Fanondroana ny Fahalalahan'ny Asa Fanaovan-gazety

**Ny tatitra navoakan'ny [[Reporters sans frontières|ny Reporters Sans Frontières]]** dia manome topy maso momba ny satan’ny fahalalahan’ny asa fanaovan-gazety sy ny fahalalahana maneho hevitra amin’ny ankapobeny.

Miampanga ny fisian’ny sivana amin’ny Aterineto ihany koa ny Reporters Sans Frontières (RSF), ary manara-maso akaiky ny fivoarana mampanahy amin’ny vahaolana ara-teknika ampiharina any amin’ny firenena samihafa maneran-tany. Mampitandrina ny RSF fa mihamitombo ny fifehezan’ny fanjakana ny Aterineto, ka amin’ny firenena sasany dia mety hanakana ny fahalalahana maneho hevitra izany, amin’ny alalan’ny fanakanana ny fidiran’ny vahoaka amin’ny loharanom-baovao. Mety hisy fiantraikany ratsy amin’ny fiainana manokana sy ny fahafahan’ny olom-pirenena manara-maso sy manara-dalàna amin’ny fitantanana ataon’ny fanjakana izany toe-javatra izany.

Noho izany, ny famoahana tsy miankina amin’ny vaovao amin’ny Aterineto, na dia ny fidirana tsotra amin’ireny karazana vaovao ireny aza, dia mety hahatonga ny mpampiasa ho tratran’ny fanitsakitsahana ny zony amin’ny fahalalahana maneho hevitra sy miteny malalaka.

Amin’ny toe-javatra sasany, ny fanjakana dia manohana fitsipika mifehy ny fitondran-tenan’ny mpampiasa Aterineto, amin’ny lafiny safidy tokony ho azony atao mikasika ny fiainany manokana. Indraindray anefa, misy fanangonana miafina momba ny mombamomba manokana ataon’ireo manampahefana, izay ampiasaina hanenjehana ara-dalàna ireo olona ireo, amin’ny alalan’ny sazy malaza na endrika fanavakavahana, na dia tsy nanao fihetsika manelingelina ny fiaraha-monina akory aza izy ireo, fa naneho fotsiny ny heviny manokana tao anatin’ny vondrom-piarahamonina misy azy – izay zo fototra tokony arovana.

Manaitra ihany koa ny Reporters Sans Frontières (RSF) amin’ny fisian’ny rafitra fanivanana mibaribary sy tsy refesi-mandidy amin’ny Aterineto, izay manakana na manodikodina ny fifanakalozana vaovao malalaka avy amin’ny firenen-kafa. Io tranga io dia heverina ho fanafihana mivantana amin’ny fahalalahan’ny asa fanaovan-gazety sy ny zo ara-kolontsaina, araka ny voalazan’ny Andininy faha-19 sy faha-27 amin’ny Fanambarana Iraisam-pirenena momba ny Zon’olombelona (1948), sady mifanohitra amin’ny Andininy faha-30 amin’io Fanambarana io ihany.https://mg.globalvoices.org/2025/04/01/173812

Maneho ahiahy ihany koa ny RSF amin’ny fampiasana miverimberina sy manararaotra angon-drakitra manokana — toy ny anarana sy vaovao manokana hafa — izay angonina, ampiasaina na amidy amin’ny tanjona ara-barotra, nefa tsy amin’ny fomba ara-dalàna, tsy misy fanekena mazava avy amin’ny tompony. Ireo fomba fanao ireo dia mandika mazava ny zon’olombelona voalazan’ny Andininy faha-1 sy faha-2, izay ekena sy ankatoavin’ny ankamaroan’ny firenena maneran-tany.

## Fahalalahan'ny asa fanaovan-gazety

### Mpihaza ny fahafahana

"Mamoaka tatitra isan-taona momba ny satan’ny fahalalahan’ny asa fanaovan-gazety maneran-tany ny Reporters Sans Frontières (RSF). Ao anatin’izany, dia namorona ny foto-kevitra momba ny 'mpanimba ny fahalalahan’ny asa fanaovan-gazety' izy ireo, izay manondro ireo mpitondra fanjakana, mpiady, na mpanao didy jadona izay mandrava sy manakana ny fahalalahana ilaina amin’ny fanatanterahan’asa ataon’ny mpanao gazety. Tsy vitan’ny hoe tsy miaro azy ireo akory izy ireo, fa mbola manenjika, mampijaly, ary indraindray aza, mamono azy ireo.

ty tatitra ity, izay manintona hatrany ny sain’ny haino aman-jery isaky ny mivoaka, dia mifototra amin’ny masontsivana maromaro entina mandrefy ny tena satan’ny fahalalahan’ny asa fanaovan-gazety. Mandrakotra zava-mitranga manomboka amin’ny fanafihana mpanao gazety izany, ka hatramin’ny lalàna manakana na mametra ny fahalalahana amin’ny fanaovan-gazety.

Etsy ankilany, ny filaharana isan-taona amin’ny firenena momba ny fahalalahan’ny asa fanaovan-gazety dia tsy miantehitra amin’ny isa sy naoty fototra fotsiny ihany, fa mandinika ihany koa ny hetsika sy ny fitsipika napetraky ny manampahefana ofisialy ao amin’ilay firenena:

* Fomba ara-dalàna sy ara-pitsarana hiarovana ny fahalalahan’ny asa fanaovan-gazety sy hanasaziana amin’ny fepetra ara-drariny ireo mandika izany, ary koa fepetra eo an-toerana amin’ny fampiharana ny fahalalahan’ny asa fanaovan-gazety, izay mety ho voafetra noho ny antony manaraka ireto :
** Fanerena ny mpanao gazety amin’ny asany eto amin’ny firenena, na amin’ny fomba tsy ofisialy ataon’ny solontenan’ny fahefana ara-dalàna (izay indraindray manana fahalalahana tanteraka sy fiarovana amin’ny ambaratongam-pahefana), na avy amin’ny mponina ao an-toerana, na avy amin’ny vondrona mpikomy na mpanao heloka bevava (ohatra, fakàna an-keriny noho ny heloka bevava na politika).
** Fandrarana ny mpanao gazety tsy hahazo miditra na miasa any amin’ny faritra sasany izay iharan’ny tsiambaratelo.
** Famerana be loatra amin’ny fahafahan’ny mpanao gazety miditra malalaka sy amin’ny fanangonana fijoroana vavolombelona.
** Tsy fisian’ny fiarovana ny asa fanaovan-gazety amin’ny faritra sasany, izay tsy manara-dalàna ny fiainan’ny mponina.
** Fifantenana tafahoatra sy tsy mahasolotena ireo mpanao gazety manan-jo hanao fampiharana eto amin’ny firenena.
** Fanerena hetra sy fandraisan’anjara tafahoatra (na tsy ara-drariny) raha oharina amin’ny asa ara-barotra na asa ampahibemaso hafa ao amin’ilay firenena, izay mety hanakana ny asa na ny fizarana ny asa fanaovan-gazety.
** Fakana an-keriny na fisamborana fitaovana fanadihadiana, porofo, na fijoroana vavolombelona voaangona.
** Fanerena natao tamin’ny vavolombelona alohan’ny fanangonana fijoroana vavolombelona marina.
** Adidin’ny mpanao gazety manambara ny anaran’ireo vavolombelona sy loharanom-baovao hafa, satria mety hampidi-doza azy ireo izany fampahafantarana izany.
** Tsy fahombiazan’ny fiarovana na fanamelohana ireo vavolombelona nanome vaovao marina ho an’ny mpanao gazety.
** Fanaovana hosoka tsy voaheloka amin’ny famoahana an-gazety ofisialy, izay mety hanimba ny fahatsoran’ny vaovao navoaka, hanimba mafy ny endriky ny gazety, ary hitarika fikorontanana amin’ny fampiharana ara-dalàna ny fahalalahan’ny besinimaro.  ----Farany, manamarika ihany koa ny RSF ny fepetra sy sakana mahazo ny fahalalahana mahazo vaovao avy amin’ny mponina ao amin’ity firenena ity, izay mety ho voasakana amin’ny alalan’ny :
** Fandihizana, sivana, fikorontanana, na fanakanana ara-teknika ny loharanom-baovao, ao anatin’izany ny fomba fanaparitahana sy ny fampitam-baovao (ohatra : fisakanana ny mailaka sy ny gazety vahiny, fisamborana na famotehana ny fitaovam-pampitam-baovao, sivana amin’ny telefaona sy fax, ary sivana amin’ny Internet).

*<small>Ity lisitra ity dia maneho ny hevitr’i Reporters Sans Frontières (RSF), izay mifototra amin’ny tatitra sy ny fampahalalana azo avy amin’ireo iraka avy amin’ny RSF manerana izao tontolo izao sy ireo ONG mpiara-miombon’antoka aminy. Tsy azo antoka fa feno tanteraka izy ity noho ny tsy fahampian’ny fampahalalana mikasika ny firenena sasany. Ankoatra izany, tsy misy fanazavana momba ny dikan’ireo isa nampiasaina ao amin’ny tatitra.</small>*
N
Tamin’ny taona 2005, ny Reporters Sans Frontières (RSF) dia nanome laharana misaraka ho an’i Etazonia araka ny faritra misy azy (44 toerana), ary ho an’ireo faritany voabodo eo ambany fahefany ao Irak (137 toerana).

Nanomboka tamin'ny taona 2005, ny RSF dia tsy mihevitra intsony ny faritany voabodo eo ambany fifehezan'ny Israeliana, fa eo ambany fahefan'ny Manampahefana Palestiniana izy ireny, ka mahatonga ny fanavahana ireo faritra roa ireo. Araka ny filazan'ny mpikaroka Israeliana-Sôedoà Kristoffer Larsson, ity fanavahana ity dia manome tombony lehibe kokoa ho an'i Israely, na dia eo aza ny faneriterena sy ny habibiana natao tamin'ny mpanao gazety tao amin'ireo faritany voabodo. Izy no mamaritra ny fanapahan-kevitry ny fikambanana avy any Paris ho toy ny fivavahan'ny antoko [1].


## Lahatsoratra mifandraika

* Sivana amin'ny Internet
* Fahalalahan'ny asa fanaovan-gazety

## Rohy ivelany
Tatitra isan-taona amin'ny teny frantsay :

* 2008 ; alaivo 
* 2007 ; alaivo  ,
* 2006 ,
* 2005 ,
* 2004  .

* 2010 
* 2009 
* Ho an'ny taona 2007 *mifandray amin'ny tatitra isan-taona 2008* ; alaivo  ; fomba fiasa