open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jehovah

Ny hoe ***Jehovah*** dia teny latinina nandikana ny teny hebreo hoe יְהֹוָה / Yəhōwā, iray amin' ny fomba fanasiana zanatsoratra amin' ny Tetragrama na Litera Efatra יהוה (YHWH), anarana manokan' ny Andriamanitry ny Israely ao amin' ny Baiboly hebreo/Testamenta Taloha. Heverina ho iray amin' ireo anarana fiton' Andriamanitra ao amin' ny jodaisma izy io ary iray amin' ireo anaran' Andriamanitra ao amin' ny kristianisma.

Ny marimaritra iraisana eo amin' ny manam-pahaizana dia ny hoe *[[Yahweh]]* no tena nanononana ny Tetragrama  tamin' ny fotoana nanoratana ny Torah (taonjato faha-6 J.K.). Very ny fanononana ara-tantara, satria tao amin' ny jodaisma tamin' ny Tempoly Faharoa, nandritra ny taonjato faha-3 ka hatramin’ ny taonjato faha-2 tal. J.K., dia nanjary tsy notononina ny Litera Efatra, ka nosoloana ny hoe *Adonai* ("Tompoko"). Nampidirin' ny Masôreta tao amin' ny Litera Efatra ny zanatsoratra hebreo ao amin' ny hoe *Adonai*, ary nadika hoe *Yehowah* tamin' ny taonjato faha-12 ny endriny vokatr' izany. Nipoitra voalohany tamin' ny taonjato faha-16 ny endrika avy amin' io, dia ny hoe *Iehouah* sy *Jehovah*.

*Jehovah* dia nampidirin' i William Tyndale voalohany tao amin' ny Eksodosy 6:3 , ary hita ao amin' ny fandikan-teny anglisy sasany tany am-boalohany, anisan' izany ny he *Geneva Bible*  sy ny *King James Version*. Ny Fihaonamben' ny Eveka Katôilikan' i Etazonia dia milaza fa mba hanononana ny Litera Efatra dia "ilaina ny mampiditra zanatsoratra izay manova ny endriny voasoratra sy ny tononina amin' ilay anarana (izany hoe "Yahweh" na "Jehovah").  Ny hoe J*ehovah* dia miseho ao amin' ny Testamenta Taloha amin' ny fandikan-teny sasany be mpampiasa, anisan' izany ny *American Standard Version* (1901) sy ny *Young's Literal Translation* (1862, 1899); ny Fandikan-Tenin' ny Tontolo Vaovao (1961, 2013) dia mampiasa  ny hoe *Jehovah* ao amin' ny Testamenta Taloha sy Vaovao. Tsy miseho amin' ny ankamaroan' ny fandikan-teny anglisy mahazatra ny hoe *Jehovah*, ka ny sasany amin' izy ireny dia mampiasa ny hoe *Yahweh*, fa ny ankamaroany dia mbola mampiasa *Lord* na *LORD* "Tompo" mba hanehoana ny Litera Efatra.
Ahazia (mpanjakan' i Jodà)

I **Ahazia** na **Ôkôziasa** dia iray amin' ireo mpanjakan' i Jodà, zanak' i Jôrama sy i Atalia, araka ny Baiboly. Nanjaka nandritra ny iray taona izy tamin' ny taonjato faha-9 tal. J.K. Ny Baiboly dia milaza azy ho mpanjaka tsy tia vavaka. Tsy afangaro amin' i Ahazia na Ôkôziasa mpanjakan'i Israely izy.

## Ny anarany
Amin' ny teny hebreo dia atao hoe אֲחַזְיָהוּ /*ʾĂḥazyāhû* izy, fa amin' ny teny grika kosa dia *᾿Οχοζίας* / *Ochozias*, ary amin' ny teny latina dia *Ahazias.*

Ao amin' ny lahatsoratra hebreo sy ao amin' ny Volgata dia atao hoe *Ahazia* ny zanak' i Jôrama nandimby azy teo amin' ny fitondrana. Atao hoe Jôahaza na Jôakaza izy ao amin' ny Boky faharoan' ny Tantara (2Tant. 21.17 sy 2Tant. 25.23), anarana izay azo avy amin' ny fampifamadihana ny singa mitambatra ao amin' ny anarany, dia ny hoe *aḥz* sy ny hoe *yāhû* na *yĕhô*, izay manome ny anarana hoe *יְהוֹאָחָז* / *Yĕhôʾāḥāz*  (*Jôahaza*) sady misolo ny hoe *אֲחַזְיָהוּ* /*ʾăḥazyāhû* (*Ahazia*).

Ny anarana nosimbana endrika hoe *Azaria* (hebreo: עֲזַרְיָהוּ /*ʿĂzaryāhû* dia hita koa ao amin' ny Boky faharoan' ny Tantara (2Tant. 22.64). Ao amin' ny Septoajinta dia atao hoe ᾿Οχοζίας / *Ochozias* izy, afa-tsy ao amin' ny 2Tant. 25.23 izay iantsoana azy hoe ᾿*Ιωάχαζ* / *Iôachaz* (*Jôahaza* na *Jôakaza*) sahala amin' ny dikan-teny hebreo.

Ny dikan-teny amin' ny fiteny isam-paritra na isam-pirenena dia indraidray manakaiky ny fanononana hebreo fa indraindray koa manakaiky ny fanononana grika.

## Jereo koa

* Mpanjakan'i Jodà
**Mpanjakan' i Jodà**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Rehôbôama (na Rôbôama) - Abiama (na Abia) - Asa - Jôsafata - Jehôrama (na Jôrama) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Atalia - Jôasy (na Jôasa) - Amazia (na Amaziasa) - Ozia (na Oziasa na Azaria na Azariasa) - Jôtama - Ahaza (na Akaza) - Hezekia (na Ezekiasa) - Manase - Amôna - Jôsia (na Jôsiasa) - Jôahaza (na Jôakaza) -Jôiakima (na Jôakima) - Jôiakina (na Jôasina na Jekônia na Jekôniasa) - Zedekia (na Sedekiasa).
Atalia

I **Atalia** dia mpanjakavavin' i Jodà nandritra ny enin-taona teo antenantenan' ny taonjato faha-9 tal. J.K. Zanaka na zafikelin' ny mpanjakan' i Israely Ômry izy, arakaraka ny fivoasana ataon' ny mpandalina Baiboly. Nanambady an' i Jôrama mpanjakan' i Jodà izy ka lasa mpanjakavavin' i Jodà taty aoriana. Tia nanompo sampy ity mpanjakavavy ity araka ny voalaza ao amin' ny Baiboly.

## Ny anarany
Atao hoe עֲתַלְיָה /*ʿAthalyāh* izy amin' ny teny hebreo fa *Γοθολία* / *Gotholia kosa* amin' ny teny grika ary *Athalia* amin' ny teny latina.

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Jodà
**Mpanjakan' i Jodà**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Rehôbôama (na Rôbôama) - Abiama (na Abia) - Asa - Jôsafata - Jehôrama (na Jôrama) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Atalia - Jôasy (na Jôasa) - Amazia (na Amaziasa) - Ozia (na Oziasa na Azaria na Azariasa) - Jôtama - Ahaza (na Akaza) - Hezekia (na Ezekiasa) - Manase - Amôna - Jôsia (na Jôsiasa) - Jôahaza (na Jôakaza) -Jôiakima (na Jôakima) - Jôiakina (na Jôasina na Jekônia na Jekôniasa) - Zedekia (na Sedekiasa).
Ahazia (mpanjakan' i Israely)

I **Ahazia** na **Ôkôziasa** dia mpanjakan' i Israely nandritra ny roa taona teo antenantenan' ny taonjato faha-9 tal. J.K., zanak' i Ahaba sy i Jezebela. Araka ireo Bokin' ny Mpanjaka (1Mpanj. 22.51 - 2Mpanj. 1) dia nanompo ny andriamanitra Baala izy, sahala amin' ny nataon' ireo ray aman-dreniny. Tsy afangaro amin' i Ahazia na Ôkôziasa mpanjakan' i Jodà izay mitovy anarana aminy izy. 

## Ny anarany
Atao hoe אֲחַזְיָה‎ / *’Ăḥazyāh*, izy amin' ny teny hebreo fa Ὀχοζίας / *Ochozias* kosa amin' ny teny grika. 

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Israely
**Mpanjakan' i Israely**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Jerôbôama I - Nadaba - Baasa (na Basa) - Ela - Zimry - Ômry - Ahaba (na Akaba) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Jôrama - Jeho - Jôahaza (na Jôakaza) - Jôasy (na Jôasa) - Jerôbôama II - Zakaria - Saloma - Menahema - Pekahia (na Faseia) - Peka (na Fasea) - Hôsea (na Ôsea).
Ahazia

I **[[Ahazia]]**na **[[Ahazia|Okoziasa]]** dia anarana hebreo (hebreo: אֲחַזְיָהוּ **''/ **Ahazyahu''). Roa ny olona tompon'io anarana io hita ao amin'ny Baiboly, dia:

* i Ahazia (na Okozaiasa) zanak'i Ahaba, nandimby azy sady nodimbiasan'i Jorama, tao Israely.
* i Ahazia (na Okozaiasa) zanak'i Jorama, nandimby azy, tao Jodà. 

I Ahaza (na Okoziasa) mpanjakan'i Israely dia anadahin-drenin'i Ahazia (na Okoziasa) mpanjakan'i Jodà.

## Jereo koa:

* Mpanjakan'i Israely

* Mpanjakan'i Jodà
Jôahaza (mpanjakan' i Israely)

I **Jôahaza** na **Jôakaza** dia zanak' i Jeho sady mpanjakan' i Israely tamin' ny taona 814 hatramin' ny 798 tal. J.K. Nanjaka nandritra ny 17 taona izy tao Samaria rehefa nandimby an' i Jeho rainy teo amin' ny fitondrana. Ny zanany atao hoe Jôasy na Jôasa no nandimby azy. Tsy afangaro amin' i Jôahaza na Jôakaza mpanjakan' i Jodà izay mitovy anarana aminy izy.

## Ny anarany
Amin' ny teny hebreo dia hoe *יְהוֹאָחָז* / *Yehoakhaz* izy fa amin' ny teny grika kosa dia atao hoe Ιωαχαζ / *Iôakhaz* ary amin' ny teny latina dia atao hoe *Ioachaz.* Ny Baiboly prôtestanta malagasy no ahitana ny hoe *Joahaza* fa ny Baiboly katôlika malagasy kosa manoratra hoe *Jôakaza*.

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Israely
**Mpanjakan' i Israely**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Jerôbôama I - Nadaba - Baasa (na Basa) - Ela - Zimry - Ômry - Ahaba (na Akaba) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Jôrama - Jeho - Jôahaza (na Jôakaza) - Jôasy (na Jôasa) - Jerôbôama II - Zakaria - Saloma - Menahema - Pekahia (na Faseia) - Peka (na Fasea) - Hôsea (na Ôsea).
Amazia

I **Amazia** na **Amaziasa** dia mpanjakan' i Jodà nandimby an' i Jôasy (na Jôasa) rainy ary zanak' ity mpanjaka ity tamin' i Jôadana. Nanapaka an' i Jodà nandritra ny 29 taona izy tamin' ny fiantombohan' ny taonjato faha-8 tal. J.K.

## Ny anarany
Atao hoe *אֲמַצְיָהוּ* /*ʾAmaʦyāhû* ny anarany amin' ny teny hebreo fa ᾿*Αμεσσίας* / *Amessias* na ᾿*Αμασίας* / *Amasias* amin' ny teny grika ary *Amasias* amin' ny teny latina. Io anarana hebreo אֲמַצְיָהוּ io dia midika hoe "ny herin' i Iahveh" na "ampaharezin' i Iahveh" na "mahery i Iahveh".

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Jodà
**Mpanjakan' i Jodà**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Rehôbôama (na Rôbôama) - Abiama (na Abia) - Asa - Jôsafata - Jehôrama (na Jôrama) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Atalia - Jôasy (na Jôasa) - Amazia (na Amaziasa) - Ozia (na Oziasa na Azaria na Azariasa) - Jôtama - Ahaza (na Akaza) - Hezekia (na Ezekiasa) - Manase - Amôna - Jôsia (na Jôsiasa) - Jôahaza (na Jôakaza) -Jôiakima (na Jôakima) - Jôiakina (na Jôasina na Jekônia na Jekôniasa) - Zedekia (na Sedekiasa).
Jôasy (mpanjakan' i Jodà)

I **Jôasy** na **Jôasa** dia zanak' i Ahazia na Ôkôziasa mpanjakan' i Jodà sady mpanjakan' i Jodà koa nandritra ny efapolo taona tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-9 tal J.K. sy tamin' ny fanombohan' ny taonjato faha-8 tal. J.K. taorian' ny fionganan' ny mpanjakavavy Atalia. Tsy afangaro amin' i Jôasy na Jôasa mpanjakan' i Israely izay nitovitovy fotoana niainana aminy i Jôasy na Jôasa mpanjakan' i Jodà.

## Ny anarany
Atao hoe יְהוֹאָשׁ / *Yehôʾāsh* na יוֹאָשׁ *Yôʾāsh* izy amin'ny teny hebreo, fa *᾿Ιωὰς* / *Ioàs* kosa amin' ny teny grika ary *Ioas* amin' ny teny latina. Ny hoe יְהוֹאָשׁ / *Yehôʾāsh*  dia midika hoe "nomen' i Iahveh" "nomen' ny Tompo".

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Jodà
**Mpanjakan' i Jodà**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Rehôbôama (na Rôbôama) - Abiama (na Abia) - Asa - Jôsafata - Jehôrama (na Jôrama) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Atalia - Jôasy (na Jôasa) - Amazia (na Amaziasa) - Ozia (na Oziasa na Azaria na Azariasa) - Jôtama - Ahaza (na Akaza) - Hezekia (na Ezekiasa) - Manase - Amôna - Jôsia (na Jôsiasa) - Jôahaza (na Jôakaza) -Jôiakima (na Jôakima) - Jôiakina (na Jôasina na Jekônia na Jekôniasa) - Zedekia (na Sedekiasa).
Jôasy (mpanjakan' i Israely)

I **Jôasy** na **Jôasa** dia mpanjakan' i Israely teo anelanelan' ny taona 798 sy 782 tal. J.K. I Jôasy dia zanaky ny mpanjakan' i Israely Jôahaza na Jôakaza sady mpandimby azy teo amin' ny fanjakana. Nanjaka nandritra ny 16 taona eo ho eo izy ka ny zanany atao hoe Jerôbôama II no nandimby azy. Tsy tokony hafangaro amin' i Jôasy na Jôasa mpanjakan' i Jodà, izay nitovitovy vanim-potoana niainana taminy,  i Jôasy na Jôasa mpanjakan' i Israely.

## Ny anarany
Atao hoe יְהוֹאָשׁ / *Yehôʾāsh* na יוֹאָשׁ *Yôʾāsh* izy amin' ny teny hebreo, fa *᾿Ιωὰς* / *Ioàs* kosa amin' ny teny grika ary *Ioas* amin' ny teny latina. Ny hoe יְהוֹאָשׁ / *Yehôʾāsh* dia midika hoe "nomen' i Iahveh" "nomen' ny Tompo".

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Israely
**Mpanjakan' i Israely**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Jerôbôama I - Nadaba - Baasa (na Basa) - Ela - Zimry - Ômry - Ahaba (na Akaba) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Jôrama - Jeho - Jôahaza (na Jôakaza) - Jôasy (na Jôasa) - Jerôbôama II - Zakaria - Saloma - Menahema - Pekahia (na Faseia) - Peka (na Fasea) - Hôsea (na Ôsea).
Nadaba

I **Nadaba** dia mpanjakan' i Israely tamin' ny taona 910 hatramin' ny 909 tal. J.K. Zanak' i Jerôbôama I sady andimby azy teo amin' ny fitondrana ny fanjakana izy. Betsaka ireo zavatra tahahoatra nataony. Nandritra ny taona faharoa nanjakany, tamin' ny nanaovany fahirano ny tanàna filistina Gebetôna na Gibetôna ao atsimon' i Dana, dia nisy fiokoana hamono azy tao amin' ny tafika notarihiny ihany ka novonoin' i Baasa isan' ny lehiben' ny tafiny izy ka io no naka ny ny fitondrana. Atao hoe נָדָב‬ / *Nāḏāḇ* izy amin' ny teny hebreo.

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Israely
* Fanjakan' i Israely (Samaria)
**Mpanjakan' i Israely**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Jerôbôama I - Nadaba - Baasa (na Basa) - Ela - Zimry - Ômry - Ahaba (na Akaba) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Jôrama - Jeho - Jôahaza (na Jôakaza) - Jôasy (na Jôasa) - Jerôbôama II - Zakaria - Saloma - Menahema - Pekahia (na Faseia) - Peka (na Fasea) - Hôsea (na Ôsea).
Baasa

I **Baasa** na **Basa** dia mpanjakan' i Israely nanomboka tamin' ny taona 909 hatramin' ny taona 886 tal. J.K. (misy koa ny manao hoe 942 hatramin' ny 919 tal. J.K.). Talohan' ny naha mpanjaka azy dia mpitari-tafiky ny mpanjaka Nadaba, zanak' i Jerôbôama I, izy. Tamin' ny fahirano nataon' izy ireo ny tanàna filistina Gebetôna na Gibetôna dia novonoiny i Nadaba ka nalainy ho azy ny fitondrana sady naripany koa ny fianakavian' i Jerôbôama I iray manontolo. maro ny vonoana olona nontanterahiny ary nanompo sampy izy ka tsy nankasitraka izany i Jeho. Natahotra an' i Baasa i Asa mpanjakan' i Jodà ka nitady vonjy tamin' ny mpanjakan' i Arama atao hoe Bena Hadada I (na Ben-Hadada I) izay naka manontolo ny firenen' i Naftaly. Nanjaka nandritra ny 23 taona i Baasa ka ny zanany atao hoe Ela no nandimby azy. Atao hoe בַּעְשָׁא‬ / *Baʿashaʾ* izy amin' ny teny hebreo.

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Israely
**Mpanjakan' i Israely**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Jerôbôama I - Nadaba - Baasa (na Basa) - Ela - Zimry - Ômry - Ahaba (na Akaba) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Jôrama - Jeho - Jôahaza (na Jôakaza) - Jôasy (na Jôasa) - Jerôbôama II - Zakaria - Saloma - Menahema - Pekahia (na Faseia) - Peka (na Fasea) - Hôsea (na Ôsea).
Ela (mpanjakan' i Israely)

I **Ela** dia mpanakan' i Israely teo tamin' ny taona 886 sy 885 tal. J.K. Izy no nandimby an' i Baasa rainy. Novonoin' i Zimry izay isan' ireo mpitari-tafiny sady nandimby azy izy teo am-pahamamoana tamin' ny faharoa taonan' ny nanjakany. Fito andro monja anefa no nanjakan' i Zimry. Atao hoe אֵלָה‎ / *’Êlāh* izy amin' ny teny hebreo fa *Ἠλά* / *Ela* amin' ny teny grika ary *Ela* amin' ny teny latina.

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Israely
**Mpanjakan' i Israely**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Jerôbôama I - Nadaba - Baasa (na Basa) - Ela - Zimry - Ômry - Ahaba (na Akaba) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Jôrama - Jeho - Jôahaza (na Jôakaza) - Jôasy (na Jôasa) - Jerôbôama II - Zakaria - Saloma - Menahema - Pekahia (na Faseia) - Peka (na Fasea) - Hôsea (na Ôsea).
Zimry

I **Zimry** dia iray amin' ireo mpitari-tafiky ny mpanjaka israelita atao hoe Ela izay zanaky ny mpanjaka Baasa. Nanararaotra ny hamamoan' i Ela izy ka namono azy tao Tirza (na Tirtsa) izay nonenan' ny mpanjaka Ela. Novonoin' i Zimry koa ny lehilahy rehetra tamin' ny fianakavian' i Baasa. Araka ny Baiboly dia fitaovana nanehoan' i Iahveh ny hatezerany amin' ny fahotan' ny fianakavian' i Baasa i Zimry. Araka ny Boky voalohan' ny Mpanjaka (1Mpanj. 16.10-15) dia tsy nanjaka afa-tsy fito andro i Zimry satria namono tena tamin' ny alalan' ny fandoroany ny efitra misy azy ao amin' ny lapan' ny mpanjaka ka maty tao noho ny fatahorany ny fikomian' ny vahoaka izay nanao fahirano azy.

Tsy nanan-janaka handova azy eo amin' ny fanjakana izy ka i Ômry mpitari-tafiny no nandimby azy rehefa avy nampamono an' i Tibny zanak' i Ginata izay niady ny seza fiandriana taminy.

## Ny anarany
Atao hoe זִמְרִי / *Zimrī* izy amin'ny teny hebreo fa *Zambri* amin'ny teny latina.

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Israely
**Mpanjakan' i Israely**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Jerôbôama I - Nadaba - Baasa (na Basa) - Ela - Zimry - Ômry - Ahaba (na Akaba) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Jôrama - Jeho - Jôahaza (na Jôakaza) - Jôasy (na Jôasa) - Jerôbôama II - Zakaria - Saloma - Menahema - Pekahia (na Faseia) - Peka (na Fasea) - Hôsea (na Ôsea).
Ômry

I **Ômry** dia mpanjakan' i Israely (885-874 tal. J.K.) nandimby an' i Zimry sady rain' i mpanjaka Ahaba (na Akaba). Araka ny Baiboly dia mpitari-tafiky ny mpanjaka Ela i Ômry nefa nitarika ny fikomiam-bahoaka sy nandray ny fitondrana izy taorian' ny famonoan-tenan' i Zimry izay avy namono an' i Ela sady nanao ny tenany ho mpanjaka. Tsy i Ômry irery anefa no te ho mpanjaka fa tao koa i Tibny izay niady izany taminy nandritra ny efa-taona. Nanjaka nandritra ny 12 taona i Ômry. Nonina tao Tirza (na Tirtsa) nandritra ny 6 taona izy avy eo nanorina an' i Samaria ka nanao azy no renivohitry ny fanjakany. 

## Ny anarany
Atao hoe עמרי‬ / *‘Omri* izy amin' ny teny hebreo.

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Israely
**Mpanjakan' i Israely**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Jerôbôama I - Nadaba - Baasa (na Basa) - Ela - Zimry - Ômry - Ahaba (na Akaba) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Jôrama - Jeho - Jôahaza (na Jôakaza) - Jôasy (na Jôasa) - Jerôbôama II - Zakaria - Saloma - Menahema - Pekahia (na Faseia) - Peka (na Fasea) - Hôsea (na Ôsea).
Ozia

I **Ozia** na **Oziasa** izay atao hoe koa **Azaria** na **Azariasa** dia mpanjakan' i Jodà, zanak' i Amazia (na Amaziasa) tamin' i Jekôlia, izay nanjaka nandritra ny 52 taona teo antenantenan' ny taonjato faha-8 tal. J.K. Ao amin' ny Baiboly dia voalaza fa mpitari-tafika sady mpanjaka nampiroborobo ny fanorenana izy sady nampandroso koa ny fambolena talohan' ny nahazoan' ny aretina habokana azy. Nitovitovy vaninandro iainana tamin' ny mpaminany Isaia (na Izaia)  sy Hôsea (na Ôsea) ary i Amôsa (na Amôsy) izy.

## Ny anarany
Atao hoe עֻזִּיָּה /*ʿUziyāh* na עֲזַרְיָה /*ʿAzaryāh* na עֲזַרְיָהוּ */ʿAzaryāhû* izy amin'ny teny hebreo fa ᾿Οζίας / *Ozias* na ᾿Αζαρίας / *Azarias* amin' ny teny grika ary *Ozias* na *Azarias* amin' ny teny latina. Ny dikan' ny anarana hebreo hoe עֻזִּיָּה (*ʿUziyāh*) dia "heriko i Iahveh" - fa ny hoe עֲזַרְיָה (*ʿAzaryāh*) na עֲזַרְיָהוּ (*ʿAzaryāhû*) dia "nanampy i Iahveh".

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Jodà
* Fanjakan' i Jodà
**Mpanjakan' i Jodà**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Rehôbôama (na Rôbôama) - Abiama (na Abia) - Asa - Jôsafata - Jehôrama (na Jôrama) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Atalia - Jôasy (na Jôasa) - Amazia (na Amaziasa) - Ozia (na Oziasa na Azaria na Azariasa) - Jôtama - Ahaza (na Akaza) - Hezekia (na Ezekiasa) - Manase - Amôna - Jôsia (na Jôsiasa) - Jôahaza (na Jôakaza) -Jôiakima (na Jôakima) - Jôiakina (na Jôasina na Jekônia na Jekôniasa) - Zedekia (na Sedekiasa).
Jôtama

I **Jôtama** dia mpanjakan' i Jodà tamin' ny taonjato faha-8 tal. J.K., zanak' i Ozia (na Oziasa) tamin' i Jerosa zanakavavin' i Zadôka (na Sadôka) sady rain' i Ahaza (na Akaza). Nanomboka nanjaka izy tamin' ny faha-25 taonany ka nanjaka nandritra ny 16 taona teo anelanelan' ny taona 742 sy 735 tal. J.K. Nanomboka tamin' ny nahavoan' ny habokana an-drainy dia nanapaka an' i Jodà fahavelon-drainy izy. Ny taona 735 tal. J.K. no nanonganan' ny mpanohana ny Asiriana azy ka nanangana an' i Ahaza (na Akaza) zanany hisolo azy. Maty tokony tamin' ny taona 731 tal. J.K. izy.

## Ny anarany
Atao hoe יוֹתָם / Yōṯam izy amin' ny fiteny hebreo fa *Ιωαθαμ* / *Ioatham* amin' ny fiteny grika ary *Joatham* amin' ny fiteny latina.

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Jodà
**Mpanjakan' i Jodà**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Rehôbôama (na Rôbôama) - Abiama (na Abia) - Asa - Jôsafata - Jehôrama (na Jôrama) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Atalia - Jôasy (na Jôasa) - Amazia (na Amaziasa) - Ozia (na Oziasa na Azaria na Azariasa) - Jôtama - Ahaza (na Akaza) - Hezekia (na Ezekiasa) - Manase - Amôna - Jôsia (na Jôsiasa) - Jôahaza (na Jôakaza) -Jôiakima (na Jôakima) - Jôiakina (na Jôasina na Jekônia na Jekôniasa) - Zedekia (na Sedekiasa).
Jeho

I **Jeho** dia mpanjakan' i Israely, zanak' i Jôsafata (tsy mpanjaka) sy zafikelin' i Nimsy. Tamin' ny taona 841 hatramin' ny 814 tal. J.K. no nanjakany ka 28 taona ny faharetan' izany. Araka ny Baiboly dia mpitari-tafiky ny mpanjaka Jôrama i Jeho. Tamin' ny faharesena tao amin' ny fanaovam-pahirano an' i Ramôta ao Galaada (na Ramôta-Gileada) izay nampandratra an' i Jôrama dia nitarika ny tafika hanongana an' i Jôrama i Jeho ka namono an' i Jôrama tao Jezrela (na Jezraela) tamin' ny alalan' ny zana-tsipìka natsatoka tao an-damosiny ka nanipy ny fatiny tany an-tsahan' i Nabôta izay novonoin' ny ray aman-drenin' i Jôrama (dia ny mpanjaka Ahaba na Akaba sy i Jezebela na Jezabela) tany aloha. Novonoin' i Jeho koa ireo zanak' i Jôrama sy i Jezebela reniny. Tanteraka noho izany ny faminanian' i Elia ny amin' ny hamalian' Andriamanitra an' i Jezebela sy ny fandimbiasana an' i Jôrama.

## Ny anarany
Atao hoe יֵהוּא‬ / *Yehu izy* amin' ny teny hebreo fa *Iehu* amin' ny teny latina. Ao amin' ny Boky faharoan' ny Mpanjaka no ahitana ny tantarany.

## Tantara ao amin' ny Baiboly
Araka ny Baiboly, taorian' ny fanonganam-panjakana nataon' i Jeho tamin' ny fanjakan-taranak' i Ômry dia nohosoran' ny mpianatry ny mpaminany Elisa ho mpanjakan' i Israely izy ka nirahina hanafay ny tranon' i Ahaba (na Akaba) sy hamaly an' i Jezebela (na Jezabela).

Novonoiny ny mpanjaka Jôrama zanak' i Ahaba sy Jezebela ary nalainy ho azy ny fanjakana. Novonoiny koa i Ahazia (Ôkôziasa) mpanjakan' i Jodà izay vavolombelona nanatrika ny famonoana olona nataony. Nampamonoiny i Jezebela sy ny zanaka aman-jafin' i Ahaba miisa 70 ary ireo rahalahin' i Ahazia.

Eo amin' ny lafiny ara-pivavahana dia nofoanany tanteraka ny fivavahana amin' ny andriamanitra Baala izay nampidirin' i Ahaba ka narodany ny tempoliny sady novonoiny ny mpisorony, nefa tsy nahoany ny fanompoam-pivavahana tamin' ny ombilahy kely volamena izay natombok' i Jerôbôama I. Ao amin' ny fitantarana deoterônômista sy taorian' izany izay miendrika faminaniana ao amin' ny Boky faharoan' ny Mpanjaka dia aseho ho mpiaro ny fivavahana amin' i Iahveh i Jeho sy mpiady amin' ny fivavahana amin' i Baala ka manambara izany fa i Iahveh no andriamanitra lehibe indrindra tao Israely tamin' izany fotoana izany.

Amin' ny lafiny ara-tafika kosa dia notafihin' i Hazaela mpanjakan' i Arama-Damasy (na Arama Damaskosy) i Jeho ka nitady fanohanana tamin' i Salmanazara III (na Salmanatsara III) mpanjakan' i Asiria. Mba hahazoany izany fanohanana izany dia nandoa hetra tamin' io mpanjaka io i Jeho nefa tsy ampy hahafaka azy tamin' i Hazaela izany. Azon' i Hazaela ny ampahan-tanin' i Israely tao atsinanan' ny ony Jordana.

Tamin' ny nahafatesany dia nalevina tao Samaria i Jeho ka ny zanany atao hoe Jôahaza (na Jôakaza) no nandimby azy teo amin' ny fitondrana. 

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Israely
**Mpanjakan' i Israely**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Jerôbôama I - Nadaba - Baasa (na Basa) - Ela - Zimry - Ômry - Ahaba (na Akaba) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Jôrama - Jeho - Jôahaza (na Jôakaza) - Jôasy (na Jôasa) - Jerôbôama II - Zakaria - Saloma - Menahema - Pekahia (na Faseia) - Peka (na Fasea) - Hôsea (na Ôsea).
Jerôbôama II

I **Jerôbôama II** dia mpanjakan' i Israely tamin' ny taona 782 hatramin' ny 753 tal. J.K. Nandimby an-drainy Jôasy (na Jôasa) izy ka nanjaka nandritra ny 40 taona tao Israely. Nandimby azy i Zakaria zanany. Na dia nanoro hevitra azy aza ny mpaminany Hôsea (na Ôsea) sy Amôsa (na Amôsy) dia nanohy ny fitondran-tena ratsin' ireo mpanjaka nodimbiasiny izy.

Nalain' i Jerôbôama II tamin' i Arama ireo faritanin' i Amôna sy Môaba ao atsinanan' ny ony Jordana izay nalain' i Hazaela mpanjakan' i Arama-Damasy (na Arama-Damaskosy) tany aloha tamin' ny andron' ny mpanjaka Jeho. Tanteraka noho izany ny faminanian' i Jônà (na Jônasa).

## Ny anarany
Amin' ny teny hebreo dia יָרָבְעָם‎ / *Yarob‘am* no anarany fa amin' ny teny grika kosa dia *Ἱεροβοάμ* / *Hieroboam* ary amin' ny teny latina dia *Hieroboam*. Tantaraina ao amin' ny Boky faharoan' ny Mpanjaka ny fanjakany.

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Israely
**Mpanjakan' i Israely**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Jerôbôama I - Nadaba - Baasa (na Basa) - Ela - Zimry - Ômry - Ahaba (na Akaba) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Jôrama - Jeho - Jôahaza (na Jôakaza) - Jôasy (na Jôasa) - Jerôbôama II - Zakaria - Saloma - Menahema - Pekahia (na Faseia) - Peka (na Fasea) - Hôsea (na Ôsea).
Zakaria (mpanjakan' i Israely)

I **Zakaria** dia mpanjakan' i Israely teo antenantenan' ny taonjato faha-8 tal. J.K. Zanak' i Jerôbôama II izy. Enim-bolana fotsiny no nanjakany dia novonoin' ny mpanongam-panjakana atao hoe Saloma izy. Araka ny Baiboly dia maty noho ny tsy fanarahana ny fivavahana marina izy. 

Raha ny amin' ny fotoana nanjakany dia lazain' i William Foxwell Albright fa tamin' ny taona 746 hatramin' ny 745 tal. J.K. izany, nefa i Edwin R. Thiele dia manohana fa tamin' ny taona 753 hatramin' ny 752 tal. J.K. izany. I Floyd N. Jones dia milaza fa mety nanjaka nandritra ny 12 taona i Zakaria satria tsy milaza ny Boky faharoan' ny Mpanjaka (2Mpanj. 15.8) fa nanomboka nanjaka nandritra ny faha-38 taona nanjakan' i Ozia (na Oziasa) izy fa ny enim-bolana farany nanjakany no mifanandrify amin' izany. I Jones kosa dia milaza fa mety nanjaka tamin' ny taona 748 hatramin' ny 772 tal. J.K. i Zakaria.

## Ny anarany
Amin ny fiteny hebreo dia זְכַרְיָה‎ / *Zəḵaryāh* no anarany fa amin' ny fiteny latina dia *Zacharias*. Ao amin' ny Boky faharoan' ny Mpanjaka (2Mpanj. 15.8-12) no itantarana ny fanjakany.

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Israely
**Mpanjakan' i Israely**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Jerôbôama I - Nadaba - Baasa (na Basa) - Ela - Zimry - Ômry - Ahaba (na Akaba) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Jôrama - Jeho - Jôahaza (na Jôakaza) - Jôasy (na Jôasa) - Jerôbôama II - Zakaria - Saloma - Menahema - Pekahia (na Faseia) - Peka (na Fasea) - Hôsea (na Ôsea).
Saloma (mpanjakan' i Israely)

I **Saloma** dia zanak' i Jabesa tonga mpanjakan' i Israely nandritra ny iray volana teo antenantenan' ny taonjato faha-8 tal. J.K. Nioko tamin' ny mpanjaka Zakaria izy ka namono azy ary naka ny fitondrana. Novonoin' i Menahema zanak' i Gady koa izy taorian' izay. Araka an' i William F. Albright dia tamin'ny taona 745 tal. J.K. no nanjakan' i Saloma nefa i Edwin R. Thiele mandroso ny taona 752 tal. J.K.

## Ny anarany
Amin' ny teny hebreo dia שַׁלּ֤וּם‎ / *Shallūm* no anarany. Ao amin' ny Boky faharoan' ny Mpanjaka no ahitana ny tantarany.

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Israely
**Mpanjakan' i Israely**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Jerôbôama I - Nadaba - Baasa (na Basa) - Ela - Zimry - Ômry - Ahaba (na Akaba) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Jôrama - Jeho - Jôahaza (na Jôakaza) - Jôasy (na Jôasa) - Jerôbôama II - Zakaria - Saloma - Menahema - Pekahia (na Faseia) - Peka (na Fasea) - Hôsea (na Ôsea).
Neptiona (planeta)

I **Neptiona** (marika: ) dia planeta laharana fahefatra ao amin' ny Lamin' ny Masoandro sady laharana fahavalo raha ny fanakekezany ny Masoandro no heverina. Mirefy 4&nbsp;500&nbsp;000&nbsp;000 km ny salan' elanelanelan' i Neptiona amin' ny Masoandro ary mirefy 49&nbsp;400 km ny salan' ny savaivony, izany hoe in-3,81 amin' ny an' ny Tany.

Raha ampitahaina amin' ny Tany dia in-72n' ny hadirin' i Neptiona, im-17,2n' ny lanjan' ny Tany ary ny hakitrony in-0,31 ny an' ny Tany, izany hoe in-1,67n' ny an' ny rano. Avo dia avo ny albedôn' i Neptiona: miverina 84&nbsp;%n' ny hazavana voarainy. Maharitra 16 ora sy 3 minitra ny faharetan' ny fihodinany amin' ny tenany. Maharitra 164,8 taona ny tsingerim-pihodinany amin' ny Masoandro. Ny halehibeny raha jerena amin' ny maso dia 7,8 nefa tsy hitan' ny maso tsy misy fijeren-davitra izy. Hita miendrika kapila miloko manopy manga izy raha mampiasa fijeren-davitra ny olona mandinika azy. Ny hafanana eo amin' ny vohon' i Neptiona dia -218&nbsp;°C, sahala amin' ny an' i Oranosy. Ahitana hidirôzena sy heliôma indrindraindrindra ny soson-drivotra ao aminy, nefa ahitana etona metanina koa hatramin' ny 3&nbsp;% izay manome ny loko manga mampiavaka io planeta io.

Valo ny satelita fantatra miodinkodina amin' i Neptiona, ka ny roa dia azo jerena avy ety ambonin' ny Tany. I Tritôna no lehibe indrindra sy ny mazava indrindra, izay hitan' ilay mpahay kintana anglisy William Lassell tamin' ny taona 1848, taona nijerena an' i Neptiona voalohany indrindra. I Tritôna dia manana savaivo 2&nbsp;750 km, ka lehibebe noho ny an' ny Volana izany. I Nereida, izay hita tamin' ny taona 1949, no satelita faharoan' i Neptiona, izay manana savaivo eo amin' ny 400&nbsp;km. Misy satelita enina hafa koa hitan' ny sôndy Voyager 2 tamin' ny taona 1989. Mitongilana 50&nbsp;° raha mitaha amin' ny teza fihodinany ny saha manetikan' i Neptiona.

## Jereo koa

* Neptiona (andriamanitra)
Plotôna

I **Plotôna** na **Plotô** (marika:  na ) dia planeta ao amin' ny lamin' ny Masoandro izay hita any amin' ny 5&nbsp;920 tapitrisa km eo ho eo miala ny Masoandro. Taloha dia natao hoe planeta laharana fahasivy ao amin' ny lamin' ny Masoandro i Plotôna nefa tsy izany intsony izy nanomboka tamin' ny 24 Aogositra 2006 tamin' ny fivoriamben' ny mpahay kintana ao amin' ny Fiombonan' ny mpahay kintana iraisam-pirenena tao Praga renivohitry ny Repoblikan' i Tsekia. Voasokajy ho planeta zeny izy nanomboka tamin' izay.

## Jereo koa

* Marsa
* Volana
* Tany
* Oranosy
* Venosy

## Lioharano sy fanamarihana
Kaldea

I **Kaldea** dia faritra teo anelanelan' ny tapany ambanin' ny ony Eofrata sy ny ony Tigrisy (na Tigra) ka ny mponina tao no atao hoe **Kaldeana**. Namorona ny fanjakan' i Somera sy ny fanjakan' i Akady ny vahoaka voalohany tao amin' io faritra io. Foko nonina tao atsimo-andrefan' i Babilôna ny Kaldeana tamin' ny voalohany. Foko semita tranainy ny Kaldeana.

Ny anarana hoe *Kaldea* dia fanagasiana ny teny grika hoe *Χαλδαία* / *Khaldaía* izay avy amin' ny teny akadiana hoe *māt Kaldu* na *Kašdu*. Miseho amin' ny endrika hebreo ao amin' ny Baiboly hoe *כשדים* / *Kaśdim* sy amin' ny endrika aramaika hoe ܟܠܕܘ / *Kaldo* io teny io.

## Jereo koa

* Mesôpôtamia
* Somera
* Akady
* Babilona
* Asiria
* Persia
Akady

I **Akady** na **Agady** dia tanàna tany Mesôpôtamia izay niavian' ny anaran' ny fanjakana sy ny fitondra-mpanjaka iray fianakaviana (dinastia) tamin' ny taonjato faha-24 hatramin' ny faha-22 tal. J.K.

Tamin' ny taona 2335 tal. J.K. dia nanararaotra ny fahalemen' ny fanjakana someriana ilay Semita atao hoe Sargôna Zokiny ka nanorina ny tanànan' i Akady. Rehefa azon' i Sargôna ny tanànan' i Somera dia nataony renivohitry ny fanjakany izay niitatra hatrany amin' ny Helodrano Persika ka hatrany amin' ny Ranomasina Mediternea i Akady.

Naharitra nihoatra ny taonjato iray ny fanjakan' ireo mpanjaka akadiana ary nantsoina hoe "mpanjakan' i Somera sy Akady" ireo mpanjaka ireo. Rehefa tonga teo amin'ny fanjakana ny zafikelin' i Sargôna atao hoe Narama-Sina (taona 2255 hatramin' ny 2218 tal. J.K.) dia nanomboka nanafika ka niditra tao amin' ny fanjakany ireo Goteana, izay vahoaka mpiady avy any amin' ny tendrombohitra Zagrosa, sady nandroba sy nandrodana ny tanànan' i Akady. Rava tamin'ny taonjato manaraka ny fanjakan' i Somera sy Akady rehefa tonga tamin'ny fara tampon' ny tanjany.

## Jereo koa:

* Mesopotamia
* Somera
* Kaldea
* Babilôna
* Asiria
* Persia
* Ejipta taloha
Somera

I **Somera** dia faritra tany Azia Andrefana tamin' ny Andro Taloha izay mifanandrifindrify amin' ny Babilonia tamin' ny andro  tantaraina ao amin' ny Baiboly, ao atsimon' i Mesôpôtamia (i Iràka ankehitriny) izay mandrakotra tany lemaka vakivakin' ny ony Tigrisy (na Tigra) sy ny ony Eofrata ary ahitana ao atsimony ny Helodrano Persika. Amin' ny fiteny akadiana dia atao hoe *Shumeru* izy.

## Jereo koa:

* Mesôpôtamia
* Kaldea
* Akady
* Babilona
* Asiria
* Persia
*Fiteny someriana
Pekahia

I **Pekahia** na **Faseia** dia mpanjakan' i Israely nandritra ny roa taona teo antenantenan' ny taonjato faha-8 tal. J.K. - zanaka nandimby ny mpanjaka  Menahema. Nandimby an-drainy tao Samaria i Pekahia. Nandova hatrany ny fivavahan' i Jerôbôama I izy tamin' ny fanompoan-tsampy. Nanjaka tamin' ny taona 738 hatramin' ny 737 i Pekahia araka an' i William F. Albright fa tamin' ny taona 742 hatramin' ny 740 kosa araka an' i Edwin R. Thiele.

Novonoin' ny iray amin' ireo mpitari-tafiny, dia i Peka zanak' i Remalia, tao an-dapany izy, niaraka tamin' ny lehilahy miisa 50 avy any Gileada (na Galaada). Nisolo azy taorian' izany famonoana izany i Peka (na Fasea).

## Ny anarany
Amin' ny teny hebreo dia atao hoe פקחיה‎ / *Pəqaḥyāh* izy fa amin' ny teny latina kosa dia *Phaceia*.

## Jereo koa

* Mpajakan' i Israely
**Mpanjakan' i Israely**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Jerôbôama I - Nadaba - Baasa (na Basa) - Ela - Zimry - Ômry - Ahaba (na Akaba) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Jôrama - Jeho - Jôahaza (na Jôakaza) - Jôasy (na Jôasa) - Jerôbôama II - Zakaria - Saloma - Menahema - Pekahia (na Faseia) - Peka (na Fasea) - Hôsea (na Ôsea).
Peka (mpanjakan' i Israely)

I **Peka** na **Fasea** dia mpanjakan' i Israely nandritra ny dimy taona teo antenantenan' ny taonjato faha-8 tal. J.K. Zanak' i Remalia izy. Mpitari-tafiky ny mpanjaka Pekahia (na Faseia) izay novonoiny hakany ny fitondrana.

Lasa ambany fifehezan' i Rezona II mpanjakan' i Damasy (na Damaskosy) i Peka ka lasa nanafika an' i Ahaza (na Akaza) mpanjakan' i Jodà izy sy ity mpanjaka ity. Nila fanampiana amin' i Teglata-Falasara mpanjakan' i Asiria i Ahaza ka nahazo izany nefa nanome an' i Teglata-Falasara ny volamena tao amin' ny Tempoly ho takalon' izany. Azo tamin' i Peka ny tanànan' i Galaada (na Gileada) sy ny tanànan' i Galilea (na Galilia) ary ny tanin'ny fokon' i Naftaly (na Neftaly) sady nafindra tany Asiria ny vahoaka tamin' ny taona 734 tal. J.K. Nanohy nanjaka tao Samaria i Peka nefa teo ambany fifehezan' i Teglata-Falasara. Novonoin' i Hôsea (na Ôsea) i Peka tamin' ny taona 732 tal. J.K. ka ity mpamono ity no nandimby azy teo amin' ny fitondrana.

Araka an' i William F. Bright dia nanjaka tamin' ny taona 748 hatramin' ny 732 tal. J.K. i Peka fa i Edwin R. Thiele kosa milaza fa tokony ho ny taona 740 hatramin' ny 732 izany.

## Ny anarany
Amin'ny fiteny hebreo dia פֶּ֨קַח‎ / *Peqaḥ* no anaran'i Peka.

## Jereo koa

* Mpanjakan' i Israely
**Mpanjakan' i Israely**

Saoly - Isbôseta - Davida - Sôlômôna (na Salômôna) - Jerôbôama I - Nadaba - Baasa (na Basa) - Ela - Zimry - Ômry - Ahaba (na Akaba) - Ahazia (na Ôkôziasa) - Jôrama - Jeho - Jôahaza (na Jôakaza) - Jôasy (na Jôasa) - Jerôbôama II - Zakaria - Saloma - Menahema - Pekahia (na Faseia) - Peka (na Fasea) - Hôsea (na Ôsea).
Asiria

I **Asiria** na **Asoria** dia faritra ao amin' ny tapany avaratr' i Mesôpôtamia tamin' ny Andro Taloha. Atao hoe **Asiriana** ny vahoaka nonina tamin' io faritra io. Avy amin' ny anaran' ny tanànan' i Asora izay anaran' ny andriamanitra mpiaro azy koa, ny anaran'io faritra io. 

Avy tamin' izany faritra izany no nipoiran' ny fanjakana matanjaka tamin' ny taonarivo faha-2 izay nanjary empira taty aoriana. Tamin' ny taonjato faha-8 sy faha-7 tal. J.K. dia nifehy ny faritra izay nivelatra saika manerana ny firenena maro ankehitriny, toa an' i Iràka, i Siria, i Libàna (na Libanona), i Torkia ary i Iràna, i Asiria.

I Asiria dia fantatra koa indraindray amin' ny anarana hoe *Sobarto* (*Subartu*) sy *Azohinoma* (*Azuhinum*) talohan' ny nanorenana ny tananan' i Asora (*Ashur*), taorian' izay dia natao hoe koa *Asoraio* (*Aššūrāyu*) izy.

## Jereo koa

* Mesôpôtamia

* Somera
* Kaldea
* Akady
* Babilôna
* Persia
*Teglata-Falasara III
Tantaran' i Sozana

Ny **Tantaran' i Sozana** na **I Sozana sy ireo lahiantitra** dia tantaran' ny zazavavy atao hoe Sozana, izay narahin' ny lahiantitra roa maso tamin' izy nandro, sy nasain' izy ireo handry amin' izy ireo nefa nandà izany, ka nampangain' izy roalahy ho mpijangajanga mba hamonoana azy, nefa niaro azy i Daniely ka nanaporofo ny maha tsy manan-tsiny azy. Tamin' ny farany dia ireo lahiantitra ireo no nohelohina. 

## Fandraisana ny ''Tantaran' i Sozana''
Ao amin' ny ''Bokin' i Daniely'' ao amin' ny Baiboly katôlika sy ny Baiboly ôrtôdôksa (Dan. 13) no misy azy fa tsy hita ao amin' ny Baiboly hebreo (*[[Tanakh]]*) sy ny Baiboly prôtestanta. 

Ao amin' ny Baiboly jiosy amin' ny teny grika (ny Septoanjinta) dia boky manokana tsy mitambatra amin' ny *Bokin' i Daniela* ny *Tantaran' i Sozana*. Ataon' ny Katôlika sy ny Ôrtôdôksa ho anisan' ny soratra deoterôkanônika io fitantarana io. 

Ity tantara ity, izay tsy voasoratra tamin' ny fiteny hebreo na arameana fa tamin' ny fiteny grika, dia tsy noraisin' ny Jiosy any Palestina sy ny Prôtestanta ho kanônika ao amin' ny Baiboliny. 

## Fizaràn' ny ''Tantaran' i Sozana''

* I Sozana, vehivavy nitandro ny fahamendrehany (Dan. 13:1-4)
* Raiki-pitia amin' i Sozana ny loholona jiosy roalahy (Dan. 13:5-14)
* Niampanga an' i Sozana ho ratsy fitondran-tena ireo loholona ireo (Dan. 13:15-43)
* Asehon' i Daniely fa tsy meloka i Sozana (Dan. 13:44-64)

## Jereo koa

* Lahatsoratra prôtôkanônika: Daniela 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12
* ''Ny Vavak' i Azariasa sy ny Tonon-kiran' ny Zatovolahy telo ao anaty afo''

* *Tantaran' i Sozana* (Daniela 13)
* ''I Bela sy ilay Dragona'' (Daniela 14)
* Batseba
Fiteny babilôniana

Ny **fiteny babilôniana** dia anarana intsoana ny endriky ny fiteny akadiana (fiteny semitika) notenenina tao Babilônia nanomboka tamin' ny fiantombohan' ny taonarivo faha-2 tal. J.K. Nampiasain' ireo mpanoratra sy tamin' ny sehatry ny fifandraisana iraisam-pirenena tao Atsinanana Akaiky ny fiteny babilôniana. Mizara efatra ny tantaram-pivoaran' ny fiteny babilôniana izay ahitana ny fiteny babilôniana taloha (taona 1950 - 1530 tal. J.K.), ny fiteny babilôniana antenatenany (taona 1530 - 1000 tal. J.K.), ny fiteny babilôniana vaovao (taona 1000 - 600 tal. J.K.) ary ny fiteny babilôniana taoriana (taona 600 - 100 tal. J.K.).

## Jereo koa

* Fiteny semitika
* Fiteny someriana
* Fiteny asiriana
* Fiteny arameana
* Fiteny horita
* Fiteny amôrita
*Babilôna
Fiteny someriana

Ny **fiteny someriana** dia fiteny notenenina tao Mesôpôtamia Ambany tamin' ny Andro Taloha. Io no fiteny notenenina tao Somera tamin' ny taonarivo faha-4 sy faha-3 tal. J.K. nefa namela toerana tsikelikely ho an' ny fiteny akadiana (izay fiteny semitika) izy ka tsy nisy mpiteny intsony hatramin' ny taonjato faha-19 tal. J.K. na dia lazaina fa miteny amin' ny fiteny roa (someriana-akadiana) ny ankabeazan' ny mponina tamin' izany.

Ny fiteny someriana, sahala amin' ny fiteny haty sy ny fiteny elamita, dia fiteny sarotra sokajina amin' ireo fianakaviam-piteny fantatra ankehitriny: heverin' ny manam-pahaizana ho fiteny manirery ny fiteny someriana. Tsy fiteny semitika ny fiteny someriana.

Ny fiteny someriana dia heverina ho ny fiteny voasoratra tranainy indrindra, izay nosoratana tamin' ny soratra miendri-pantsika. Io soratra io ihany no nanoratana ny fiteny akadiana, ny fiteny ogaritika, ny fiteny amôrita ary ny fiteny elamita taty aoriana. Ireo mpanjaka egiptiana te hifandray amin' ireo faritaniny any Atsinanana Akaiky sy tamin' ireo mpanjaka mesôpôtamiana dia nampiasa ny fiteny someriana. Nanoratana ny fiteny indô-eorôpeana toy ny fiteny hitita sy ny fiteny persana tranainy koa ny soratra miendri-pantsika.

Nisolo tsikelikely ny fiteny someriana ny fiteny akadiana amin' ny maha fiteny tenenina azy nanodidina ny taonjato faha-20 tal. J.K. nefa mbola nampiasaina ho fiteny masina sy fiteny ampiasaina amin' ny lanonana sy ny haisoratra  ary ny siansa ny fiteny someriana tao Mesôpôtamia hatramin'ny taonjato voalohany tal. J.K.

## Jereo koa:

* Fiteny semitika
* Fiteny babiloniana
* Fiteny asiriana
* Fiteny arameana
* Fiteny horita
* Fiteny amôrita
Fiteny asiriana

Ny **fiteny asiriana** dia fiteny semitika, sampan' ny fiteny akadiana, notenenina sy nosoratana tao Asiria tamin' ny Andro Taloha sady fantatra noho ny fisian' ny soratra be dia be amin' ireo zava-boaorina sy amin' ny tanimanga fanoratana amin' ny tarehin-tsoratra miendri-pantsika. Ny maha samy hafa ny fiteny asiriana sy ny fiteny babilôniana (samy sampan' ny fiteny akadiana) dia misongadina indrindra amin' ny lafiny fanononana.

Azo zaraina telo ny tantaram-pivoaran' ny fiteny asiriana ka ahitana ny fiteny asiriana taloha (taona 1950 - 1750 tal. J.K.) sy ny fiteny asiriana antenatenany (taona 1500 - 1000 tal. J.K.) ary ny fiteny asiriana vaovao (taona 1000 - 600 tal. J.K.).

## Jereo koa:

* Fiteny semitika
* Fiteny babilôniana
* Fiteny someriana
* Fiteny arameana
*Fiteny horita
*Fiteny amôrita
*Fiteny soreta
Fiteny hitita

Ny **fiteny hitita** na **fiteny heteana** izay fantatra koa amin' ny hoe **fiteny nesita** dia fiteny indo-eoropeana izay notenenin' ny Hitita na Heteana tamin' ny Andron' ny Alimo tao Anatolia. Ireo Hitita ireo dia namorona fanjakana lehibe ka ny ivony dia i Hatosa (*Hattusa*), izay ao amin' ny tapany avaratry ny Tany Atsinanana sy i Mesopotamia Ambony.  Efa maty efa ela ny fiteny hitita ka ny soratra miendri-pantsika tavela no ahafantarana azy, izay voasoratra tany amin' ny taonjato faha-16 hatramin' ny taonjato faha-13 tal. J.K.

Tamin' ny tapany farany amin' ny Andron' ny Alimo dia nanomboka nanome toerana ny fiteny loviana izay mifanakaiky aminy ny fiteny hitita. Tamin' ny taonjato faha-13 tal. J.K. dia ny fiteny loviana na lovita no notenenina indrindra tao Hatosa renivohitry ny Hitita. Taorian' ny firodanan' ny Empira hitita tamin' ny tapany farany tamin' ny Andron' ny Alimo dia ny fiteny loviana no be mpiteny indrindra tao amin' ny fanjakana atao hoe siro-hitita tao amin' ny tapany atsimo-andrefan' i Anatolia sy ao amin' ny tapany avaratr' i Siria. Ny fiteny hitita no fiteny fantatra indrindra amin' ireo fiteny anatoliana izay isan' ny fiteny indo-eoropeana.

## Jereo koa:

* Fiteny semitika
* Fiteny babiloniana
* Fiteny asiriana
* Fiteny arameana
* Fiteny horita
* Fiteny amorita
Fiteny horita

Ny **fiteny horita** na **fiteny horiana** dia fitenin' ireo Horita (na Horiana na Korita) izay mponina niditra tao avaratr' i Mesôpôtamia nanodidina ny taona 2300 tal. J.K. ary nanomboka tsy hita intsony manodidina ny taona 1000 tal. J.K. Fitenin' ny fanjakan' i Mitaný tao amin' ny tapany avaratr' i Mesôpôtamia ny fiteny horita ary mety notenenina koa tamin' ny voalohany tao amin' ny misy an' i Siria ankehitriny izay nonenana Horita koa. Heverin' ny maro fa ny mponina niteny an' io fiteny io dia mety avy amin' ireo faritra avo any Armenia ka niparitaka any amin' ny tapany atsimo-atsinanan' i Anatôlia sy ao amin' ny tapany avaratr' i Mesôpôtamia tamin' ny fiantombohan' ny taonarivo faha-2 tal. J.K.

Tsy anisan' ny fiteny semitika ny fiteny horita fa sokajina ao amin' ny fianakaviam-piteny horô-orartiana. Misy anefa ireo manampahaizana te hanasokajy ao amin' ny fianakaviam-piteny kaokaziana avaratra-atsinana, indô-eorôpeana, na koa kartveliana.

## Jereo koa:

* Fiteny semitika
* Fiteny someriana
* Fiteny asiriana
* Fiteny arameana
* Fiteny babilôniana
* Fiteny amôrita
Toukh

**Toukh** dia tanàna ao amin'ny faritra Qalyubia ao Ejipta.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 67599 mponina tamin'ny taona 2019.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Ejipta
** Qalyubia

## Tsiahy
Tanda

**Tanda** dia tanàna ao amin'ny faritra Gharbia ao Ejipta.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 404901 mponina tamin'ny taona 2013.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Ejipta
** Gharbia

## Tsiahy
Ţāmiyah

**Ţāmiyah** dia tanàna ao amin'ny faritra Faiyum ao Ejipta.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 46866 mponina tamin'ny taona 2018.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Ejipta
** Faiyum

## Tsiahy
Fiteny amôrita

Ny **fiteny amôrita** na **fiteny amôreana** dia fiteny semitika notenenin' ny vahoaka amôrita izay nonina tao Siria, tao Mesôpôtamia Ambony sy Ambany teo anelanelan' ny fiafaran' ny taonarivo faha-3 tal. J.K. sy ny fiantombohan' ny taonarivo faha-2 tal. J.K. Somary ntaolontaolo kokoa ny fiteny amôrita raha heverina ny fomba fanononan-javatra izay manakaiky ny an' ny fiteny akadiana. Ny fifanahafan' ny voambolany amin' ny an' ny fiteny hebreo sy ny fiteny arameana na ny fiteny ogaritika no anasokajiana ny fiteny amôrita ho fiteny kanaanita (na kanaaneana).

## Jereo koa:

* Fiteny semitika
* Fiteny someriana
* Fiteny asiriana
* Fiteny arameana
* Fiteny horita
* Fiteny babilôniana
Shirbīn

**Shirbīn** dia tanàna ao amin'ny faritra Dakahlia ao Ejipta.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 54676 mponina tamin'ny taona 2017.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Ejipta
** Dakahlia

## Tsiahy
Ţahţā

**Ţahţā** dia tanàna ao amin'ny faritra Sohag ao Ejipta.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 90591 mponina tamin'ny taona 2012.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Ejipta
** Sohag

## Tsiahy
Rosetta

**Rosetta** dia tanàna ao amin'ny faritra Beheira ao Ejipta.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 64481 mponina tamin'ny taona 2015.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Ejipta
** Beheira

## Tsiahy
Mersa Matruh

**Mersa Matruh** dia tanàna ao amin'ny faritra Matruh ao Ejipta.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 62042 mponina tamin'ny taona 2014.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Ejipta
** Matruh

## Tsiahy
Madīnat Sittah Uktūbar

**Madīnat Sittah Uktūbar** dia tanàna ao amin'ny faritra Giza ao Ejipta.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 41930 mponina tamin'ny taona 2011.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Ejipta
** Giza

## Tsiahy
Banhā

**Banhā** dia tanàna ao amin'ny faritra Qalyubia ao Ejipta.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 167029 mponina tamin'ny taona 2019.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Ejipta
** Qalyubia

## Tsiahy
Zagazig

**Zagazig** dia tanàna ao amin'ny faritra Sharqia ao Ejipta.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 285097 mponina tamin'ny taona 2013.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Ejipta
** Sharqia

## Tsiahy
Asyūţ

**Asyūţ** dia tanàna ao amin'ny faritra Asyut ao Ejipta.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 420585 mponina tamin'ny taona 2016.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Ejipta
** Asyut

## Tsiahy
Aswan

I **Aswan** dia tanàna ao amin'ny Faritra Aswan ao Ejipta.

## Jeôgrafia
Ny isan' ny mponina ao dia 241 261 tamin' ny taona 2015.


Assuan-06-Nil-Boote-1982-gje.jpg
Assuan-10-Elephantine-1982-gje.jpg
Assuan-22-Strasse-1982-gje.jpg
Assuan-24-kleiner Gemuesehaendler-1982-gje.jpg
Assuan-28-Blechnergeschaeft-1982-gje.jpg
Assuan-40-Hochdamm-1982-gje.jpg
Assuan-44-Hochdamm-Blick nilabwaerts-1982-gje.jpg
Assuan-46-Tempel von Kalabscha (Ptolemaeer-Roemer)-1982-gje.jpg


### Toe-tany

## Jereo koa
* Ejipta
** Aswan

## Tsiahy
Ashmūn

**Ashmūn** dia tanàna ao amin'ny faritra Monufia ao Ejipta.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 82507 mponina tamin'ny taona 2017.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Ejipta
** Monufia

## Tsiahy
Al Manshāh

**Al Manshāh** dia tanàna ao amin'ny faritra Sohag ao Ejipta.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 61134 mponina tamin'ny taona 2018.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Ejipta
** Sohag

## Tsiahy
Al Fayyūm

**Al Fayyūm** dia tanàna ao amin'ny faritra Faiyum ao Ejipta.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 306393 mponina tamin'ny taona 2012.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Ejipta
** Faiyum

## Tsiahy
Akhmīm

I **Akhmīm** dia tanàna ao amin' ny faritra Sohag ao Ejipta. Eo amin’ ny morony atsinanan’ ny ony Nily na Neily mifanolotra amin’ i Sohag no misy azy, eo 130 km atsimon’ i Assiout.

## Jeôgrafia
Ny isan' ny mponina dia 99 446 tamin' ny taona 2012.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Ejipta
** Sohag

## Tsiahy
Ban Talat Yai

**Ban Talat Yai** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Phuket ao Tailandy.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 52192 mponina tamin'ny taona 2011.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Tailandy
** Phuket

## Tsiahy
Pran Buri

**Pran Buri** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Prachuap Khiri Khan ao Tailandy.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 47293 mponina tamin'ny taona 2012.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Tailandy
** Prachuap Khiri Khan

## Tsiahy
Cha-am

**Cha-am** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Phetchaburi ao Tailandy.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 49375 mponina tamin'ny taona 2014.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Tailandy
** Phetchaburi

## Tsiahy
Ubon Ratchathani

**Ubon Ratchathani** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Changwat Ubon Ratchathani ao Tailandy.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 122533 mponina tamin'ny taona 2017.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Tailandy
** Changwat Ubon Ratchathani

## Tsiahy
Pak Kret

**Pak Kret** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Nonthaburi ao Tailandy.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 182926 mponina tamin'ny taona 2016.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Tailandy
** Nonthaburi

## Tsiahy
Pattaya

**Pattaya** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Chon Buri ao Tailandy.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 97296 mponina tamin'ny taona 2018.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Tailandy
** Chon Buri

## Tsiahy