Baiboly katôlika

Ny **Baiboly katôlika** dia Baiboly kristiana ahitana boky kanônika miisa 73 ampiasain' ny Eglizy Katôlika, ka anisan' izany ny boky atao hoe deoterôkanônika. Azo takarina amin' ny fomba roa ny andian-teny hoe "Baiboly katôlika". Amin' ny ankapobeny, izy io dia mety manondro Baiboly kristiana izay ahitana ny boky kanônika 73 manontolo eken' ny Eglizy Katôlika, anisan' izany ny sasany amin' ny boky deoterôkanônika (sy ampaham-boky) ao amin' ny Testamenta Taloha hita ao amin' ny fanangonana Septanta (na Septoajinta), nefa tsy hita ao amin' ny fanangonana ny Rijanteny Masôretika amin' ny teny hebrio. Amin' ny heviny manokana kokoa dia mety manondro dikan-teny na fandikan-tenin' ny Baiboly izay navoaka araka ny fankatoavan' ny Eglizy Katôlika, mifanaraka amin' ny lalàna kanônika katôlika, io andian-teny io. Ny *[[Nova Vulgata]]* no dikan-teny ôfisialin' ny Eglizy Katôlika ankehitriny.

Araka ny voalazan' ny *Decretum Gelasianum* (boky nosoratan' ny manam-pahaizana iray tsy nitonona anarana teo anelanelan' ny taona 519 sy 553 taor JK) dia nanonona lisitra mirakitra ny bokin' ny Soratra Masina naseho ho kanônika tamin' ny Kônsily tao Rôma tamin' ny taona 382 ny tomponandraikitra tao amin' ny Eglizy Katôlika. Tatỳ aoriana dia nanamafy tamin' ny fomba ôfisialy ny kanônan' ny Soratra Masina ny ny Eglizy Katôlika tamin' ny Kônsily tao Hipôna (taona 393), narahin' ny Kônsily tao Kartazy (taona 397), ny kônsily iray hafa tany Kartazy (taona 419), ny Kônsily tao Florence (taona 1431–1449), ary ny Kônsily tao Trento (taona 1545–1563). Ahitana boky 46 ao amin' ny Testamenta Taloha sy boky 27 ao amin' ny Testamenta Vaovao ny kanônan' ny Baiboly katôlika, izany hoe boky 73 ny fitambarany ao amin' ny Baiboly katôlika.

## Ny boky ao amin' ny Baiboly katôlika
Misy boky 46 an' ny Testamenta Taloha sy boky 27 an' ny Testamenta Vaovao ny Baiboly katôlika.

### Ny Testamenta Taloha
Voasokajy ho boky ao amin' ny *[[Pentateoka]]*, boky ara-tantara, bokin' ny olon-kendry ary bokin' ny mpaminany ny boky ao amin' ny Testamenta Taloha. Ny telo farany dia sady ahitana ny boky prôtôkanônika izay mitovy amin' ny ao an' ny kanônan' ny Baiboly hebreo na ny an' ny Baiboly prôtestanta, no sady ahitana ihany koa boky atao hoe deoterôkanônika, dia ireo nasiana soritra etsy ambany. Misy ampahan-dahatsoratra ao amin' ny boky prôtôkanônika sasany izay deoterôkanônika (ao amin' ny *[[Bokin' i Estera|Estera]]* sy ao amin' ny *[[Bokin' i Daniela|Daniela]]*).  

* **Pentateoka**: *[[Bokin' ny Genesisy|Jenezy]]*, *[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksaody]]*, *[[Bokin' ny Levitikôsy|Levitika]]*, *[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]]*, *[[Bokin' ny Deoterônômia|Deoterônômy]]*.

* **Boky ara-tantara**: *[[Bokin' i Jôsoa|Jôsoe]]*, *[[Bokin' ny Mpitsara|Mpitsara]]*, *[[Bokin' i Rota|Rota]]*, *[[Boky voalohan' i Samoela|Samoela voalohany]]*, *[[Boky faharoan' i Samoela|Samoela faharoa]]*, *[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|Mpanjaka voalohany]]*, *[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|Mpanjaka faharoa]]*, *[[Boky voalohan' ny Tantara|Tantara voalohany]]*, *[[Boky faharoan' ny Tantara|Tantara faharoa]]*, *[[Bokin' i Ezra|Esdrasa]]*, *[[Bokin' i Nehemia|Nehemià]]*, *<u>[[Bokin' i Tôbia|Tôbia]]</u>*, *<u>[[Bokin' i Jodita|Jodita]]</u>*, *[[Bokin' i Estera|Estera]]*, ''Makabeo'' ''voalohany'', ''Makabeo'' ''faharoa''.
* **Bokim-pahendrena**: *[[Bokin' i Jôba|Jôba]]*, *[[Bokin' ny Salamo|Salamo]]*, *[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]]*, *[[Bokin' ny Mpitoriteny|Mpitoriteny]]* (na *Kôhelety*), *[[Tononkira Fanaperana|Tononkira dia Tononkira]]*, *<u>[[Bokin' ny Fahendrena|Fahendrena]]</u>*, *<u>[[Bokin' ny Ekleziastika|Sirasida]]</u>*.
* **Bokim-paminaniana**: *[[Bokin' i Isaia|Izaia]]*, *[[Bokin' i Jeremia|Jeremià]]*, *[[Bokin' ny Fitomaniana|Fitomaniana]]*, *<u>[[Bokin' i Baroka|Baroka]]</u>*, *[[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]]*, *[[Bokin' i Daniela|Daniely]]*, *[[Bokin' i Hôsea|Hôsea]]*, *[[Bokin' i Jôela|Jôely]]*, *[[Bokin' i Amôsa|Amôsy]]*, *[[Bokin' i Ôbadia|Abdiasa]]*, *[[Bokin' i Jônà|Jônasa]]*, *[[Bokin' i Mikà|Mikea]]*, *[[Bokin' i Nahoma|Nahoma]]*, *[[Bokin' i Habakoka|Habakòka]]*, *[[Bokin' i Zefania|Sôfônia]]*, *[[Bokin' i Hagay|Akjea]]*, *[[Bokin' i Zakaria|Zakaria]]*, *[[Bokin' i Malakia|Malaký]]*.

Amin' ireo bokin' ny Testamenta Taloha ireo dia deoterôkanônika ny *[[Bokin' i Tôbia|Tôbia]]*, ny *[[Bokin' i Jodita|Jodita]]*, ny *[[Boky voalohan' ny Makabeo|Makabeo voalohany]]* sy *[[Boky faharoan' ny Makabeo|faharoa]]*, ny *[[Bokin' ny Fahendrena|Fahendrena]]*, ny *[[Bokin' ny Ekleziastika|Sirasida]]* (atao hoe koa *[[Bokin' ny Ekleziastika|Ekleziastika]]*), ny *[[Bokin' i Baroka|Baroka]]*, misy ampahany amin' ny *[[Fanampin' ny Bokin' i Estera|Estera]]* ary ampahany amin' ny *[[Fanampin' ny Bokin' i Daniela|Daniely]]*, sady hita ao amin' ny Baibolin' ny Kristiana tatsinanana. Amin' ny ankapobeny dia tsy hita ao amin' ny Baiboly prôtestanta ireo boky ireo, nefa tafiditra amina fizaràna manokana atao hoe "Apôkrifa" amin' ny fanontana ny Baiboly prôtestanta sasany. Tao amin' ny Baiboly jiosy amin' ny fiteny grika atao hoe Septanta (na Septoajinta) izay nampiasain' ny Jody (na Jiosy) am-pielezana no nakana ireo boky ireo.  

### Ny Testamenta Vaovao
Misy sokajy efatra ny boky ao amin' ny Testamenta Vaovao, dia ny Vaovao Mahafaly, ny Asa, ny Epistola (na Taratasy) ary ny Apôkalipsa. Raha ny amin' ny Testamenta Vaovao dia mitovy ny Baiboly katôlika sy Baiboly prôtestanta.   

* **Filazantsara**: *[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]]*, *[[Filazantsara araka an' i Marka|Marka]]*, *[[Filazantsara araka an' i Lioka|Lioka]]*, *[[Evanjely araka an' i Joany|Joany]]*.
* **Asa**: *[[Asan' ny Apôstôly]]*
* **Epistily**: *[[Epistily ho an' ny Rômana|Rômanina]], [[Epistily voalohany ho an' ny Kôrintiana|Kôrintianina voalohany]], [[Epistily faharoa ho an' ny Kôrintiana|Kôrintianina faharoa]], [[Epistily ho an' ny Galatiana|Galatianina]], [[Epistily ho an' ny Efesiana|Efezianina]], [[Epistily ho an' ny Filipiana|Filipianina]], [[Epistily ho an' ny Kôlôsiana|Kôlôsianina]], [[Epistily voalohany ho an' ny Tesalôniana|Tesalônisianina voalohany]], [[Epistily faharoa ho an' ny Tesalôniana|Tesalônisianina faharoa]], [[Epistily voalohany ho an' i Timôty|Timôte voalohany]], [[Epistily faharoa ho an' i Timôty|Timôte faharoa]], [[Epistily ho an' i Titosy|Tito]], [[Epistily ho an' i Filemôna|Filemôna]], [[Epistily ho an' ny Hebreo|Hebrio]], [[Epistily nosoratan' i Jakôba|Jakôba]], [[Epistily voalohany nosoratan' i Petera|Piera voalohany]], [[Epistily faharoa nosoratan' i Petera|Piera faharoa]], [[Taratasy voalohany nosoratan' i Joany|Joany voalohany]], [[Taratasy faharoa nosoratan' i Joany|Joany faharoa]], [[Taratasy fahatelo nosoratan' i Joany|Joany fahatelo]], [[Epistily nosoratan' i Joda|Joda]]*
* **Boky apôkaliptika**: *[[Apôkalipsan' i Joany|Apôkalipsa]]* (na *Fanambaràna*)

## Ny amin' ny dikan-teny
Tsy nampihena ny fahefan' ny Soratra Masina amin' ny fiteny fototra (hebrio sy arameana ary grika) ny Kônsily tao Tridentio (na Trento) (taona 1545-1563.) raha nanambara fa ny Volgata amin' ny teny latina no dikan-teny ôfisialin' ny Baiboly ho an' ny Eglizy Latina, nefa tsy misakana ny fandikan-teny mivantana avy amin' ny fiteny fototra izany.  

Talohan' ny fisasahan' ny tonjato faha-20 dia matetika avy amin' io Volgata io fa tsy avy amin' ny teny fototra (teny hebrio sy arameanina ary grika) ny dikan-teny katôlika amin' ny fitenim-pirenena hafa. Izany, ohatra, no ilazan' i Ronald Knox, ilay nanoratra ny *Knox Bible* ("Baibolin' i Knox"), hoe: "Rehefa izaho no miteny ny amin' ny fandikana ny Baiboly, ny tiako hambara dia hoe mandika ny Volgata aho". Ankehitriny dia ilay atao hoe *Nova Vulgata* ("Volgata Vaovao"), izay fanitsiana ny Volgata sady manakaiky kokoa ny sora-tanana amin' ny fiteny fototra no dikan-tenin' ny Baiboly ampiasaina amin' ny taratasy ôfisialin' ny Eglizy Latina.  

## Ny mampiavaka ny Baiboly katôlika
Tsy mitovy amin' ny Baiboly prôtestanta ny Baiboly ampiasain' ny Katôlika raha ny isan' ny boky sy ny filaharany no jerena, satria tsy niova nanaraka ny Fanavaozana prôtestanta sady nitazona ny boky fito izay tsy neken' i Martin Lotera ho anisan' ny kanônan' ny Baiboly prôtestanta ny Baiboly katôlika. Etsy an-daniny dia lehibe kokoa noho ny an' ny Prôtestanta, izay nifototra amin' ny lahatsoratra hebrio sy arameana sady kely kokoa, ny kanônan' ny Testamenta Taloha ao amin' ny Baibly katôlika. Etsy an-kilany dia fohy kokoa noho ny an' ny Kanônan' ny Baiboly ôrtôdôksa sasantsasany, izay ahitana boky hafa heveriny ho anisan' ny Soratra Masina, ny kanônan' ny Boiboly katôlika izay tsy nanaiky ny boky rehetra tao amin' ny Septanta (na  Septoajinta).  

Mandray ny Salamo faha-151 ho ampahany ao amin' ny ''Bokin' ny Salamo'' sady manaiky koa ny Bokin' ny Makabeo efatra voalohany ny Fiangonana Ôrtôdôksa Grika amin' ny ankapobeny, nefa mametraka ny ''Makabeo fahefatra'' any amin' ny fizaràna fanampiny, ao aorian' ny ''Vavak' i Manase''. Tsy mandray amin' ny Bokin' ny Makabeo efatra afa-tsy ny *[[Boky voalohan' ny Makabeo]]* sy ny *[[Boky faharoan' ny Makabeo]]* ny Eglizy Katôlika.

## Jereo koa
* Baiboly prôtestanta
* Baiboly ôrtôdôksa
* Baiboly  hebreo
*Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy

## Loharano sy fanamarihana