open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Omar Bongo

I **Omar Bongo** na **Omar Bongo Ondimba** na **El Hadj Omar Bongo Ondimba** dia mpitondra fanjakana gabôney, teraka tamin' ny 30 Desambra 1935 tao Lewaï (Afrika Ekoatôrialy frantsay) ary maty tamin' ny 8 Jona 2009 tany Barcelona (Espaina). Filoham-pirenen' i Gabôna izy nandritra ny 42 taona nanomboka tamin' ny 2 Desambra 1967 hatramin' ny  8 Jona 2009 nahafatesany.
Pascal Lissouba

I **Pascal Lissouba** dia mpitondra fanjakana kôngôley (Repoblikan' i Kôngô). Teraka tamin' ny 15 Novambra 1931 tao Tsinguidi ao amin' ny departemantan' i Niari (Afrika Ekoatôrialy frantsay) ary maty tamin' ny 24 Aogositra 2020 tao Perpignan (Frantsa) izy. Manam-pahaizana momba ny fambolena (agrônôma) izy, piraiminisitra tamin' ny taona 1963 hatramin' ny 1966. Voafidy ho filoham-pirenena tamin' ny fomba araka ny demôkrasia izy tamin' ny volana Aogositra 1992, nipoaka ny ady an-trano izay nampifanohitra azy amin' i Denis Sassou-Nguesso nandritra ireo volana vitsy farany nitondrany ny firenena. Resin' ny mpifanandeina aminy izy taorian' ny fidiran' ny tafika kôngôley an-tsehatra tamin' izany ady an-trano izany, nandao ny fitondrana izy tamin' ny 15 Oktobra 1997 ka nisesy tany any Paris tamin' ny taona 2004, alohan' ny hahafaty azy tany Perpignan.

## Jereo koa

* Tantaran' ny Repoblikan' i Kôngô
Antoine de Padoue

I **Fernando Martins de Bulhões** dia pretra fransiskana (katôlika), mpampianatra foto-pampianarana ara-panahy, mpitoriteny fanta-daza ary mpanao fahagagana, izay nasandratra ho olomasina tamin' ny taona 1232, roa taona latsaka taorian' ny fahafatesany, dia nambara ho mpampianatry ny Fiangonana (latina: *doctor ecclesiae*) tamin' ny taona 1946. 

Teraka tamin' ny 15 Aogositra 1195 tao Lisboa (Pôrtogaly),  izy ary maty tamin' ny 13 Jona 1231 tao akaikin' i Padova (*Padoue* amin' ny teny frantsay) any Italia.  Ao amin' ny litorjia dia tsarovana isaky ny 13 Jona ary hajaina amin' ny anarana hoe ***Antonio di Padova*** (amin' ny teny italiana)  na hoe ***Antoine de Padoue*** (amin' ny teny frantsay) na ***António de Lisboa*** (amin' ny teny pôrtogey).
Antilôpa

Ny **antilôpa** dia biby misy nono mandinika, iray sokajy amin' ny omby, manana tandroka poaka aty sy vatana matsoraka lava. Misy karazany miisa any amin' ny 150 ny antilôpa ka ny ankabeazany dia hita ao Afrika, nefa ahitana azy koa ny any Azia sy ny any Amerika Avaratra. Isan' ny antilôpa ny gazela. Arakaraka ny karazany dia misy ny miaina any anaty ala na any amin' ny tany efitra. Araka ny karazany koa dia milanja 5 kg hatramin' ny 800 kg ny antilôpa.

## Jereo koa
* Antilôpa sable
* Bôngô
* Gazela
* Gno
* Impala
* Ôriksa
* Antilôpa mainty
* Elanda
* Kodo
Joachim Yhombi-Opango

I **Joachim Yhombi-Opango** dia miaramila sady mpanao pôlitika kôngôley (Repoblikan' i Kôngô), izay efa filohan' ny Repoblika tamin' ny taona 1977 hatramin' ny 1979, teraka tamin' ny 14 Janoary 1939 tao Fort-Rousset (Afrika Ekoatôrialy frantsay) ary maty tamin' ny 30 Marsa 2020 tao Neuilly-sur-Seine (Frantsa).

## Jereo koa

* Tantaran' ny Repoblikan' i Kôngô
Jirafa

Ny **jirafa** dia biby misy nono mandinika, lava vozona, miaina any amin' ny hivoka misy hazo any Afrika atsimon' i Sahara, izay farany avo indrindra amin' ny biby miaina an-tanety. Ao amiin' ny fianajaviana *[[Giraffidae]]* no misy azy. Atao hoe ***Giraffa camelopardalis*** ny anarany ara-tsiansa. Any Tsady hatrany Afrika Atsimo no faritra tena ahitana azy betsaka. Io anarany io dia avy amin' ny teny arabo hoe  زرافة / *zarāfah.* Tamin' ny taona 1985 dia nisy any amin' ny 155 000 ny isan' ny jirafa nefa tamin' ny taona 2015 dia nihena ho 97 000 izany.
Geparda

Ny **geparda** dia biby misy nono mpihinan-kena, iray sokajy amin' ny saka, miaina ao Afrika sy Azia Andrefana (ao Iràna sy ao Afganistàna avaratra-andefana). Ny anarany ara-tsiansa dia *Acinonyx jubatus*. Izy no heverina ho biby haingam-pihazakazaka indrindra eto ambonin' ny tany, izay manana hafainganam-pandeha mahatratra 112 km/ora. Tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-20 dia notombanana ho 100 000  any ny isan' ny geparda nefa nihena ho 7 100 izany tamin' ny taona 2019. Biby arovana noho izany ny geparda.
Pointe-Noire (Repoblikan' i Kôngô)

I **Pointe-Noire** dia tanàna ao amin' ny tapany atsimo-andrefan' ny Repoblikan' i Kôngô, renivohi-paritra, miorina ao amin' ny morontsiraka atlantika ao amin' ny helodrano izay nahazoany ny anarany. Izy no seranan-tsambo sady renivohitra ara-toekaren' io firenena io. Lalam-by no ifandraisany amin' i Brazzaville renivohitry ny Repoblikan' i Kôngô. Nisy mponina 1 158 331 i Pointe-Noire tamin' ny taona 2017.
Lady and the Tramp II: Scamp's Adventure

***Lady and the Tramp II: Scamp's Adventure*** dia sarimihetsika horonantsary amerikana, tohin'ny horonantsary *[[Lady and the Tramp]]* izay nivoaka tamin'ny 1955.
The Jungle Book 2

***The Jungle Book 2*** dia sarimihetsika horonantsary amerikana, tohin'ny horonantsary *[[The Jungle Book (horonantsary, 1967)|The Jungle Book]]* izay nivoaka tamin'ny 1967.
Môskea

Ny **môske** na **môskea** no toeram-pivavahana ivorian' ny Mozilmana hanatanterahana ny vavaka iraisana. Teo anelanelan' ny taonjato faha-7 sy faha-16 no tena namipirobo ny fanamboarana môskea. Hodidinin' ny tilikambo (arabo:  منارة / *manara* na  مئذنة / *mi’dhana*) maro ny trano mamorona ny môskea, miendrika andohalambo ny tafony. Ao amin' ny iray amin' ireo tilikambo ireo no anaovana ny *mouadh-dhin* (arabo: مُؤَذِّن: fiantsoana amin' ny feo avo ny mpino hivavaka) mandritra ny *adhan* (arabo: أذان).

## Fiforonan-teny
Ny teny frantsay hoe *môsquée* no nohagasina hoe *môske* na *môskea*. Io teny frantsay io dia avy amin' ny endrika italianan' io teny io hoe *moschea*, izay avy amin' ny endrika espaniôlan' io teny io hoe *mezquita,* izay avy amin' ny teny arabo hoe  مسجد / *masjid* (izay midika ara-bakiteny hoe "toeram-piakohofana"), izay avy amin' ny teny arameana hoe *masged,* izay avy amin' ny fototeny prôtô-semitika izay midika hoe "mametraka ny handrina amin' ny tany".

## Fampiasana ny môskea

### Karazana môskea
Samihafa ny habe sy ny endriky ny môskea, ka misy:

* ny môskea madinika (atao hoe مسجد / *masjid*), dia ny môskean' ny vakin-tanàna, anaovana ny vavaka andavan' andro, sy
* ny môskea lehibe na môskean' ny Zoma (atao hoe مسجد الجَامِع / *masjîd al-jâmi‘* na جَامِع / *jami*’ fotsiny, izay ivavahana isaky ny andro Zoma.

### Fampiasana ny môskea
Tsy toeram-pivavahana fotsiny ny môskea fa andry ara-piarahamonina sy ara-panabeazana koa: mety hahitana madrasa, trano famakiam-boky, ivontoeram-piofanana, na oneversite koa aza. Toeram-pihaonana sy fifanakalozana eo amin' ny fiarahamona koa ny ao.

## Jereo koa

* Tempoly
* Sinagôga
* Trano fiangonana
* Pagôda
Lovantsofina am-bava

Ny **lovantsofina am-bava** dia fomba itahirizana sy ampitana ny tantara, ny lalàna, ary literatiora amin' ny taranaka mifandimby eo amin' ny fiarahamonin' ny olombelona (vahoaka, foko, sns) izay tsy manana abidy ho enti-manoratra na misafidy ny tsy hampiasa soratra na voatery tsy mampiasa izany. Matetika no heverina ho isan' ny kolontsaina nentim-paharazan' ny vahoaka iray ny lovantsofina am-bava.
Eogenio III

I **Eogenio III**,teraka tamin'ny 1080 tany Pisa, Italia,  dia papa faha-165 (taona 1145 hatramin' ny 1153). I **Bernardo Paganelli di Montemagno** no anarany talohan' ny naha papa azy. Teraka tao Pisa tamin' ny faramparan' ny taompolo 1080 izy ary maty tamin' ny taona 1153. Mpianatr' i Md Bernard de Clairvaux (izay fantatra amin' ny anarana hoe Md Bernard) izy ary abe tao amin' ny mônastera sistersianan' i Saint-Anastase ao Rôma tamin' ny nahavoafidy azy ho papa tamin' ny taona 1145 ka nanomezana azy ny anarana hoe Eogenio III (atao hoe *Eugène III* amin' ny teny frantsay, *Eugene III* amin' ny teny anglisy, *Eugenio III* amin' ny teny italiana ary *Eugenius III* amin' ny teny latina). Izy no papa voalohany niorim-ponenana tao Vatikàna.

Fotoana fohy taorian' ny nahalany azy ho papa dia nifandona tamin' ny Senatera rômana izay nitaky ny tsy hananan' ny papa fahefam-panjakana izy, ka nahatonga azy handao an' i Rôma. Nanao nifampiraharaha tamin' ny Senatera izy ka tafaverina taminy indray ny fahefana hifehy ny kaomininan' i Rôma, nefa taorian' ny fiverenany tao dia voatery nisesy tany indray izy noho ny nataon' ny antokon' ny mpomba ny fanavaozana notarihin' ilay Italiana Arnaldo da Brescia (frantsay:  *Arnaud de Brescia*).

Nankany Frantsa i Eogenio III ka tao izy no nanomana ny kroazada faharoa izay namporisihiny tamin' ny alalan' ny toritenin' ny Md Bernard (tamin' ny taona 1146). Nanohy ny fanavaozana natombok' i Gregôrio VII izy, nampiantso sinaoda tao Paris sy Reims any Frantsa ary tao Trier any Alemaina (frantsay: *Trèves*) izy, ka tamin' izany no nankatoavana ireo fepetra natokana hampanjakana indray ny fifehezan' ireo mpitondra fivavahana sady hampielezana ny finoana. Tamin' ny taona 1148 dia niverina any Italia i Eogenio III ka nitarika sinaoda tao Crémone sady nanongana an' i Arnaldo da Brescia.

Maty tao Tivoli (any amin' ny faritanin' i Rôma ankehitriny) tamin' ny 8 Jolay 1153 i Eogenio III. Nasandratra ho olonysambatra izy tamin' ny 3 Oktobra 1872.

## Papa faha-165

## Jereo koa

* Kroazada 

* Kroazada faharoa
Hônôrio III

I **Hônôrio III** na **Hônôre III** dia papa faha-177 izay nitantana ny Fiangonana katôlika tamin' ny taona 1216 hatramin' ny 1227. Teraka tao Rôma tamin' ny fotoana tsy fantatra izy ary maty tamin' ny 18 Marsa 1227. I **Cencio Savelli** no anarany talohan' ny naha papa azy. Izy no nampandeha ny kroazada fahadimy izay teraka noho ny fanapahan-kevitr' i papa Inôkentio III nodimbiasiny tamin' ny kônsily fahefatra tao Latràna. Nanohana ny kroazada niadiana tamin' ny Albigesy koa izy. Atao hoe *Honoré III* izy amin' ny teny frantsay, *Honorius III* amin' ny teny anglisy sy amin' ny teny latina ary *Onorio III* amin' ny teny italiana.

## Papa faha-177
Gregôrio IX

I **Gregôrio IX** na **Gregoara IX** no papa faha-178 izay nitarika ny Eglizy katôlika tamin' ny taona 1227 hatramin' ny taona 1241, taorian' ny naha evekan' i Ostia azy tamin' ny taona 1206 hatramin' ny 1227. Izy no nandimby ny papa Hônôrio III, nandova ny lovam-pampianatan' i Gregôrio VII (na Gregoara VII) sy ny an' ny papa Inôkentio III izy. Teraka tamin' ny taona 1145 izy sady nitondra ny anarana hoe **Ugolino di Anagni** na **Ugolino dei conti di Segni**, ary maty tamin' ny 22 Aogositra 1241 tao Rôma.

Atao hoe *Grégoire <abbr>IX</abbr>* izy amin' ny teny frantsay, *Gregory IX* amin' ny teny anglisy, *Gregorio IX* amin' ny teny italiana ary *Gregorius IX* amin' ny teny latina.

Nananamarika ny fotoana naha papa azy ny asa fanaovana fehezan-dalàna sy ny fananganana ny Inkizisiôna tamin' ny taona 1231 (izay nankininy tamin' ireo frera mpangataka, dia ny Fransiskana sy ny Dôminikana) ary ny ady tamin' ny emperoran' ny Empira Masina (i Friedrich II, noho ny fahataràn' ny fiaingan' ny kroazada fahenina) sy tamin' ny mpanjakan' i Frantsa sy ny mpanjakan' i Angletera ary tamin' ny mponina tao Rôma (izy nokomy taminy ka nahatonga azy hisesy tany any Anagni).

Noho ny fangatahan' ilay mpanao inkizisiona Konrad von Marburg (frantsay: *Conrad de Marbourg*) niasa tany Alemaina dia namoaka ny didy fanenjehana ny mpamosavy izy tamin' ny taona 1233 (didy izay nitondra ny lohateny hoe *Vox in Rama*) izay miresaka momba ny sabatan' ny mpamosavy sy ny fivavahana amin' ny demony. Amin' io didy io dia mihevitra ny saka sy ny sahona ho faharongavan' ny Devoly ho nofo. Indraidray ny papa Gregôrio IX nanenjika ny Jiosy (tsy fampadoavana trosa amin' ny Jiosy, fanagiazana ny literatiora jiosy sy ny Talmoda) ary indraindray izy niaro azy ireo (noho ny fisavorovoron' ny vahoaka tao Frantsa, ohatra).

## Papa faha-178

## Jereo koa

* Kroazada fahenina
Simôna Bar Kôkhba

I **Simôna Bar Kôkhba** dia lehilahy mpitarika ny fikomian' ny Jiosy na Jody tamin' ny Rômana teo anelanelan' ny taona 132 sy 135.

## Ny anarany
Amin' ny teny arameana ny anarany dia atao hoe **שמעון בר כוכבא** / **Shimon bar Kokhba** izay midika hoe "Simôna zanaky ny kintana".

## Tantarany

Tamin' izany fotona izany dia niezaka hampanjaka ny kolontsana rômana tao Jodea na Jodia ny emperora Hadriano (latina: *Publius Aelius Hadrianus Augustus*) ka tsy namela ny Jiosy hiditra ao Jerosalema afa-tsy andro iray isan-taona, ary nandrara azy ireo tsy hanao famorana. Raikitra noho izany ny fikomian' ny Jiosy. I Bar Kôkhba no nitarika izany fikomiana izany, izay notohanan' ny iray amin' ny raby nankatoavin-teny indrindra tamin' izany, dia i Akiva ben Jôsefa, izay nanambara an' i Bar Kôkhba ho Mesia (hebreo: מָשִׁיחַ‎ / *māshîaḥ*) nalefan' Andriamanitra hamerina indray ny fanjakan' i Israely sy hanjaka amim-pahamarinana amin' ny olombelona rehetra.

Nanangona tafika lehibe i Bar Kokhba, izay nahitana Jiosy avy ao Jodea sy avy amin' ny firenena hafa any Atsinanana. Nandresy ny tafika rômana i Bar Kokhba sady naka an' i Jerosalema sy tanan-dehibe dimampolo eo ho eo ary tanàna madinika maro koa.

Nanangana tafika vaovao indray i Hadriano nefa mbola ravan' ny tafik' i Bar Kôkhba izany. Noho izany dia niantso mpitari-tafika mahay i Hadriano, dia i Jolio Severo (latina: *Sextus Julius Severus*), izay niady nandritra ny andro maro ka nanapitra ny fikomiana jiosy tao amin' ny famaharana Betàra (hebreo: בֵּיתַּר / *Bethar*) ao akaikin' i Jerosalema izy tamin' ny volana Aogositra 135. Tamin' izany no nahafatesan' i Bar Kôkhba.

## Jereo koa

* Makabeo
* Zelôta
* Mesianisma
* Fikomian' i Bar Kokhba
Krisma

Ny **krisma** dia eva famantarana kristiana izay efa nampiasaina tamin' ny vanimpotoan' ny kristianisma voalohany. Ny litera grika  **Ι** (*iota*) sy **Χ** (*khi*) no mamorona azy  — izay litera anombohan' ny anarana hoe Ἰησοῦς Χριστός / *Iêsoûs Khristos* ("Jesoa Kristy" na "Jesosy Kristy") — avy eo, taty aoriana, ny litera grika **Χ** (*khi*) sy **Ρ** (*rhô*) — litera roa voalohany ao amin' ny hoe Χριστός / *Khristos* ("Kristy") — ny fampiasana io fomba fanoratra voaresaka farany io, izay mifamatotra amin' ilay emperora rômana kristiana voalohany Kônstantino I, dia nisolo ilay voaresaka voalohany. Ny krisma dia fahita tany Atsinanana, indrindra tao amin' ny ampahany atsinanana tao amin' ny Empira Rômana taloha.

Raha manao an' io famantarana io hoe *Chrisme* ny teny frantsay, ny teny anglisy kosa manao hoe *Chi Rho*.

## Jereo koa

* Lakroa
*Hazo fijaliana
Deboka

Ny **deboka** dia faritra amin' ny vohon' ny tany izay ambany kokoa raha mitaha amin' ny faritra manodidia sady manakatona azy izay misolampy midina mankany aminy. Mety misy farihy na mando lava ny deboka raha saroman-dafika tsy tantera-drano loatra. Ny Ranomasina Maty, izay any amin' ny 400 m ambanin' ny haambon' ny ranomasina no deboka iva indrindra eto an-tany.

## Fiavian' ny deboka
Maro ny zavatra miteraka ny deboka: ny fikaokan' ny tany (vokatry ny rivotra, ny korian-drano, ny ranomandry), ny fietrin' ny lafika ao ambany (toy ny fahita amin' ny tany sokay), ny fandonan' ny tain-kintana (meteôrita), ny vesatry ny soson-tany dilatra, fitresahan' ny tany izay mety miteraka hantsana, ny vesatry ny ranomandry, ny fipoahan' ny afotroa (volokano), sns. Mety mitohy amin' ny lohasaha ny deboka, mety ho ambany ranomasina koa. Mety hanana savaivo na halava mirefy metatra vitsy na kilometatra maro ny deboka. Mety hifampisolo amin' ny teny hoe *lempona* ny ny hoe *deboka* noho ny tsy fisiana famaritana hentitra.

## Famaritana
Ny deboka dia "toerana iva sy lemademaka voahodidin' ny havoana na tendrombohitra". Ny llempona kosa dia "faritra boribory miletsy noho ny asan'ny rano any amin' ny tany sokay".

## Jereo koa

* Tendrombohitra
* Havoana
* Tangorom-bohitra
* Tandavan-tendrombohitra
* Lohasaha

* Voambolan' ny jeôgrafia

## Loharano sy fanamarihana
Tandavan-tendrombohitra

Ny t**andavan-tendrombohitra** dia endriky ny vohon' ny tany izay itambaran' ny tendrombohitra maro mifampitohy  mitomandavana.

## Jereo koa

* Tendrombohitra
* Havoana
* Tangorom-bohitra
* Tandavan-tendrombohitra
* Lohasaha
* Deboka
* Lempona
* Lembalemba

* Voambolan' ny jeôgrafia
Havoana

Ny **havoana** dia tany avo antonony, tendrombohitra iva, tsy dia midadasika loatra, izay mivohitra eo ampovoan' ny tany lemaka na eo ambonin' ny lembalemba ka misongadina raha mitaha amin' ny manodidina azy. Mety manirery ny havoana na mitangorona na mitandavana.

## Jereo koa

* Tendrombohitra
* Havoana
* Tangorom-bohitra
* Tandavan-tendrombohitra
* Lohasaha
* Deboka
* Lempona
* Lembalemba

## Jereo koa
Lohasaha

Ny **lohasaha** dia lempona miendrika lavalava sady niforona ao amin' ny vohon' ny tany vokatry ny fikaon-tany ateraky ny korian-drano na korian-dranomandry.

## Jereo koa

* Tendrombohitra
* Havoana
* Tangorom-bohitra
* Tandavan-tendrombohitra
* Lohasaha
* Deboka
* Lempona
* Lembalemba
Tany lemaka

Ny **tany lemaka** na **lemaka** dia velaran-tany midadasika tsy ahitana fikitoantoanan' ny vohon-tany na dia mety misy somary milempona kely sy mivohitra kely amin' ny faritra sasany, sady saika marindrano, tsy dia avo raha ampitahaina amin' ny ranomasina (tsy mitovy amin' ny lembalemba izay hita amin' ny faritra avo kokoa).

## Jereo koa

* Tendrombohitra
* Havoana
* Tangorom-bohitra
* Tandavan-tendrombohitra
* Lohasaha
* Deboka
* Lempona
* Lembalemba
* Tany lemaka

* Voambolan' ny jeôgrafia
Rivotra mitsoka

Ny **rivotra mitsoka** dia rivotra mivoivoy ao amin' ny atmôsfera, eo ambonin' ny tany na ny planeta hafa.  Amin' ny ankapobeny dia ny hafanana tsy mitovy tsinjara eo ambonin' ny planeta avy amin' ny hafanàn' ny masoandro sy ny fihodin' ny planeta no mampihetsika ny rivotra.  Eny amin' ny planeta Neptona sy Satorna no misy rivotra mafy fitsoka.

## Jereo koa

* Rivotra
* Rivotra mitsoka
* Rivodoza
* Tadio
* Rambondanitra
* Oram-baratr
Zavona

Ny **zavona** dia fitambarana tete-drano madinika dia madinika izay mitsingevana eny amin'ny rivotra noho ny habitihany (0,2 - 0,5 mm). Milatsaka moramora ny teten-drano ao amin'ny zavona. Misakana ny fahitana lavitra roy ny rahona ny zavona raha matevina.

"Fitangoronam-bovo-drano matevina mitorajofo amin'ny maraina na ny hariva eny amin' ny habakabaka, akaikin' ny tany kokoa noho ny rahona, ka mazàna misafosafo eny an-tampon' ny tendrombohitra" ny zavona.

## Jereo koa

* Rano
*Orana
* Zavona
* Erika
* Ranomandry
* Havandra
* Oram-baratra
* Oram-panala
* Ando

## Loharano sy fanamarihana
Tadio

Ny **tadio** dia rivotra maina mitambolimbolina sy haingam-pandeha, toy ny varingarina mitsangana, mitondra vovoka sy fako, vokatry ny hafanana.

## Jereo koa

* Rivotra
* Rivotra mitsoka
* Rivodoza
* Tadio
* Rambondanitra
Rambondanitra

Ny **rambondanitra** dia fisehoan-javatra ara-poto-tandroka miseho amin’ny endrika rivotra mihodinkodina mahery vaika izay mifandray amin’ny rahona oram-baratra (matetika cumulonimbus) sy amin’ny tany. Izy io dia miseho ho tsanganana rivotra mihodinkodina manify na matevina, miloko volontany na volondavenona, manodidina ny zavatra rehetra eny amin’ny tany amin’ny hafainganam-pandeha mafy.

## Fiforonana
Ny rambondanitra dia miseho rehefa misy orambe mahery sy rivotra misintona avy any ambony mihaona amin’ny hafanana sy hamandoana avy aty ambany. Indraidray ny rivotra mihodinkodina mitsivalana dia avohin’ny herin’ny fikisahana  ka lasa mihodinkodina mitsangana. Izany no mahatonga ny tsanganana rivotra mahery antsoina hoe rambondanitra.

Araka ny fikarohana avy amin'ny National Severe Storms Laboratory, ny fiforonan'ny rambondanitra dia mitaky fitambarana anton-javatra toy ny fikorontanana ao amin'ny atmosfera, ny fihetezan'ny rivotra, ary ny tsindry eo amin'ny sosona ambony amin'ny atmosfera.

## Karazany
Misy karazany maro amin’ny rambondanitra arakaraka ny endriny sy ny heriny :

* Rambondanitra mahazatra (supercell) : no tena mahery indrindra, mivoaka amin’ny orambe lehibe misy rafitra mihodinkodina manokana.
* Rambondanitra landy (rope tornado) : manify sy lava toy ny tady, amin’ny faran’ny fiainany.
* Rambondanitra dabilio (multi-vortex) : misy tsanganana maromaro mihodinkodina amin’ny teboka iray.

## Jereo koa

* Rano
* Orana
* Rivotra mitsoka
* Oram-baratra

## Loharano
Erika

Ny **erika** dia orana madinika nefa mandena raha milatsaka maharitra, ateraky ny rahona iva.

## Jereo koa

* Rano
* Orana
* Zavona
* Erika
* Ranomandry
* Havandra
* Oram-baratra
* Rahona
* Oram-panala
* Ando
Oram-baratra

Ny **oram-baratra** dia orana mahery vaika izay milatsaka betsaka amin' ny faritra iray, arahin' ny fipoahan' ny varatra sy tselatra. Matetika dia miteraka tondradrano izay orana izany, indrindra amin' ny tany be fikintoanana sady ikoriananan' ny ranon' orana manaraka ny fisolampin' ny lohasaha, ka mampitombo ny rano amin'ny renirano.

## Jereo koa

* Orana
* Tselatra
* Varatra
* Oram-baratra
* Rahona
Ando

Ny **ando** dia teten-drano madinika vokatry ny fitsiranoky ny eton-drano eny amin' ny rivotra. Amin' ny hariva (na amin' ny maraina koa) no isehoan' ny ando izay mipetaka amin' ny zavamaniry (indrindra amin' ny ravina) sy amin' ny zavatra mivaingana tsy voasarona ka mifampikasika amin' ny rivotra, rehefa mihena ny maripanan' izy ireo ka mampitsiranoka ny eton-drano ao amin' ny rivotra mifampikasoka aminy na manakaiky azy.

## Jereo koa

* Rano
* Orana
* Zavona
* Erika
* Ranomandry
* Havandra
* Oram-baratra
* Rahona
* Oram-panala
* Ando
Perihelia

Ny **perihelia** dia teboky ny lalan' ny zavatra eny amin' ny lanitra mihodidina ny Masoandro izay manakaiky indrindra ny ivon-danjan' ny Masoandro. Ny afelia no mifanohitra amin' ny perihelia .
Lisitry ny mpanjaka merina

Inty ny lisitry ny mpanjaka tao amin' ny Fanjakan' Imerina sy ny Fanjakan' i Madagasikara.

## Talohan' ny Fanjakan' i Madagasikara
* Andrianerinerina
* Andriananjavonana
* Andrianamponga I
* Andrianamboniravina
* Andriamoraony
* Andriandranolava (Andranolava)
* Andriampandrana
* Andrianampandrandava (Rafandrandava)
* Andriamasindohafandrana (Ramasindohafandrana)
* Rafandrampohy
* Andriampandramanenitra (Rafandramanenitra)

* Rangita (Rangitamanjakatrimovavy) (1520 – 1530)
* Rafohy (1530 – 1540)
* Andriamanelo (1540 – 1575)
* Ralambo (1575 – 1600)
* Andriantompokoindrindra (1600 – 1610)
* Andrianjaka (1610 – 1630)
* Andriantsitakatrandriana (1630 – 1650)
* Andriantsimitoviaminandriandehibe (1650 – 1670)
* Razakatsitakatrandriana (1670 – 1675)
* Andriamasinavalona (Andrianjakanavalondambo) (1675 – 1710)
* Andriandrazaka (Andriantsimitoviaminandriandrazaka) (1710 – 1730)
* Andriambelomasina (1730 – 1770)
* Andrianjafinandriamanitra (Andrianjafinjanahary na Andrianjafy) (1770 – 1787)
* Andrianampoinimerina (1787 – 1810)

## Nandritra ny Fanjakan' i Madagasikara

* Radama <abbr>I</abbr> (1793 – 1828)
* Ranavalona <abbr>I</abbr> (1778 –1861)
* Radama II (1829 – 1863)
* Rasoherina (1814 – 1868)
* Ranavalona II (1829 – 1883)
* Ranavalona III (1861 – 1917)

## Jereo koa

* Vazimba

* Merina
* Imerina-Ambaniandro
* Fanjakan' Imerina
* Tantaran' i Madagasikara
Ambatofisaorana

**Ambatofisaorana** dia vohitry ny Andriamasinavalona (foko merina)  hatramin’ ny ela, izay mbola onenan’ ny taranaka. Vohitra miorina ao avaratr’ Isadabe, amin’ ny làlana miala avy eo Talata-Volonondry, mianavaratra mahazo an’ Ambatomanoina mandalo an’ Ambohitrolomahitsy. 

#### Imiantsoarivo
Imiantsoarivo no anaran’ Ambatofisaorana taloha. Toy izao no ambaran’ ny lovantsofina ka mbola tadidy tsara. Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no nanorina azy. Izy io dia zafikelin’ Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’ Andringitra; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: *” E! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! ”* Vao tapitra ny teniny dia nisy alika mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

#### Ambatofisaorana
Tamin’ Andrianampoinimerina nampandry tany  amin’ iny Mandiavato iny no miantsinanana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina naterin’ ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ ny olona azy. Dia tamin’ izay izy nisaotra ny vahoakan’ Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ ny tanàna natao hoe “Ambatofisaorana ”.
Andrianangaly (dokotera)

Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr **Andrianangaly**, 12 Vtra, isan’ ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) 

Andriandambonavalona, ilay zanak’ Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao Ambatovinaky Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana).

Dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Angletera Andrianaly; rehefa tafaverina dia noraisin’ ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin’ ny 14 aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-dRanavalona III izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso - Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky -  Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ ny fasany ao Ambatovinaky ihany.
Razakatsihono

Andriandambonavalona dia maro anaka ka **Razakatsihono**, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina.

Razakatsihono dia nahazo tantara tamin’ Andrianampoinimerina. Nividy vanja sy basy ho an’ Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:*” Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho “, hoy izy; dia hoy ny Andriana: ” Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... ”**“ Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! ”**" Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao ”*, hoy Andrianampoinimerina.

ity lahatsoratra ity dia voalaza ao amin’ ny Bokin’ i P.Callet.
Ambohitrano Andrefana

Andriambolanambo, zanak’ anabavin’ Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’ Andrianonihafa i Rasoherina vao nalain’ Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! » .

Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’ Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavin’ ny andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy lovantsofina milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’ Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:*« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! ».*Izany hono no nahatonga ny fasan’ Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’ Ambohimanga nomena ho menakelin’ Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.
Ambohidrano Atsinanana

**Ambohidrano** dia vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana-Andrianamboninolona. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’ Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’ iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara «  manozon-doha  amin’ ny fampinomana tangena ».

Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ ny andriamanjaka aty Antananarivo, noho ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».
Andriantsimitoviaminandriandehibe

**Andriantsimitoviaminandriandehibe** dia mpanjaka no rain' Andriamasinavalona izay nodimbiadiny teo amin' ny fanapahana an' Imerina. Rahefa niamboho Andriantsimitoviaminandriandehibe dia ny zanany lahimatoa Andrianjakatsitakatrandriana aloha no nanjaka nandimby azy tao Antananarivo fa Andrianjakanavalondralambo zandry olona dia nampanoavina teo Alasora nanaraka ilay didy fandovàm-panjakana atao hoe "fanjakana arindra" ka ny zokiny aloha no manjaka, vao izay mandimby ny zandriny, fa hoy rainy taminy: "Zandrin’ olona, fa mahandrasa; kanefa na izany aza, aza malahelo foana fa lahy, lehitsy!».
Andrianambonimena

**Andrianambonimena** no iray amin' ireo mpanjaka efatra miaraka nizarana an' Imerina rehefa maty Andriamasinavalona, ka ny faritra noifeheziny dia i Alasora. Talohan' ny nahafatesan' Andriamasinavalona dia efa nisahana an' i Alasora Andrianambonimena. Zanak’ anabavin' Andriamasinavalona izy.
Andrianjakanavalomandimby

**Andrianjakanavalomandimby** dia andriana merina zanak' Andriamasinavalona, nanapaka ny ampahany amin' Imerina (Imerina efa-toko), izay tera-dRamananimerina. Fony mbola velona Andriamasinavalona dia izy no nifehy ireto vohitra ireto: Ambohitraina, Ambohiborona, Vakinamboanana, Antanamalaza ary Imerinatsimo. Ramananimerina, izay zanak’ andriana avy ao Antananarivo ihany no rany fa tsy Andriamasinavalona.

## Jereo koa

* Andrianavalonimerina
* Andriantomponimerina
* Andriantsimitoviaminandriandrazaka
Andriantsimitoviaminandriandrazaka

**Andriantsimitoviaminandriandrazaka** dia iray amin' ny zanak' Andriamasinavalona nampameheziny ny ampahan' ny fanjakany, izay lasa mpanjakan' izany ampahan-tany izany taorian' ny nahafatesan' Andriamasinavalona. Ratompondraondriana, zanaky ny Andriateloray, nateraky ny Andriandranando ary taizan’ ny Andriantompokoindrindra, no renin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka. Atao hoe **Andriantsimitoviaminandriana** ihany koa izy.

## Jereo koa

* Andrianavalonimerina

* Andrianjakanavalomandimby

* Andriantomponimerina
Andriantomponimerina

**Andriantomponimerina** dia zanak' Andriamasinavalona tamin-dRamananandrianjaka, izay notendren' ity mpanjaka ity hifehy ny ampahany amin' Imerina, tao Ambohidratrimo. Naditra Andriantomponimerina ka nisy  fotoana nitanany ho babo an-drainy hanereny azy mba hanome ny fanjakan’ Imerina manontolo. Nozonin’ Andriamasinavalona izy ka maty talohany ary nodimbiasan’ ny zanany Andriantrimobemihisatra. Andriamasinteny mpanjaka tompomenakely tao Imiakotso sy Manohilahy no ray niteraka an-dreniny. Ity mpanjaka ity dia isan' ireo nanapaka tamin’ ny ilany avaratra sy avaratra-andrefan' Imerina izay vakin’ ny renirano Sahasarotra mivarina any Betsiboka.

Fanaon’ Andriamasinavalona ny mitsidika sy mamangy ireo zanany sy zana-kavany notendreny hifehy ampahany avy amin' Imerina. Andriantomponimerina dia efa nampiseho ditra hatramin’ ny ela. Nampanaoviny sanga kely (na nitapa-bolo nihety ka misy sanga eo aloha) ny mponiny Marovatana ka izay tonga any ka tsy misanga na Merina na olon-kafa avy aty ivelany, dia nosamboriny amidy ho andevo. Tezitra ny vahoaka ka niteny tamin’ Andriamasinavalona. Dia nihomehy Andriamasinavalona nandre izany ka hoy izy: *”Aharoy volo i Merina, ry ley Andriantomponimerina !”* Ary hoy ilay ity namaly boraingina:*” Samy manana ny azy !”.* Efa saika raikitra ny ady fa mody nanao maty izy. Nalahelo ny mpanjaka ka najanona indray ny fanafihana. Niainga ary Andriamasinavalona ho any Ambohidratrimo fa nataony ho maty tokoa ilay zanany. Nony tonga tao anaty Rova dia nohidin' Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, dia norobaina avy hatrany ny Merina tafiditra tao, ary Andriamasinavalona nobaboiny ka nahibony nandritry ny fotoana ela ka nahatezitra an’ Imerina izay saika hanafika an’ Ambohidratrimo nefa natahotra indray sao vonoiny ao ny andriamanjaka.

Tsy ela taty aoriana dia maty kendan’ ny taolana Andriantomponimerina, ary notsofin’ Andriamasinavalona handimby azy hanjaka tao Ambohidratrimo ilay zafikely ka nomena anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Izany, hono, no niavian’ ny anarana hoe Ambohidratrimo fa ny tena anaran’ny taloha dia Imananety.

## Jereo koa

* Andrianavalonimerina

* Andrianjakanavalomandimby
* Andriatsimitoviaminandriandrazaka
Andrianavalonimerina

**Andrianavalonimerina**, zanak' Andriamasinavalona (mpanjakan' Imerina) tamin-dRasolomanambonitany, dia mpifehy ny ampahany amin' Imerina fahavelon' io mpanjaka io, ka Ambohitrabiby sy Amboatany any Avarabohitra no nofeheziny.

## Jereo koa

* Andrianjakanavalomandimby

* Andriantomponimerina
* Andriatsimitoviaminandriandrazaka
Ilanivato

Araka ny tantara sy ny lovantsofina momba ny faritra ao Imerina arao hoe  **Ilanivato** dia ireto ireto no  heverina ho niavian' io anarana io:

* Ny tendron’ ny nosy lavalava iorenan’ ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’ Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoam-biby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy.

* Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha (andriana na hova) dia nisaraka roa nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany, fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’ Ambositra.*“Ny ilan’ ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato”,*  hoy ny fitenin’ ny olona;

* Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra (boka ?) ka napetraka  teny Anosipatrana –  Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany.

## Jereo koa

* Andriamasinavalona (foko)
Vodivona

Ny **vodivona** na **menakely**, tamin' ny andro faha mpanjaka, dia faritany nofehezin' andriana napetraky ny mpanjaka tao, izay natao indrindra hoe *tompom-bodivona* na koa *tompo-menakely*.

## Loharano sy fanamarihana
Zazamarolahy

Ny **Zazamarolahy** dia sokajin' andriana tamin' ny nanasokajiana azy ireo, ka tamin' ny voalohany, dia ireo taranak' izy efa-dahy, zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona, nanjaka teo Antananarivo sy Imerina Atsimo (Andrianjakanavalomandimby), tao Ambohidrabiby sy Mandiavato (Andrianavalonimerina), Ambohidratrimo sy Marovatana (Andriantomponimerina) ary Ambohimanga sy Avaradrano (Andriatsimitoviaminandriandrazaka) izany. 

Novain’ Andrianampoinimerina anefa izany tato aoriana ka nataony toy izao: Ny tera-dRasoherina renibeny ihany no angalana izay hanjaka ka ny tera-behivavy (ny zana-drahavavin-dreniny) dia natao Zanakandriana, ary ny tera-dehilahy sy ny tera-dRangorinimerina natao Zazamarolahy. Ny Zanakandriana dia tsy tafiditra ao amin’ ny sokajin’ ny havan’ andriana satria andriana toy ny andriamanjaka handova fanjakana. Rehefa niova ny andriamanjaka niaviany dia miongana izy ireo ka tsy mitondra intsony ny anarana hoe Zanakandriana. Ny zanak’ izy ireo na ny zafikeliny fahiny dia nantsoina hoe “Izy mirahalahy avy” na “Izy mianadahy avy”.

Tamin' ny andron' Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nandimby azy dia nampidirina ho isan' ny Zazamarolahy koa ny sasany tamin' ireo andriana tamin' ny foko hafa, toa ny andriana tany Imamo izay nantsoina hoe Marolahin' Imamo sy ny zanaky ny mpanjaka sasany tao Andratsay. Ny Zazamarolahy dia sady azo ampiakarina ho Zanakandriana no azo ampidinina koa ho Andriamasinavalona.

Maro ny Zazamarolahy no natao ho Andriamasinavalona.

## Jereo koa

* Zanakandriana

* Andriantompokoindrindra
* Andrianamboninolona
* Andriandranando
* Zanadralambo
* Zanadralambo amin' Andrianjaka
* Zazamarolahy
* Andriamasinavalona
* Andriantompokoindrindra
* Andrianamboninolona
Zanadralambo amin' Andrianjaka

Ny **Zanadralambo amin' Andrianjaka** dia ny taranaky ny mpanjaka Ralambo tamin' ny vadikeliny, iray amin' ireo fizaràn' ny Zanadralambo, izay sokajin' andriana merina, ka ny fizaràna faharoa dia nantsoina indray hoe Zanadralambo (tsy taranaky ny mpanjaka Ralambo). Misy ny Zanadralambo amin' Andrianjaka, toy ny avy amin' ny terak' Antsomangy, no natao ho Andriamasinavalona.

## Jereo koa

* Zanakandriana

* Andriantompokoindrindra
* Andrianamboninolona
* Andriandranando
* Zanadralambo
* Zanadralambo amin' Andrianjaka
* Zazamarolahy
* Andriamasinavalona
* Andriantompokoindrindra
* Andrianamboninolona
Zanakandriana

Ny **Zanakandriana** dia ireo andriana merina azo asandratra ho mpanjaka. Saika zanaka nateraky ny mpanjaka sy ny mpiray tampo amin' ny mpanjaka izy ireo, ary ireo andriana tian' ny mpanjaka hosokajiana ho Zanakandriana na noho ny hafa-drazana toy ny momba ny Andriandoriamanjaka. Marihina fa ny Zanakandriana dia mahazo manjaka, saingy maro amin' izy ireny no tsy hasandratra ho mpanjaka mihitsy noho ny antony maro, toy ny lalàna mifehy ny fifandimbiasana teo amin' ny fanjakana na noho ny fifandanjan-kery ka lasa anaram-boninahitra fotsiny sisa ny maha mahazo manjaka. Ohatra amin' izany, ny tera-dRadama I sy Rasalimo, na dia Zanakandriana aza dia tsy nahazo nanjaka satria ny lalàm-pifandimbiasana teo amin' ny fanjakan' andriana merina dia milaza fa tsy maintsy Merina ray sy reny vao mahazo manjaka. Toy izany koa, Andrianampoinimerina dia nilaza fa tsy maintsy ny tarana-dRangory sy Ralesoka no manjaka, koa ireo zanak' andriana tsy tafiditra amin' izany dia tsy hanjaka mihintsy. Tato aoriana dia nantsoina koa hoe *Printsy* na *Printsesy* ny Zanakandriana. Maro koa ny Zanakandriana no natao ho Andriamasinavalona.

(ny Andriantompokoindrindra sy ny taranak' Andrianjaka ary ny Andriandoriamanjaka). 

## Jereo koa

* Zanakandriana

* Andriantompokoindrindra
* Andrianamboninolona
* Andriandranando
* Zanadralambo
* Zanadralambo amin' Andrianjaka
* Zazamarolahy
* Andriamasinavalona
* Andriantompokoindrindra
* Andrianamboninolona
Andriandranandobe

**Andriandranandobe** dia mpajaka merina niaina tamin' ny taonjato faha-16, razambe nipoiran' ny terak' Andriandranando, atao koa hoe Andriandranando na Zanadranando. Avy amin' ny faritry ny ala atsinanana izy no niakatra taty Imerina ankehitrio izy mba hitady zara-tany hanjakana. Zanaky ny mpanjaka Andriamamilazabe sy Andrianetohento izy. Tsy nataon-dRalambo ho isan' ny folovohitra ny taranak' Andriandranandobe fa notazominy ho andriana.

### Tsy tia ady
Na dia nalaza ho masin' ody aza Andriandranandobe dia tsy mba nila ady na nanosika ireo fanjakan' andriana efa niorona teo Alasora sy Ambohidrabiby fa nanao raharaham-pihavanana tamin' Andriamanelo ka nanoa ity farany no mba nisakaiza tsara tamin-dRabiby izay raibeny niteraka ny rainy, araka ny lovantsofina sasany. Ho marik' io fametraham-pihavanana io dia nomen' Andriamanelo ho vadin' Andriandranandobe i Rasoavimbahoaka anabaviny. Nanana vadikely hafa koa anefa Andriandranandobe.

### Tsy nanjaka?
Raha ny lovantsofina dia tsy mba nanjaka Andriandranandobe. Anefa ny porofo arkeolojika dia mandiso izany satria raha ny vohitr' Andriandranando no jerena dia manana ny fepetra rehetra saika hita amin' ny tendrombohitra 12 izy. Ambohibe ohatra dia sady avo no misy farihy masina eo amin' ny tehezany.

### Ny zanaka lahin' Andrianandobe
Telo lahy  ny zanak' Andriandranandobe dia:

* Andriantompoinandriana, lahimatoa ao Ambohimailala, eo avaratr' Ambohibe;
* Andriakomahitsy, lahiaivo, tao Ambohibe izay tendrombohitra avo tokoa ahitana farihy masina fandevenana ny taovan' ireo Zanadranando tamin' izany;
* Andrianifantsy eo amin' ilay tampotanety atsimon' Ambohibe atao hoe Manankasina-Ambohipotsy akaikin' ny misy ny tanànan' i Père Pedro ankehitrio.
Marovatana

I **Marovatana** dia iray amin' ireo fizaràna an' Imerina ho enin-toko nanomboka tamin' ny andron' Andrianampoinimerina (1787-1810), ao avaratr' Ambodirano sy ao avaratra-andrefan' Antananarivo, mifanefitra amin' i Vonizongo ao avaratra. Ny fizaràna dimy hafa dia i Avaradrano, i Vakinisisaony, Ambodirano, i Vonizongo,  ary i Vakinankaratra. Ambohidratrimo no renivohiny (15 km miala an' Antananarivo).

## Jereo koa

* Avaradrano

* Vakinisisaony
* Marovatana
* Ambodirano
* Vonizongo
* Vakinankaratra
Ambodirano

**Ambodirano** dia iray amin' ireo fizaràna an' Imerina ho enin-toko nanomboka tamin' ny andron' Andrianampoinimerina (1787-1810). Ny fizaràna dimy hafa dia Avaradrano, i Vakinisisaony, i Marovatana, i Vonizongo, ary i Vakinankaratra. Ao amin' ny faritra atsimo-andrefan' Antananarivo, sady mahafaoka koa ny tanànan'  Anosizato sy Ambohitrimanjaka. Ambidiray dia faritra merina mifanefitra amin' Imamo.

## Jereo koa

* Avaradrano

* Vakinisisaony
* Marovatana
* Ambodirano
* Vonizongo
* Vakinankaratra
Vonizongo

I **Vonizongo** dia iray amin' ireo fizaràna an' Imerina ho enin-toko nanomboka tamin' ny andron' Andrianampoinimerina (1787-1810) izay ao amin' ny tapany avaratr' Imerina. Fanjaka nahaleo tena i Vonizongo nefa nalain' Andrianampoinimerina. Ny fizaràna dimy hafa dia Avaradrano, i Vakinisisaony, i Marovatana, Ambodirano, ary i Vakinankaratra. 

## Jereo koa

* Avaradrano

* Vakinisisaony
* Marovatana
* Ambodirano
* Vonizongo
* Vakinankaratra
Imerina enin-toko

**Imerina enin-toko** dia ny fizaràna ho faritra enina an' Imerina tamin' ny andron' Andrianampoinimerina (taona 1787-1810), ka ireo faritra ("toko") ireo dia Avaradrano, i Vakinisisaony, i Marovatana, Ambodirano, i Vonizongo ary i Vakinankaratra. Tamin' ny andron'  Andriamasinavalona (1675-1710) dia Imerina efa-toko ihany no nisy.
Imerina efa-toko

**Imerina efa-toko** dia ny fizaràna ho faritra efatra an' Imerina tamin' ny andron' Andriamasinavalona (1675-1710), ka ireo faritra ("toko") ireo dia nampanapahiny ny zanany efa-dahy. Tamin' ny andron' Andrianampoinimerina (taona 1787-1810), dia niova ho Imerina enin-toko izany.

* Andrianjakanavalomandimby nanjaka teo Antananarivo sy Imerina Atsimo;
* Andrianavalonimerina tao Ambohidrabiby sy Mandiavato;
* Andriantomponimerina Ambohidratrimo sy Marovatana;
* Andriatsimitoviaminandriandrazaka tao Ambohimanga sy Avaradrano.
Rakanjobe

**Rakanjobe** dia mpanjaka bara izay lazaina fa lehilahy fotsy hoditra ary lazain' ny mpitantara fa Vazaha vaky sambo tany amorontsiraka atsimo-atsinanana tany. Ny sasany indray milaza fa mpiavy avy tany Bourbon (La Réunion) izy. Naka vohitra tao Andrizaha, tao Ivondro Rakanjobe mianakavy ary noho ny fahalalany an' izany "Lacase" izany, dia nahazo basy sy fiadiana mahery maro izay nentiny nampanaiky ny foko manodidina azy tany amoron' Ionaivo izy.

## Jereo koa
**Mpanjaka  bara:**

* Andriamanafotsarivo - Andriamanely - Imasoandro - Impoinimery - Isambo - Rabararatavokoky - Rainibahy - Rakanjobe - Rakitroka Ratsileondrafy - Ramieba - Ramitongoa - Rapapango - Ratsimamotoa - Ratsimivily - Ravatoverere - Rehandry - Retsila - Tonanahary - Tsimanompo
Avaradrano

**Avaradrano** dia iray amin'ny fizaràna ao Antananarivo ho efa-toko tamin' ny andron' ny mpanjaka merina Andriamasinavalona (1675-1710), na enin-toko nanomboka tamin' ny andron' Andrianampoinimerina (1787-1810), ka izy no nalaza indrindra tamin' ireo faritra ireo. Ny fizaràna dimy hafa dia i Vakinisisaony, i Marovatana, Ambodirano, i Vonizongo,  ary i Vakinankaratra. Mizara telo i Avaradrano, dia i Tsimahafotsy (manana an' Ambohimanga no renivohitra), i Tsimiamboholahy (Ilafy no renivohiny), i Mandiavato (manana an' Ambohidrabiby ho renivohitra). Ny rano Andranobevava eo atsimon'Analamahitsy no naha Avaradrano azy. Tao no fiavian' Andrianampoinimerina.

## Jereo koa

* Vakinisisaony
* Marovatana
* Ambodirano
* Vonizongo
* Vakinankaratra
*Distrikan' Antananarivo-Avaradrano
Vakinisisaony

I **Vakinisisaony** dia iray amin' ireo fizaràna an' Imerina ho enin-toko nanomboka tamin' ny andron' Andrianampoinimerina (1787-1810). Ny fizaràna dimy hafa dia i Avaradrano, i Marovatana, Ambodirano, i Vonizongo, ary i Vakinankaratra. Ao amiin' i Vakinisisaony ny tany lemaka mampivarina ny rano any amin' ny renirno Sisaony sy ny tanàna toa an' i  Alasora, Ambohimiadana, Andramasina, Behenjy ary Tsiafahy.

## Jereo koa

* Avaradrano

* Vakinisisaony
* Marovatana
* Ambodirano
* Vonizongo
* Vakinankaratra
Ravatoverere

**Ravatoverere** dia mpanjaka bara izay nampanaiky ny foko niaraka taminy fa ny fianakaviany no manjaka sy mametra ny fitsipika mandamina ny fifandimbiasan' ny mpanjaka bara. Vehivavy fotsy hoditra no vadiny. Niainga avy tany am-bava ranon' i Mandrare izy ary nianavaratra hatrany Inongy, sampan' i Mananara. Nisy mpiady arivo lahy nanaraka azy. Niteraka lahy tokana izy, dia Rabararatavokoky izay nandimby azy.

## Jereo koa
**Mpanjaka  bara:**

* Andriamanafotsarivo - Andriamanely - Imasoandro - Impoinimery - Isambo - Rabararatavokoky - Rainibahy - Rakanjobe - Rakitroka Ratsileondrafy - Ramieba - Ramitongoa - Rapapango - Ratsimamotoa - Ratsimivily - Ravatoverere - Rehandry - Retsila - Tonanahary - Tsimanompo
Rapapango

**Rapapango** dia mpanjaka bara. Andriankeoheo no rainy ary i Rakobaha no rahalahiny. Rabararatavokoky, zanaka lahitokan' i Ravatoverere, no rain' Andriankeoheo. Nandefitra tsy hanjaka handimby an' Andriankeoheo rainy Rakobaha na dia zokiny aza ka navelany Rapapango zandriny handimby ny rainy tao Inongy fa izy kosa niankandrefana nankany Isalo. Niteraka lahitokana Rapapango, dia Andriamena izay niteraka telo, dia Adriamandàna, na Andriamanetaka, Rebiby ary Andriamanely. Maty tamin' ny ady nifanaovan' ny Bara sy ny Tanala i Rebiby.

## Jereo koa
**Mpanjaka  bara:** Andriamanafotsarivo - Andriamanely - Imasoandro - Impoinimery - Isambo - Rabararatavokoky - Rainibahy - Rakanjobe - Rakitroka Ratsileondrafy - Ramieba - Ramitongoa - Rapapango - Ratsimamotoa - Ratsimivily - Ravatoverere - Rehandry - Retsila - Tonanahary - Tsimanompo
Andriamanely

**Andriamanely** dia mpanjaka bara nalaza tamin' taonjato faha-17, izay nitaranaka ny Bara Zafimanely, araka ny lovantsofina. Andriamena no rainy, izay niteraka koa an' Adriamandàna sy Rebiby zokiny. Na dia zoky Andriamandana dia tsy navela hanjaka ny taranany noho ny fahadisoana nataon' ny anankiray taminy tamin' ny nanambadiany ny vady navelan-drainy.

Rehefa maty Andriamandàna zokiny dia nipetraka tao Ranotsara Avaratra i Andriamanely. Ny Tsienimbalala, vahoakan’ ny Zafindravola no novantaniny tao, niady taminy ary resiny sy nahazoany babo betsaka, olona sy omby (tamin' ny taona 1649). Ny mpanjaka Andriamanely dia nampiaiky ny foko maro nanodidina an' i Betroka. Novany anarana ho Volambita ny anaran' io faritany io ho fahatsiarovana ny tany niaviany tany Ranomena. Rehefa maty Andriamanely dia Andriamanafotsarivo zanany no nandimby azy tao Ranotsara.

Niteraka maro Andriamanely, ka ireo taranany ireo no natao hoe Zafimanely izay nanangana fanjakana Bara maro, dia ny Bara Be, ny Bara Imamono, ny Bara Iantsantsa, ny Bara Mananantanana, ny Bara Manandàna. sns... Isan' ireo zanany Andriamanafotsarivo, razan’ ny mpanjaka bara maro; Ratsimive, razan’ ny mpanjakan' ny Bara Vinda tao Beroroha; ary Andriampanolahy, nipetraka tao Tsitondroina.

## Lovantsofina hafa momba an' i Andriamanely sy ny Zafimenely
Misy ny milaza fa ny Bara Zafimanely dia taranak' izany atao hoe Manoel de la Cerda izany, mpiantsambo pôrtogey, rendrika tao Morombe ka nanavotra aina niatsinanana. Ny Zafimanely izany dia tokony hoe "Zafimanoely", izany hoe "zafin' i Manoel".

Araka ny filazana anankiray hafa dia taranak' izany Itaba, mpifindra monina avy any Efezy (na Efesosy), izany Andriamanely.

Ny fitantarana fahatelo dia milaza fa teratany avy tany Afrika Atsinanana ny Bara ary nentin' ny filohany nita ranomasina nankaty Madagasikara ka niantsona tao anelanelan’ i Morondava sy Toliara.

## Jereo koa
**Mpanjaka  bara:** 

* Andriamanafotsarivo - Andriamanely - Imasoandro - Impoinimery - Isambo - Rabararatavokoky - Rainibahy - Rakanjobe - Rakitroka Ratsileondrafy - Ramieba - Ramitongoa - Rapapango - Ratsimamotoa - Ratsimivily - Ravatoverere - Rehandry - Retsila - Tonanahary - Tsimanompo