Jean Hatzfeld (mpanao gazety)

## '''JEAN HATZFELD'''

Jean Hatzfeld, dia teraka tamin'ny 14 septambra 1949 teto Madagasikara.Mpanao gazety sy mpanoratra frantsay izy.

## '''TANTARAM-PIAINANY'''

## •Fahazazana:
Zafikelin'i Jean Hatzfeld mpahay teny grika (halléniste),ary zanak'i Olivier Hatzfeld rainy,mpahay tantara sy Maud Hatzfeld, reniny izy. Teraka tamin'ny taona 1949 izy, teto Madagasikara. Valo mianadahy ry zareo ary izy no zandry fahaefatra, nandany ny fahazazany tany Auvergne, Chambon-sur-Lignon, tanàna nipetrahan'ireo ray aman-dreniny tamin'ny taona 1942. Lasa nalaza io tanàna io noho ny fandraisana tamin'ny hatsaram-po ireo Jiosy an'arivony nandositra ny ady.

Nentina an-keriny tany amin'ny tobin'ny fanagadrana tao Frantsa ireo raibeny sy raibeny nandritra ny ady lehibe faharoa, nefa velona ihany. Noho izany dia nanana fahalianana tamin'ny famakiana boky maro mikasika ny "Shoah"(famongorana ny jiosy) izy.

Nanao dia lavitra nankany Kaboul sy Peshawar izy, taorian'ny zava-nitranga tamin'ny may 1968. Rehefa tafaverina, dia niasa tany amin'ny orinasa sy nanao asa maro samihafa, indraindray amin'ny endrika amin'ny endrika fanoherana na amin'ny fialam-boly, talohan'ny nifindrany tany Paris.

## '''ASA FANAOVAN-GAZETY SY ASA         SORATRA'''
Tamin'ny taona 1975, namoaka ny tatitra voalohany nataony tao amin'ny gazety "Libération" izy. Nampirisika an'i Serge July izy, mba D'amours fanatanjahan-tena ao amin'ilay gazety ( Io dia tontolo iray misy: angano, ny mahery fo, ny fiteny manokana isaky ny fampianarana, ny mafia ary ny raharaham-barotra), nampiditra an'i Homéric mpitaingin-tsoavaly taloha, ho manam-pahaizana manokana amin'ny hazakaza-tsoavaly. 

Naneho ny tontolo tamin'ny alalan'ny angano, nampiala voly tamin'ny fitantarana ny hatsaran'ny tontolo ary nianatra nanoratra sombin-tantara mitphy isandro izy. Lasa mpitati-baovao manerana ny sehatra rehetra izy avy eo: nanoratra mahakasika ny zava-nitranga isan-karazany, nanoratra tantaram-piainan'ny olona, ary nirotsaka indrindra tamin'ny asa tany ivelany: tany Israely sy Palestina, tany Polonina, Romania ary Eropa Atsinana manontolo, nandritra sy taorian'ny vanim-potoana sôsialisma.

Ny androny voalohany tany Beirota no namaritany ny fitiavany ho mpitati-baovao na ho mpanoratra mahakasika ny ady.

Nitety ady maro tany amin'ny faritra samihafa izy, nandritra ny roapolo taona. Anisan'izany: ny tany Afovoany Atsinanana, Afrika, Krôasia ary Bosnie-Herzégovine, ka nahatonga azy hanoratra sombin-tantara mitondra ny lohateny hoe:"L'Air de la guerre", naverina nadika ny fizarana lehibe taorian'ny lozam-pamoivoizana nahavoa azy tany Sarajevo tamin'ny volana jona 1922, ka nahatonga azy tsy afa-nihetsika.

Nijerijery ny ady teny amin'ny sisiny no nataony, dia nanoratra tantara foronina efatra izy: La guerre au bord  du Fleuve, La ligne de flottaison, Où en est la nuit ary Robert Mitchum ne revient pas, manonofy entanin'ny ady, hitarafana ny fiverenanany amin'ireo mpandray anjara navelany teny an-dalana nandritra ny taona niasany ho mpitati-baova. Niverina tamin'ny fahatsiarovana ireo toerana sy fotoana manan-danja ihany koa izy, ary naveriny amin'ny fomba fitantarana hafa ireo lohahevitra mahakasika ny ady sy ny fanoratana momba ny ady.

Ao anatin'ireo tantara foronina farany nosoratany, dia niverina nitsidika ny tontolon'ny fanatanjahan-tena ihany koa izy. Indrindra ny boky mitondra ny lohateny hoe: Deux mètres dix, izay mbola manonona sy mirakitra  ireo ady taloha. Ny vaovao indrindra: Tu la retrouveras, dia mampifandray ny tantaran'ny Shoah(fandringanana ny jiosy), Porajmos(fandringanana Rom sy Sinti) ary ny fahazazana sy ny biby ao Budapest tamin'ny taona 1944 nandritra ny fahirano sy ny ady teo amin'ny tafika Alemana (Wermacht) sy ny tafika mena (Armée rouge).

Mpanao gazety tany Rwanda vetivety izy, taorian'ny famonoana faobe ny Tutsi. Voadona mafy nohon'ny tsy  fahombiazan'ny mpanao gazety, manoloana izany zava-nitranga izany  sy ny tsy fahafahan'izy ireo niatrika ny fanjavonan'ireo tafavoaka velona, dia nampiato ny asany tao amin'ny fikambanan-gazetiny izy efatra taona taty aoriana, mba hipetraka akaiky, hanohana sy hiara-miasa amin'ireo Tutsi tafavoaka velona avy any Nyamata, tanàna iray ao amin'ny distrikan'i Bugesera. Niezaka naneho hevitra tamin'ny fomba hafa  izy, taorian'ny asany amin'ny maha mpanao gazety azy, tamin'ny alalan'ny literatiora, ka nihaino sy nanoratra fotoana lava kokoa. Araka ny nambaran'i Eléonores Sulser, mpanao gazety ao amin'ny "Le temps":>.

Tsy mikendry ny hahatakatra na hanao fanadihadiana izy, fa manorina sy mangona ireo tantara avy amin'ireo olona nandalo traikefa tamin'ny fandringanana. Tamin'ny taona 2011, nahazo ny loka "France culture", ny bokiny voalohany:"Dans la nu de la vie". Nanohy ny asany niaraka tamin'ny vondrona "Hutu", izay nandray anjara tamin'ny famonoana faobe ireo lehibe, tao amin'ny fonjan'i Rilima izy. Avy amin'ireo fanadihadiana ireo, dia nivoaka ny boky "Une saison de machettes", tamin'ny taona 2003, izay nahazo ny loka "Femina essai", tamin'io taona io ihany.

Namoaka tantara foronina izy avy eo, ka ny iray amin'ireo mpandray anjara fototra dia mpitati-baovao tamin'ny ady, niverina any Paris.

Navoaka tamin'ny aogositra 2007, ny boky fahatelo mikasika ny famonoana faobe tamin'ny Tutsi, nampitondraina ny lohateny hoe: "La strategie des antilopes", ary nahazo ny loka "Médicis". Araka ny filazan'ny gazety "Jeune Afrique", dia mendrika ny ho heverina ho klasika amin'ny literatiora mikasika ny famonoana faobe tao Rwanda, ireo boky telo ireo.

Boky fahefatra, mitondra ny lohateny hoe: "Englebert des Collines", no nanra-dia ny namana taloha iray sisa velona, tamin'ireo famonoana faobe, mpirenireny, mpisotro toaka, izay no nahamantarany azy, hatramin'ny andro voalohany nahatongavany tany Nyamata. Ao amin'ity boky ity, Jean Hatzfeld, dia mitantara ny fisehon'ny fotoana, ny fiainana "aoriana", ny famonoana faobe ho an'ireo olona naseho tao amin'ireo boky voalohany nosoratany, ilay fifampiresahana tsy ho tanteraka eo amin'ireo sisa velona sy ireo mpamono rehefa mivoaka ny fonja ireo farany, ny tahotra, ny fisalasalana, ny tsy fifankazahoana, ary indrindra indrindra ny fanenjehana angatra. Roapolo taona taorian'ireo famonoana, tamin'ny boky "Un papa de sang", niverina teny amoron-drano indray izy, mba hiara-miasa amin'ny taranaky ny mpamono sy ny sisa velona  izay naseho tao amin'ireo boky taloha: tanora tsy niaina herisetra tamin'ny antsy, saingy mandova izany amin'ny fahatsiarovana, ary mizara fiteny mampahery, manan-danja, sy feno sary an'ohatra, matetika iavahan'ny tononkalony. Tamin'ny taona 2021, mihoatra ny roapolo taona taorian'ny boky voalohany natokana ho amin'ny famonoana faobe natao tamin'ny Tutsi, dia namoaka boky mitondra ny lohateny hoe: "Là ouùtout se tait" indray izy,  navoaka tao amin'ny Gallimard, izay nanomezany teny, indrindra ho an'ireo Hutu izay namonjy ny ain'ny Tutsi.

Efa nadika tamin'ny teny fiteny maro ny ankamaroan'ny bokiny.

Ankoatra ny "Libération", dia niara-niasa tamin'ny "Geo", "Actuel","Autrement", "L'autre journal", "L'équipe magazine","Rolling stones", ary koa  "Les cahier 

**Ireo sarimihetsika natao avy amin'ny bokiny:**

•Igishanga, noforonin'i Isabelle Lafon sy nolalaoviny ihany koa.

•Une saison de machettes, noforonina sy nentina an-tsehatra tamin'ny fitarihan'i Dominique Lurcel.

•Dans la nu de la vie, novokarin'i Jacques Taroni sy France culturele, ho an'ny Festival d'Avignon.

•Les voix de Nyamata, noforonina sy nentina an-tsehatra tamin'ny fitarihan'i Anna Feisel-Leibovici.

•Exil, noforonina, nentina an-tsehatra ary nampilalaovin'i Sonia Wieder-Atherton, niaraka tamin'ny lokangabeny tao amin'ny Philharmonie de Paris.

## '''ASA SORATRA'''
•L'air de la guerre (Tsiokan'ny ady): sur les routes de Croaties et de Bosnie-Herzégovine,

•La guerre au bord du fleuve(Ady amoron-drano), tantara foronina , Olivier 1999,

•Dans la nu de la vie (Ao anatin'ny mangarahara ny fiainana), sombin-tantara tamin'ny heniheny any Rwanda,

•Une saison de machettes (vanim-potoanan'ny famaky antsy),  tantara marina, Seuil, 2000,

•La ligne de flottaison (ilay tsipika mitsingevana), tantara foronina, Seuil, 2005

•La strategie des antilopes (tetik'ady any antilopa), Seuil, 2007, nahazo ny loka Medicis, (voalohany amin'ireo asa mitohy mahakasika ny fandripahana an'i Titsu),

•Où en est la nuit (Aiza ho aiza amin'ny alina), tantara foronina, Gallimard, 2011,

•Robert Mitchum ne revient pas, tantara foronina , Gallimard, 2013,

•Engelbert des collines, Gallimard, 2014(voalohany amin'ireo tohiny momba ny fandripahana an'i Titsu),

•Un Papa de sang (Ray rà mandriaka), Gallimard, 2015, (faharoa amin'ireo tohiny mahakisika ny fandripahana an'i Titsu),

•Deux mètres dix(Roa metatra sy folo), tantara foronina, Gallimard, 2018,

•Là ou tout se tait( any amin'ny toerana mangina tanteraka), tantara foronina, Gallimard, 2021,

•Tu la retrouveras (Hahita azy indray ianao), tantara foronina, Gallimard, 2023.

## '''FANDRAISANA ANJARA'''
•Serge Daney, pétite bibliothèque des cahiers du cinéma,

•Après guerre(s), Autrement,

•Bosnia (modestement), British Library,

•Claude Lanzman, Un voyant dans le siècle de Gallimard,

•Amistice, Gallimard

## '''VALIM-PANKASITRAHANA'''
•1985: Loka "Martini",ho an'ny tatitra ara-panatanjahan-tena,

•1994: Loka "Décembre", noho ny boky "L'air de la guerre",

•2000: Loka "France culture", noho ilay boky "Dans la nu de la vie",

•2001: Loka "Pierre mille",

•2003: Loka "Femina essai","Joseph-Kessel", noho ilay boky "Une saison",

•2006:  Freedom of expression (sokajy boky), Grande-Bretagne,

2007:  Loka "Médicis", azo avy amin'ilay boky " La strategies des antilopes",

•2008: Globe de cristal, sokajy literatiora,

•2009: Loka "Ryszard-Kapuscinski, tany varsovie, tamin'ilay boky "La strategie des antilopes",

•2011: Loka lehibe amin'nh literatiora ara-panatanjahan-tena, noho ilay boky "Où en est la nuit",

•2016: Loka "Mémoire Albert Cohen", noho ilay boky "Deux métres dix",

2023: Loka Seligman.

## '''LOHARANO'''
# https://fr.wikipedia.org/wiki/Jean_Hatzfeld_(journaliste)
# https://www.seuil.com/auteur/jean-hatzfeld/2920
# https://www.babelio.com/auteur/Jean-Hatzfeld/6940
# https://www.eyrolles.com/Accueil/Auteur/jean-hatzfeld-79311
# https://theses.fr/s15764 
# https://www.radiofrance.fr/personnes/jean-hatzfeld