open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gymnanthemum

Ny ***Gymnanthemum*** dia vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny foko Vernonieae, ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*. Ny karazana ao amin' ity vndrona ity hita any Azia sy any Afrika ary any Amerika Atsimo. Anisan' ity vondrona ity ny ambiaty (*Gymnanthemum appendiculatum*).

## Karazana

### Karazana ankehitriny

Indreto ny karazana ao amin' ny vondrona *Gymnanthemum*:

# *[[Gymnanthemum amygdalinum]]* (Del.) Sch. Bip. ex Walp.
# *Gymnanthemum andrangovalense* (Humbert) H. Robinson
# *Gymnanthemum antanalus* (Humbert) H. Robinson
# *Gymnanthemum appendiculatum* (Less.) H. Robinson
# *Gymnanthemum auriculiferum* (Hiern) Isawumi
# *Gymnanthemum baillonii*
# *Gymnanthemum baronii* (Baker) H. Robinson
# *Gymnanthemum bellinghamii* (S. Moore) H. Robinson
# *Gymnanthemum bolleanum* Steetz
# *Gymnanthemum capense* (A.Spreng.) J.C.Manning & Swelank.
# *Gymnanthemum carnotianum*
# *Gymnanthemum chapelieri* (Drake) H. Robinson
# *Gymnanthemum coloratum*
# *Gymnanthemum corymbosum* (Thunb.) H. Robinson
# *Gymnanthemum coursii* (Humbert) H. Robinson
# *Gymnanthemum crataegifolium* (Hutch.) H. Robinson
# *Gymnanthemum cylindriceps*
# *Gymnanthemum delapsum*
# *Gymnanthemum dissolutum* (Baker) H. Robinson
# *Gymnanthemum exsertiflorum* (Baker) H. Robinson
# *Gymnanthemum exsertum* (Baker) H. Robinson
# *[[Gymnanthemum extensum]]* (Wall. ex DC.) Steetz
# *Gymnanthemum fimbrilliferum* (Less.) Cass.
# *Gymnanthemum glaberrimum* (Welw. ex O. Hoffm.) H. Robinson
# *Gymnanthemum hispidulum*
# *Gymnanthemum humblotii* (Drake) H. Robinson
# *Gymnanthemum koekemoerae* H.Rob. & V.A.Funk
# *Gymnanthemum louvelii* (Humbert) H. Robinson
# *[[Gymnanthemum mespilifolium]]* (Less.) H. Robinson
# *Gymnanthemum metzianum*
# *Gymnanthemum myrianthum* (Hook. fil.) H. Robinson
# *Gymnanthemum pectiniforme* (DC.) H. Robinson
# *Gymnanthemum pectorale* (Baker) H. Robinson
# *Gymnanthemum platylepis*
# *Gymnanthemum pleistanthum* (Humbert) H. Robinson
# *Gymnanthemum rubicundum*
# *Gymnanthemum rueppellii* (Sch. Bip. ex Walp.) H. Robinson
# *Gymnanthemum secundifolium*
# *Gymnanthemum subcrassulescens* (Humbert) H. Robinson
# *Gymnanthemum theophrastifolium*
# *Gymnanthemum thomsonianum* (Oliv. & Hiern) H. Robinson
# *Gymnanthemum triflorum* (Bremek.) H.Rob.
# *Gymnanthemum urticifolium* (A. Rich.) H. Robinson

### Karazana nesorina
Karazana maro ankehitriny no nampidirina ao amin' ireto vondrona hafa ireto: *Acilepis, Decaneuropsis, Eremosis, Kinghamia,Monosis, Phyllocephalum, Strobocalyx, [[Vernonia]]*.

## Loharano sy fanamarihana
Gymnanthemum amygdalinum

Ny ***Gymnanthemum amygdalinum*** dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*. Atao hoe ***Vernonia amygdalina*** izy io. Karazana hazobotry kely mirefy 2–5 m ny haavony ary maniry any amin' ny faritra trôpikaly aty Afrika. Mahatratra 20 sm ny halavany ny raviny mangidy sy lavalava. Marokoroko ny hodiny. Azo atao anana amin' ny lasopy any amin' ny firenena ao Afrika Ekoatôrialy ny raviny.

## Fanoritsoritana
Hita any amin' ny ankamaroan' ny firenena any amin' ny faritra trôpikalin' i Afrika ny *Gymnanthemum amygdalinum* ary ambolena hatao anana any Tôgô, any Benino, any Kamerona, any Gabôna, any Nizerià, ary any amin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô. Hazobotry maro sampana sady mahatratra 10 m ny haavony ny *Vernonia amygdalina*. Tsy mihoatra ny 40 sm ny savaivon' ny vatany ary ny hodiny volondavenona sy malama dia mitriatratriatra, fa ny rantsany tanora kosa dia misy tsibolobolo. Mifandimby sy tsotra ny raviny. Ny voany, izay misy fandranoka sy manana halava 1,5 hatramin' ny 3,5 mm, dia rakotra zavatra toa volom-borona malemy lava.

## Jereo koa

* *[[Gymnanthemum]]*
* *[[Vernonia]]*
Vernonia chapmanii

Ny ***Vernonia chapmanii*** dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny vondron-karazana *[[Vernonia]]*, ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*, hita aty Afrika Trôpikaly.

## Jereo koa

* *[[Asteraceae]]*
* *[[Vernonia]]*
* *[[Gymnanthemum]]*
Vernonia galamensis

Ny ***Vernonia galamensis*** dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny vondron-karazana *[[Vernonia]]*, ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*, hita aty Afrika. Zavamaniry noheverin' ny tantsaha etiôpiana hatry ny ela ho zavamaniry manimba ny *Vernonia galamensis*. Na izany aza dia misy ilana azy izy satria azo asolo solitany. Ny voany mainty manjelatra, rehefa potehina, dia mamoaka menaka be asidra vernôlika, izay asidra matavy misy epôksida voajanahary. Izany dia tombony ho an' ny famokarana epôksy (zavatra madity), izay efa ela no tsy azo raha tsy avy amin' ny vokatry ny solitany.
Ambiaty

Ny **ambiaty** dia karazana hazobotry, ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*. Ny anarany ara-tsiansa dia ***Gymnanthemum appendiculatum***.

## Fanasokajiana
Ny anarany ara-tsiansan' ny ambiaty ankehitriny dia *Gymnanthemum appendiculatum* fa *Vernonia appendiculata* izany teo aloha. Karazana maromaro efa voasokajy teo aloha tao amin' ny vondron-karazana *[[Vernonia]]* no nafindra ho any amin' ny vondron-karazana hafa, indrindra fa ny *[[Gymnanthemum]]*, taorian' ny fanavaozana ny taksonômia mifototra amin' ny fepetra ara-môrfôlôjia sy ara-môlekiola.

## Fampiasana azy

### Fampiasan' ny Malagasy azy
Famantaran' ny olona ny fotoana tokony hamafazana vary ny famelanany, ka io no atao hoe vakiambiaty. Ny fehezan' amboaran-draviny dia atao ao anaty dobo na honahona mba entina hisambotra sifotra izay hiraikitra maro eny aminy. Apetaka amin' ny fery ny raviny mba hanasitrana izany.

## Jereo koa

* *[[Vernonia]]*
* *[[Gymnanthemum]]*
* *[[Gymnanthemum amygdalinum]]*
* *[[Gymnanthemum extensum]]*
* *[[Gymnanthemum mespilifolium]]*

## Rohy ivelany

* "*[https://www.inaturalist.org/taxa/938889-Gymnanthemum-appendiculatum Gymnanthemum appendiculatum]*", *www.inaturalist.org*
Kaohsiung

**Kaohsiung**, (sinôgrama: 高雄市; hanyu pinyin:*Takau, Takao, Takow*) dia kaominina ao amin'ny faritra atsimon'i Taiwan.
Manomboka amin'ny afovoan-tanàna amorontsiraka ka hatrany amin'ny ambanivohitr'i Yushan Range misy velarantany 2,952 km2. Ny tanànan'i Kaohsiung dia manana mponina eo amin'ny 2.73 tapitrisa eo ho eo ary tanàna fahatelo be mponina indrindra ao Taiwan ary tanàna lehibe indrindra any atsimon'i .

Kaohsiung no seranan-tsambo lehibe ao Taiwan; Ny seranan-tsambon'i Kaohsiung no seranan-tsambo lehibe indrindra any Taiwan ary mihoatra ny 67% amin'ny fanondranana entana aondrana sy fanafarana entana ao amin'ny firenena no mandalo an'i Kaohsiung.

## Tantara
### Formosa holandey
Lasa zanatany holandey i Taiwan tamin'ny 1624, taorian'ny nandroahana ny orinasa *Holandey East India* tao Penghu.
Efa iray amin'ireo seranan-jono lehibe indrindra any atsimon'i Taiwan i Takau tamin'izany. Nantsoin'ny Holandey hoe *Tankoy* ilay toerana, ary *Tancoia* ny seranana.

### Dinastia Qing
Tamin'ny 1684, ny tarana-mpanjaka Qing dia nampiditra an'i Taiwan ary nanome anarana ny tanàna Fongshan County.

### Fitondrana japoney
Natolotra an'i Japana i Taiwan ho ampahany amin'ny fifanarahana Shimonoseki.

## Toe-karena
Ny tanàna dia manana toeram-pandrefesana solika, milina vy, toeram-pivarotan-tsambo, komples petrochimique, asa aluminium sy simenitra, orinasa zezika, mpanodina siramamy, asa biriky sy taila, orinasa mpanodina am-bifotsy, orinasa mpamokatra sira, ary orinasa mpanao taratasy. Voatendry ho faritra fanodinana fanondranana tany amin'ny faramparan'ireo taona 1970, i Kaohsiung dia nahasarika fampiasam-bola avy any ivelany ihany koa mba hikarakarana ny akora voavidy eto an-toerana ho aondrana.

## Fiompiana
Ny voly fambolena lehibe ao Kaohsiung dia legioma, voankazo ary vary miaraka amin'ny velaran-tany azo volena 473 km2, izay mahatratra 16% amin'ny velaran'ny kaominina. Kaohsiung no manana vokatra avo indrindra amin'ny goavy, mokonazy (jujube) ary litisia any Taiwan. Ny tena biby fiompy dia akoho, omby be ronono, serfa, gana, gisa, kisoa ary ondry.
Catalogue of Life

Ny ***Catalog of Life*** (**COL**) dia angon-drakitra momba ny taksônômia mirakitra ny karazan-javamananaina rehetra fantatra, azo jerena amin' ny Internet. Ny tanjon' ity tranokala ity dia ny hanangona vaovao avy amin' ny angon-drakitra an-jatony (ohatra, *[[FishBase]]* sy *[[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]*). Izany dia ahafahan' ny *Catalogue of Life* manolotra taksôna efa ho 1&nbsp;900&nbsp;000 tamin' ny Septambra 2020. Ny COL dia manangona angona anarana avy amin' ny *[[ZooBank]]* ho an' ny anaran' ny biby, avy amin' ny *[[International Plant Names Index]]* ho an' ny anaran' ny zavamaniry, ary avy amin' ny *[[Index Fungorum]]* ho an' ny anaran' ny holatra.

## Jereo koa

* The Plant List
* Plants of the World Online
* Missouri Botanical Garden
* Pl@ntNet
* National Center for Biotechnology Information

## Rohy ivelany

* Tranonkala: https://www.catalogueoflife.org/
Vernonia betonicifolia

Ny ***Vernonia*** ***betonicifolia*** dia karazana zavamaniry mamony (*[[Angiospermae|angiosmermae]]*) ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*, tsy misy afa-tsy eto Madagasikara. Amin' ny teny malagasy ity zavamaniry ity dia atap hoe *kilahimena*, nefa tsy io irery ny karazan-javamaniry antsoina amin' io anarana io.

Ny santionany nangonin' i Jean-Henri Humbert tamin' ny Novambra-Desambra 1933, tao amin' ny lohasahan' i Sakamalio, sakelidranon' i Manambolo, ao amin' ny sahan-dranon' i Mandrare, amin' ny haavo 900–1&nbsp;100 metatra, eny amin' ny tany be vato gnesy. Nisy santionany iray hafa voaangona tao amin' ny tendrombohitra Vohipolaka, ao avaratr' i Betroka (Toliara), amin' ny haavon' ny 1&nbsp;200 m eo ho eo.

## Jereo koa

* Kilahimena

* *[[Asteraceae]]*
* *[[Vernonia]]*
* *[[Gymnanthemum]]*

## Loharano sy fanamarihana
Kilahimena

Ny **kilahimena** na **lahimena** dia zavamaniry mamony isan-karazany ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*. Niovaova ny vondron-karazana nanasokajiana azy ireo ka anisan' izany ny *[[Vernonia]]*, ny *[[Bechium]]*, ny *[[Cacalia]]*, ny *[[Cyanthillium]]*, ary ny *[[Vernoniastrum]]*'.**'

## Toetra ankapobeny
Ireo zavamaniry ireo, amin' ny ankapobeny, dia maniry amin' ny endrika ahitra mihoatra ny roa taona noho fananany taovany any ambanin' ny tany. Mavokely na mena na volomparasy ny vonin' izy ireo. Maro amin' izy ireo no mamoaka antôsianinina. Miloko mena ny tahony, toraka izany koa ny vondrom-boniny mbola kely. Araka izany dia tsy manondro karazana tokana ny anarana hoe *kilahimena* nefa tsy manondro ny vondron-karazana iray manontolo.

## Anarana siantifika
Nosokajina tao amin' ny vondron-karazana *[[Vernonia|Vermonia]]* izy ireo taloha ka ireto ny anarana siantifikan' ny karazana tondroina amin' ny hoe "kilahimena" araka ny hita ao amin' ny *Dictionnaire des noms malgaches de végétaux* (1999):

* *[[Vernonia nudicaulis]]* Less.
* *[[Vernonia erythromarula]]* Klatt
* *[[Vernonia betonicaefolia]]* Baker
* *[[Vernonia rhodolepis]]* Baker
* *[[Vernonia aemulans]]* Vatke
* *[[Vernonia erythromarula]]* Klatt
* *[[Vernonia spiciforma]]* Klatt

Atao hoe "lahimena" ny *Vernonia erythromarula* sy ny *Vernonia nudicaulis*.

## Fampiasana azy
Izy rehetra ireo dia misy akora mangidy ary ampiasaina amin' ny fitsaboana nentim-paharazana malagasy. Ny rano mafana nandomana ny voniny na ny tahony nitondra ny voniny dia omena ny marary manavy mba hanakanana ny maloiloy sy hamerenana ny fahazotoan-komana. Ny fakany, mbola vaovao na nendasina maina, dia matetika ampiasaina amin' ny fanaovana tambavy izay malaza ho mampatanjaka.

## Jereo koa

* *[[Vernonia]]*
* *[[Bechium]]*
* *[[Cacalia]]*
* *[[Cyanthillium]]*
* *[[Vernoniastrum]]*

## Tahirin-kevitra

* Boiteau Marthe, Allorge-Boiteau Lucile, Boiteau Pierre, *[https://www.ilerouge.org/livre-dictionnaire-des-noms-malgaches-des-vegetaux/ Dictionnaire des noms malgaches de végétaux]*,  Editions Alzieu. 1999.
* M. Edouard Heckel, "Les plantes utiles de Madagascar", in *Annales de Musée Colonial de Marseille* (année 1910).

## Loharano sy fanamarihana
Baccharoides

Ny ***Baccharoides*** dia vondron-karazana zavamaniry, ao amin' ny foko Vernonieae ao anatin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*, maniry any Azia sy aty Afrika.

## Karazana

* *Baccharoides adoensis* (Sch.Bip. ex Walp.) H.Rob.
* *Baccharoides anthelmintica* (L.) Moench
* *Baccharoides ballyi* (C.Jeffrey) Isawumi, El-Ghazaly & B.Nord.
* *Baccharoides bracteosa* (O.Hoffm.) Isawumi, El-Ghazaly & B.Nord.
* *Baccharoides calvoana* (Hook.f.) Isawumi, El-Ghazaly & B.Nord.
* *Baccharoides cardiolepis* (O.Hoffm.) Isawumi, El-Ghazaly & B.Nord.
* *Baccharoides dumicola* (S.Moore) Isawumi, El-Ghazaly & B.Nord.
* *Baccharoides filigera* (Oliv. & Hiern) Isawumi, El-Ghazaly & B.Nord.
* *Baccharoides filipendula* (Hiern) Isawumi, El-Ghazaly & B.Nord.
* *Baccharoides guineensis* (Benth.) H.Rob.
* *Baccharoides hymenolepis* (A.Rich.) Isawumi, El-Ghazaly & B.Nord.
* *Baccharoides incompta* (S.Moore) Isawumi, El-Ghazaly & B.Nord.
* *Baccharoides kirungae* (R.E.Fr.) Isawumi, El-Ghazaly & B.Nord.
* *Baccharoides lasiopus* (O.Hoffm.) H.Rob.
* *Baccharoides longipedunculata* (De Wild.) Isawumi, El-Ghazaly & B.Nord.
* *Baccharoides nimbaensis* (C.D.Adams) Isawumi, El-Ghazaly & B.Nord.
* *Baccharoides prolixa* (S.Moore) Isawumi, El-Ghazaly & B.Nord.
* *Baccharoides pumila* (Kotschy & Peyr.) Isawumi
* *Baccharoides ringoetii* (De Wild.) Isawumi, El-Ghazaly & B.Nord.
* *Baccharoides schimperi* (DC.) Isawumi, El-Ghazaly & B.Nord.
* *Baccharoides sunzuensis* (Wild) Isawumi, El-Ghazaly & B.Nord.
* *Baccharoides tayloriana* Isawumi
* *Baccharoides tenoreana* (Oliv.) Isawumi

## Karazana tafiditra tao taloha
Karazana maromaro noheverina ho mpikambana ao amin' ny *Baccharoides* taloha saingy heverina fa mety kokoa amin' ny vondron-karazana hafa:

* *Centratherum*
* *Hololepis*
* *Lepidaploa*
* *Lessingianthus*
* *Phyllocephalum*
* *Pluchea*
* *[[Vernonia]]*
Vernonia nudicaulis

Ny ***Vernonia nudicaulis*** Less. dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*. Ity karazana ity dia nahazo famaritana ara-tsiansa voalohany nataon' i Lessing tamin' ny taona 1831. Arany koa ny hoe ***Bechium'' ''nudicaule*** (Less.) H.Rob. sy ***Vernonia'' ''scapiformis*** (DC.) Drake. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe *[[kilahimena]]*, na *lahimena* nefa tsy io irery no zavamaniry mirondra izany anarana izany.

## Jereo koa

* *[[Asteraceae]]*
* *[[Vernonia]]*
* *[[Gymnanthemum]]*
* *[[Bechium]]*

## Loharano sy fanamarihana
Vernonia ampandrandavensis

Ny ***Vernonia ampandrandavensis*** dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana Asteraceae, tsy misy afa-tsy eto Madagasikara. Araka ny tatitry ny International Union for Conservation of Nature (IUCN), io karazana io dia sokajiana ho "mety ho lany tamingana".

## Jereo koa

* *[[Asteraceae]]*
* *[[Vernonia]]*
* *[[Gymnanthemum]]*

## Loharano sy fanamarihana
Vernonia andapensis

Ny ***Vernonia andapensis*** dia karazana zavamaniry mamony (*[[Angiospermae|angiosmermae]]*) ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*, tsy misy afa-tsy eto Madagasikara. I Jean-Henri Humbert no nanao ny famariparitana azy voalohany. Nangonina tamin' ny taona 1948 ny santionany, tany amin' ny faritra avaratra-atsinanan' i Madagasikara, akaikin' Andapa, ao amin' ny sahan-dranon' i Lokoho, eo amin' ny ilany andrefan' ny tendrombohitra Andembinibony, eo anelanelan' ny 400 m sy 600 m ambonin' ny haabon' ny ranomasina. Fantatra ihany fa izy io dia ahitra maniry isan-taona na kirihitra kely, karazana *Vernonia* mpampiavaka ny faritra be vato na be bozaka amin' ny lohasaham-batokaranana manodidina an' Andapa.

## Jereo koa

* *[[Asteraceae]]*
* *[[Vernonia]]*
* *[[Gymnanthemum]]*

## Loharano sy fanamarihana
WEG S.A.

Ny orinasa **WEG S.A.** dia ao amin'ny orinasa Breziliana, ary miorina amin'ny Jaraguá do Sul, any . Ny orinasa dia voatanisa ao amin'ny IBOVESPA Financial Index.

WEG dia manamboatra motera elektrika ary mivarotra izany any amin'ny firenena 100 eo ho eo eran'izao tontolo izao. Manana orinasa lehibe fito any  ny orinasa - São Paulo, São Bernardo do Campo, Manaus, Guaramirim, Blumenau, ary zavamaniry roa ao Jaraguá do Sul - ary koa zavamaniry roa any Arzantina ary iray avy any , , ary .
Bechium

Ny ***Bechium*** dia vondron-karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*. Ny faritra ahitana azy dia i Madagasikara. Telo ny karazana voafariparitra ao aminy. Nofaritan' i Augustin Pyrame de Candolle ity vondron-karazana ity ary navoaka tao amin' ny *Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis* 5: 70. 1836.​

## Karazana
Ireto ny karazana hita ao amin' io vondron-karazana io:

* *[[Bechium nudicaule]]* (Less.) H.Rob.
* *[[Bechium rhodolepis]]* (Baker) H.Rob.
* *Bechium rubricaule* DC.

## Jereo koa

* *[[Vernonia]]*
* *[[Cacalia]]*
* *[[Cyanthillium]]*
* *[[Vernoniastrum]]*
* Kilahimena

## Loharano sy fanamarihana
Cyanthillium cinereum

Ny ***Cyanthillium cinereum*** dia karazana zavamaniry mamony, ao amin' ny *[[Asteraceae]]*. Ity zavamaniry  ity dia ahitra maniry isan-taona izay manana halava hatramin' ny 120 sm. Mamokatra vondrom-bony fisaka izy io. Maitso sy manjelatra ny raviny, ary fotsy na volomparasy ny voniny. Nantsoina hoe ***Vernonia cinerea*** izy io taloha, saingy nisy ny fanavaozana momba ny taksônômia, taloha kelin' ny fiandohan' ny taona 2014. Mety hifangaro amin' ny *[[Emilia sonchifolia]]* ity karazana ity, fa ny felam-bonin' ity farany dia lava kokoa ary miendrika vazy.

Teratany aty Afrika Trôpikaly sy any Azia Trôpikaly (India, Srilanka, Indôsina, Indônezia, sns) io vondrona io ary lasa voajanahary any Aostralia, any Mesôamerika, Amerika Atsimo Tropikaly,any amin'ny faritra Karaiba, ary any Etazonia any Florida.

Ny zana-karazany *Vernonia cinerea subsp.vialis* (DC.), izay ampiasaina amin' ny fitsaboana ny aretin' ny maso, dia atao amin' ny teny malagasy hoe ***ramitsiry***. Atao hoe *poovamkurunnal* na *poovamkurunnila* izy amin' ny teny malaiamama ary *monara kudumbiya* amin' ny teny singaley. Antsoina koa hoe *sadevi* izy io.

Ity zavamaniry ity dia fanao fanafody ao amin' ny fitsaboana *Ayurveda*. Ny fampiasana ity zavamaniry ity dia manampy amin' ny fanamafisana ny hery fiarovana ao amin' ny vatana. Any amin' ny faritra mafana sy mando no tena ambolena azy. Ny *Cyanthillium cinereum* dia nampiasaina tamin' ny fampitsaharana ny fifohana sigara any Tailandy sy any amin' ny firenena hafa, ary ho fanamaivanana ny sery.

## Jereo koa

* *[[Cyanthillium]]*
* *[[Vernonia]]*

## Loharano sy fanamarihana
Emilia sonchifolia

Ny ***Emilia sonchifolia*** dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*. Zavamaniry isan-taona izy io, manana ratsana misandrahaka, mahatratra 40 sm ny haavony. Ny ravina dia manana ny halava mahatratra hatramin' ny 10 sm, indraindray lasa manopy volomparasy rehefa antitra. Ny zavamaniry iray dia afaka mamokatra loha voninkazo mavokely na volomparasy maromaro. Miely patrana any amin' ny faritra trôpikaly eran-tany izy io. Na dia manimba aty aza, dia azo hanina atao anana ny raviny sy ny solofony.

## Jereo koa

* *[[Emilia (zavamaniry)|Emilia]]*

* *[[Cyanthillium cinereum]]*
Emilia adscendens

Ny ***Emilia adscendens*** dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*. Atao amin' ny teny malagasy hoe *anampoza*, *ravintsarahazo*, *tsiontsiondahy* ity zavamaniry ity

## Jereo koa

* *[[Emilia (zavamaniry)|Emilia]]*
* *[[Emilia bathiei]]*
* *[[Emilia capillaris]]*
* *[[Emilia citrina]]*
* *[[Emilia graminea]]*
* *[[Emilia humifusa]]*

## Loharano sy fanamarihana
Cyanthillium

Ny ***Cyanthillium*** dia vondron-karazana zavamaniry trôpikaly ao amin' ny foko Vernonieae, ao anatin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*. Nofaritan' i Carl Ludwig Blume ilay vondron-karazana ary navoaka tao amin' ny *Bijdragen tot de flora van Nederlandsch Indië* 15: 889–890. 1826. Ny karazana filamatra dia ny *Cyanthillium villosum* Blume.

## Karazana
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny vondron-karazana *Cyanthillium* nekena tamin' ny Jolay 2015, nalamina araka ny abidy. Ho an' ny karazana tsirairay, ny anarana binômialy dia aseho sy arakarahin' ny mpanoratra, nohafohezina araka ny fifanarahana sy ny fanao.
* *Cyanthillium albicans* (DC.) H.Rob. - India atsimo-andrefana
* *[[Cyanthillium cinereum]]* (L.) H.Rob. - Asia Trôpikaly sy Afrika Trôpikaly; nentina novolena tany tropical Amerika trôpikaly, anisany i Florida
* *Cyanthillium conyzoides* (DC.) H.Rob. - India atsimo-andrefana
* *Cyanthillium hookerianum* (Arn.) H.Rob. - Srilanka
* *[[Cyanthillium patulum]]* (Dryand. ex Dryand.) H.Rob. - Aza Trôpikaly, Madagasikara
* *Cyanthillium stelluliferum* (Benth.) H.Rob. - Afrika Trôpikaly
* *Cyanthillium vernonioides* (Muschl.) H.Rob. - Afrika Afovoany
* *Cyanthillium wollastonii* (S.Moore) H.Rob. - Africa Andrefana

## Jereo koa

* *[[Adenostyles]]*
* *[[Arnoglossum]]*
* *[[Cacalia]]*
* *[[Cyanthillium]]*
* *[[Parasenecio]]*
* *[[Vernonia]]*
* *[[Vernoniastrum]]*
* Kilahimena
Vernoniastrum

Ny ***Vernoniastrum*** dia vondron-karazana zavamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*. Ao Afrika Trôpikaly sy Afrika Atsimo ary eto Madagasikara no faritra aniriany. Nofaritan' i Harold E. Robinson ity vondron-karazana ity ary navoaka tao amin' ny *Proceedings of the Biological Society of Washington* 112(1): 233. 1999.

## Karazana
Inty ny lisitra araka abidin' ny karazana ao amin' ny *Vernoniastrum* izay nekena tamin' ny Jolay 2012. 

* *Vernoniastrum aemulans* (Vatke) H.Rob.
* *Vernoniastrum ambiguum* (Kotschy & Peyr.) H.Rob.
* *Vernoniastrum latifolium* (Steetz) H.Rob.
* *Vernoniastrum musofense* (S.Moore) H.Rob.
* *Vernoniastrum nestor* (S.Moore) H.Rob.
* *Vernoniastrum ugandense* (S.Moore) H.Rob.
* *Vernoniastrum uncinatum* (Oliv. & Hiern) H.Rob.
* *Vernoniastrum viatorum* (S.Moore) H.Rob.

## Jereo koa

* Kilahimena

* *[[Vernonia]]*
* *[[Bechium]]*
* *[[Cacalia]]*
* *[[Cyanthillium]]*
Parasenecio

Ny ***Parasenecio*** dia vondron-karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*, ahitana karazana enimpolo eo ho eo, hita any Atsinanana Indrindra sy any amin' ny faritra Sinô-Himalaiana, ary koa any Atsinanana Indrindra Rosiana.Karazana karazany roa amby dimampolo no teratany any Sina, ka ny telo amby efapolo amin' ireo dia tsy hita raha tsy any. Zavamaniry ahitra izy ireo.

## Karazana

* *Parasenecio ×cuneata*
* *Parasenecio ×shiroumamontana*
* *Parasenecio adenostyloides*
* *Parasenecio ainsliiflorus*
* *Parasenecio amagiensis*
* *Parasenecio auriculatus*
* *Parasenecio begoniifolius*
* *Parasenecio bulbiferoides*
* *Parasenecio chenopodiifolius*
* *Parasenecio chola*
* *Parasenecio cyclotus*
* *Parasenecio dasythyrsus*
* *Parasenecio delphiniifolia*
* *Parasenecio delphiniphyllus*
* *Parasenecio deltophyllus*
* *Parasenecio farfarifolia*
* *Parasenecio firmus*
* *Parasenecio forrestii*
* *Parasenecio gansuensis*
* *Parasenecio hastatus*
* *Parasenecio hastiformis*
* *Parasenecio hwangshanicus*
* *Parasenecio ianthophyllus*
* *Parasenecio jiulongensis*
* *Parasenecio kangxianensis*
* *Parasenecio kiusiana*
* *Parasenecio koidzumiana*
* *Parasenecio komarovianus*
* *Parasenecio koualapensis*
* *Parasenecio lancifolius*
* *Parasenecio latipes*
* *Parasenecio leucocephalus*
* *Parasenecio lidjiangensis*
* *Parasenecio longispicus*
* *Parasenecio maowenensis*
* *Parasenecio matsudai*
* *Parasenecio maximowicziana*
* *Parasenecio monanthus*
* *Parasenecio morrisonensis*
* *Parasenecio nikomontana*
* *Parasenecio nipponica*
* *Parasenecio nokoensis*
* *Parasenecio otopteryx*
* *Parasenecio palmatisectus*
* *Parasenecio peltifolia*
* *Parasenecio petasitoides*
* *Parasenecio phyllolepis*
* *Parasenecio pilgerianus*
* *Parasenecio praetermissus*
* *Parasenecio profundorum*
* *Parasenecio quinquelobus*
* *Parasenecio roborowskii*
* *Parasenecio rockianus*
* *Parasenecio rubescens*
* *Parasenecio rufipilis*
* *Parasenecio shikokiana*
* *Parasenecio shiroumensis*
* *Parasenecio sinicus*
* *Parasenecio souliei*
* *Parasenecio subglaber*
* *Parasenecio taliensis*
* *Parasenecio tebakoensis*
* *Parasenecio tenianus*
* *Parasenecio tripteris*
* *Parasenecio tsinlingensis*
* *Parasenecio vespertilo*
* *Parasenecio weiningensis*
* *Parasenecio xinjiashanensis*
* *Parasenecio yakusimensis*
* *Parasenecio yatabei*

## Jereo koa

* *[[Adenostyles]]*
* *[[Arnoglossum]]*
* *[[Cyanthillium]]*
* *[[Vernonia]]*
* *[[Vernoniastrum]]*
* Kilahimena
Arnoglossum

Ny ***Arnoglossum*** dia vondron-karazan-javamaniry any Amerika Avaratra, ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*, nofaritana tamin' ny taona 1817. Ny *Arnoglossum* dia mpikambana ao amin' ny fokon-javamaniry  Senecioneae izay nandalo fanitsiana maro tao anatin' ny taona vitsy. 

Maro amin' ny karazana ao amin' ny vondron-karazana amin' izao fotoana izao no voasokajy teo aloha tao amin' ny vondron-karazana hafa toa ny *[[Cacalia]]* sy *[[Mesadenia]]* ary *[[Senecio]]*. Any Amerika Avaratra (any Ontario sy any atsinanana amin' i Etazonia) ny karazana sisa.

Ny anarana hoe *Arnoglossum* dia avy amin' ny teny grika hoe "*arnos*" izay midika hoe "zanak' ondry", ary "*glossum*" midika hoe "lela".

## Karazana

* *Arnoglossum album* L.C.Anderson
* *Arnoglossum atriplicifolium* (L.)H.Rob.
* *Arnoglossum diversifolium* (Torr. & A.Gray) H.Rob.
* *Arnoglossum floridanum* (A.Gray) H.Rob.
* *Arnoglossum ovatum* (Walter) H.Rob.
* *Arnoglossum plantagineum* Raf.
* *Arnoglossum reniforme* (Hook.) H.E. Robins.
* *Arnoglossum sulcatum* (Fernald) H.Rob

## Jereo koa

* *[[Adenostyles]]*
* *[[Cyanthillium]]*
* *[[Parasenecio]]*
* *[[Vernonia]]*
* *[[Vernoniastrum]]*
* *[[Mesadenia]]*
* *[[Senecio]]* 
* Kilahimena
Senecio madagascariensis

Ny ***Senecio madagascariensis***, dia karazana zavamaniry misy voniny, ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*, hita ao faritra atsimo amin' i Afrika sy eto Madagasikara. Izy io dia ahitra maniry iray taona, izay manana haavo hatramin' ny 60 sm, mavo ny voniny. Ity karazana ity dia nentina tany Aostralia sy tany Amerika Atsimo ka maniry tsara any ary lasa zavamaniry manafika any amin' ny faritra sasany. 

Tahaka ny karazana hafa ao amin' ny vondron-karazana *Senecio*, ity zavamaniry ity dia misy karazana alkalôida izay poizina ho an' ny biby fiompy.

Ny mpanoratra sasany dia mihevitra ny *Senecio madagascariensis* ho mitovy amin' ny *Senecio inaequidens*. Sarotra ny manavaka ireo karazana roa ireo, izay samy teratany any amin' ny faritra atsimon' i Afrika, amin' ny toetra ara-môrfôlôjia azy, izay miavaka indrindra nooho ny sitôtipa, diplôida ho an' ny *S. madagascariensis* fa tetraplôida ho an' ny *S. inaequidens*.

## Jereo koa

* *[[Senecio]]*
Alkalôida

Ny **alkalôida** dia akora voajanahary avy amin' ny zavamananaina, môlekiola misy atôma azôta iray farafahakeliny (matetika ao anaty tsingerina), amin' ny ankapobeny manana toetra alkalinina, ary misy fiantraikany ara-batana amin' ny olona na amin' ny biby, na dia amin' ny fatra kely aza. Noho ny fandrosoan' ny indostrian' ny fanamboaram-panafody dia nanokatra ny sehatry ny "fanafody simika" izy ireo tamin' ny faran' ny taonjato faha-19. Efa ela ny alkalôida no matetika voasokajy sy nomena anarana araka ny zavamaniry na holatra na biby nahazoana azy.

Ohatra amin' ny alkalôida mitondra anarana avy amin' ny zavamaniry:

* atrôpinina, avy amin' ny hoe *[[Atropa  belladonna]]*
* kôkainina, avy amin' ny hoe *[[Kôka (zavamaniry)|Erythroxylum  coca]]* (kôka)
* nikôtinina, avy amin' ny hoe *[[Paraky (zavamaniry)|Nicotiana  tabacum]]* (paraky)
* berberinina, avy amin' ny hoe *[[Berberis  vulgaris]]*
* sôlaninina, avy amin' ny hoe *[[Solanum]]* (oh. ovimbazaha, voatabia,  sns)
* teôbrôminina, avy amin' ny hoe *[[Kakaô (zavamaniry)|Theobroma  cacao]]* (kakaô)
* strikninina, avy amin' ny hoe *[[Strychnos  nux-vomica]]*

Ohatra amin' ny alkalôida mitondra anarana avy amin' ny holatra:

* psilôsinina, avy amin' ny hoe *[[Psilocybe]]*.
* psilôsibinina, avy amin' ny hoe *[[Psilocybe]]*, indrindra ny *[[Psilocybe cubensis]]*.
* penisilinina, avy amin' ny hoe *[[Penicillium]]* sy *[[Aspergillus]]*.

Ohatra amin' ny alkalôida mitondra anarana avy amin' ny biby:

* bofôtôksinina, avy amin' ny hoe *[[Bufo]]* (saobakaka);
* epibatidinina, avy amin' ny hoe *[[Epipedobates tricolor]]* (karazana sahona);
* serpentinina, avy amin' ny hoe *[[Bibilava|Serpentes]]* (bibilava);
* pomiliôtôksinina, avy amin' ny hoe *[[Oophaga pumilio|Dendrobates pumilio]]* na *[[Oophaga pumilio]]* (karazana sahona)
* kantaridinina, avy amin' ny hoe *[[Lytta vesicatoria]]* (karazana lalitra).
* kônôtôksinina, avy amin' ny hoe *[[Conus]]* (akoran-dranomasina).
* aplisiatôksinina, avy amin' ny hoe *[[Aplysia]]* (akoran-dranomasina).

## Jereo koa

* Komanga
* *[[Euphorbia tirucalli]]*
* *[[Cryptostegia madagascariensis]]* (lombiro)
* *[[Perriera madagascariensis]]*
* *[[Pervillaea venenata]]*
* *[[Cerbera]]*
Atropa belladonna

Ny ***Atropa belladonna*** dia karazan-javamaniry misy poizina maniry isan-taona, ao amin' ny fianakaviana *[[Solanaceae]]*. Teratany any Eorôpa sy Azia Andrefana izy io, anisan' izany i Torkia, ary ny faritra aniriany dia manomboka any Angletera any andrefana ka hatrany Okraina andrefana ary ny faritany Gilan any Iràna any atsinanana. Hita maniry any Kanada sy ao Afrika Avaratra ary any Etazonia koa ity zavamaniry ity.

Tena misy poizina (tôksinina) ny raviny sy ny voany raha voatelina satria misy alkalôida trôpanina. Mety hanimba ihany koa ny fikirakirana na ny fikasihana azy. Ahitana atrôpinina sy skôpôlaminina ary hiôskiaminina ireo poizina ireo, izay miteraka fibedibedy tsy amim-pahatsiarovan-tena sy fahitana sary tsy misy. 

Fahita matetika tsy ao amin' ny fokon-javamaniry Hyoscyameae (ao amin' ny vondron-karazan-javamaniry *[[Atropa]]*) sy Mandragoreae ny alkalôida trôpanika, ary ahitana azy koa ny ao amin' ny fokon-javamaniry Datureae ihany — izy rehetra ireo dia ao amin' ny zana-pianakavian-javamaniry *Solanoideae* ao amin' ny fianakaviana *[[Solanaceae]]*.

Ny voany masaka, izay tena misy poizina, dia azo avahana amin' ny an' ny voanantay (*[[Voanantay|Solanum nigrum]]*) noho izy lehibe kokoa sy ny fananany ravimbony miendrika kintana lehibe kokoa (ohitana felan-dravimbony lava sy mivelatra ary somary mitongilana mipoitra mihoatra ny voany) ary ny fitondran' ny *Atropa belladonna* ny voany mitsitokantokana, fa ny voan' ny *Solanum nigrum* kosa dia mitovitovy amin' ny voam-boatabia mivodrona ho sampaho.

## Jereo koa

* *[[Solanaceae]]*

* *[[Atropa]]*
Adenostyles

Ny ***Adenostyles*** dia vondron-karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*, ary ao amin' ny fokon-javamaniry Senecioneae. Nofaritana tamin' ny taona 1816 izy io. Ny *Adenostyles* dia hita any amin' ny faritra manana toetany antonony any amin' ny ila-bolantany avaratra, indrindra any Eorôpa sy any Azia Minora. Ny *Adenostyles* dia ahitana karazana izay heverina teo aloha ho tao amin' ny vondron-karazana *[[Cacalia]]*. Nampiasaina tamin' ny taona 1883 hanondroana ny vondron-karazana *[[Orchidaceae]]* io teny io.

## Karazana
Tamin' ny Jolay 2020, ny *[[Plants of the World Online|Plants of the World online]]* dia nitanisa karazana enina ekena:

* *Adenostyles alliariae* (Gouan) Kern.
* *Adenostyles alpina* (L.) Bluff & Fingerh.
* *Adenostyles australis* (Ten.) Iamonico & Pignatti
* *Adenostyles briquetii* Gamisans
* *Adenostyles dubia* Rchb.f.
* *Adenostyles intermedia* Hegetschw.
* *Adenostyles leucophylla* Rchb

Ny safiotra voafantina dia ahitana an' ireto:

* *Adenostyles × canescens* Sennholz
* *Adenostyles × eginensis* Lagger ex Braun

Misy anarana mitovy hevitra (synonyme) voafantina:

* *Adenostyles macrophylla* (M.Bieb.) Czerep. — syn. *Caucasalia macrophylla* (M.Bieb.) B.Nord.
* *Adenostyles platyphylloides* (Sommier & Levier) Czerep. — syn. *Caucasalia pontica* (K.Koch) Greuter
* *Adenostyles rhombifolia* (Willd.) Pimenov — syn. *Caucasalia macrophylla* (M.Bieb.) B.Nord.
* *Adenostyles similiflorus* (Kolak.) Konechn. — syn. *Caucasalia similiflora* (Kolak.) B.Nord.

## Jereo koa

* *[[Arnoglossum]]*
* *[[Cyanthillium]]*
* *[[Parasenecio]]*
* *[[Vernonia]]*
* *[[Vernoniastrum]]*
* Kilahimena
Atropa

Ny ***Atropa*** dia vondron-karazana zavamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Solanaceae]]*, izay ahitana karazana am-polony eo ho eo maniry any amin' ny faritra manana toetany antonony sy toetany trôpikaly ao amin' ny Tontolo Tranainy. Ny malaza indrindra dia ny *[[Atropa belladonna]]*.

Ny anaran' ilay vondron-karazana dia avy amin' ny an' ny iray amin' ny Parka telo andriamanitra toppon' ny lahatra ao amin' ny fivavahana rômana taloha, dia i Atrôpôsy (ατροπος / *Atropos*, "tsy milefitra"), ilay mpanapaka ny kofehin' ny fiainana. Ireo zavamaniry ireo dia misy akora misy poizina, miasa amin' ny lafiny farmakôlôjia, anisan' izany ny atrôpinina sy ny skôpôlaminina ary ny hiôskiaminina, izay alkalôida trôpanina.

Ao amin' ny fanasokajiana taloha sasany, ny dodaina (*Mandragora officinarum*) dia natao tao amin' ny vondron-karazana *Atropa* amin' ny anarana hoe *Atropa mandragora*.

## Karazana

* *Atropa acuminata* Royle ex Lindl.
* *Atropa baetica* Willk.
* *[[Atropa belladonna]]* L.
* *Atropa komarovii* Blin. & Shalyt
* *Atropa pallidiflora* Schönb.-Tem.
* *Atropa × martiana* Font Quer
Berberis vulgaris

Ny ***Berberis vulgaris*** dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Berberidaceae]]*. Izy io dia hazobotry teratany aty amin' ny Tontolo Tranainy (Eorôpa, Afrika Avaratra, Azia Andrefana) ary nampidirina tany an-kafa ho haingo.

## Jereo koa

* *[[Berberis]]*
Strychnos nux-vomica

Ny ***Strychnos nux-vomica*** dia hazo ao amin' ny fianakaviana *[[Loganiaceae]]*, maniry any India sy any Azia Atsimo Atsinanana. Izy io dia hazo antonony izay maniry amin' ny toerana malalaka. Boribory lavalava mirefy 5–9 sm ny raviny, izay maitso mandavan-taona. Fantatra amin' ny maha loharano voajanaharin' ny strikninina (alkalôida) izay misy poizina be dia be.

## Jereo koa

* *[[Loganiaceae]]*

* *[[Strychnos]]*
Berberis

Ny ***Berberis*** dia vondron-karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Berberidaceae]]*. Ahitana karazana hazobotry tsiloina miisa 450–500 eo ho eo, mihintsan-dravina sy manana ravina maharitra, mirefy 0,1 ka hatramin' ny 4,5 m ny refin' ny haavony, teratany any amin' ny faritra manana toetany antonony sy sobtrôpikaly any Eorôpa, any Azia, aty Afrika ary any Amerika. Mifandray akaiky amin' ny vondron-karazana *Mahonia* izy ireo (izay tafiditra ao amin' ny vondron-karazana *Berberis* indraindray noho ny safiotra × *mahoberberis*).

## Karazana sasany

* *Berberis aetnensis*
* *Berberis aggregata*
* *Berberis agricola*
* *Berberis amoena*
* *Berberis amplectens*
* *Berberis angulosa*
* *Berberis approximata*
* *Berberis aquifolium* 
* *Berberis aristata*
* *Berberis bealei*
* *Berberis brachypoda* Maxim.
* *Berberis brachystachys*
* *Berberis buchananii*
* *Berberis buxifolia*
* *Berberis calliantha*
* *Berberis campylotropa*
* *Berberis canadensis* Mill.
* *Berberis chinensis* Poir.
* *Berberis chrysosphaera*
* *Berberis concinna*
* *Berberis darwinii* Hook.
* *Berberis dictyophylla*
* *Berberis dictyota*
* *Berberis elliotii*
* *Berberis erythrocloda*
* *Berberis everestiana*
* *Berberis fortunei*
* *Berberis fendleri* Gray
* *Berberis franchetiana*
* *Berberis francisci-ferdinandi*
* *Berberis fremontii*
* *Berberis gacschkeana*
* *Berberis gagnepainii* C.K.Schneid.
* *Berberis gilungensis*
* *Berberis griffithiana*
* *Berberis gyalaica*
* *Berberis haematocarpa*
* *Berberis harrisoniana* Kearney et Peebles
* *Berberis hemsleyana*
* *Berberis hobsonii*
* *Berberis humido-umbrosa*
* *Berberis hypericifolia*
* *Berberis ignorata*
* *Berberis incrassata*
* *Berberis jamesiana*
* *Berberis johannis*
* *Berberis julianae* C.K.Schneid.
* *Berberis karkaralensis*
* *Berberis kartanica*
* *Berberis kongboensis*
* *Berberis koreana*
* *Berberis leptopoda*
* *Berberis linearifolia*
* *Berberis longispina*
* *Berberis ludlowii*
* *Berberis minutiflora*
* *Berberis multicaulis*
* *Berberis multiserrata*
* *Berberis negeriana*
* *Berberis nervosa*
* *Berberis nevinii*
* *Berberis nullinervis*
* *Berberis obovatifolia*
* *Berberis ×ottawensis* Schneid.
* *Berberis parapruinosa*
* *Berberis pinnata* Lag.
* *Berberis piperiana*
* *Berberis platyphylla*
* *Berberis polyantha*
* *Berberis pruinosa*
* *Berberis pulangensis*
* *Berberis pumila*
* *Berberis racemulosa*
* *Berberis repens*
* *Berberis sabulicola*
* *Berberis sherriffii*
* *Berberis sikkimensis*
* *Berberis ×stenophylla* Lindl.
* *Berberis stiebritziana*
* *Berberis swaseyi*
* *Berberis taronensis*
* *Berberis taylorii*
* *Berberis temolaica*
* *Berberis thunbergii* 
* *Berberis trichiata*
* *Berberis trifoliolata*
* *Berberis trigona*
* *Berberis tsangpoensis*
* *Berberis tsarica*
* *Berberis tsarongensis*
* *Berberis ulicina*
* *Berberis umbratica*
* *Berberis valdiviana*
* *Berberis vernae*
* *Berberis vinifera*
* *Berberis virescens*
* *[[Berberis vulgaris]]* L.
* *Berberis wilcoxii* Kearney
* *Berberis wilsoniae* Hemsl.
* *Berberis xanthophlaea*
* *Berberis zayulana*
Berberidaceae

Ny ***Berberidaceae*** dia fianakavian-javamaniry mamony dikôtiledôna ao amin' ny filaharana Ranunculales. Ahitana karazana 715 mitsinjara amin' ny vondron-karazany 14 maneran-tany izy io. Izy ireo dia hazobotry manana nofony miloko mavo noho ny berberinina, na zavamaniry ahitra, manana ravina izay matetika miova ho tsilo, any amin' ny faritra manana toetany antonony ka hatrany amin' ny faritra sobtrôpikaly, miely be any amin' ny ila-bolantany avaratra.

## Taksinômia

Ao amin' ny fanakilasiana tranainy sasany momba ny zavamaniry ao amin' ny fianakaviana, *Berberidaceae* dia tsy nahitana afa-tsy vondron-karazany efatra (*[[Berberis]]*, *Epimedium*, *Mahonia*, ary *Vancouveria*), miaraka amin' ny vondron-karazana hafa napetraka any amin' ny fianakaviana-javamaniry misaraka, *Leonticaceae* (*Bongardia*, *Caulophyllum*, *Gymnospermium*, *Leontice*) sy *Nandinaceae* (*Nandina*), ary *Podophyllaceae* (*Achlys, Diphylleia, Ranzandophyllia, Jeffersonia, Sinophyllia, Sinophyllia*).

Araka ny fanavaozana farany momba ny fanasokajiana filôjenetika, ity fianakaviana ity dia manana karazany 701 mitsinjara ao amin' ny vondron-karazana 18, anisan' izany ny karazana 600 ao amin' ny vondron-karazana *[[Berberis]],* miaraka amin' ny vondron-karazana efatra (*Leontice*, *Bongardia*, *Caulophyllum*, *Gymnospermium*) avy amin' ny fianakaviana *Leonticaceae*, vondron-karazana iray *Nandina* izay taloha tao amin' ny fianakaviana *Nandinaceae*, ary vondron-karazana valo *Aceranthus*, *Jeffersons*, *Jeffersonias*, *Aceranthus*. *Podophyllum*, *Ranzania*, *Sinopodophyllum* avy amin' ny fianakaviana *Podophyllaceae*.

## Vondron-karazana

Araka ny *GBIF* (12 Desambra 2024):

# *Achlys* DC.
# *Alloberberis* C.C.Yu & K.F.Chung
# *Anapodophyllum* Moench, 1794
# *Berberidiphyllum* P.Dusén, 1899
# *[[Berberis]]* L.
# *Bongardia* C.A.Mey
# *Caulophyllum* Michx.
# *Diphylleia* Michx.
# *Dysosma* Woodson
# *Epimedium* L.
# *Gymnospermium* Spach
# *Holboellia* Speng, 1897
# *Hydia*
# *Jeffersonia* W.Bartram
# *Leontice* L.
# *Leontopetalon* Tourn. exAdans.,1763
# *Mahonia* Nutt.
# *Moranothamnus* C.C.Yu & K.F.Chung
# *Nandina* Thunb.
# *Odostemum* Steud.,1841
# *Plagiorhegma* Maxim.
# *Podophyllum* L.
# *Ranzania* T.Itô
# *Sinopodophyllum* T.S.Ying
# *Vancouveria* C.Mooren & Decne.
# *Winchellia* Lesqueurux, 1893

Araka ny *Angiosperm Phylogeny Website* (19 Mey 2010):

# *Aceranthus* C.Morren & Decne.
# *Achlys* DC.
# *[[Berberis]]* L.
# *Bongardia* C.A.Mey.
# *Caulophyllum* Michx.
# *Diphylleia* Michx.
# *Dysosma* Woodson
# *Epimedium* L.
# *Gymnospermium* Spach
# *Jeffersonia* Barton
# *Leontice* L.
# *Mahonia* Nutt.
# *Nandina* Thunb.
# *Plagiorhegma* Maxim.
# *Podophyllum* L.
# *Ranzania* T.Ito
# *Sinopodophyllum* T.S.Ying
# *Vancouveria* C.Morren & Decne.

## Loharano sy fanamarihana
Loganiaceae

Ny ***Loganiaceae*** dia fianakavian-javamaniry dikôtiledôna. Zavamaniry ahitra na hazobotry na vahy, na hazo izy ireo, izay maniry any amin' ny faritra manana toetany antonony ka hatrany amin' ny faritra manana toetany trôpikaly, indrindra any amin' ny ila-bolantany atsimo. Amin' ny ankapobeny dia mifanipaka, tsotra, feno, na misy vilombilona ny raviny. Matetika ahitana lahimbony sy vavimbony miaraka ny voniny.

## Fanasokajiana

Araka ny fanasokajiana klasika dia misy karazana 500 mahery izay mitsinjara ao amin' ny vondron-karazana telopolo eo ho eo ny fianakaviana *Loganiaceae*. Nanao fanavaozana ny fanasokajiana filôjenetika APG (1998) sy ny fanasokajiana filôjenetika APG II (2003) ary ny fanasokajiana filôjenetika APG III (2009) ka lasa misy karazana 400 mahery kely mitsinjara amin' ny vondron-karazana 13 na 14 ity fianakaviana ity. Natao ao amin' ny fianakaviana *[[Gelsemiaceae]]* sy *[[Gentianaceae]]* ary *[[Scrophulariaceae]]* ny zavamaniry sasany tao amin' io fianakaviana io. Namindra ny vondron-karazana *[[Sanango]]* avy amin' ny *Loganiaceae* mankany amin' ny *[[Gesneriaceae]]* (Lamiales) ny fanasokajiana filôjenetika APG IV (2016).

## Lisitry ny vondron-karazana
Tamin' ny Nôvambra 2023, ny *[[Plants of the World Online]]* dia manaiky vondron-karazana miisa16:

* *Adelphacme* K.L.Gibbons, B.J.Conn & Henwood
* *Antonia* Pohl
* *Bonyunia* R. H. Schomb. ex Progel
* *Gardneria* Wall.
* *Geniostoma* J. R. Forst. & G.Forst. (syn. *Labordia* Gaudich. )
* *Logania* R.Br.
* *Mitrasacme* Labill.
* *Mitreola* L.

* *Neuburgia* Blume
* *Norrisia* Gardner
* *Orianthera* C.S.P.Foster & B.J.Conn
* *Phyllangium* Dunlop
* *Schizacme* Dunlop
* *Spigelia* L.
* *[[Strychnos]]* L.
* *Usteria* Willd.

**Vondron-karazana nesorina**

* *Androya* H.Perrier -> *Scrophulariaceae*
* *Anthocleista* Afzel. ex R.Br. -> *Gentianaceae*
* *Buddleja* L. -> *Scrophulariaceae*
* *Desfontainia* Ruiz & Pav. -> *Columelliaceae*
* *Emorya* Torr. -> *Scrophulariaceae*
* *Fagraea* Thunb. -> *Gentianaceae*
* *Gelsemium* Juss. -> *Gelsemiaceae*
* *Gomphostigma* Turcz. -> *Scrophulariaceae*

* *Mostuea* Didr. -> *Gelsemiaceae*
* *Nuxia* Comm. ex Lam. -> *Stilbaceae*
* *Peltanthera* Benth. -> *Gesneriaceae*
* *Plocosperma* Benth. -> *Plocospermataceae*
* *Polypremum* L. -> *Tetrachondraceae*
* *Potalia* Aubl. -> *Gentianaceae*
* *Retzia* Thunb. -> *Stilbaceae*

## Loharano sy fanamarihana
Strophariaceae

Ny ***Strophariaceae*** dia fianakaviana holatra ao amin' ny filaharana Agaricales. Tao amin' ny fanasokajiana tranainy kokoa, ity fianakaviana ity dia nahafaoka vondron-karazana 18 ka hatramin' ny manodidina ny 20 sy karazana 1&nbsp;316. Manana vovoka spôra mena-manja hatramin' ny manja matroka ny karazana ao amin' ny *Strophariaceae*, fa ny spôra kosa dia malama ary manana hirika misy tsimoka.

Ireo holatra ireo koa dia miavaka amin' ny fananana karazana hoditra manify. Amin' ny lafiny ekôlôjika, ny karazana rehetra ao amin' io vondrona io dia saprôtrôfa (mivelona amin' ny akôra ôrganika efa maty), mitombo eo ambonin' ny zavatra ôrganika simba isan-karazany. Nofaritan' ny mikôlôga Rolf Singer sy Alexander H. Smith tamin' ny taona 1946 ity fianakaviana ity.

## Vondron-karazana

Indreto ny vondron-karazana araka bt *NCBI* (2 Novambra 2013):

* *Deconica*
* *Flammula*
* *Galerina*
* *Hemipholiota*
* *Hypholoma*
* *Kuehneromyces*
* *Leratiomyces*
* *Melanotus*
* *Mythicomyces*
* *Nematoloma*
* *Nivatogastrium*
* *Pachylepyrium*
* *Phaeomarasmius*
* *Phaeonematoloma*
* *Pholiota*
* *Pleuroflammula*
* *[[Psilocybe]]*
* *Stropharia*
* *Tubaria*
* *Weraroa*
Psilocybe cubensis

Ny ***Psilocybe cubensis*** (na ***Stropharia cubensis*** taloha) dia karazana holatra mahaverivery saina, anisan' ny fianakaviana *[[Hymenogastraceae]]*, fa tsy *[[Strophariaceae]]*, na dia nosokajiana ho anisan' ny *Stropharia* teo aloha aza. Be dia be eran' izao tontolo izao, ny singa tena miasa dia ny psilôsibinina sy ny psilôsinina.
Bufo

Ny ***Bufo*** dia vondron-karazana saobakaka tena izy, ao amin' ny fianakaviana *Bufonidae*. Araka ny efa nofaritana tamin' ny fomba nentim-paharazana dia vondron-karazana misy karazana saobakaka maro be avy amin' ny ampahany be amin' izao tontolo izao izy io, saingy taorian' ny fanadihadiana taksonômika ny ankamaroan' izy ireo dia nafindra any amin' ny vondron-karazana hafa, ka tsy misy afa-tsy fito ambin' ny folo sisa tavela, avy any Eorôpa sy Afrika Avaratra ary Azia amin' ity karazana ity, anisan' izany ny saobakaka malaza (*Bufo bufo*). Ny sasany amin' ny vondron-karazana misy karazana tao amin' ny *Bufo* taloha dia ny *Anaxyrus* (karazana maro any Amerika Avaratra), ny *Bufotes* (saobakaka maitso eorôpeana sy ny havany), ny *Duttaphrynus* (karazana aziatika maro, anisan' izany ny saobakaka mahazatra aziatika nampidirina tany an-kafa), ny *Epidalea* ary ny *Rhinella* (karazana maro any Amerika Latina, anisan' izany ny saobakaka bofalo nampidirina tany an-kafa).

## Karazana
Araka bt *Amphibian Species of the World* (25 Fev 2024):

* *Bufo ailaoanus* (Kou, 1984)
* *Bufo andrewsi* (Schmidt, 1925)
* *Bufo aspinius* (Rao & Yang, 1994)
* *Bufo bankorensis* (Barbour, 1908)
* *Bufo bufo* (Linnaeus, 1758)
* *Bufo cryptotympanicus* (Liu & Hu, 1962)
* *Bufo eichwaldi* (Litvinchuk, Borkin, Skorinov & Rosanov, 2008)
* *Bufo exiguus* (Qi, Lyu, Song, Wei, Zhong, and Wang, 2023)
* *Bufo formosus* (Boulenger, 1883)
* *Bufo gargarizans* (Cantor, 1842)
* *Bufo luchunnicus* (Yang & Rao, 2008)
* *Bufo menglianus* (Yang, 2008)
* *Bufo minshanicus* (Stejneger, 1926)
* *Bufo pageoti* (Bourret, 1937)
* *Bufo praetextatus* (Boie, 1826)
* *Bufo sachalinensis* (Nikolskii, 1905)
* *Bufo spinosus* (Daudin, 1803)
* *Bufo stejnegeri* (Schmidt, 1931)
* *Bufo tibetanus* (Zarevskii, 1926)
* *Bufo torrenticola* (Matsui, 1976)
* *Bufo tuberculatus* (Zarevskij, 1926)
* *Bufo tuberospinius* (Yang, Liu & Rao, 1996)
* *Bufo verrucosissimus* (Pallas, 1814)
* *Bufo yongdeensis* (Rao, Liu, Ma, and Zhu, 2022)
* *Bufo yunlingensis* (Rao, Hui, Zhu, and Ma, 2022)
Epipedobates tricolor

Ny ***Epipedobates tricolor*** dia karazana sahona misy poizinan ao amin' ny fanakaviana *Dendrobatidae*. Izy io dia tsy misy afa-tsy any Ekoadôra ary hita anyamin' ny tehezan-tendrombohitra Andes ao afovoan' i Ekoatera ao amin'ny faritanin' i Bolívar. Manana loko mamirapiratra izy ireo. Atahorana ho lany tamingana io karazana io, ary vitsy ihany ny toerana any an’ ala izay fantatra fa misy azy.
Oophaga pumilio

Ny ***Oophaga pumilio***, ***Dendrobates pumilio*** taloha, dia karazana sahona kely misy poizina, ao amin' ny fianakaviana *Dendrobatidae*, hita any Amerika Afovoany. 

Ny karazana ao aminy dia hita matetika manerana ny faritra misy azy, izay manomboka any atsinanan' i Nikaragoa ka hatrany Kôsta Rika sy avaratra-andrefan' i Panama. Matetika no hita any amin' ny faritra iva mando ireo karazana ireo, saingy hita any amin' ny faritra misy fanelingelenana  toy ny toeram-pambolena ihany koa ny karazana maro be. Ity sahona misy poizina ity angamba no malaza indrindra amin' ny fiovaovany loko, misy endrika miloko 15-30 eo ho eo, izay heverina ho madio ny ankamaroany. *O. pumilio*, na dia tsy ny tena misy poizina indrindra amin' ny dendrôbata aza, no mpikambana misy poizina indrindra amin' ny vondron-karazana misy azy.
Lytta vesicatoria

Ny ***Lytta vesicatoria*** dia karazana voangory ao amin' ny fianakaviana *Meloideae*. Mirefy 12 hatramin’ ny 21 mm ny halavany, manana vatana lava sy loko maitso manjelatra.
Conus

Ny ***Conus*** dia vondron-karazana Mollusca Gastropoda Prosobranchia an-dranomasina ao amin' ny fianakaviana *Conidae*, ahitana karazana akorandriaka maherin' ny 1 000, anisan' izany ny karazana fôsily maro. Misy poizina ny ankamaroan' ireo karazana ireo, ary mampidi-doza ho an' ny olombelona ny lehibe indrindra.
Aplysia

Ny ***Aplysia*** dia vondron-karazana Mollusca Gastropoda miboridana, ao amin' ny fianakaviana *Aplysiidae*, miparitaka any amin' ny ranomasina rehetra eran' izao tontolo izao.
Penicillium

Ny ***Penicillium*** dia vondron-karazana holatra tsy lavorary (*[[Deuteromycota]]*) ao amin' ny fianakaviana *Trichocomaceae*, izay hita amin' ny faritra rehetra, sy ahitana karazana 300 mahery. Ny karazana sasany amin' ity vondron-karazana ity dia ampiasaina amin' ny fanamboarana frômazy na fanafody. Misy poizina ny karazana hafa.

## Karazana

* *Penicillium albocoremium*
* *Penicillium aurantiogriseum*,
* *Penicillium bilaiae*,
* *Penicillium camemberti*,
* *Penicillium candidum*,  syn *Penicillium camemberti*
* *Penicillium chrysogenum* (taloha *Penicillium notatum*)
* *Penicillium claviforme*
* *Penicillium commune*
* *Penicillium crustosum*
* *Penicillium digitatum*
* *Penicillium echinulatum* 
* *Penicillium expansum*
* *Penicillium glabrum*
* *Penicillium glaucum*
* *Penicillium imranianum*
* *Penicillium italicum*
* *Penicillium lacussarmientei*
* *Penicillium lusitanum*
* *Penicillium purpurogenum*
* *Penicillium roqueforti*
* *Penicillium stoloniferum*
* *Penicillium ulaiense*
* *Penicillium verrucosum*
* *Penicillium viridicatum*