open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Soest

**Soest** no renivohitry ny distrika mitovy anarana ao amin'ny faritra ara-pitantanana Arnsberg any .

Miorina eo anelanelan'i Dortmund sy Paderborn, ity tanàna ity dia manana mponina 47.776. Ankoatra ny foiben'ny tanàna izay manana mponina maherin'ny 40.000, ny mponina sisa tavela dia miparitaka manerana ny distrika manodidina.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Pierre Laval

**Pierre-Étienne Laval** (teraka ny 28 Jona 1883, tao Châteldon, departemantan'i Puy-de-Dôme; maty ny 15 Oktobra 1945, tao amin'ny fonjan'i Fresnes, departemantan'i Val-de-Marne) dia mpanao politika frantsay nandritra ny Repoblika Fahatelo sy ny fitondrana Vichy.

Tany am-piandohan'ny asany ara-politika, sosialista i Laval. Nandritra ny taona 1920 sy 1930, dia nitana toerana isan-karazany tao amin'ny governemanta izy ary indroa no niasa ho Praiminisitra any , nitarika ny governemanta afovoany-ankavanana (1931–32 sy 1935–36).

Taorian'ny faharesen'i Frantsa tamin'ny Ady Lehibe Faharoa, dia nitana anjara toerana lehibe tamin'ny fananganana ny État français (fitondrana Vichy) i Laval. Tsy tahaka ny Filoha Philippe Pétain, i Laval dia nanohana ny fiaraha-miasa feno tamin'i Reich fahatelo.

Nanomboka tamin'ny taona 1942, dia nesoriny tamin'ny fahefany feno teo amin'ny maha-lohan'ny fanjakana azy i Pétain ary nanamafy ny fiaraha-miasa frantsay tamin'ireo manampahefana alemà. Taorian'ny Ady Lehibe Faharoa, dia nomelohina ho faty i Laval ary novonoina ho faty.

## Jereo koa
*Reich fahatelo
*Frantsa
*Fitondrana Vichy
Gummersbach

I **Gummersbach** dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Oberbergischer Kreis, ao amin'ny departemantan'i Köln, ao amin'ny , .

Ankehitriny Gummersbach dia fantatra amin'ny klioba Bundesliga handball VfL Gummersbach.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Frechen

**Frechen** I Frechen dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly mizaka tenan'i , ao .

ary manamorona ny tanànan’i Köln (Cologne) any andrefana.  

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Stolberg (Rheinland)

**Stolberg (Rhineland)** dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly mizaka tenan'i , ao .
Ny anaran'ilay tanàna dia avy amin'ny Lapan'i Stolberg, eo afovoan'ny tanàna tranainy ao Stolberg,

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Menden (Sauerland)

**Menden (Sauerland)** dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly mizaka tenan'i , ao  

Any avaratry ny Sauerland no misy azy io ary an'ny Märkisches Kreis.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Hilden

**Hilden** dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly mizaka tenan'i , ao . Ny tanàna dia eo anelanelan'ny tanàn-dehibe Düsseldorf, Wuppertal ary Solingen.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Herford

I **Herford**  dia tanàna any ,  ny tanàna no misy ao amin'ny  (frantsay: *Rhénanie-du-Nord-Westphalie*). Ny isan' ny mponina ao aminy dia 67.503 araka.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Silesia

**Silesia** (poloney *Śląsk*, tseka: *Slezsko* , latina: *Silesia*) dia faritra iray any Eoropa Afovoany amin'ny lafiny roa amin'ny faritra ambony sy afovoany amin'ny renirano Oder ary miitatra any atsimo manaraka ny Sudetes sy Beskids. Taorian'ny fiovan'ny faritany tamin'ny 1921 sy 1945, dia any Polonia ny ankamaroan'i Silesia.

An'ny Repoblika Tsekia ankehitriny ny ankamaroan'ny Silesia Aotrisy taloha.

## Jereo koa
Asan' i Tadeo

Ny ***Asan***' ***i Tadeo*** dia boky amin' ny teny grika nosoratana teo anelanelan' ny taona 544 sy 944 taor JK. izay milazalaza ny fifandraisan' i Abgar V mpanjakan' i Edesa sy i Jesoa, ka nahatonga an' i Tadeo mpianatr' i Jesoa hankany Edesa. Amin' ny teny grika ity boky ity dia atao hoe Πραξεὶ̀ς τοῦ Θαδδαίου / *Praxeis tou Thaddaiou*.

## Authorship
Mino ny ankamaroan' ny manam-pahaizana ankehitriny fa tamin' ny taonjato faha-7 no nanoratana ny *Asan' i Tadeo* tany am-boalohany. I Nicolotti dia nametraka azy io eo anelanelan' ny taona 609 sy 944 toar JK, rehefa nentina tany Kônstantinôpla ny Sarin' i Edessa. I Palmer dia nametraka azy io amin' ny taonjato faha-7, sady nanondro manokana ny fotoana eo anelanelan' ny taona 629 sy 630, na dia nolavin' i Angelo Gramaglia aza izany. Manamarika i Mirkovic fa amin' ny ankapobeny dia ny daty taorian' ny fansehoan' ny Sarin' i Edesa ampahibemaso tamin' ny taona 544, ary mihevitra ny adihevitra momba ny ikônôklasma tamin' ny taonjato fahavalo ho zava-nitranga manakaiky azy io indrindra. Matetika no afangaroin' ny mpanoratra ny *Asan' i Tadeo* amin' ny teny grika sy ny *Foto-pampianarana' i Aday*  amin' ny teny siriaka.

## Votoatin' ilay boky sy zava-kendreny
Ny *Asan*' *i Tadeo* dia manoritsoritra ny fifandraisan' i Abgar V mpanjakan' i Edesa sy i Jesoa, izay nahatonga an' i Tadeo mpianatr' i Jesoa hankany Edesa sy hanao fahagagana tany, anisan' izany ny fanasitranana an' i Abgar.

Mampiseho ny fivoarana manan-danjan' ny lova abgariana hatramin' ny *Fotopampianaran' i Aday* teo alohany, izay manome lanja bebe kokoa ny toetra mahagagan' ny Sarin' i Edesa, ary manamaivana ny maha zava-dehibe ny olombelona mpandray anjara, ny *Asan*' *i Taddeo*.

Mihevitra azy io ho ôrtôdôksa ara-pampianarana ary tsy miraharaha ny fahamarinany ara-tantara i Aquilina. Manamafy i William Schoedel fa nampifangaro ny apôstôly Tadeo amin' ny olo-masina siriana hafa antsoina hoe Aday ny mpanoratra ny *Asan*' *i Tadeo*.

## Fandraisana ilay boky
Tafiditra ao amin' ny kanônan' ny Baibolin' i Gregôry avy any Tatev ny *Asan'<nowiki/>* *i Tadeo*, na dia tsy nisy sora-tanana ara-Baiboly hita aza izay misy azy io. Hitan' ny manam-pahaizana ankehitriny fa manan-danja izy io noho ny filazalazany ny sakramentan' ny fanombohana. Halalinin' ireo izay mikatsaka ny hampifandray ny Sarin' i Edesa amin' ny Lambam-patin' i Turin ny *Asan'<nowiki/>* *i Tadeo*; heverin' i Nicolotti ho mitongilana ny fanaovana heviteny azy ireo. Tamin' ny taona 2014, i Stephen Andrew Missick dia nanoratra ambangovangony ho an' ny sarimihetsika mitondra ny lohateny hoe "Ny Asan' ny Apôstôly Tadeo: ny fahaterahan' ny kristianisma tany Asiria" izay nifototra tamin' ny *Asan*' *i Tadeo* sy ny loharano tranainy maro hafa.
Buryats

Ny **Buryats** dia vondrom-poko Mongoly teratany atsimo atsinanan'i Siberia izay miteny ny fiteny Buryat. Iray amin'ireo vondrona teratany roa lehibe indrindra any Siberia izy ireo, ny iray hafa dia ny Yakuts. Ny ankamaroan'ny Buryats ankehitriny dia mipetraka ao amin'ny tanindrazany, ny Repoblikan'i Buryatia, izay firenena federaly ao Rosia izay mivelatra manaraka ny sisin-tany atsimo ary ampahany amin'ny Farihin'i Baikal. Misy vondrona Buryats kely kokoa ihany koa mipetraka ao amin'ny Ust-Orda Buryat Okrug (Oblast Irkutsk) sy ny Agin-Buryat Okrug (Zabaykalsky Krai) izay any andrefana sy atsinanan'i Buryatia ary koa any avaratra atsinanan'i Mongolia sy Inner Mongolia, Sina.

Nentim-paharazana, izy ireo no vondrona lehibe avaratra amin'ny Mongoly.

## Jereo koa
Natana (zanak' i Davida)

I **Natana**, teraka tany Jerosalema, no faralahy tamin' i Davida mpanjaka sy Batseba (ankoatra an' i Salômôna). Atao hoe נתן / *Nāṯān* izy amin' ny teny hebreo. Izy no zandrin' i Simea sy Sôbaba, ary i Salômôna no lahimatoan' i Batseba. I Natana no zanak' i Batseba voalohany izay nananany zo homena anarana. Maty tamin' ny fahazazany ny zanany lahimatoa, ka tsy nahazo anarana, ary ny hoe *Simea* sy *Sôbaba* dia anarana nomen' i Davida sy i Natana mpaminany. Nihevitra i Carl Hagensick, manam-pahaizana momba ny Baiboly, fa nomen' i Davida ny anarana hoe *Natana* ny zanany ho fanomezam-boninahitra an' i Natana mpaminany, mpanolo-tsaina azy. Iray amin’ireo zanakalahin' i Davida sivy ambin' ny folo lahy i Natana.

## Natana ao amin' ny Baiboly

### Testameta Taloha
Zanakalahin' i Davida i Natana araka amin' ny *[[Boky faharoan' i Samoela]]*, sy aaraka ny ''Boky'' ''voalohan' ny Tantara''. Voatonona ao amin' ny *[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|Boky]]* *[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|voalohan' ny Mpanjaka]]* ny anarana hoe *Natana*, nefa tsy fantatra na ny mpaminany na ny zanak' i Davida izany.

### Testamenta Vaovao
Ao amin' ny Testamenta Vaovao dia mitantara ny taranaka niandohan' i Jesoa avy tamin' i Davida mpanjaka tamin' ny alalan' ny taranak' i Natana ny tetiaran' i Jesoa araka ny *[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]*, fa ao amin' ny *[[Filazantsara araka an' i Matio|Filazantsaran' i Matio]]* kosa dia avy amin' i Salômôna, tamin' ny alalan' ny taranak' i Jôsefa, mpiahy azy, izany. Ao amin' ny *[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]* dia mitantara ny firazanany hatrany amin' i Natana tamin' ny alalan' i Ely mpitsara ny tetiaran' i Jesoa. Tsy miresaka momba an' i Natana ny *[[Filazantsara araka an' i Matio|Filazantsaran' i Matio]]*. Ao amin' ny *Matio* kosa dia miverina any amin' i Jakôba, ary amin' ny farany dia mampifandray an' i Jesoa amin' i Salômôna, fa tsy amin' i Natana, ny taranaka niandohan' i Jesoa.

## Jereo koa

* Tetiaran' i Jesoa
* Natana (mpaminany)
Aleksander Kwaśniewski

**Aleksander Kwaśniewski** (teraka ny 15 Novambra 1954, tao Białogard, Polonia) dia mpanao politika Poloney. Izy no filoha fahatelo tao amin'ny Repoblika Poloney Fahatelo. Naharitra fe-potoana roa ny fe-potoam-piasany, nanomboka ny 23 Desambra 1995 ka hatramin'ny 23 Desambra 2005.

Talohan'izay, mpikambana tao amin'ny Sejm (Parlemanta) izy nanomboka ny 1991 ka hatramin'ny 1995, niasa tamin'ny fe-potoana voalohany sy faharoa tao amin'ny parlemanta.
Veterinera

Ny **veterinera** na **dokotera biby** (avy amin'ny teny frantsay *vétérinaire*; avy amin'ny teny latina *veterinarius*, midika hoe "an'ny biby mpitari-dalana") dia nahazo diplaoma amin'ny fitsaboana biby eny amin'ny oniversite (fitsaboana biby, fahasalaman'ny biby). Io diplaoma io dia mahafeno fepetra azy ireo, ankoatra ny zavatra hafa, mba hanome fikarakarana ara-pahasalamana sy fitsaboana ny biby.

Any amin'ny ankamaroan'ny firenena, ny anaram-boninahitra matihanina dia voaaro, ary ny fampiharana ny asa dia mitaky fahazoan-dàlana avy amin'ny fanjakana (fankatoavana).

## Jereo koa
Harper

**Harper**, izay miorina ao *Cape Palmas*, no renivohitry ny *Maryland country* any . Tanàna amorontsiraka eo anelanelan'ny Ranomasimbe Atlantika sy ny Reniranon'i Hoffman izy io. Harper no tanàna faha-11 lehibe indrindra any Liberia, miaraka amin'ny mponina 17 837.

## Anarana
Ny tanàna dia nomena anarana avy amin'i Robert Goodloe Harper, mpanao politika amerikana malaza sady mpikambana ao amin'ny *American Colonization Society*. Izy no nanolotra ny anarana hoe Liberia ho fanomezam-boninahitra ny fanorenan'ny American Colonization Society any Afrika, ary ny tanànan'i Harper dia nomena anarana ho fanomezam-boninahitra azy. Harper no renivohitry ny *Repoblika Maryland* (1834–1857) izay tsy ela akory izay.

## Jereo koa
Loza (renirano)

Renirano ao amin'ny faritr'i Sofia ny **Loza**. Mikoriana mankany amin'ny Ranomasimbe Indiana akaikin'i Analalava izy io (sy Nosy Lava)

Eo amin'ny lalany ihany koa no misy an'i Antsohihy.

Eo amin'ny vavan'ny Reniranon'i Loza no misy an'i Nosy Lava.

Mirefy 15.600 ha ny velaran-tany. entre Antsohihy & Analalava.

## Jereo koa
Monrovia

**Monrovia** no renivohitry ny fanjakan'i Liberia any Afrika Andrefana. Araka ny fanisam-bahoaka tamin'ny taona 2022, dia manana mponina 1 761 032 izy.
.

## Jereo koa
Gbarnga

]
Tanàna sady foibem-pitantanana ao  i **Gbarnga**. Renivohitry ny *Faritra Bong* izy io.

## Toerana
Eo amin'ny 170 km avaratra atsinanan'ny renivohitra, Monrovia, eo amoron'ny Reniranon'i Jaw no misy ny tanàna.

## Jereo koa
Lisitry ny zavatra sy ny zavamananaina ao amin' ny angano malagasy

Inty ny **lisitry ny zavatra sy ny olona ary ny biby ao amin' ny angano malagasy**. Fitantarana fisehoan-javatra nisy fa somary namboarina, na tsy nisy nefa natao hanatsoahana fananarana, ny angano. Karazana lahabolana tsotra sy somary lava ary miendrika tantara foronina izy io araka ny dingana hita ao anatiny sy ny mpandray anjara ary ny olana sy ny vahaolana hita taratra ao amin' ny fitantarana. Ny momba ireo mpandray anjara sy fitaovana ary zava-mitranga ao anaty angano malagasy ireo indrindra no lohahevitra eto.

## Lisitra

### A

* aloalon-draha
* ampelamananisa
* anakandriana
* andriambavirano
* angadraha
* angatra
* antamba
* antronga
* antsaly
* aody
* atronga
* avelo

### B

* bakobako (songomby ?)
* bodisy
* Debadeba
* dimpotra na limpotra

### D

* Darafify
* Darofipy

### E

* eve

### F

* fananimpitoloha
* fananina
* fanano
* fananompitoloha
* fanidy
* fitolela

### G

### H

* haonkaona

### I

* Ifaramalemy
* Ikotobekibo
* Ikotofetsy
* Imahaka
* ingahisola
* Itrimo
* Itrimobe
* Itrimondahy

### J

### K

* kalanoro
* kimole
* kinaoly
* kokolampy
* kokolampo
* kondoky
* totokely
* kotoky

### L

* lolo
* lolovokatra

### M

* matoatoa

### N
* Ntesotroe

### O
* Ontesatroha

### P

### R

* Raha
* Rangahisola

* Rapeto

### S

### T

* Trimobe
* tsikaonkaona
* Tesotroe

### V

* Vazimba

### Z

* Zazavavindrano
* Zavatra
Laércio Oliveira

**Laercio José de Oliveira** (teraka ny 15 Aprily 1959 tao Recife) fantatra kokoa amin'ny anarana hoe **Laercio Oliveira** dia mpanao politika breziliana.

Na dia teraka tao Pernambuco aza izy, dia nandany ny asany ara-politika nisolo tena an'i , dia solombavambahoaka nanomboka tamin'ny 2011 ka hatramin'ny 2023 ho senatera nanomboka tamin'ny 2023.

## Tantaran'ny fifidianana

## Jereo koa
Hiran Gonçalves

**Hiran Manuel Gonçalves da Silva**, fantatra ihany koa amin'ny hoe **Dr. Hiran** (teraka ny 5 Mey 1968 tao Tefé) dia mpanao politika breziliana sady dokotera ary mpitsabo maso.

Na dia teraka tao Amazonas aza izy dia nandany ny asany ara-politika nisolo tena an'i , ary niasa ho solontenan'ny fanjakana nanomboka tamin'ny taona 2015.

Antoko politika: Progressistas

*2014-2018 Solombavambahoaka federaly
*2018-2022 Solombavambahoaka federaly
*2023-2031 Senatera

## Jereo ikoa
Thionville

**Thionville** (alemà: *Diedenhofen*) dia tanàna frantsay misy mponina 42.778 (2022) ao amin'ny departemantan'i Moselle ao amin'ny faritr'i Grand Est (Lorraine taloha).

Ny tanàna dia miorina ao Lorraine eo amoron'ny Reniranon'i Mosel amin'ny haavo 155 metatra ambonin'ny haabon'ny ranomasina, eo amin'ny 28 km eo ho eo avaratr'i Metz, 31 km atsimon'i 

## Renirano
*Mosel

## Jereo Koa
Sarrebourg

**Sarrebourg** (alemà: *Saarburg*, Lorraine) dia kaominina any avaratra atsinanan'i .

## Jeografia
Ny Sarrebourg dia ao amin'ny departemantan'i Moselle, Lorraine, faritra ara-pitantanana ao Grand Est.

Eo amin'ny reniranon'i Saar no misy azy.
54 km miala an'i Strasbourg, 64 km miala an'i Nancy, 77 km miala an'i Metz ary 345 km miala an'i Paris izy io.
Grand Est

﻿

**Grand Est** (midika hoe *Atsinanana Lehibe*) dia faritra frantsay niforona tamin'ny 1 Janoary 2016, avy amin'ireo faritra taloha Alsace, Lorraine, ary Champagne-Ardenne.

Mirefy 57.433 kilometatra toradroa ny velaran'ny Grand Est, ary izy no faritra fahefatra lehibe indrindra (ankoatra ireo faritra any ampitan-dranomasina) ary manana mponina 5.555.778.

Mizara ho departemanta folo ny faritra Grand Est: Ardennes (8), Aube (10), Bas-Rhin (67), Haute-Marne (52), Haut-Rhin (68), Marne (51), Meurthe-et-Moselle (54), Meuse (55), Moselle (57), ary Vosges (88).

## Tanàna lehibe
Strasbourg, Nancy, Metz, Reims, Troyes, Colmar, Verdun, Châlons-en-Champagne, Mulhouse

## Renirano
Rhin sy Mosel

## Jereo koa
Tambaqui

Karazana trondro rano madio lehibe ao amin'ny fianakaviana Serrasalmidae ny **tambaqui** (*Colossoma macropomum*). Teratany any Amerika Atsimo tropikaly izy io, saingy tazonina amin'ny fiompiana anaty rano ary ampidirina any an-kafa.

## Fizarana
Teraka any amin'ny toeram-ponenana rano madio any amin'ny faritr'i Amazonia sy Orinoco any Amerika Atsimo tropikaly ny tambaqui. Any amin'ny renirano fotsy manankarena otrikaina toy ny Rio Madeira, Rio Juruá, Putumayo (Içá) ary Rio Purus dia miely patrana manerana azy, hatrany amin'ny loharanony.

## Fampiasana
Aondrana any anaty dobo any Amerika Atsimo ny tambaqui ho toy ny trondro sakafo manan-danja ara-toekarena. Any Manaus, matetika atolotra eny an-tsena eo an-toerana ny tambaqui ho toy ny sakafo trondro mahazatra toy ny *peixada* (lasopy trondro) na *tambaqui na brasa* (tetra vato fikosoham-bary natono).

## Jereo Koa
*Tilapia
Araguanã (Maranhão)

**Araguanã** dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly tenan'i  ao amin'ny .

Miisa 11.181 ny mponina ao aminy (fanisam-bahoaka 2022). Mirefy 805 km² ny velarantaniny.

## Jereo koa
* Brazila
** Maranhão

## Tsiahy
Esch-sur-Alzette

**Esch-sur-Alzette** (fantatra koa amin'ny anarana hoe *Esch an der Alzette* amin'ny teny alemà taloha *Esch an der Elze*) dia tanàna sy kaominina ao amin'ny Grand Duché an'i ary anisan'ny kanton'i Esch. Izy no tanàna faharoa lehibe indrindra ao amin'ny firenena aorian'ny renivohitra, Loksemborga (tanàna), izay manana mponina eo amin'ny 38 000 eo ho eo.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Niort

I **Niort** dia kaominina, ao amin'ny departemantan'i Deux-Sèvres, ao amin'ny faritr'i Nouvelle-Aquitaine, ao . 

## Jeografia
Ny tanàna dia ao amin'ny lemaka lonaka eo amoron'ny tany mando Marais Poitevin, 63 kilometatra atsinanan'i La Rochelle eo amin'ny reniranon'i Sèvre Niortaise.

## Rohy ivelany
* Eo amin'i www.communes.com
La Rochelle

I **La Rochelle** dia tanàna iray any amin'ny morontsiraka andrefan'i  ary seranan-tsambo eo amin'ny Hoalan'i Biscay, izay anisan'ny Ranomasimbe Atlantika.

Renivohitry ny departemantan'i Charente-Maritime izy io. Miaraka amin'ny mponina 79.961 tamin'ny taona 2021, i La Rochelle no kaominina be mponina indrindra ao amin'ny departemanta ary laharana fahefatra ao amin'ny faritr'i Nouvelle-Aquitaine aorian'i Bordeaux, renivohitry ny faritra, Limoges sy Poitiers.
Daugavpils

**Daugavpils** dia tanànam-panjakana any atsimoatsinanan'i , eo amoron'ny Reniranon'i Daugava, izay niavian'ilay tanàna ny anarany. Ny ampahany amin'ilay tanàna eo avaratry ny renirano dia ao amin'ny faritr'i Latgale manan-tantara amin'ny letonianina, ary any Selonia kosa ny any atsimo. Io no tanàna faharoa lehibe indrindra ao amin'ny firenena aorian'ny renivohitra Riga, izay misy 230 kilometatra eo ho eo avaratra andrefana ary tanàna fahasivy be mponina indrindra ao amin'ny fanjakana Baltika.

## Jeografia
Any akaikin'i  sy  no misy an'i Daugavpils (33 km sy 25 km avy, ary 120 km eo ho eo avy eo amin'ny sisin-tanin'i Letonia amin'i .

## Tantara
Daugavpils, izay nantsoina hoe *Dyneburg* tamin'izany fotoana izany, no renivohitr'i Livonia-Poloney fony izy tao amin'ny Commonwealth Poloney-Litoania. Taorian'ny fizarana voalohany an'i  tamin'ny 1772, dia lasa anisan'ny Fanjakana Rosiana ilay tanàna.

## Jereo koa


### Rohy ivelany
Jelgava

**Jelgava** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i  . Any amin'ny 41 kilaometatra any atsimoandrefan'i Riga no misy azy io. Io no tanàna lehibe indrindra ao amin'ny faritr'i Semigallia any Letonia. Jelgava dia renivohitry ny Duchy of Kurland sy Semigallia (1578–1795) ary foibem-pitantanan'ny Governora Kurland (1795–1918).

## Anarana
Hatramin'ny 1917, ny tanàna dia nantsoina tamin'ny fomba ofisialy hoe *Mitau*.
## Jereo koa


### Rohy ivelany
Saaremaa

**Saaremaa** no nosy lehibe indrindra sy be mponina indrindra any . Mirefy 2 673 km2 ny isam-poniny dia 31 435 mponina tamin'ny taona 2020. ao amin'ny Ranomasina Baltika, atsimon'ny nosy Hiiumaa ary avaratrandrefan'ny Hoalan'i Riga no misy azy. Manodidina ny 88 kilometatra ny halavan’ny avaratra-atsimo amin’ilay nosy, ary 90 kilometatra ny elanelan’ny teboka andrefana sy atsinanana indrindra.
 
Ny foibem-pitantanan'ny nosy dia ny tanànan'i Kuressaare.

Io no nosy fahefatra lehibe indrindra amin'ny Ranomasina Baltika aorian'i Zelandy, Gotland ary Funen

## Jereo Koa
*Hiiumaa
Las Vegas

I **Las Vegas** dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i , ao , miaraka amin'ny mponina 641.903 amin'ny taona 2020. Ny faritry ny metropolitan Las Vegas dia manana mponina 2,4 tapitrisa eo ho eo.

Las Vegas dia tanàna fialan-tsasatra lehibe malaza iraisam-pirenena, fantatra indrindra amin'ny filokana, fiantsenana, fisakafoana tsara, fialamboly ary fiainana alina.
Henderson

**Henderson** ao , dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i Nevada, ao . 

Io no tanàna mitombo haingana indrindra ao amin'ny firenena: ny isam-poniny, araka ny fanisam-bahoaka tamin'ny taona 2000, dia 175,381, ary nanomboka tamin'ny taona 2017 dia nitombo ho 307,928 ny mponina.

Izy io koa dia heverina ho iray amin'ireo tanàna manana kalitao tsara indrindra amin'ny fiainana sy ny tahan'ny heloka bevava ambany indrindra ao amin'ny firenena.

## Jereo koa
* Etazonia
** Nevada
Olax lanceolata

Ny ***Olax lanceolata*** dia karazan-javamaniry mamony sy roa ravin-tsimoka ao amin' ny fianakaviana *[[Olacaceae]]*, ao amin' ny filaharana Santalales. Atao hoe **ambihotse** na **ambihotsy** ny anarany amin' ny teny malagasy. Tsy hita afa-tsy eto Madagasikara ity zavamaniry ity. I Alberto Judice Leote Cavaco sy i Keraudr no nanao ny famariparitana azy io voalohany.

## Toetoetrany

### Vatany
Hazo na hazobotry izay mety hahatratra haavo 2 m ka hatramin' ny 5 m ny ambihotse na *Olax lanceolata*. Mahia ny fotony sy ny sampany izay misandrahaka avy eny ambany. Malama somary misy triatra madinika ny hodiny sady miloko manja tanora na volondavenona.

### Raviny
Miendrika lela-lefona na salavalava ny raviny, izay feno sy manana halavany 5–12 sm sy sakany 2–5 sm, indraindray somary lava. Matetika ny raviny dia mifanohitra na somary mifanohitra manaraka ny rantsana. Henjana izany ravina izany sady maitso manjelatra ny lafiny ambony ary maitso tanora kokoa ny lafiny ambany.

### Voniny
Somary boribory kely na mivondrona ny vondromboniny izay matetika fotsy na toy ny hero-dronono, mirefy 3-5 mm, misy felany misa 4 na 5. Hita tsara ny lahimbony izay manome endrika mitsidradrana. Mamony isan-taona io zavamaniry io, indrindra mandritra ny vanim-potoana maina na amin' ny faran' ny vanim-potoanan' ny orana arakaraka ny faritra ity zavamaniry ity.

### Voany
Kely sy miendrika atody misy nofony malemy ny voany, izay matetika mena rehefa masaka, ahitana vihiny tokana mafy. Ny vorona sy ny biby madinika mpihinana voankazo no miantoka ny fanaparitahana ny fvoa.

## Faritra aniriany sy tsinjara toerana
Tsy hita raha tsy eto Madagasikara, any amin' ny faritra atsimo maina na somary maina, ity zavamaniry ity. Ny tany voatondraka tsara fasehana sy misy tanibetro na be vato no tena tiany aniriana. Mahazaka tsara ny haintany sy ny tany tsy dia mahavokatra loatra izy io. Matetika dia maniry eny amin' ny alan-kirihitra sy eny amin' ny ala maina izy io nefa ataon' ny olona fefy koa any ambanivohitra.

## Jereo koa

* *[[Olax]]*
* ''Trichilia'' ''emetica'' (*[[Meliaceae]]*)
* *[[Crotalaria coursii]]* (*[[Fabaceae]]*)
Henderson (Nevada)

**Henderson** ao , dia tanàna iray ao amin'ny fanjakan'i Nevada, ao . 

Tanàna mitombo haingana indrindra ao amin'ny firenena: 175.381 ny isan'ny mponina ao aminy, araka ny fanisam-bahoaka tamin'ny taona 2000, fa nanomboka tamin'ny taona 2017 kosa lasa 307.928 ny isan'ny mponina.

Io tanàna io koa no heverina ho iray amin'ireo tanàna tsara fari-piainana indrindra sady ambany indrindra ny tahan'ny heloka bevava ao amin'ny firenena.

## Jereo koa
* Etazonia
** Nevada
Paramollugo nudicaulis

Ny ***Paramollugo nudicaulis*** dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Molluginaceae]]* sy ao amin' ny filaharana Caryophyllales. Teratany eto Madagasikara sy ao amin' ny nosy manodidina azy izy io tany am-boalohany, fa lasa niparitaka be ho ahi-dratsy manerana an' i Afrika trôpikaly, any atsimo amin' i Arabia, ary any Azia Atsimo sy Atsimo Atsinanana. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe **aferontany**, **felatanandradaka**, **kiferoferontany**, **todihaodrangadina**. Anisan' ny zavamaniry fanao raokandro izy io. Taloha izy io dia natao hoe ***Mollugo nudicaulis***.

## Jereo koa

* *[[Paramollugo]]*

* *[[Mollugo]]*

* *[[Glinus]]*
* Aferontany: anarana zavamaniry roa samy hafa amin' ny teny malagasy (*[[Tachiadenus carinatus]]* sy *Paramollugo nudicaulis*)
Sloviansk

** Sloviansk** (Okrainiana: *Слов'янськ* ) dia tanàna lehibe misy mponina 56.000  eo ho eo (2024) ao amin'ny faritr'i Donetsk any atsinanan'i .

## Jereo koa
* Okraina
Tanàna hafa any Okraina: Bakhmut, Chernobyl, Cherson, Donetsk, Kiev, Kharkiv, Lugansk Melitopol, Mykolaiv, Odessa, Sevastopol, Sumy, Zaporizhia

[de:Slowjansk]]
Brovary

**Brovary** (Okrainiana: *Бровари* = *ireo mpanao labiera*) dia tanàna lehibe ao amin'ny Faritr'i Kyiv any  izay manana mponina eo amin'ny 109.806  eo ho eo (2024). Roa ambin'ny folo kilometatra avaratra atsinanan'i Kyiv no misy an'i Brovary ary foibem-pitantanan'ny Faritra Brovary.

## Jereo koa
* Okraina
Tanàna hafa any Okraina: Bakhmut, Chernobyl, Cherson, Donetsk, Kiev, Kharkiv, Lugansk Melitopol, Mykolaiv, Odessa, Sevastopol, Sumy, Zaporizhia

[de:Browary]]
Orikhiv

I **Bakhmut** 
Orikhiv (Okrainiana: *Оріхів*) dia tanàna ao amin'ny Polohy Raion, Zaporizhzhia Oblast, atsimon'i . Tombanana ho 13 896 ny mponina tao, tamin'ny 1 Janoary 2022. Tany am-piandohan'ny fanafihan'i Rosia an'i Okraina tamin'ny taona 2022, dia maro ny mponina nafindra toerana, ary 6 000 sisa no tavela tamin'ny Aogositra 2022 ary notifirin'ny tafondro Rosiana tsy an-kijanona ny tanàna.

## Jereo koa
* Okraina
Tanàna hafa any Okraina: Chernobyl, Cherson, Donetsk, Kharkiv, Lugansk Melitopol, Odessa, Sevastopol, Zaporizhia
Middlesbrough

**Middlesbrough** dia tanàna seranan-tsambo ao amin'ny Boriborintanin'i Middlesbrough, North Yorkshire, . Miorina eo atsimon'ny Reniranon'i Tees

Tamin'ny taona 2021 dia nanana mponina 148.215 izy.
Leeds

**Leeds** dia tanàna amin'ny West Yorkshire, , izay distrika faharoa be mponina indrindra ao amin'ny . Miorina manodidina ny Reniranon'i Aire izy io ary eo amin'ny atsinanan'ny tendrombohitra Pennines.

Tamin'ny taona 2021 dia nanana mponina 536.280 izy.

## Klioba baolina kitra
*Leeds United
Horlivka

I **Horlivka** dia tanàna any atsimo-atsinanana amin' i . Ny isan' ny mponina tao Horlivkak dia 239.828 tamin' ny taona 2022.

Ny fitrandrahana arintany sy ny indostrian'ny simia no tena anton'ny asa ara-toekarena.

## Jereo koa
* Okraina
Tanàna hafa any Okraina: Chernobyl, Cherson, Donetsk, Kharkiv, Lugansk, Melitopol, Odessa, Sevastopol, Zaporizhia
Khmelnytskyi

**Khmelnytskyi** (Okrainiana: *Хмельницький*) dia tanàna any andrefan'i . Hita eo amin'ny Bug Atsimo izy io, ary foibem-pitantanan'ny  Khmelnytskyi oblast sy ny Faritra Khmelnytskyi ao anatin'ny oblast.

Misy mponina 274.452 (tombana tamin'ny 2022), Khmelnytskyi no tanàna faharoa lehibe indrindra ao amin'ny faritra ara-tantaran'i Podolia, aorian'i Vinnytsia.

## Jereo koa
* Okraina
Tanàna hafa any Okraina: Bakhmut, Chernobyl, Cherson, Donetsk, Kiev, Kharkiv, Lugansk Melitopol, Mykolaiv, Odessa, Sevastopol, Sumy, Zaporizhia
Kamianske

I **Kamianske** (Okrainiana: *Кам'янське*, fantatra taloha tamin'ny anarana hoe *Dniprodzerzhynsk* nanomboka tamin'ny 1936 ka hatramin'ny 2016) dia tanàna indostrialy ao amin'ny Faritra Dnipropetrovsk oblast, , ary seranan-tsambo eo amoron'ny Reniranon'i Dniepr. Izy no foibem-pitantanan'ny Raion Kamianske sy ny hromada an-tanànan'i Kamianske.

Mponina: 226.845 (tombana 2022).

Tamin'ny 19 Mey 2016, dia novaina ho anarana ara-tantara hoe Kamianske izy io.

## Galleria

File:Свято-Миколаївський собор.JPG|Orthodox Church of Saint Nicholas
File:Костел святого Миколая (Кам'янське) 1.jpg|Roman Catholic Church of Saint Nicholas
File:SYNAGOGUE-site.jpg|"Beit Reuven" Synagogue and "Beit Baruch" Charitable Center
File:Theater Dniprodzerzhynsk1.jpg|Theatre
File:Municipality Dniprodzerzhynsk.jpg|City Hall
File:Building Dniprodzerzhynsk5.jpg|Downtown
File:Buildings Kamianske.jpg|Soviet-era apartment blocks
File:Museum Dniprodzerzhynsk.JPG|Museum
File:Metalurh Stadium Dndz1.jpg|Metalurh Stadium
File:Прометей..JPG|Monument Prometheus
File:Taras Shevchenko Dneprodzerzhinsk.JPG|Taras Shevchenko monument
File:Train station (Dniprodzerzhynsk).JPG|Train station
File:Tram (Dniprodzerzhynsk)1.JPG|Tram in Kamianske
File:Bridge Dniprodzerzhynsk.jpg|The bridge across the Dnieper
File:Hydroelectric Dniprodzerzhynsk.JPG|Hydroelectric power plant
File:View DMK Dnieper1.jpg|Dniprovsky steel works (DMK)

## Jereo koa
* Okraina
Tanàna hafa any Okraina: Chernobyl, Cherson, Donetsk, Kharkiv, Lugansk, Melitopol, Odessa, Sevastopol, Zaporizhia
Ivano-Frankivsk

**Ivano-Frankivsk** (Okrainiana: *Івано-Франківськ*), izay fantatra taloha hoe *Stanyslaviv*, *Stanislav* ary *Stanisławów*, dia tanàna any andrefan'i . Izy no foibem-pitantanan'ny Faritr'i Ivano-Frankivsk oblast. Ny mponina ao aminy dia 238.196 (tombana tamin'ny 2022) na 227.827 (tombana tamin'ny 2024).

## Jereo koa
* Okraina
Tanàna hafa any Okraina: Chernobyl, Cherson, Donetsk, Kharkiv, Lugansk, Melitopol, Odessa, Sevastopol, Zaporizhia
Zé Laviola

**José Laviola Neto de Lira** (teraka ny 10 Desambra 1993 tao Belo Horizonte) dia mpanao politika breziliana, mpikambana ao amin'ny antoko NOVO.

Tamin'ny fifidianana tamin'ny taona 2022, voafidy ho solombavambahoakan'i  izy.

Zanaky ny solombavambahoakan'i Celise Laviola teo aloha izy.

## Jereo koa
Junior Motter

**Junior Motter**, teraka tamin'ny 5 Aogositra 1981 tao Cafelândia, ,  dia mpanao politika breziliana no ben'ny tanànan'i Cafelândia.

Tamin'ny taona 2024, nirotsaka ho ben'ny tanànan'i Cafelândia ho an'ny antoko NOVO izy, ary voafidy tamin'ny vato 5.095 (49.70%).

## Jereo koa
Matheus Cadorin

**Matheus Cadorin** (teraka ny 16 Aprily 1981 tao Joinville) dia mpandraharaha sady mpanao politika breziliana. Solontenan'ny fanjakana ho an'i  izy.

Tamin'ny taona 2022, voafidy ho solontenan'ny fanjakana ho an'i Santa Catarina i Matheus Cadorin tamin'ny vato 12.390. Mpikambana ao amin'ny Antoko Novo (NOVO) izy.

## Jereo koa
Mollugo

Ny ***Mollugo*** dia vondron-karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Molluginaceae]]*, ao amin' ny filaharana Caryophyllales. Tafiditra ao anatin' izany ny karazana zavamaniry mihoatra ny folo, anisan' izany ny *Mollugo verticillata*.
## Karazana
Indreto ny karazana ao amin' ny vondrona *Mollugo*:

* *Mollugo brasiliensis*
* *Mollugo brevipes*
* *Mollugo cerviana*
* *Mollugo crockeri*
* *Mollugo cubensis*
* *Mollugo disticha*
* *Mollugo enneandra*
* *Mollugo flavescens*
* *Mollugo floriana*
* *Mollugo gracillima*
* *Mollugo pentaphylla*
* *Mollugo pinosia*
* *Mollugo snodgrassii*
* *Mollugo ulei*
* *Mollugo verticillata*

## Karazana nafindra

* *Mollugo decandra* (ankehitriny *[[Paramollugo decandra]]*) - sandrahakibo, tsikimena
* *Mollugo nudicaulis* (ankehitriny *[[Paramollugo nudicaulis]]*) - aferontany, anan' ny ntaolo, felatanandradaka, kiferoferontany, todihaodrangadina
* *Mollugo oppositifolia* (ankehitriny *[[Glinus oppositifolius]]*) - anamafaika, anamangidy, fangitsy, felimafaitra

## Jereo koa

* *[[Glinus]]*
* *[[Paramollugo]]*
Glinus oppositifolius

Ny ***Glinus oppositifolius*** dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Molluginaceae]]* sy ao amin' ny filaharana Caryophyllales. I Carl Linnaeus no nanao ny famariparitana azy io voalohany. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe  **anamafaika**, **anamangidy**, **fangitsy** ary **felimafaitra**. Taloha izy io dia nantsoina hoe ***Mollugo oppositifolia***.

## Jereo koa

* *[[Glinus]]*
* *[[Mollugo]]* 
* *[[Paramollugo]]* 
* Anamafaitra, anamafaika, anamangidy: anarana amin' ny teny malagasy iantsoana koa ny *[[Voanantay|Solanum nigrum]]*.
Glinus

Ny ***Glinus*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Molluginaceae]]*, ao amin' ny filaharana Caryophyllales. Any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly no ahitana azy io. Izy ireo dia zavamaniry ahitra izay manana ravina maitso misy volovolony sady maniry isan-taona. Ny voany dia misy hodiny mafy miaty vihy maro miendrika voan-kena. Misy ny karazana ampiasaina ho raokandro ary misy azo atao sakafo.

## Karazana

* *Glinus astrolasion*
* *Glinus bainesii*
* *Glinus cambessidesii*
* *Glinus chrystallinus*
* *Glinus crystallinus*
* *Glinus dahomensis*
* *Glinus denticulatus*
* *Glinus dictamnoides*
* *Glinus glaber*
* *Glinus herniarioides*
* *Glinus lothoides*
* *Glinus lotoides*
* *Glinus microphyllus*
* *[[Glinus oppositifolius]]* (- anamafaika, anamangidy, fangitsy ary felimafaitra. )
* *Glinus orygioides*
* *Glinus radiatus*
* *Glinus runkewitzii*
* *Glinus sessiliflorus*
* *Glinus setiflorus*

## Jereo koa

* *[[Molluginaceae]]*
* Caryophyllales
* *[[Mollugo]]*
Paramollugo

Ny ***Paramollugo*** dia vondron-karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Molluginaceae]]*, ao amin' ny filaharana Caryophyllales. Teratany any Karaiba ka hatrany Goiana, ary any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikly ao amin' ny Tontolo Taloha ny karazana ao aminy. 

## Karazana
Misy karazana sivy ity vondron-karazana ity:

* *Paramollugo angustifolia* (M.G.Gilbert & Thulin) Thulin
* *Paramollugo cuneifolia* (Griseb.) Thulin
* *Paramollugo decandra* (Scott Elliot) Thulin (na *Mollugo decandra*, sandrahakibo, tsikimena)
* *Paramollugo deltoidea* (León) Thulin
* *Paramollugo digyna* (Montrouz.) Sukhor.
* *Paramollugo elliotii* Sukhor.
* *[[Paramollugo nudicaulis]]* (Lam.) Thulin (*Mollugo nudicaulis* - )
* *Paramollugo simulans* Sukhor.
* *Paramollugo spathulata* (Sw.) Sukhor.

## Jereo koa

* *[[Mollugo]]*

* *[[Glinus]]*
Molluginaceae

Ny ***Molluginaceae*** dia fianakavian-javamaniry roa ravin-tsimoka, ao amin' ny filaharana Caryophyllales; ahitana karazana zato eo ho eo notsinjaraina amin' ny vondron-karazana 6 ka hatramin' ny 15. Amin' ny ankapobeny izy ireo dia zavamaniry ahitra sy hazobotry, maniry isan-taona na mihoatra, teratany any amin' ny faritra suobtrôpikaly sy trôpikaly any amin' ny ila bolantany atsimo.

## Karazana

Inty ny lisitry ny karazana araka ny *[[Angiosperm Phylogeny Website]]* (2 Febroary 2017):

* *Adenogramma* Reichenbach
* *Coelanthum* Fenzl
* *[[Glinus]]* L.
* *Hypertelis* Fenzl
* *[[Mollugo]]* L.
* *[[Paramollugo]]* Thulin
* *Pharnaceum* L.
* *Polpoda* C. Presl
* *Psammotropha* Ecklund & Zeyher
* *Suessenguthiella* Friedrich
* *Trigastrotheca* F. Mueller
Caryophyllales

Ny **Caryophyllales** (na ***Centrospermales*** sy **Curvembryales** teo aloha) dia filaharan-javamaniry roa ravin-tsimoka ahitana fianakaviana 38 (araka ny Fanasokajiana APG IV farany) sy karazany 8&nbsp;600. Ity filaharana ity dia mazava tsara ny maha mônôfiletika azy. Ny ankabeazan' ireo karazana ireo dia zavamaniry tia nofon-tany voakorontana sady tia azôta sady mamokatra betalainina. Amin' ny hevitr' io anarana io ankehitriny dia ahitana vondrom-pianakaviana izay tsy dia mazava loatra ny fitoviana araka endrika (antsoina hoe Polygonales taloha), izay tsy mamokatra betalainina mihitsy, ary misy fianakaviana maro ahitana karazana mpihinana biby (toy ny *[[Droseraceae]]* sy ny *[[Nepenthaceae]]*). Anisan' ny fantatra ndrindra ny *[[Cactaceae]]* (raketa), ny *[[Beta]]* (betiravy), ny epinara, ny *[[Amaranthus]]*, ny *[[Aizoaceae]]*, ny *[[Drosera]]*, ny *[[Dionaea muscipula]]*, ny *[[Nepenthaceae|Nepenthes]]*, ny *[[Bougainvillea]]* (laingomena). Maro amin' ny zavamaniry  mpikambana ao no be ranony sy matevin-dravina sy manana taho be nofo malemy.

## Lisitry ny fianakaviana
Ao amin' ny Fanasokajiana APG IV (2016), dia ampiana ireto fianakaviana vaovao ireto ny lisitry ny fianakaviana ao amin' ny filaharana Caryophyllales: *Kewaceae* *sy* *Macarthuriaceae* ary *Microteaceae*, ankoatra izany ny *Petiveriaceae* dia nnosarahina amin' ny *Phytolaccaceae*.

Ao amin' ny Fanasokajiana APG III (2009) dia ahitana ireto fianakaviana manaraka ireto io filaharana io:

* *Achatocarpaceae* Heimerl (1934)
* *[[Aizoaceae]]* Martinov (1820)
* *[[Amaranthaceae]]* Juss. (1789)
* *Anacampserotaceae* Eggli & Nyffeler (2010, in press)
* *Ancistrocladaceae* Planch. ex Walp. (1851)
* *Asteropeiaceae* Takht. ex Reveal & Hoogland (1990)
* *Barbeuiaceae* Nakai (1942)
* *Basellaceae* Raf. (1837)
* *[[Cactaceae]]* Juss. (1789)
* *Caryophyllaceae* Juss. (1789)
* *[[Didiereaceae]]* Radlk. (1896)
* *Dioncophyllaceae* Airy Shaw (1952)
* *[[Droseraceae]]* Salisb. (1808)
* *[[Drosophyllaceae]]* Chrtek, Slavíková & Studnicka (1989)
* *Frankeniaceae* Desv. (1817)
* *Gisekiaceae* Nakai (1942)
* *Halophytaceae* A.Soriano (1984)
* *Limeaceae* Shipunov ex Reveal (2005)
* *Lophiocarpaceae* Doweld & Reveal (2008)
* *[[Molluginaceae]]* Bartl. (1825)
* *Montiaceae* Raf. (1820)
* *[[Nepenthaceae]]* Dumort. (1829)
* *[[Nyctaginaceae]]* Juss. (1789)
* *[[Physena|Physenaceae]]* Takht. (1985)
* *Phytolaccaceae* R.Br. (1818)
* *Plumbaginaceae* Juss. (1789)
* *[[Polygonaceae]]* Juss. (1789)
* *Portulacaceae* Juss. (1789)
* *Rhabdodendraceae* Prance (1968)
* *Sarcobataceae* Behnke (1997)
* *Simmondsiaceae* Tiegh. (1900)
* *Stegnospermataceae* Nakai (1942)
* *Talinaceae* Doweld (2001)
* *Tamaricaceae* Link (1821)
Fanasokajiana APG IV

Ny **Fanasokajiana APG IV** (2016) no endrika fahefatry ny fanasokajiana bôtanika filôjenetika ny zavamaniry mamony (*[[Angiospermae]]*) nataon' ny ''Angiosperm Phylogeny Group''. Io no fanovana ny Fanasokajiana APG III (2009).

## Jereo koa

* Fanasokajiana Klasika

* Fanasokajian' i Cronquist

* Angiosperm Phylogeny Group

* Fanasokajiana APG (1998)
* Fanasokajiana APG II (2003)
* Fanasokajiana APG III
Tachiadenus carinatus

Ny ***Tachiadenus carinatus*** dia karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Gentianaceae]]* ao amin' ny filaharana Gentianales. I Louis Auguste Joseph Desrousseaux no nanao ny famariparitana azy io voalohany, ary i August Heinrich Rudolf Grisebach no nanome ny anarany ara-tsiansa. Tsy hita afa-tsy eto Madagasikara ity zavamaniry ity. Indreto ny anarany amin' ny teny malagasy: **aferombohitra**, **aferontany**, **elabaratra**, **elambaratra**, **fañamenta**, **felabaratra**, **malanilava**, **malanivavy**, **remaitso**, **sofinakanga**, **tangamanta**, **tsileotsongaina**, **voanjomanga**, **voanjomangantanety**.

## Jereo koa

* *[[Tachiadenus]]*
* Aferontany: anarana zavamaniry roa samy hafa amin' ny teny malagasy (*Tachiadenus carinatus* sy *[[Paramollugo nudicaulis]]*) 
* Felabaratra: anarana zavamaniry roa samy hafa amin' ny teny malagasy (*Tachiadenus carinatus* sy *[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]*)
Gentianales

Ny **Gentianales** dia filaharan-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka. Amin' ny toetran' ny Gentianales, ny voalohany dia ny fisian' ny farobolan-dahimbony tokana, izay miditra ao amin' ny vondrom-pelambony, ka izany rehetra izany dia miteraka faribolana efatra ao amin' ny voniny iray manontolo. Ny vavimbony dia eo ambony fa kely ka lasa singam-bavimbony roa. Ny tahom-bavimbony dia tokana foana, fa ny fihary atodinaina, izay matetika mitambatra, dia malalaka ao amin' ny fianakaviana *[[Asclepiadaceae]]* sy *[[Apocynaceae]]*.

## Fanasokajiana anatiny

### Fanasokajiana klasika
Ao amin' ny fanasokajiana klasikan' i Cronquist (1981), dia misy fianakaviana enina ny filaharana Gentianales:

* *[[Apocynaceae]]*
* *[[Asclepiadaceae]]*
* *Gentianaceae*
* *[[Loganiaceae]]*
* *Retziaceae*
* *Saccifoliaceae*

### Fanasokajiana APG
Ny Fanasokajiana filôjenetika APG (1998) sy ny Fanasokajiana filôjenetika APG II (2003) ary Fanasokajiana filôjenetika APG III (2009) dia nanova ny firafetan' ilay filaharana izay ahitana ireto fianakaviana 5 manaraka ireto

*: *[[Apocynaceae]]* Juss. (1789) (tafiditra ao ny *[[Asclepiadaceae]]*)
*: *Gelsemiaceae* Struwe & V.A.Albert (1995)
*: *Gentianaceae* Juss. (1789) (tafiditra ao ny *Saccifoliaceae*)
:* *[[Loganiaceae]]* R.Br. ex Mart. (1827)
:* *[[Rubiaceae]]* Juss. (1789) (fianakavian' ny kafe)

Raha ny marina dia ny *Rubiaceae* ihany no mpikambana vaovao.
Rubiaceae

Ny ***Rubiaceae*** dia fianakavian-javamaniry mamony ao amin' ny filaharana Gentianales (na Rubiales teo aloha) ahitana karazana miisa 10&nbsp;000 mahery izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana 600. Izy ireo miseho amin' ny endrika hazo, hazobotry, vahy, na zavamaniry ahitra izay miely be any amin' ny faritra mangatsiaka sy antonony ary mafana. Avy amin' ny anaran' ny vondron-karazana hoe *[[Rubia]]* ity anarana ity, izay avy amin' ny teny latinina hoe *ruber*, izay midika hoe "mena", satria ny loko mena avy aminy dia ampiasaina amin' ny fandokoana lamba na zavatra hafa.

## Vondron-karazana

### Vondron-karazana misy eto Madagasikara
Eto Madagasikara, ny *Rubiaceae* dia anisan' ny fianakavian-javamaniry manana vondron-karazana maro indrindra, izay misy 95 ka hatramin' ny 100 eo ho eo. Ity fianakaviana ity no laharana faharoa lehibe indrindra amin' ny fianakavian-javamaniry mamelana eto amin' ny Nosy, ahitana karazana 800 ka hatramin' ny 1&nbsp;000. Manakaiky 100&nbsp;% amin' izy ireo ny tsy hita any ivelan' i Madagasikara. Indreto ny vondron-karazana lehibe sasany ao:

* *Amphistemon*
* *Catunaregam*
* *[[Coffea]]* (kafe)
* *Exallosperma*
* *[[Gardenia]]*
* *Gomphocalyx*
* *Helictosperma*
* *Hyperacanthus*
* *Lathraeocarpa*
* *Mantalania*
* *Melanoxerus*
* *Nematostylis*
* *[[Oldenlandia]]*
* *Pseudocoptosperma*
* *Pseudomantalania*
* *Psychotria*
* *Psydrax*
* *Pyrostria* (ahitana ny *[[Pyrostria ambohitantelensis]]*)
* *Rytigynia*.
* *Saldinia*
* *Thamnoldenlandia*
* *Tricalysia*
* *[[Tulearia]]*

## Jereo koa

* Lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny ''Rubiaceae''
Tachiadenus

Ny ***Tachiadenus*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony sy roa ravin-tsimoka, ao amin' ny fianakaviana *[[Gentianaceae]]* sy ao amin' ny foko *Exaceae* ary ao amin' ny filaharana Gentianales. Misy karazana 12 izy io. Ity vondron-karazana ity dia tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara.

## Karazana
Inty ny lisitry ny karazana araka ny *[[Catalogue of Life]]*:

Indreto ny karazana fantatra sy ekena:

* *Tachiadenus antaisaka* Humbert
* *Tachiadenus boivinii* Humbert ex Klack. - velatra
* *[[Tachiadenus carinatus]]* Griseb. - aferom-bohitra, aferontany, elabaratra, elambaratra, fañamenta,  felabaratra, malanilava, malanivavy, remaitso, sofinakanga, tangamanta, tsileotsongaina, voanjomanga, voanjomangantanety
* *Tachiadenus gracilis* Griseb. - malanilahy, ramalanilahy
* *Tachiadenus longiflorus* Griseb. - befelopelo, felampelana, felapelana, kifelapelana, kilobaloba, maitsoririnina, tapabata, tapabatana, tsifelampelana
* *Tachiadenus longifolius* Scott Elliot
* *Tachiadenus pervillei* Humbert
* *Tachiadenus platypterus* Baker - maitsoririnina, saritoaravy, tapabatana
* *Tachiadenus tubiflorus* Griseb. - hasintoha, hazondahy
* *Tachiadenus umbellatus* Klack.
* *Tachiadenus vohimavensis* Humbert
Manombo (renirano)

I **Manombo** dia renirano eto Madagasikara, ao amin' ny Faritra Atsimo-Atsinanana, mivarina any amin' ny Ranomasimbe Indiana.

Mikoriana any amin'ny Ranomasimbe Indiana akaikin'ny tanànan'i Manombo Sud izy ary miampita ny RN 9 akaikin'i Beroroha.

Eo amin'ny 491 mm isan-taona eo ho eo ny rotsakorana any amin'ny faritr'i Manombo Sud, miaraka amin'ny fironana mahery vaika amin'ny fiovaovan'ny rotsakorana.

Noho izany, tsy dia tsara ny fikorianan'ny renirano satria miato kely ny fikorianan'ny rano, miavaka amin'ny tondra-drano tampoka sy fohy manomboka amin'ny Novambra ka hatramin'ny Martsa, arahin'ny fahamainana haingana, ary mahalana vao tonga any an-dranomasina.

Tanàna: Manombo Sud sy Beroroha.

## Jereo koa

* Lisitry ny korian-drano eto Madagasikara
Singam-bavimbony

Ny **singam-bavimbony** dia fonosana mpiaro avy amin' ny fivoaran' ny ravina izay mandrakotra ny tsirivavy ao amin' ny zavamaniry mamony na Angiospermae. Ny singam-bavimbony no mandrafitra ny vertisily fahefatry ny vony, ary ny vavimbony no fitambaran' izany rehetra izany. Mivoatra ho voa aorian' ny fandonahana ny singam-bavimbony. Ao amin' ny fivoarana miandalan' ny Spermatophyta dia toetra fototra ao amin' ny Angiospermae ny fisehoan' ny fiarovana fanampiny ho an' ny tsirivavy. Mifanohitra amin' izany kosa ny Gymnospermae (zavamaniry misy tsirivavy miboridana) izay tsy misy singam-bavimbony na vony, fa tonga dia voa sy vihy. Tsy lavorary ny fivoaran' ny Angiospermae "ntaolo" izany hoe tsy vita tanteraka ny singam-bavimbony.

## Jereo koa

* Lisitry ny taovan-javamaniry
Lisitry ny taovan-javamaniry

Inty ny **lisitry ny taovan-javamaniry** izay mitanisa ny anaran' ny ampahan-javamaniry toy ny ravina, ny taho, ny rantsana, ny vony, ny faka, sns.

## Lisitra

### A

* atodinaina

### B

* baby (zavamaniry) 

### D

### E

* emboka (akondro)

### F

* faka
* fampaho
* fandray vovobony
* fehezam-boninkazo
* felambony
* felan-dravina
* fihary atodinaina
* flôema
* foko (''Cynanchum junciforme'' na *Pycnoneurum junciforme*)
* fonon-taovam-pananahana
* foto-kazo
* foto-taho

### G

### H

* hodi-kazo
* hoditra (zavamaniry)

### I

### J

### K

* kambiôma

* kiran-dravina
* ksilema

### L

* ladina
* lafitra (amin' ny akondro)
* laha-kazo aman-dravina (fr: *houppier*)
* lalan-dranon-kazo

* lahimbony
* lalan-dranon-kazo
* londona

### M

* mamimbony

### N

* nofon-kazo
* nofom-boa

### O

### P

* pela-dravina = felan-dravina

### R

* rantsana
* ravimbony

* Ravina
* ravinkazo
* ravin-tsimoka
* rizôma

### S

* sampaho

* sampana

* singam-bavimbony
* sofim-boa

### T

* taho
* tahon-dahimbony
* tahon-tsimoka
* tangolika
* tangozam-boa
* tangozam-bony
* tangozana
* tangozan-dravina
* taranja (taova)
* totsim-bovoka 
* tsilo 
* tsimoka 
* tsiraka 
* tsirilahy 
* tsirinaina lahy 
* tsirivavy 

### V

* vatan-javamaniry
* vatan-kazo
* vavimbony
* vertisily
* vihim-bovobony
* vihin-javamaniry
* voankazo
* vodin-javamaniry
* vody (zavamaniry)
* vololon-tsiry
* voninkazo

* vony
* vondrombony
* vondrom-pelambony
* vondron-dravimbony
* vontsina
* vovobony

### Z

* zana-pelana
* zanataho
Šiauliai

**Šiauliai** dia tanàna ny avaratr'i Litoania. 

Izy no tanàna fahefatra lehibe indrindra ao amin'ny firenena ary tanàna fahenina lehibe indrindra ao amin'ireo fanjakana Baltika, miaraka amin'ny mponina 112.581 amin'ny taona 2024.

## Tanàna ao Litoania
Alytus - Klaipėda - Kaunas - Vilnius

## Rohy ivelany
Tiago Mitraud

**Tiago Mitraud**, teraka ny 15 Aogositra 1985, tao Brasília, dia mpitantana sy mpanao politika breziliana mifandray amin'ny antoko Partido Novo (NOVO). 
Tamin'ny fifidianana tamin'ny taona 2018, voafidy ho solombavambahoaka federaly ho an'i  izy, ary tamin'ny taona 2022, dia kandidà ho filoha lefitra tamin'ny alalan'ny kandidàn'i Luiz Felipe de Ávila.

Tiago Lima Mitraud de Castro Leite dia nahazo diplaoma momba ny fitantanana avy amin'ny Oniversite Federaly Paraná (UFPR) ary nahavita ny fandaharam-pampianarana momba ny fampandrosoana ny fitarihana tao amin'ny Harvard Business School.

## Antoko
*Partido Novo
Kropyvnytskyi

**Kropyvnytskyi** (Okrainiana: *Кропивницький*) dia tanàna iray ao afovoan'i , miorina eo amoron'ny Reniranon'i Inhul. Izy no foibem-pitantanan'ny Faritra Kirovohrad oblast. Mponina: 219,676 (tombanana amin'ny taona 2022).

Nandritra ny tantarany, niova anarana imbetsaka i Kropyvnytskyi. Ny tanàna dia fantatra amin'ny anarana hoe *Yelysavethrad* avy amin'ny anaran'ny Empress Elizabeth an'i Rosia nanomboka tamin'ny 1752 ka hatramin'ny 1924, na *Elysavet* fotsiny.

Tamin'ny 1924, tamin'ny maha-ampahany amin'ny Firaisana Sovietika azy, dia nanjary fantatra amin'ny anarana hoe *Zinovievsk* avy amin'ny anaran'i Grigory Zinoviev, revolisionera, izay teraka tao.

Taorian'ny famonoana an'i Sergei Kirov tamin'ny 1934, dia novaina anarana hoe *Kirovo* ny tanàna.

## Jereo koa
* Okraina
Tanàna hafa any Okraina: Chernobyl, Cherson, Dnipro, Donetsk, Kharkiv, Kryvyi Rih, Lugansk, Melitopol, Odessa, Sevastopol, Zaporizhia, Zhytomyr
Zhytomyr

**Zhytomyr** (Okrainiana: *Житомир*) dia tanàna any avaratry ny tapany andrefan'i . Izy no foibem-pitantanan'ny Faritra Zhytomyr oblast.

Zhytomyr dia mirefy 65 kilometatra toradroa ary manana mponina 261.624 (2022).

Zhytomyr dia foibem-pitaterana lehibe any Okraina satria ny tanàna dia miorina amin'ny lalana manan-tantara mampitohy ny tanànan'i Kyiv amin'ny andrefana amin'ny alàlan'i Brest. Amin'izao fotoana izao dia mampitohy an'i Varsovia amin'i Kyiv, Minsk amin'i Izmail, ary tanàna lehibe maromaro any Okraina. Zhytomyr koa no toerana nisy ny toby fiaramanidina Ozerne, toby fiaramanidina stratejika fototra nandritra ny Ady Mangatsiaka 11 kilometatra atsimo atsinanan'ny tanàna.

Ny asa ara-toekarena manan-danja ao Zhytomyr dia ahitana ny fikosoham-kazo, ny fanodinana sakafo, ny fitrandrahana granita, ny asa metaly, ary ny fanamboarana zavamaneno.

## Fanafihan'i [[Rosia]] tamin'ny 2022

Nandritra ny fanafihan'i Rosia an'i Okraina tamin'ny 2022, dia niharan'ny fanafihana an'habakabaka sy balafomanga Rosiana maromaro i Zhytomyr sy ny manodidina, toy ny fanafihana an'habakabaka tamin'ny 2 Martsa izay nanimba trano fonenana, orinasa mpamokatra herinaratra mafana, ary hopitaly roa, ka nahafaty olona roa farafahakeliny ary naharatrana olona am-polony mahery.

## Jereo koa
* Okraina
Tanàna hafa any Okraina: Chernobyl, Cherson, Dnipro, Donetsk, Kharkiv, Kryvyi Rih, Lugansk, Melitopol, Odessa, Sevastopol, Zaporizhia, Zhytomyr