Fanagasiana ny toekarena (lahatsoratra)

## '''Fanagasiana ny toe-karena'''

 
(...)I Madagasikara dia anisan'ny tany nozanahina mba hamaboana ny herena ao aminy. Mazava araka izany fa tsy natao hanasoa ny tompon-tany na oviana na oviana ny fizotry ny toe-karena rehetra: vidina mora ny akoran-javatra loarana ao amin'ny taniny, ary amidy lafo aminy ny entana voahodina avy any amin'ny "reni-tanindrazana".

Mahavariana anay, fony izahay tany ampitan'ny ranomasina, ny nahatsikaritra fa ny akondro nohafarana tany am-paran'ny tany fa iray alina kilometatra izay akaiky indrindra, dia mitovy vidy noho ny paoma sy ny paiso nalaina tetsy amin'ny roapolo sy telopolo kilometatra manodidina an'i Paris sy Bruxelles.

Rehefa esorina, ny saram-piantohana sy ny saran-dalana, ny ampahany ho an'ny mpamongady sy ny tombom-barotry ny mpaninjara, dia mazava ho azy fa varifitoventy no hany valin-katsembohana nomena ny mpamokatra. Ny ambiny rehetra any an-tsikinan'ny mpanelanelana, izay iaraha-mahalala fa tsy Malagasy!

Ary toy izany avokoa ny vokatra aondran'ny zanatany rehetra ho any ivelany, manomboka amin'ny voankazo ka miafara any amin'ny firapotsy

Inona kosa no setrin'izany amin'ny entana avy any ivelany ampidirina eto Madagasikara?

Tsy hiditra amin'ny antsipiriany isika fa ny niaraha-nahita no hambara. Iza no tsy nahatsapa fa ny vata fandraisam-peo novidina efatra arivo taloha ihany no amidin'ny mpivarotra arivo mahery kely, nony tonga ilay resaka hoe "opération transistor"? Azo itompoana anefa fa anatin'io vidiny arivo mahery kely ivarotana azy amin'izao fotoana izao io dia tsy miala maina tsy akory ny mpivarotra, fa fara-fahakeliny roapolo isan-jato no tombony alainy. Mbola azo itompoana ihany koa fa tsy ho nitondra azy maimaim-poana ny sambo, na ho tsy naka sarany ny mpiantoka. Izany hoe: ny kojakoja rehetra mandra-pahatongany eto Madagasikara dia efa tafiditra ao anatin'io arivo mahery kely, vidiny ankehitriny io, fa tombom-barotra ranofotsiny ny telo arivo, naha-efatra azy taloha! ...

Iza àry no nitsetsitra io telo arivo io?

Angamba tsy dia ilaina ny hamariparitra izany, fa ny tokony homarihina dia ity: tsy Malagasy no nangorona azy ary tsy hitoetra eto Madagasikara izy.

Ny tsy maintsy homarihina faharoa: ampitomboina intelo aman'efatra ny vidiny marina vao tonga eo am-pelatanan'ny Malagasy ny entana hafarana avy any ivelany rehetra.

Ary dia fomba toy izany no nanihifana tsikelikely ny haren'i Madagasikara, ka nahatonga ny mponina ao hitsipozipozy ara-toe-karena.

Tsy zava-maivana io fitsipozipozina ara-toe-karena io, fa miankina akaiky amin'ny fahampiana na tsy fahampiana ny fahelana velona. Mbola miankina akaiky amin'ny fahampiana na ny tsy fahampiana ihany koa no mahavanona na mahafaty mbola kely ny zaza.

Koa raha lazaina fa tokony haharitra enimmpolo taona vao maty ny Frantsay iray, dia zara raha telopolo taona no homen'ny tarehi-marika ho an'ny mponin'ny zanatany, ary raha roa isan-jato (2%) no maty kely ny Eoropeana, dia mahatratra folo (10%) na mihoatra aza ny Afrikana.

Ny tsi-fahelana velona ampian'ny fahafatesana mbola kely dia tsy maintsy hiafara amin'ny fahafongoran'ilay firenena. Ary tsy zavatra hafa noho izany no nitranga tany Amerika avaratra ka nahatapitra ny Mena Hoditra.

Ary izany no nanambaranay hoe: iray ihany ny fanjanahantany rehetra eto ambonin'ny tany, fa ny endrika isehoany no tsy mitovy amin'ny fotoana samy hafa.

Raha mbola naharitraritra teto ny mpanjanantany, dia izay nanjo ny Mena Hoditra tany Amerika ihany no tsy maintsy ho nahazo antsika.

Ny fanodinana izany fandehan-javatra izany, ka ny Malagasy kosa no hahazo tombontsoa amin'ny vokatry ny taniny sy izay nisasarany no atao hoe Fanagasiana ny toe-karena.

Mora eo am-pitenenana izany, fa na ny manaisotra ny sarontava isaloran'ny mpangoron-karena sy mampiharihary ny fanambakana afitsony fotsiny ihany aza dia efa zava-manahirana,.

Miravaka ny akanjo tsara tarehin'ny Hitsiny sy ny Rariny ireny, ka raha tsy avadibadika amin'ny lafy valo, tsy hita ny fitaka kotrehiny.

Gaga foana izahay indray andro raha nilazan'ny namana fa tsy mba mandoa hajiam-piarakodia ny mpiasan'ny Tahirim-bola frantsay. Dia azonay an-- tsaina fa tsy maintsy voasoratra tany amin'ilay dinan'ny fiaraha-miasa nifanaovana tamin'ny Frantsay tamin'ny 1960, fa esorina amin'ny karazan-ketra toy izao sy toy izao ny mpiasan'ny Masoivoho sy ny mitovy lenta aminy aty Madagasikara, ary dia toy izany koa ny Masoivoho malagasy any Frantsa.

Raha jerena amin'izao endriny izao izany ny toe-javatra izany, dia toa ho azo ihinanam-bary fa rariny sady hitsiny raha ampiharina amin'ny mpiasan'ny Frantsa eto amintsika izay tombonysoa omeny ny mpiasantsika any aminy. Saingy rehefa iainana, ka dinihina vao miharihary ny fanambakana: firy ny mpiasany aty amintsika tafiditra ao anatin'io fanomezana  tombontsoa io, ary mba firy ny mpiasantsika any aminy afaka amin'io tsy fandoavana hajiam-piarakodia io?

Tamin'izany fotoana izany, izy nanana ny ORSTTOM, ny TRESOR, ny ASECNA, ny Masoivoho qy ny Consulats isan-karazany, fa isika any aminy tsy nanana afa-tsy ny Masoivohontsika sy izay miaraka aminy.

Raha nanana mpiasa 5000 izy taty amintsika, isika zara raha nahafeno 50. Ny dikan'izany dia izao: raha  manome azy iray tapitrisa maimaim-poana isika, izy tsy manome antsika, ho setrin'izay afa-tsy iray alina!..

Tsy fanambakana ve izany?

Endrika iray nisehoan'ny fandrebirebena koa dia teo amin'ny famporisihana antsika hanova ny lohamasinina mandeha amin'ny arina sy ny kitay ho lohamasinina mandeha amin'ny solitany.

Ny mahamora indrindra ny fanambakana ny tany eo an-dalam-pandrosoana, dia noho izy ireo maika loatra hiroso amin'izany fandrosoana izany, ary indrindra te hisaho eo anatrehan'ny mpitazana ho efa lasan-davitra amin'io fandrosoana io.

Io fahamehany tafahoatra io no mahatonga azy hanary avy hatrany, tsy misy fandinihana, izay eo am-pelatanany raha vao ilazana izy fa "efa nilaozan'ny toetr'andro" io fitaovana ampiasainy io. Ary io fitiavany hiseho io no mahatonga azy hanao rapa-dango izay zava-baovao atolotra azy rehetra.

Ny kitay no ananantsika. Ny rano no ananantsika. Ny fampiasana ireo zavatra ireo dia tsy hampivoaka ny volantsika any ivelany. Ary ireo mpitevy ala malagasy dia hanana antom-pivelomana azo antoka.

Ny fampidirantsika lohamasinina mandeha amin'ny solitany kosa dia fanesorana azy ireo amin'ny asany ary fanomezan-draharaha ny mpiasa solitany any ivelany. Izany hoe: naleontsika nitsimbina ny hafa firenena noho ny mpiray tanindrazana amintsika.

Tadidio anefa fa olona tsy latsaka ny 4000 ireo mpanao ala nalefantsika ho kilasin'ny "zatovo ory asa eto Mafagasikara" ireo, noho ny tsy fandinihana, ary amin'ny mponina fito na valo tapitrisa, mavesatra ihany izany!

Fa manaiki-droa tahaka ny dinta ity fanambakana iray ity, ka tsy maintsy jerentsika koa ny endriny faharoa.

Haingam-pandeha sady matanjaka kokoa ny lohamasinina entin'ny solitany, ary noho izany dia mifanaraka kokoa amin'ny famokaran'ny taozavatra any Andafy, fa tsy mifanaraka loatra amin'ny famokarantsika.

## '''Loharano'''
1.https://fr.scribd.com/document/629294634/fanagasiana

2.Fanagasiana

3.Emilson Daniel Andriamalala

4.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-54-1.html

5.https://myrakoto.over-blog.com/2014/06/ny-fanagasiana-d-emilson-daniel-andriamalala-1918-1979.html

6.https://fr.scribd.com/document/857169679/Famintinana-Fanagasiana-Toekarena