open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Onilahy (ony)

I **Onilahy** na **Oñelahy** na **Oñilahy** dia renirano any amin' ny faritra atsimo-andrefan' i Madagasikara, ao amin' ny faritanin' i Toliara. Mahatratra 31 600 km2 ny lemaka azony sy ireo rano anompo azy tondrahana, 145  m3/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny distrikan' i Betroka. Izy no mametra avy ao avaratra ny faritra onenan' ny Mahafaly.

* Ny rano mamatsy azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia Isoanala, Ianapera, i Sakoa ary i Sakamena, fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia Imaloto, i Sakamare, i Taheza ary i Sakondry. Mamakivaky lohasaha lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny helodranon' i Soalary (na *[[Saint Augustin]]*) (35 km atsimon' i Toliara) ao amin' ny Lakandranon' i Môzambika noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i Tongobory dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha antanosy.

## Jereo koa

* Menarandra

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara

## Fanovozan-kevitra

* "Onilahy", ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''.
Dokotra

Ny **dokotra** dia karazam-borona an-drano mitovitovy amin' ny ganagana izay voron-dia mora ompiana, ao amin' ny fianakaviana *[[Anatidae]]*. ***Cairina moschata*** ny anarany ara-tsiansa. Tia manatody anaty lavaka eny amin' ny hazo maniry ny dokotra. Tsy mba mamoaka feo mazava fa misasasasa ny lahin-dokotra, fa ny vaviny kosa mamoaka feo fohy. Misy karazany roa ny dokotra, dia ilay karazany mainty misy fotsy amin' ny elany izay resahina eto, ary ilay karazany fotsifotsy atao hoe dokotra fiompy. Ireo karazany roa ireo anefa dia samy ataon' ny ankamaroan' ny Malagasy hoe *dokotra* avokoa.

Hita any Amerika Atsimo ka hatrany Meksika ny dokotra. Ahitana azy koa ny ao Goiana. Ahitana azy vitsy ny any Texas. Ahitana azy koa ny any Florida ka tsy tena voron-dia loatra izy any satria miaina akaikin' ny toeram-ponenan' ny olombelona. Vorona mora ompiana ny dokotra. Akamban' ny hoditra malefaka ny rantsan-tongony telo aloha ka ahafahany milomano tsara. Ny rantsan-tongony fahefatra aoriana dia kely kokoa noho ireo telo ireo ka tsy dia misy ilany azy loatra.

Mirefy 86 sm ny lahin-dokotra sady milanja eo amelanelan' ny 2,1 kg sy 3,2 kg ary matroka kokoa ny volony sady mamirapiratra manjelatra maitso na mavokely eo amin' ny lamosiny sy ny tratrany, fa ny vavy kosa izay somary kely kokoa dia milanja 0,97 kg hatramin' ny 1,3 kg sady matroka kokoa ka tsy manjelanjelatra tsara ny volony.

Mora fantatra ity karazan-dokotra ity noho ny fisian' ny hoditra miloko mena eo amin' ny lohany, avy eo ambanin' ny vavany ka hatreo amin' ny tendany, indrindra amin' ny lahiny. Rehefa tezitra izy na misy zavatra atahorany dia mitsangana ny volo eo an-tampon-dohany. 

## Ohabolana malagasy momba ny dokotra

* *Dokotra homan-kabakabaka: homan-java-tsy mahavoky ny tena*. 

## Jereo koa

* Akoho
* Akanga
* Aotirisy
* Ganagana
* Gisa
* Voromailala
* Vorontsiloza
* Dokotra fiompy

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara **(''[[:fr:Liste_des_espèces_d'oiseaux_de_Madagascar|fr]]'')**
Sarindokotra

Ny **sarindokotra** na **sarin-dokotra** dia voron-drano karazan-dokotra zafindraony vokatry ny fampivadiana ny karazan-dokotra na ganagana roa samy hafa, ka ny lahy dia dokotra fiompy miloko mainty matetika, karazana avy any Amazônia, izay atao amin' ny teny ara-tsiansa hoe *Cairina moschata*, fa ny vavy dia karazana ganagana miloko fotsy ranoray (atao hoe ganaganan' i Pekin) avy any Sina izay atao amin' ny teny ara-tsiansa hoe *Anas platyrhynchos*. Amin' ny teny malagasy dia atao hoe ***kirivorona*** koa izy.

Tsy mety mitaranaka intsony ny sarindokotra izay ompian' ny olona fotsiny mba hohanin-kena sy hahazoana ilay atao hoe "aty matavy". Amin' ny ankapobeny dia misy pentina mainty ny loha sy ny rambon' ny lahin-tsarindokotra fa ny an' ny vaviny kosa fotsy na mavo.

## Jereo koa

* Akoho 
* Akanga
* Dokotra
* Dokotra fiompy
* Ganagana
* Gisa
Ganagana

Ny **ganagana** dia voron-drano ao amin' ny fianakaviana *[[Anatidae]]* ao amin' ny filaharana Anseriformes izy ireo. Fisa-bava izy io sady mitovy endrika amin' ny hoho mifaingoka ny tendrom-bavany ambony. Ompian' ny olona noho ny henany sy ny atodiny izy. Mifanakaiky endrika amin' ny gisa ny ganagana fa ny gisa lava tenda sady lehibe kokoa. Izao koa ny anarana malagasy iantsana azy io: **gana**, **kana**, **kanakana**, **vorombazaha**. 

Ny karazana antsoina matetika hoe "ganagana" sns dia ny *[[Anas platyrhynchos]]*, indrinra ny *Anas platyrhynchos domesticus*, nefa mety hantsoina amin' ny hoe "ganagana" koa ilay karazana atao hoe "dokotra": ny *[[Cairina moschata]]*, indrincra ny *Cairina moschata domesticata*.

* dokotra fiompy (*Cairina moschata*)
* sarindokotra (*Anas platyrhynchos* ♂ × *Cairina moschata* ♀)

* ganagana fiompy (*[[Anas platyrhynchos domesticus]]*)

## Kolontsaina

### Ohabolana malagasy

#### Ohabolana malagasy momba ny ganagana
* Tsy mba akanga hanidina aho, fa ny ganagana raisina amin' ny tendany.
* Aza manao ganaganalahy, ka ny mitari-dalana indray no mihakely feo.
* Ganagana misasa loha ka samy manao ny saim-pantany.

#### Ohabolana malagasy momba ny vorombazaha

* Akoho mikotri-borombazaha: kohokohoina, fisa-bava; havela, toa zanaky ny tena.
* Ela nitsingolohana toa vorombazaha ka fisa-bava.
* Gaga aho, hoy ny vorombazaha, fa ny rano nandroako no nahamasaka ahy.
* Vorombazaha misasa, ka samia manao izay saim-pantany.
* Manao tahaka ny vorombazaha: ny lahy hitarika no kely feo.
* Ny vorombazaha no mahay an-tsingoloka fa tsy isika.
* Ny vorombazaha no mitabataba, ka taitra ny sahona.
* Raha an-tsingoloka no hatao dia ny vorombazaha no hahazo be.
* Tahaka ny vorombazaha: raha mitsilany, fisaka ny tongony; miankohoka, fisaka ny vavany.
* Toy ny vorombazaha: ary elatra fa tsy ary fanidina.
* Tsy mba ny akanga hanidina aho, fa ny vorombazaha entina amin' ny tendany.
* Vantotr' akoho eo an-tanan-tompony, sy vorombazaha raisina amin' ny tendany, ka samia mahazaka ny anjarany.
* Vorombazaha mitety asa, ka ny tratra mangana, ny fe tapaka.

## Jereo koa
* Akoho - Akanga - Dokotra - Dokotra fiompy - Gisa - Voromailala - Vorontsiloza

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Dokotra fiompy

Ny **dokotra fiompy** dia karazan-dokotra (***Cairina moschata***) ompiana avy amin' ny taranaka ganagana  avy any Amerika. Mena ny hodi-dohany avy any amin'ny foto-bavany hatrany amin'ny vozony, indrindra ny an'ny lahy. Misy kambiny sahala amin' ny an' ny vorontsiloza ny eo ambonin'ny orony, fa ny azy tsy mety mihalava. 
Rehefa masiaka izy na misy zavatra atahorany dia mitsanga ny volondohany. Tsy mamoaka feo firy ny lahy. Mety miseho amin'ny endrika maro ny volon'ity karazan-dokotra ity, ka misy ny fotsy, misy ny mainty, misy ny mena, misy ny mainty sy fotsy ary misy ny manga. 
## Jereo koa

*Akoho
*Akanga
*Aotirisy
*Dokotra
*Gisa
*Ganagana
*Voromailala
Akanga

Ny **akanga** dia vorona isan-karazany izay samy ao amin' ny fianakaviana ***Numididae*** (indraindray apetraka amin' ny an' ny *[[Phasianidae]]*), ao amin' ny filaharana Galliformes, teratany aty Afrika. Mitovitovy endrika sady iray tarika amin' ny akoho sy ny vorombola izy ireo, fa izy somary kely loha sady manana volo mainty mipentipentina fotsy. Maro karazana ny akanga ka ny sasany fiompy fa sasany hafa akangadia. Miara-monina sy miara-mandeha ny akanga, ary tia mandeha sy mihazakazaka amin' ny tany na dia afa-manidina soa aman-tsara aza. 40 hatramin' ny 72 sm ny habeny  ary fohy sady miondrika ny rambony. Misy dongona somary maranitra sady mafy ny tampon-dohany. Ompian' ny olona mba hatao haingon-tanàna ny akanga nefa koa azo ompiana mba ho hanin-kena. Ao Afrika izay tany fiaviany sady ahitana akangadia betsaka. Tsy mifidy zavatra hohanina ny akanga, ka haniny na ny ahitra maitso, na ny voamadinika (vary, katsaka, sns), ny bibikely, ny biby madinika (voalavo, sahona, sns), ny kankana, ny sifotra, vitsika, hala, kongona, sns.

Miisa eo amin' ny 12 hatramin' ny 15 ny atodin' ny akanga ary mamana manritra ny 27 hatramin' ny 28 andro mba hahafoy ny atodiny. Samy mandray anjara amin' ny fitaizana ny zanany ny akangalahy sy ny akangavavy.

## Vondron-karazana sy karazana

Araka ny fanasokajiana filamatra nataon' ny International Ornithological Congress (versiôna 15.1, 2025), ny fianakaviana *Numididae* dia asehon' ny karazana 8 mizara amin' ny vondron-karazana 4.

* *[[Agelastes]]* Bonaparte, 1850
** *Agelastes meleagrides* Bonaparte, 1850 –
** *Agelastes niger* (Cassin, 1857) –
* *[[Numida meleagris|Numida]]* Linnaeus, 1764 (1 espèce) ;
** *[[Numida meleagris]]* (Linnaeus, 1758) –
* *[[Guttera]]* Wagler, 1832
** *Guttera plumifera* (Cassin, 1857) –
** *Guttera verreauxi* (Elliot, DG, 1870) –
** *Guttera pucherani* (Hartlaub, 1861) –
** *Guttera edouardi* (Hartlaub, 1867) –
* *[[Acryllium]]* Gray, GR, 1840 (1 espèce) ;
** *Acryllium vulturinum* (Hardwicke, 1834) –

## Ao amin' ny kolontsaina

### Fiforonan-teny
Atao hoe *kanga* ny akanga amin' ny teny soahily fa *ayam mutiara* kosa amin' ny teny indôneziana sy maley.

### Ohabolana malagasy
* Akanga maro tsy vakin' amboa.
* Ny akanga aza mahalala "Tsaratsarao", ka mainka ny olombelona.
* Mahita ny akanga tsara soratra ka manary ny akoho taman-trano.
* Na dia eo aza ny akanga tsara soratra, ny afindrafindrao tsy azo avela.
* Akanga diso an' Andringitra: ny tenabe no aty, fa ny fo mametsovetso any ihany.

## Jereo koa

* Vorona
** Galliformes
*** *[[Megapodiidae]]*
*** *[[Odontophoridae]]*
*** *Numididae*
*** *[[Cracidae]]*
*** *[[Phasianidae]]*

* Akoho
* Aotirisy
* Dokotra
* Ganagana
* Gisa
* Voromailala
* Vorontsiloza

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Gisa

Ny **gisa** dia voron-drano isan-karazany ao amin' ny fianakaviana *[[Anatidae]]*, lehibe noho ny ganagana na ny dokotra, fisa-bava, manana rantsan-tongotra efatra ka ny telo aloha atambatry ny hoditra mitapelaka ahafahany milomano tsara, fa misaraka amin' ireo telo ireo kosa ny iray aoriana. Maro karazana ny gisa ka ny sasany fiompy fa ny sasany dia gisadia sady mpifindra monina. Vorona mpihinana ahitra ny gisa ka misy ireo izay mpanimba voly. Isan-karazany ny lokon' ny gisa ka misy ny fotsy ranoray sy ny volondavenona.

Roa ihany ny karazana gisa ompiana eto Madagasikara, dia ny *[[Anser anser domesticus]]* sy ny *[[Anser cygnoides domesticus]]*.

## Ohabolana malagasy momba ny gisa
* Gisalahy homan-ketsa ka izy mangalatra indray no avo feo.
* Gisalahy amoron' ony ka ny sisa tsy maty mihiaka.
* Misoko mangina toa ron-gisa.

## Jereo koa

* *[[Anser]]*
* *[[Anser anser]]*
* *[[Anser anser domesticus]]*
* *[[Anser cygnoides]]*
* *[[Anser cygnoides domesticus]]*

* Akoho - Akanga - Aotirisy - Dokotra - Ganagana - Voromailala - Vorontsiloza
* Biby fiompy
* Fiompiana
* Vorona

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara **(''[[:fr:Liste_des_espèces_d'oiseaux_de_Madagascar|fr]]'')**
Ampondra

Ny **ampondra** na **boriky fiompy**, dia biby mampinono mpihinana ahitra, ao amin'ny fianakaviana *[[Equidae]]*, avy amin'ny borikidia afrikana (*Equus africanus*), ary azo sokajina ho zana-karazan' izy ireo (***Equus africanus asinus***), na ho karazany misaraka (***Equus asinus***). Nampidirina hompina tany Afrika ny ampondra 5&nbsp;000 hatramin' ny 7&nbsp;000 taona lasa teo ho eo izay, ary nofolahina ho lasa biby miasa indrindra hatramin' izay.

Misy ampondra maherin'ny 40 tapitrisa eran-tany, ka any amin'ny tany tsy mandroso ny ankamaroany, izay amin' ny ankapobeny ompina fotsiny amin' izao na ampiasaina hitatitra olona na entana. Raha matetika ny ampondra mpiasa dia mifandray amin'ny olona tsy ampy fivelomana, misy boriky na ampondra vitsivitsy tezaina ho an' ny fampitomboana taranaka na ho biby tsy mahasaraka any amin' ny tany mandroso.

Matetika ny ampondralahy dia ampifanambadina amin' ny soavaly vavy mba hamokarana ramole izay mitovitovy endrika amin' ny ampondra; ny zanaky ny soavaly lahy sy ampondra vavy dia ny hinny amin' ny teny anglisy fa bardot amin' ny teny frantsay, izay manakaiky endrika ny soavaly.

## Jereo koa

* Soavaly

* Boriky
* Ramole
* Borikidia afrikana
Vorontsiloza

Ny **vorontsiloza** dia vorona fiompy, mamorona ny vondron-karazana **''Meleagris**,* ao amin' ny filaharana [[Galliformes]], ao amin' ny fianakaviana *Phasianidae*, toy ny [[akoho]] sy ny [[vorombola]] ary ny [[akanga]] koa. Misy ihany anefa ny vorontsiloza tsy ompiana fa miaina any anaty [[ala]] (voron-dia). Ompian' ny olona ny vorontsiloza mba ho hanin-kena. Mampibontsina ny elany sy miedinedina manao faribolana ny vorontsiloza lahy raha siahina. Mety ho mainty na fotsy na sady misy fotsy no misy mainty ny volony. Afaka maidina ny vorontsiloza raha tsy tapahana ny elany.


Roa ny karazam-borontsiloza fantatra, dia ny *Meleagris gallopavo* (mivelona any anaty ala nefa azo ompiana) sy ny *Meleagris ocellata'' (izay ompiana). 

## Kolontsaina

### Ohabolana malagasy momba ny vorontsiloza
* Aza manao tahaka ny vorontsiloza: miebanebana (na mikorefarefa) tsy ankizivavy, dia izy ihany; manakora tsy adin’ ombilahy, dia izy ihany; miambozom-boahangy tsy renin-jaza, dia izy ihany; maneno tsy ampongabe, dia izy ihany.
* Aza midoka tena toa vorontsiloza: siahina dia midoroboka.
* Mibehambehana ohatra ny vorontsiloza avy nosiahina.

## Jereo koa

* Akoho amam-borona - vorombola - akanga - akoho - aotirisy - dokotra - ganagana - gisa - voromailala
*Biby fiompy

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy

* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara<br />
Akoho

Ny **akoho** dia vorona fiompy mpitsindroka, iray karazana amin' ny vorombola sy ny vorontsiloza, zana-karazan' ny *[[Gallus gallus]]* ao amin' ny fianakaviana *[[Phasianidae]]*, somary bontolontolo vatana, fohifohy elatra, ompiana noho ny henany sy ny atodiny ary ny lahy dia ompiana mba hakana taranaka na hampiadina na noho ny fanenony. ***Gallus gallus domesticus*** no anarany ara-tsiansa. Ny akoho no karazam-borona maro anisa indrindra satria nahatratra 27&nbsp;300 tapitrisa ny isany tamin' ny taona 2018 raha 19&nbsp;000 tapitrisa izany tamin' ny taona 2011. Amin' ny teny soahily ny akoho dia atao hoe *kuku*.

Raha tsy misy mamono ny akoho voakarakara ara-pahasalamana tsara dia mety velona hatramin' ny 18 taona, nefa 12 taona monja no fahelavelona mety ho tratrany noho ny fahasalamany marefo. Mitsahatra tsy manatody intsony ny akohovavy rehefa lany ny atody 600 hatramin' ny 1&nbsp;000 ao amin' ny tranon' atody tokana ao aminy. Mitranga alohan' ny fotoana anefa izany ho an' ny akoho fiompy.

Maro ny aretina mety mahazo ny akoho, ka anisan' izany ny giripam-borona, ny aretin' i New Caslte (izay atao hoe ramoletak' akoho na barika na bearika na pesta). Ao koa ny aretin' i Marek, ny aretin' i Gumboro. Mety hisy kankana ny ao amin' ny tsinain' ny akoho. Ao koa ny katsentsitra samihafa toy ny haon' akoho sy ny parasy.

## Ao amin' ny kolontsaina

### Ohabolana malagasy
* Akohokely notsipazam-potsimbary: sady taitra no faly. 
* Akoholahy mikohokoho vavy; tsy hanin-kahavoky fa voninahitra ifanomezana.
* Akoholahy maneno an-tsena: tsy hery, fa alahelo (na hanina) ny tanàna nilaozana.
* Akoholahy miady am-pasika: samy miaro ny masony tsy ho ditsoka.
* Raha akoholahy tsy naneno toy izay, afoizo fa lasan' ny kary.
* Akoho mikotrika atodim-borona: miongo-bolo amin' ny tsy ho an' ny tena.
* Akoho mikotrika atodi-mamba, ka namelon-doza ho an' ny tena.

* Mahita ny akanga tsara soratra ka manary ny akoho taman-trano.
* Akohokely lasam-papango: misidina ambony vao tra-pahoriana.
* Akohokely latsaka an-kady: hiantso, kely feo; hanidina, tapak' elatra; hitoetra ihany, manina ny reniny (na matahotra ny kary).
* Akohokely misotro rano: ny kely azo enti-miandrandra.
* Akoho tokana anaka: avo sasaka (na avy sasaka) vao halan' ny tompony (na vao mamono antoka).
* Akohovavy maneno, ka lozain' ny vavany.
* Ataovy sotro ranon' akoho: kely azo, andrandraina; be azo, andrandraina.
* Ataovy toy ny lamban' akoho ny fanambadiana, ka faty no isarahana.

## Jereo koa

* *[[Gallus]]*

* *[[Gallus gallus]]*

* voromailala - vorontsiloza - dokotra - ganagana - akanga - aotirisy - gisa
* Biby fiompy
* Vorona

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara **(''[[:fr:Liste_des_espèces_d'oiseaux_de_Madagascar|fr]]'')**
Fiangonan' ny Ampakarina

Ny **Fiangonan' ny Ampakarina** (FnA) dia fiangonana manana firehana evanjelika na ara-pilazantsara niorina teto Madagasikara tamin' ny taona 2013, izay naorin' ny pastora Nicolas Rajemison.

## Ny pastora Nicolas Rajemison

### Ny fanombohany
Tamin' ny 15 ny volana Mey taona 2005 no nidiran' ny pastora Nicolas Rajemison tao anatin' ny sehatry ny fanompoana matihanina, nianatra sy nandalina ary nohosorana ho mpitandrina izy tamin' ny taona 2008, ary nanomboka sy nitohy tamin' ny asa fanompoana nandritra ny taona maro. Araka ny fomba fitantaran' ny ao amin' ilay fiangonana dia tamin' ny 13 Nôvambra 2013 no namangian' Andriamanitra azy sy nanomezan' Andriamanitra azy ny tari-dalana mazava ny amin' ny iraka nanirahana azy ety an-tany. 

### Ny iraka nampanaovina azy
Araka ny fomba fitantaran' ny ao amin' ilay fiangonana dia teny nomen' ny Tompo azy ny teny ao amin' ny Apokalypsy 21:9 manao hoe: "*Avia etỳ, dia hasehoko anao ny ampakarina, vadin' ny Zanak' ondry*", satria ny hanomana ny olona ho amin' ny fiavian' i Jesosy no tena niantsoan' ny Tompo azy sy nanirahan' Andriamanitra azy, ka nahatonga ny anaran' ny iraka hoe "Ny Ampakarina". Anisan' ny teny nomena ho an' ny iraka "Ny Ampakarina" ilay voalaza ao amin' ny Bokin' i Isaia 49:1-26 izay fototra ijoroan' ny Iraka. Io no mirakitra ny misiôna nomen' Andrimanitra ny Fiangonan' ny Aampakarina.

## Ny fiangonana sy ny finoany

### Teny filamatra
"Fiangonan' ny Ampakarina - Manomana anao ho ampakarina": io no teny filamatra entin' ny FnA manatanteraka ny iraka nampanaovin' i Jesosy azy. Ny hanohy ny asa izay efa natomboky ny Tompo sy ny mpianany no tena imasoany. 

### Ny finoan' ny Fiangonan' ny Ampakarina
Ny Fiangonan' ny Ampakarina dia: 

*mino ny Trinite, Andriamanitra Telo Izay Iray;
*mino ny batisan' ny rano asitrika;
*mino ny fiasan' ny Fanahy Masina;
*mino ny fahamarinan' ny Baiboly;
*mino ny famonjena tokana raisina amin' ny fanekena an' i Jesosy Kristy ho Tompo sy mpamonjy.
*mino ny fitsarana mandrakizay sy ny fisian' ny Lanitra sy ny helo ary ny fiainana mandrakizay ho an' ireo izay voavonjy ary ny fahaverezana mandrakizay ho an' ireo izay tsy mino.

## Jereo koa

*Evanjelisma 
*Pentekotisma
*Protestantisma
* Evanjelisma eto Madagasikara
* Kristianisma eto Madagasikara
* Protestantisma eto Madagasikara

## Loharano sy fanamarihana
Miss Grand International

**Miss Grand International** dia fifaninanana momba ny hatsaran-tarehin'ny vehivavy izay natao nanomboka tamin'ny 2013. Nawat Hisaragrisil, mpandraharaha Thailandey no nanorina azy io. Androany dia natolotry ny fikambanana Miss Grand International (MGIO) ny fifaninanana. Noheverina ho anisan'ny fifaninanana hatsarana malaza indrindra eran'izao tontolo izao, miaraka amin'ny Miss Universe, Miss World, Miss Supranational, ary Miss International.

Hahazo loka 40.000 dolara amerikanina ny mpandresy amin'ny fifaninanana ary mandroso hijanona ao Bangkok (Tailandy) mandritra ny herintaona hiasa ho ambasadaoron'ny fikambanana.

Ny mpandresy ankehitriny (2019) dia i «Valentina Figuera» avy any Venezoelà. Tsy nanatevina velively ny fifaninanana i Madagasikara sy i Komoro.
## Mpandresy
}
| Venezoela
|Caracas
|Venezoela
|60
|-
|2020
|Abena Appiah
| Etazonia
|rowspan=2|Bangkok
|rowspan=2|Tailandy
|63
|-
|2021
|Nguyễn Thúc Thùy Tiên
| Vietnamy
|59
|-
|2022
|Isabella Menin
| Brazila
|Jakarta
|Indônezia
|68
|-
|2023
|Luciana Fuster
| Però
|Hô-Chi-Minh-Ville
|Vietnamy
|69
|-
|2024
|Rachel Gupta
| India
|Bangkok
|Tailandy
|68
|}

## Galerie

Sary:Rachel Gupta MGI24.png|**Miss Grand International 2024**Rachel GuptaIndia
Sary:Luciana Fuster 2023.png|**Miss Grand International 2023**Luciana FusterPerò
Sary:Isabella Menin.png|**Miss Grand International 2022**Isabella MeninBrazila
Sary:Nguyễn Thúc Thùy Tiên 2021.png|**Miss Grand International 2021**Nguyễn Thúc Thùy TiênVietnamy
Sary:Abena Akuaba Appiah.png|**Miss Grand International 2020**Abena AppiahEtazonia
Sary:Valentina Figuera Morales.png|**Miss Grand International 2019**Valentina FigueraVenezoela
Sary:Clara Sosa on FarangDay.jpg|**Miss Grand International 2018**Clara SosaParagoay
Sary:Miss Grand International 2017 visited Embassy of Peru in Bangkok 01 (cropped).jpg|**Miss Grand International 2017**María José LoraPerò
Sary:Ariska Putri Pertiwi in Ministry of Tourism and Creative Economy of The Republic of Indonesia Press Conference (1) (cropped).jpg|**Miss Grand International 2016**Ariska Putri PertiwiIndônezia
Sary:Claire Parker.png|**Miss Grand International 2015** Claire Elizabeth ParkerAostralia
Sary:Daryanne Lees.png|**Miss Grand International 2014** Lees GarciaKiobà
Sary:Janelee Chaparro.png|**Miss Grand International 2013** Janelee ChaparroPôrtô-Rikô


## Solontena avy amin'ny firenena miteny malagasy
Tsy misy ny solontena avy eto Madagasikara sy i Kômôro izay nanatevin-daharana ny Miss Grand International nanomboka tamin'ny 2013.

Tamin'ny taona 2019 dia tafiditra voalohany tamin'ny fifaninanana i Réunion.

## Vangio koa
* Miss Universe
* Miss World
* Miss International
* Miss Madagascar
## Rohy ivelany
* Tranonkala ofisialy an'ny Miss Grand International
* Pejy Facebook ofisialin'ny Miss Grand International
* Instagram ofisialy an'ny Miss Grand International
* Twitter ofisialin'ny Miss Grand International
* Lahatsary an'ny Miss Grand International ao amin'ny Youtube.

## Reference
Eli Ben amo

**Eli Ben amo** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Israely teraka ny 15 Septambra 1964

## Jereo koa
* Biôgrafia
Veliko Tarnovo

I **Veliko Tarnovo** dia tanàna renivohitr'i Biolgaria(1185-1393).


SS. Forty Martyrs Church.jpg|
Bulgaria Bulgaria-0893 - Trapezitsa (7433398084).jpg|
Tsarevets zvuk i svetlina.jpg|
Panorama - panoramio (195).jpg|
Constituent Assembly of Bulgaria.jpg|
Town Gallery.JPG|


## Jereo koa
* Biolgaria
Maccabi Ironi Ashdod F.C.

**Maccabi Ironi Ashdod F.C** (amin'ny fiteny hebreo : מכבי עירוני אשדוד) dia klioba baolina kitra matianina ao Ashdod  ao amin'ny Isiraely. Niorina tamin'ny 1961 ny fikambanana.

Ny ekipa dia efa nandray anjara tamin'ny ligy voalohany tany Israel. Ny ekipa amin'izao fotoana izao dia milalao amin'ny ligy fahatelo any Israel.

## Mpilalao baolina kitra ao Maccabi Ironi Taloha
*  - Baruch Dego
*  - Alon Hazan 
*  - Eli Ben amo
*  - Israel Maya
*  - Yoel Suissa
*  - Haim Shashua

## Gallerys
Ashdod

I **Ashdoda** dia tanàna ao amin' ny tapany atsimon' i Israely. Ity tanàna ity dia niorina tamin' ny taona 1956.

I Ashdod dia tanànan' ny seranan-tsambo, any amoron' ny Ranomasina Mediteranea.

## Jereo koa
* Israely

## Tanàna namana
* Wuhan, 
* Bordeaux, 
* Arkhangelsk, 
* Tampa, Florida, 
* Bahía Blanca, 
* Batumi, Jeorjia
* Bahir Dar, Etiôpia
## Sary

Image:Water Tower in Ashdot - panoramio (1).jpg|Yona Hill
Image:Ma'abara of Ashdod-Yam, 1957.jpg|Ashdod 1957
Image:Sculpture on Exodus - panoramio.jpg|Sailboat Square
Image:Hamishkan ashdod2.jpg|Ny foibe ara-kolotsaina
Image:Ashdod City Hall, May 2007.jpg|Lapan'ny tanàna
Image:Flickr - Israel Defense Forces - The Francop Brought to Ashdod Port.jpg|Ny seranan'i Ashdod
Image:Esjdavid055.jpg|Ny tionelina ao amin'ny Main Avenue
Image:Eshkol Power Station Aerial View.jpg|Eshkol Tobim-pamokarana herinaratra
Image:Ashdodcentrale068.jpg|Fijanonana fiara fitaterana
Image:AshdodAssutaMC.jpg|Assuta Medical Center
Image:תצוגת הקבע עולמם של הפלשתים צילום אבישי פינקלשטיין.jpg|Tranombakok'i Kolontsaina Filistina
Image:Yod alef1.JPG|Kianja H'Yod Alef
Image:המזרקה-פארק אשדוד ים.png|Ny loharano ao amin'ny farihy afovoany
File:PikiWiki Israel 6588 Ashdod.JPG|Sarivatr'i Samsona ny mahery fo


AshdodFromNitsanim.png
.az

**.az** dia ny top-level domain fehezan-dalàna ho an'ny Azerbaijàna eo amin'ny aterineto.

## Jereo koa
Ireo lisitry aterineto TLD
Abel Azcona

**Abel Azcona** (Madrid, 1 aprily 1988) dia mpanakanto fantatra amin'ny maha- zava - kanto mahatsiravina espaniola .    Ny asany, miaraka amin'ny lafiny autobiografika sy lafiny politika dia maneho fikomiana lalina amin'ny fiaraha-monina. [4] Miseho amin'ny haino aman-jery artista izay teraka avy amin'ny fampisehoana ary nivelatra ho amin'ny fametrahana,  sary sokitra,  sary mihetsika,  hosodoko  na fanoratana, miaraka amin'ny sangan'asa amin'ny literatiora avy amin'ny sanganasa, mankany amin'ny lahatsoratra momba ny literatiora na fahatsiarovana. [9] Ny asany voalohany dia ny momba ny maha-izy azy manokana, ny herisetra ary ny fetran'ny fanaintainana, mivoatra amin'ny asan'ny fitsikerana, politika ary sosialy.    

Ny asany dia naranty amin'ny lalan-tsara sy ny fampirantiana manerana izao tontolo izao, nahazo iraisam-pirenena projection ao amin'ny Arsenal Venise, ny Biennial ny Zavakanto any Asia ao Dhaka sy Taipei,  ny Biennial de Lyon,   ny Festival International Miami Performance  na ny Bangladesh Live Art Biennial.  Ankoatr'izay, Azcona dia hita ao amin'ny tranom-bakoka sy foibe ara-kolontsaina isan-karazany toy ny Malaga Center for Art Contemporary Art,   ny Museum of Modern Art in Bogotá,  ny Art League Houston,  ny Museum Leslie Lohman avy ao New York  na Círculo de Bellas Artes any Madrid .   Ny Museum of Art de Contemporary Art of Bogotá  nanokana fampirantiana hijerena azy tamin'ny 2014.    

## Jereo koa
* Biôgrafia

## Tsiahy
Premilenarisma

Ny **premilenarisma** dia iray amin' ireo endriky ny milenarisma kristiana izay ampianarana sady mampino fa ny fiavian' i Jesoa Kristy fanindroany dia hitranga alohan' ny fotoana hanjakan' i Jesoa Kristy mandritra ny arivo taona ara-bakiteny eto an-tany.  Izany fanjakana arivo taona izany dia resahina ao amin' ny toko faha-20 ao amin' ny Bokin' ny Apôkalipsy. Ny endrika faharoan' ny milenarisma dia ny pôstmilenarisma izay vitsy mpanaraka kokoa. Mifanohitra amin' ny milenarisma ny amilenarisma izay tsy mandray ara-bakiteny ny hoe "arivo taona". Premilenarista ny Fiangonana evanjelijka, ny Adventista Mitandrina ny Andro Fahafito, ny Vavolombelon' i Jehovah ary ny Olomasin' ny Andro Farany.

Indreto ireo andalana ao amin' ny Apôkalipsy miresaka ny amin' ny arivo taona hanjakan' i Jesoa Kristy eto an-tany:

"1 Ary hitako fa, indro, nisy anjely nidina avy tany an-danitra, nanana ny fanalahidin'ny lavaka tsy hita noanoa sy gadra lehibe eny an-tànany; 2 dia nisambotra ilay dragona izy (dia ilay menarana ela, ny devoly sy Satana izany) ka namatotra ary arivo taona, 3 dia nanipy ary ho amin'ny lavaka tsy hita noanoa ka nanidy izany, dia nanisy tombo-kase teo amboniny, mba tsy hamitahany ny firenena maro intsony mandra-pahatapitry ny arivo taona; ary rehefa afaka izany, dia tsy maintsy hovahana kelikely aloha izy. 4 Ary nahita seza fiandrianana maro aho, ary nisy nipetraka teo amboniny, ary nomena fahefana hitsara izy; ary hitako koa ny fanahin'izay notapahin-doha noho ny filazana an'i Jesosy sy ny tenin'Andriamanitra sy izay rehetra tsy niankohoka teo anoloan'ny bibi-dia na teo anoloan'ny sariny ary tsy nandray ny marika ho eo amin'ny handriny na ho eo amin'ny tànany; ary velona izy ka niara-nanjaka tamin'i Kristy arivo taona. 5 Fa ny sisa amin'ny maty dia tsy mbola velona mandra-pahatapitry ny arivo taona. Izany no fitsanganana voalohany. 6 Sambatra sy masina izay manana anjara amin'ny fitsanganana voalohany; ireo tsy mba ananan'ny fahafatesana faharoa fahefana, fa ho mpisoron'Andriamanitra sy Kristy ireo ka hiara-manjaka aminy arivo taona. 7 Ary rehefa tapitra ny arivo taona, dia hovahana Satana ho afaka ao amin'ny tranomaizina nitoerany 8 ka hivoaka hamitaka ny firenena eny amin'ny vazan-tany efatra, dia Goga sy Magoga, mba hanangona ary ho any amin'ny ady; tahaka ny fasiky ny ranomasina ny isany." (Apok. 20.1-8)

## Jereo koa

* Eskatôlôjia
* Andro farany
* Advento
*Arivo taona
Fahadisoam-panantenana lehibe

Ny **fahadisoam-panantenana lehibe** dia ny fahakiviana sy ny fahamenarana ary ny fihemorana nahazo ny mpanaraka ny fampianarana sy ny toritenin' i William Miller taorian' ny tsy fahatanterahan' ny fiavian' i Jesosy Kristy fanindroany avy any an-danitra sy ny tsy fahatanterahan' ny fitsanganan' ny mpino efa maty ka hampiakarina any any an-danitra, tsy araka ny fahazoany ny voalazan' ny Baiboly sy ny kajy nataony momba izany. Nanambara mantsy i William Miller, araka ny fahazoany  indrindra ny faminaniana ao amin' ny Bokin' i Daniela sy ao amin' ny Bokin' ny Apôkalipsy, fa hiverina indray ety an-tany eo anelanelan' ny daty roa voatondro i Jesosy Kristy (izany hoe eo anelanelan' ny 21 Marsa 1843 sy 21 Marsa 1844). Tsy tanteraka izany. Atao hoe "Fahadisoam-panantenana voalohany" izany tsy fahombiazan' ny faminaniana izany izay noheverina fa vokatry ny fahadisoan' ny kajy natao. Maro ny mpanaraka an' i Miller izay niala ny fikambanana notarihiny tamin' izany fotoana izany.

Novaina indray ny daty avy eo ka ny 22 Ôktôbra 1844 no noheverina fa daty tena izy amin' izay. Rehefa nihananakaiky ilay andro lehibe dia tsy nanao ny asa aman-draharaha andavanandro intsony ny mpanaraka ny milerisma fa nankany amin' ny  havany avy sy any amin' ny tanindrazany avy. Nankeo amin' ny vato teo andrefan-tranony i Miller sy ireo namany akaiky ka niandry ny fiavian' ny Tompo sy ny fitsangan' ireo efa hitsangan-ko velona ka hampakarina any an-danitra. Tsy tanteraka izany faminaniana izany ka niteraka io atao hoe "Fahadisoam-panantenana lehibe" io.

## Jereo koa

* Milerisma
* Adventisma
Tetiandro armeniana

Ny **tetiandro armeniana** dia tetiandro nentim-paharazana ampiasaina ao Armenia. Tetiandro manara-masoandro ny tetiandro armeniana izay mifototra amin'ny fitsipika mitovy amin'ny an'ny tetiandro egiptiana tamin' ny Andro Taloha izay ahitana taona misy andro 365 tsy miova. Noho izany dia mikisaka moramora ka tsy mifanandrify ny tsingerin'ny fizaran-taona sy ilay tetiandro izay lasa misy elanelana iray andro isaky ny efa-taona. Raha ampitahaina amin'ny tetiandro joliana dia tsy miverina ny fifanandrifiana raha tsy afaka 1461 taona.
Tetiandro persana

Ny **tetiandro persana** na **tetiandro jalaly** na **tetiandro iraniana** dia tetiandro manara-masoandro ampiasaina indrindra ao Iràna sy ao Afganistàna. Avy amin' ny tetiandro zôrôastriana nampiasaina tany Persia (na Persa) talohan' ny fahatongavan' ny finoana silamo tao ny tetiandro persana. Marina kokoa noho ny tetiandro gregôriana ny tetiandro persana noho ny fomba fampifandimbiasany ny taona misy andro 365 sy ny taona misy 366 andro.

Isaina manomboka amin' ny andron' ny Hijra ny taona, izany hoe manomboka amin' ny taona 622 amin' ny tetiandro joliana, nefa ny 16 Jolay izay heverina araka ny lovantsofina fa nisehoan' ny Hijra dia nosoloana ny ekinôksan' ny lohataona (any amin' ny ila-bolantany avaratra). Noho izany, ny andro voalohany amin' ny volana *Farvardin* amin' ny taona 1 dia ny 19 Marsa 622 amin' ny tetiandro joliana, satria ny ekinôksan' ny lohataona dia miseho iray andro mialoha amin' ny 8 ora sy 56 minitra amin' ny famantaranoran-jiaby, izany hoe amin' ny 12 ora sy 21 minitra amin' ny famantaranoran' i Teheran.

## Ny volana ao amin' ny tetiandro persana
Ny volana roa ambin' ny folo ao amin' ny tetiandro persana dia mitanila raha mitaha amin' ireo volana gregôriana. Manombolaka amin' ny lohataona ny taona, ka mifanandrify amin' ny 21 Marsa izany. Mifanandrify amin' ny fizaràn' ny zôdiaka ny volana. Ao Afganistàna ohatra dia ny anaran' ny evan' ny zôdiaka amin' ny teny arabo no anaran' ny volana, fa ny ao Iràna kosa ireo volana ireo dia mitondra anarana avy amin' ny teny ampiasaina ao amin' ny zôrôastrisma. Ireto omena manaraka ireto ny anarana iranianan' ny volana tsirairay. Mety hisy fiovana ny daty tena izy arakaraka ny fiovan' ny datin' ny ekinôksan-dohataona.

## Jereo koa

* Tetiandro
* Tetiandro mozilmana
* Tetiandro babilôniana
Onilahy (teny mitovy fanoratra)

Ny anarana hoe **Onilahy** dia mety manondro:

* an'i Onilahy, renirano any amin'ny morontsirana atsimo andrefan'i Madagasikara,
* an'i Onilahy, tanàna sy kaominina any amin'ny distrikan'i Manakara.
Salamo faha-13

Ny **Salamo faha-13** na **Salamo 13** dia salamo ao amin' ny Bokin' ny Salamo ao amin' ny Baiboly. Ity salamo ity dia salamo fitarainan' olon-tokana amin' Andriamanitra. Tafiditra ao amin' ny fizaràna atao hoe "boky voalohany" (Sal. 1 - 41) ity salamo ity. 

## Dikan-teny malagasy

### Dikan-teny protestanta

# Ho an' ny mpiventy hira. Salamo nataon' i Davida. Jehovah ô, mandra-pahoviana no mbola hanadinoanao ahy ihany? Mandra-pahoviana no mbola hanafenanao ny tavanao amiko?
# Mandra-pahoviana no mbola hisaintsainako am-panahy, sy hahalahelovako am-po isan' andro? Mandra-pahoviana no mbola hisandratan' ny fahavaloko ho amboniko?
# Jereo aho ka valio, JehovahAndriamanitro ô; ampahazavao ny mazoto, fandrao renoky ny torimaso fahafatesana aho;
# Fandrao ny fahavaloko hanao hoe: naharesy azy aho, fandrao hifaly ny rafilahiko, raha mangozohozo aho.
# Fa raha izaho kosa, dia ny famindram-ponao no itokiako; ho faly amin' ny famonjenao ny foko.
# Hihira ho an' i Jehovah aho, satria nanisy soa ahy Izy;

### Dikan-teny katôlika

# Ho an' ny mpampianatra hira. Hiran' i Davida.
# Ry Iaveh ô, mandra-pahoviana no hanadinoanao ahy, mandra-pahoviana no hanafenanao ny tavanao amiko?
# Mandra-pahoviana no hamoromporon-kevitra ao amin' ny fanahiko aho, ary dia ho feno alahelo isan' andro ny foko? Mandra-pahoviana no hitsanganan' ny fahavaloko mamely ahy?
# Jereo, mba valio aho, ry IavehAndriamanitro ô! Omeo fahazavana ny masoko mba tsy ho renoky ny torimaso fahafatesana aho,
# mba tsy hanaovan' ny fahavaloko hoe: Resiko izy! ka tsy hifalian' ny mpanohitra ahy, mahita ahy mangozohozo.
# Raha izaho, dia ny hatsaram-ponao no itokiako; ny famonjenao no hientanan' ny foko, hihira ho an' ny Tompo aho, noho ny soa nataony tamiko.

## Jereo koa

* **Boky voalohany**: Sal. 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31 - 32 - 33 - 34 - 35 - 36 - 37 - 38 - 39 - 40 - 41.

* **Boky faharoa**: Sal. 42 - 43 - 44 - 45 - 46 - 47 - 48 - 49 - 50 - 51 - 52 - 53 - 54 - 55 - 56 - 57 - 58 - 59 - 60 - 61 - 62 - 63 - 64 - 65 - 66 - 67 - 68 - 69 - 70 - 71 - 72.
* **Boky fahatelo**: Sal. 73 - 74 - 75 - 76 - 77 - 78 - 79 - 80 - 81 - 82 - 83 - 84 - 85 - 86 - 87 - 89.
* **Boky fahefatra**: Sal. 90 - 91 - 92 - 93 - 94 - 95 - 96 - 97 - 98 - 99 - 100 - 101 - 102 - 103 - 104 - 105 - 106.
* **Boky fahadimy**: Sal. 107 108 - 109 - 110 - 111 - 112 - 113 - 114 - 115 - 116 - 117 - 118 - 119 - 120 - 121 - 122 - 123 - 124 - 125 - 126 - 127 - 128 - 129 - 130 - 131 - 132 - 133 - 134 - 135 - 136 - 137 - 138 - 139 - 140 - 141 - 142 - 143 - 144 - 145 - 146 - 149 - 150.

* **Salamo apôkrifa**: Salamo faha-151 - Salamo faha-152 hatramin' ny faha-155.
Fibebahana

Ny **fibebahana** ao amin' ny fivavahana kristiana dia  ny fiekena sy fialana amin' ny fahotana. 

## Ny firesahana azy ao amin' ny Baiboly
Amin' ny fiteny ao amin' ny Testamenta Vaovao, ny teny grika, dia ny teny hoe *metanoia*, izay midika fiovan' ny fisainana anaty sy ny fihetsika ety ivelany, no nadika hoe *fibebahana*. Ao amin' ny Testamenta Vaovao dia antsoin' i Joany mpanao batisa ny olona mba hibebaka tamin' ireo toriteny nataony. Niantso ny olona hibebaka koa i Jesoa tamin' ny nanambaràny ny Vaovao Mahafalin' ny famonjena. Ivon' ny toritenin' i Petera sy i Paoly avy any Tarsisy ny fibebahana. 

## Ny toetry ny fibebahana
Ny fibebahana dia mitaky fiekena sy fanambaràna ny fahotana ary ny fialana amin' izany mba handraisana ny fiovana sy ny fanavotan' Andriamanitra.

Ao amin' ny kristianisma dia tsy ny fibebahana no ahazoana ny famelan-keloka avy amin' Andriamanitra noho ny fahotana, fa ny famelan-keloka dia heverina ho fanomezan' Andriamanitra an' izay vonjeny. Heverina koa ho fanekena ny fahafatesan' i Jesoa Kristy ho an' ny fahotan' ny olombelona ny fibebahana. 

## Teôlôjia

### Ao amin' ny fiangonana katôlika
Amin' ny katôlisisma dia tanterahina amin' ny fankalazana ny eokaristia (na lamesa) na alohan' ny sakramentan' ny fivalozana sy ny fampihavanana ny fibebahana.

### Ao amin' ny fiangonana ara-pilazantsara
Amin' ny fiangonana evanjelika na ara-pilazantsara dia ilaina amin' ny famonjena sy amin' ny fahateraham-baovao ny fibebahana sady anasana manokana ny mpino amin' ny fotoan' ny toriteny sy fanompoam-pivavahana. Tsy misaraka amin' ny fiainanana kristiana sy amin' ny fanamasinana ny fibebahana. 

## Jereo koa

* Fahotana
* Fahasoavana
* Famonjena
Fitenin' ny Ôily

Ny **fitenin' ny Ôily** na **fiteny ôilitana** izay antsoina fotsiny hoe **Ôily** dia fiteny rômana izay nivoatra tao amin' ny tapany avaratr' i Galia, avy eo tao amin' ny tapany avaratr' i Frantsa, tao amin' ny tapany atsimon' i Belzika (Belzika rômana) ary tao amin' ireo nosy anglô-nôrmanda, ary notenenin' ny olona tamin' ny Andro Antenatenany. Nifangaro tamin' ny fiteny frantsay tranainy izy, izay mahafaoka tamin' izany fotoana izany ireo fitenim-paritra ôily. Ny fisandratan' ny endri-piteny tokana sady nampanarahim-penitra tamin' ny fiandohan' izany vanimpotoana vaovao izany (dia ny fiteny frantsay ankehitriny) no nahatonga ny fanavahana azy ireo ho maro lasa tsy nisy antony intsony tamin' ny fotoan' ny fiteny frantsay antenatenany: tamin' izany no nanavahana ny fiteny frantsay andaniny sy ireo fiteny ôily hafa ankilany. Navondrona ao amin' ny vondrom-piteny galô-rômana ireo fitenin' ny Ôily ireo. Ity vondrom-piteny any avaratra ity dia nitahiry ireo fototra avy amin' ny fiteny seltika maro indrindra sady niharan' ny akon' ny fiteny jermanika raha mitaha amin' ny fiteny ôksitanô-rômana any atsimo, izany hoe ny fitenin' ny Ôka.
Fiteny iraisam-pirenena

Amin'ny heviny hentitra dia atao hoe **fiteny iraisam-pirenena** dia fiteny tsy ana firenena na iza na iza, ampiasaina amin'ny fifandraisana iraisam-pirenena eo amin'ny mpiteny avy amin'ny firenena samihafa, indraindray natokana ho amin'izany, toy ny fiteny esperanto. Amin'ny heviny mivelatra dia mety ho fitenim-pirenena ampiasaina matetika manin'ny fifandraisana iraisam-pirenena izany ka mahazo tombony ny mpiteny teratany. Ireto avy ireo fiteny ampiasaina ho fiteny iraisam-pirenena: ny fiteny latina, ny fiteny frantsay, ny fiteny pôrtogey, ny fiteny espaniôla, ny fiteny arabo, ny fiteny anglisy, ny fiteny sinoa, ny fiteny rosiana, ny fiteny esperanto ary ny fiteny alemàna.
Fiteny maty

Ny **fiteny maty** dia fiteny tsy misy mpiteny teratany intsony mampiasa azy ho fitaovam-pifandraisana amin'ny fiainana andavanandro. Ohatra amin'izany ny fiteny egiptiana taloha, ny fiteny akadiana (fiteny babilôniana, fiteny asiriana), ny fiteny hebreon'ny Baiboly, ny fiteny foinikiana (fenisiana).
Deisma

Ny **deisma** dia finoana na fampianarana izay miaro ny fanambaràna ara-tsaina manohana ny fisian' Andriamanitra, manolotra endri-pivavahana mifanaraka amin' ny lalànan' ny saina; tsy miankina amin' ny fivavahana voambara (izay miankina amin' ny atao hoe fanambaràna). Ny deisma dia manolotra fomba hahatongavana amin' Andriamanitra, dia ny Andriamanitry ny fanjohian-kevitra (ny saina) fa tsy Andriamanitry ny finoana na Andriamanitry ny fanompoam-pivavahana, amin' ny alalan' ny fisainan' ny olombelona irery ihany, nefa tsy afaka mamaritra ny tena toetran' Andriamanitra. Ny deisma dia nandroso indrindra tao Angletera sy tao Frantsa nanomboka tamin' ny taonjato faha-17, nefa sarotra takarina sady manalasala, satria manondro lamin-kevitra tsamihafa tsy mitovy. Tsy ampiasaina firy intsony ny teny hoe *deisma* ivelan' ny firesahana azy eo amin' ny tantara.

## Jereo koa

* Mônôteisma
* Doalisma
* Trinite
* Pôliteisma
* Panteisma
* Ateisma
Jim Hanks

**James Mathew** "**Jim**" **Hanks**, teraka ny 15 Jona 1961 tany Shasta County, Kalifornia, Etazonia, dia mpilalao anaty horonantsary.
Petera avy any Aleksandria

I **Petera avy any Aleksandria** na **Piera avy any Aleksandria** dia evekan'i Aleksandria sady rain'ny fiangonana (na aban'ny eglizy) tamin'ny taonjato faha-4. Nitarika ny sekoly teolojikan'i Aleksandria izy talohan'ny haha eveka azy. Tamin'ny fanenjehana kristiana nataon'i Diokletiano tamin'ny taona 303 dia nisafidy ny hiafina izy mba hanohizany ny asany ho an'ny Fiangonana, ka nitsikeran'ny pretra nanangana Fiangonana misara-bazana izay nipoiran'ny fampianaran-dison'i Ariosy. Tamin'ny taona 311 dia voasambotra izy ary voaheloka ka notapahin-doha.
Ôrdinasiôna

Ny **ôrdinasiôna** dia ny fomba fanamasinana na fanokanana sy fanandratana avy amin' ny satan' ny laika (mpino tsotra) ho amin' ny mpitondra fivavahana na klerjy, ka avy eo dia mahazo alalana (matetika avy amin' ny ambaratongam-pikambanan' ny mpitondra fivavahana hafa) hanatantaraka fombafomba sy lanonana ara-pivavahana isan-karazany. Miovaova arakaraka ny fivavahana sy ny antokom-pivavahana ny dingana sy ny fombafomba fanokanana. Ny olona miomana ho amin' izany, na izay mandalo ny dingan' ny ôrdinasiôna dia antsoina indraindray hoe ôrdinanda. Ny litorzia ampiasaina amin' ny fanokanana dia matetika hita ao amin' ny boky antsoina hoe Ôrdinaly izay manolotra ny fombafomba amin' ny fankalazana.

Ny ôrdinasiôna, amin' ny Katôlika sy ny Ôrtôdôksa, ary amin' ny lafiny sasany amin' ny Anglikana sy ny Loterana sasany, dia asa litorjika mampita ny sakramentan' ny asam-pisoronana kristiana atao hoe "sakramentan' ny filaharana". Ny eveka no manolotra izany sakramenta izany, ka antsoina hoe mpanamasina.

Hatramin' ny andron' ny Testamenta Taloha, ny asa fanompoan' ny Levita (isan' ny fokon' i Levy), ary koa ny asam-pisoron' i Aarôna sy ny fanokanana ireo Loholona miisa 70 (araka ny Nomery 11.25) dia fandaminana ny rafitry ny asam-pisoronana. "Mpisorona be araka ny asam-pisoronan' i Melkizedeka" (Heb. 5.10); dia rohy mampifamatotra ny Testamenta Taloha amin' ny Testamenta Vaovao ao amin' ny fiainan' ny vahoakan' Andriamanitra. 

## Jereo koa

* Ôrdinasiôna (sakramenta ao amin' ny katôlisisma)

## Loharano sy fanamarihana
Atôna

I **Atôna** dia andriamanitr' i Egipta tamin' ny Andro Taloha. Fantatra indrindra amin' ny maha andriamanitra tsy naharitra azy ao amin' ny angom-pedrà egiptiana izy nandritra ny fanapahan' i Amenôtepa IV izay niova anarana hoe Akenatôna (taona 1353 - 1337 tal. J.K.).

Ny fiandohany dia tranainy kokoa noho ny maha fototra hita maso ny andriamanitra Atoma-Ra azy araka ny lazain' ireo lahatsoratra hita tamin' ireo piramida tamin' ny fiafaran' ny  Empira Voalohany. Tamin' ny Empira Vaovao dia teo ambany fiarovany i Totmôsisy III ary i Amenôtepa III izay atao hoe koa "Famirapiratan' i Atôna" dia nampirisika ny olona hanao fanompoam-pivavahana ho azy.

Nametraka miandalana avy eo amin' ny fomba tampoka ny fivavahana henôteista voalohany fantatra teo amin' ny tantara i Akenatôna, ka ny fivavahana amin' i kapila-masoandron' i Atôna no nomeny tombondahiny.

Ny fivavahana amin' i Atôna izay fivavahana mônôteista fantatra voalohany eto amin' izao tontolo izao, araka ny hevitry ny olona sasany (nefa toherin' ny olona hafa sasany koa, izay mihevitra fa henôteisma na mônôlatria no tena izy) dia naharitra valo taona.

I Akenatôna irery ihany no lazaina fa ntarika izany fiovana ara-kolontsaina sy ara-pivavahana izany, nefa mety tsy nanao afa-tsy nanery ny hanatanterahana ny firehana izay efa nisy tamin' ny fanapahan' ny rainy Amenôtepa III izy.  Nivavahana noho izany ny Kapila-Masoandro.

## Jereo koa

* Atônisma
Tomer Ben Haim

**Tomer Ben Haim** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Israely teraka ny 2 Janoary 1988

## Jereo koa
* Biôgrafia
Ôrdônansy (Olomasin' ny andro farany)

Ny **ôrdônansy**, ao amin' ireo fikambanana na hetsika nipoitra avy amin' ny môrmônisma, dia fanao sy fombafomba masina izay manana heviny ara-panahy sy ara-tandindona sady ampiasaina ho fitaovana ampitana ny fahasoavan' Andriamanitra. Fihetsika na asa hita maso sy azo tsapain-tanana izay midika na manandindona asa ara-panahy ny ôrdônansy; fahatanterahan' ny asa ara-panahin' ny fanekem-pihavanana eo amin' ny mpandray ny ôrdônansy sy Andriamanitra ny ôrdônansy sasany.

Tanterahina mandrakariva amin' ny alalan' ny fahefan' ny fisoronan' ny Olomasin' ny Andro Farany sy amin' ny anaran' i Jesoa Kristy ny ôrdônansy. Ny fampiasan' ny Olomasin' ny Andro Farany ny teny hoe "ôrdônansy" dia tsy mitovy amin' ny fampiasana izany teny izany ao amin' ireo sampana hafan' ny fivavahana kristiana izay mampiasa ny teny hoe "ôrdônansa" na "ôrdônansy" ho enti-milaza fa ilay asa dia am-panoharana sady tsy mampita fahasoavana. Manana hevitra mitovitovy amin' ny teny hoe "sakramenta" ampiasain' ny fiangonana kristiana hafa ny fampiasan' ny Olomasin' ny Andro Farany ny teny hoe "ôrdônansy". Mampiasa ny teny hoe "sakramenta" fa tsy "ôrdônansy" ny Fiangonan' i Kristy, izay nipoitra avy amin' ny fikambanan' ny Olomasin' ny Andro Farany.

Mitovy amin' izay tanterahin' ny fiangonana kristiana hafa sasany ny ôrdônansy sasany toy ny batisa sy ny kônfirmasiôna (fandraisana ho mpikambana) ary ny sakramenta (fanasan' ny Tompo). Ny ôrdônansy hafa an' ny Olomasin' ny Andro Farany dia azy manokana sady tanterahina ao amin' ny Tempolin' ny Olomasin' ny Andro Farany. Anisan' ireo ôrdônansy hafa ireo ny "fanafiana masina" sy ny "famehezana".

## Jereo koa

* Restaorasiônisma
* Fivadiham-pinoana
* Teti-pamonjena
* Tempoly (môrmônisma)
* Batisa ho an' ny maty
* Soratra Masin' ny Olomasin' ny Andro Farany
* Teôlôjia môrmôna
* Tantaran' ny Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an' ny Olomasin' ny Andro Farany
Ampahafolon-karena

Ny **ampahafolon-karena** dia fandraisana anjara fanomezana izay matetika anohanana ny asa kristiana. Taloha dia karazana hetra ara-panahy tokony hefain'ny Jiosy ny ampahafolon-karena mba hanampiana ny tsy manana (ny kamboty, ny vehivavy mpitondra tena, ny vahiny) sy ireo mpanompon' Andriamanitra, araka ny lalàna (Bokin'ny Eksodosy).

Ankehitriny ao amin'ireo Fiangonana krstiana dia miovaova ny fomba fijery.

* Ny fomba fijery iray voalohany momba io lohahevitra io dia manambara fa zavatra andidian'ny lalàna ao amin'ny Testamenta Taloha ny ampahafolon-karena. Ao amin'ny Testamenta Vaovao dia mijanona ho oha-piantrana malalaka ho an'ny mpino ny ampahafolon-karena, izay tsy atao an-tery.
* Ny fomba fijery faharoa dia manazava fa tokony hefaina mandrakariva ny ampahafolon-karena mba tsy hahazoana ozona noho izany tsy fanatanterahana izany midika halatra atao amin'Andriamanitra.
* Ny fomba fijery fahatelo dia manambara fa ny Jiosy ihany no tokony handoa ampahafolon-karena ka tsy manan-kery intsony ho an'ny Fiangonana kristiana izany.
Môrônia (mpaminany)

I **Môrônia**, araka ny Bokin' i Môrmôna, dia mpaminany nefita farany, mpahay tantara, sady mpibaiko miaramila, izay niaina tany Amerika tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-4 sy tamin' ny fiandohan'ny taonjato faha-5. Taty aoriana dia izy no fantatra ho ny Anjely Môrônia, izay naneho ireo takela-bolamena tamin' i Joseph Smith, izay nandika teny ireo takela-bolamena ireo ka nahazoana voalohany ny soratra ao amin' ny Bokin' i Môrmôna.

## Loharano sy fanamarihana