 405 km, ny **Tiber** no renirano fahatelo lava indrindra any  taorian'ny Po sy Adige ary ny lava indrindra ao amin'ny Saikanosy Italiana. Miakatra ao amin'ny Apennines izy io, mikoriana mamakivaky an'i Roma renivohitra Italiana ary mikoriana mankany amin'ny Ranomasina Tireniana any andrefan'ny tanàna.

## Renirano ao Italia
* Po, Tiber, Arno (renirano), Adige
Adige

Ny **Adige** (alemà:* Etsch*), amin'ny 409 km, no renirano faharoa lava indrindra any . Miakatra any an-tendrombohitra any  izy io, mikoriana amin'ny Lohasahan'i Adige sy ny Lemak'i Italia Avaratra any avaratr'i Italia ary mikoriana mankany amin'ny Adriatika atsimon'ny Laguna Veneta.

Mikoriana manerana an'i  Bozen (Bolzano),Trento ary Verona

## Renirano ao Italia
* Po, Tiber, Arno (renirano), Adige
Bozen

**Bozen** (italiana: *Bolzano*) dia renivohitry ny faritanin'i Bolzano ao , any  Avaratra. Miaraka amin'ny mponina 108.245, Bozen no tanàna lehibe indrindra any Trentino-Südtirol ary fahatelo lehibe indrindra amin'ny Tyrol ara-tantara.

## Fiainany Taloha
Hatramin'ny 1918 io tanàna io dia an'i 

Renirano: Adige (*Etsch*)

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia
Guy Erwin

I **Robert Guy Erwin** dia eveka loterana amerikana, voafidy tamin' ny taona 2013 ho evekan' ny Sinôdan' i California Atsimo Andrefana (*Southwest California Synod*) ao amin' ny Fiangonana Loterana Evanjelika ao Amerika (*Evangelical Lutheran Church in America* - ELCA). Teraka tamin' ny taona 1958 tao Pawhuska, Oklahoma any Etazonia izy. Nanomboka tamin' ny Aogositra 2020 dia filohan' ny United Lutheran Seminary ao Philadelphia izy.

Anisan' ny vahoaka ôsaja i Erwin ka izy no eveka amerindiana voalohany voafidy tao amin' ny ELCA. Notendrena ho mpitondra fivavahana izy tamin' ny taona 2011, roa taona taorian' ny fabafoanan' ny fiangonana ny fandraràna ny mpitondra fivavahana LGBT. Izy no eveka pelaka  miharihary voalohany ao amin' ny ELCA.
Romeno

**Romeno** (alemà: *Romein*) dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i . 

Ny kaominina dia eo amin'ny 36 kilometatra avaratr'i Trento ao amin'ny Lohasahan'i Non.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia
Trento

I **Trento** dia renivohitry ny faritany mizaka tena an'i Trento ary ny Faritra mizaka tena an'i  , faritra avaratra indrindra amin'ny fitantanana any . Ny isam-poniny dia 117 847 mponina

Renirano: Adige (*Etsch*)

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia
Samboro (vahoaka)

Ny **Samboro** dia vahoaka nilôtika any avaratra-afovoan' i Kenià, izay hita koa any Tanzania. Soratana hoe **Samburu** nio anaran' izy ireo io amin' ny teny anglisy. Mpiompy andiam-biby fiompy sady somary mpifindrafindra monina izy ireo, izay miompy omby indrindra, nefa koa miompy ondry sy osy ary rameva. Izy ireo dia miantso ny tenany hoe *Lokop* na *Loikop*.

Ny Samboro dia miteny amin' ny fitenim-paritra samboro izay anisan' ny fiteny maa, ao amin' ny vondrom-piteny nilôtika izay ampiasain' ny zana-poko 22 hafa ao amin' ny foko Maa izay fantatra amin' ny anarana hoe Maasay na Masay.

Ny Samburu National Reserve dia iray amin' ny valan-javaboary fihazana malaza ao amin' ilay faritra. Ao anatin' ny foko Maa ao Kenià sy Tanzania, ny zana-poko Samboro no fahatelo lehibe indrindra, manaraka ny Kisônkô (*Kisonko*) ao Tanzania sy ny Porkô (*Purko*) ao Kenà sy ao Tanzania.

Nitombo ny ady mitam-piadiana teo amin' ny foko Samboro sy Pôkôta nanomboka tamin' ny taona 2010 ary saika nifantoka tanteraka tamin' ny kijana izay mihena velarana ka tsy ahafahana mampitombo isa ny omby, izay mahatratra 1&nbsp;500 eo ho eo isaky ny andiany. Noho ny hain-tany miverimberina nanomboka tamin' ny taona 2010, sy ny hain-tany mahatsiravina tamin' ny taona 2017, ny ady kijana teo amin' ny roa tonta dia azy ireo tahirin-javaboary ao amin' ny Kôntean' i Laikipia. Ny ady mitam-piadiana dia amporisihin' ny mpanao pôlitika avy amin' ny andaniny sy ny ankilany izay mampiasa izany ho fitaovana ampiasain' ireto farany mba hitiavam-bahoaka azy ireo eo amin' ny vahoaka mpiompy andiam-biby.
Arezzo

I **Arezzo** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Firenze ao . Izy no tanàna fahefatra lehibe indrindra any Toskana, taorian'i Firenze, Livorno ary Prato.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia
Toskana

I **Toskana** dia faritra ao afovoan'i .
 
I Toskana dia heverina ho faritra ara-tantara, tontolo ara-kolontsaina manan-danja ary ivon'ny Renaissance.

Tanàna: Arezzo,  Firenze (Florence), Livorno, Pisa sy Prato.
Vallelaghi

I **Vallelaghi** dia kaominina ao  misy mponina 5 176  ao amin'ny faritr'i Trentino-Südtirol.

## Tantara
Ny tanànan'i Vallelaghi ankehitriny dia noforonina tamin'ny taona 2016 avy amin'ny fikambanan'ireo kaominina tsy miankina taloha, Vezzano, Padergnone ary Terlago.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia
Dominique de Guzmán

I **Dominique de Guzmán** dia moanina sy pretra katôlika kastilana, mpanorina ny Fikambanan' ny Rahalahy Mpitory Teny antsoina matetika hoe "Dôminikanina". Teraka tamin' ny taona 1170 tany Caleruega any Espaina izy ary maty tamin' ny 6 Aogositra 1221 tao Bologna any Italia.  Nampabaran' ny Eglizy amin' ny fomba ôfisialy ny maha olo-masina azy tamin' ny taona 1234 ary ankalazaina amin' ny anarana hoe **Md Dominique** izy. Amin' ny teny espaniôla izy dia atao hoe **''Santo Domingo**.''

Izy no olo-masina mpiaro ny astrônôma sy ny mpahay siansan' ny zavaboary, ary izy sy ny fikambanany dia fantatra amin' ny fampielezany sy fampahafantarana ny rôzery.

Satria tamin' ny 6 Aogositra, fetin' ny Fiovan-tarehy, ny "fahaterahany tany an-danitra", dia nafindra imbetsaka ny fahatsiarovana azy araka ny litorjia ary ankalazaina isaky ny 8 Aogositra ankehitriny.

## Jereo koa

* Ignace de Loyola - François Xavier - Pierre Favre: mpanangana ny fikambanan' ny Zezoita
* François d'Assise: mpanangana ny fikambanana Fransiskanina
* Dôminikanina
Pierre Favre (zezoita)

I **Pierre Favre** dia pretra tao amin' ny Fikambanan' i Jesoa na Zezoita tany Savoie ary mpiara-dia amin' i Ignace de Loyola. Teraka tamin' ny 13 Avrily 1506 tao Villaret, tanàna kely ao Saint-Jean-de-Sixt, tao amin' ny Dokean'  i Savoie, ary maty tamin' ny 1 Aogositra 1546 tao Rôma, Izy no pretra voalohany tao amin' ny fikambanan' ny Zezoita, ary izy no namorona ny kôlejy zezoita voalohany. Nambaran' ny papa Pio IX ny maha olon-tsambatra azy tamin’ ny 5 Septambra 1872, ary tamin' ny 17 Desambra 2013 no nanambaràn' ny papa Fransoà azy ho olo-masina. Ankalazaina araka ny litorjia isaky ny 2 Aogositra izy.

## Jereo koa

* Ignace de Loyola
* François Xavier
Alar Karis

**Alar Karis** dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 26 Martsa 1958 tao Tartu. Voafidy ho filoha faha-6 an'ny Repoblikan'i Estonia izy tamin'ny 31 aogositra 2021. Nandray ny toerany i Karis ny 11 oktobra.

## Filohan' Estonia
Piemonte

I **Piemonte** dia faritra any avaratrandrefan'i  misy mponina 4.256.350 ary 25.399.83 km² ny faritra lehibe indrindra amin'ny tanibe italiana amin'ny lafin'ny velarantany.

Piedmont dia manamorona an'i  any avaratra ary  any andrefana

Tanàna: Torino

## Toekarena
Fiat, Olivetti

## Ony
*Po

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia
Paoly III

I **Paoly III** no papa faha-220 tao amin' ny Eglizy Katôlika tamin' ny 13 Ôktôbra 1534 mandra-pahafatiny tamin' ny 10 Nôvambra 1549. Amin' ny teny latina izy dia atao hoe ***Paulus <abbr>III</abbr>***, fa amin' ny teny italiana kosa dia ***Paolo <abbr>III</abbr>***. Ny tena anarany dia ***Alessandro Farnese*** (amin' ny teny italiana), teraka tamin' ny 29 Febroary 1468 tao Canino izy ary maty tao Rôma tamin' ny 10 Nôvambra 1549.

Niakatra teo amin' ny seza fiandrianan' ny papa izy tamin' ny fotoana nandrobana an' i Rôma (tamin' ny taona 1527), izay nahitana fisalasalana maro tao amin' ny Eglizy Katôlika taorian' ny Fanavaozana Prôtestanta. Izy no nanomboka ny Fanoheram-Panavaozana tamin' ny nanaovana ny Kônsilin' i Tridentio izay nampanaoviny tamin' ny taona 1545. Nifanandrify amin' ny adim-pivavahana voalohandohany izay nahitana ny fanafihana mitohy ara-miaramila nataon' ny emperora Carlos V namelezana ny Prôtestanta tany Alemaina ny fotoana naha papa azy. Nankato fikambanana ara-pivavahana katôlika vaovao toy ny *Societas Jesu* (Zezoita), ny *Clerici Regulares Sancti Pauli* (na Fikambanan' ny Barnabita) ary ny *Confoederatio Oratorii Sancti Philippi Nerii*. Ny ezaka nataony dia nosimbain' ny kiantranoantrano izay nikendry ny hampandroso ny fahefana sy ny haren' ny fianakaviany, anisan' izany ny zanany lahy tsy ara-dalàna tsy ara-dalàna tamin' i Silvia Ruffini, atao hoe Pier Luigi Farnese (frantsay: Pierre-Louis Farnèse). Nanan-janaka roa hafa koa izy dia i Costanza sy i Paolo ary i Ranuccio.

Nandamina indray ny Inkizisiôna izy, nanangana ny Inkizisiôna Rômanina ary nanome alalana ny famoronana ny Inkizisiôna Pôrtogey. Avy taminy koa ny nahazoana ny *Veritas ipsa*, dia ilay fanamelohana ôfisialy nataon' ny Eglizy Katôlika tamin' ny taona 1537 ny fanandevozana ny Indianan' i Amerika sy ny olona hafa rehetra. Mpiaro ny mpanakanto i Paoly III, ka anisan' izany i Michelangelo; nanokana ho azy ny asasoratra momba ny maha afovoany ny masoandro i Mikołaj Kopernik (frantsay: Nicolas Copernic).

## Papa faha-220

## Jereo koa

* Katôlisisma
* Papa
Gregôrio XV

I **Gregôrio XV** dia evekan' i Rôma sy papa faha-234 tao amin' ny Eglizy Katôlika, izay teraka tamin' ny 9 Janoary 1554 tao Bologna ary maty tamin' ny 8 Jolay 1623 tao Rôma. Ny anarany talohan' ny naha papa azy dia **Alessandro Ludovisi**. Amin' ny teny latina izy dia atao hoe **Gregorius XV**, fa amin' ny teny italiana kosa dia **Gregorio XV**. Voafidy ho papa tamin' ny 9 Febroary 1621 izy sady mpitondra ny fanjakana papaly na pôntifikaly, nomena io anarana hoe *Gregôrio* io izy ho fanomezam-boninahitra an' i Gregôrio XIII izay nampiditra azy ao amin' ny raharaha momba ny fiangonana. Naharitra 30 volana teo ho eo ny fe-potoam-piasany, na izany aza dia namokatra sy nanao fanapahan-kevitra lehibe teo amin' ny fandaminana anatiny ao amin' ny Eglizy Katôlika izany.

Malaza izy tamin' ny nananganana ny Congregatio pro Gentium Evangelizatione ("Fikambanana ho an' ny Fitoriana ny Evanjely amin' ny Vahoaka"), izay fikambanana niandraikitra ny fanaraha-maso ny fielezan' ny katôlisisma sy ny asa misiônera. I Gregôrio XV koa dia tompon' andraikitra tamin' ny fanambaràna amin' ny fomba ôfisialy an' i Ignace de Loyola, i François Xavier, i Teresa de Ávila ary i Filippo Neri, izay nanamafy ny fanoloran-tenany ho amin' ny Fanoheram-panavaozana nanoherana ny Fanavaozana prôtestanta sy ny fielezana' ny prôtestantisma.

## Papa faha-234
Pio VII

I **Pio VII** no papa faha-251 ao amin' ny Eglizy Katôlika. **Barnaba Niccolò Maria Luigi Chiaramonti** no tena anarany. Teraka tamin' ny 14 Aogositra 1742 tao Cesena (Emilia-Romagna) ary maty tamin' ny 20 Aogositra 1823 tany Roma izy. Moanina benediktinina izy, tamin' ny voalohany izy dia prior tao amin' ny Basilica di San Paolo fuori le mura, iray amin' ny bazilika efatra lehibe eran-tany, izay hita ao Roma avokoa. Notokanana ho eveka ho an’ ny diôsezin’ i Tivoli izy avy eo tamin’ ny taona 1782, avy eo nafindra tany Imola ary natsangana ho kardinaly tamin’ ny taona 1785. Voafidy ho papa izy tamin’ ny 14 Marsa 1800.

## Papa faha-251
Pio IX

I **Pio IX** dia papa faha-255 ao amin' ny Eglizy Katôlika, voafidy tamin' ny 16 Jona 1846. Amin' ny teny latina izy dia atao hoe **Pius IX**. Ny 31 taona naha papa azy no lava indrindra teo amin 'ny tantaran' ny papa. **Giovanni Maria Mastai Ferretti** no tena anarany. Injeniera italiana teraka tamin' ny 13 Mey 1792 tao Senigallia ary maty ny 7 Febroary 1878 tao Rôma

Niady tamin' ny onja revôlisiônera izay nanozongozona ny pôlitika eorôpeanina i Pio IX, ka nifandroritan' ny maha pasitora maneran-tany sy ny an' ny papa-mpanjakan' ny fanjakana mahaleo tena. Amin' ny maha mpandala ny nentin-drazana azy, izy no noratra ny *Syllabus* sy ny ensiklika *Quanta cura*, izay manameloka ny endrika môdernisma rehetra ao amin' ny Eglizy. I Pio IX dia nanambara ny tenim-pinoana momba ny Fahatorontoronina tsy azon-keloka an' i Maria. Nampanao ny Kônsily ekiomenika voalohany tao Vatikana izy, izay namaritra indrindra ny tsy tsy fetezan-dison' ny papa, izay vao mainka nanitatra ny fisarahan' ny Eglizy Katôlika sy ny antokom-pivavahana kristiana hafa. Ity kônsily ity, rehefa nahatratra ny tanjony lehibe, dia naato tanteraka rehefa nanafika an' i Rôma ny miaramila piemôntey. I Pio IX, andriamanjaka farany teo amin' ny fanjakana papaly, dia nanambara ny tenany ho "gadran' i Vatikana", toe-javatra izay niteraka ny "Fanontaniana Rômana", izay tsy nahita vahaolana raha tsy tamin' ny taona 1929, tamin' ny fanaovan-tsonia ny Fifanarahana tao Lateran teo amin' ny Fanjakan' i Vatikana, izay lasa arovan' ny lalàna iraisam-pirenena, sy ny Fanjakana Italiana.

Nosokafan' i Pio X tamin' ny taona 1907 ny fizorana mankany amin' ny fanaovana azy ho olon-tsambatra, izay niteraka resabe, satria mbola manan-danja ny Fanontaniana Rômanina tamin' izany fotoana izany. Teo ambany fitondran' i Benoà XV sy Pio XI, ny fitsarana dia nanaraka tsara ny lalany. I Pio XII no nanetsika azy io tamin' ny taona 1954; nahatratra ny tanjony izany rehefa nanambara tamin' ny fomba manetriketrika azy ho olon-tsambatra i Joany Paoly II tamin' ny taona 2000. Tsarovana isaky ny 7 Febroary izy araka ny voalazan' ny Maritirôlôjia Rômana.

## Papa faha-255

## Jereo koa
Adim-pivavahana (tao Eorôpa)

Ny **adim-pivavahana** na **ady ara-pivavahana eorôpeana** dia ady mitam-piadiana nifanesy tany Eorôpa nandritra ny taonjato faha-16 sy faha-17 ary tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-18. Taorian' ny fanombohan' ny Fanavaozana Prôtestanta tamin' ny taona 1517 ny ady izay nanakorontana ny lamina ara-pivavahana sy ara-pôlitika tao amin' ny firenena katôlika tany Eorôpa, na ny kristianisma. Ny antony hafa koa dia ny fikomiana sy ny hambom-po amin' ny fanitaran-tany ary ny fifandonana teo amin' ny samy firenena matanjaka. Tamin' ny fiafaran' ny Ady Telopolo Taona (1618–1648) dia niray saina tamin' ny tafika prôtestanta i Frantsa izay mbola katôlika mba hanohitra ny Fanjakan' ny Habsburg izay katôlika. Nifarana amin' ny ankapobeny ny ady tamin' ny fifanarahana atao hoe *Westfälischer Friede* ("Fiadanan' i Westfalen", taona 1648), izay nanangana lamina ara-pôlitika vaovao izay fantatra ankehitriny amin' ny hoe *Fiandrianan' i Westphalia*.

Ny ady dia nanomboka tamin' ny Fikomian' ny Mpitaingin-tsoavaly (1522–1523), narahin' ny Adin' ny Tantsaha Alemana (1524–1525) tao amin' ny Empira Rômanina Masina. Nihamafy ny ady taorian’ ny nanombohan’ ny Eglizy Katôlika ny Fanoheranam-panavaozana nanoherana ny fitomboan' ny prôtestantisma tamin' ny taona 1545. Ny ady dia niafara tamin' ny Ady Telopolo Taona, izay nandravarava an' i Alemaina sy nahafaty ny ampahatelon' ny mponina tao. Ny "Fiadanan' i Westfalen" dia namaha ny fifanandremana tamin' ny fanekena ny fivavahana kristiana telo samihafa tao amin' ny Empira Rômanina Masina: ny katôlisisma rômanina sy ny loteranisma ary ny kalvinisma. Mbola nitohy ny ady ara-pivavahana madinika tany Eorôpa Andrefana hatramin' ny taomplo 1710, anisan' izany ny Adin' ny Fanjakana Telo (Angletera sy Ekôsy ary Irlandy, 1639–1651) tany amin' ny nosy britanika, sy ny Ady Savôara–Valdesiana (1655–1690), ary ny Ady tao Toggenburg (1712) tao amin' ny faritr' i Alpa Andrefana.
Ferrari

**Ferrari** dia mpanamboatra fiara italiana fiara fanatanjahantena sy fiara Formula 1 miaraka amin'ny foibem-pitantanana ao Maranello ao amin'ny faritanin'i Modena italiana. 
Ny orinasa dia naorina tamin'ny 1947 avy amin'ny mpamily hazakazaka taloha Enzo Ferrari.

Scuderia Ferrari dia sampana ara-panatanjahantena an'i Ferrari ary mbola ekipan'ny Formula 1 mahomby indrindra hatramin'izao.

## Jereo koa
Ferrari 250
Peugeot

**Peugeot** dia mpanamboatra fiara frantsay ary, miaraka amin'ny famokarana andiany nanomboka tamin'ny 1891, ny marika fiara tranainy indrindra mbola misy. 

Taorian'ny nandraisan'ny Peugeot an'i Citroën tamin'ny taona 1976 dia noforonina ny Groupe PSA Taorian'ny fikambanan'ny PSA sy FCA, Peugeot dia iray amin'ireo marika ao amin'ny vondrona Stellantis
Alexandru Ioan Cuza

**Alexandru Ioan Cuza**, teraka tamin'ny Martsa 1820 tao amin'ny tanànan'i Barboși (Hoceni ankehitriny) any Huși na any Bârlad, izay Fanjakana Môldavia ( ankehitriny) † 15 Mey 1873 tao Heidelberg ao Alemaina) dia mpanorina sy andriana voalohany ny Principality of Romania (1859–1866)

Tamin'ny Janoary 1859, voafidy ho Printsin'i Môldavia i Cuza ary herinandro vitsivitsy taty aoriana, tamin'ny 24 Janoary (fetim-pirenena), dia voafidy ho Printsin'i Wallachia izy, ka nametraka ny fototra ho lasa Romania. Tamin’ny voalohany anefa dia nanohitra ny fanjakana lehibe (indrindra fa i Aotrisy sy ny Empira Ôtômàna) mandra-panekena ny fifidianana roa sosona tamin’ny Septambra 1859. Tamin'ny 24 Desambra 1861, nanambara ny fanjakan'i România teo ambany fahefan'ny Empira Ôtômàna niaraka tamin'ny renivohitra Iași izy, izay nosoloin'i Bucharest herintaona taty aoriana - taorian'ny fampiraisana ara-pomba ny firenena roa tonta.

### Rohy ivelany
Klaus Johannis

**Klaus Werner Johannis** dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 13 Jiona 1959 tao Sibiu, Romania. Izy no filohan'i Romania nanomboka ny 21 Desambra 2014.

I Johannis, izay avy amin'ny foko Romanian-Alemana avy amin'ny Transylvaniana Sachsonia, no ben'ny tanàna tao Sibiu tamin'ny taona 2000. Tamin'ny 28 Jona 2014, lasa filohan'ny Antoko Liberaly Nasionaly (PNL) izy ary avy eo nirotsaka tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny 2014 dia nivoaka ho mpandresy tamin'ny fifidianana fihodinana faharoa tamin'ny 16 Novambra 2014.
Tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny taona 2019, nifaninana tamin'ny mpifanandrina taminy Viorica Dăncilă (PSD) izy ary voafidy indray ho amin'ny toerany.

Izy no hany filoha Romanianina hatramin'izao izay anisan'ny vitsy an'isa ao amin'ny firenena ary filoha voalohany avy amin'ny vitsy an'isa Alemana
Chernivtsi

** Chernivtsi** (okrainiana: *Чернівці*, romaniana: *Cernăuți*) ; dia renivohitry ny Faritr'i Chernivtsi any andrefan'i  ary renivohitra mahazatra an'i Bukovina

## Renirano
* Prut

## Jereo koa
* Okraina
Tanàna hafa any Okraina: Bakhmut, Chernivtsi, Chernobyl, Cherson, Donetsk, Kiev, Kharkiv, Lugansk Melitopol, Mykolaiv, Odessa, Sevastopol, Sumy, Zaporizhia
Richard Weiskirchner

**Richard Weiskirchner** dia mpisolovava, mpanao politika aotrisiana mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 24 Martsa 1861 tao Vienna-Margareten ary maty ny 30 Aprily 1926 tao amin'ny Lapan'i Schönbrunn tao Vienna.

## Ben'ny tanànan'i Vienna
I Weiskirchner no ben'ny tanàna mandritry ny taona 1913–1919
Isaac Herzog

I **Isaac Herzog** dia mpisolovava, mpanao pôlitika mizaka ny zom-pirenen' i  teraka ny 22 Septambra 1960  ao Tel-Aviv-Jaffa.
Izy koa no filohan' i Israely nanomboka ny 21 Jolay 2021.

Isaac Herzog dia zanaky ny mpisolovava, manamboninahitra ary mpanao politika Chaim Herzog, izay filohan' i Israely tamin' ny 1983 ka hatramin' ny 1993.
Chaim Herzog

**Chaim Herzog** (hebreo: חיים הרצוג); teraka ny 17 Septambra 1918; maty ny 17 Aprily 1997 tao Tel-Aviv-Jaffa) dia mpisolovava, manamboninahitra ary mpanao politika israeliana. Izy no Filohan'ny  fahenina (1983–1993). Nandritra ny asany ara-miaramila tao amin'ny Israel Defense Forces dia nahazo ny laharan'ny jeneraly lehibe izy.
Moshe Dayan

I **Moshe Dayan** (hebreo מֹשֶׁה דַּיָּן ), teraka tamin'ny 20 Mey 1915 tao Kibbutz Degania Alef; maty ny 16 Oktobra 1981 tao Tel Aviv) dia jeneraly sy mpanao politika israeliana. 

*Nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1958 izy no Lehiben'ny Etamazaoro Jeneraly (Ramatkal) tao amin'ny Tafika Fiarovana Israeliana. 

*Nanomboka tamin'ny 1959 dia mpikambana tao amin'ny Knesset izy, tamin'ny voalohany ho an'ny Zionista Mapai na Avoda (Antoko Mpiasa) ankavia. 
*Minisitry ny Fambolena (1959–1964) izy ary Minisitry ny Fiarovana (1967–1974). 

*Niala tamin'ny antoko i Dayan tamin'ny 1977 ary lasa minisitry ny raharaham-bahiny teo ambany fitarihan'i Menahem Begin.

### Rohy ivelany
Ehud Barak

**Ehud Barak** (hebreo: אהוד ברק) teraka ny 12 Febroary 1942 tao Kibbutz Mishmar HaSharon ho *Ehud Brog*) dia mpanao politika israeliana ary jeneraly taloha. Nanomboka tamin'ny 1999 ka hatramin'ny 2001 izy no praiminisitra tao amin'ny Fanjakan'i .

*1995-1996: dia minisitry ny raharaham-bahiny teo ambany fitarihan'i Shimon Peres i Barak.
*2007-2013: ny minisitry ny fiarovana teo ambany fitarihan'i Ehud Olmert sy Benyamin Netanyahu. 
*1991-1995: izy no Lehiben'ny Etamazaoro Jeneralin'ny Tafika Fiarovana Israeliana.
Ehud Olmert

I **Ehud Olmert** (hebreo: אהוד אולמרט ); teraka ny 30 Septambra 1945 tao Binjamina, dia mpanao politika israeliana (Antoko Kadima). Izy no praiminisitra israeliana nanomboka ny Aprily 2006 ka hatramin'ny Martsa 2009. Ariel Sharon no teo alohany ary Benyamin Netanyahu no nandimby azy

Izy no ben’ny tanànan’i Jerosalema (1993-2003) .

## Jereo koa
Yitzhak Shamir

**Yitzhak Shamir** (hebreo: יצחק שמיר) teraka *Yitzhak Yezernitsky* (22 Oktobra 1915 - 30 Jiona 2012) dia mpanao politika israeliana.

Praiminisitra fahafito teo amin'ny  izy, naharitra fe-potoana roa (1983–1984, 1986–1992). Ny mpandimby azy dia: 1984: Shimon Peres ary 1992 Yitzhak Rabin.

## Jereo koa
Yair Lapid

I **Yair Lapid** dia mpanao pôlitika israeliana teraka ny 5 Novambra 1963 tany Tel-Aviv-Jaffa. 
Izy no praiminisitra Israely nanomboka tamin'ny  Jolay 2022. ka hatramin'ny Dezambra 2022.

Nandimby azy i Benyamin Netanyahu tamin'ny 2022.

## Jereo koa
Fiteny arameanan' ny Baiboly

Ny **fiteny arameanan' ny Baiboly** dia endriky ny **fiteny arameana** izay ampiasaina ao amin' ny Bokin' i Daniela sy ny Bokin' i Ezra ao amin' ny Baiboly hebreo. Tsy tokony hafangaro amin' ny *[[Targoma|Targum]]* - izay fandikana sy fanazavana ny Soratra Masina hebreo natao amin' ny teny arameana.
Kayseri

**Kayseri** dia renivohitry ny faritanin'i Kayseri mitovy anarana ao . 
Mbola nisy mponina 536.392 tao amin'ilay tanàna tamin'ny taona 2000, faritany mitovy amin'i Kayseri izay manana mponina efa ho 1,50 tapitrisa (hatramin'ny 2020).

Kayseri dia any amin'ny 1054 m ambonin'ny haabon'ny ranomasina eo am-pototry ny volkano Erciyes (3916 m) efa lany tamingana.

## Jereo koa
*Istanbul, Ankara, Edirne, Diyarbakır, Antalya, Izmir, Bursa
Antalya

*'Antalya* dia tanàna Tiorka misy mponina an-tapitrisany any Ranomasina Mediteranea.  
Izy io no renivohitry ny lemaka lonaka amoron-tsiraka any atsimon’i Azia Minora.

Antsoina hoe Riviera Tiorka koa io faritra io ankehitriny, noho ny tora-pasika lava be. 
Eo ambonin'ny hantsana no misy ny tanàna tranainy ao Antalya. Ny seranan-tsambo lehibe dia ao atsimon'ny tanàna

## Jereo koa
*Istanbul, Ankara, Edirne, Kayseri, Diyarbakır
Teddy Kollek

**Teddy Kollek** (hebreo: טדי קולק ) dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 27 Mey 1911 tao Nagyvázsony akaikin'i Veszprém, Aotrisy-Hôngria, maty tamin’ny 2 Janoary 2007 tany Jerosalema

Izy no ben’ny tanànan’i Jerosalema (1965-1993).

Mpisolo toerana: Ehud Olmert
Eldad Regev

**Eldad Regev** (hebreo: אלדד רגב) (* 16 Aogositra 1980 tao Kirjat Motzkin, maty ny 12 Jolay 2006 dia miaramila israeliana nosamborin'i fasista sy fanavakavaham-bolon-koditra Hezbollah niaraka tamin'i Ehud Goldwasser tamin'ny 12 Jolay 2006 tao amin'ny Operation Promise Kept. Io no iray amin'ireo niteraka ny Adin'i Libàna tamin'ny 2006.

## Jereo koa
*Adin'i Libàna tamin'ny 2006.
Bursa

Miaraka amin'ny mponina 3.1 tapitrisa (hatramin'ny 2021), **Bursa** no tanàna fahefatra lehibe indrindra ao  ary renivohitry ny faritanin'i Bursa.

## Jereo koa
*Istanbul, Ankara, Edirne, Kayseri, Antalya, Izmir
Izmir

**Izmir**(* Smyrna* taloha), no tanàna fahatelo lehibe indrindra ao  izay misy mponina 4,4 tapitrisa eo ho eo ary renivohitry ny faritany mitovy anarana. 
Izmir no fonenan'ny seranan-tsambo faharoa lehibe indrindra ao amin'ny firenena aorian'i Istanbul.

## Jereo koa
*Ankara, Edirne, Kayseri, Antalya, Izmir, Bursa, Diyarbakır
Ibrahim Amada

**Ibrahim Samuel Amada** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i teraka ny 28 Febroary 1990 (Antananarivo, Madagasikara).

## Klioba baolina kitra
* 2005–2011	Academie Ny Antsika
* 2011	JS Kabylie	11	(0)
* 2011–2012	AS Khroub	13	(1)
* 2012–2015	USM El Harrach	72	(8)
* 2015–2017	ES Sétif	36	(1)
* 2017–2019	MC Alger	38	(4)
* 2019–2020	Al-Khor	22	(3)
* 2021–2022	Al-Markhiya	0	(0)
* 2022	Al-Qadsiah	15	(0)
* 2024	Ratchaburi	8	(0)

## Jereo koa
*Barea
Clément Couturier

**Clément Couturier** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i franco-teraka ny 13 septambra 1993 (Chaumont, Haute-Marne, Frantsa).

## Klioba baolina kitra
*2012-2014	 Dijon FCO rés.	29 (8)
*2014-2015	 FC Montceau Bourgogne	31 (10)
*2015-2016	 ASM Belfort	31 (0)
*2016-2017	 FC Chambly Oise	24 (1)
*2017-2018	 Les Herbiers VF	25 (4)
*2018-2019	 F91 Dudelange	31 (8)
*2019-2021	 RE Virton	26 (6)
*2021	 FC Bastia-Borgo	15 (2)
*2021-	 Swift Hesperange	66 (12)

## Jereo koa
Carolus Andrea Andriamasinoro

**Carolus Andrea Andriamasinoro** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i teraka ny 06.07.1989 (Mahajanga, Madagasikara).

## Klioba baolina kitra
*2005–2011	Academie Ny Antsika		
*2011–2012	Paradou AC	0	(0)
*2011–2012	→ WA Tlemcen (loan)	32	(12)
*2012–2017	USM Alger	97	(14)
*2017–2018	Ohod	10	(1)
*2018–2021	Al-Adalah	63	(32)
*2020–2021	→ Al-Qadsiah (loan)	28	(7)
*2021–2022	Ohod	34	(25)
*2022	Kuwait	0	(0)
*2022–2023	Najran	22	(4)
*2023–2024	Al-Kawkab	29	(18)
*2024–	Al-Rawdhah

## Jereo koa
Arnaud Randrianantenaina

**Arnaud Randrianantenaina** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i teraka ny 03 Janoary tao Antananarivo, Madagasikara.

## Klioba baolina kitra
*2017	Ajesaia	
*2018–2020	CNaPS Sport		
*2021–2022	JS Saint-Pierroise	12	(0)
*2022–	El Gouna	26	(0)
## Jereo koa
Njiva Rakotoarimalala

**Njiva Rakotoarimalala** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i teraka ny 6 August 1992 tao Antananarivo, Madagasikara.

## Klioba baolina kitra
*2011–2017	CNaPS Sport	76	(44)
*2018	Ratchaburi Mitr Phol	3	(1)
*2018	→ Sukhothai (loan)	28	(11)
*2019	Samut Sakhon	15	(8)
*2019	FC Fleury 91	6	(1)
*2020	Nongbua Pitchaya	12	(8)
*2022–2023	Al-Jandal	24	(12)
*2023–	Ratchaburi	13	(9)

## Jereo koa
Kenji Van Boto

**Kenji Van Boto** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i teraka ny 7 marsa 1996 tao St.Denis, Réunion.

## Klioba baolina kitra
*2014–2023	AJ Auxerre B	81 (1)
*2015–2023	AJ Auxerre	78 (2)
*2021-	FC Pau	17 (0

## Jereo koa
Thierno Millimono

**Thierno Millimono** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i teraka ny 16 août 2002 tao Papeete, Pôlinezia.

## Klioba baolina kitra
*2023/24	Luxembourg	US Mondorf-les-Bains
*2024/25	Chypre	Othellos Athienon
## Jereo koa
Louis Demoleon

**Louis Demoleon** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i teraka ny 16 avril 1997 tao Paris, Frantsa.

## Klioba baolina kitra
*

## Jereo koa
Tojo Ravalomanana

**Tojo Ravalomanana** dia mpanao politika malagasy ary zanaky ny filoha teo aloha Marc Ravalomanana.

Tiako i Madagasikara ny antokony. Izy no kandidàn’izy ireo ho Ben' ny tanànan' Antananarivo.

Izy dia manambady an'i Claudia Andriamboavonjy.
## Loharano sy fanamarihana