Albert Einstein

**Albert Einstein** dia mpahay fizika, mpanao asa soratra, filôzôfy, Mpamorona, mpanoratra, mpahaikintana teraka ny 14 Martsa 1879 ao Ulm (Alemaina), ary maty ny 18 Aprily 1955 tao Princeton, New Jersey.

## Ny fiainany manokana
I Hermann Einstein no rainy. Ny vadiny dia Elsa Einstein, Mileva Marić. Ny zanany dia Hans Albert Einstein, Eduard Einstein, Lieserl Einstein. Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Maja Einstein. 
 
## 🌟 Albert Einstein :
Mpahay siansa lehibe sy mpanavao ny fahalalan’ny olombelona 

### Anarana feno
Albert Einstein

### Daty sy toerana nahaterahana
14 Martsa 1879, Ulm, Fanjakana Württemberg, Alemaina

### Daty sy toerana nahafatesana
18 Aprily 1955, Princeton, New Jersey, Etazonia

### Firenena
Teraka alemana; lasa jiosy tsy manana fanjakana; tatỳ aoriana nahazo zom-pirenena amerikana

---

## 🔹 Fiaviana sy fahazazana
Albert Einstein dia teraka tao amin’ny fianakaviana jiosy tsy manaraka fivavahana loatra. Ny rainy, Hermann Einstein, dia mpandraharaha amin’ny sehatry ny herinaratra, ary ny reniny, Pauline Koch, dia tia mozika ka nampianatra piano sy violinina an’i Albert.

Efa tamin’ny fahazazany dia naneho fahalianana amin’ny siansa sy matematika izy. Nisy fotoana nilaza ny mpampianatra azy fa tsy hahomby mihitsy izy satria sady tsy tena miresaka loatra no mivandravandra amin’ny zavatra lazain’ny hafa. Tena nankafy ny fandalinana sy ny famakiana boky siansa sy matematika i Einstein, ka dia izany no namelatra ny sainy.

Nianatra tany Munich izy tamin’ny voalohany, saingy nialany izany noho ny fankahalany ny rafi-panabeazana saro-pady sy manery. Tatỳ aoriana dia nifindra tany Italia sy Suisse izy, ka tany amin’ny Swiss Federal Polytechnic (ETH Zurich) no nahavitany fianarana, nahazoany diplaoma tamin’ny 1900.

---

## 🔹 Fiainana manokana sy fianakaviana
Nifankafantatra tao amin’ny ETH Zurich izy sy Mileva Marić, vehivavy avy any Serbia, izay mpiara-mianatra aminy. Nivady izy ireo tamin’ny 1903 ary niteraka zanaka telo: Lieserl (izay angamba maty kely), Hans Albert, ary Eduard. Nisaraka izy ireo tamin’ny 1919, ary tatỳ aoriana dia nanambady an’i Elsa Löwenthal, zandriny havana.

---

## 🔹 Asa sy fandraisana anjara amin’ny siansa

### 🌌 Annus Mirabilis (1905)
Tamin’ny 1905, raha mbola miasa tao amin’ny biraon’ny patanty tao Berne i Einstein, dia nivoaka tamin’izany taona izany ireo lahatsoratra siantifika nahatonga azy ho anisan’ny olona lehibe indrindra amin’ny siansa: 1️⃣ Photoélectrique effect – Naneho fa ny hazavana dia vita amin’ny "quantum" (photon) afaka mandroaka elektronina amin’ny metaly rehefa mitranga ny hazavana.

### 2️⃣ Molekola sy gaz

### – Nanazava ny fitsingerenan’ny zava-madinika (mouvement brownien), manaporofo ny fisian’ny molekola.

### 3️⃣ Relativité restreinte
– Nampiseho fa ny fotoana sy ny habaka dia miankina amin’ny hafainganam-pandeha sy ny toerana misy mpandinika.

### 4️⃣ E=mc²
– Nanambara ny fifandraisana misy eo amin’ny angovo sy ny lanja, hoe: Ny angovo dia mitovy amin’ny lanja avo roa heny amin’ny hafainganam-pandehan’ny hazavana.

### 🌠 Relativité générale (1915)
Tamin’ny 1915 dia namoaka ny teôrian’ny relativité générale izy. Naneho izy fa ny lanja lehibe (masse) dia mamorona fivilian’ny habaka sy fotoana, ka izany no ahafahantsika mahatsapa ny hery misintona. Nandresy lahatra izao tontolo izao izany taorian’ny nanamarinan’ny astrônoma ny fivilian’ny hazavana avy amin’ny kintana tamin’ny eclipse masoandro 1919.

---

## 🔹 Fiainana sy asa taty aoriana
Rehefa nipoitra ny Nazisma tany Alemaina tamin’ny 1933, dia nitsoaka tany Etazonia i Einstein noho ny herisetra natao tamin’ny Jiosy sy mpahay siansa. Niasa tao amin’ny Institute for Advanced Study ao Princeton izy mandra-pahafatiny.

Na dia nandefa taratasy tamin’i Franklin D. Roosevelt aza i Einstein nanoro hevitra ny tokony hanomboka fikarohana nokleary (ka nitarika tamin’ny tetikasa Manhattan taty aoriana), dia nanenina sy nanao antso avo taty aoriana mba hifehezana ny fitaovam-piadiana nokleary.

Tao Princeton, dia nikatsaka ilay Teôria fanambatra lehibe (Theory of Everything) izy, izay tokony hanambatra ny hery rehetra amin’ny siansa iray manontolo. Na izany aza, tsy nahomby tanteraka tamin’io fanamby io izy.

---

## 🔹 Loka sy fankasitrahana

### 🏆 Nobel Prize in Physics (1921) noho ny fandalinany ny photoélectrique effect

### 🏆 Loka maro avy amin’ny akademia sy andrim-panjakana maneran-tany

### 🏆 Anarana malaza amin’ny oniversite sy fikambanana maro, anisan’izany ny anaran’ny astéroïde iray (2001 Einstein)
---

## 🔹 Fahafatesana sy lova
Maty tamin’ny 18 Aprily 1955 tao Princeton i Einstein, noho ny fahatapahan’ny aorta (aneurysme). Noheveriny fa tokony ho an’ny siansa sy olombelona ny vatany, ka dia nodorana ary noparitaka ny lavenony tamin’ny toerana tsy fantatra.

Albert Einstein dia navelany ho lova:

Fampivoarana lehibe amin’ny fahalalana momba ny angovo, lanja, habaka, sy fotoana.

Teôria nanova tanteraka ny fahafantaran’ny olombelona ny tontolo iainana sy ny manodidina azy.

Sary sy tandindona amin’ny kolontsaina pop ho mariky ny fahendrena sy fahaiza-misaina.

---

## 🔹 Teny faneva sy teny malaza

#### 📌 "Sainam-paniriana no zava-dehibe, fa tsy fahalalana fotsiny."

#### 📌 "Ny zava-dehibe dia tsy hoe tsy manao hadisoana ianao, fa mianatra amin’ny hadisoanao."

#### 📌 "Ny angovo dia mitovy amin’ny lanja avo roa heny amin’ny hafainganam-pandehan’ny hazavana." (E=mc²)

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0jcx