open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maoritania

I **Maoritania** dia firenena ao amin'ny tapany avaratr'i Afrika Andrefana, izay manana morontsirana ao amin' ny Ranomasimbe Atlantika, manana velarana mirefy 1&nbsp;031&nbsp;000&nbsp;km². Atao hoe **[[Maoritaniana]]** ny vahoakan' io firenena io. 

I Maoritania dia tany ihaonan’i Magreba sy i Afrika atsimon' i Sahara. Be tany efitra i Maoritania: ny 2/3 amin' ny taniny dia ao amin' ny tany efitr' i Sahara. Mahatratra 38&nbsp;°C ny hafanana mandritra ny enim-bolana mahery amin' ny andro fa mangatsiatsiaka kosa ny alina. Manana toetany antonony ny faritra a-morontsiraka.

Ny mponin'i Maoritania dia ahitana Arabo-Berbera (izay atao hoe Maora) sy Afrikana mainty hoditra. Monina an-tanàn-dehibe ny antsasaky ny mponina na dia mbola manjaka ny fonenana ambanivohitra sy ny fifindrafidrà-monina anatiny. Saika ny vahoaka maoritaniana rehetra no manaraka ny fivavahana silamo.

Miompana amin' ny fiompiana andiam-biby fiompy ny toekaren' i Maoritania. Mandroso ny fifanakalozana eo ammin' ny faritra avaratra karankaina sy ny faritra atsimo be hivoka ao amin' io firenena io. Tsy hita  ny fambolena raha tsy amin' ny toerana lonaka maromaro afovoan' ny tany efitra (ôazisy) sy amin' ny faritra atsimo. Na izany aza dia ianjadian' ny haintany sy ny fitomboan' ny tany efitra ny fambolena any amin' io firenena io. Anisan' ny mampidi-bola any koa ny fitrandrahana harena an-kibon' ny tany (indrindra ny vy) sy ny raharaham-barotra ary ny jono.

Ny fiteny arabo hasanià sy ny fiteny vôlôfo no fiteny ôfisialy any Maoritania.

## Jereo koa
**Firenena ao Afrika:**

Afrika Atsimo - Alzeria - Angôla - Benîno - Borkina Fasô - Borondy - Bôtsoana - Ejipta - Eritrea - Esoatiny (Soazilandy taloha) - Etiôpia - Gabôna - Gambia - Ganà - Ginea - Ginea Bisao - Ginea Ekoatôrialy - Jibotỳ - Kamerona - Kapvera - Kenia - Kômôro - Kôtidivoara - Lezôtô - Liberia - Libia - Madagasikara - Malaoy - Malỳ - Maorisy - Maoritania - Marôka - Môzambika - Namibia - Nizera - Nizeria - Oganda - Repoblika Arabo Saharaoy Demôkratika - Repoblika Demôkratikan' i Kôngô - Repoblikan' i Afrika Afovoany - Repoblikan' i Kôngô - Roanda - Saô Tôme e Prinsipe - Seisely - Senegaly - Siera Leôna - Sodàna - Sodàna Atsimo - Sômalia - Sômalilandy - Tanzania - Tôgô - Tonizia - Tsady - Zambia - Zimbaboe

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
Siera Leôna

I **Siera Leôna** dia firenena ao Afrika Andrefana, izay manana morontsiraka ao amin' ny Ranomasimbe Atlantika, manana velaran-tany mirefy 71&nbsp;740&nbsp;km². I Freetown no renivohiny. Atao hoe **[[Sieraleôney]]** ny vahoakan' ity firenena ity. 

Tany lemaka amorontsiraka midadasika no mandrafitra ny vohon-tanin' i Siera Leôna, izay mivelatra amin' ny halavana mirefy 80&nbsp;km ao afovoan-tany. Anjakan' ny lembalemba sy ny tangorom-bohitra ny ao atsinanana. Maro ny renirano manondraka ny tanin' i Siera Leôna.

Betsaka ny karazam-biby any amin' io firenena io, ka anisan' izany ny antilôpa, ny elefanta, ny voay, ny lalomena ary ny rajako. Ahitana karazam-borona maro koa ao.

Miozolmàna ny ankamaroan' ny mponina any Siera Leôna (60&nbsp;%), maro koa ny manaraka ny fivavahan-drazana afrikana animista.

Miompana amin' ny fambolena ny toekaren' i Siera Leôna, ka anisan' ny volena any ny vary, ny kafe ary ny kakaô. Anisan' ireo tany voalohany mpamokatra vato sarobidy sy diamondra i Siera Leôna.  

Zanatany britanika taloha i Siera Leôna, tamin' ny taona 1961 no nahazoany ny fahakeovan-tenany. Nandrotika an' ity firenena ity ny ady an-trano tamin' ny taona 1990 hatramin' ny taoa 2001. Mpikambana ao amin' ny *[[Commonwealth]]* izy. Ny fiteny anglisy no fiteny ôfisialiny.

## Jereo koa
**Firenena ao Afrika:**

Afrika Atsimo - Alzeria - Angôla - Benino - Borkina Fasô - Borondy - Bôtsoana - Ejipta - Eritrea - Esoatiny (Soazilandy taloha) - Etiôpia - Gabôna - Gambia - Ganà - Ginea - Ginea Bisao - Ginea Ekoatôrialy - Jibotỳ - Kamerona - Kapvera - Kenia - Kômôro - Kôtidivoara - Lezôtô - Liberia - Libia - Madagasikara - Malaoy - Malỳ - Maorisy - Maoritania - Marôka - Môzambika - Namibia - Nizera - Nizeria - Oganda - Repoblika Arabo Saharaoy Demôkratika - Repoblika Demôkratikan' i Kôngô - Repoblikan' i Afrika Afovoany - Repoblikan' i Kôngô - Roanda - Saô Tôme e Prinsipe - Seisely - Senegaly - Siera Leôna - Sodàna - Sodàna Atsimo - Sômalia - Sômalilandy - Tanzania - Tôgô - Tonizia - Tsady - Zambia - Zimbaboe

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
Ginea Ekoatôrialy

I **Ginea Ekoatôrialy** dia firenena ao Afrika Afovoany, ao amin' ny Hoalan' i Ginea, ao amin' ny Ranomasimbe Atlantika, manana velarana mirefy 28&nbsp;051&nbsp;km², nisy mponina miisa 1&nbsp;403&nbsp;000 tamin' ny taona 2020. I Malabo ao amin' ny nosy Bioko no renivohiny. Atao hoe Ekoatôgineana ny vahoakan' io firenena io.

Ny tapak' i Ginea Ekoatôrialy iray dia ao amin' ny tanibe (i Mbini) fa ny tapany iray hafa dia nosy (i Bioko). Mamaritra an' i Mbini ao avaratra i Kamerona, ao atsinanana sy ao tsimo i Gabôna. Fitambarana lembalemba rakotra ala i Mbini, fa i Bioko kosa dia nosin' afotroa izay manana tampona mirefy 3&nbsp;008&nbsp;m ambonin' ny ranomasina.Atao hoe **Ekoatôgineana** ny vahoaka ao. Maro ny vondrom-poko mamorona ny vahoaka ao Ginea Ekoatôrialy, ka anisan' izany ny Boby (*Bubi*) miteny banto sady monina ao amin' ny nosy Bioko, ny Fernandinô izay safiotra afrikana-eorôpeana, ny Ibô izay vahoaka avy any Nizeria ary ny Fanga izay monina ao amin' ny ampahany an-tanibe amin' io firenena io. Kristiana ny ankamaroan' ny mponina ao Ginea Ekoatôrialy (93&nbsp;% ka Katôlika ny 80&nbsp;%).

Miompana amn' ny fambolena ny toekaren' i Ginea Ekoatôrialy, ka anisan' ny volena sy aondrana ny kakaô sy ny kafe. Manondrana hazo any ivelany koa io firenena io. Nanapotika ny toekaren' i Ginea Ekoatôrialy ny fitondrana jadona tamin' ny taona 1968 hatramin' ny 1979.

Zanatany espaniôla taloha i Ginea Ekoatôrialy izay nahazo ny fahaleovan-tenany tamin' ny taona 1968.  

Na dia ny fiteny fanga aza no fitenin' ny maro an' isa amin' ny vahoaka ekoatôgineana dia ny fiteny espaniôla no fiteny ôfisialin' i Ginea Ekoatôrialy. Efa fiteny ôfisialy koa ny fiteny frantsay (taona 1998) sy pôrtogey (taona 2011).

## Jereo koa

* Fiteny ao Ginea Ekoatôrialy

* Vahoaka ao Ginea Ekoatôrialy

**Firenena ao Afrika:**

Afrika Atsimo - Alzeria - Angôla - Benino - Borkina Fasô - Borondy - Bôtsoana - Ejipta - Eritrea - Esoatiny (Soazilandy taloha) - Etiôpia - Gabôna - Gambia - Ganà - Ginea - Ginea Bisao - Ginea Ekoatôrialy - Jibotỳ - Kamerona - Kapvera - Kenia - Kômôro - Kôtidivoara - Lezôtô - Liberia - Libia - Madagasikara - Malaoy - Malỳ - Maorisy - Maoritania - Marôka - Môzambika - Namibia - Nizera - Nizeria - Oganda - Repoblika Arabo Saharaoy Demôkratika - Repoblika Demôkratikan' i Kôngô - Repoblikan' i Afrika Afovoany - Repoblikan' i Kôngô - Roanda - Saô Tôme e Prinsipe - Seisely - Senegaly - Siera Leôna - Sodàna - Sodàna Atsimo - Sômalia - Sômalilandy - Tanzania - Tôgô - Tonizia - Tsady - Zambia - Zimbaboe

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
Kabary

Ny **kabary** dia lahateny atao amin' ny feo avo ka entina hampitana hafatra ary matetika ravahina amin' ny hainteny sy ohabolana sady atrehin' olona maro. Samy nanana ny fomba nitrandrahany ny kabary ny rehetra ka izay no mahatonga ny famaritana somary maro amin' izao fotoana izao ny atao hoe *kabary*, fa saingy io no fototra ka miainga avy amin' io avokoa ny famaritana rehetra misy ankehitriny.
## Ny ilana ny kabary
Maromaro ny antony ilana ny kabary, ka ohatra amin' izany ireto:

* entina hanamarinana na hanazavana zavatra iray manan-danja;
* entin'ny mpiteny maneho ny fahaizany miteny sy mitana ny sain'ny mpihaino, amin'ny alalan'ny teny tsara rindra sy ohabolana voafantina;
* nentin'ny mpanjaka nampita hafatra tamin'ny vahoaka.

## Ny toetra tokony hananan' ny mpikabary
Ny mpikabary dia tokony hanana ireto toetra manaraka ireto:

* mila fahasahiana;
* mila fahaizana mandaha-teny;
* mila avo feo;
* mahafantatra ny fahendrena malagasy;
* mahafehy ny ohabolana sy ny hainteny.

## Ny karazana kabary
Maro karazana ny kabary satria maro tokoa ny hafatra hampitaina. Anisan' ireny ny fampitana arahaba ambara amin' ny teny tsotra hoe kabary fiarahabana, ny firarian-tsoa isan-tsokajiny, ny kabary am-panambadiana izay ahafahana mahafehy ny kabary rehetra ny fahaizana azy, ny kabary an-karatsiana: famangiana, fisaorana am-pandevenana (am-bohitra, am-piangonana, ambony fasana), ny kabary am-pamadihana.

## Ohabolana momba ny kabary

* Teny diso tsy mba kabary, mihinam-bary aza misy latsaka.

* Teny zato, kabary arivo, fa ny marina tokana ihany.
* Aza manao kabary ambony vavahady.
* Fisa-molotra sendra kabary, ka tojo ny sahaza azy.
* Kabarin-dRainisalama: ny lasa momba ny lasa, ny sisa manaraka ihany.
* Kabarin-tsaka: vao miteny dia omeo.
* Kamboty mihaino kabary: milaza tsy misy mpihaino, manontany tsy ilazan' ny olona.
* Manao kabarin' Ivonizongo: eo anatrehana tsy mahomby, eny anindran-tany vao miventy.
* Nataonao ho very angaha aho no nariana tamin-kabary?
* Ny zanak' omby tsy ampianarin-domano, ny andriana tsy ampianarin-kabary.
* Tendrombohitra tsy ilaozan' ambiaty, tanàna maro tsy ilaozan' adala, kabary be tsy ilaozan-diso.
## Rohy ivelany

* https://fr.scribd.com/document/528893667/Programme-2nde

* https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291

## Jereo koa
* Hainteny
* Ankamantatra
* Angano
* Kabary am-panambadiana
* Kabary famangiana tera-bao
* Kabary famangiana amin' ny fahoriana
* Literatioran' i Madagasikara

## Loharano sy fanamarihana
Patrice Lumumba

I **Patrice Émery Lumumba** (2 Jolay 1925 – 17 Janoary 1961) dia mpitari-tolona kôngôley niady ho amin' ny fahaleovan-tena. Voafidy ho praiminisitry ny Repoblikan' i Kôngô (Repoblika Demôkratikan'i Kôngô ankehitriny, samihafa amin' ny Repoblikan'i Kôngô) tamin' ny taona 1960 rehefa nahazo ny fahaleovan-tenany tamin'i Belzika. Rehefa avy nogadraina sy nampijaliana am-pahibemaso izy, dia maty notifirina enim-bolana tao aorian' ny nahalany azy, ary anisan' ny mpiray tsikombakomba tamin' izany ny fitondrana belza izay nanao fialan-tsiny ôfisialy tamin' ny taona 2002. 

## Piraiminisitra voalohany
Tao Katako-Kombé, ao Kasaï, no teraka i Patrice Lumumba. Tao izy dia nahazo fiofanana ho misionera (mpamita iraka) sady nanao ny asan’ ny pizara taratasy. Mpahay mandaha-teny izy. Izy no nanorina ny *Mouvement national congolais* (MNC) tamin’ny taona 1958. Ity fikambanana ity dia nitaky ny fahaleovan-tenan’ i Kôngô sady mahery setra indrindra nefa nandray ny foko rehetra ao Kôngô. Tamin’ ny “latabatra boribory” izay natao tao Bruxelles tamin’ ny volana Jaoary sy Febroary 1960 dia nitaky ny fahaleovan-tenan’ i Kôngô sy niaro ny tokony haha fanjakana iray tsy mivaky azy i Lumumba. Izany fivoriana izany dia nahitana ireo mpanjanatany belza sy ireo mpandala ny fiandrianam-pirenana kôngôley.

Tamin’ ny volana Mey 1960 dia azon’ ny MNC ny fandresena tamin’ ny fifidianana ka i Lumumba no lany ho lehiben’ ny governemanta. Izy ihany no praiministra tamin’ ny 30 Jona 1960 nahazoan’ i Kôngô ny fahaleovan-tenany, nefa i Joseph Kasavubu mpifaninana aminy sady mpitarika ny *Association des Bakongos* (Abako) no natao filoham-pirenena.

## Nisedra ny olan' ny fampisaraham-bazana
Tamin’ny fiantombohan’ ny volana Jolay 1960 dia nikomy ny miaramila ary niharan’ny fandringanana sy fakana vola an-keriny ny Eorôpeana tao Léopoldville (Kinshasa ankehitriny). Tamin’ny 11 Jolay dia nanambara ny fahaleovan-tenany ny faritanin’i Katanga. Niditra an-tsehatra ny tafika belza mba hiaro ny Eorôpeana. Niantso ny Firenena Mikambana mba handefa ny Miaramila misatro-manga any Kôngô hitandro ny filaminana. Tonga tokoa ny tafiky ny Firenena Mikambana nefa tsy nitsabaka tamin’ ny raharaha anatiny ao Kôngô hanohitra ny fisaraham-bazan’ i Katanga izay nitsahatra ihany taty aoriana. Nandrahona ny hiantso vonjy tamin’ ny Firaisana Sôvietika i Lumumba ka nesorin’ i Kasavubu tamin’ ny toerany tamin’ ny volana Septambra 1960.

## Ny nahafatesany
Tamin’ ny 9 Desambra 1960 dia nanongam-panjakana i Mobutu Sese Seko ka nisambotra an’ i Lumumba sy namindra azy any amin’ ny fonjan’ i Katanga. Novonoina araka ny baikon’ i Mobutu i Lumumba tamin’ny 17 Janoary 1961. Ny famonoana an’ ity mpitolona nanohitra ny fanjanahan-tany ity dia niteraka fahatafintoihinana tao Kôngô sy manerana an’i Afrika ka tamin’ ny taona 1966 dia nambaran’ i Mobutu ny maha maherifom-pirenena sy ny maha martiora an’ i Patrice Lumumba.

## Jereo koa

* Tantaran'ny Repoblika Demôkratikan'i Kôngô

## Loharano
Liberià

I **Liberià** na ny **Repoblikan' i Liberià** dia firenena ao Afrika Andrefana izay manana morontsiraka ao amin' ny Ranomasimbe Atlantika, sady manana velaran-tany mirefy 99&nbsp;067&nbsp;km². I Monrovia no renivohiny, miray sisin-tany ao avaratra-andrefana amin' i Siera Leôna, ao avaratra amin' i Ginea ary ao atsinanana amin' i Kôtidivoara, i Atlantika no mamaritra azy avy avy ao atsimo-atsimo-atsinanana sy andrefana-atsimo-andrefana. Nisy mponina miisa 4&nbsp;299&nbsp;944 i Liberià tamin' ny taona 2016. Atao hoe **[[Liberiana]]** ny vahoakan' io firenena io. 

Manana morontsiraka mirefy 600 km any ho any ao amin' ny Ranomasimbe Atlantika i Liberià. Mifandimby eny amin' ny morontsiraka ny tany lemaka misy fambolena sy ny alan-tany orana. Ny any afovoan' ny tany dia anjakan' ny lembalemba sy alan-jana-pehintany midadasika.

Ny mponina ao Liberià dia voarafitry ny vondrom-poko roa lehibe, dia ny vahoaka tompon-tany (95 %n' ny mponina) sy ny Amerikanô-Liberiana (taranaky ny andevo nafahana avy any Etazonia tamin' ny taonjato faha-19).

Manana korian-drano betsaka sy harena an-kibon' ny tany betsaka koa (toy ny vy sy ny volamena, ary ny diamondra) i Liberià. Niankina tamin' ny fanondranana akora fanodina sy vokatra fototra ny toekaren' i Liberià talohan' ny ady an-trano tamin' ny taona 1988, fa nandritra sy taorian' izay dia nidina ambany dia ambany izany toekarena izany.

I Liberià no firenena nahazo fahaleovan-tena voalohany aty Afrika, tamin' ny taona 1847. Ny fiteny anglisy no fiteny ôfisialiny, nefa misy fiteny afrikana maro izay ampiasain' ny olona andavavandro. 

## Jereo koa
**Firenena ao Afrika:**

Afrika Atsimo - Alzeria - Angôla - Benino - Borkina Fasô - Borondy - Bôtsoana - Ejipta - Eritrea - Esoatiny (Soazilandy taloha) - Etiôpia - Gabôna - Gambia - Ganà - Ginea - Ginea Bisao - Ginea Ekoatôrialy - Jibotỳ - Kamerona - Kapvera - Kenia - Kômôro - Kôtidivoara - Lezôtô - Liberia - Libia - Madagasikara - Malaoy - Malỳ - Maorisy - Maoritania - Marôka - Môzambika - Namibia - Nizera - Nizeria - Oganda - Repoblika Arabo Saharaoy Demôkratika - Repoblika Demôkratikan' i Kôngô - Repoblikan' i Afrika Afovoany - Repoblikan' i Kôngô - Roanda - Saô Tôme e Prinsipe - Seisely - Senegaly - Siera Leôna - Sodàna - Sodàna Atsimo - Sômalia - Sômalilandy - Tanzania - Tôgô - Tonizia - Tsady - Zambia - Zimbaboe

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
Fandrafetana ny fiteny

Ny **fandrafetana ny fiteny** iray dia fanandramana mianjady amin'ny fampiasana ny fiteny iray. Natao izany mba hahafahana mampiasa ilay fiteny anaty taranja maromaro kokoa. Ny tanjona, dia hanova ny fomba fampiasana ny fiteny iray. Ho an'ny fiteny maro dia maro, misy ireo fikambanana manokana izay manan-tanjona ny handrafitra ny fiteny. Azontsika alaina ho ohatra ireo Académie Française ny teny frantsay na ny Akademia Malagasy ny teny malagasy.

Amin'ny ankapobeny, betsaka ireo fomba fandrafetana fiteny :
* *Fandrafetana ny fiteny* : izay mamorona ary manavao ny voambolana ampiasaina. Natao hamorona ny rafibikan'ilay (stantard) fiteny ny ny mpandrafi-piteny, toa ny tsipelina na ny fitsipi-pitenenana. Ny fahadiovana ny fiteny (purisme linguistique) indray dia mikasika ny fanalana ny fianjadian'ny teny vahiny noho izy ireo "mandoto" ny fiteny. An'ny fandrafetana ny fiteny ihany koa izany hetsika izany.
* Ny *fandrafetana ny sata* dia hanova ny fomba fampiasana ilay fiteny. Izy io dia manan-tanjona ny hanaovana ireo tenim-paritra ho teny ofisialy. Ary matetika koa ny asa ataon'ny mpandrafitra ny sata dia mamorona ny soratry ny teny izay mbola tsy nosoratana tany aloha.
* Ny *fandrafetana ny fianarana* dia mikasika ny ampianarana ny fiteny iray. Mba hahamora ny fampianarana ary mba hanintona ny hafa hianatra ilay fiteny.
Fahadiovana ny fiteny

Ny **fahadiovana ny fiteny** (purisme linguistique) dia hetsika izay manan-tanjona ny "manadio" ny fiteny iray amin'ny alalan'ny fanalàna ireo zavatra izay lazaina fa mampahantra ny fiteny iray ary izay hita fa ratsy ho an'ny maha-izy azy. Ireo zavatra tiana halàna ireo dia :

* ny indran-teny avy amin'ny teny vahiny, toa ny teny frantsay na anglisy nogasiana ho an'ny teny malagasy,
* ny voambolana vaovao,
* ny famoronana rafi-pehezanteny vaovao;
* ary fivoarana ara-boambolana.
Krizin'ny trosa ao amin'ny Faritra Euro

Ny **krizin'ny trosa ao amin'ny [[faritra euro]]** dia zava-mitranga mifampitohy izay nikasika ny firenena fito ambin'ny folon'i Vondrona Eoropeana izay mampiasa ny euro. Nanomboka tamin'ny krizin'ny trosa grika izy io amin'ny 2012 noho ny fanehoana ny trosam-pirenena grika ivelany ary anatiny.
Fitohanana

Ny **fitohanana** dia fahasarotana mamoaka ny diky (tay), izay tsapa fa mafy ary sarotra avoaka. Hita matetika ny fitohanana, izay mikasika 5 hatramin'ny 10%-n'ny olona eto an-tany.

Betsaka ireo famaritan'ny mpitsabo azy : ny famoahan-diky latsaky ny in-telo isan-andro ary na hasarotan'ny famoahana azy no tena famaritana eken'ny ankamaroan'izy ireo.

## Antony
Ny mety ho anton'ny fitohanana dia mety ny votoatin'ny tay : 
* Tsy fiampian'ny rano na tsy fihampian'ny sakafo misy "fibre", 
* Fandevenan-kanina maharitra loatra.
* Tsi-fiampian'ny hetsika manatanja-tena, fakana mpampivalan-tay (laxatif) ; 
* Olana ary fijaliana tam-pampianarana ny fahadiovana tamin'ny nahazaza ny tena.
* Tsi-fitiavana mankany amin'ny fidiovana noho ny fahalotoany.
* Matahotra ny hivalana any amina toerana tsy misy fidiovana
* Fahitana ny famoahan-diky ho mpandany fotoana.

## Fahitana ny fitohanana

Ny *Bristol Stool Chart* (BSC) dia maneho ny endriky ny tay. Ny endri-diky 1 sy 2 izay sarotra avoaka noho ny hamainy dia diky avoakan'ny olona mitohana. Ny endrika telo ary ny endrika efatra no endrika tokony hananan'ny diky, ny endri-diky 5 (malemilemy ary tsy mitambatra) hatramin'ny 7 (ranoka tanteraka) kosa anefa dia fivalanana, ary tokony hotsaboina maika.
Acy-Romance

I **Acy-Romance** dia tanàna ao amin'ny fivondronan'i Rethel, ao amin'ny departemantan'i Ardennes, ao amin'ny faritr'i Grand Est, ao Frantsa. 
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 08001.
I Joseph Afribo no ben'ny tanàna mandritry ny fahazoan-dalana 2008&ndash;2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i 
## Jeografia

Ny isam-ponin'i Acy-Romance dia 447 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008.  Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 67 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 147 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.5019° Avaratra ary 4.3422° Atsinanana amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

## Rohy ivelany
*  : Tranonkala 
* Eo amin'i www.communes.com
Fenoamby

I **Paul Marius Fontaine** na i **Fenoamby** dia mpihira sy mpitendry zavamaneno malagasy.

## Jereo koa

* Lisitry ny mpihira malagasy
Faritra euro

Ny **faritra euro** dia vondrona ara-tsandam-bola izay isian'ireo firenen'ny Vondrona Eoropeana izay mampiasa ny vola euro ho vola tokana. Firenena 19 izay miisa eo amin'ny 322 tapitrisa mponina eo ho eo no ao amin'ny faritra euro ny 1 Jannoary 2011. Firenena iraika ambin'ny folo no namorona io fairtra io tamin'ny 1999 : Alemaina, Aotrisy, Belzika, Espaina, Finlandy, Frantsa, Irlanda, Italia, Loksamborga, Nederlandy ary Portogaly. Tafiditra ao amin'ny faritra euro ireo firenena toy i Grisy (2001), Silaovenia (2007), Kipra ary Malta (2008), Silaovakia (2009) ary Estonia (2011).
Kota Balikpapan

I **Kota Balikpapan** dia tanàna iray any Indonezia. Any amin'ny morontsiraka atsinanan'ny nosy Borneo, io tanàna io no foibe ara-bola any Kalimantan.

## Tantara

Balikpapan dia naorina ho tanàna mpanjono eo amoron'ny lalan'i Makassar tamin'ny taonjato faha-19. Nohadiana tao an-tanàna ny lavadrano voalohany tamin’ny 10 Febroary 1897, izay notendrena ho tsingerintaonan’i Balikpapan tatỳ aoriana. 

Tany am-piandohan'ireo taona 1900, ny fitomboan'ny isan'ny fikarohana solika sy ny asa fandavahana tany Balikpapan dia nitondra mpifindra monina marobe nankany amin'ny faritra. Ny ankamaroan'ireo mpifindra monina ireo dia Sinoa sy mpiasan'ny fandavahana, izay avy any Java sy faritra hafa toa an'i India ny ankamaroany.

## Mponima

Ny foko Balik dia mitraka ao an-tanànan'i Balikpapan. Misi foko teratany Kalimantan maromaro mipetraka any Balikpapan, anisan'izany ny Banjar, Kutai, Dayak, Paser, ary Tidung.

Maro anefa ny foko mpifindra monina avy any amin’ny faritra hafa, toa an’i Java, Sulawesi, Sumatra, sy ny hafa.

## Tsiahy
Kota Bima

I **Kota Bima** dia tanàna iray any Indonezia, miisa mponina 150.000 eo ho eo amin'ny 2015, ao amin'ny nosy Sumbawa, ao amin'ny faritanin'i Nusa Tenggara Andrefana. Manana ny satan'ny kota izy io
Kota Kupang

I **Kota Kupang** dia tanàna iray any Indonezia. Ao amin'ny nosy Timor no misy azy. Ny fivelaran'ilay dia misy 180,27 . Ny isam-ponin'i Kota Kupang dia 450.000.
Kota Langsa

I **Kota Langsa** dia tanàna Baro Kota iray any Indonezia.
* Langsa Barat
* Langsa Baro
* Langsa Lama
* Langsa Kota
* Langsa Timur
Radio Don Bosco

Ny radio **Don Bosco** dia onjam-peo ety Madagasikara, eto Antananarivo, manana ny hatetika FM 93.4; afaka afohezina hoe RDB. An'ny katolika manokana io onjam-peo io ka dia fandaharana alefan'ny katolika no tena alefa ao.

## Jereo koa
* Onjam-peo ao Madagasikara
### Rohy ivelany
* Tranonkala ofisialy
Radio Televiziona Analamanga

Ny RTA na Radio Télé Antananarivo dia  fahitalavitra iray eto Madagasikara. Io fahitalavitra io no nanomana ny Pazzapa izay nivoahan'i Aina Cook, Firmin, Melky... mpihira malaza eto Madagasikara.
Brookesia micra

Ny ***Brookesia micra*** dia karazana tanalahy kely indrindra hita ao amin'ny Nosy Hara, any Antsiranana. 29 milimetatra monja no habeny rehefa lehibe.
Sambatra

Ny **sambatra** dia famoran-jaza faobe atao any amin' ny faritra sasan-tsasany ato Madagasikara, indrindra any amin' ny faritra atsinanana. Fotoana ahafahan' ny zazalahy hiditra ho isan' ny lehilahy eo amin' ny fiarahamonina misy azy izany. Ny foko antambahoaka no tena mankalaza azy io indrindra, isaky ny fito taona sy mandritra ny efatra herinandro no anatanterahana izany. Amin' ny fankalazana azy dia manakoako ny antsa arahin' amponga hazolahy sy antsiva. 

Amin' ny fanombohan' ny lanonana dia roahina ny fanahy ratsy eran' ny tanàna, asiana haingo sarin-boromailala vosokitra ny vovonan' ny trano. Omanina ny akanjo miloko mena hisaloran' ireo ankizilahy hoforana sy ny tsihy hanatanterahana ny fandidiana. Maka rano any an-drenirano masina ny zatovo mba hanasana ny fery, ka rehefa miverina izy ireo dia manao sarin' ady ny olona eo an-tanàna sady manao izay hanonganana ny voatavo misy ny rano avy eny amin' ireo zatovo ireo. Mirohotra milahatra mankany amin' ny vinanin-drano eny amin' ny tora-pasika ny iray tanàna. Ny anadahin-dreny manao antsangory ny zazalahy hoforaina izay miakanjo mena sy misatroka mena. Manipy rano masina amin' ny zazalahy hoforaina ny ampanjaka. Mandritra ny lanonana dia mitafy lamba sy mirandrana ary misatroka rofia ny vehivavy ka mangata-pitahiana mandra-pahatanterahan' ny fandidiana.

## Jereo koa

* Famorana
Sokela

## Jereo koa

* Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka

* Kolontsaina malagasy
* Mozika malagasy

* Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy
* Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana
Dahalo

Ny **dahalo** na **malaso** dia mpangalatra, indrindra fa ny omby. Any amin' ny faritra atsimon' ny Nosy no ahitana asan-dahalo na malaso betsaka sy mahery vaika indrindra eto Madagasikara: Ihosy, Betroka, Isoanala, Beraketa, Beroroha, Ilakaka, Ranohira, ary Amboasary Atsimo.
Tromba

Ny **tromba**, araka ny finoan-drazana malagasy, dia fanahy na avelon' ny mpanjaka efa maty na ny taranany, na avelon' olona nanan-daza teo amin' ny mpiara-belona taminy fahizay (na Malagasy na vahiny) ka mitoetra miaraka aminy. Mbola manohy ny fanapahany ny velona amin' ny alalan' ny findramany ny tenan' ny olona iray mbola velona izany fanahy izany raha fanahin' ny mpanjaka no mipetraka ao amin' ilay olona misy tromba. Endrika iray amin' ny fivavahana amin' ny razana ny tromba.

Miteny amin' ny alalan' io olona misy tromba io ilay fanahy. Any amin' ny faritra sakalava no tena ahitana izany nefa miely eran' i Madagasikara ihany koa izany finoana izany. Antsa aman' amponga sy angorodao no atao handihizan' ilay olona misy tromba sady hitokavana ilay fanahy mba hiditra ao aminy.

## Jereo koa

* Razana
* Avelo
* Ambiroa
* Matoatoa
* Fitampoha
* Doany
Katro

Ny **katro** dia kilalao malagasy izay nataony Ntaolo Malagasy ho fialam-boly sy fampianarana izany hoe mifandray aminy fanitaran-tsaina ny Katro sy fahaizana mandamina ary fahaizana mitondra tena. 

## Famaritana

Ny Katro dia kilalao fanitaran-tsaina a sy fandriampalemana sy fialam-boly.

Mpilalao : olona roa (02) ny mpilalao Katro ka mpifanadrina ireo roa ireo. 

Fitaovana ilaina : Hazo fisaka afaka asiana lavaka miisa efatra (04) matory miaraka manaraka Ilay hazo fisaka sy ampy lavaka mitsangana miisa efatra (04) ,sy vato Kely miisa  Telo (03) ,efatra na roa na enina Isakin'ny lavaka.
Abel Ratsimba

I **Abel Ratsimba** dia mpanakanto malagasy izay teraka teto Madagasikara.

## Jereo koa

* Lisitry ny mpihira malagasy
Henri Ratsimbazafy

I **Henri Ratsimbazafy** dia mpanakanto malagasy fanta-daza ary manana ny maha-izy azy amin'ny tantara sy ny anatra an-kira  (un des grands maîtres de l'opérette malgache).  Teraka ny 29 marsa 1933 tao Antananarivo izy.

## Ny momba azy
Mpanakanto malagasy, mpihira sy mpamoron-kira ary mpanofana mpihira i Henri Ratsimbazafy. Teraka ny 29 marsa 1933 tao Ankadifotsy - Antananarivo, ary injeniera momba ny travaux publics izy rehefa avy nahazo vatsim-pianarana ka nandranto fianarana tany Nantes fony izy 17 taona. Noho ny zava-bitany ara-javakanto dia nahazo ny mari-boninahitra izay fanao ho an'izay efa nodimandry araka ny mahazatra.

Izy dia zaza faharoa avy amin'ny tokantrano tso-piainana izay nisy enina mianadahy. Ny rainy no nanorotoro azy ny momba ny mozika raha vao 7 taona monja izy. Notrandrahany teny izany ary nisy mpampianatra mozika nianarany izany tato aoriana. Ny asabotsy sy alahady dia niasa anaty orkestra madinidinika izy hanampiany ny fivelomany tany ampita, nanampy azy tamin'ny traikefany tokoa izany ny fiakarana an-tsehatra, ny fiatrehana mpijery sy ny fandaharana hira. Rehefa nody izy ny taona 1959 dia kisendrasendra no nahitany ny fandraisam-peon'i Roland Raelison, mpihira nalaza tamin'izany. Ary dia teo no teraka ny hetahetany hamoron-kira. 

Nahazo ny Grand Officier de l'Ordre National Malgache (2009) sy Grand Croix de 2e Classe de l'Ordre National de Madagascar (29 mars 2018) izy. 

## Ny sangan'asany
"La chercheuse d'eau" sy "Chante ma valiha" no tadidy hoe voalohany amin'ny hira noforoniny, izany hoe tamin'ny teny frantsay ary tao anatin'ny faha-zanatany. Nitombo izany, ary nahafahany nandray anjara tamin'ny fifaninanana radiofonika tao Antananarivo ka nahazoany amboara. Izany rahateo no nahafahany nitsidika ny kôntinanta dimy na dia nanana ny asa fivelomany aza izy, tany Alemaina, Malaoy, Senegaly, Mayotte, La Réunion sns. Raha atambatra dia mahatratra 270 ny hira noforoniny, amin'ny teny malagasy sy frantsay. Maro ny efa vakoka na tsy fantatry ny tanora intsony.  

Anisan'ny ahafantarana azy ny fihirana amin'ny teny frantsay sy malagasy, indrindra tamin'ny taompolo 1960 tany ho any. Tao koa anefa ny hira mitory ny fitiavan'Andriamanitra ary misy amin'izany no voarakitra ho hiram-piangonana.

Taona vitsy izay dia nilaza izy fa hijanona tsy hanohy ny hira intsony, nefa ny faramparan'ny volana jolay 2014 dia nivahiny indroa miantoana teo amin'ny fahitalavitra *Dreamin*' izy hampahafantatra ny fiverenany amin'ny kanto indray, izay miendrika kabare, ao amin'ny Paprika d'Antananarivo.

## Ny hirany fantatra indrindra
Na dia Disque Vinyl (45 tours) aza no nanaovany ny fandraisam-peo dia tsy lefy laza ny zavatra vitany hatraty amin'ny taona 2020. 

* "Ton Lamba blanc", "Veloma" 
* "Tsy misy anenenako", "Taiza".
* "Revoir Tana", "Mademoiselle Rasoa",
* "Ny tsara indrindrako" 
* "Foko kely feno ratra" 

## Ny niara-niasa taminy
Ny taona 1963 dia niara-niasa tamin'ny mpitendrin'ny Les Surfs izy .

## Jereo koa

* Lisitry ny mpihira malagasy

## Loharano sy fanamarihana
Aloma

I **Aloma** dia mpanakanto malagasy. **Hanitra Aloma Luce Michelle Ratsimbazafy** no tena anarany, ary zanak'i Henri Ratsimbazafy izy.

## Jereo koa

* Lisitry ny mpihira malagasy
Rah-Ckiky

I **Rah-Ckiky** izay **Razafimamy July Christian** no tena anarany dia mpanakanto malagasy. Nilatsaka ho fidiana solombavambahoaka tao Vohipeno i Rah-Ckiky tamin'ny taona 2013, ka nitondra ny anaran'ny antoko Malagasy Malaigny Raha Ratsiratsy.

## Raki-kira

* "Un milliard"

## Jereo koa

* Lisitry ny mpihira malagasy
Apost

**Apost** dia tarika malagasy mianagaly ny mozika hard rock. **Apostoly Rock** no anarany tany am-piandohana ary nafohezina hoe *Apost* izay ahalalan'ny besinimaro azy.

## Fiandohany
Niforina ny taona 1986 ny tarika Apost, ary betsaka ny fiovana efa nisy tao anat'ireo mpikambana nandrafitra azy. Tany ampiandohana dia efa maro ireo mpitendry mozika malaza avy amin'ny sehatry ny rock malagasy nandalo tao amin'ny tarika, anisan'izany *Niry kely, Karim, Thierry Dekapy, Deba* na *Lalah.* Nanomboka ny taona 1999 no tena nanombaka mafy orina ny mpikambana nandrafitra ny tarika.

## Mpikambana

### Mpikambana ankehitriny
* Abasse (mpihira)
* Fortunat "Dessa" Randriambalohery (gitara beso)
* Rindra (amponga maro anaka)
* Anja (gitara)

### Mpikambana taloha
* José (gitara)
* Njaka (gitara)
* Thierry "Dekapy" Ratsimbazafy (gitara)
* Dominique Rabaraona (amponga maro anaka) - *ex-[https://www.spirit-of-metal.com/fr/biography/Kazar/11345 Kazar]*
* Karim Djinah (gitara)
* Gorah (mpihira)
* Lallah (amponga maro anaka) - *[https://www.spirit-of-metal.com/fr/biography/Kazar/11345 Kazar]*
* Niry kely (amponga maro anaka)
* Ragerd (amponga maro anaka)
* Zozo (amponga maro anaka)
* Carlo Rakoto Ferreol (gitara)

## Raki-kira

### Didy X (2000)
* *Itony*
* *Apokalipsy*
* *Fomba*
* *Dila*
* *Ny Tsara Indrindra*
* *Ny Hiran'ny Lanitra*
* *Vavaka*
* *Miovana*
* *Hafatra*
* *Tsy Manantsahala*

### Apostoly (2002, fa misy hira natao ny 1986-2000)
* *Aiza (1986)*
* *Zany Foana Ireny (2001)*
* *Tsy Kivy (1988)*
* *Fitsarana Farany (1987)*
* *Sombinianina (2000)*
* *Apostoly (1986)*
* *Manantena (1986)*
* *Fahafatesana (1987)*
* *Ory (2001)*

### Mipoitra Avy Lavitra (2012)
* *Tsy Lavorary*
* *Avaka*
* *Embonia*
* *Falifaly*
* *Fongory*
* *Mangina*
* *Raha Andrian-Dray*
* *Nofy Tsy Marina*
* *Vazo*
* *Zana-Javatra*
* *Enga Anie*
* *Apokalipsy* (Bonus Track)
* *Dila* (Bonus Track)
* *Tsy Hita* (Bonus Track)

## Loharano sy fanamarihana

# Apost - Spirit of metal
# *[https://www.nocomment.mg/apost-les-veterans-de-lapocalypse/ Apost : Les vétérans de l’Apocalypse]   No comment N°: 105 / 2 octobre 2018*
Lapan'Iavoloha

Ny **lapan' Iavoloha** dia ny lapa ipetrahan'ny filoham-pirenena malagasy, mandritry ny fotoana mahafiloha azy ary naorina 15 Km miala an'Antananarivo renivohitra any amin'ny faritra Antananarivo atsimondrano.

## Tantara

### Teti-bola

### Ireo nandrafitra

## Endrika

## Jereo koa
* Trano malagasy
* filoham-pirenena
Bessa

I **Bessa** dia mpihira sy mpamoron-kira malagasy. **Rakotovao Andriatsifangitana Rabe Samuel** no tena anarany. Teraka tamin' ny 14 Jona 1944 teto Antananarivo izy, ary fantatra noho ny fandraisany anjara lehibe amin' ny mozikam-bahoaka sy ara-pilazantsara eto Madagasikara.

## Hira sy mozika

### Nanomboka nalaza hatry ny mbola kely
Ny zanaka pasitera i Bessa izay nampianarina mozika tamin' ny fahazazany, nitendry harmônia hatramin' ny faha roa taonany. Nanomboka ny asa mozikany tao amin' ny antoko mpihira "Ny Antema" izy, avy eo niditra tao amin' ny Amboarampeo Maintimolaly Ambohitantely, izay namoronany hira ara-pilazantsara miavaka, toy ny "*Jeso no manavotra"*.​

Tany amin' ny taompolo 1960 i Bessa dia niditra tao amin' ny tarika Ny Railovy, vondrona mpanakanto nanana ny maha izy azy teo amin' ny sehatry ny mozika malagasy. Namorona tarika azy samireryizy izy avy eo, ka lasa mpihira sy mpamoron-kira nalaza (namorona hira miisa 1&nbsp;000 mahery) izay nampalaza azy, izay ahitana karazana mozika ara-pilazantsara ka hatramin' ny karazana mozika malagasy.​

### Bessa sy Lôla
Tamin' ny taona 1971 dia nanambady an' i Vololomboahangy Rasoarilalao, izay fantatra amin' ny anarana hoe Lôla, i Bessa. Namorona ny tarika "Bessa sy Lôla" izy ireo, izay nalaza tamin' ny hiram-pitiavana toy ny "*Ny itiavako anao*", izay lasa mahazatra amin' ny mariazy malagasy. Miavaka amin' ny fampitana hafatra lalina ny sanganasan' izy ireo, izay matetika avy amin' ny ohabolana malagasy, maneho ny haren' ny kolontsaina malagasy.

### Fankalazana
Tamin' ny fankalazana ny faha-80 taonany tamin' ny 2024 dia nisy fampisehoana fanomezam-boninahitra nokarakaraina tao amin' ny teatra Longjumeau, any amin' ny faritr' i Paris. Nampiara-peo aminy i Lôla sy i Bodo ary i Poopy, dia nanao fampisehoana tsy hay hadinoina teo anoloan' ny mpijery maherin' ny 900, nankalaza ny mozika sy ny fihetseham-po nandritra ny valopolo taona.

### Lova napetrany
Heverina ho tsangambaton' ny mozika malagasy i Bessa. Ny sanganasany dia mbola misy fiantraikany amin' ny mpanakanto maro ary mijanona ho malaza. Ny fanoloran-tenany amin' ny kolontsaina malagasy sy ny fahaizany mampitambatra ny fomba fanao nentin-drazana sy ny fomba môderina no mahatonga azy ho olo-malaza eo amin' ny sehatry ny mozika eto Madagasikara.

## Jereo koa

* Lisitry ny mpihira malagasy

## Rohy ivelany

### Sary sy feo

* "Bessa sy Lola 80 taona (Longjumeau 30 jona 2024)", *www.youtube.com*
* "Bessa & Bodo - Ny Mifankatia", *www.youtube.com*
* "AMONTANA (Bessa sy Lola)", *www.youtube.com*
* "Gasy Mikalo - Hafa ihany Mama (Bessa)", *www.youtube.com*

## Loharano sy fanamarihana
Jeremy Renner

I **Jeremy Renner**, dia mpilalao anaty horonantsary amerikana teraka tamin'ny 7 Janoary 1971 tany Modesto, Kalifornia.

## Horonantsary nilalaovany
* 1995 *[[National Lampoon's Senior Trip]]* - Dags
* 1996 *[[Paper Dragons]]* - Uncredited	
* 2001 *[[Fish in a Barrel]]* - Remy
* 2002 *[[Dahmer]]* - Jeffrey Dahmer
* 2002 *[[Monkey Love]]* - Dil	
* 2003 *[[S.W.A.T.]]* - Brian Gamble	
* 2004 *[[The Heart Is Deceitful Above All Things]]* - Emerson	
* 2005 *[[A Little Trip to Heaven]]* - Fred	
* 2005 *[[North Country]]* - Bobby Sharp	
* 2005 *[[12 and Holding]]* - Gus Maitland	
* 2005 *[[Neo Ned]]* - Ned
* 2005 *[[Lords of Dogtown]]* - Jay Adams Manager
* 2006 *[[Love Comes to the Executioner]]* - Chick Prigusivac	
* 2007 *[[The Assassination of Jesse]]* - James
* 2007 *[[28 Weeks Later]]* - Sergeant Doyle	
* 2007 *[[The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford]]* - Saul
* 2009 *[[Ingenious]]* - Sam
* 2009 *[[The Hurt Locker]]* - Sergeant First Class William James
* 2009 *[[The Town]]* - Jem Coughlin
* 2011 *[[Thor]]* - Clint Barton/Hawkeye
* 2011 ** - William Brandt	
* 2012 *[[The Avengers]]* - Clint Barton/Hawkeye
* 2012 *[[The Bourne Legacy]]* - Aaron Cross/Kenneth Gidson
* 2012 *[[Low Life]]* - Orlando the Magician
* 2013 *[[Hansel and Gretel: Witch Hunters]]* - Hansel
Josh Duhamel

I **Josh Duhamel**, dia mpilalao anaty horonantsary amerikana teraka tamin'ny 14 Novambra 1972 tany Minot, Dakôta Avaratra.

## Horonantsary nilalaovany
* 2004	*[[The Picture of Dorian Gray]]* - Dorian Gray
* 2004	*[[Win a Date with Tad Hamilton!]]* - Tad Hamilton	
* 2006	*[[Turistas]]* - Alex	
* 2007	*[[Transformers]]* - Capt. William Lennox	
* 2009	*[[Transformers: Revenge of the Fallen]]* - Maj. William Lennox	
* 2010	*[[The Romantics]]* - Tom	
* 2010	*[[When in Rome]]* - Nick Beamon	
* 2010	*[[Ramona and Beezus]]* - Hobart	
* 2010	*[[Life as We Know It]]* - Eric Messer	
* 2011	*[[Transformers: Dark of the Moon]]* - Lt. Col. William Lennox	
* 2011	*[[New Year's Eve]]* - Sam Ricker
* 2012	*[[Fire with Fire]]* - Jeremy Coleman
Havatsa-UPEM

Ny **Havatsa-UPEM** dia fikambanana mpanoratra sy poeta malagasy. Ny UPEM dia avy amin'ny teny frantsay hoe Union des Poètes et Ecrivains Malgaches.

## Tantara
Tamin'ny 6 septambra 1952 tao Antananarivo no namoronan'ny poeta sy mpanoratra ary mpanao gazety 15 mirahalahy  ny HAVATSA-UPEM, dia:
*Régis Rajemisa Raolison
*Elie Charles Abraham
*Daud Ratsarazaka
*Nivo-Hary
*Flavien Ranaivo
*Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)
*Ener Lalandy
*Pénombre Andriampenomanana
*Jean Louis Razafindratre
*Odéam Rakoto
*Pierre Janvier Abraham
*Michel Guste Rakotonirina
*Raymond Abraham
*Michel Paul Abraham sy Raharison Faustin izay sisa mbola velona amin'izy ireo ankehitriny.

 

Ny tanjon'ny fikambanana dia ny fanandratana ny teny malagasy amin'ny alalan'ny Haisoratra, fiarovana ny maha Malagasy, fanandratana ny kolontsaina izay mampanankarena antsika.  Manana toerana lehibe eo amin'ny fanandratana ny Teny sy ny Haisoratra Malagasy izy.

## Loharano
* Havatsa-UPEM Sampana Frantsa
Lalana

Ny **lalana** dia soritra namboarina natao ho fandehanana mpampitohy toerana na tanàna roa. 

Ao an-tanàna, ny lalana dia toerana ifamoivoizan'ny olona izay mitondra azy ireo any amin'ny tranony na any amin'ny toerana iasany. Ny lalana dia toerana sarababem-bahoaka ary toerana ifanakalozana (ny entana).

## Jereo koa
*Lalam-pirenena eto Madagasikara
Ambillou-Château

I **Ambillou-Château** dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Saumur, ao amin'ny departemantan'i Maine-et-Loire, ao amin'ny faritr'i Pays de la Loire, ao Frantsa. 
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 49003.
I Michel Ogereau no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008&ndash;2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Gennes
## Jeografia

Ny isam-ponin'i Ambillou-Château dia 951 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2009.  Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 47 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 101 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 47.2642° ary -0.3428° amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

## Rohy ivelany
*  : Tranonkala 
* Eo amin'i www.communes.com
Allonnes, Maine-et-Loire

I **Allonnes** dia kaominina ao amin'ny boriborintanin'i Saumur,  ao amin'ny departemantan'i Maine-et-Loire, ao amin'ny faritr'i Pays de la Loire, any Frantsa.

## Jeografia
Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia  ary .
Ny velarantaniny manontolo dia , ary ny isam-poniny dia  mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006. Amin'izao fotoana izao, i Roger Gueret no ben'ny tanàna.
Ny kaodim-paositra dia 49650. Ny kaody INSEE ho an'ilay tanàna ao amin'ny departemantan'i Maine-et-Loire dia 49002.

## Jereo koa
### Rohy ivelany
Meulaboh

**Meulaboh** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Aceh ao Indonezia.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 35062 mponina tamin'ny taona 2014.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Indonezia
** Aceh

## Tsiahy
Chadron, Haute-Loire

I **Chadron, Haute-Loire** dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Le Puy-en-Velay, ao amin'ny departemantan'i Haute-Loire, ao amin'ny faritr'i Auvergne-Rhône-Alpes, ao Frantsa. 
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 43047.
I Lionel Martin no ben'ny tanàna mandritry ny taona . Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i 
## Jeografia

Ny isam-ponin'i Chadron dia 207 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 1999.  Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 667 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 983 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 44.9617° ary 3.9358° amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

## Rohy ivelany
*  : Tranonkala 
* Eo amin'i www.communes.com
Le Puy-en-Velay

I **Le Puy-en-Velay** dia kaominina ao amin' ny fivondronan' i Le Puy-en-Velay, ao amin' ny departemantan' i Haute-Loire, ao amin' ny faritr' i Auvergne-Rhône-Alpes, ao Frantsa. 
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 43157.
I Laurent Wauquiez no ben' ny tanàna mandritry ny taona 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin' ny fivondronan-kaominin' i 
## Jeografia

Ny isam-ponin'i Le Puy-en-Velay dia 19976 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008.  Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 600 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 888 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 45.0442° ary 3.8858° amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

## Rohy ivelany
*  : Tranonkala 
* Puy-en-Velay Eo amin'i www.communes.com
Vory (matematika)

Ny **vory** dia ny fikambanan'ny vondrona iray miaraka amina lalam-panorenana anatiny afaka mampiombona, manana singa moana ary ny singa rehetra ao anatin'ilay vondrona dia manana singa mamotitra tokana arak'ilay lalana.
 
Ny vory dia anisan'ireo rafitra alijebrika amin'ny matematika ary maro ireo vondrona fahita mahazatra no mahafeno ny fepetra maha-vory rehefa miaraka amin'ny lalam-panorenana sahaza. Ohatra ny vondron'ny isa tsimivaky miaraka amin'ny fifanampiana (\mathbb{Z},+) dia vory.

## Famaritana sy ohatra
Tantara ny Andriana eto Madagasikara

Ny ***Tantara ny Andriana eto Madagasikara*** (ankehitriny: ***Tantaran' ny Andriana eto Madagasikara***) dia bokin' ny lovantsofina tao amin' ny Fanjakan' Imerina, izay nagonin' ny mompera François Callet sy navoakany teo anelanelan' ny taona 1878 ary 1881. Avy amin' ny bokin' ny mompera F. Callet ny ankamaroan' ny zavatra fantatra mikasika ny mpanjakan' Imerina. Ny *Tantara ny Andriana* dia loharano ifotoran' izay mandinika ny tantaran' Imerina.

## Jereo koa

* Andriana
* Literatioran' i Madagasikara
Isa tsimivaky

Ny **isa tsimivaky** dia ny isa nanahary 0,1,2,3,… sy ny isa miiba azo avy amin' ireo isa nanahary ireo 0, -1, -2, -3,… Ny isa aotra ihany no sady miabo no miiba. Ny isa tsimivaky dia miavaka amin' ny isa mampiasa ampaha na tafolo na faka. Ny isa -3, ny isa 73809200037990, ny isa -255 ary ny isa 2012 dia samy isa tsimivaky. Ny isa ½ sy ny isa 3,14... ary ny isa \sqrt 2 dia tsy anisan' ny isa tsimivaky.

## Jereo koa

* isa aljebrika - isa ampahany - isa ankasa - isa haro - isa mihoadraha - isa nanahary - isa taenimpolo - isa tafolo - isa tsimivaky - isa tsivoasaina - isa tsy ankasa - isa tsy azo tsinjaraina - isa voasaina - isa voatsapa
* matematika - aritmetika - jeômetria - aljebra
Isa nanahary

Ny **isa nanahary** na **isa tsimivaky nanahary** dia ny isa ampiasaina amin' ny fanisana andavanandro miaraka amin' ny isa aotra: 0,1,2,3,… . Ny isa nanahary dia tsy ahitana miiba na ampaha na tafolo na faka.

Ny fandalinana ny isa nanahary dia lohahevitra sahanin' ny aritmetika, sampan' ny matematika, izay efa nisy hatramin' ny Andro Taloha grika. Ny isa tsimivaky tsirairay dia manana mpandimby tokana, izany hoe, isa tsy mivaky avy hatrany lehibe noho izy, ary ny lisitry ny isa nanahary dia tsy efa.

Ny famaritana tany am-boalohany ny vondron' ny isa nanahary, avy amin' i Richard Dedekind, dia tsy ahitana ny isa aotra. Vao haingana, dia nisy famaritana hafa naroso izay ahitana ny isa aotra na zerô. Ireo famaritana roa ireo dia mbola miara-misy ankehitriny. Arakaraka ny fiheverana, ny lisitry ny isa nanahary dia: 1; 2; 3; 4; 5; 6; 7; 8; 9; 10; 11… na 0; 1; 2; 3; 4; 5; 6; 7; 8; 9; 10; 11…

Na inona na inona famaritana fidina (manomboka amin' ny aotra na manomboka amin'ny iray), ny vondron' ny isa nanahary dia soratana hoe **N**. Io fanoratana io dia avy amin' i Dedekind tamin' ny taona 1888, izay nampiasa azy io ho an' ny vondron' ny isa tsimivaky manomboka amin' ny iray.

## Jereo koa

* isa aljebrika - isa ampahany - isa ankasa - isa haro - isa mihoadraha - isa nanahary - isa taenimpolo - isa tafolo - isa tsimivaky - isa tsivoasaina - isa tsy ankasa - isa tsy azo tsinjaraina - isa voasaina - isa voatsapa
* matematika - aritmetika - jeômetria - aljebra
Ampaha (matematika)

Ny **ampaha** dia izay azo avy amin' ny fizaràna. Amin' ny matematika ny ampaha dia ilazana ny isa azo avy amina fizarana mitovy ka: 
* ny isa zaraina dia antsoina hoe *<u>mpanisa</u>***;**
* ny isa mpizara dia antsoina hoe *<u>mpanondro</u>***.**
Tsipika marindrano antsoina hoe *<u>tsipiky ny ampaha</u>* no manelanelana ireo isa roa ireo, ka ny mpanisa dia eo ambony ary ny mpanondro no eo ambany.

Ohatra, ny folo ampahadiminy dia soratana hoe 10/5 ka ny 10 no mpanisa fa ny 5 kosa no mpanondro. Ary mira 2 ny 10/5 satria 5 × 2 = 10.

Rehefa samy tsimivaky ny mpanisa sy ny mpanondro ary tsy aotra ny mpanondro dia antsoina hoe isa voasaina ny ampaha.

Tsy voatery hampiasa ny fanoratana mampiasa tsipiky ny ampaha anefa ny fanoratana ampaha. Ny isan-jato sy ny tafolo ary ny toraka miiba koa dia mahalaza ampaha. Ohatra, 1/10 sy 10 % sy 0,10 ary 10−1 dia mahalaza ny ampahafolo.

## Jereo koa

* isa aljebrika - isa ampahany - isa ankasa - isa haro - isa mihoadraha - isa nanahary - isa taenimpolo - isa tafolo - isa tsimivaky - isa tsivoasaina - isa tsy ankasa - isa tsy azo tsinjaraina - isa voasaina - isa voatsapa
* matematika - aritmetika - jeômetria - aljebra
Isa miiba

Ny **isa miiba** dia izay isa latsaky ny aotra. Ny isa miiba dia isa toy ny −3, −100, sns. Ao amin' ny isa miiba dia ahitana ny isa voasaina miiba, ny isa tsy voasaina miiba ary ny isa voatsapa miiba. Azo atao ny mihevitra ny isa miiba ho fanitarana ny isa miabo.

## Jereo koa

* Isa ampahany - isa ankasa - isa tsy ankasa - isa haro - isa nanahary - isa taenimpolo - isa tafolo - isa tsiankasa - isa tsimivaky - isa tsy azo tsinjaraina - isa voasaina - isa voatsapa
Ludwig van Beethoven

**Ludwig van Beethoven** dia  mizaka ny zom-pirenen'i Alemaina teraka ny 16 Desambra 1770 tao Bonn ary maty ny 26 Martsa 1827
## Ny fiainany manokana
I Johann van Beethoven no rainy. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/04k15
Chris Pine

I **Chris Pine**, dia mpilalao anaty horonantsary amerikana teraka tamin'ny 26 Aogositra 1980 tany Los Angeles, Kalifornia.
Taylor Lautner

I **Taylor Lautner**, dia mpilalao anaty horonantsary amerikana teraka tamin'ny 11 Febvroary 1992 tany Grand Rapids, Michigan.
Rafitra fitantanana banky angona

Ny **rafitra fitantanana banky angona** (RFBA) (anglisy : ***Database Management System***, teny frantsay : ***Système de gestion de base de donénes***) dia rindrankajy rafitra izay natao hitahiry ary hizara ny fampahalalana ao anaty banky angona iray.

Ny RFBA dia hahafahana mampisoratra anarana, mahita, manova, mifantina, mamadika ary manaprinty fampahalalana ao amin'ny banky angona iray. Hahafahana mamoaka ny ambangovangon'ny fampahalalana voaiditra tao anatiny ihany koa izy io ary manana rafitra tsy hampisandrahaka ny fampahalalana tahirizina ary rafitra tsy hahaverezana ny zava-tahirizina noho ny tsifetezana ara-pitaovana. Ny RFBA ihany koa dia miantoka ny fiarovana ny fampahalalana amin'ny fampiasana tsy nahazoan-dalana.

Betsaka ireo rindrankajy fitantanana banky angona, anisan'ny malaza ary be mpampiasa amin'izy ireo ny MySQL ary Oracle Database. Manaraka ireo roa ireo i IBM.