Adansonia digitata

Ny ***Adansonia digitata*** dia karazan-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka ao amin' ny fianakaviana *[[Bombacaceae]]* (araka ny fanasokajiana klasika) na *[[Malvaceae]]* (araka ny fanasokajiana filôjenetika). Izy no fantatra indrindra amin' ny karazana valo ao amin' ny *[[Adansonia]]* rehetra. Hazo afrikana be vatana ambany sady mitahiry rano izy io ary inoana ho masina ao amin' ny kolontsaina maro, izy io koa dia hazo fanaovana fivoriana nentim-paharazana, koa noho izany dia tsy fahalalam-pomba na koa fanimbazimbana ny fanapahana azy. Io no hazo mampiavaka an' i Afrika trôpikaly maina ary famantaram-pirenen' i Senegaly sy i Ginea. Azo hanina ny voany. Amin' ny teny malaasy izy io dia atao hoe **baobaba**, **baobaza**, **baovola**, **bontona**, **boringy**, **fontana**, **rainiala**, **ringy**, **sefo**, **vonoa**, **vontana** na **vontona**.

## Famariparitana

### Vatana sy rantsana
Matetika maniry mielanelana ny *Adansonia digitata*. Mibontsina ny vatany ary malefaka sady feno rano ny nofon-kazony. Mafy ny ety ivelany ary misy tsiraka ny ao anatiny.  Miavaka ny endriny, matetika goavana be ary mety hahatratra 25 m ny haavony sy mihoatra ny 20 m ny manodidina; mety hahatratra 5 ka hatramin' ny 7 m ny savaivony. Eo an-tampony dia tsy mitovy halava ny rantsany sady tsy misy ravina mandritra ny ampahany be amin' ny main-tany izay mety haharitra ela dia ela any amin' ny faritra kely fotoana filatsahan' ny orana isan-taona.

Mandritra ny fizaran-taonan' ny orana, izay maharitra enina herinandro ka hatramin' ny dimy volana arakaraky ny faritra, dia mitroka rano hatramin' ny 140&nbsp;000 litatra ao amin' ny tsiraka eny aminy ny fontana mirefy 200 m3, ka mitahiry izany mandritra ny vanim-potoana maina. Mety hanampy htevina santimetatra maromaro ny vatany noho io fitahirizana rano mandritra ny vanim-potoanan' ny orana io. Ny io dia afaka mamoaka karazana ranoka izay afaka manampy azy amin' ny fanasitranana raha maratra ny vatany.

### Hoditra

Be tsiraka sy miloko volondavenona ary malama ny hoditry ny *Adansonia digitata*, ka manome azy endrika saika manjelanjelatra raha jerena avy lavitra, ary indraindray misy mivotrovotro koa. Manodidina ny 5 ka hatramin' ny 10 sm ny hateviny. Noho izany dia mahatanty doro tanety ity hazo ity.

### Ravina

Tsotra ny ravin' ny fontana raha mbola tanora lay hazo ary miendrika felan-tanana misy zana-pelandravina 5 na 7 na 9 izy ireo rehefa lehibe ilay hazo. Mety hahatratra hatramin' ny 20 sm ny savaivon' ny ravina. Miseho  izy ireo amin' ny volana Mey, mialoha ny vanim-potoanan' ny orana, ary mihintsana amin' ny fararano. Any amin' ny faritra mando kokoa toa ny faritr' i Casamance (Senegaly), ny *Adansonia digitata* dia afaka mitazona ny raviny saika mandritra ny taona.

### Vony

Manana toetra bôtanika mampiavaka azy amin' ny karazana hafa rehetra ny *Adansonia digitata*: mihantona miondrika avy eo amin' ny tahony ny voniny fotsy, tsy toy ny karazana hafa izay manana vony mijoro. Mirefy 15 sm eo ho eo ny savaivon' ny voniny ary mihantona eo amin' ny tendron' ny tangozany lava. Mamoaka fofona marikivy kely toa misy solifara ary mety maimbo lo mihitsy aza izy ireo, izay manintona indrindra ny ramanavy. Ny famelanana dia miseho mandritra ny roa volana voalohany amin' ny vanim-potoanan' ny orana.

### Voa

Mahatratra 250 g eo ho eo ny lanjan' ny voan' ny fontana. Miendrika boribory izy io, manodidina ny 100 mm ny savaivony ary 20 hatramin' ny 30 sm ny halavany. Izany voa izany dia voahodidin' ny hodiny mafimafy ihany sy minofon-kazo ary voarakotra bolobolo malemy mampalailay, maitso manopy mavo mivadika volontany rehefa masaka. Misy vihim-boa 300 eo ho eo, voahodidin' ny nofom-boa azo hanina, fotsy, misy tavolo ary maina ity voankazo ity. Afaka mamokatra voa 200 mahery isan-taona ny hazo efa ela niainana.

Latsaka avy eny ambony ny voan' ny *Adansonia digitata* rehefa masaka nefa tsy misokatra avy hatrany. Hanin' ny aboaly (na neno), izay miditra ao amin' ny voankazo ary mamoaka vihim-boa mainty sy mafy ary miendrika tsaramaso ny nofom-boany. Aparitaky ny gidro, ny voalavo, ny elefanta ary ny vorona ireo vihim-boa ireo, rehefa tsy mitsimoka eny amin' ny toerana nilatsahany, eny fa na dia ny olombelona aza dia manaparitaka izany koa satria anisan' ny mpihinana betsaka ny voan' ny *Adansonia digitata*.

### Faka
Raha mbola tanora ny fontana, amin' ny voalohany dia manana faka mijidina izay mampiorina mafy azy amin' ny tany, ary rehefa mihantitra izy dia misandrahaka manodidina sy ety ambony kokoa ny fakany izay lava kokoa noho ny haavon' ilay hazo. Ny fakaben' ny hazo efa ela niainana dia somary marivo ary zara raha mihoatra ny 2 m ambanin' ny tany. Noho izany, ny *Adansonia digitata* dia tena mora andairan' ny tafio-drivotra mahery na ny rivotra miaraka amin' ny orambaratra, izay mety hanongotra azy indraindray.

## Jereo koa

* *[[Adansonia]]*