open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vitasoa Dictionnaire français-malgache

Ny ***Vitasoa Dictionnaire français-malgache***, na ***Vitasoa*** fotsiny, dia rakibolana amin' ny fiteny roa frantsay sy malagasy nosoratan-dRabenilaina Roger Bruno sy i Morin Jean-Yves ary nivoaka voalohany tamin' ny taona 2015 tao amin' ny Edisiona Ambozontany (Antananarivo). Boky fanovozan-kevitra tena ilaina ho an' izay te-handalina ny fahalalany ny fiteny malagasy ny *Vitasoa*. Ity rakibolana ity dia lasa fitaovana tena ilaina ho an' ny mpianatra, ny mpikaroka, ny mpandeha lavitra ary ireo rehetra tia ny kolontsaina malagasy.

## Ny mpanoratra
Ny rakibolana *Vitasoa* dia vokatry ny fiaraha-miasa nataon' ny mpikaroka sy mpahay teny maromaro. Ny tena mpanoratra fantatra indrindra dia Rabenilaina Roger Bruno sy i Morin Jean-Yves. Ny voalohany dia mpahay teny malagasy, nitondra fahalalana lalina momba ny teny sy ny kolontsaina malagasy. Ny faharoa dia Kanadiana mpahay teny sady mpahay siansa momba ny infôrmatika, nanome rafitra ara-teôria sy ara-metôdôlôjia matanjaka ho an' ny fanamboarana rakibolana ary fitaovana infôrmatika matanjaka ho an' ny fitantanana angon-drakitra.

Ankoatra ireo mpanoratra roa lehibe ireo dia tao ny fandraisana anjaran' ny ekipa mpikaroka malagasy, indrindra ny mpampianatra ao amin' ny Fakiolten' ny Soratra sy ny Siansa Mahaolona ao amin' ny Oniversiten' Antananarivo. Niara-niasa ireo mpikaroka ireo mba hanabe voho ny votoatin' ilay rakibolana sy hiantohana ny firindrany. Zava-dehibe ihany koa ny andraikitry ny mompera Rakotonandratoniarivo Guillaume izay niara-niasa tamin' ny ekipan' ny Zezoita sy ny laîka tamin' ny famoronana ampahany amin' ilay rakibolana.

## Ny toetra mampiavaka ny rakibolana ''Vitasoa''
Amin' ny fiteny roa frantsay-malagasy no nanaovana ny rakibolana *Vitasoa* izay manolotra karazana teny sy fomba fiteny maro, manomboka amin' ny voambolana mahazatra ka hatramin' ny voambolana manokana. Nosoratana amin' ny fomba mazava sy fohy ny famaritana omeny, ka mora azo na dia ho an' ny vao manomboka mianatra teny malagasy aza. Manao izay hitazonana ny rakibolana ho vaovao hatrany ny mpanoratra amin' ny fampidirany ny fivoaran' ny fiteny malagasy. Misy amin' ny endrika maro ity rakibolana ity (taratasy, nomerika) ka mahatonga azy ho azon' ny sokajin' olona maro jerena. Tsy voafetra amin' ny voambolana mahazatra izy io, fa mirakitra voambolana momba sehatra maromaro manokana kokoa, anisan' izany ny kolontsaina sy ny tantara ary ny fomba fiteny. Matetika ity rakibolana ity no manome famaritana miaraka amin' ny ohatra amin' ny fampiasana teny.

## Jereo koa

* Rabenilaina Roger Bruno
* Morin Jean-Yves

## Rohy ivelany

* "VITASOA, dictionnaire bilingue Français-Malgache : trente ans de travaux de recherche et de rédaction", *www.matin.mg*,
Yana Vadymivna Zinkevych

**Yana Vadymivna Zinkevych** (fiteny okrainiana: *Яна Вадимівна Зінкевич*), teraka ny 2 Jolay 1995 tao Rivne dia mpikambana ao amin'ny parlemanta Okrainiana nalemy ary veterana miaramila.

## Fiainana
Zinkevych dia teraka tamin'ny 1995 tao Rivne. Nianatra tao amin'ny Dnipro State Medical University (Дніпровський державний медичний університет) izy.

Tamin'ny 2014, rehefa nipoaka ny Ady Rosiana-Okrainiana, dia nanapaka ny fianarany tany amin'ny oniversite i Zinkevych mba hitadiavana ny *Hospitallers Medical Battalion* ary mijanona ho komandin'izy ireo.
Petro Porochenko

I **Petro Oleksiovytch Porochenko** dia mpanao pôlitika okrainiana, filohan' i Okraina, teraka tamin' ny 26 Septambra 1965 (Bolhrad). Atao hoe **Петро Олексійович Порошенко** izy amin' ny teny okrainiana. Izy no filohan' i Okraina tamin' ny 7 Jona 2014 ka hatramin' ny 20 Mey 2019.

## Filohan'Okraina

## Asa ara-politika
Poroshenko no mpitarika ny antoko Okrainiana Firaisankina Eoropeana.
Nanana biraom-panjakana isan-karazany izy; Tamin'ny Febroary ka hatramin'ny Septambra 2005 izy no Filohan'ny Filankevitry ny Fiarovam-pirenena sy ny Fiarovana, ny Febroary 2007 ka hatramin'ny Martsa 2012 dia mpikambana ao amin'ny Birao Mpanara-maso ny Banky Foibe sy Talen'ny Banky Nasionaly ao Okraina, ary tamin'ny 2009/10 dia Minisitry ny Raharaham-bahiny. Tamin'ny 2012, niasa ho Minisitry ny Toekarena nandritra ny volana maromaro izy, saingy lasa mpitsikera ny filoha Yanukovych avy eo.

Tamin'ny 25 May 2014, nandresy tamin'ny fifidianana filoham-pirenena Okrainiana 2014 izy tamin'ny fihodinana voalohany. Tamin'ny 21 aprily 2019, resy tamin'ny fihodinana faharoa tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny taona 2019 izy tamin'i Volodymyr Zelensky vaovao ara-politika.

## Samihafa
Fiampangana famadihana be sy ady Rosia-Okraina.
Tamin'ny Desambra 2021, voampanga ho namadika, nanohana fikambanana mpampihorohoro ary namatsy vola ny fampihorohoroana i Poroshenko noho ny filazana fa nikarakara fividianana arina avy amin'ny faritra fehezin'ny mpisintaka ao Okraina. Raha voaheloka izy dia migadra hatramin'ny 15 taona an-tranomaizina. Nolavin'i Poroshenko ireo fiampangana ireo, ary niantso azy ireo ho “voaforona, misy antony ara-politika, ary PR mainty natao hanoherana ireo mpanohitra ara-politika Zelensky.

Ny ampitson'ny fananiham-bohitra Rosiana an'i Okraina, niseho tao Kyiv i Poroshenko nirongo Kalachnikov, voahodidin'ny sivily mitam-piadiana hafa. Izy no mpanam-bola ao amin'ny andian-tafika tsy miankina *Rahalahy Miady* (Res_Publica. Брати по Зброї)

## Asa amin'ny maha-mpandraharaha
Poroshenko dia nametraka ny fototry ny fiakarany ara-toekarena tamin'ny fotoan'ny korontana tamin'ny taona 1990. Araka ny fanambarany manokana dia nivarotra tsaramaso kakao izy, avy eo dia nahazo orinasa mpamokatra siramamy maromaro, izay natambatra tamin'ny 1996 tao amin'ny vondrona *Roshen* (teny noforonina avy amin'ny anaran'i Po*roshen*ko). Tamin'ny taona 2013, voalaza fa namokatra siramamy 450.000 taonina i Roshen ary niteraka 40 isan-jaton'ny varotra azy tany Rosia sy ireo firenena CIS. Ilay mpanamboatra confectionery Roshen dia nanampy an'i Poroshenko hahazo ny anaram-bositra hoe *Mpanjakan'ny [[sôkôla]]*

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i: https://www.president.gov.ua/
Sistani (vahoaka)

**Sistani** (antsoina koa hoe " Sekzai ").  Vondrom-poko avy amin'ny Iraniana izy ireo    izay monina indrindra ao amin'ny faritra antsoina hoe Sistan any atsimo atsinanan'i Iran ary ara-tantara any atsimoandrefan'i Afghanistan. Ny fitenin'izy ireo dia tenim-paritra Farsi sy Sistani . 
 
Raha ny firazanana, Rawlinson dia mihevitra ny Sistani, miaraka amin'ny Jamshidis ao Herat, ho ohatra madio amin'ny foko Aryan.

Taloha, ny vahoakan'i Sistan dia niteny tenim-paritra Iraniana antonony toy ny Pahlavi Parthian, Persianina Afovoany (Pahlavi Sasanian)  Ary izao izy ireo dia miteny amin'ny tenim-paritra persianina fantatra amin'ny anarana hoe Sistani.Ny Sistani no sisa tavela tamin'ny Volona Skytianina.  Ny Skytianina no vondrona farany tamin'ny Aryans niditra tao Iran tamin'ny 128 tal.  .Mipetraka any amin'ny faritra afovoany sy avaratra amin'ny faritanin'i Sistan sy Baluchistan izy ireo. Tao anatin'ny folo taona farany, noho ny antony ara-politika sy ara-toetr'andro isan-karazany, dia nifindra monina tany amin'ny faritra hafa ao Iran izy ireo, toa an'i Tehran sy Golestan any avaratr'i Iran.

## Morphophonemics

Ny Sistani dia naka ny anarany avy amin'ny *Sekastan* ("Tany Saka "). Fokon'ny Skytianina nifindra monina tany amin'ny lembalemba Iraniana ny Sakas.*Zaranka* na *Drangiana* ("Tany Rano") no anarana persiana tranainy kokoa ho an'ny faritra &#x5D; &#x5B; *<span title="This claim needs references to reliable sources. (مارس ۲۰۲۲)">nanjakan'i</span>* Saka.

## Fiteny

Ny mponin'i Sistani dia miteny ny tenim-paritra Sistani, izay iray amin'ireo tenim-paritra amin'ny fiteny Persiana.

Amin'ny lafiny iray, io fitenim-paritra io dia manana fifandraisana ara-piteny sy ara-pitenenana indrindra amin'ny fitenim-paritra Khorasani efa misy sy taloha, ary ankoatra izany dia misy ireo tenim-paritra maty amin'ny Transnahri sy ny Tajik ankehitriny. 

Nanonona ny tenim-paritra sistani ho iray amin'ireo fitenim-paritra persiana efatra nilaozana ireo mpanao diksionera. I Abou Rihan al-Biruni dia nanome teny sasany avy amin'ny fiteny Sistani tranainy ao amin'ny *al-Saidnah* . Tsy niova firy ny ankamaroan’ny tenin’i Sistani hatramin’ny arivo taona lasa izay.  Na dia efa lany tamingana aza ny fiteny tany am-boalohany, izay angamba ny hoe Segazi, ary ny fiteniny sisa no tavela. 

## Toetra sosialy sy demografika
Ny ankamaroan'ny Sistani dia mifikitra amin'ny Shiisma. Araka ny tatitra tsy voamarina, ny anjaran'ny Sistanis ao amin'ny faritanin'i Baluchistan sy Sistan dia mety hahatratra 40% ary 50% mihitsy aza, vokatr'izany, nitranga tao anatin'ny folo taona farany ny fifindran'i Sistanis ho any Tehran sy Golestan.

Ny fanadihadiana momba ny fototarazo dia mampiseho fa ny Sistani dia manana fototarazo iraisana amin'ny Persianina ao amin'ny faritany Yazd sy Pers.

## Loharano
Volohazo

Ny **volohazo** dia taovan-javamaniry angonina mba hanamboarana ody sy fanafody ao amin' ny finoana sy ny fitsaboana nentim-paharazana malagasy izay fantatra amin' ny anarana hoe raokandro. Ireo taovan-javamaniry ireo dia matetika omen' ny mpitsabo nentil-paharazana na ny ombiasa anarana hafa fa tsy ilay ahafantaran' ny besinimaro azy andavanandro.

## Jereo koa

* Ody
* Mohara na sampy

## Rohy ivelany

* "Les plantes dans la fabrication de talismans utilisés en phytothérapie dans le Sud-Ouest malgache", *journals.openedition.org*
* "Linfluence du voohazo dans la société sakalava en matière de management: cas de Mahajanga I et II ", *madarevues.recherches.gov.mg*
* "Sans la plante, point de devin-guérisseur", *journals.openedition.org*
* "Les ignames malgaches, une ressource à préserver et à valoriser (PDF)", *www.formad-environnement.org*
Mpanefy vy

**Mpanefy vy** no anarana matihanina sy asa tanana ho an'ny olona mamolavola metaly.
Ny mpanefy dia afaka miasa amin'ny orinasa mpanao asa tanana na indostrialy.

Ny atrikasan'ny mpanefy vy mahay tamby.
Mpanao volo

Ny **mpanao volo** dia olona voaofana hanapaka, hamolavola ary hikolokolo volo. Afaka miasa amin'ny salon volo izy, na ao an-tranony na any an-tranon'ny mpanjifany.
Hoavy

Ny **hoavy** dia ny fotoana aorian' ny lasa sy ny ankehitriny. Heverina ho tsy azo ihodivirana ny fahatongavany noho ny fisian' ny fotoana sy ny lalànan' ny fizika. Noho ny fomban' ny zava-misy izay miseho sy ny tsy maha azo ihodivirana ny hoavy, dia azo sokajina ho maharitra ny zava-drehetra misy sy mbola hisy, izany hoe hisy mandrakizay na mihelina, izany hoe hanam-pahataperana. Amin' ny tandrefana, izay mampiasa fomba fijery manara-tsipika momba ny fotoana, dia ampahany amin' ny filaharam-potoana vinavinaina mialoha fa hitranga ny hoavy.

Ao amin' ny filôzôfian' ny fotoana, ny prezentisma dia finoana fa ny ankehitriny ihany no misy fa ny hoavy sy ny lasa dia tsy misy. Mihevitra ny hoavy ny fivavahana rehefa miresaka olana toy ny karma sy ny fiainana aorian' ny fahafatesana ary ny eskatôlôjia izay mandalina ny ho endriky ny fara andro sy ny fiafaran' izao tontolo izao. Ny olo-malaza ara-pivavahana toy ny mpaminany sy ny mpisikidy dia milaza fa mahita ny hoavy. Ny fandalinana ny hoavy, izay atao hoe fotorôlôjia, dia siansa sy zavakanto ary fampiharana ny filazana momba ny hoavy isankarazany izy mety afaka ny ho tanteraka. Ny mpanao fampiharana ankehitriny dia manantitrantitra ny maha zava-dehibe ny hoavy hafa sy maro, fa tsy hoavy tokana, ary ny famerana ny faminaniana sy ny vinavina, izay mifanohitra amin' ny famoronana ny hoavy mety hitranga sy tiana kokoa. Finoana ny lasa sy ny ankehitriny ary ny hoavy ho efa voafaritra mialoha ny predeterminisma.

## Jereo koa

* Hoavy (fitsipiteny)
* Vintana (finoan-drazana malagasy)
* Anjara (finoana)
* Predestinasiôna
Sikidy arabo

Ny **sikidy arabo** dia karazana sikidy izay ahitana ny fandikana ny andian-kisary voaforona amin' ny alalan' ny fomba fiasa misy kisendrasendra izay ahitana fiverenana, arahin' ny fanadihadiana azy ireo, matetika ampiana fandikana ara-panandroana. Ny sikidy koa dia noheverin' ny olo-malaza toa an' i Richard II ho taranja lehibe kokoa izay ahitana singa momba ny filôzôfia sy ny siansa ary ny alsimia.
Kisendrasendra

Ny **kisendrasendra** dia fitsipiky ny fisehoan-javatra tsy misy ifandraisany amin' ny antony fantatra. Amin' ny fomba fiteny mahazatra, ny kisendrasendra dia ny tsy fahampian' ny rafitra voafaritra na azo vinavinaina momba ny fampahalalana. Matetika tsy misy filaminany ny fifanarakarahana kisendrasendran' ny fisehoan-javatra na marika na dingana ary tsy manaraka lamina na fifampitohizana azon' ny saina takarina. Ny fisehoan-javatra kisendrasendra tsirairay, raha ara-pamaritana, dia tsy azo vinanina mialoha, fa raha misy ny fitsinjarana ara-bina fantatra, dia azo vinavinaina mialoha ny fahatetehan' ny vokatra samihafa amin' ny tranga miverimberina.

Ohatra, rehefa manipy taikely roa dia tsy azo vinaniana ny vokatry ny fanipazana iray manokana, fa ny totaly 7 dia mety hitranga avo roa heny noho ny 4. Araka izany, ny kisendrasendra dia refin' ny tsy fahatokisana ny hisehoan' ny vokatra iray. Ny sehatry ny matematika sy ny vina ary ny antontanisa dia mampiasa famaritana mazava momba ny kisendrasendra, amin' ny ankapobeny dia mihevitra fa misy ny fitsinjaran' ny vina "tsy mitanila". Ny kisendrasendra dia matetika ampiasaina amin' ny antontanisa mba hilazana ny toetra araka isa voafaritra tsara.
Tsihy

Ny **tsihy** dia asa vita amin' ny fandrariana mololo, zozoro na volotsangana natao hipetrahana, hatoriana, hatao lafika hisakafoana, entina manarona gorodona na manarona ny rindrin' ny efitra. Zavatra fahita any amin' ny firenena tatsinanana maro sy amin' ny fomba amam-panao nentim-paharazana maro samihafa izy io.
Dinka (vahoaka)

Ny **Dinka** dia vahoaka nilôtika teratany any Sodàna Atsimo. Ny Dinka dia minina manamorona an' i Nily ny ankamaroany, manomboka any Mangalla-Jonglei ka hatrany Renk, ao amin' ny faritr' i Bahr el Ghazal, Nily Ambony (roa amin' ny faritany telo izay anisan' ny tapany atsimon' i Sodàna taloha), sy ny faritr' i Abyei ao amin' ny Ngok Dinka any Sodàna Atsimo.

Manodidina ny 4,5 tapitrisa izy ireo, araka ny fanisam-bahoaka tao Sodàna tamin' ny taona 2008, izay 40 %-n' ny mponina ao amin' io firenena io sady foko lehibe indrindra any Sodàna Atsimo. Ny Dinka dia manondro ny tenany ho *Muonyjang* (raha tokana) ary *Jieng* (raha maro).
Filazantsaran' i Markiôna

Ny ***Filazantsaran' i Markiôna*** na ***Evanjelin' i Marsiôna***, izay nantsoin' ny mpanaraka azy hoe ***Filazantsaran' ny Tompo*** na ***Evanjelin' ny Tompo***, na ny *Filazantsara* na *Evanjely* fotsiny ihany, dia lahatsoratra nampiasain' i Markiôna avy any Sinôpesy, mpampianatra kristianina gnôstika tamin' ny taonjato faha-2, mba hanilihana ny filazantsara hafa. Ny ankamaroan' ny manam-pahaizana dia manaiky fa io filazantsara io dia endriky ny *[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]* nohavaozina taty aoriana, na dia nisy tohan-kevitra maromaro mifandraika amin' ny maha nosoratana taloha kokoa ny an' i Markiôna izay naroso tato anatin' ny taona vitsivitsy.
Lalao olimpika 2024

Ny **Lalao olimpika 2024** dia ny Lalao olimpika faha-telopolon'ny taona ankehitriny, izay hanomboka any Paris.

## Malagasy mpandray anjara
* Rosina Randafiarison (mpibata mavesatra)
* Laura Rasoanaivo (judo)
* Fabio Rakotoarimanana (mpilalao tenisy ambony latabatra)
* Jonathan Harivony Raharvel (mpilomano, 100m)
* Sidonie Fiadanantsoa (atleta, 100m sakana)
* Rija Vatomanga Gardiner (atleta, 100 m)
* Holy Antsa Rabejaona (mpilomano, 50 m nage libre)
Rosina Randafiarison

**Rosina Randafiarison**, teraka tamin'ny 29 Desambra 1999, dia mpibata mavesatra no hisolo tena an’i amin’ny lalao olympika 2024.

Discipline: Mandray anjara amin’ny sokajy latsaky ny 49kg izy.
Laura Rasoanaivo

**Laura Rasoanaivo** (*Aina Laura Rasoanaivo Razafy*), teraka tamin'ny 24 Janoary 2004,  taranja judoka eo amin’ny sokajy latsaky ny -70 kg.
Izy no hisolo tena an’i amin’ny lalao olympika 2024.

Nandrombaka ny medaly volamena teo amin’ny latsaky ny 70 kg izy tamin’ny fiadiana ny ho tompondakan’i Afrika 2024.

Tamin'ny Lalao olimpika 2024 dia resin'i Katie-Jemima Yeats-Brown izy tamin'ny fihodinana voalohany.

Nahazo medaly volamena tamin'ny sokajy latsaky ny 70 kg izy tamin'ny fiadiana ny ho tompondakan'i Afrika 2025 tao Abidjan, rehefa nandresy tamin'ny famaranana nanoloana an'i Zita Ornella Biami avy any Kamerona.
Fabio Rakotoarimanana

**Fabio Rakotoarimanana**, teraka tamin'ny 24/07/2003 dia mpilalao tenisy ambony latabatra malagasy, mpandray anjara amin’ny lalao olympika 2024. Izy no misolo tena an’i .

Resy izy tamin’ny fihodinana voalohany nanoloana an’i Omar Assar (4:1).

## Palmarès
* Médaillé d'argent aux Championnats d'Europe Jeunes en double mixte Cadets (2018)
* Médaillé de bronze aux Championnats d'Europe Jeunes en double Cadets (2018)
* Champion de France Cadets en double (2018)
* Vice-Champion de France Minimes (2016)
* Vice-Champion de France Benjamins en simple (2014)
GS Airlines

**GS Airlines** dia orinasa fitaterana malagasy amin'ny alalan'ny fiaramanidina, izay naorina tamin'ny taoan 2020. 

Zotra:  Antananarivo, Fianarantsoa sy Mananjary

## Fiaramanidina:
* 1 Beechcraft Kingair B200 
* 1 Cessna Citation Bravo

## Mpitazona anjara
* Groupe Sipromad - 100%
Teôfilo (ao amin' ny Testamenta Vaovao)

I **Teôfilo** na **Teôfily** dia olona resehina ao amin' ny Testamenta Vaovao, ao amin' ny andalana voalohany amin' ny ''Filazantsara araka an' i Lioka'' sy ny *[[Asan' ny Apôstôly]]* (Lioka 1:3; Asa 1:1). Ireo lahatsoratra roa ireo, izay heverin' ny mpanao famakafakana ara-tantara aman-tsikera momba ny Baiboly ho asan' ny mpanoratra tokana, i Lioka, dia nosoratana ho azy hatramin' ny teny voalohany. Na izany aza, raha misy fahazoana antoka fa ireo boky roa ireo dia namorona boky tokana nisy fizaràna roa tamin' ny voalohany, dia mbola misokatra ho an' ny fanontaniana ny momba ity olona nanoratana azy manokana ity. Itreo boky roa nitambatra ireo dia ataon' ny manam-pahaizana hoe Lioka-Asan' ny Apôstôly.

Samy nosoratana tamin' ny teny grika kôine ireo boky roa ireo, ary ny anarana hoe θεόφιλος / *Theophilos*, araka ny hita ao, dia midika hoe "sakaizan' Andriamanitra" na "tian' Andriamanitra" na "tia an' Andriamanitra" amin' ny teny grika. Amin' ny teny malagasy io anarana io dia soratana hoe *Teofilo* (ao amin' ny Baiboly prôtestanta) na *Teôfily* (ao amin' ny Baiboly katôlika), izay samy fandikana ny anarana amin' ny teny grika hoe *Theophilos*, izay anarana mahazatra sy anaram-boninahitra teo amin' ny manam-pahaizana (akademika) rômana sy jiosy tamin' izany fotoana izany. Nifanojo tamin' ny nanoratan' i Lioka sy ny mpanoratra ny Asan' ny Apôstôly ny fotona niainan' i Teôfilo.

## Araka ny ''Filazantsaran' i Lioka'' sy ny ''Asan' ny Apôstôly''
I Teôfilo dia voatonona ao amin' ny *[[Filazantsara araka an' i Lioka]]* (Lioka 1:3) amin' ny endrika fiantsoana mifono fanajana hoe κράτιστε Θεόφιλε / *kratiste Theophile* (izay midika ara-bakiteny hoe "ry Teôfilo tsara indrindra"):1 Satria maro no efa nanoratra nandahatra tantara ny amin' ny zavatra izay efa tanteraka tamintsika tokoa 2 araka izay efa noraisintsika natolotry ny vavolombelona izay sady nahita maso no efa mpitory ny teny hatramin' ny voalohany: 3 dia sitrako koa, rehefa nofotorako tsara ny zavatra rehetra hatramin' ny niandohany, ny hanoratra izany aminao araka ny filaharany, ry Teofilo tsara indrindra. (Lioka 1:1-3, *[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]*)Ity sasin-teny ity dia miverina ao amin' ny fanombohan' ny *[[Asan' ny Apôstôly]]*, izay mbola amin' ny endrika fiantsoana, nefa amin' ny endrika tsotra hoe ὦ Θεόφιλε / *ô Theophile*, izay midika hoe "ô ry Teôfilo", tsy ahitana ilay fiantsoana mifono fanajana:1 Ry Teofilo, ilay boky voalohany dia nosoratako ny amin' izay nataon' i Jesosy sy nampianariny (Asan' ny Apôstôly 1:1, *Ny Baiboly*)

## Jereo koa

* Teôfilo avy any Antiôkia
Singa efatra

Ny **singa efatra** na **singa klasika** dia singa nampiasain' ny Tontolo Tandrefana hatramin' ny Andro Taloha mba hamaritana ny zavatra mahaforona an' izao rehetra izao. Hevitra novolavolaina tao amin' ny fandalinana ny siansan' ny zavaboary amin' ny alalan' ny filôzôfia tamin' ny Andro Taloha izany. Ampiasaina amin' ny fanandroana koa io hevitra io ary ilazana ny singa mandrafitra ny zôdiaka. Ny hoe "singa efatra" na "singa klasika" dia matetika manondro ny tany, ny rano, ny rivotra, ary ny afo (nanampy azy ireo ny etera taty aoriana) izay natolotra mba hanazavana ny toetra sy ny hasaro-drafitry ny zavatra rehetra amin' ny alalan' ny fifanampian' ny akora na singa tsotra kokoa. Ny kolontsaina tamin' ny Andro Taloha tany Gresy, tany Angôla, tany Tibeta, tany India, ary tany Malỳ  dia nanana lisitra mitovy amin' izany, ka ny singa fahefatra dia nantsoina hoe "foana".

Ireo kolontsaina samihafa ireo, ary na dia ny filôzôfa tsirairay aza, dia nanana fanazavana samihafa momba ny toetra sy ny fifandraisan' ireo singa ireo amin' ny tranga hita maso sy ny kôsmôlôjia. Indraindray ireo rijan-kevitra ireo dia nifanitsaka tamin' ny fedrà ary naseho ho andriamanitra. Ny sasany amin' ireo fiheverana ireo dia nahitana ny atômisma (ny hevitra momba ny ampahan-javatra kely tsy mety zaraina intsony), fa ny fandikana hafa dia nihevitra fa ireo singa ireo dia azo zaraina ho ampahany kely tsy misy fetra nefa tsy manova ny toetrany.

Raha ara-pilôzôfia kokoa ny fanasokajiana ny tontolo ara-materialy tany India, tany Ejipta Helenistika, ary tany Gresy taloha ho rivotra, tany, afo ary rano, nandritra ny Andro Antenatenany, ny mpahay siansa tamin' ny Andro Antenatenany, dia nampiasa fandinihana azo ampiharina sy andrana hanasokajiana ny zavatra materialy. Tany Eorôpa, ny foto-kevitra grika tamin' ny Andro Taloha, izay notarihin' i Empedôklesy, dia nivoatra ho amin' ny fanasokajiana matipaika nataon' i Aristôty sy i Hipôkratesy. Nivoatra kely tao amin' ny rafitra tamin' ny Andro Antenatenany izany, ary tamin' ny farany dia lasa fototry ny fanamarinana ara-panandramana tamin' ny taompolo 1600, tamin' ny fiandohan' ny Revôlisiôna Siantifika.

Ny siansa môderna dia tsy manohana ny singa klasika hanasokajiana ny karazana akora. Ny teôria atômika dia manasokajy ny atôma ho singa simika maherin' ny zato toy ny ôksizenina, ny vy ary ny merkiora (na volavelona), izay afaka mamorona tsama sy fifangaroana simika. Ny sokajy môderina mifanitsy amin' ny singa klasika dia ny toetry ny zavatra vokarina ao amin' ny hafanana sy tsindry samihafa. Ny vainga, ny ranoka, ny etona, ary ny plasma dia mizara toetra maro amin' ny singa klasika mifanitsy aminy, dia ny tany, ny rano, ny rivotra ary ny afo, saingy ireo toetra ireo dia mamaritra ny fomba mitovy ao amin' ny karazana atôma samihafa amin' ny haavon' angovo, mitovy fa tsy ny toetra mampiavaka ny atôma na ny akora sasany.

## Jereo koa

* Tany
* Rano
* Rivotra
* Afo
Diana (andriamanibavy)

I **Diana** dia andriamanibavy tao amin' ny fivavahana rômana sy helenista, izay heverina ho mpiaro ny faritra ambanivohitra sy ny natiora, ny mpihaza, ny bibidia, ny fiterahana sy ny fananahana (amin' ny maha andriamanitra reny azy), ny sampanan-dalana, ny fiandrianana, ny ny alina ary ny Volana. Ny toerana masina indrindra ao Ariccia (ao Italia ankehitriny) no foiben' ny kônfederasiôna latina talohan' ny nanjakan' i Rôma taminy. Nalaky lasa andriamanibavin' ny fihazana sy ny Volana amin' ny fedrà rômana izy, taorian' ny nampifangaroana azy amin' ny andriamanibavy Artemisy (*Artemis*) tao amin' ny panteôna grika nandritra ny lekisternio tamin' ny taona 399 tal. JK.

Mitovy amin' ny andriamanibavy grika Artemisy izy, ary nandray ny ankamaroan' ny fedrà momba an' i Artemisy tany am-piandohan' ny tantaran' ny Rômana, anisan' izany ny nahaterahany tao amin' ny nosy Delos avy amin' ny ray aman-dreny Jopitera (*Jupiter*) sy Latôna (*Latona*), ary i Apôlôna (*Apollon*) anadahy kambana aminy, na dia nanana fiaviana mahaleo tena tany Italia izy.

Heverina ho andriamanibavy virjiny sy mpiaro ny fiterahana i Diana. Ara-tantara, i Diana dia namorona triada miaraka amin' andriamanitra rômana roa hafa: Egeria (*Egeria*) ilay nimfa an-drano, mpanompony sady mpanampy mpampivelona; sy i Virbiosy (*Virbius*), andriamanitry ny ala.

I Diana dia tompoina ao amin' ny neôpaganisma, anisan' izany ny neôpaganisma rômana, ny stregeria ary ny vikà. Tamin' ny Andro Taloha sy tamin' ny Andro Antenatenany ary ankehitriny dia noheverina ho andriamanitra telo sosona i Diana, mitambatra amin' ny andriamanibavin' ny Volana (*Luna* na Selene) sy ny tontolo ambanin' ny tany (amin' i Hekate, araka ny mahazatra).
Merkiora (andriamanitra)

I **Merkiora** na **Merkoriosy** dia andriamanitry ny varotra ao amin' ny fedrà rômana. Nanjary andriamanitry ny mpangalatra sy ny fandehanana lavitra ary iraky ny andriamanitra hafa koa izy, rehefa nampitovina tamin' ny Hermesy grika. Ny anarany dia mifamatotra amin' ny teny latina hoe *merx* izay midika hoe hoe "varotra" na "karama". Mpiaraka amin' ny mpandeha lavitra izy izay andriamanitra mpitarika ny fanahin' ny maty amin' ny diany farany mankany ankoatra. Ny mari-toetrany mahazatra dia ny kitapom-bola, izay matetika tazonina amin' ny tanana, ny satroka petasôsy, ny tehin' ny mpitondra hafatra kadokiosy, ny kapa misy elatra ary koa ny akoholahy sy/na ny osilahy. Nankalazaina isaky ny 15 Mey izy, indrindra amin' ny fety atao hoe Merkoralia.

## Jereo koa

* Merkiora (planeta)

* Merkiora (metaly)
Moriela (anjely)

I **Moriela** (מוריאל / *Muriel*) dia anjely ao amin' ny Sfera Faharoa atao hoe Dôminiôna ao amin' ny anjelôlôjia kristiana tandrefana. Avy amin' ny teny grika hoe *myrrh* ("miora") io anarany io. I Moriela dia anjelin' ny volana Jona, mifandray amin' ny famantarana ara-panandroana Foza (*Cancer*), ary tokavina avy ao atsimo. Ao amin' ny lahatsoratra apôkrifa *Fametrahana an' i Abatôna eo amin' ny Fiandrianana* dia lasa Abadôna, ilay anjelin' ny fahafatesana i Moriela.

## Jereo koa

* Sora-tsikidy - Kabala
* Evan' ny zôdiaka: Ondrilahy, Ombilahy, Kambana, Foza, Liona, Virijiny, Mizana, Maingoka, Mpitifitra Tsipika, Tandrok' Osy, Mpitondra Rano, ary Hazadrano.
* Planeta (araka ny fanandroana): Masoandro, Volana, Merkiora, Venosy, Tany, Marsa, Jopitera, Satiorna, Oranosy, Neptiona.
* Andriamanitra - arkanjely -  anjely - fanahy (ao amin' ny fanandroana sy ny sikidy): Adnakiela - Agiela - Ambriela - Anaela - Apôlôna - Asmôdela - Atena - Barbiela - Barkiela - Bartsabela - Diana - Gabriela - Grafiela - Hagiela - Hamaliela - Hanaela - Hasmôday (*na [[Asmôdeo]]*) - Hismaela - Jôfiela - Jonô - Jopitera - Kasiela - Kedemela - Keresy - Malkidaela - Marsa - Merkiora - Mikaela - Moriela - Nakiela (*Nakhiel*) - Neptiona - Rafaela - Sakiela - Samaela - Sarakiela (*Sarachiel*) - Satiorna - Sôrata (*Sorath*) - Taftartarata - Tiriela (*Tiriel*) - Venosy - Verkiela - Vesta - Volkano - Zazela - Zoriela
Marsa (andriamanitra)

I **Marsa** (amin' ny fiteny latina: *Mārs*), ao amin' ny fivavahana sy ny fedrà rômana tamin' ny Andro Taloha, dia andriamanitry ny ady ary koa mpiaro ny fambolena, izay an' i Rôma taloha manokana. Zanakalahin' i Jopitera (*Jupiter*) sy i Jonô (*Juno*) izy, ary nalaza indrindra amin' ny andriamanitry ny miaramila tao amin' ny tafika rômana. Ny ankamaroan' ny fetiny dia natao amin' ny volana Marsa, volana natokana ho azy (latina: *Martius*), sy amin' ny volana Ôktôbra, izay volana anombohana sy amaranana ny fizaràn-taona ho an' ny diabe fnafihana ara-miaramila sy ny fambolena.

Voataonan' ny kolontsaina grika ny fivavahana rômana ka nampitovy ny andriamanitra Marsa amin' ny andriamanitra grika Aresy (Ἄρης / *Árēs*), izay naverina nohazavaina tao amin' ny literatiora sy zavakanto rômana tamin' ny anaran' i Marsa ny fedrà momba azy. Ny toetra sy ny fahamendrehan' i Marsa dia tsy mitovy amin' ny fomba fototra ananan' ilay andriamanitry ny Grika ampitovina aminy, izay matetika aseho amin' ny alalan' ny endrika manamavo sy manala baraka ao amin' ny literatiora grika. Ny alitaran' i Marsa ao amin' ny Sahan' i Marsa (latina: *Campus Martius*), izay toerana ao Rôma izay naka anarana avy aminy, dia noheverina fa notokanan' i Numa, ilay mpanjaka faharoa tia fandriam-pahalemana tao Rôma; tamin' ny andron' ny Repoblika dia nifantohan' ny hetsika momba ny fifidianana io toerana io. Nafindran' i Aogosto (*Augustus*) ao anatin' ny *pomerium* (toerana fanatanterahana fombafomba tao Rôma) ny foiben' ny fivavahana amin' i Marsa, ary nanangana tempoly ho an' i Mars Ultor noho ny lanja ara-pivavahana lehibe ity *forum* vaovaony ity.

Tsy toa an' i Aresy, izay noheverina indrindra ho hery manimba sy manakorontana voalohany, i Marsa izaty naneho ny herin' ny tafika ho fomba iray hiantohana ny fandriam-pahalemana, sady rain' ny Rômana (*pater*). Ao amin' ny tetiarana sy fanorenana an' i Rôma araka ny fedrà, i Marsa dia niteraka an' i Rômolosy (*Romulus*) sy Remosy (*Remus*) tamin' ny alalan' ny fanolanana an' i Rea Silvia (*Rhea Silvia*). Ny fitiavany an' i Venosy (*Venus*) dia nampifanaraka am-panoharana ny lovantsofina roa momba ny nanorenana an' i Rôma; i Venosy no renin' ny mahery fo atao hoe Eneasy (*Aeneas*), nankalazaina fa Trôiana mpitsoa-ponenana izay "nanangana" an' i Rôma taranaka maro talohan' ny nametrahan' i Romulus ny mandan' ilay tanàna.

## Jereo koa

* Marsa (planeta)
* Marsa (volana)
Satiorna (andriamanitra)

I **Satiorna** na **Satorna** no andriamanitra tao amin' ny fivavahana rômana. Izy no andriamanitry ny fotoana, ny taranaka, ny fandravana, ny harena, ny fambolena, ny fanavaozana mitsingeringerina ary ny fanafahana izy. Izy no manapaka amin' ny fari-potoana mialoha ny sôlstisy ririnina, izany hoe ny vanim-potoanan' ny fety atao hoe Satornalia amin' ny volana Desambra. Atao hoe *Sāturnus* izy amin' ny teny latina. Mandritra ny fotoana sisa amin' ny taona dia lasa *deus otiosus* izy, izany hoe "andriamanitra matory". Ny sarivongana maneho azy dia fatorana amin' ny lamba izay tsy vahana raha tsy amin' ny andron' ny Satornalia ihany, izay angamba ny fety rômana malaza indrindra, izay fotoan' ny fanasam-be, ny fifamadihana andraikitra, ny fahalalaham-pitenenana, ny fanomezana ary ny firavoravoana.

Ny Tempolin' i Satiorna ao amin' ny Forum rômana dia nisy ny tahirin-karem-panjakana sy ny arisiva (*aerarium*) hatramin' ny Repoblika Rômana ka hatramin' ny fiandohan' ny Empira Rômana. Taorian' ny fandresen' ny Rômana an' i Griasia dia nampitovin' ny Rômana amin' ilay titàna grika atao hoe Krônôsy (Κρόνος / *Krónos*) izy.

Ny fotoana nanjakan' i Satiorna, araka ny fedrà, dia andro volamenan' ny firoboroboan' ny fihariana sy ny fiadanana. Ny vadin' i Satiorna dia i Ôpsa (*Ops*) anabaviny, izay niterahany an' i Jopitera (*Jupiter*), Neptiona (*Neptūnus*), Plotôna (Πλούτων / *Ploutōn* na *Plūtō*), Jonô (*Juno*), Keresy (*Ceres*) ary i Vesta (*Vesta*). Ny anaran' ny planeta Satiorna sy anaran' ny andro Asabotsy amin' ny fiteny eorôpeana maro, izay atao amin' ny teny latina hoe *diēs Sāturnī* na *Sāturnī dies* ("andron' i Satiorna"), dia samy nomena anarana avy amin' ny anarany sady mifandray aminy.

## Jereo koa

* Satiorna (planeta)
Apôlôna (andriamanitra)

I **Apôlôna**, ao amin' ny fivavahana grika tamin' ny Andro Taloha, dia andriamanitry ny zavakanto, ny hira, ny mozika, ny hatsaran-dehilahy, ny tononkalo ary ny hazavana. Amin' ny teny grika izy dia atao hoe Ἀπόλλων / *Apóllôn*, fa amin' ny teny latina kosa dia *Apollo*.

Izy no mpitarika ny Mosa sivy (grika: Μοῦσαι / *Moûsai*). Andriamanitry ny fanadiovana sy ny fanasitranana ihany koa i Apôlôna, sady afaka mitondra pesta amin' ny tsipìkany; farany, izy dia anisan' ny andriamanitra lehibe mahay faminanian-tsikidy, zahan' ny olona, ankoatra ny toerana hafa, tao Delfôy, izay ampitan' ny Pitia (Πυθία / *Pythia*) tao Delfôy (Δελφοί / *Delphoí*) ny hafatra avy aminy. Nanome voninahitra azy koa ny Rômana, izay nandray azy io haingana nefa tsy nanova ny anarany. Nanomboka tamin' ny taonjato faha-5 tal. J.K. dia noraisin' izy ireo izy noho ny fananany hery manasitrana ary nananganan' izy ireo tempoly maro.

Matetika izy no aseho miaraka amin' ny tsipìkany sy ny zana-tsipìkany, na miaraka amin' ny sitara (zavamaneno), na ny lira (karazana lokanga): nantsoina hoe "sitareda" izy noho izany. Antsoina koa hoe "mosageta" ("mpitarika ny mosa") izy. Ny anarana hoe Lôksiasy ("Miolaka"), dia nomena azy noho ny faminaniana avy aminy manana hevitra miroaroa. Miseho ao amin' ny fedrà grika maro izy.

I Apôlôna dia lasa andriamanitra masoandro, mpiaro ny mozika sy ny zavakanto, tamin' ny Andro Antenatenany. Tamin' ny taonjato faha-19, ary indrindra tao amin' ny (*Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik*) ("ny Fahaterahan' ny Loza avy amin' ny Fanahin' ny Mozika") nosoratan' i Friedrich Nietzsche, dia naneho ny saina sy ny fahazavana ary ny filaminana, izay heverina ho toetran' ny "fisainana grika", mifanohitra amin' ny fihoaram-pefy sy ny hafanam-po diônisiaka. Noho izany dia nisy nanoratra momba azy fa izy no "grika indrindra amin' ny andriamanitra rehetra" ary "tsy nisy andriamanitra hafa nanana anjara asa mitovy tamin' izany teo amin' ny fampivoarana ny fomba fiaina grika". Mbola anisan' ny andriamanitra nanorenana tempoly betsaka indrindra sy nanaovana fivavahana be indrindra izy.
Lugansk

I **Lugansk** dia tanàna any atsimo amin' i Okraina. Ny isan' ny mponina tao Lugansk dia 424&nbsp;113 tamin' ny taona 2014.

## Jereo koa
* Okraina

* Tanàna any Okraina: Chernobyl, Cherson, Donetsk, Kharkiv, Lugansk, Melitopol, Odessa, Sevastopol, Zaporizhia
Jean Brunelle Razafitsiandraofa

I **Jean Brunelle Razafitsiandraofa** mpanao politika malagasy. Kandidà tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny 2023 izy dia nanatevin-daharana ny ankivy tamin'ny fifidianana ary nahazo vato 1,43%. 

## Nahazao alalana
*Solombavambahoakan’i Madagasikara 2019-2023: Ikongo- antoko politika: IRD avy eo Antoko politika Madio (APM)
* Solombavambahoakan’i Madagasikara 2013-2018: Ikongo - antoko politika: MAPAR

Antoko politika (2024): Antoko Politika Madio (APM)

## Jereo koa

* Pôlitika eto Madagasikara
Fandrika an-kabary

Tsobo-dranon-Dramiangaly:Rehefa any amin ny fanambadiana dia entina anadihadiana ny zatovolahy hangata-bady io.Entina hijerena hoe:vonona hiharitra hatramin'ny farany ve ny lehilahy ninoninona miseho sa rehefa mafy ny ady dia hitsaoka andraikitra.
Fanandroana arabo

Ny **fanandroana arabo** dia fanandroana vokatry ny fandikana amin' ny teny arabo, tamin' ny Andro Antenatenany, ny asasoratra grika momba ny fanandroana,  anisan' izany ny an' i Klaodiôsy Ptôlemaiôsy (Κλαύδιος Πτολεμαῖος / *Claúdios Ptolemaîos*) toa ny *[[Tetrabiblos]]*. Ity fanandroana ity dia miavaka noho ny fiteny arabo nanoratana azy, fa tsy amin' ny faritra niaviany (izay niely amin' ny faritra toa an' i Persia sy i Afrika Avaratra ary i Espaina ihany koa). Nandritra ny taonjato maro, ny Arabo dia nandika ny asasoratra momba ny fanandroana tao amin' ny sivilizasiôna grika. Ankehitriny dia teraka ny fanandroana arabo iray hafa sady vaovao, izay tsy ahitana sarin' olombelona sy biby izay ahita amin' ny evan' ny zôdiaka nentim-paharazana, vokatry ny fivavahana silamo.

## Ny zavatra natovany ny fanandroana grika
Amin' ny lafiny teknika, ny manam-pahaizana arabo dia namaha ny olan' ny fanehoana ara-kaikintana marina ny fanomezana heviny ny fipetraky ny Masoandro sy ny Volana ary ny kintana sy ny planeta, ary indrindra ny famaritana mazava tsara ny efitra manasaraka ny "trano anelanelany" amin' ny alalan' ny kajy trigônômetrikan' ny bola.

Fanampin' izany, nanana fitaovana misy "tabilao astrônômika" mazava tsara ny Arabo izay tsy nanao kajy, indrindra fa noho ny asan' i Al-Khwarizmî, ka namorona ny fihodin' ny Masoandro hatao fitaovana faminavinana amin' ny fanandroana ho an' ny tsirairay.

## Jereo koa

* Fanandroana helenistika
* Fomba fijerin' ny silamo sy fanandroana

* Fanandroana
* Fanandroana babilôniana
* Fanandroana arabo
* Fanandroana malagasy
* Fanandroana sinoa
* Zôdiaka sinoa
* Fanandroana azteka
* Fanandroana indiana (na Fanandroana hindo)
* Fanandroana maia
* Fanandroana mesôpôtamiana
* Fanandroana tibetàna
* Fanandroana seltika
* Zôdiakan' i Dendera
Ekliptika

Ny **ekliptika** na **lemaka ekliptika** dia ny lemaka misy ny lalan' ny Tany ihodinany amin' ny Masoandro. Araka ny fijerin' ny mpandinika eto amin' ny Tany, ny hetsiky ny Masoandro manodidina ny bolan-danitra mandritra ny herintaona dia mamakivaky lalana manaraka ny ekliptika izay toa anatin' ny faritra misy ny kintana. Ny ekliptika dia lemaka iaingana manan-danja sady fototry ny lamim-pangitra ekliptika.
Bolan-danitra

Ny **bolan-danitra**, amin' ny haikintana, dia bola foronin' ny saina izay manana tana lehibe tsy misy refy raikitra ary mira ivo amin' ny Tany. Ny zavatra rehetra eny amin' ny lanitra dia azo raisina ho toy ny napetaka amin' ny velarana anatin' ny bolan-danitra, ka ny ivony dia mety ny Tany na ny mpandinika. Raha ny mpandinika no ivony dia mitovy amin' ny efijery miendrika ila-bola eo amin' ny toerana fijerena ny antsasaky ny bola.

Ny bolan-danitra dia fitaovana an-kevitra fotsiny ampiasaina amin' ny haikintana mba hamaritana ny toeran' ny zavatra iray eny amin' ny lanitra tsy iheverana ny halavirana amin' ny mpandinika. Ny fehiben-danitra dia mizara ny habaky ny lanitra ho faritra avaratra sy atsimo.
Enuma Anu Enlil

Ny ***Enuma Anu Enlil*** na ***Enūma''' '''Anu''' '''Enlil*** hafohezina amin' ny hoe ***EAE***, dia andian-takela-tanimanga miisa 68 na 70 (arakaraka ny fanisana) izay miresaka momba ny fanandroana sy ny haikintana babilôniana. Ny ankabeazan' ilay asasoratra dia fanangonana fambara be dia be, izay tombanana ho eo anelanelan' ny 6&nbsp;500 sy 7&nbsp;000, izay manome ny hevitry ny karazana fisehoan-javatra eny amin' ny lanitra sy eny amin' ny atmôsfera manan-danja ho an' ny mpanjaka sy ny fanjakana. Ny hoe *Enūma Anu Enlil* dia midika hoe "amin' ny andron' (ny andriamanitra) Anu sy Enlil".
Anu (andriamanitra)

I **Anu** na **Anum** dia andriamanitry ny lanitra sy ny zavamaniry ary ny orana ao amin' ny fivavahana sy fedrà mesôpôtamiana; izy no rain' ny andriamanitra. Mitoetra ao amin' ny fanjakana any an-danitra izy; voalaza fa manana fahefana hitsara ny mpanao heloka bevava rehetra izy. Izy no rain' i Enlil sy Enki. Izy àry no razambe sy loharano ary mpiantoka ny fahefana.

Na dia noheverina ho tompon' ny andriamanitra izy tamin' ny voalohany, dia nosoloin' i Enlil tsikelikely, avy eo i Marduk, mandra-pahatongany ho toy ny fanoharana hanondroana ny lanitra. Matetika io fanetrena azy io dia vokatry ny fihen-danjan' ny tanànan' i Uruk, izay misy ny toeram-pivavahana aminy lehibe indrindra. Tena mahalana ny fanehoana azy amin' ny zavakanto, ny anaran-toetrany dia mbola manjavozavo; ny satro-boninahitra tiara dia mety maneho azy ara-panoharana.
Enlil (andriamanitra)

I **Enlil** na **ʿĒllil** dia iray amin' ny andriamanitra lehibe indrindra amin' ny fivavahana mesôpôtamiana tamin' ny Andro Taloha. Mety ho andriamanitra mifandray amin' ny rivotra izy tany am-boalohany, ary heverina nandritra ny tapany faharoa amin' ny taonarivo faha-3 tal JK. sy tamin' ny ampahany be amin' ny taonarivo faha-2 tal JK ho mpanjakan' ny andriamanitra, andriamanitra ambony indrindra tao amin' ny panteôna mesôpôtamiana. Izy no manome, amin' ny alalan' ny fanapahan-keviny, fahamboniana ny mpanjaka olombelona, izay manome azy toerana voafidy manokana amin' ny fanatitra ataon' izy ireo sy amin' ny sora-tsokitra fahatsiarovana ho azy. I Enlil dia mahalana no mpandray anjara fototra amin' ny fedrà, saingy matetika izy no mitana andraikitra lehibe amin' ny maha filohan' ny andriamanitra azy. I Nippur, izay tanàna misy ny tempoly lehibe natokana ho an' i Enlil, dia nahazo laza lehibe ara-pivavahana sy ara-kolontsaina avy amin' izany, nefa tsy avy ao no niandohan' ny tarana-mpanjaka mahery.
Enki (andriamanitra)

I **Ea** na **Aya** (amin' ny fiteny semitika taloha toy ny fiteny akadiana), fantatra amin' ny anarana hoe **Enki** ao amin' ny lahatsoratra somerianina, dia iray amin' ny andriamanitra lehibe tany Mesôpôtamia tamin' ny Andro Taloha ary indrindra tany amin' ny faritra Atsinanana Akaiky taloha. Ity andriamanitra ity angamba dia volatry ny fitambaran' ny andriamanitra roa, ny voalohany andriamanitra semitika fa ny faharoa andriamanitra someriana, ka ny toetran' ilay faharoa no nanjaka taty aoriana.

I Ea na Enki dia heverina ho tompon' ny ranomamy ambanin' ny tany (*Abzu*), izay andriamanitra hendry indrindra, tompon' ny fahaiza-manao maro, izay mitarika ny zavakanto sy ny teknika, ny mazia sy ny fandroahana fanahy ratsy. Ao amin' ny fitantarana fedrà dia andriamanitra tena manan-danja izy, izay miditra an-tsehatra imbetsaka amin' ny maha mpamorona na mpanolo-tsaina azy, ary manampy amin' ny toe-javatra sarotra atrehin' ny andriamanitra lehibe hafa. Ny anjara asany amin' ny maha mpamorona azy dia tonga tamin' ny fara tampony tamin' ny famoronana ny olombelona, ​​izay tantaraina ao amin' ny fedrà maro andraisany anjara toerana lehibe hatrany.

Notompoina tany Mesôpôtamia izy, indrindra fa tao amin' ny tanànan' i Eridu manao azy ho mpiaro, sady nanana fitoerana masina tany amin' ny tanàna maro. Nahazo fahombiazana lehibe ny fivavahana aminy nandritra ny Andro Taloha, satria voaporofo hatrany Anatôlia sy Ampiposahana nandritra ny tapany faharoa amin' ny taonarivo faha-2 tal JK.
Efemerida

Ny **efemerida**, ao amin' ny haikintana, dia fafana na tabilao entina hamaritana, ho an' ny andro tsirairay, ny sandan-kabe mampiavaka ny zavatra iray eny amin' ny lanitra, indrindra ny toerana misy ny planeta, ny satelitany, ny Volana, ny Masoandro, ny kintana, ny kinta-manan-drambo (na kômeta), na ny zanabolana voatr' olombelona mpanoro toerana mihitsy aza.
Satelita (voajanahary)

Ny **satelita** dia zavatra eny amin' ny lanitra mihodidina ny planeta na zavatra hafa lehibe noho ny tenany ary tsy avy amin' olombelona, ​​​​mifanohitra amin' ny satelita voatr' olombelona. Mety ho lehibe izy ireo ka hitovy amin' ny planeta madinika. Antsoina koa hoe "volana" ny zavatra toy izany, raha oharina amin' ny Volana, izay satelitan' ny Tany.

Ara-teknika, ny teny hoe "satelita" dia mety hampiharina amin' ny planeta mihodidina kintana, na kintana mihodidina ivo galaktika aza, saingy tsy fahita firy ny fampiasana toy izany. Amin' ny ankapobeny, io teny io dia manondro ny satelita voajanahary mihodina amin' ny planeta, ny planeta zeny ary ny zavatra mivaingana kely.
Vinany (fanao)

Ny **vinany**, izay mety hatao hoe **sikidy** na **faminaniana** na **fanandroana** ihany koa, dia fomba fanao amin' ny ôkoltisma sy metafizika izay ikendrena ny hahita izay tsy fantatra: ny hoavy, ny miafina, ny lasa, ny harena, ny aretina tsy hita maso, ny tsiambaratelo, ny zava-miafina, sns amin' ny fomba tsy voasaina. Na lahateny faminaniana izany na fahitana ivelan' ny taovam-pandrenesana, ireo izay mampihatra izany dia milaza fa manana fahalalana tsy azo hazavaina ara-tsiansa momba ny hoavy na ny miafina.

Ny vinany dia fanao izay misy karazany maro: fiasa mandeha ho azy na misy fitsipika arahina (ny nofy, ny rano na ny menaka), nentim-paharazana (ny sikidy, ny *Ifa* ao amin' ny vahoaka iôroba, ny *Yi Jing* sinoa) na môderina (ny fampiasana ny tarehin-tsoratra ronika), an' ny vahoaka tsotra (ny fampiasana ny karatra) na an' ny manam-pahaizana (ny fanandroana indiana), ampahany ao amin' ny fivavahana iray (ny vinany tany Grisia taloha, ny *rishi* ao amin' ny fivavahana indiana).
Media (faritra)

I **Media** dia faritra ao amin' ny tapany avaratra-andrefan' i Iràna, fantatra indrindra amin' ny maha fototra ara-pôlitika sy ara-kolontsain' ny Mediana azy. Nandritra ny vanim-potoan' ny Akemenida dia nahitana an' i Azerbaijàna iraniana sy i Kordistàna iraniana ary i Tabaristàna andrefana ankehitriny.
Amin' ny maha satrapa teo ambanin' ny fitondran' i Akemenida azy dia nahafaoka faritra midadasika kokoa izy io tamin' ny farany, hatrany atsimon' i Dagestàna any avaratra. Taorian' ny adin' i Aleksandra Lehibe anefa dia nisaraka ny faritra avaratra noho ny fizaràna an' i Babilôna ka nanjary nantsoina hoe *Atrôpatena*, fa ny faritra sisa kosa dia nantsoina hoe *Media Kely*.
Fanakonam-bolana

Ny **fanakonam-bolana** dia fanakonana mitranga isaky eo amin' ny aloky ny Tany ny Volana. Raha jerena avy eny amin' ny Volana dia fanakonan' ny Tany ny Masoandro izany. Mitranga izany amin' ny fotoana tokony hahazoan' ny Volana  fahazavana, ary rehefa mifanitsy na manakaiky ny mifanitsy ny Masoandro sy ny Tany ary ny Volana.

## Jereo koa

* Fanakona-masoandro
Mazia (finoana)

Ny **mazia** na **hatsarana** dia fanao mifototra amin' ny finoana ny fisian' ny zavaboary na hery na fahefana miafina sy mihoatra ny natoraly, izay afaka mampisy fiovana, amin' ny alalan' ny fomba izay toa tsy araka ny lalànan' ny saina, eo amin' ny tontolo tsapa sy hita amin' ny alalan' ny fombafomba natokana ho amin' izany.

Ny fivoaran' ny fahalalana ara-tsiansa tao amin' ny Tontolo Tandrefana kristiana hatramin' ny Andro Antenatenany, tamin' ny fanomezana fanazavana momba ny zava-miseho voajanahary, dia nanohitra tsikelikely ny finoana ny mazia. Ny mazia koa dia azo lazaina ho andiana hetsika sy haitao natao hikirakirana ny fitaovana sy angovo tsy hita maso na tsy azo tsapain-tanana, izay tsy fantatry ny siansa.

Ny sehatry ny mazia dia tonga amin' ny fampidirana singa izay mety ho ao anatin' ny sehatry ny fivavahana, toy ny ''Kabbalah'' (fombanan' ny mistika jiosy izay heverina ho esôterika sy miafina), ny *yoga* (fotopampianarana ara-panahy avy amin' ny fivavahana darmika indiana) na ny *Yi-Jing* (asasoratra momba ny vinany avy amin' ny kôsmôlôjia taôista); vokatr' izany, ny fomba fijerin' ny etnôlôjia ankehitriny dia mazàna mampiasa ny teny hoe "fsainanana ara-mazia sy ara-pivavahana".
Fanandroana hôrôskôpika

Ny **fanandroana hôrôskôpika** dia endriky ny fanandroana izay mampiasa hôrôskôpy (tonon' andro), fanehoana an-tsary ny lanitra, ho an' ny fotoana voafaritra tsara hanakarana ny hevitra ao ambadiky ny fifanandrifian' ny planeta sasany mandritra io fotoana io. Ny toerana misy ny planeta amin' ny fari-potoana voatondro mazava dia heverina fa maneho ny toetran' io fari-potoana io ary indrindra fa ny an' ny zava-drehetra teraka tamin' izany fotoana izany, ary ny mpanohana io karazana fanandroana io dia milaza fa azo andinihan-javatra izany amin' ny fampiasana ny tabilao sy ny fitsipika isan-karazany amin' ny fandikana ny famantarana ao anatiny.

Ny iray amin' ny toetra mampiavaka an' io endri-panandroana io amin' ny fanandroana hafa dia ny fanaovana kajy momba ny antoam-piakaran' ny faravodilanitra atsinanana ampitahaina amin' ny ekliptika eo amin' ilay fotoana manokana izay dinihina, fantatra amin' ny anarana hoe "manonga" na "misonga". Amin' ny ankapobeny, ny fanandroana rehetra izay tsy mampiasa ny misonga dia tsy tafiditra ao anatin' ny sokajin' ny fanandroana hôrôskôpika, na dia misy aza ny maningana.

Ny fomba fijery ara-tsiansa ankehitriny momba ny toetoetran' ny zavatra eny amin' ny lanitra dia nanohitra ny fototra anorenana ny fanandroana hôrôskôpika, ary ny fanandroana dia heverina ho anisan' ny siansa sandoka nanomboka tamin' ny taonjato faha-18.

## Jereo koa

* Fanandroana
* Fanandroana babilôniana
* Fanandroana helenistika
Faravodilanitra

Ny **faravodilanitra** dia ny biloka faribolana hita maso izay manasaraka ny vohon' ny Tany na ny planeta na zavatra hafa amin' ny lanitra rehefa jerena avy eo amin' ny Tany na ilay planeta na ilay zavatra hafa.
Panteôna

Ny **panteôna** dia fitambaran' ny andriamanitra rehetra ao amin' ny fivavahana na ao amin' ny fedrà pôliteista iray.

Ny teny hoe *panteôna* dia avy amin' ny teny grika πάνθεον / *pantheon*, izay midika ara-bakiteny hoe "(tempolin' ny) andriamanitra rehetra" na "(tempoly iombonan' ny) andriamanitra rehetra", avy amin' ny teny hoe πᾶν- / *pan*- "rehetra" sy ny hoe θεός / *theos* "andriamanitra".

Ny panteôna pôliteista ara-tantara fanta-daza dia ahitana ny andriamanitra someriana sy ny andriamanitra ejipsiana, ary ny panteônan' ny fivavahana grika tamin' ny Andro Taloha sy ny an' ny fivavahana rômana. Anisan' ny fivavahana pôliteista koa ny andriaaniry ny vahoaka jermanika tavaratra (atao hoe *Æsir* sy *Vanir*), ny ao amin' ny fivavahan-drazan' ny Iôroba (atao hoe *Orisha*), ny andriamanitry ny Azteka, sy ny maro hafa.

## Jereo koa

* Andriamanitra
* Pôliteisma