open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jim Thorpe

**Jim Thorpe** dia mpanatanja-tena, mpilalao baseball, mpilalao basikety mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 28 Mey 1888 ary maty ny 28 Martsa 1953 tao Lomita, Kalifornia
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0f2zc
Johnny Unitas

**Johnny Unitas** dia mpanatanja-tena mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 7 Mey 1933 tao Pittsburgh ary maty ny 11 Septambra 2002
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/03_mf
Ludmilla Tourischeva

**Ludmilla Tourischeva** dia mpanatanja-tena mizaka ny zom-pirenen'i Firaisan'ny Repoblika Sosialista Sovietika teraka ny 7 Oktobra 1952
## Ny fiainany manokana
Ny vadiny dia Valeriy Borzov. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0jv0v
Ted Williams

**Ted Williams** dia mpilalao baseball teraka ny 30 Aogositra 1918 tao San Diego ary maty ny 5 Jolay 2002 tao Inverness, Florida
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/07rbm
Babe Didrikson Zaharias

**Babe Didrikson Zaharias** dia mpanatanja-tena, mpilalao basikety, mpilalao golf, mpanoratra ny tantaran'ny fiainany mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 26 Jiona 1911 tao Port Arthur, Texas ary maty ny 27 Septambra 1956
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/01v5fx
Elena Zamolodchikova

**Elena Zamolodchikova** dia  mizaka ny zom-pirenen'i Rosia teraka ny 19 Septambra 1982 tao Moskva
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/06y6ph
Emil Zátopek

**Emil Zátopek** dia mpanatanja-tena teraka ny 19 Septambra 1922 ary maty ny 22 Novambra 2000
## Ny fiainany manokana
Ny vadiny dia Dana Zátopková. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/02fxz7
Zinedine Zidane

**Zinedine Zidane** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa teraka ny 23 Jiona 1972 tao Marseille.

## Klioba
*1988–1992 AS Cannes	
*1992–1996 Girondins Bordeaux
*1996–2001 Juventus Turin
*2001–2006 Real Madrid

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0kcv4
Aristôty

I **Aristôty** na **Aristôtelesy** dia filôzôfy grika, mpanao asa soratra, mpahay kintana, mpahay fizika tamin' ny Andro Taloha, teraka tamin' ny tamin' ny taona 383 na 384 tal. J.K. ary maty tamin' ny taona 321 na 322 tal. J.K. Amin' ny teny grika dia atao hoe Ἀριστοτέλης / *Aristotelês* ny anarany.

Izy sy i Platôna, izay nampianatra azy tao amin' ny Akademian' i Platôna, dia mpandinika nanana ny maha izy azy tao amin' ny Tontolo tandrefana. Izy no anisan' ny filôzôfy vitsy izay nanoratra saika momba ny seha-pahalalana rehetra tamin' ny fotoanandrony, toy ny biôlôjia, ny fizika, ny metafizika, ny lôjika, ny pôetika, ny pôlitika, ny retôrika ary indraindray koa ny haitoekarena. Amin' i Aristôty ny filôzôfia dia raisiny amin' ny heviny mivelatra kokoa: sady fikatsahana fahalalana ny filôzôfia no fanontaniana momba ny tontolo ary siansan' ny siansa.

Amin' i Aristôty ny siansa dia mizara sampana telo lehibe: dia ny siansa teôrika sy ny siansa pratika ary ny siansa ampiharina. Ny siansa teôrika no sehatra tsara ampiasan' ny olona ny fotoana malalaka ananany. Anisan' izany ny "filôzôfia voalohany" (na metafizika) sy ny matematika, ary ny fizika, izay natsoina hoe "filôzôfia natoraly". Ny siansa pratika dia mitodika amin' ny asa (*praxis*) ka ao no sehatra andinihana ny pôlitika sy ny etika. Ny siansa ampiharina indray dia mahafaoka ny sehetry ny teknika sy ny famokaran-javatra ivelan' ny olombelona, ka anisan' izany ny fambolena, ny pôezia, ny retôrika, ary izay zavatra rehetra vokarin' ny olombelona. Ny lôjika indray dia tsy noheverin' i Aristôty ho siansa fa nataony ho fitaovana ahafahana mampivoatra ny siansa. Ao amin' ny asasorany atao hoe *Organon* no ahitana ny lohahevitra roa lehibe ilafihan' ny lôjika, dia ny silôjisma (izay nampiavaka ny skôlastika) sy ny kategôria (izay mamaly ny fanontaniana hoe: inona? aiza? oviana? firy? sns).

## Ny fiainany manokana
Ny vadiny dia i Herpilisy ary ny zanany dia i Nikômakôsy.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0gz_
Heraklito

I **Heraklito** na **Herakleitôsy** dia filôzôfa grika presôkratika tamin' ny Andro Taloha avy any amin' ny tanànan' i Efesôsy na Efezy, izay tao amin' ny Empira Persiana tamin' izany. Amin' ny teny grika izy dia atao hoe Ἡράκλειτος / *Herákleitos.* Teraka tamin' ny 535  tal. J.K. ary maty tamin' ny 475 tal. J.K.

Vitsy ny zava-pantatra momba ny fiainan' i Herakleitôsy. Nanao asasoratra tokana izy, nefa sombiny no sisa tavela. Ny ankamaroan' ny fitantarana fahiny momba azy dia heverina ho noforonina taty aoriana ary mifototra amin' ny fandikana ny sombintsombiny voatahiry. Ny filôzôfiany, izay mampifanohitra, sy ny fankasitrahany ny kilalaonteny sy ny epigrama miafina sy mitory faminaniana, dia nahazo ny anarana hoe "ny maizina" sy ny "tsy mazava" hatramin' ny Andro Taloha. Noheverina ho mpisetrasetra sy azon' ny fahaketrahana izy, tsy tia ny olombelona sady matetika malahelohelo. Noho izany dia nanjary fantatra amin' ny anarana hoe "filôzôfa mpitomany" izy, mifanohitra amin' ny filôzôfa Demôkritôsy, izay fantatra amin' ny hoe "filôzôfa mihomehy".

Ny hevitra fototry ny filôzôfian' i Herakleitôsy dia ny firaisan' ny mifanohitra ary koa ny fiovana. Hitany koa ny firindrana sy ny rariny ao anatin' ny fifandirana. Heveriny ho toy ny mikorontana foana izao tontolo izao, "miova" foana fa tsy "mitoetra". Naneho izany tamin' ny teny toy ny hoe "Mikoriana ny zava-drehetra" (grika: πάντα ρει / *panta rhei*) sy "Tsy misy olona manitsaka indroa amin' ny renirano iray”. Io fanasongadinan' ny filôzôfiany ny fiovana io dia mifanohitra amin' ny an' ny filôzôfa fahiny Parmenidesy, izay nino ny fitomoetra sy ny tsy fiovan' ny zava-misy.

Tahaka ny Milesiana teo alohany - i Talesy nisafidy ny rano, i Anaksimandrôsy  nisafidy ny *apeiron*, ary i Anaksimenesy  nisafidy ny rivotra - i Herakleitôsy kosa nisafidy ny afo ho *arche*, ilay singa fototra nipoiran' ny singa hafa. Hitany koa fa manome firafitra an' izao tontolo izao ny *logos*.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/03l6h
Laozi

I **Laozi** na **Lao Tseu** dia filôzôfa, mpanao asasoratra sy mpanoratra teraka tamin' taona 604 tal. J.K. Mety ho olon-kendry sinoa i Laozi ary, araka ny lovantsofina, dia niara-belona tamin' i Kônfosiosy (taonjato faha-6 tal. J.K. – tapaky ny taonjato faha-5 tal. J.K., faran' ny vanim-potoanan' ny Lohataona sy ny Fararano). Heverina ho rain' ny taôisma izy. Teraka tao amin' ny tanin' i Chu ao amin' ny Fanjakan' ny Zhou izy ary niala avy ao ho amin' ny fisintahana ara-panahy tany andrefan' i Sina nefa tsy fantatra ny toerana tena nalehany. Tsy misy firy sy tsy azo antoka ny zava-pantatra ara-tantara momba azy ary nipoitra avy amin' ny tarana-mpanjaka Hana ny tantaram-piainany, indrindra avy amin' ny fitantarana mahagaga sy ara-pivavahana; nihevitra ny mpikaroka misalasala sasany, hatramin' ny faran' ny taonjato faha-20, fa olona noforonina na fitambaran-toetran' olona izy fa tsy tena nisy ara-tantara.

Ny *Tao Tö Ching* ("Bokin' ny Lalana sy ny Hasina") izay ambaran' ny lovantsofina fa nosoratany dia lahatsoratra lehibe momba ny taôisma, izay heverin' ny firehana maro hafa ho zava-dehibe ihany koa. Heverin' ny Taôista ho andriamanitra (太上老君 / *Tàishàng lǎojūn*, "Tompo faratampony Laô”) sy ho toy ny razambeny i Lao Tseu.

Aseho ho toy ny lahiantitra manana volombava fotsy izy, indraindray mitaingina bofalô i Lao Tseu.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0h9wp
Li Si

**Li Si** dia mpanao politika, mpanoratra teraka ny 1 Janoary -280 ary maty ny 1 Janoary -208 tao Xianyang
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/02g05g
Plato

**Plato** dia tanàna ao amin'ny departamentan'i Magdalena ao Kolombia.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 48606 mponina tamin'ny taona 2018.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Kolombia
** Magdalena

## Tsiahy
Ptahhotep

**Ptahhotep** dia 
## Jereo koa
* Biôgrafia
* Wolfgang Kosack: *Berliner Hefte zur ägyptischen Literatur 1 - 12*: Teil I. 1 - 6/ Teil II. 7 - 12 (2 Bände). Paralleltexte in Hieroglyphen mit Einführungen und Übersetzung. Heft 7: Die Weisheitslehre des Ptahhotep. Verlag Christoph Brunner, Basel 2015. ISBN 978-3-906206-11-0.

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/06r2k4
Han Fei

**Han Fei** dia filôzôfy mizaka ny zom-pirenen'i Repoblika Entim-bahoakan'i Sina teraka ny 1 Janoary -279 ary maty ny 1 Janoary -232
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/02w190
Seneka Zandriny

I **Seneka Zandriny** dia mpanoratra tantara tsangana, mpanao asa soratra, mpanoratra mizaka ny zom-pirenen'i Roma Taloha teraka ny teo anelanelan'ny taona 4 tal. J.K. sy ny taona 1 taor. J.K izy ary maty ny tamin'ny 12 Avrily 65 tao Roma. Atao hoe *Lucius Annaeus Seneca* izy amin'ny teny latina.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0j_8y
Sôkraty

I **Sôkraty** na **Sôkratesy** dia filôzôfa grika teraka tamin' ny taona 469 tal. J.K. ary maty tamin' ny taona 398 tal. J.K. tao Atenay
## Ny fiainany manokana
Ny vadiny dia i Xanthippe. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/06mrq
Francis Bacon

**Francis Bacon** dia filôzôfy, mpanoratra, mpanao politika teraka ny 22 Janoary 1561 ary maty ny 9 Aprily 1626
## Ny fiainany manokana
I Nicholas Bacon no rainy. Ny vadiny dia Alice Barnham. Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Elizabeth Bacon, Anthony Bacon, Nathaniel Bacon, Edward Bacon, Sir Nicholas Bacon, 1st Baronet, of Redgrave. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/030dr
Ibn Rushd

I **Ibn Rushd** na **Averroes** dia filôzôfy sy mpahaikintana espaniôla teraka tamin' ny 14 Avrily 1126 ary maty tamin' ny 10 Desambra 1198.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0cvlw
Duns Scotus

**Duns Scotus** dia filôzôfy teraka ny 1 Janoary 1265 ary maty ny 8 Novambra 1308
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0m1wd
Mosesy Maimônida

I **Maimônida** na **Maimônidesy** na **Moshe ben Maimon** na **Mosesy Maimônida** dia filôzôfa jiosy sy dokotera sy mpandinika nanana ny maha izy azy ao amin' ny jodaisma tamin' ny Andro Antenatenany tao Espaina, izay teraka tamin' ny 30 Marsa 1138 ary maty tamin' ny 12/13 Desambra 1204 tao Kahira ao Egipta. Anarany amin' ny teny hebreo ny hoe משה בן מימון / *Moshe ben Maimon*. Atao amin' ny teny arabo hoe أبو عمران موسى بن ميمون بن عبد الله القرطبي اليهودي / *Abu Imran Musa ibn Maimun I ibn Abdallah al-Kurtubi al-Yahudi* izy. Nataony amin' ny fiteny arabo sy hebreo ny asasorany. Rehefa nanomboka ny fanenjehan' ny Mozilmana ny Jiosy sy ny Kristiana dia nanapa-kevitra ny hifindra monina any Fez na Fès tamin' ny taona 1160 ny fianakavian' i Maimônida, avy eo nifindra tany Palestina tamin' ny taona 1165 alohan' ny hanorenany fonenany ao Kahira any Egipta. Taty aoriana i Maimônida dia tonga raby lehibe sy mpitsabo tao an-dapan' ny soltàna Saladin I (arabo: صلاح الدين يوسف / *Ṣalāḥ ad-Dīn Yūsuf*).

## Ny fiainany manokana
I Maimon ben Yossef HaDayan no rainy. Ny zanany dia i Abraham ben Moses ben Maimon. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/04xk5
Nicholas of Cusa

**Nicholas of Cusa** dia mpanao matematika, mpahaikintana, filôzôfy mizaka ny zom-pirenen'i Alemaina teraka ny 1 Janoary 1401 ary maty ny 11 Aogositra 1464
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/01pqmd
Tômasy avy any Akoino

I **Tômasy avy any Akoino** na **Tômà avy any Akoino** dia filôzôfa sy teôlôjiana, mpanao asa soratra italiana, teraka tamin' ny 28 Janoary 1225 ary maty tamin' ny 7 Marsa 1274.
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/07kb5
Zhuangzi

I **Zhuangzi** dia filôzôfa, mpanao asasoratra, mpanoratra mizaka sinoa tamin' ny  taonjato faha-6 tal. J.K., teraka tamin' ny taona 364 tal. J.K. ary maty tamin' ny taona 289 tal. J.K., izay heverina fa nanoratra lahatsoratra manan-danja manokana momba ny taôisma, mitondra ny anarany hoe *Zhuangzi* na *Nánhuá zhēnjīng*.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0164zy
Giordano Bruno

**Giordano Bruno** dia mpahaikintana, filôzôfy, Poeta, mpanoratra mizaka ny zom-pirenen'i Italia teraka ny 1 Janoary 1548 ary maty ny 17 Febroary 1600 tao Roma
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/03d8f
Wang Yangming

**Wang Yangming** dia filôzôfy, mpanao asa soratra teraka ny 31 Oktobra 1472 ary maty ny 9 Janoary 1529
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/02xb9k
René Descartes

I **René Descartes** dia filôzôfy, mpanao matematika, mpahay mozika, mpahay fizika, mpahaikintana, mpanoratra frantsay teraka tamin' ny 31 Marsa 1596 tao Descartes ary maty  tamin' ny 11 Febroary 1650 tao Stockholm.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/06csk
Desiderius Erasmus

**Desiderius Erasmus** dia mpanoratra neerlandey, filôzôfy, mpanao asa soratra, mpanoratra fanoharana teraka ny 27 Oktobra 1466 tao Rotterdam, ary maty ny 12 Jolay 1536 tao Basel.
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/02rpq
William of Ockham

I **William of Ockham** dia filôzôfy sy mpahay lôjika ary teôlôjiana anglisy, teraka tamin' ny taona 1288 ary maty tamin' ny 9 Avrily 1347, tao amin' ny fikambanana fransiskana, izay azo heverina fa anisan' ny sangany tao amin' ny sekoly skôlastika nôninalista, izay nifanandrina tamin' ny sekoly tômista sy skôtista. Antsoina amin' ny teny frantsay hoe **Guillaume d'Ockham** na **Guillaume d'Occam** izy. Ny fampianarany dia nahiahin' ny fahefam-piangonana ho fampianaran-diso (herezia) satria maro amin' ny fotokevitra ampianarin' ny teôlôjia nolovaina hatry ny ela no iverenany tsikeraina ary satria tsikerainy ny fihamboana ho afaka manaporofo ny fisian' Andriamanitra.

Notoheriny koa ny fototra anorenana ny fahefana ara-pôlitikan' ny papa ao amin' ny asa sorany maro momba ny pôlitika, ka niombony hevitra tamin' ny emperora Louis IV de Bavière izay niady tamin' ny papa izany. Hita taratra ao amin' ny filôzôfian' i Ockham ny tandindon' ny siansa môderna sy ny empirisma anglisy ary ny filôzôfia analitika, satria manantitra ny tokony hiaingana amin' ny zava-misy marina azo tsapain-tanana sy amin' ny karazana fanjohian-kevitra ampiasaina ao amin' ny lahateny manaraka ny lalànan' ny saina izy, fa tsy miankina amin' ny anjoanjo metafizika momba ny fiziana.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin' ny Freebase: https://www.freebase.com/m/0848q
Zhu Xi

**Zhu Xi** dia Poeta, mpanoratra, mpanao asa soratra, filôzôfy teraka ny 18 Oktobra 1130 ary maty ny 23 Aprily 1200
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/01kdw9
Georg Wilhelm Friedrich Hegel

I **Georg Wilhelm Friedrich Hegel** dia filôzôfy alemàna teraka tao Stuttgart tamin' ny 27 Aogositra 1770 ary maty tamin' ny 14 Nôvambra 1831 tao Berlin. Ny sangan' asany, taorian' ny an' i Immanuel Kant, dia ao amin' ny idealisma alemàna ary nisy fiantraikany lehibe teo amin' ny filôzôfia ankehitriny.

I Hegel dia nampianatra filôzôfia amin' ny endrika lamina mampiray ny fahalalana rehetra araka ny lôjika dialektika. Izany lamina izany dia naseho ho toy ny "fenômenôlôjian' ny fanahy" (*Phänomenologie des Geistes*) avy eo ho toy ny "rakipahalalan' ny siansan' ny filôzôfia" (*Enzyklopädie der philosophischen Wissenschaften*), lohatenin' ny roa amin' ny sangan' asany, ary mahafaoka ny sehatra filôzôfika rehetra, anisan' izany ny metafizika sy ny ôntôlôjia, ny filôzôfian' ny zavakanto sy filôzôfian' ny fivavahana, ny filôzôfian' ny zavaboary, ny filôzôfian' ny tantara, ny filôzôfia môraly sy pôlitika na ny filôzôfian' ny lalàna.

## Jereo koa
* Biôgrafia

## Rohy ivelany
* Ao amin' ny Freebase: https://www.freebase.com/m/039n1
William James

**William James** dia filôzôfy mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 11 Janoary 1842 tao New York ary maty ny 26 Aogositra 1910 tao New Hampshire
## Ny fiainany manokana
Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Henry James. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0mj0c
Immanuel Kant

I **Immanuel Kant** dia filôzôfy, mpahay fizika, mpanao asasoratra, mpanoratra alemana, teraka tamin' ny 22 Avrily 1724 ary maty tamin' ny 12 Febroary 1804.
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/03sbs
Gotthold Ephraim Lessing

**Gotthold Ephraim Lessing** dia mpanoratra, filôzôfy, mpanoratra tantara tsangana, Poeta mizaka ny zom-pirenen'i Alemaina teraka ny 22 Janoary 1729 ary maty ny 15 Febroary 1781
## Ny fiainany manokana
Ny vadiny dia Eva König. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0378w
John Locke

**John Locke** dia filôzôfa anglisy, niaina tamin' ny fotoana izay nahitana ny fiafaran' ny Adim-pivavahana sy ny fiandohan' ny rasiônalisma ary ny fanoherana mafy ny fahefana tsy refesi-mandiny tany Angletera. Teraka tamin' ny 29 Aogositra 1632 tao Wrington (Somerset) ary maty tamin' ny 29 Ôktôbra 1704 tao High Laver (Essex) izy.

Akaikin' ny kômta Shaftesbury i Locke izay nandray anjara tamin' ireo adihevitra ireo sy tamin' ireo rijan-kevitra nipoitra tamin' izany fotoana izany momba ny fifanarahana ara-piarahamonina (anglisy: *social contract*) sy ny lalàna ary ny zo voajanahary, ary koa ny toetra ara-boajanahary (toetran' ny olombelona talohan' ny fisian' ny fiarahamonina sy ny fanjakana). Liana koa ny tamin’ ny fiandohan' ilay antsoina tamin' ny taonjato faha-19 hoe liberalisma i John Locke.

Ny asasorany momba ny fandeferana dia tsy afa-misaraka amin’ ny vanim-potoana nisian’ ny fanitsiana lalina teo amin’ ny sehatry ny pôlitika sy ny sehatry ny fivavahana. Araka ny fomba fijery izay misokatra amin' ny ampahany noho izy, ny pôlitika dia mikarakara ny tontolo ankehitriny fa ny fivavahana dia mikarakara ny tontolo any an-koatra, tsy tokony hifampitsabaka izy roa ireo. Ny rijan-kevitra ara-pôlitikany dia manohitra ny fitondrana tsy refesi-mandiny (anglisy: *absolutism*) izay niorina tany Frantsa tamin' izany fotoana izany ary tsy nahomby tany Angletera, noho izy. Izy koa no iray amin' ireo mpanorina ny atao hoe "fanjakana tan-dalàna".

Ny lahatsorany mitondrany lohateny hoe *An Essay Concerning Human Understanding* (frantsay: *Essai sur l'entendement humain*, "Andrana momba ny fahatakaran' ny olombelona") dia asasoratra lehibe izay nananganany rijan-kevitra momba ny hevitra sy ny filôzôfian' ny saina. Nanohitra ny materialisman' i Hobbes izy sady nihevitra fa ny traikefa no niandohan' ny fahalalana ary laviny ny amin' ny hevitra entina avy any am-bohoka tohanan' i Descartes. Ny rijan-keviny momba ny fahalalana dia voalaza fa empirista (miankina amin' ny fanandramana sy ny traikefa).

Ankoatry ny asany amin' ny maha filôzôfa azy dia anisan' ireo mpampiasa vola lehibe tao amin' ny Royal African Company, andrin' ny fampandrosoana ny varotra andevo mainty i Locke.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/043s3
John Stuart Mill

**John Stuart Mill** dia filôzôfy, mpanao asa soratra, mpanao politika, mpanoratra ny tantaran'ny fiainany mizaka ny zom-pirenen'i Fanjakana Mitambatra teraka ny 20 Mey 1806 ary maty ny 8 Mey 1873
## Ny fiainany manokana

I James Mill no rainy. Ny vadiny dia Harriet Taylor Mill.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/03_hd
Montesquieu

I **Montesquieu**, izay antsoina amin' ny anarana lava hoe **Charles Louis de Secondat, baron de La Brède et de Montesquieu**, dia filôzôfa, mpanoratra tantara lava, mpandinika pôlitika, mpialoha lalana ny sôsiôlôjia, ary mpanoratra frantsay nandritra ny Taonjaton' ny Fahazavana. Teraka tamin' ny 18 Janoary 1689 tao Bordeaux ary maty tamin' ny 10 Febroary 1755 tao Paris izy.

Tovolahy liana amin' ny siansa i Montesquieu izay namoaka ny asasoratra mitondra ny lohateny hoe *Lettres persanes* (1721), tantara natao amin' ny endrika taratasy ifandefasana (epistily) izay naneso ny fiarahamonina frantsay nandritra ny vanimotoan' ny Régence, araka ny fahitan' ny Persana na Persiana azy (ny Persana eto dia tsy tena nisy). Ity tantara foronina ity dia mametraka fanontaniana momba ny rafitra ara-pôlitika sy ara-piarahamonina samihafa, anisan' izany ny an' ny Persana.

Nandeha tao Eorôpa izy avy eo ary nitoetra nandritra ny herintaona mahery tany Angletera izay nandinihany ny fanjakà-mpanjaka manaraka lalàmpanorenana izay nisolo ny fanjakà-mpanjaka aotôkratika.

Niverina tao amin' ny lapa La Brède izy, nanokana ny tenany tamin' ny asa lehibe nataony izay manambatra ny tantara sy ny filôzôfia pôlitika: *Considérations sur les causes de la grandeur des Romains et de leur décadence* (1734) ary ny *De l'esprit des lois* (1748), izay namovolavolany ny fisaintsainany momba ny fitsinjarana ny abjara asan' ny fanjakana eo amin’ ireo singa samihafa mandrafitra azy, izay nantsoina taty aoriana hoe "fitsipiky ny fisaraham-pahefana”.

I Montesquieu, miaraka amin' i John Locke ankoatry ny hafa, dia anisan' ireo mpandinika ny fandaminana ara-pôlitika sy ara-piarahamonina izay ianteheran' ny fiarahamonina môderina sy liberaly ara-pôlitika. Ny fiheverany - indrindra momba ny fisaraham-pahefana - dia nanampy tamin' ny famaritana ny fitsipika fototra ao amin' ny demôkrasia tandrefana.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0f9wd
David Hume

**David Hume** dia filôzôfy, mpanao asa soratra, mpanoratra fanoharana mizaka ny zom-pirenen'i Fanjakana Mitambatra teraka ny 7 Mey 1711 ary maty ny 25 Aogositra 1776
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/026lj
Friedrich Nietzsche

I **Friedrich Wilhelm Nietzsche** dia filôzôfa, mpitsikera kolontsaina, mpamorona mozika, pôeta, mpanoratra ary filôlôga alemàna izay nisy vokany lalina teo amin' ny tantara ara-tsaina ankehitriny ny sangan' asany. Teraka tamin' ny 15 Ôktôbra 1844 tao Röcken tany Prosia izy ary maty tamin' ny 25 Aogositra 1900 tao Weimar any Sachsen-Weimar-Eisenach.

Nanomboka ny asa maha filôlôga klasika azy izy talohan' ny nitodika tany amin' ny filôzôfia. Tamin' ny taona 1869, teo amin' ny faha-24 taonany, dia izy no zandriny indrindra nitana ny fiketrahan' ny filôlôjia klasika tao amin' ny Oniversiten' i Basel. Nametra-pialana izy tamin' ny taona 1879 noho ny olana ara-pahasalamana izay nanelingelina azy nandritra ny androm-piainany, ary nahavita ny ankamaroan' ny asasorany fototra nandritra ny folo taona manaraka. Tamin' ny taona 1889, teo amin' ny faha-44 taonany, dia nianjera izy ary, taorian' izay dia very saina tanteraka izy. Nandany ny taonany farany teo ambany fiahian' ny reniny izy, avy eo tao amin' i Elisabeth Förster-Nietzsche anabaviny.

## Ny fiainany manokana
I Carl Ludwig Nietzsche no rainy. Ny anabaviny dia i Elisabeth Förster-Nietzsche. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/02wh0
Jean-Jacques Rousseau

**Jean-Jacques Rousseau** dia filôzôfy, mpanoratra, mpahay mozika, mpanao asa soratra, mpitendry mozika, mpanoratra tantara lava, mpanoratra ny tantaran'ny fiainany mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa, Soisa teraka ny 28 Jiona 1712 ary maty ny 2 Jolay 1778
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0420y
Friedrich Schleiermacher

I **Friedrich Schleiermacher** na **Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher** dia teôlôjiana prôtestanta sy filôzôfy alemàna teraka tamin' ny 21 Nôvambra 1768 tao Breslau na Wrocław (Pôlônia) ary maty tamin' ny 12 Febroary 1834 tao Berlin (Alemaina).

## Teôlôjia
I Schleiermacher dia nampiditra ao amin' ny *Lahateny* nosoratany ny hevitra fa ny foto-pampianarana dia tsy fahamarinana nambaran' Andriamanitra, fa fandrijana ataon' ny olombelona momba ny fahatongavan-tsainy momba an' Andriamanitra. Aminy, ny fihetseham-po ara-pivavahana dia tsy fahalalana na fitondran-tena, fa ny fahatongavan-tsainy anaty sy eo no ho eo momba ny "tsy manam-petra" izay iankinan' ny olombelona tanteraka. Izany no antsoina hoe mistisisma "sopranatoralista" (ambonin' ny ara-boajanahary).

Noho izany, i Schleiermacher no niandohan' ny "teôlôjian' ny fihetseham-po" izay niteraka resabe izay nifanandrenany tamin' ny foto-pampianarana hegeliana.

Ny teôlôjian' i F. Schleiermacher sy ny "filôzôfian' ny natiora" an' i F.W. Schelling, taty aoriana, dia nampivelatra, ao amin' ny rômantisma alemàna, ny fironana hikaroka ny halalin' ny fanahin' olombelona. Fitsanganan' ny firehana mistika sy pietista ary pantheista izay efa maty izany.

## Hermeneotika
I Schleiermacher no tena mpanorina ny hermeneotika môderina, raha karazana filôzôfia no tiana holazaina amin' izany (fa tsy ny fandalinana ny lahatsoratry ny Baiboly). Izany dia fanomeza,a ny hermeneotika ny satan' ny fahaizana ankapobeny momba ny fandikana hevitra izay ahafahana manolotra amin' ny fahasahiranana atrehan' ny fandikan-teny amin' ny fiteny sy ny tsikera ara-kaisoratra ary ny famakafakana ny Baiboly ho toerana iraisan' ny fahatakarana sy ny fisian-dikany.

Ny mpandika teny dia tsy maintsy mikatsaka ny fahatakarana mandra-pidonany amin' ny tsy fisian-dikany amim-pahafantarana fa tsy ho tonga amin' ny dikany feno mihitsy izy. Asa tsy manam-petra ny fanakaran-kevitra. Amin' ny ankapobeny, ny lahatsoratra rehetra dia azo takarina; ny fahatakarana  dia ampahany ihany, noho ny tsy fanatrehan' ny mpanoratra, noho ny fihalaviran' ilay lahatsoratra vokatry ny fandikan-kevitra efa nisy nanome, noho ny fiheverana ny zavatra miavaka ao amin' ilay lahatsoratra atohy amin' ny tontolon' ny fiteny sy ny kolontsaina ary ny tantara izay nitarika ny fanoratana azy.

Zavakanto ny fandikan-kevitra fa tsy siansa satria sarotra ny manasaraka ny faharakarana tsara sy ny fahatakarana ratsy. Tsy manondro ny fomba fiasa amin' ny fahatakarana izany fa mikendry ny hamoha toe-tsaina natao hanontany ny dikan' ny hoe fahatakaran-kevitra.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/018fn7
Arthur Schopenhauer

**Arthur Schopenhauer** dia mpanao asa soratra, filôzôfy, mpanoratra mizaka ny zom-pirenen'i Alemaina teraka ny 22 Febroary 1788 tao Gdańsk, ary maty ny 21 Septambra 1860 tao Franckfort/Main

## Ny fiainany manokana
Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Adele Schopenhauer. 

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0j3v
Baruch Spinoza

**Baruch Spinoza** dia filôzôfy teraka ny 24 Novambra 1632 ary maty ny 21 Febroary 1677
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/015n8
Emanuel Swedenborg

**Emanuel Swedenborg** dia filôzôfy mizaka ny zom-pirenen'i Soeda teraka ny 29 Janoary 1688 tao Stockholm ary maty ny 29 Martsa 1772 tao London
## Ny fiainany manokana
Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Anna Swedenborg. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/01gnng
Voltaire

**Voltaire** dia filôzôfy, Poeta, mpanoratra, mpanao asa soratra, mpanoratra fanoharana, mpanoratra tantara tsangana, mpanoratra ny tantaran'ny fiainany mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa teraka ny 21 Novambra 1694 tao Paris ary maty ny 30 Mey 1778 tao Paris
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/07ym0
Theodor W. Adorno

**Theodor W. Adorno** dia filôzôfy, mpahay mozika mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia, Alemaina teraka ny 11 Septambra 1903 tao Franckfort/Main ary maty ny 6 Aogositra 1969
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/07h1q
Mikhail Bakhtin

**Mikhail Bakhtin** dia filôzôfy mizaka ny zom-pirenen'i Rosia teraka ny 17 Novambra 1895 ary maty ny 7 Martsa 1975 tao Moskva
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/02rxg8
Simone de Beauvoir

**Simone de Beauvoir** dia filôzôfy, mpanao asa soratra, mpanoratra, mpanoratra tantara lava mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa teraka ny 9 Janoary 1909 tao Paris ary maty ny 14 Aprily 1986 tao Paris
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0gsjk
Walter Benjamin

**Walter Benjamin** dia filôzôfy, mpanoratra, mpanao asa soratra, mpanoratra fanoharana mizaka ny zom-pirenen'i Alemaina teraka ny 15 Jolay 1892 tao Berlin ary maty ny 26 Septambra 1940
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/01h2_6
Henri Bergson

**Henri Bergson** dia filôzôfy, mpanao asa soratra mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa teraka ny 18 Oktobra 1859 tao Paris ary maty ny 4 Janoary 1941 tao Paris. Loka Nobel ao 1927.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/03j43
Isaiah Berlin

**Isaiah Berlin** dia filôzôfy mizaka ny zom-pirenen'i Fanjakana Mitambatra teraka ny 6 Jiona 1909 tao Riga (Letônia) ary maty ny 5 Novambra 1997

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/014nx0
Albert Camus

**Albert Camus** dia mpanoratra, filôzôfy, mpanao asa soratra, mpanoratra tantara lava, mpanoratra fanoharana, mpanoratra tantara tsangana mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa teraka ny 7 Novambra 1913 ary maty ny 4 Janoary 1960 tao Frantsa. Loka Nobel ao 1957.

## Ny fiainany manokana
Ny vadiny dia Francine Faure. 

## Jereo koa
* Anarsisma

* Fonds Albert Camus - Cité du livre d'Aix en Provence 
* Société des Études Camusiennes 
* The Albert Camus Society

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0lcx
Ernst Cassirer

**Ernst Cassirer** dia filôzôfy mizaka ny zom-pirenen'i Alemaina, Soeda teraka ny 28 Jolay 1874 ary maty ny 13 Aprily 1945 tao New York
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/02prnr
Benedetto Croce

**Benedetto Croce** dia filôzôfy, mpanao politika, mpanoratra mizaka ny zom-pirenen'i Italia teraka ny 25 Febroary 1866 ary maty ny 20 Novambra 1952
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/037c7x
Jacques Derrida

I **Jacques Derrida** dia filôzôfy, mpanao asa soratra frantsay teraka tamin' ny 15 Jolay 1930 tao Algiers ary maty tamin'  ny 9 Oktobra 2004 tao Paris.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0dzkq
John Dewey

**John Dewey** dia filôzôfy mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 20 Oktobra 1859 tao Burlington, Vermont ary maty ny 1 Jiona 1952 tao New York
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/04411
Ernst Bloch

**Ernst Bloch** dia mpanoratra, filôzôfy mizaka ny zom-pirenen'i Alemaina teraka ny 8 Jolay 1885 ary maty ny 4 Aogositra 1977
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/02r76r
Martin Buber

**Martin Buber** dia filôzôfy, mpanao asa soratra mizaka ny zom-pirenen'i Aotrisy, Israely teraka ny 8 Febroary 1878 ary maty ny 13 Jiona 1965 tao Jerusalem
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/01hb49
Ralph Waldo Emerson

I **Ralph Waldo Emerson** dia filôzôfy, pôeta, mpanoratra, mpanao asasoratra, mpanoratra fanoharana amerikana, teraka tamin' ny 25 Mey 1803 tao Boston, Massachusetts ary maty tamin ny 27 Avrily 1882.
## Jereo koa
* Biôgrafia
* Transendentalisma (amerikana)

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/06jkm
Ludwig Feuerbach

**Ludwig Feuerbach** dia filôzôfy mizaka ny zom-pirenen'i Alemaina teraka ny 28 Jolay 1804 ary maty ny 13 Septambra 1872
## Ny fiainany manokana
I Paul Johann Anselm Ritter von Feuerbach no rainy. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0182xl
Johann Gottlieb Fichte

I **Johann Gottlieb Fichte** dia filôzôfa alemaàna teraka tamin' ny 19 Mey 1762 ary maty tamin' ny 27 Janoary 1814 tao Berlin.
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0350t
Gottlob Frege

I **Gottlob Frege** dia mpanao matematika sy filôzôfy alemàna teraka tamin' ny ny 8 Nôvambra 1848 ary maty tamin' ny 26 Jolay 1925.
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0cz35
Hans-Georg Gadamer

I **Hans-Georg Gadamer** dia filôzôfy alemana teraka tamin' ny 11 Febroary 1900 ary maty tamin' ny 13 Martsa 2002.
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/03mt9
Edmund Husserl

I **Edmund Husserl** dia mpanao matematika sy filôzôfyalemàna sy aotrisiana teraka tamin' ny 8 Avrily 1859 ary maty  tamin' ny 26 Avrily 1938

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/02ln1
Julia Kristeva

**Julia Kristeva** dia filôzôfy, mpanao asa soratra, mpanoratra tantara lava, mpanoratra mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa teraka ny 24 Jiona 1941
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/046gs
Thomas Kuhn

**Thomas Kuhn** dia filôzôfy, mpahay fizika mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 18 Jolay 1922 tao Cincinnati ary maty ny 17 Jiona 1996
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/07lsm
Imre Lakatos

**Imre Lakatos** dia mpanao matematika, filôzôfy teraka ny 9 Novambra 1922 ary maty ny 2 Febroary 1974 tao London
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/09l2q
Yuri Lotman

**Yuri Lotman** dia filôzôfy mizaka ny zom-pirenen'i Rosia, Estonia teraka ny 28 Febroary 1922 ary maty ny 28 Oktobra 1993
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/02n88j
Marshall McLuhan

**Marshall McLuhan** dia filôzôfy mizaka ny zom-pirenen'i Kanada teraka ny 21 Jolay 1911 ary maty ny 31 Desambra 1980
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/04y4j
Jürgen Habermas

**Jürgen Habermas** dia mpahay fiarahamonina, filôzôfy mizaka ny zom-pirenen'i Alemaina teraka ny 18 Jiona 1929 tao Düsseldorf
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/044wb
Martin Heidegger

**Martin Heidegger** dia filôzôfy, Poeta mizaka ny zom-pirenen'i Alemaina teraka ny 26 Septambra 1889 ary maty ny 26 Mey 1976
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/099bk
Maurice Merleau-Ponty

**Maurice Merleau-Ponty** dia filôzôfy mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa teraka ny 14 Martsa 1908 ary maty ny 4 Mey 1961 tao Paris
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/04xbh
Karl Popper

I **Karl Popper** dia mpampianatra sy filôzôfan' ny siansan' ny taonjato faha-20, Aotrisiana nahazo ny zom-pirenena britanika. Mpandinika tsy manaraka ny hevitra masaka izy, ka  ao amin' ny asasorany rehetra izy dia nanasa ny mpamaky ho amin' ny fisaintsainana sy amin' ny fifanakalozan-kevitra ary amin' ny fampiifandonan-kevitra. Teraka tamin' ny 28 Jolay 1902 tao Vienna, Aotrisy, izy, ary maty tamin' ny 17 Septambra 1994 tao London (Croydon) any amin' ny Fanjakana Mitambatra.

Nalaza tamin' ny heviny momba ny epistemôlôjia izy, saingy afaka nanana fomba fijery vaovao momba ny pôlitika sy ny siansa sôsialy. Nandray anjara tamin' ny fifanakalozan-kevitra avo lenta tamin' ny mpahay siansa malaza indrindra tamin' ny androny izy. Ny lazany dia niorina amin' ny famolavolana mason-tsivana ho enti-manavaka ny siansan' ny fanandramana sy ny fahalalana hafa. Nanantitrantitra ny amin' ny atao hoe "fahafaha-manohitra" amin' ny alalan' ny fanandramana izy mba hamaritana ny fahalalana siantifika. Nofaritany ihany koa ny fisokafana amin' ny fitsikerana izay fepetra sahaza hanondroana ny fahalalana voasaina amin' ny ankapobeny. Nofaritany araka izany ny rijan-kevitra metafizika ho rafitra tsy azo tsipahina amin' ny alalan' ny fanandramana kanefa ekeny ny mety hisian' ny fandalinana ny maha zava-dehibe azy ireny sy ny fampitahana azy ireo.

Tamin' ny naha profesora tao amin' ny London School of Economics azy dia nantitranteriny fa ilaina ny manorna ny fikarohana siantifika amin' ny "programam-pikarohana metafizika" ary napetrany ao anatin' ny rafitry ny epistemôlôjia evôlisiônista ny asa fikarohany.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/047g6
John Rawls

**John Rawls** dia filôzôfy mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 21 Febroary 1921 ary maty ny 24 Novambra 2002
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0x3r3
Bertrand Russell

**Bertrand Russell** dia filôzôfy, mpanao matematika, mpanao asa soratra, mpanao politika, mpanoratra teraka ny 18 Mey 1872 ary maty ny 2 Febroary 1970. Loka Nobel ao 1950.

## Ny fiainany manokana
Ny vadiny dia Patricia Russell, Countess Russell, Dora Russell. Ny zanany dia Conrad Russell, 5th Earl Russell. 

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/01bpn
Jean-Paul Sartre

**Jean-Paul Sartre** dia mpanoratra tantara tsangana, filôzôfy, mpanoratra, mpanoratra tantara lava, mpanoratra senariô mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa teraka ny 21 Jiona 1905 tao Paris ary maty ny 15 Aprily 1980 tao Paris. Loka Nobel ao 1964.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/045bg
Ludwig Wittgenstein

**Ludwig Wittgenstein** dia filôzôfy, mpanao matematika, mpanao asa soratra, mpanoratra mizaka ny zom-pirenen'i Fanjakana Mitambatra, Aotrisy teraka ny 26 Aprily 1889 ary maty ny 29 Aprily 1951
## Ny fiainany manokana
Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Paul Wittgenstein. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/04hcw
Woody Allen

**Woody Allen** dia talen-koronantsary, mpilalao, mpilalao amin'ny horonantsary, mpanoratra senariô, mpamoaka horonantsary, mpanoratra, mpanao asa soratra, mpitendry mozika mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 30 Novambra 1935 tao New York
## Ny fiainany manokana
Ny zanany dia Ronan Farrow. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/081lh
Pedro Almodóvar

**Pedro Almodóvar** dia talen-koronantsary, mpilalao, mpamoaka horonantsary, mpanoratra senariô mizaka ny zom-pirenen'i Espaina teraka ny 24 Septambra 1949
## Ny fiainany manokana
Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Agustín Almodóvar. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0d77m9
Robert Altman

**Robert Altman** dia talen-koronantsary, mpanoratra senariô, mpamoaka horonantsary, mpanoratra mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 20 Febroary 1925 tao Kansas City ary maty ny 20 Novambra 2006 tao Los Angeles
## Ny fiainany manokana
Ny zanany dia Robert Reed Altman. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0bzyh
Jean-Jacques Annaud

**Jean-Jacques Annaud** dia mpamoaka horonantsary, talen-koronantsary, mpanoratra senariô mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa teraka ny 1 Oktobra 1943 tao Juvisy-sur-Orge
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/029d44
Roberto Benigni

**Roberto Benigni** dia mpilalao, talen-koronantsary, mpanoratra senariô mizaka ny zom-pirenen'i Italia teraka ny 27 Oktobra 1952
## Ny fiainany manokana
Ny vadiny dia Nicoletta Braschi. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/01tt43d
Miguel de Unamuno

**Miguel de Unamuno** dia Poeta, filôzôfy, mpanoratra, mpanao asa soratra, mpanoratra fanoharana, mpanoratra tantara lava mizaka ny zom-pirenen'i Espaina teraka ny 29 Septambra 1864 ary maty ny 31 Desambra 1936
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/017cgg
Alfred North Whitehead

**Alfred North Whitehead** dia filôzôfy, mpanao matematika, mpahay fizika mizaka ny zom-pirenen'i Fanjakana Mitambatra teraka ny 15 Febroary 1861 ary maty ny 30 Desambra 1947
## Ny fiainany manokana
Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Henry Whitehead. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0bwpg
Ingmar Bergman

**Ernst** **Ingmar Bergman** dia talen-koronantsary, mpanoratra senariô, mpanoratra mizaka ny zom-pirenen'i Soeda teraka ny 14 Jolay 1918 ary maty ny 30 Jolay 2007 tao Fårö
## Ny fiainany manokana
Ny vadiny dia Ellen Bergman. Ny zanany dia Lena Bergman, Eva Bergman, Anna Bergman, Mats Bergman, Daniel Bergman, Linn Ullmann. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/03s9b
Bernardo Bertolucci

**Bernardo Bertolucci** dia talen-koronantsary, mpanoratra senariô, mpamoaka horonantsary, mpilalao mizaka ny zom-pirenen'i Italia teraka ny 16 Martsa 1940
## Ny fiainany manokana
Ny vadiny dia Adriana Asti. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0dbbz
Danny Boyle

**Danny Boyle** dia talen-koronantsary, mpanoratra senariô, mpamoaka horonantsary mizaka ny zom-pirenen'i Fanjakana Mitambatra teraka ny 20 Oktobra 1956
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0qf43
Clint Eastwood

**Clint Eastwood** dia mpilalao, mpamoaka horonantsary, mpilalao amin'ny horonantsary, talen-koronantsary mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 31 Mey 1930 tao San Francisco
## Ny fiainany manokana
Ny vadiny dia Dina Eastwood, Maggie Johnson. Ny zanany dia Kyle Eastwood, Alison Eastwood, Scott Eastwood, Francesca Eastwood. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0bwh6
Francis Ford Coppola

**Francis Ford Coppola** dia mpanoratra senariô, mpamoaka horonantsary, talen-koronantsary, mpanoratra mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 7 Aprily 1939 tao Detroit, Michigan
## Ny fiainany manokana
I Carmine Coppola no rainy. Ny vadiny dia Eleanor Coppola. Ny zanany dia Sofia Coppola, Roman Coppola, Gian-Carlo Coppola. Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Talia Shire. 

## Filmographie
*1963 : Dementia 13
*1966 : Big Boy (You're a Big Boy Now)
*1968 : La Vallée du bonheur (Finian's Rainbow)
*1969 : Les Gens de la pluie (The Rain People)
*1972 : Le Parrain (The Godfather)
*1974 : Conversation secrète (The Conversation)
*1974 : Le Parrain, 2e partie (Mario Puzo's The Godfather: Part II)
*1979 : Apocalypse Now
*1982 : Coup de cœur (One from the Heart)
*1983 : Outsiders (The Outsiders)
*1983 : Rusty James (Rumble Fish)
*1984 : Cotton Club (The Cotton Club)
*1986 : Captain Eo (court-métrage)
*1986 : Peggy Sue s'est mariée (Peggy Sue Got Married)
*1987 : Jardins de pierre (Gardens of Stone)
*1988 : Tucker (Tucker : The Man and His Dream)
*1989 : New York Stories, segment La vie sans Zoé (Life Without Zoe)
*1990 : Le Parrain, 3e partie (Mario Puzo's The Godfather: Part III)
*1992 : Dracula (Bram Stoker's Dracula)
*1996 : Jack
*1997 : L'Idéaliste (The Rainmaker)
*2007 : L'Homme sans âge (Youth Without Youth)
*2009 : Tetro
*2011 : Twixt
*2024 : Megalopolis

## Jereo koa

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/02vyw
Carl Theodor Dreyer

**Carl Theodor Dreyer** dia talen-koronantsary, mpanoratra senariô mizaka ny zom-pirenen'i Danmarka teraka ny 3 Febroary 1889 tao Kaopenagy ary maty ny 20 Martsa 1968 tao Kaopenagy
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/02wrw8
Sergei Eisenstein

**Sergei Eisenstein** dia talen-koronantsary, Mpamorona mizaka ny zom-pirenen'i Firaisan'ny Repoblika Sosialista Sovietika teraka ny 23 Janoary 1898 tao Riga ary maty ny 11 Febroary 1948 tao Moskva
## Ny fiainany manokana
I Mikhail Eisenstein no rainy. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/070v4
Rainer Werner Fassbinder

**Rainer Werner Fassbinder** dia mpanoratra senariô, mpanoratra tantara tsangana, talen-koronantsary, mpilalao, mpanoratra, mpanao asa soratra mizaka ny zom-pirenen'i Alemaina teraka ny 31 Mey 1945 ary maty ny 10 Jiona 1982
## Ny fiainany manokana
Ny vadiny dia Ingrid Caven, Juliane Lorenz. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0k_mt
John Ford

**John Ford** dia talen-koronantsary, mpamoaka horonantsary mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 1 Febroary 1894 ary maty ny 31 Aogositra 1973
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/01pp3p
Miloš Forman

**Miloš Forman** dia talen-koronantsary, mpamoaka horonantsary, mpilalao, mpanoratra tantara tsangana, mpanoratra senariô mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 18 Febroary 1932 - maty 13 April 2018.

## Ny fiainany manokana
Ny vadiny dia Jana Brejchová. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0djpw
Bob Fosse

**Bob Fosse** dia talen-koronantsary, mpilalao amin'ny horonantsary, mpanoratra senariô, mpilalao mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 23 Jiona 1927 tao Chicago ary maty ny 23 Septambra 1987 tao Washington D.C
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0jf1b
Walt Disney

**Walt Disney** dia mpanoratra senariô, mpilalao, talen-koronantsary, mpamoaka horonantsary, mpampindrana ny feony, mpanoratra mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 5 Desambra 1901 tao Chicago ary maty ny 15 Desambra 1966 tao Burbank, Kalifornia
## Ny fiainany manokana
I Elias Disney no rainy. Ny vadiny dia Lillian Disney. Ny zanany dia Diane Disney Miller. Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Roy O. Disney. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/081nh
Jean-Luc Godard

**Jean-Luc Godard** dia talen-koronantsary, mpilalao, mpanoratra senariô, mpamoaka horonantsary, mpanao asa soratra, mpanoratra mizaka ny zom-pirenen'i Frantsa, Soisa teraka ny 3 Desambra 1930 tao Paris - 2022.
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0gdqy
Samuel Goldwyn

**Samuel Goldwyn** dia mpamoaka horonantsary mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia, Polonia teraka ny 17 Aogositra 1879 tao Varsôvia ary maty ny 31 Janoary 1974 tao Los Angeles
## Ny fiainany manokana
Ny zanany dia Samuel Goldwyn, Jr.. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/022p06
Terry Gilliam

**Terry Gilliam** dia talen-koronantsary, mpanoratra senariô, mpilalao mizaka ny zom-pirenen'i Fanjakana Mitambatra, Etazonia teraka ny 22 Novambra 1940
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/07h5d
D. W. Griffith

**D. W. Griffith** dia talen-koronantsary, mpilalao, mpamoaka horonantsary mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 22 Janoary 1875 tao La Grange ary maty ny 23 Jolay 1948
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/026ck
Elia Kazan

**Elia Kazan** dia talen-koronantsary, mpanoratra senariô, mpamoaka horonantsary, mpanoratra, mpanao asa soratra, mpilalao mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 7 Septambra 1909 ary maty ny 28 Septambra 2003 tao New York
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0bs8d
Ron Howard

**Ron Howard** dia mpilalao, mpamoaka horonantsary, talen-koronantsary, mpampindrana ny feony mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 1 Martsa 1954
## Ny fiainany manokana
I Rance Howard no rainy. Ny zanany dia Bryce Dallas Howard. Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Clint Howard. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0g2lq