Antaka

Ny **antaka** na **voamahy** dia karazana voamaina ao amin' ny fianakaviana *[[Fabaceae]]*, izay miely be amin' ny maha zavamaniry fanao sakafo azy amin' ny faritra mafana, indrindra aty Afrika. Atao hoe ***Lablab purpureus*** ny anarany ara-tsiansa. Zavamaniry mianika ary mamoaka voniny volomparasy sy voa misy vihim-boa miloko volomparasy koa ny antaka.

## Ny anarany

### Anarana ara-tsiansa
Ireto ny anarana ara-tsiansa mety hiantsoana ny antaka: 

* *Lablab purpureus*,
* *Dolichos lablab* L.,
* *Dolichos purpureus* L.,
* *Lablab niger* Medikus,
* *Lablab lablab* (L.) Lyons,
* *Vigna aristata* Piper,
* *Lablab vulgaris*, L., Saviù

### Anarana malagasy
In,dreto koasa ny anarana amin' ny teny malagasy iantsoana ny *Lablab purpureus*: **antaka**, **antaoka**, **ataka**, **hantake**, **makape**, **voamahy**, **voavahiatatra**, **voavahiatra**, **voavahihatatra**. Marihina fa atao hoe "antaka" koa ny *[[Psophocarpus palustris]]* Desv. izay ao amin' ny fianakaviana *Fabaceae* koa.

## Toetoetrany

### Taho
Sahala amin' ny tahon' ahitra na somary mafy minofon-kazo ny tahon' ny antaka eny amin' ny faritra sasany amin' ilay zavamaniry. Mahia sy malefaka nefa matanjaka ireo taho ireo izay ahafahany miolokolika na mianika amn' ny tohana voajanahary na namboarina. Misy zorony na somary varingarina izy ireo. Malama ny hoditra, indraindray voloina arakaraka ny ovan-karazana. Malefaka sy lava, mety hahatratra 2 hatramin' ny 6 m, ny taho. Mianika ilay zavamaniry, mifikitra amin' ny tohana amin' ny alalan' ny fihodinkodinan' ny tangolika. Ny loko dia mety miovaova: maitso tanora ka hatramin' ny maitso antitra, manopy volomparasy amin' ny ovan-karazany sasany, indrindra eo am-potory ny fisampanana na amin' ny zanany mbola kely.

### Ravina

Fitambarana zana-pelana telo ny ravin' ny antaka, toetra mampiavaka ny zavamaniry ao amin' ny fianakaviana *[[Fabaceae]]*. Miendrika salavalava na mibikan' atody sy feno ary misy tendrony maranitra ny zana-pelana tsirairay. Manana halava 6 hatramin' ny 15 sm sy sakany 3 hatramin' ny 7 sm ny zana-pelana tsirairay, izay boribory na somary miendrika fo ny eo ampotony. Manana halava 10 hatramin' ny 25 sm sy sakany 10 hatramin' ny 20 sm ny ravina manontolo, arakaraka ny ovan-karazana na ny fepe-paniriany. Mifandimby manaraka ny taho sy mitohy eo amin' ny alalan' ny tangozan-dravina lava (5 hatramin' ny 12 sm) ny ravina, izay ahitana tangolika mamarana izay ahafahan' ilay zavamaniry mianika sy mifikitra amin' ny tohana. Amin' ny ankapobeny dia malama sy maitso ny vohon' ny zana-pelana, indraindray misy loko manopy volomparasy arakaraka ny ovan-karazany sy ny haelan' ny ravina.

### Vony

Miendrika elatry ny lolo ny vonin' ny antaka, toetra mahazatra ao amin' ny fianakaviana *[[Fabaceae]]*, ary mamorona vondrom-bony mipoitra eny am-poto-dravina. Mamorona tamba-bony ireo vony ireo. Misy ny fotsy, ary misy ny volomparasy na manga arakaraka ny ovan-karazany.  Sady lahy no vavy ny vony tsirairay ary misy vondrom-pelambony mitambatra. Manana halava mirefy 2 hatramin' ny 3 sm ny voninkazo tsirairay.

### Voa
Miovaova arakaraka ny ovan-karazany koa ny pepany na amin' ny endriny, na amin' ny habeny ary na amin' ny lokony. Matetika io pepany io dia mirefy santimetatra maromaro ary miloko volomparasy mamiratra mankany amin' ny maitso matroka. Ahitana voa hatramin' ny efatra ny pepa tsirairay. Miloko fotsy na volontany na mena na mainty, arakaraka ny karazana, ny voany.

### Faka
Mamorona rafi-paka ny fakan' ny antaka, izany dia toetra mahazatra ao amin' ny *[[Fabaceae]]* ihany koa, miaraka amin' ny fakabe lava sy faka madinika manodidina maro. Noho izany dia afaka misintona rano sy otrikaina avy ao anaty tany lalina ilay zavamaniry ka mahatohitra ny hain-tany. Manana bokona itoeran' ny bakteria ao amin' ny vondron-karazana *Rhizobium* ny faka, ka afaka mamikitra azôta avy amin' ny atmôsfera, izay mahalonaka ny tany sy manatsara ny fahazoan' ilay zavamaniry azôta. Mivelatra dia mivelatra ny rafi-paka nefa somary tsy dia misandrahaka rehefa eo akaikin' ny vohon' ny tany.

## Fampiasana azy

### Atao sakafo

Azo hanina ny raviny, ny voniny, ny pepany ny voany ary ny fakany. Ny pepany sy ny voany maina dia misy poizina noho ny fisian' ny gliokôsida sianôzenina be dia be, ary tsy azo hanina raha tsy aorian' ny fandrahoana maharitra. Zavamaniry fihinana nentim-paharazana aty Afrika ny antaka izay tsy dia fantatra loatra nefa manana toetra ahafaka anatsarana sakafo, manamafy ny fanjarian-tsakafo, mampiroborobo ny toekarena eny ambanivohitra ary manohana ny fitantanana maharitra ny tany.

### Atao fanafody
Ankoatra izany dia lazaina ho zavamaniry fanao fanafody sy misy poizina ity karazana ity. Tsara amin' ny famoronana haingana ny efitra amin' ny fefy tariby na fefy hafa koa ity zavamaniry ity. Maniry haingana izy, misy voniny manitra sy tsara tarehy izay manintona ny lolo sy ny voronkely. Miovaova arakaraka ny fikarakarana azy be dia be amin' ny fambolena ity zavamaniry ity, fa amin' ny ankapobeny dia zavamaniry mandady na mianika, maniry isan-taona na tsy maharitra izy. Maharitra taona ny antaka maniry hoazy.

## Jereo koa

* *[[Lablab]]*
* *[[Dolichos]]* 
* *[[Vigna]]* 
* *[[Psophocarpus]]* 

* Legioma
** Voamaina
*** Tsaramaso
*** Voanjobory
*** Voanemba
*** Kabaro
*** Tsiasisa