Raharaha Boeing 777

Ny **Raharaha Boeing 777** dia raharaha momba ny fanomezan' ny fitondram-panjakana malagasy fanamarinan-daharam-pisoratana anarana ny fiaramanidina Boeing 777 200ER miisa dimy izay nafindra an-tsokosoko tany Iràna teo anelanelan' ny volana Marsa sy Jolay 2025. Nampiasain' ny Singapore Airlines (*[[:fr:Singapore_Airlines|fr]]*) tany am-boalohany ireo fiaramanidina ireo, avy eo notahirizina tany Aostralia, tany Indônezia sy tany Sina alohan' ny hamindrana azy any Iràna. Mba hanaronana izany famindram-pananana izany dia nisy fanaovana hosoka antontan-taratasy nomen' i Madagasikara ny orinasa antsoina UDAAN Aviation. Nipoaka ampahibemaso ilay raharaha tamin' ny volana Jolay 2025, izay nitarika ny fanesorana amin' ny toerany ny Minisitry ny Fitaterana malagasy.

## Fizotran' ilay raharaha

### Talohan' ilay raharaha
Ny fiaramanidina dimy vaokasika dia Boeing 777-200ER izay anisan' ny fiaramanidin' ny Singapore Airlines (*[[:fr:Singapore_Airlines|fr]]*) any Singaporo teo aloha hatramin' ny taona 2018, avy eo nafindra tany amin' ny kômpania tailandey NokScoot (*[[:fr:NokScoot|fr]]*) any Tailandy alohan' ny hametrahana azy ao anaty toeram-pitahirizana any Alice Springs (Aostralia) taorian' ny faharavan' ity kômpania ity nandritra ny valanaretina Covid-19. Napetraka ao amin' ny toeram-pitahirizana any Alice Springs tamin' ny 2018 ka hatramin' ny 2023 ireo fiaramanidina ireo. Ny Ion Aviation LLC (any Florida, Etazonia) dia nividy azy ireo teo anelanelan' ny Septambra 2023 sy Febroary 2024.

### Fifindrana firenena
Teo anelanelan' ny Oktobra 2023 sy Marsa 2024 dia nafindra avy any Alice Springs ho any Lanzhou (Sina) ireo fiaramanidina ireo tamin' ny alalan' ny laharam-pisoratana anarana amerikana (Ion Aviation), avy eo nesorina avy ao amin' ny rejisitr' i Etazonia izy ireo tamin' ny faran' ny Marsa 2024.

Teo anelanelan' ny  Mey sy Jolay 2025 dia hita tao amin' ny seranam-piaramanidina Soekarno-Hatta (*[[:fr:Aéroport_international_Soekarno-Hatta|fr]]*) ao Jakarta (any Indônezia) ny iray amin' ireo fiaramanidina ireo fara fahakeliny (N99001 lasa 5R-RIJ). Tamin' ny 4 ka hatramin' ny 15 Jolay 2025 dia notahirizina vonjimaika tao Siem Reap Angkor International (*[[:fr:Aéroport_international_de_Siem_Reap-Angkor|fr]]*) (any Kambôja) ireo fiaramanidina ireo.

### Fisoratana anarana malagasy
Tamin' ny 17 Janoary 2025 i Madagasikara, tamin' ny alalan' ny Aviation civil de Madagascar, dia namoaka taratasy fanamarina-daharam-pisoratana anarana vonjimaika (frantsay: certificats d'immatriculation provisoire na CIP) tamin' ny orinasa atao hoe UDAAN Aviation / Udaan Potentials Ltd ho an' ireo Boeing 777 dimy ireo. Ny UDAAN Aviation dia nisoratra anarana tao amin' ny Registre du commerce et des sociétés (RCS) ao Antananarivo tamin' ny Jona 2023. Ny tanjona amin' izany dia ny hitondrana azy ireo any Kenià hanaovana fikojakojana ara-teknika, nefa tsy tonga teto Madagasikara na tany Kenià mihitsy ireo fiaramanidina ireo.. 

Ireo laharam-pisoratana anarana vonjimaika ireo dia: 5R‑RIS (msn 32334), 5R‑ISA (msn 30866), 5R‑HER (msn 28522), 5R‑IJA (msn 28527) ary 5R‑RIJ (msn 33369). Telo volana no manan-kery io taratasy fanamarinana (CIP) io, izay tokony ho tapitra tamin' ny 17 Avrily 2025. Voalaza fa nisy nanao hosoka ilay taratasy fanamarinana mba hanitarana ny fe-potoana mampanan-kery azy hatramin' ny 12 Jolay 2025. 

### Fahatongavana tany Iràna
Tamin' ny 15 Jolay 2025 dia niala avy any Siem Reap (Kambôja) nankany Iràna ireo fiaramanidina dimy ireo, na dia efa lany andro na sandoka aza ny antontan-taratasy momba azy ireo. Nigadona tao Chabahar ny roa, tao Zahedan ny roa, ary tao Mashhad ny iray. Tamin' ny fahatongavan' izy ireo dia nesorina ny marika malagasy rehetra. Toa nafenina mihitsy aza ny fiaramanidina telo.

### Mpividy fiaramanidina
Heverin' ny maro fa ireo Boeing 777-200ER dimy ireo dia nampidirina tao amin' ny andiam-piaramanidin' ny Mahan Air (*[[:fr:Mahan_Airlines|fr]]*), zotram-piaramanidina iraniana tsy miankina, izay nosazian' i Etazonia nanomboka tamin' ny taona 2011.

Ity fividianana ity angamba no fisehoana voalohan' ny Boeing 777 ao amin' ny andiam-piaramanidina sivily iraniana taorian' ny fanombohan' ny fanasaziana an-taonany maro izay nanakana ny Iran Air sy ny orinasa hafa (*[[:fr:Iran_Air|fr]]*) tsy hahazo fiaramanidina toy izany.

## Ny orinasa UDAAN Aviation

### Mpandray anjara ao amin' ilay raharaha
Nametraka fangatahana tany amin' ny ACM ny UDAAN Aviation mba hanoratra anarana vonjimaika ny fiaramanidina Boeing 777 miisa dimy, mba hahazoan' izy ireo misidina mankany amin' ny toeram-pikojakojana fiaramanidina any Kenià. Azo tamin' ny 17 Janoary 2025 ny antontan-taratasy fanamarinana vonjimaika momba izany.

### Ny mombamomba azy
Ny UDAAN Aviation dia voalaza amin' ny fomba ôfisialy fa orinasa manana ny foibeny any India, nefa misoratra eto Madagasikara amin' ny anarana hoe *Udaan Potentials Ltd*, ao amin' ny Rejistra momba ny varotra sy ny orinasa (frantsay: *Registre du commerce et des sociétés* na RCS) ao Antananarivo tamin' ny taona 2023, ao Analamahitsy Antananarivo ny foiben-toerany. Ny asa nambaran' ity orinasa izay tsy manana renivola afa-tsy 2 tapitrisa Ariary ity, dia ireto: fanafarana sy fanondranana vokatra avy amin' ny fambolena (voamadinika, voanjo, antsingeny, zava-manitra fanao amin' ny sakafo, sns.), tolotra amin' ny fitaterana ana habakabaka, fikojakojana (anglisy: *Maintenance, Repair and Overhaul* na *MRO*), ary fanofanana mpanamory fiaramanidina, nefa tsy manana traikefa na fotodrafitrasa voaporofo fisiana eo amin' ny sehatry ny fiaramanidina. Fampahalalam-baovao maro no nanamarika fa ny Udaan Potentials Ltd dia toa orinasa fanakonan-javatra natsangana manokana hanamora ny famindrana fiaramanidina, nefa tsy misy asa momba ny fiaramanidina fantatra na mpiasa mahafeno fepetra hisahana izany ny ao aminy.

## Vokany

### Olona voarohirohy
Nisy ny fitoriana ny UDAAN Aviation napetraka momba ny hosoka sy ny fampiasana hosoka ary koa ny fanohintohinana ny fiarovam-panjakana. Olona roa no nokarohina fa tompon' antoka tamin' ilay fisolokiana bevava tamin' ny alalan' ilay orinasa: i Khushwinder Singh (Indiana) sy i Heriniaina Rijasoa Andriamananarivo (Malagasy).

Nanambara i Richard Ravalomanana, filohan' ny Antenimieran-doholona, fa mpanolo-tsaina an-tsitrapo tao aminy i Khushwinder Singh. Niampanga ny filohan' ny Antenimieran-doholona ho mandefitra amin' ny fisian' ny mpandraharaha tsy manan-tahotra na henatra ho anisan' ny olona manodidina azy ny mpitsikera. Tamin' ny voalohany ny filohan' ny Antenimieran-doholona dia nandà ny fahafantarany an' ilay olona, ka niteraka olana momba ny fahatokisana an' io andrim-panjakana io izany.

### Fanesorana tompon' andraiki-panjakana
I Valéry Ramonjavelo, minisitry ny Fitaterana sy Famantarana ny Toetrandro, dia nesorina tamin' ny toerany tamin' ny alalan' ny didim-panjakana satria voalaza fa nampiditra ny fitondrana malagasy tamin' ny raharaha iraisam-pirenena momba ny fiaramanidina tsy nisy fiaraha-miasa tamin' ny tompon' andraikitra ambony (filoham-pirenena sy praiminisitra). Voatendry hisahana vonjimaika an' ilay ministera ny praiminisitra Christian Ntsay. Nanazava i Valéry Ramonjavelo taoriana kelin' ny fotoana nipoahan' ilay raharaha sy talohan' ny nanesorana azy fa izy mihitsy no nankato ny fandefasana teknisiana (avy ao amin' ny ACM) tany Sina mba hijery ny mombamomba ireo fiaramanidina ireo alohan' ny handefasana azy ireo any Kenià mba hokojakojaina.

### Fahatongavan' ny FBI
Tonga eto Madagasikara ny mpanao famotorana avy amin' ny Federal Bureau of Investigation (FBI) (*[[:fr:Federal_Bureau_of_Investigation|fr]]*) handray anjara amin' ny fanadihadiana mahakasika ity raharaha momba ny antontan-taratasy sy fiaramanidina nentina ho any Iràna ity.

## Ny olana ilam-panazavana

### Tsy nandalo taty Madagasikara akory ny fiaramanidina dimy
Ny fiaramanidina Boeing 777 dimy misoratra anarana vonjimaika sy mitondra ny sainam-pirenena malagasy dia tsy niditra teto Madagasikara mihitsy nandritra ny telo volana nampanan-kery ny antontan-taratasy momba izany, nefa tsy nisy taitra ny tompon' andraikitra malagasy. Io fifohazan' ny fitondrana malagasy amin' ny torimasony tampoka io, taorian' ny fipoahan' ilay raharana ka lasa fanta-bahoaka, dia mampametra-panontaniana ny maro.

### Fanitsakitsahana ny fanasazian' i Etazonia an' i Iràna
Ny Boeing 777 dimy izay nafindra any Iràna, na dia eo aza ny ankivy nataon' i Etazonia amin' io firenena io, dia manohintohina ny fahombiazan' ny fitsipika momba ny fanondranana entana saro-pady ary mety hanosika an' i Washington hametraka sazy faharoa na hametra ny fanampiana sy ny fifanarahana ara-barotra miaraka amin' i Madagasikara.

### Lesoka lehibe eo amin' ny fanaraha-maso ny fifamoivoizana ana habakabaka
Ity tranga ity dia manasongadina lesoka lehibe amin' ny rafitra mifehy ny fiaramanidina maneran-tany. Ny fampiasana ny sainam-pirenena malagasy mba hialana amin' ny ankivy dia manimba ny fitokisana iraisam-pirenena, ka manome ohatra mampidi-doza ho an' ny tambajotra hafa mitady hanao toy izany koa.

## Fanononana an' i Mamy Ravatomanga
Taorian' ny fandosirany niaraka amin' ny praiministra Ntsay Christian tany Maorisy tamin' ny 12 Oktobra 2025, rehefa naka ny fitondrana ny miaramila avy ao amin' ny CAPSAT, dia voatonona ao anatin' ny antontan-taratasy ôfisialy azon' ny Agence France-Presse (AFP), miaraka amin' i Valery Ramonjavelo sy ny tale jeneralin' ny Aviation civile de Madagascar, ho anisan' ny voarohirohy tamin' ity raharaha ity, i Mamy Ravatomanga. Misy amin' ny olona voatazona am-ponja ny nilaza fa izy no atidoha nikotrika io raharaha io, ankoatra an' i Valéry Ramonjavelo (minisitry ny Fitaterana teo aloha) sy ny tale jeneralin' ny Aviation civile de Madagascar (ACM), ny kôlônely Gervais Damasy.

## Raha te hanampy fanovozan-kevitra

* **Vidéo**
** "Valéry Ramonjavelo - Directeur des Ressources Humaines de la STAR x SAYNA", *SAYNA* (23 Jolay 2018)
** "Valéry Ramonjavelo: Madagascar Airlines commence à retrouver la confiance de ses partenaires", *2424mg* (8 Avrily 2025)
** "Message de Son Excellence Dr Ramonjavelo Manambahoaka Valéry - FOJAEB 2025 Madagascar", *Blue Eco Africa TV* (01 Mey 2025)
** "Valéry Ramonjavelo : Madagascar Airlines commence à retrouver la confiance de ses partenaires", *2424mg* (29 Jolay 2025)
** "Point de presse de Valérie Ramonjavelo, Ministre des transports et de la météorologie", *2424mg* (29 Jolay 2025)
** "Nivoaka ny marina ! Efa tany Iran i Augustin Andriamananoro", *ROATELO3*. 
** "Des preuves montrent que le général Ravalomanana ment — Boeing 777" 
** "Valan-dresaka nataon' i Richard Ravalomanana tany ivelany",  

* **Lalàna**
** "Sanctions Programs and Country Informatio" (jereo manokana "Iran Sanctions"), *Office of Foreign Assets Control (OFAC), U.S. Department of the Treasury*, 
** La loi n° 2012‑011 du 13 août 2012, modifiée par la loi n° 2015‑006 du 12 février 2015, *Lexxika*.
** Décret n°2013-710 du 17 Septembre 2013 Modifiant et complétant certaines dispositions du Décret n°2008-187 du 15 février 2008 portant organisation de l’Administration de l’aviation civile et fixant les attributions des structures qui la composent., *Lexxika*
** Loi n° 99-031 Relative à l’aviation civile de la République de Madagascar, *Ma-page.fr*
** Loi N° 2018-043 du 13 Février 2019 sur la lutte contre le blanchiment de capitaux et le financement du terrorisme , *www.dcn-pac.mg*
** Décret n°2016-1233 du 04 Octobre 2016 Instituant des sanctions administratives pour les manquements aux disposition législatives et réglementaires en matière d’aviation civile, *Lexxika*
* **Lahatsoratra hafa**
** “Iran imports five B777s via purported Malagasy start-up”, *ch-aviation* (28–29 Jolay 2025).
** “Iran’s Mahan Air defies sanctions, acquires U.S.-built Boeing 777s”, *Middle East Forum Observer* (29 Jolay 2025).
** “Iran acquires Boeing jets through Madagascar paper trail amid sanctions”, *IntelliNews* (29 Jolay 2025).
** "Affaire des cinq aéronefs : l’aviation civile s’explique", *Madagascar Tribune* (26 Jolay 2025)
** "Avions 5R en Iran : la maladresse qui pourrait coûter cher à Madagascar", *Studio Sifaka* (29 Jolay 2025).
** "Iran's Sanctions Busting: The Curious Case of the Five 777s", *Ch-aviation.*
** "Cinq Boeing vendus à l’Iran : Madagascar au cœur d’un scandale", *Agence Ecofin.*
** "Transfert des 5 Boeing 777 : Une affaire de gros sous à démanteler", *Newsmada*
** "Fanazavana avy amina pilote iray momba ilay avion tratra tany Iran nampidi-kizo an' i Madagasikara", *Maso Madagascar TV*.

## Jereo koa

* Kolikoly eto Madagasikara
** Raharaha Volamena nivadika Vy
** Raharaha Volamena 73 kilao (tao Afrika Atsimo)
** Raharaha Volamena 49 kilao (tatsy Kômôro)
** Raharaha Ecran plat
** Raharaha Bobon sucette
** Raharaha Gemfields
** Fifanarahana miafina momba ny Predator

* Samihafa
** Fikambanan' ny Mpampiasa Sidina ana Habakabaka Sivily Iraisam-Pirenena
** Fifanarahana tany Chicago (en)
** Fifanarahana tany Varsovia (en)
** Mamy Ravatomanga

## Lo harano sy fanamarihana