Ampemby

Ny **ampemby** na **ampemba** dia vondron-karazan-javamaniry, ao amin' ny fianakaviana *[[Poaceae]].* Zavamaniry toy ny katsaka maniry amin’ ny faritra manana toetanin-jana-pehin-tany na toetany mediteraneana.  Ampiasaina indrindra ho hanin’ ny biby fiompy ny ampemba. Ny karazany sasany dia volena koa mba hohanin’ ny olona. Atao hoe ***Sorghum*** ny anarana siantifikan’ ity vondrona ity. Ny karazana ampemby fihinam-boa dia ny *Sorghum durra* sy ny *Sorghum subglabrescens* ary ny *Sorghum caffrorum.* Ny ampemby fihinam-biby dia ny *Sorghum vulgare* sy ny *Sorghum bicolor.*

## Fielezan' ny fambolena azy

### Fiaviany sy fielezany

Mety tao Afrika no nanirian' ny ampemby voalohany, dia ilay karazana ampemby atao amin' ny anarana siantifika hoe *Sorghum vulgare*. Maniry amin' ny faritra mafana ny ampemba nefa afaka maniry koa amin' ny faritra manana toetany antonony. Niitatra manerana ny faritra eto amin' izao tontolo izao manana toetany anelanelan' ny zana-pehin-tany ny fambolena ampemby, hatrany amin' ny faritra manana toetany antonony amin' ny ila-bolantany atsimo sy avaratra.

### Firenena mpamboly ampemby
Mamboly ampemby ny any amin' ny firenena sasany tao amin’ ny Firaisana Sôvietika taloha, ny firenana toa an' i Pôlônia, ny firenena maro aty Afrika, ny any Sina ary ny firenena ao Eorôpa Andrefana, indrindra i Alemaina.

Noho ny fatantezany hafanana sy haintany mandritra ny fotoana lava dia mety tsara amin’ ny lemaka midadasika ao Amerika Avaratra ny ampemba. Volena betsaka ao amin' ny faritra afovoany sy andrefan' i Etazonia ny ampemby ka ahafahana mampitombo izaitsizy ny fampiasana ity zavamaniry ity ao amin' io firenena io.

## Toetrany sy fampiasana azy

### Misy poizina
Mandra-pisian' ny voniny, ny ampemby dia misy gliokôzy mamokatra asidra sianidrika izay mahatonga azy hahafaty ny biby. Kely anefa ny asidra ao amin' ny ampemby raha volena amin' ny tany lonaka sy mitazona rano betsaka.

### Fampiasana ny ampemby
Ankoatry ny fampiasana ny ampemby amin' ny fanaovana sakafom-biby dia atao sakafon' olombelona ny voany izay totoina ho lasa koba na karakaraina ho lasa zavapisotro.

## Fanakilasiana anatiny

### Zana-bondron-karazana
Ny vondron-karazana *Sorghum* dia ao amin' ny zana-pianakaviana *Panicoideae*, ao amn' ny foko *Andropogoneae* (izay misy ny katsaka sy ny fary) ary zana-poko *Sorghastreae* (na *Sorghineae*). Ity farany dia ahitana vondron-karazana roa: *Sorghum* sy *Cleistachne*. Ny vondron-karazana *Sorghum* dia mizara ho zana-bondron-karazana enina:

* *Eu-sorghum* (Stapf);
* *Chaetosorghum* ;
* *Heterosorghum* ;
* *Sorghastrum* (Nash) ;
* *Parasorghum* (Snowden) ;
* *Stiposorghum*.

### Karazana
Indreto ny karazana ao amin' ny vondrona *Sorghum*, araka ny *Catalogue of Life* (27 Aogositra 2016) :

* *Sorghum amplum* Lazarides
* *Sorghum angustum* S.T.Blake
* *Sorghum arundinaceum* (Desv.) Stapf
* *[[Sorghum bicolor]]* (L.) Moench (na *Sorghum vulgare* Pers.)
* *Sorghum brachypodum* Lazarides
* *Sorghum bulbosum* Lazarides
* *Sorghum burmahicum* Raizada
* *Sorghum controversum* (Steud.) Snowden
* *Sorghum drummondii* (Nees ex Steud.) Millsp. & Chase
* *Sorghum ecarinatum* Lazarides
* *Sorghum exstans* Lazarides
* *Sorghum grande* Lazarides
* *[[Sorghum halepense]]* (L.) Pers.,
* *Sorghum interjectum* Lazarides
* *Sorghum intrans* F.Muell. ex Benth.
* *Sorghum laxiflorum* F.M.Bailey
* *Sorghum leiocladum* (Hack.) C.E.Hubb.
* *Sorghum macrospermum* Garber
* *Sorghum matarankense* Garber & Snyder
* *Sorghum miliaceum* (Roxb.) Snowden
* *Sorghum nitidum* (Vahl) Pers.
* *Sorghum plumosum* (R.Br.) P.Beauv.
* *Sorghum propinquum* (Kunth) Hitchc.
* *Sorghum purpureosericeum* (Hochst. ex A.Rich.) Schweinf. & Asch.
* *Sorghum stipoideum* (Ewart & Jean White) C.A.Gardner & C.E.Hubb.
* *Sorghum timorense* (Kunth) Buse
* *Sorghum trichocladum* (Rupr. ex Hack.) Kuntze
* *Sorghum versicolor* Andersson
* *Sorghum virgatum* (Hack.) Stapf

## Jereo koa

* Vary
*Varimbazaha
* Katsaka
* Ampembimbazaha