open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Preterisma

Ny **preterisma** dia foto-pampianarana momba ny eskatôlôjia prôtestanta izay manao fivoasana ny faminaniana ao amin' ny Baiboly ho manambara zavatra efa nitranga tamin' ny fotoana lasa. Misy karazany roa ny preterisma, dia ny preterisma feno (izay mihatra amin' ny faminaniana rehetra) sy ny preterisma ampahany (izay tsy mahakasika afa-tsy ny ankamaroan' ny faminaniana).

Ny fampiharana tsy misy fepetra ny preterisma tranainy indrindra dia tamin' ny asan' i Gioacchino da Fiore (frantsay: *Joachim de Flore*, maty tamin' ny taona 1202) tao amin' ny bokiny mitondra ny lohateny hoe *Expositio in Apocalypsim*. Araka ny tantara dia nifamatotra tamin' ny firehana tsy nanaraka ny fampianarana ôfisialin' ny Fiangonana katôlika izany, avy eo tao amin' ny prôtestantisma izay nampiasa azy amin' ny fiheverana ny fitondran' ny papa ho asan' ny Devoly (ampitovîna amin' ilay vehivavy janga lehibe ao amin' ny Apôkalipsin' i Joany), indrindra nanomboka tamin' i Jan Hus (frantsay: *Jean Huss*) sy Martin Lotera. Taty aoriana dia noraisin' ny mpanoratra katôlika sasany toa an' i Jacques-Bénigne Bossuet izany fomba fiasa izany, teo amin' ny sehatry ny fifandirana amin' ny prôtestantisma.

Amin' ny fomba fiasa preterista dia manambara zavatra efa niseho tamin' ny taonjato faha-2 tal. J.K. ny Bokin' i Daniela. Toraka izany koa ilay "Toriteny teo an-Tendrombohitra Oliva" sy ireo andalana apôkaliptilka ao amin' ny bokin' ny Testamenta Vaovao, isan' izany ny Apôkalipsin' i Joany, izay mahakasika ny fandravana an' i Jerosalema nandritra ny ady voalohany nifanaovan' ny Jiosy sy ny Rômana ary ny fandravana ny Tempoly tamin' ny taona 70 taor. J.K.: tamin' io ilay Fandravana Lehibe nambara mialoha. Noho izany, ny "andro farany" nambaran' i Jesoa Kristy dia tsy any amin' ny fotoana hoavy: noheverina ho fiafaran' ny Fanekem-pihavanana taloha sy fahatongavan' ny Fanekem-pihavanana vaovao izany.

Amin' ny fiheverana fa ilay Toriteny teo amin' ny Tendrombohitra Oliva dia midika fa manamarika ny fahatanterahan' ny jodaisma ny kristianisma, ao amin' ny firehan' ny teôlôjian' ny fanoloana ny preterisma.

Amin' ny sehatry ny fanaovana famakafakana ny Baiboly, ny fivoasana mampiasa sy preterisma dia afaka manampy amin' ny famantarana ny daty nanoratana ny lahatsoratra sasany. Izany no mitranga momba ny Toriteny teo amin' ny Tendromboohitra Oliva ao amin' ny fitantarana omen' ny Vaovao Mahafaly araka an' i Marka.

## Jereo koa
**Fomba fiasa sy foto-pampianarana momba ny faminaniana**
* Histôrisisma

* Preterisma
* Amilenarisma
* Pôstmilenarisma
* Fotorisma
* Milenarisma
* Idealisma
Histôrisisma (kristianisma)

Ny **histôrisisma**, ao amin' ny eskatôlôjia kristiana, dia fomba fiasa amin' ny fivoasana ny faminaniana ao amin' ny  Baiboly izay mampifandray ny sary (simbôly) amin' ny olona na firenena na zava-nitranga tokoa teo amin' ny Tantara. Ny lahatsoratra mahaliana voalohany ny mpomba ity fomba fiasa ity dia ireo ao amin' ny literatiora apôkaliptika, toy ny Bokin' i Daniela sy ny Apôkalipsin' i Joany. Amin' izy ireo, ny faminanian' i Daniela dia tanteraka ao amin' ny tantara, ka hatrany amin' ny lasa izany ka mamakivaky ny ankehitriny ary mankany amin' ny hoavy. Antsoina indraindray hoe "fomba fijery ara-tantara mitohy" izany. Ny mpanao fivoasana koa dia mampihatra ny fomba fiasa ara-tantara amin' ny tantara tranain' ny Jiosy, amin' ny Empira Rômana, amin' ny Silamo, amin' ny fitondran' ny Papa, amin' izao vanimpotoana ankehitriny izao, ary amin' ny fahataperan' ny fotoana.

Ny fampiharanba ny fomba fiasa histôrisista dia nanomboka tamin' ny Daniela toko faha-2 ka nahazo miandalana ireo faminaniana ao amin' io boky io (toko faha-7 sy faha-8 ary faha-11), ka nahatonga ny fivoasana ny faminanian' i Daniela ho tena samy hafa amin' ny preterisma sy ny fotorisma.

## Jereo koa
**Fomba fiasa sy foto-pampianarana momba ny faminaniana**
* Histôrisisma

* Preterisma
* Amilenarisma
* Pôstmilenarisma
* Fotorisma
* Milenarisma
* Idealisma
Jerosalema vaovao

I **Jerosalema Vaovao** dia toerana resahina ao amin' ny Baiboly, izay lazaina koa  fa tabernakelin' Andriamanitra na tanàna masina, araka ny fampianaram-pinoana jiosy sy kristiana, dia mahakasika koa ny saha Edena sy ny Tany nampanantenaina ary ny fanamboarana indray ny Tempoly taorian' ny fahababoan' ny Jiosy tany Babilôna. Arakaraka ny fampianarana no mety handikana an' i Jerosalema vaovao ho tanàna ara-bakiteny tokoa, na toerana ara-panahy, na maneho ny fianakaviana afaka (araka ny Taratasy ho an' ny Galatiana 4.26: "*Fa Jerosalema any ambony izay renintsika kosa, dia tsy mba andevo*") na maneho ny fiafaran' ny Tantara sy ny fiverenanana amin' ny fahatsaràna voalohany.

Ao amin' ny Bokin' i Ezekiela, ny hoe *Jerosalema vaovao* dia fahitàna ara-paminaniana momba ny tanàna izay miompana amin' ny fananganana indray ny Tempoly, dia ny Tempoly fahatelo, izay haorina ao Jerosalema, izay ho renivohitry ny Fanjakana mesianika, toerana fihaonan' ny foko roa ambin' ny folon' i Israely, mandritra ny vanimpotoana mesianika. Ny faminanian' i Ezekiela dia niseho tamin' ny Yom Kippur ("andron' ny famelan-keloka") taona 3372 amin' ny tetiandro hebreo. Ao amin' ny Bokin' ny Fanambaràna (21--22) kosa indray dia antsoina hoe "Jerosalema any an-danitra" na "Ziona" koa io tanàna io.

## Jereo koa

* Fanjakan' Andriamanitra
* Fitsarana farany
Idealisma (eskatôlôjia kristiana)

Ny **idealisma**, ao amin' ny eskatôlôjia kristiana, dia fomba fivoasana ny Bokin' ny Apôkalipsy na Fanambaràna izay ilazana fa sary fanoharana fotsiny ireo sary lazaina ao amin' io boky io, afa-tsy lohahevitra sasany toy ny fiavian' i Kristy fanindroany sy ny fitsarana farany. Atao hoe "fivoasana ara-panahy" na "fivoasana alegôrika" koa io fomba famakafakana io.

## Jereo koa

* Eskatôlôjia
* Advento
* Andro farany
* Arivo taona

**Fomba fiasa sy foto-pampianarana momba ny faminaniana**

* Histôrisisma

* Preterisma
* Amilenarisma
* Pôstmilenarisma
* Fotorisma
* Milenarisma
* Idealisma
Alfa sy Ômega

Ny **Alfa sy Ômega**, anaran' ny litera voalohany (A / α ) sy farany (Ω / ω) ao amin' ny abidy grika, izay resahina ao amin' ny Bokin' ny Apôkalipsy na Fanambarana, dia anaram-boninahitra omen' ny Kristiana an' Andriamanitra sy an' i Kristy, izay fiandohana sy fiafaran' ny zavatra rehetra. Ao amin' ny fehezanteny hoe "Izaho no Alfa sy Ômega" (grika: ἐγώ εἰμι τὸ Ἄλφα καὶ τὸ Ὦ μέγα / *Egô eimi to Alpha kai Ô mega*)
## Ao amin' ny Baiboly

### Ao amin' ny Apôkalipsy
"Izaho no Alfa sy Omega, hoy ny Tompo Andriamanitra, Ilay ankehitriny sy taloha ary ho avy, dia ny Tsitoha." (Apôk 1.8, *[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]*)

"Ary hoy koa Izy tamiko: Tanteraka ireo. Izaho no Alfa sy Omega, ny fiandohana sy ny fiafarana. Izaho hanome maimaimpoana amin' ny loharanon' ny ranon' aina ho an' izay mangetaheta." (Apôk 21.6,  *[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]*)

"Izaho no Alfa sy Omega, ny voalohany sy ny Farany, ny fiandohana sy ny fiafarana." (Apôk 22.13, *[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]*))

### Ny heviny takarina avy ao amin' ny Bokin' i Isaia
"Izao no lazain' ny Tompo, mpanjakan' Israely sy mpanavotra azy, dia Iavehn' ny tafika: Izaho no voalohany, ary izaho no farany, ary tsy misy Andriamanitra afa-tsy izaho." (Izaia 44.6, *[[Baiboly katôlika amin'ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]*)
Isan' ny Bibidia

Ny **Isan' ny Biby** na **Isan' ny Bibidia** dia isa resahina ao amin' ny Bokin' ny Apôkalipsy nosoratan' i Joany (na Jaona) tao amin' ny nosy Patmô (na Patmôsy), ao amin' ny toko faha-13 andininy faha-18. Izany dia ny isa "enina amby enimpolo sy eninjato" (666) nefa ny sora-tanam-piraketana sasany dia ahitana koa ny hoe 616 na 665.

## Ao amin' ny Baiboly
"Indro ny fahendrena. Aoka izay manan-tsaina hanisa ny isan' ny bibi-dia, fa fanisan' olona izany; ary enina amby enim-polo amby enin-jato no isany." (Apô 13.18, *[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]*) 

na "Eto no ilàna fahendrena! Ka aoka izay manan-tsaina hamantatra ny isan' ny Biby, fa isa milaza olona izany, ary enina amby enim-polo sy enin-jato izany isa izany." (*[[Baiboly katôlika amin'ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]*)
Fiteny antefasy

Ny **fiteny antefasy** dia iray amin' ireo endriky ny fiteny malagasy isam-paritra tetenina indrindra any amin' ny faritra misy ny Antefasy, ao Farafangana sy ny manodidina, eo anelanelan' i Manampatra sy Mananara Atsimo.

Izao ny isa sasany amin' io fiteny io: raiky (1), roy (2), telo (3), efatry (4), dimy (5), enina (6), fito (7), valo (8), sivy (9), folo (10), zato (100), arivo (1000).

Fampitahana ny fanonana merina sy ny fanononana antefasy:

## Jereo koa
**Fiteny malagasy**

* Fiteny malagasy
* Fitenim-paritra malagasy : fiteny antambahoaka, antandroy, antankarana, antanosy, antefasy, antemoro, antesaka, bara, betsileo, betsimisaraka avaratra, betsimisaraka atsimo, bezanozano, mahafaly, masikoro, merina, sakalava, sihanaka, tanala, tsimihety, vezo, zafisoro).

* Fiteny kibosy, antalaotra, kibosy kimaôre

**Vahoaka malagasy**

* Malagasy (vahoaka)
* Foko eto Madagasikara: Antambahoaka - Antandroy - Antankarana - Antanosy - Antefasy - Antemoro - Antesaka - Bara - Beosy - Betsileo - Betsimisaraka - Bezanozano - Mahafaly - Makoa - Masikoro - Merina - Mikea - Sakalava - Sihanaka - Tanala - Tsimihety - Vezo - Zafimaniry - Zafisoro.

## Fanovozan-kevitra

* Tata, A. (1957). *Lexique français-antaifasy* - Cahier manuscrit d'une centaine de pages conservé dans les archives de l'IRSM (Tananarive, Tsimbazaza, Sciences Humaines).
Fiteny betsileo

Ny **fiteny betsileo** dia iray amin' ireo fitenim-paritra malagasy isam-paritra tetenina any amin' ny faritra misy ny Betsileo: faritan' ny ony Mania ao avaratra, ny tanin' ny Tanala ao atsinanana, ny tendrombohitr' Andringitra ao atsimo, ary ny tandavan-tendrombohitr' i Bongolava ao andrefana. Anisan' ny fiteny malagasin' ny afovoan-tany ao amin' ny sokajin' ny fitenim-paritra malagasy tatsinanana izy. 

## Fahasamihafan' ny fitenim-paritra
Hita eo ambany ny tabilao maneho ny lanjan' isan' ny fahasamihafan' ny tenim-paritra.



## Fanovozan-kevitra

* Dubois, RP. H.M. (1909 et sv). *Essai de dictionnaire betsileo* - Publié d'abord dans le BAM - 1909, T. VII : 141-162 (lettre A) 1910, T. VIII : 149-152 (lettre B) ; 1911, T. IX : 213-222 (lettre D) ; 1913, T. XII (2ème partie) : 76-145 (lettres E et F) puis T/rive, Impr. Officielle - T. I (1917) (lettres A à L et grammaire) : 244 + IV p., T. II (sd, vers 1921) (lettres M à Z) : 14 + 240 p.
* Grandidier, A. (1865-1870). *Essai de lexique comparé des langues des peuplades malgaches* , en particulier bara et mahafaly - Manuscrit de 108 p. dans la bibliothèque Grandidier - Informations sur les parlers sakalava, antanosy, betsileo, betsimisaraka, bara, mahafaly.
* Grandidier, A. (1865-1970). *Vocabulaire comparatif des principaux dialectes malgaches : hova, sakalava du Sud, sakalava du Nord, antankarana, betsileo, betsimisaraka, antanosy, mahafaly, antandroy, bara* - Manuscrit de 65 p. dans la bibliothèque Grandidier.
* Jully, A. (1901). *Manuel des dialectes malgaches : hova, betsileo, tankarana, betsimisaraka, taimorona, tanosy, sakalava (mahafaly), et du soahely* - Paris, André : 96 p.

## Jereo koa
**Fiteny malagasy**

* Fiteny malagasy
* Fitenim-paritra malagasy: fiteny antambahoaka, antandroy, antankarana, antanosy, antefasy, antemoro, antesaka, bara, betsileo, betsimisaraka avaratra, betsimisaraka atsimo, bezanozano, mahafaly, masikoro, merina, sakalava, sihanaka, tanala, tsimihety, vezo, zafisoro).

* Fiteny kibosy, antalaotra, kibosy kimaôre

**Vahoaka malagasy**

* Malagasy (vahoaka)
* Foko eto Madagasikara: Antambahoaka - Antandroy - Antankarana - Antanosy - Antefasy - Antemoro - Antesaka - Bara - Beosy - Betsileo - Betsimisaraka - Bezanozano - Mahafaly - Makoa - Masikoro - Merina - Mikea - Sakalava - Sihanaka - Tanala - Tsimihety - Vezo - Zafimaniry - Zafisoro.
Fiteny antemoro

Ny **fiteny antemoro** na **temoro** dia iray amin' ireo endriky ny fiteny malagasy isam-paritra tetenina any amin' ny faritra misy ny Antemoro, ao amin' ny faritra Vatovavy-Fitovinany, eo anelanelan' ny renirano Namorona sy ny renirano Manampatrana.

### Fahasamihafan' ny fitenim-paritra
Hita eo ambany ny tabilao maneho ny lanjan' isan' ny fahasamihafan' ny tenim-paritra.



## Jereo koa
**Fiteny malagasy**

* Fiteny malagasy
* Fitenim-paritra malagasy : fiteny antambahoaka, antandroy, antankarana, antanosy, antefasy, antemoro, antesaka, bara, betsileo, betsimisaraka avaratra, betsimisaraka atsimo, bezanozano, mahafaly, masikoro, merina, sakalava, sihanaka, tanala, tsimihety, vezo, zafisoro).

* Fiteny kibosy, antalaotra, kibosy kimaôre

**Vahoaka malagasy**

* Malagasy (vahoaka)
* Foko eto Madagasikara: Antambahoaka - Antandroy - Antankarana - Antanosy - Antefasy - Antemoro - Antesaka - Bara - Beosy - Betsileo - Betsimisaraka - Bezanozano - Mahafaly - Makoa - Masikoro - Merina - Mikea - Sakalava - Sihanaka - Tanala - Tsimihety - Vezo - Zafimaniry - Zafisoro.

## Fanovozan-kevitra
* Dahl, O.C. (1983). *Sorabe révélant l'évolution du dialecte Antemoro* - Tananarive, Trano Printy Loterana : 77 p.
* Huckett, Rev. A. S. (1887). *South-East Madagascar* (mith specimen of Ntemoro writing - Londres, The Chronicle of the London Missionary Society, (Août) : 348-355 - Reproduit partiellement par G. Ferrand (184 b - T. I : 68-69).
* Rajaonarimanana, H. (1990). *Sorabe - Traités divinatoires et recettes médico-magiques dans la tradition malgache antemoro* - Doctorat nouveau régime - INALCO - 4 vol. - 1364 p.
* Ferrand, G. (1902). "Notes sur la transcription arabico-malgache d'après les manuscrits Antaimorona" - *Mémoires de la Société de Linguistique de Paris* - T. XII (3) : 141-175.
* Gautier, E.F. (1902). *Notes sur l'écriture Antaimoro* - Paris, Leroux : 84 p. - CR par G. Ferrand dans RdM, 11/1903 : 473-479.
* Jully, A. (1901). *Manuel des dialectes malgaches* : hova, betsileo, tankarana, betsimisaraka, taimorona, tanosy, sakalava (mahafaly), et du soahely - Paris, André : 96 p.
Fiteny antandroy

Ny **fiteny antandroy** dna **tandroy** dia iray amin' ireo endriky ny fiteny malagasy isam-paritra tetenina any amin' ny faritra misy ny Antandroy, izany hoe ireo vahoaka any amin' ny faritra atsimo indrindra eto Madagasikara, monina eo anelanelan' ny ony Menarandra ao andrefana sy Mandrare ao atsinanana ary ny havoana Vohimainty ao avaratra, any amin' ny Faritra Androy. Betsaka ny zavatra itovian' ny fiteny antandroy amin' ny fiteny mahafaly.

### Fahasamihafan' ny fitenim-paritra
Hita eo ambany ny tabilao maneho ny lanjan' isan' ny fahasamihafan' ny tenim-paritra.



## Jereo koa
**Fiteny malagasy**

* Fiteny malagasy
* Fitenim-paritra malagasy: fiteny antambahoaka, antandroy, antankarana, antanosy, antefasy, antemoro, antesaka, bara, betsileo, betsimisaraka avaratra, betsimisaraka atsimo, bezanozano, mahafaly, masikoro, merina, sakalava, sihanaka, tanala, tsimihety, vezo, zafisoro).

* Fiteny kibosy, antalaotra, kibosy kimaôre

**Vahoaka malagasy**

* Malagasy (vahoaka)
* Foko eto Madagasikara: Antambahoaka - Antandroy - Antankarana - Antanosy - Antefasy - Antemoro - Antesaka - Bara - Beosy - Betsileo - Betsimisaraka - Bezanozano - Mahafaly - Makoa - Masikoro - Merina - Mikea - Sakalava - Sihanaka - Tanala - Tsimihety - Vezo - Zafimaniry - Zafisoro.

## Boky azo anovozan-kevitra

* Raymond Decary, *Lexique français-antandroy*, G. Pitot, Tananarive, 1928, 73 p.
* Narivelo Rajaonarimanana et Sarah Fee, *Dictionnaire Malgache Dialectal-Français : dialecte tandroy*, L'Asiathèque, Paris, 1996, 316 p. ()
* Nicole Randriamampita, *Le contexte d'apprentissage linguistique à Madagascar : exemple des enfants ruraux antandroy de la région d'Ambovombe*, Université de Grenoble 3, 1981, 272-39 p. (thèse de 3e cycle)
Fiteny antanosy

Ny **fiteny antanosy** dia iray amin' ireo endriky ny fiteny malagasy isam-paritra tetenina any amin' ny faritra misy ny Antanosy, izany hoe ao amin' ny tendro atsimo-atsinanan' i Madagasikara, dia ny faritra Anosy, eo anelanelan' i Masianaka sy Mandrare, nefa ahitana azy koa ny tanàna toa an' i Bezaha sy Vatolatsaka (distrikan' i Betioky-Atsimo) ary any Bereketa (distrikan' i Sakaraha)

Misy fitotoviany amin' ny fitenim-paritra any atsimon' i Madagasikara, indrindra ny fiteny antandroy sy ny fiteny antesaka ary ny fiteny bara, ny fiteny antanosy. Izy no fiteny malagasy nosoratana voalohany amin' ny abidy latina (vavaka kristiana amin' ny fiteny antanosy). Any amin' ny 76&nbsp;100 ny Malagasy miteny antanosy.
## Jereo koa
**Fiteny malagasy**

* Fiteny malagasy
* Fitenim-paritra malagasy : fiteny antambahoaka, antandroy, antankarana, antanosy, antefasy, antemoro, antesaka, bara, betsileo, betsimisaraka avaratra, betsimisaraka atsimo, bezanozano, mahafaly, masikoro, merina, sakalava, sihanaka, tanala, tsimihety, vezo, zafisoro).

* Fiteny kibosy, antalaotra, kibosy kimaôre

**Vahoaka malagasy**

* Malagasy (vahoaka)
* Foko eto Madagasikara: Antambahoaka - Antandroy - Antankarana - Antanosy - Antefasy - Antemoro - Antesaka - Bara - Beosy - Betsileo - Betsimisaraka - Bezanozano - Mahafaly - Makoa - Masikoro - Merina - Mikea - Sakalava - Sihanaka - Tanala - Tsimihety - Vezo - Zafimaniry - Zafisoro.

## Boky azo anovozan-kevitra

* Anatolie Solo-Raharinjanahary, *Aspects de la dialectologie du malgache : morphologie, application à l'Antanosy*, Université de Paris 7, 1984, 391 p. (thèse de 3e cycle)
* Raharinjanahary, S. (1984). *Aspects de la dialectologie malgache - Morphophonologie - Application à l'antanosy* - D3C UP 7 : 391 p.
* Raharinjanahary, S., Vaovolo, D., Mahajobo, M. (1988). *Une enquête lexicostatistique sur les parlers tanosy et tanalana de l'Onilahy* - Paris, INALCO, CEROIO, Etudes Océan Indien , n°9 : 171-183.
Fiteny bara (malagasy)

Ny **fiteny bara** dia iray amin' ny fitenim-paritra malagasy tetenina any amin' ny faritra misy ny Bara:  any afovoany-atsimon' i Madagasikara, ao amin' ny faritra Ihorombe sy Atsimo Andrefana ary Anosy, voafaritry ny renirano Zomandao any avaratra, ny faritra onenan' ny Tanala any atsinanana, ny ony Onilahy any atsimo andrefana, ary ny havoanan' Analavelona ao andrefana sy avaratra-andrefana. Anisan' ny fitenim-paritra tandrefana mandray roa ny fiteny bara. 

Ny fiteny bara dia tenenin' ny mponina any amin' ny faritra atsimo amin' ny lembalemba afovoan' i Madagasikara, voahodidin' ny faritra miteny betsileo (any avaratra), ny faritra miteny tanala (any atsinanana) ny faritra miteny mahafaly sy antandroy (any atsimo-andrefana) ary ny faritra miteny masikoro (ao andrefana). 

Ny 69 % amin' ny voambolana bara dia mitovitovy amin' ny an' ny fiteny merina ao amin' ny Lembalemba Afovoany. 

### Fahasamihafan' ny fitenim-paritra
Hita eo ambany ny tabilao maneho ny lanjan' isan' ny fahasamihafan' ny tenim-paritra.



## Fanovozan-kevitra

* Grandidier, A. (1865-1870). *Essai de lexique comparé des langues des peuplades malgaches*, 108 p. bibliothèque Grandidier
* Grandidier, A. (1865-1970). *Vocabulaire comparatif des principaux dialectes  malgaches : hova, sakalava du Sud, sakalava du Nord, antankarana, betsileo, betsimisaraka, antanosy, mahafaly, antandroy, bara*  Manuscrit de 65 p., bibliothèque Grandidier.

## Jereo koa
**Fiteny malagasy**

* Fiteny malagasy
* Fitenim-paritra malagasy : fiteny antambahoaka, antandroy, antankarana, antanosy, antefasy, antemoro, antesaka, bara, betsileo, betsimisaraka avaratra, betsimisaraka atsimo, bezanozano, mahafaly, masikoro, merina, sakalava, sihanaka, tanala, tsimihety, vezo, zafisoro).

* Fiteny kibosy, antalaotra, kibosy kimaôre

**Vahoaka malagasy**

* Malagasy (vahoaka)
* Foko eto Madagasikara: Antambahoaka - Antandroy - Antankarana - Antanosy - Antefasy - Antemoro - Antesaka - Bara - Beosy - Betsileo - Betsimisaraka - Bezanozano - Mahafaly - Makoa - Masikoro - Merina - Mikea - Sakalava - Sihanaka - Tanala - Tsimihety - Vezo - Zafimaniry - Zafisoro.
Fiteny sakalava

Ny **fiteny sakalava** amin' ny endriky ny fiteny malagasy isam-paritra (fitenim-paritra), tenenina indrindra ao amin' ny faritra nentim-paharazana  misy ny Sakalava:  any amin' ny tapany andrefana sy avaratra-andrefana ary atsimo-andrefan' i Madagasikara, miainga avy any Ampasimena (avy any avaratra) ka mianatsimo mihazo an' Analalava, Mahajanga, Besalampy, Maintirano, Morondava, Morombe ary Toliara.

Misy karazay roa ny fitenin' ny Sakalava, dia ny fiteny sakalava avaratra (any amin' ny faritr' i Boeny) sy ny fiteny sakalava atsimo (any amin' ny faritr' i Menabe) izay manakaiky ny fiteny masikoro. Ny hany tena mampiray ny fitenim-paritra sakalava samihafa dia ny maha-isan' ny vondrona andrefana amin' ny fitenim-paritra malagasy ianjadian' ny herin' ny fiteny avy any Afrika, izay mampiavaka azy ireo amin' ny fiteny malagasy ao afovoan-tany sy amin' ny morontsiraka atsinanana eto amin' ny Nosy, izay tena aostrôneziana (malaiô-pôlineziana) fiteny.

### Fahasamihafan' ny fitenim-paritra
Hita eo ambany ny tabilao maneho ny lanjan' isan' ny fahasamihafan' ny tenim-paritra.



## Fanovozan-kevitra

* Bare-Thomas, D. (1976). *Le dialecte sakalava du Nord-Ouest de Madagascar*. D3C, UP V - T. I (Phonologie, grammaire) : 338 p., T. II (Lexique): 270p.
* Gautier, E.F. (1900), "Les Hovas sont-ils des Malais ? Essai d'une étude comparative entre les dialectes hova et sakalava" - Paris, *Journal Asiatique*, (3/4) : 278-296.
* Hoffmann, Mgr. B. *Vocabulaire français-hova-sakalava - tsimihety* - sd (mais postérieur à 1945 et antérieur à 1960 - IX + 218 p.).
* L'Hermite, RP. R. *Lexique Sakalava Nord-Ouest - Tsimihety* - sd (vers 1960) : 53 p.

## Jereo koa
**Fiteny malagasy**

* Fiteny malagasy
* Fitenim-paritra malagasy: fiteny antambahoaka, antandroy, antankarana, antanosy, antefasy, antemoro, antesaka, bara, betsileo, betsimisaraka avaratra, betsimisaraka atsimo, bezanozano, mahafaly, masikoro, merina, sakalava, sihanaka, tanala, tsimihety, vezo, zafisoro).

* Fiteny kibosy, antalaotra, kibosy kimaôre

**Vahoaka malagasy**

* Malagasy (vahoaka)
* Foko eto Madagasikara: Antambahoaka - Antandroy - Antankarana - Antanosy - Antefasy - Antemoro - Antesaka - Bara - Beosy - Betsileo - Betsimisaraka - Bezanozano - Mahafaly - Makoa - Masikoro - Merina - Mikea - Sakalava - Sihanaka - Tanala - Tsimihety - Vezo - Zafimaniry - Zafisoro.
Fiteny antesaka

Ny **fiteny antesaka** na **tesaka** dia iray amin' ireo endriky ny fiteny malagasy isam-paritra tetenina indrindra any amin' ny faritra misy ny Antesaka, eo anelanelan' i Farafangana sy Tolanaro, ao amin' ny distrikan' i Vangaindrano, eo anelanelan' i Mananivo ao avaratra, Itomampy sy Ionaivo ao andrefana, ary Lavibola ao atsimo. Misy fiavahany amin' ny fitenin' ny vondrom-poko manakaiky ny faritra misy ny Antesaka (toy ny fiteny antefasy sy ny fiteny antemoro) io fiteny io nefa manakaikikaiky ny fiteny antanosy.

### Fahasamihafan' ny fitenim-paritra
Hita eo ambany ny tabilao maneho ny lanjan' isan' ny fahasamihafan' ny tenim-paritra.



## Jereo koa
**Fiteny malagasy**

* Fiteny malagasy
* Fitenim-paritra malagasy: fiteny antambahoaka, antandroy, antankarana, antanosy, antefasy, antemoro, antesaka, bara, betsileo, betsimisaraka avaratra, betsimisaraka atsimo, bezanozano, mahafaly, masikoro, merina, sakalava, sihanaka, tanala, tsimihety, vezo, zafisoro).

* Fiteny kibosy, antalaotra, kibosy kimaôre

**Vahoaka malagasy**

* Malagasy (vahoaka)
* Foko eto Madagasikara: Antambahoaka - Antandroy - Antankarana - Antanosy - Antefasy - Antemoro - Antesaka - Bara - Beosy - Betsileo - Betsimisaraka - Bezanozano - Mahafaly - Makoa - Masikoro - Merina - Mikea - Sakalava - Sihanaka - Tanala - Tsimihety - Vezo - Zafimaniry - Zafisoro.

## Boky azo anovozan-kevitra
* Hubert Deschamps, *Le dialecte Antaisaka : (langue malgache)*, Imprimerie moderne de l'Emyrne, Pitot de la Beaujardière, Tananarive, 1936 ? (thèse soutenue à Paris en 1937), 126 p.
Fiteny betsimisaraka atsimo

Ny **fiteny betsimisaraka atsimo** dia iray amin'ny endriky ny fiteny malagasy isam-paritra ampiasaina any amin' ny faritra misy ny Betsimisaraka, izany hoe fitenim-paritra malagasy, ao amin'ny fianakaviam-piteny aostrôneziana ity fiteny ity. Notombanana ho 1&nbsp;830&nbsp;000 ny isan'ny Malagasy miteny betsimisaraka atsimo tamin'ny taona 2006. Araka ny fanasokajiana lalindalina kokoa dia anisan'ny vondrom-piteny baritô ny fiteny betsimisaraka atsimo. Ity fitenim-paritra ity, sahala amin'ny fiteny betsimisaraka avaratra, dia anisan'ny vondron' ny fitenim-paritra tatsinanana, miaraka amin'ny fiteny merina (fitenim-paritr'Antananarivo renivohitra) sy ny fiteny betsileo ary ny fitenim-paritra hafa avy any atsimo-atsinanana.

## Fanovozan-kevitra

* Descheemaeker, RP. A. (1969). *Vocabulaire des Betsimisaraka Atsimo Zafindriamanana* - poste d'Ambohimangan' i Hovana du Vinany de l'Ampasary à la source du Mananjary, de Ampasimazava (canton de Vohilava) à Ambinanindrano (district d' Ambositra) - Tananarive : 228 p.
* Dez, J. (1960). *Le dialecte Betsimisaraka du Sud (région de Nosy Varika)* : 259 p. Travail présenté à l'Académie Malgache au cours d'une communication dont le CR par l'auteur peut être trouvé dans le BAM, T. XXXVIII : 102-103.
* Ruud, J. (1955). *Etude grammaticale du dialecte betsimisaraka du Sud* - BAM , T. XXXIII : 33-55.

## Jereo koa
**Fiteny malagasy**

* Fiteny malagasy
* Fitenim-paritra malagasy: fiteny antambahoaka, antandroy, antankarana, antanosy, antefasy, antemoro, antesaka, bara, betsileo, betsimisaraka avaratra, betsimisaraka atsimo, bezanozano, mahafaly, masikoro, merina, sakalava, sihanaka, tanala, tsimihety, vezo, zafisoro).

* Fiteny kibosy, antalaotra, kibosy kimaôre

**Vahoaka malagasy**

* Malagasy (vahoaka)
* Foko eto Madagasikara: Antambahoaka - Antandroy - Antankarana - Antanosy - Antefasy - Antemoro - Antesaka - Bara - Beosy - Betsileo - Betsimisaraka - Bezanozano - Mahafaly - Makoa - Masikoro - Merina - Mikea - Sakalava - Sihanaka - Tanala - Tsimihety - Vezo - Zafimaniry - Zafisoro.
Fiteny tsimihety

Ny **fiteny tsimihety** dia iray amin' ireo endriky ny fiteny malagasy isam-paritra tetenina any amin' ny faritra misy ny Tsimihety, any amin' ny faritra avaratra-afovoan' i Madagasikara: ao amin' ny faritanin' i Mahajanga, hodidinin' ny tanin' ny Antakarana avy ao avaratra, ny Betsimisaraka avy ao atsinanana, ny Sihanaka avy ao atsimo ary ny Sakalava avy ao andrefana. Tamin' ny taona 1996 dia nisy 1&nbsp;016&nbsp;000 ny mpiteny tsimihety.

### Fahasamihafan' ny fitenim-paritra
Hita eo ambany ny tabilao maneho ny lanjan' isan' ny fahasamihafan' ny tenim-paritra.



## Jereo koa
**Fiteny malagasy**

* Fiteny malagasy
* Fitenim-paritra malagasy: fiteny antambahoaka, antandroy, antankarana, antanosy, antefasy, antemoro, antesaka, bara, betsileo, betsimisaraka avaratra, betsimisaraka atsimo, bezanozano, mahafaly, masikoro, merina, sakalava, sihanaka, tanala, tsimihety, vezo, zafisoro).

* Fiteny kibosy, antalaotra, kibosy kimaôre

**Vahoaka malagasy**

* Malagasy (vahoaka)
* Foko eto Madagasikara: Antambahoaka - Antandroy - Antankarana - Antanosy - Antefasy - Antemoro - Antesaka - Bara - Beosy - Betsileo - Betsimisaraka - Bezanozano - Mahafaly - Makoa - Masikoro - Merina - Mikea - Sakalava - Sihanaka - Tanala - Tsimihety - Vezo - Zafimaniry - Zafisoro.

## Boky azo anovozan-kevitra

* *Dialogues français-tsimihety : (région d'Analalava-Mandritsara)*, traduits par A. Dandouau, in Bulletin de l'Académie Malgache, 1912, 48 p.
* Hajasoa John-Ravololonorina, *Syntaxe du Tsimihety*, Université de Paris 4, 1981, 2 vol., 387 p. (thèse de 3e cycle)
* Régis Manoro, *Description morpho-syntaxique du Tsimihety Madagascar*, Université de Paris 7, 1983, 2 vol., IV-366-242 p. (thèse de 3e cycle)
* Alphonse Tsimilaza, *Phonologie et morphologie du tsimihety*, Université de Nancy 2, 1981, 429 p. (thèse de 3e cycle)
* Faridanonana, *Rantimbòla'na diksionera Tsimihety*, Akademia Malagasy, Antanarivo, 1977, 128 p.
Fiteny sihanaka

Ny **fiteny sihanaka** dia iray amin' ireo endriky ny fiteny malagasy isam-paritra tetenina any amin' ny faritra misy ny Sihanaka:  manodidina ny farihin' Alaotra, voafaritry ny renirano Bemarivo ambony sy Tampoketsa Atsimo ao avaratra, ny renirano Mahajamba ambony ao andrefana, ary ireo havoana misy ny Bezanozano sy ny ala ao atsinanana. Anisan' ny fiteny malagasin' ny afovoan-tany ao amin' ny sokajin' ny fitenim-paritra malagasy tatsinanana izy.

## Fahasamihafan' ny fitenim-paritra
Hita eo ambany ny tabilao maneho ny lanjan' isan' ny fahasamihafan' ny tenim-paritra.



## Fanovozan-kevitra
Ranjivason, J.T. (1985). *Morphosyntaxe du malgache - Etude des formes prédicatives verbales en sihanaka* - Paris, D3C UP 7 : 384 p. - Lexique : 290-338.

## Jereo koa
**Fiteny malagasy**

* Fiteny malagasy
* Fitenim-paritra malagasy: fiteny antambahoaka, antandroy, antankarana, antanosy, antefasy, antemoro, antesaka, bara, betsileo, betsimisaraka avaratra, betsimisaraka atsimo, bezanozano, mahafaly, masikoro, merina, sakalava, sihanaka, tanala, tsimihety, vezo, zafisoro.

* Fiteny kibosy, antalaotra, kibosy kimaôre

**Vahoaka malagasy**

* Malagasy (vahoaka)
* Foko eto Madagasikara: Antambahoaka - Antandroy - Antankarana - Antanosy - Antefasy - Antemoro - Antesaka - Bara - Beosy - Betsileo - Betsimisaraka - Bezanozano - Mahafaly - Makoa - Masikoro - Merina - Mikea - Sakalava - Sihanaka - Tanala - Tsimihety - Vezo - Zafimaniry - Zafisoro.
Fiangonana tany Efesôsy

Ny **fiangonana tany Efesôsy** na ny **eglizy tany Efezy** na **Efeso** dia iray amin' ireo fiangonana resahina ao amin' ny Apôkalipsin' i Joany (na Jaona) fa nandefasana taratasy.

## Toerana nisy azy ara-bakiteny
I Efesôsy na Efesosy na Efeso na Efezy dia iray amin' i reo tanàna tranainy indrindra sy nanana ny maha izy azy amin' ireo tanàn-dehibe grika tany Azia Minora, ka izy no tanàna voalohany tao Iônia. Isan' ireo seranan-tsambo lehibe tao amin' ny Ranomasina Egea izy.

## Filazana momba azy ao amin' ny Baiboly
1 Soraty ho amin' ny anjelin' ny fiangonana any Efesosy. 

Izao no lazain' ilay miharona ny kintana fito eny an-tànany ankavanana sady mandeha eo afovoan' ny fanaovan-jiro volamena fito: 2 Fantatro ny asanao sy ny fikelezanao aina sy ny faharetanao ary ny tsi-fahazakanao izay mpanao ratsy; ary ianao efa nizaha toetra izay milaza ny tenany ho Apostoly, kanjo tsy izy, ary hitanao fa mpandainga izy; 3 ary manana faharetana ianao ka niaritra noho ny anarako sady tsy reraka.

4 Kanefa manan-teny aminao Aho, satria efa niala tamin' ny fitiavanao voalohany ianao. 5 Koa tsarovy izay nitoeranao fony tsy mbola lavo, dia mibebaha, ka manaova ny asa voalohany; fa raha tsy izany, dia ho avy aminao Aho ka hamindra ny fanaovan-jironao hiala amin' ny fitoerany, raha tsy mibebaka ianao. 6 Kanefa izao no toetranao: halanao ny asan' ny Nikolaita, izay halako koa.

7 Izay manan-tsofina, aoka izy hihaino izay lazain' ny Fanahy amin' ny fiangonana. Izay maharesy dia havelako hihinana ny avy amin' ny hazon' aina, izay eo amin' ny Paradisan' Andriamanitra. (Apô 2.1-7, *[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]*).

## Jereo koa

* Fiangonana tany Efesôsy
* Fiangonana tany Smirna
* Fiangonana tany Pergamôsy
* Fiangonana tany Tiatîra
* Fiangonana tany Sardisy
* Fiangonana tany Filadelfia
* Fiangonana tany Laôdikea
Fiangonana tany Tiatîra

Ny **Fiangonana tany Tiatîra** na **Eglizin' i Tiatira** dia iray amin' ireo fiangonana resahina ao amin' ny Apôkalipsin' i Joany (na Jaona) fa nandefasana taratasy.

## Toerana nisy azy ara-bakiteny
I Tiatîra dia tanàna niorina 80 km miala ny Ranomasina Egea. I Seleokôsy I Nikatôra no nanome anarana io tanàna io.

## Filazana momba azy ao amin' ny Baiboly
18 Manorata koa ho an' ny anjelin' ny Eglizin' i Tiatira: Izao no lazain' ny Zanak' Andriamanitra, izay toy ny lelafo ny masony, ary ny tongony tahaka ny varahina manganohano:

19 Fantatro avokoa ny asanao, ny finoanao, ny fitiavanao, ny fiantranao, ny fandeferanao, ary ny asanao farany dia be noho ny voalohany. 20 Manan-teny kely aminao anefa aho, satria i Jezabela ilay vehivavy manao azy ho mpaminany, avelanao hampianatra sy hanangoly ny mpanompoko hijangajanga sy hihinan-kena natolotra tamin'ny sampy. 21 Efa nomeko andro hibebahana izy, nefa tsy mety mibebaka amin'ny fijangajangany. 22Ka indro hampandamahiko eo am-pandriana izy, ary hozoim-pahoriana lehibe izay mijangajanga aminy, raha tsy mibebaka amin'ny asa nampianarin-dravehivavy azy. 23 Hasiako amin'ny fahafatesana ny zanany, dia ho fantatry ny Eglizy rehetra fa izaho no mandinika ny voa sy ny fo, ary homeko araka ny asanareo avy hianareo rehetra. 24 Ary indreo hianareo mpino sisa any Tiatira, izay tsy manana izany fampianarana izany, sy izay rehetra tsy nahalala ireny antsoin'ny sasany hoe sain-dalin'i Satana ireny, dia izao kosa no lazaiko aminareo: Tsy hovesarako entana hafa hianareo, 25 fa tano mafy aloha izay anananareo, mandra-pihaviko.

26 Ary izay handresy ka haharitra amin'ny asako hatramin'ny farany, dia homeko fahefana amin'ny firenena; 27 hifehy azy amin'ny tehim-by izy, ary hanorotoro azy, toy ny vilany tany, 28 araka izay efa noraisiko tamin'ny Raiko, ary homeko azy ny kintana fitarika andro. 29 Izay manan-tsofina aoka hihaino ny lazain'ny Fanahy amin'ny Eglizy. (Apô 2.18-29, *[[Baiboly katôlika amin'ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]*)

## Jereo koa

* Fiangonana tany Efesôsy
* Fiangonana tany Smirna
* Fiangonana tany Pergamôsy
* Fiangonana tany Tiatîra
* Fiangonana tany Sardisy
* Fiangonana tany Filadelfia
* Fiangonana tany Laôdikea
Fiangonana tany Sardisy

Ny **fiangonana tany Sardisy** na **eglizin' i Sarda** na **Sardy** dia iray amin' ireo fiangonana resahina ao amin' ny Apôkalipsin' i Joany (na Jaona) fa nandefasana taratasy.

## Toerana nisy azy ara-bakiteny
I Sardisy na Sarda na Sardy dia tamàna niorina eo amoron' ny renirano Pactole, teo amin' ny toerana iorenan' ny tanàna ao Torkia atao hoe *Sart*.

## Filazana momba azy ao amin' ny Baiboly
1 Ary soraty ho amin' ny anjelin' ny fiangonana any Sardisy:

Izao no lazain' ilay manana ny Fanahy fiton' Andriamanitra sy ny kintana fito: Fantatro ny asanao, fa manana anarana ho velona ianao, kanjo maty ihany. 2 Miambena, ka aoreno tsara ny zavatra sisa izay saiky maty; fa tsy nisy hitako tanteraka ny asanao eo anatrehan' Andriamanitro. 3 Dia tsarovy ny amin' ny nandraisanao sy ny nandrenesanao, ary tano mafy, ka mibebaha. Koa raha tsy hiambina ianao, dia ho tonga toy ny fihavin' ny mpangalatra Aho, ka tsy ho fantatrao izay ora hihaviako aminao. 4 Kanefa misy olona vitsy atý aminao atý Sardisy izay tsy nandoto ny fitafiany; ary hiara-mandeha amiko mitafy lamba fotsy ireo, satria miendrika Izy.

5 Izay maharesy dia hitafy lamba fotsy tahaka ireo koa, ary tsy hamono ny anarany eo amin' ny bokin' ny fiainana tokoa Aho, fa hanaiky ny anarany eo anatrehan' ny Raiko sy eo anatrehan' ny anjeliny. 6 Izay manan-tsofina, aoka izy hihaino izay lazain' ny Fanahy amin' ny fiangonana. (Apô 3.1-6, *[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]*)

## Jereo koa

* Fiangonana tany Efesôsy
* Fiangonana tany Smirna
* Fiangonana tany Pergamôsy
* Fiangonana tany Tiatîra
* Fiangonana tany Sardisy
* Fiangonana tany Filadelfia
* Fiangonana tany Laôdikea
Fiangonana tany Pergamôsy

Ny **fiangonana tany Pergamôsy** na **eglizin' i Pergama** dia iray amin' ireo fiangonana resahina ao amin' ny Apôkalipsin' i Joany (na Jaona) fa nandefasana taratasy.

## Toerana nisy azy ara-bakiteny
I Pergamôsy na Pergama dia tanàna niorina ao avaratr' i Smirna, 25 km miala amin' ny Ranomasina Egea. Ankehitriny dia atao hoe *Bergama* izy ao Torkia (faritanin' i Izmir).

## Filazana momba azy ao amin' ny Baiboly
12 Ary soraty ho amin' ny anjelin' ny fiangonana any Pergamosy:

Izao no lazain' ilay manana ny sabatra roa lela maranitra: 13 Fantatro izay onenanao, dia ao amin' ny itoeran' ny seza fiandrianan' i Satana; ary mitàna mafy ny anarako ianao ka tsy nandà ny finoana Ahy, na dia tamin' ny andron' i Antipasy martiorako aza, izay lehilahy nahatoky Ahy, dia ilay novonoina teo aminareo, teo amin' izay onenan' i Satana.

14 Kanefa manan-teny kely aminao Aho, fa misy eo aminao izay mitàna ny fampianaran' i Balama, ilay nanome fo an' i Balaka hanisy fahatafintohinana teo anoloan' ny Zanak' Isiraely, hihinana hena naterina tamin' ny sampy sy hijangajanga. 15 Ary toy izany koa, misy eo aminao izay mitàna ny fampianaran' ny Nikolaita tahaka ny an' ireny. 16 Koa dia mibebaha; fa raha tsy izany, dia ho avy aminao faingana Aho ka hamely ireo amin' ny sabatry ny vavako.

17 Izay manan-tsofina, aoka izy hihaino izay lazain' ny Fanahy amin' ny fiangonana. Izay maharesy dia homeko mana miafina sady homeko vato fotsy, ary eo amin' ny vato dia misy anaram-baovao voasoratra, izay tsy fantatr' olona afa-tsy izay mandray azy ihany. (Apô 2.12-17, *[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]*)

## Jereo koa

* Fiangonana tany Efesôsy
* Fiangonana tany Smirna
* Fiangonana tany Pergamôsy
* Fiangonana tany Tiatîra
* Fiangonana tany Sardisy
* Fiangonana tany Filadelfia
* Fiangonana tany Laôdikea
Fiangonana tany Laôdikea

Ny **Fiangonana tany Laôdikea** na **Eglizin' i Laôdisea n**a **Laôdikia** dia iray amin' ireo fiangonana resahina ao amin' ny Apôkalipsin' i Joany (Apô 2.1 – 3.13) fa nandefasana taratasy. 

## Toerana nisy azy
I Laôdikea na Laôdikia na Laôdisea dia tanàna renivohitr' i Frigia na Frizia any Azia Minora. Mbola hita ny sisam-paharavan' io tanàna io eo anelanelan' ny tanàna ambanivohitr' i Goncali sy ny vakin-tanàn' i Eskihisar, 6 km miala ny ivon' i Denizli ao Torkia. Nandroso kokoa noho i Kôlôsia (na Kôlôsy) tanàna akaiky azy i Laôdikea tamin' ny fotoan' androny.

## Filazana momba azy ao amin' ny Baiboly
14 Manorata koa ho an'ny anjelin'ny Eglizin' i Laodisea: Izao no lazain'ny Amena, ilay Vavolombelona mahatoky sy marina, Fototry ny zava-boarin'Andriamanitra.

15 Fantatro ny asanao: tsy mangatsiaka na mafana hianao: nefa aleo mangatsiaka na mafana hianao; 16 fa noho hianao matimaty, na hoe tsy mangatsiaka tsy mafana, dia efa haloan'ny vavako hianao. 17 Hianao mihambo hoe: mpanan-karena aho, nahazo fananam-be, tsy manan-java-mahory aho; kanjo tsy fantatrao, fa hianao dia olona ory, fadiranovana, mahantra, jamba, ary mitanjaka aza. 18 Koa manoro hevitra anao aho mba hividy amiko volamena voadio tamin'ny afo, dia hanan-karena hianao; sy fitafiana fotsy hitafianao, mba tsy hisehoan'ny henatrao noho ny fitanjahanao; ary ody maso hahosotrao ny masonao, dia hahiratra hianao. 19 Izay rehetra tiako no anariko sy faiziko; mazotoa àry, ka mibebaha. 20 Indro, mitsangana eo am-baravarana aho, sady mandondòna; ka raha misy mihaino ny feoko, sy mamoha ny varavarana, dia hiditra ao aminy aho, ka hiara-misakafo aminy, ary izy hiaraka amiko.

21 Izay handresy dia hasaiko miara-mipetraka amiko eo amin'ny seza fiandrianako; toa ahy nandresy koa, ka miara-mipetraka amin'ny Raiko, eo amin'ny seza fiandrianany. 22 Izay manan-tsofina aoka hihaino ny lazain'ny Fanahy amin'ny Eglizy. (Apô 3.14-22, *[[Baiboly katôlika amin'ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]*)

## Jereo koa

* Fiangonana tany Efesôsy
* Fiangonana tany Smirna
* Fiangonana tany Pergamôsy
* Fiangonana tany Tiatîra
* Fiangonana tany Sardisy
* Fiangonana tany Filadelfia
* Fiangonana tany Laôdikea
Fiangonana tany Smirna

Ny **fiangonana tany Smirna** na **eglizy tany Smirna** dia iray amin' ireo fiangonana resahina ao amin' ny Apôkalipsin' i Joany (na Jaona) fa nandefasana taratasy.

## Toerana nisy azy ara-bakiteny
I Smirna dia tanàna niorina tamin' ny morontsiraky ny Ranomasina Egea. Ao amin' ny toerana misy ny tanànan' i Izmir (any Torkia) ankehitriny no nisy azy. Tanàna mora arovana amin' ny fanafihana izy noho izy niorina ambony harambato sarotra anihina, an-tsaikanosy.

## Filazana momba azy ao amin' ny Baiboly
8 Manorata koa ho an' ny anjelin' ny Eglizin' i Smirna: Izao no lazain' ilay Voalohany sy Farany, izay efa maty ka velona indray:

9 Fantatro ny fahoriana amam-pahantranao, nefa manan-karena hianao; ary fantatro ny fitenenan-dratsin' ireo manao azy ho Jody, nefa tsy izy, fa sinagogan' i Satana. 10 Aza matahotra na inona na inona amin' izay efa hiaretanao. Indro, efa handatsaka ny sasany aminareo an-tranomaizina ny demony, mba hovoazaha toetra hianareo, sy hiari-pahoriana hafoloana. Mahareta ambara-pahafaty, dia homeko anao ny satro-boninahitry ny fiainana.

11 Izay manan-tsofina aoka hihaino ny lazain' ny Fanahy amin' ny Eglizy: Izay mandresy dia tsy hosimban' ny fahafatesana faharoa. (Apô 2.8-11, *[[Baiboly katôlika amin'ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]*)

## Jereo koa

* Fiangonana tany Efesôsy
* Fiangonana tany Smirna
* Fiangonana tany Pergamôsy
* Fiangonana tany Tiatîra
* Fiangonana tany Sardisy
* Fiangonana tany Filadelfia
* Fiangonana tany Laôdikea
Fiangonana tany Filadelfia

Ny **Fiangonana tany Filadelfia** na **Eglizin' i Filadelfia** dia iray amin' ireo fiangonana resahina ao amin' ny Apôkalipsin' i Joany (na Jaona) fa nandefasana taratasy.

## Toerana nisy azy ara-bakiteny
I Filadelfia dia tanàna niorina ao atsimon' i Kogamis, amin' ny lalana mampitohy an' i Sardisy (na Sarda) sy Kôlôsia (na Kôlôsy), mifanandrify amin' ny toerana iorenan' i Alaşehir (tanana any Torkia) ankehitriny.

## Filazana momba azy ao amin' ny Baiboly
7&nbsp;Manorata koa ho an' ny anjelin' ny Eglizin' i Filadelfia: Izao no lazain' ilay masina, ilay marina, ilay manana ny fanalahidin' i Davida, ilay mamoha, tsy misy mahahidy, ary manidy, tsy misy mahavoha:

8&nbsp;Fantatro ny asanao. Fa manan-kery kely ihany hianao, ka nitandrina ny teniko sy tsy nandà ny anarako; koa indro, varavarana mivoha tsy misy mahahidy no nataoko teo anoloanao. 9&nbsp;Indro, atolotro anao ny sasany amin' ny sinagogan' i Satana, izay mihambo ho Jody, nefa tsy izy, fa mandainga; indro, hataoko tonga hiankohoka eo an-tongotrao izy ireo, dia ho fantany fa tia anao aho. 10&nbsp;Ary noho hianao nitandrina ny teniko ny amin' ny fandeferana, izaho kosa hitandrina anao amin' ny andron' ny fakam-panahy, izay ho tonga amin' izao tontolo izao ho fitsapan-toetra ny mponina eto an-tany. 11&nbsp;Indro, avy faingana aho; tano mafy izay anananao, mba tsy hisy haka ny satro-boninahitrao.

12&nbsp;Izay handresy dia hataoko andry eo amin' ny tempolin' Andriamanitra, sady tsy hiala ao intsony; ary hosoratako eo aminy ny anaran' Andriamanitro, sy ny anaran' ny tanànan' Andriamanitro, dia Jerosalema vaovao, izay midina avy any an-danitra, avy amin' Andriamanitro, sy ny anarako vaovao. 13&nbsp;Izay manan-tsofina aoka hihaino ny lazain' ny Fanahy amin' ny Eglizy. (Apô 3:7-13, *[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]*)

## Jereo koa

* Fiangonana tany Efesôsy
* Fiangonana tany Smirna
* Fiangonana tany Pergamôsy
* Fiangonana tany Tiatîra
* Fiangonana tany Sardisy
* Fiangonana tany Filadelfia
* Fiangonana tany Laôdikea
Trôia

I **Trôia** dia tanàna grika tamin' ny Andro Taloha, fantatra amin' ny toerana anaovana ny fedrà grika momba ny Ady tao Trôia. I Trôia dia hita any Torkia ankehitriny, any amin' ny 30 km. Tany amin' ny vanim-potoana niandohan' ny Androiin' ny Alimo, manodidina ny taona 3 000 tal. J.K no niorina ilay toerana manan-tantara. Rava izy io ary naverina namboarina imbetsaka tao anatin' ny efatra arivo taona manaraka talohan' ny nandaozana azy farany nandritra ny Vanimpotoana Bizantina. 

Atao hoe Τροία / *Troía* na Ἴλιον / *Ī́lion* na Ἴλιος / *Ī́lios* izy amin' ny teny grika, *Troia* na *Īlium* amin' ny teny latina; 𒌷𒃾𒇻𒊭 / *Wilusa na* 𒋫𒊒𒄿𒊭 *Truwisa* amin' ny fiteny hitita, ary *Truva* na *Troya*) amin' ny teny tiorka.
Andriamanitra ao amin' ny jodaisma

**Andriamanitra** **ao amin' ny jodaisma**, sahala amin' ny finoan' ny fivavahana abrahamika hafa, dia ilay fisiana ambony indrindra, tokana, mpamorona ny zavatra rehetra ary loharanon' ny zavatra misy rehetra. Vokatry ny sitrapon' Andriamanitra no nampisy an' izao tontolo izao tamin' ny namoronany azy, ka noho izany dia Andrimanitra no tompon' izao rehetra izao. Tsy mifangaro amin' izao tontolo izao sady ambonin' izao tontolo izao (mihoa-draha) Andriamanitra. Tokana sy manan-tsitrapo manokana izy. Tsy misy noho izany zavatra eto amin'izao tontolo izao azo anehoana an' Andriamanitra, ho fanompoan-tsampy izany raha izany no atao.

I IHVH na YHWH (hebreo: *יהוה* / *ihwh*) no anaran' Andriamanitra ao amin' ny jodaisma. Tokana ny andriamanitry ny Hebreo, maha saro-piaro azy izany araka ny didy hoe "Aza manana andriamani-kaha fa izaho ihany". Ny Tanakh, Baibolin' ny jodaisma no loharano ahafantarana ny amin' Andriamanitra ho an' ny Jiosy.

Araka ny Baiboly dia misy ampahan' ny toetran' Andriamanitra azo tarafina amin' ny toetran' ny olombelona noho ny nahariany ny olombelona tahaka ny endriny. Ao amin' ny Tanakh dia voalaza fa manam-pihetseham-po Andriamanitra: tezitra, faly, malahelo, diso fanantenana, mitsetra, mitia, na mankahala koa. Inoana koa fa Andriamanitra hendry, marina, mpamidra fo, mahatoky ary velona izy. Andriamanitra mpanjaka sy mpitsara ary miandry ny olony sahala amin' ny mpiandry ondry izy. Sarotiny izy amin' ny fitondran-tenan' ny mpanompony. Nanao fanekem-pihavanana tamin' ny vahoakany, dia ny Zanak'i Israely, izy.

Ny teôlôjian' ny jodaisma dia apôfatika: tsy miseho manontolo fa amin' ny ampahany Andriamanitra tamin' ny fotoan' ilay roimemy mirehitra (Eksôdôsy 3.13-14) raha nanonona ny anarany izay tsy hay tononina ao amin' ilay fehezanteny hoe: אֶֽהְיֶ֖ה אֲשֶׁ֣ר אֶֽהְיֶ֑ה / ''Ehieh Asher Ehieh''. Sady tokana izy no tsy azo fantarina (Isaia 40.25). Tsy azo fantarina afa-tsy amin' ny alalan' ny fandinihana ny Tôrah sy ny heviteny momba izany Andriamanitra, ary amin' ny alalan' ny fanajana ireo didy (מִצְווֹת‬ / *mitsvot*).

## Jereo koa

* Andriamanitra ao amin' ny jodaisma
* Andriamanitra ao amin' ny kristianisma
* Andriamanitra ao amin' ny bahaisma
* Andriamanitra ao amin' ny silamo
* Andriamanitra ao amin' ny sikisma
* Andriamanitra ao amin' ny môrmônisma
*Andriamanitra ao amin' ny hindoisma
Andriamanitra ao amin' ny silamo

Ny **Andriamanitra ao amin' ny silamo** dia Andriamanitra tokana tsy azo aseho an-tsary satria tsy mifangaro fa ivelan' ny zavatra noforoniny sady avo indrindra. Allah no anaran' Andriamanitra ao amin' ny fivavahana silamo. Sady lavitra no akaiky, sady araka ny fomban' olombelona no tsy takatry ny sain' olombelona Andriamanitra, araka ny soratra ao amin' ny Kor'any, ka zava-miafina tanteraka izy, na "*ghayb*", ka tsy hay ampitahaina na amin' inona na amin' inona amin' ny zavatra noforoniny. Tsy lahy tsy vavy Andriamanitra. Mpahary sy mahefa ny zava-drehetra sy mahalala ny zava-drehetra ary mihoatra ny zavaboary noforoniny izy. Izy no tompon' izao rehetra izao sy ny hoavy, mpitsara amin' ny fitsarana farany, niseho tamin' ny mpaminany nifandimby hatramin' i Adama ka hatramin' i Mohamady. Ny Kor'any no boky manambara ny toetr' Andriamanitra izay mihoa-draha tanteraka nefa milaza koa io boky io fa akaiky ny olombelona (Kor'any, soràta 50.16) sy ny zavaboary noforoniny izay isehoan' ny asany sy anehoany izany asany izany Andriamanitra. Fantany ny antsipirian' ny fisainan' ny olona tsirairay, izy no hitsara amin' ny fitsarana farany izay hanasaziana ny mpanota sy ny tsy mino ary hamaliana soa ny mpino mahatoky.

## Jereo koa

* Andriamanitra ao amin' ny jodaisma
* Andriamanitra ao amin' ny kristianisma
* Andriamanitra ao amin' ny bahaisma
* Andriamanitra ao amin' ny silamo
* Andriamanitra ao amin' ny sikisma
* Andriamanitra ao amin' ny môrmônisma
*Andriamanitra ao amin' ny hindoisma