Vohitr' andriana

Ny **vohitr' andriana** dia tanàna nonenan' ny andriana merina faha mpanjaka, ka anisan' ireo ny tanàna miorina eo amin' ny tendrombohitra roa ambin' ny folo sy ny tanàna hafa izay miorina manodidina an' Analamanga.  

Ny Ntaolo dia nanana ny fahendreny notoaviny amanjato taona nandaminany ny toerana azon' ny olona tsirairay honenana eo amin' ny tendrombohitra roa ambin' ny folo sy ny vohitr' andriana. Diso, araka izany, ny filazana fa andriana avokoa ny tompon-tanindrazana eo amin' ny vohitr' andriana misy rova iray satria misy hova sy mpanompo koa monina eo. Miankina amin' ny firazanana sy ny fizokian' ny fianakaviana tsirairay eo amin' ny vohitra ny toerana azo onenana. Tsy misy noho izany olona afaka monina eo amin' ny toerana tsy mifanentana amin' ny satany. Ny tsy fanajana na ny fitsimbadihan' izany rindran-damina izany dia noheverin' ny Ntaolo hitondra faharatsiana eo amin' ny tontolony sy ny fiainany. Araka izany dia misy zara-tany azo sy tsy azon' ny andriana onenana amin' ny vohitr' andriana, indrindra raha misy rova. 

Voahodidina hadivory ny vohitr' andriana ka navahan' ny Ntaolo ho anaty hady (faritra voahodidina hadivory) sy ivelan-kady (faritra ivelan' ny hadivory).

## Ny vohitr' andriana amin' ny ankapobeny

### Fandaminana ny faritry ny vohitr' andriana

#### Faritra voahodidina hadivory amin' ny vohitr' andriana misy rova

Toy izao ny fizaràny: eo afovoany ny rova izay faritra misy ireo lapa fonenan' ny ankohonan' ny andriana tompon' ny vohitra sy ny fasany. Ny sisa amin' ny faritra voahodidina hadivory amin' ny vohitr' andriana misy rova dia nozarain' ny Ntaolo ho avara-drova, atsimon-drova, atsinanan-drova ary andrefan-drova. Ny andriana avo razana eo amin' ny fanjakana dia amin' ny avara-drova no mahazo monina ary matetika ny avara-drova dia natokan' ny andriana tompon' ny vohitra ho zara-tanin' ny andriana avo razana akaiky azy. Ireo andriana sisa dia namponenin' ny andriana tompon' ny vohitra amin' ny vohitra hafa ao anatin' ny faritry ny fanjakany. Ny atsinanan-drova dia zara-tany onenan' ny hova avo razana ary ny atsimon-drova sy andrefan-drova dia zara-tany onenan' ny hova iva razana sy ny mpanompo.

#### Faritra ivelan' ny hadivory amin' ny vohitr' andriana misy rova

Ny faritra ivelan' ny hadivory amin' ny vohitr' andriana misy rova dia nozarain' ny Ntaolo ho avara-bohitra, atsimom-bohitra, atsinanam-bohitra ary andrefam-bohitra. Ny avara-bohitra dia natokana ho zara-tanin' andriana ka raha hanorin-tanàna na trano ivelan' ny hadivory ny andriana dia amin' ny avara-bohitra no azony hanorenana. Talohan-dRadama I (1810-1827), ny avara-bohitra dia zara-tanin' ny andriana avo razana akaiky indrindra ny andriamanjaka ka tsy misy hova na mpanompo mahazo monina eo. Vokany, ny avara-bohitry ny vohitr' andriana iray dia mety hahitana vohitr' andriana iray na roa. Matetika dia tsy asiana monina amin' ny atsinanan-drova fa raha misy monina dia ny hova avo razana no monina eo. Ny atsimom-bohitra sy andrefam-bohitra kosa dia natao hoan' ny hova iva razana sy ny mpanompo. 

Misy ankavitsiana anefa ny andriana monina amin' ny faritra tsy mendrika azy noho izy ireo hova natao ho andriana na andriana nandrorona.

#### Vohitr' andriana na tananan' andriana tsy misy rova voahodidina hadivory
 
Ny vohitr' andriana tsy misy rova dia azon' ny andriana honenana na avaratra na atsimo na andrefana na antsinana ao amin' ny vohitra na anaty hady na ivelan-kady. Matetika anefa ny teraky ny andriana mihevi-tena ho avo razana no monina amin' ny ilany avaratra amin' ny vohitra.

### Ny lafin-tany mitaha amin' ny vohitr' andriana

#### Toerana azon' ny andriana aleha raha mifindra lavitry ny vohitr' andriana
 
Raha mandao ilay vohitr' andriana ny andriana iray dia afaka mianatsimo, miakandrefana, miantsinanana. Andrianjaka, dia niala teo Ambohidrabiby ka nianavaratra andrefana teny Ambohimanga vao nianatsimo nanorina an' Antananarivo. Andrianentoarivo dia niala teo Ambohimalaza ka niakandrefana tonga nanjaka tany Vonizongo.

#### Ny avaratra sy atsimo amin' ny vohitr' andriana

Amin' ny Ntaolo, amin' ny vohitr' andriana misy rova, ny avaratra dia tsy ilay avaratra tondroin' ny famantaranavaratra akory ary ny andrefana sy atsinanana dia tsy faritana araka ny lalan' ny masoandro (izay miovaova isaiky ny vonin' andro). Ny fitodiky ny lapa na ny tranomasina no mamaritra ny ivo, avaratra, atsimo, atsinanana ary andrefan' ny vohitr' andriana sy ireo vohitra manodidina miray aminy. Ny lapan' andriana sy ireo trano masina dia misy lavany roa mitodika avaratra-atsimo sy sakany roa mitodika atsinanana-andrefana. Ny lavan' ny lapa izay misy ny varavarambe, no rindrin-trano andrefana ary ny tany rehetra manoloana izany no andrefan-dapa, andrefan-drova sy andrefam-bohitra. Ny lavan' ny lapan' andriana tsy misy varavarambe, no rindrin-trano atsinanana ary ny faritra rehetra manoloana izany no atsinanan' ny lapa, atsinanan-drova sy atsinanam-bohitra. Ny sakan' ny trano akaikin' ny varavarambe no sakany atsimo ka ny tany manoloana izany no atsimon' ny lapa, atsimon-drova sy atsimom-bohitra ary ny sakany lavitra ny varavarambe mifanohitra amin' ny sakany atsimo no sakany avaratra ka ny tany rehetra manoloana izany no avara-dapa, avara-drova sy avara-bohitra. Ao anaty lapa kosa dia mianavara-doha ary mianatsimo tongotra ny mpanjaka raha mandry. Zoro fisandratana ny avaratra teo amin' ny Ntaolo ka ny andriana ihany no noheveria hanana zo amin' izany.   

## Ny fizaran-tany amin' ny vohitr' andriana malaza maromaro

### I Alasora
Renivohim-panjakan' Andriamanelo (taonjato faha-16) i Alasora. Teo Ambohitrandriananahary, ampita avaratra-tantsinanan' i Alasora no nanorimbohitra i Andriamananitany izay natao hanjaka handimby an' Andriamanelo rahalahiny. Teo Ambohibe, toerana avaratr' i Alasora no napetrak' Andriamanelo i Andriandranandobe zaodahiny. Ary i Ralambo zanak' Andriamanelo dia nandao an’Alasora koa nianavaratra nankeo Ambohidrabiby. Araka izany, ny faritra avaratr' i Alasora no nitoeran’ireo andriana telo avo razana indrindra tamin' ny fanjakan' Andriamanelo.  

### Ambohidrabiby
Ara-tantara, tamin-dRabiby (nanjaka 1500-1550) no niorina ny rova nisy ny lapa. Tamin-dRalambo kosa no nozaraina ny faritra manodidina ny lapa sy ny rova. Ny avara-dapa, ny avara-drova, ny vaki-kady avaratra ary ny ambany avaratr' Ambohidrabiby dia nomen-dRalambo ny Andriandoriamanjaka, zafin' ny mpanjaka Rabiby sy Ramaintsoakanjo, ireo Andriandoriamanjaka moa dia nataon-dRalambo ho zanakandriana mahazo manjaka ny firazanany no mpanolotsainy rahateo. Tamin' ny faran' ny taonjato faha-18 dia napetrak' Andrianampoinimerina teo androvan' Ambohidrabiby i Rasendrasoa vadibeny  amanjanany. Tsy novain' Andrianampoinimerina ny zara-tany nataon-dRalambo teo Ambohidrabiby: ny avara-dapa hatrany ambany avaratr' Ambohidrabiby an' Andriandoriamanjaka, ny atsimon-drova hatrany ambany atsimo an' ny Zanadralambo. Ny atsinanan-drova hatrany ambany antsinana dia an' ny Zanakarivonivahoaka sy Andriandapamananihasina ary Ambohinanjakana. Ny andrefan' ny rova hatrany ambany andrefana dia misy ny terak' Ilehilava sy Ambohijina ary antokomaro. Ao an-drova koa no misy ireo fasan' andriana mitandahatra avaratra-atsimo ka ny fasan-dRasendrasoa vadiben' Andrianampoinimerina sy mianakavy no avaratra indrindra, ny fasan-dRabiby mivady sy Andriandambotanimanjaka no eo afovoany ary ny fasan-dRalambo mivady no eo atsimo. 

### Ambohimalaza
Ara-tantara, Ambohitraivo no anisan' ny renivohim-panjakana natanjaka indrindra taty Imerina ankoatran' Ambohidrabiby izay renivohi-panjakan' ny mpanjaka (nanjaka 1575-1610). Resin-dRalambo anefa i Andrianafovaratra mpanjakan' Ambohitraivo koa ho fanamarihana izany dia Ambohimalazabe izay toerana eo avaratr' Ambohitraivo no nofinidin-dRalambo honenan' Andriantompokoindrindra zanany lahimatoa sy Ravaomasina, ary Ambohitraivo eo atsimo kosa dia novain-dRalambo ho Imerinkasinina no anarany. Ny taranak' Andriantompokoindrindra sy Ravaomasina kosa dia nifindra teo ampita avaratr' Ambohimalazabe, eo amin' ilay toerana atao hoe Ambohimalaza. Teo Ambohimalaza kosa: amin' ny ilany andrefan' Ambohimalaza no nonina ny taranak' Andriantompokoindrindra ka ny ilany avaratra no an' ny tarana-dRatompoinandriana sy Andriandambo, lahimatoa sy lahiaivon' Andriantompokoindrindra ary ny ilany atsimo kosa no an' ny taranak' Andriamahatsiravina zanaka faralahin' Andriantompokoindrindra. Misy lovantsofina aza milaza fa ny taranak' Andriantompokoindrindra monina amin' ny io avaratra io dia Andriamasinavalona (firazanana) sy Zazamarolahy ny firazanany. Araka izany, noporofoin' Andriantompokoindrindra fa ny andriana dia mianavaratra hatrany ary ny avo razana no monina amin' ny avaratra indrindra eo amin' ny vohitra. Ny ilany antsinanan' Ambohimalaza kosa dia ny tera-dRavaomasina no nonina teo.

### Vohitr' Andrianamboninolona
Tamin’ ny voalohan' ny taonjato faha-16, Rangita sy Rafohy dia nandidy fa ny alakamisy an’ Andriamanelo ary ny zoma an' Andriamananitany. Ho fanamarihan' Andriamananitany fa izy no hanjaka aorian' Andriamanelo rahalahiny dia teo ampita avaratr' i Alasora, teo Ambohitrandriananahary no naoriny ny tanànany. Ny lovantsofina dia mampiseho fa raha nifindra monina niala an' Ambohitrandriananahary ny sasany tamin' ny Andrianamboninolona dia nianavaratra hatrany dia tao Ambohitrombihavana, Ikilonjy, Fieferana ary Ambonisoa.

### Vohitr' Andriandranando
Rehefa nifanaraka sy nifampizaodahy ny mpanjaka Andriamanelo (nanjaka talohan' ny taona 1575) sy Andriandranandobe lehiben' ny fianakaviana andriana tonga taty Imerina tamin’ny faran' ny taonjato faha-16, dia napetrak' Andriamanelo teo antampon' Ambohibe i Andriandranandobe ary tsy noetsehin-dRalambo teo intsony izy. Nozarain' Andriandranandobe telo Ambohibe sy ny manodidina ka Ambohimailala, vohitra avaratra indrindra no zara-tanin' ny lahimatoany sy ny taranany. Ambohibe eo afovoanyy kosa no anjaran' Andriratompoinandriana zanany lahiaivo sy ny taranany. Ary Manankasina vohitra atsimo indrindra no no zara-tanin' ny zanany faralahy sy ny taranany. Araka izany, ny zara-tany nataon' Andriandranandobe dia manaja ny fizokiana izay mahazo ny avaratra indrindra amin’ny vohitr' andriana. Tamin' ny taonjato faha-19 vao nidina sy nonina teny amin' ny toerana iva manodidina an' Ambohibe ireo taranak' Andriandranandobe. 

### Vohitry ny Zanadralambo amin' Andrianjaka
Tamin' ny nanjakan-dRalambo (1575-1610), Andriampolofantsy sy Andriampanarivomanga sy Andriamasoandro ary Andriatompombe no zana-dRalambo nantsoina hoe Zanadralambo amin' Andrianjaka ka Ambohidrabiby no lahimatoa. Namponenin' ny mpanjaka Ralambo nanodidina ny renivohi-panjakany teo Ambohidrabiby izy efa-dahy. Koa Andriampolofantsy lahimatoany dia napetrany tao Ambohimanarivo eroa avaratr' Ambohidrabiby akaikin' i Talata Volonondry. Tato aoriana Andriampolofantsy vao nifindra monina teo Antsomangy. Rehefa tao Antsomangy Andriampolofantsy dia nomeny zara-tany ireo zanany ka teo Andafiavaratra no nonina ny zanaka lahimatoan' Andriampolofantsy ary teo Ambaniatsimo kosa ny zanany faralahy.  

#### Anosiarivo
Ramisamanjakarivo zana-dRangorinimerina no nanorina ny tanàna. Saingy matin' ny nendra i Ramisamanjakarivo ka tsy mba milevina ao anatirovan' Anosiarivo fa ery amin' ilay  tanàna kely farany avaratra amin' ny menakeliny, atao hoe Ambohinomena (nafohezina ho Ambohinome) izay rakotry ny amontana no ilevenany, fa tanànany koa io. Amin' ny fitomiandalan' Anosiarivo, ny fasan-dRalaitsirofo, lehiben' ny Andriambaventy no zanak' Andriantsimandrasa lahimatoan-dRamisamanjakarivo, no avaratra indrindra amin' ny fitomiandalana.

#### Ambohimanga
Ara-tantara, Andriamborona (taonjato faha-17), taranaky ny mpanjaka Andriambahoaka avy any Imamo no nanorina ny tanàna voalohany tao izay teo Mahazaza. Nobodoin' ny mpanjaka Andriatsitakatrandriana sady nametrahany ny zanany naterany anefa i Mahazaza koa nifindra monina teo ambony avaratr' i Mahazaza i Andriamborona. Nalain' Andriatsitakatrandriana indray io tanànan' Andriamborona teo ambony avaratra io sady nanorenany rova dia ny rovan' Ambohimanga ankehitrio, fa Andriamborona kosa dia naverin' Andriatsitakatrandriana honina eo atsimon' ny rova dia ao Mahazaza ihany. Ao anaty rovan' Ambohimanga kosa dia lapa telo no sisa mijoro ka ny lapa tranainy indrindra dia ny lapa Mahandrihono an' Andrianampoinimerina no atsimo indrindra. Eo avaratry Mahandrihono kosa ny lapa Fandriampahalemana an' ny mpanjaka Ranavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary milahatra amin'ny lapa Fandriampahalemana eo avaratra andrefan' ny Mahandrihono ny lapa Tranofitaratra an' ny Praiminisitra. Ao anaty rovan' Ambohimanga ihany dia milahatra atsimo mianavaratra ny fasan' ny mpanjaka ka ny fasan' ny mpanjaka tranainy no amin' ny atsimo indrindra dia ny fasan' Andriambelomasina sy Andrianampoinimerina. Ny fasan' ny mpanjaka tamin' ny taonjato faha-19 kosa no amin' ny avaratra indrindra.   

#### Lohavohitra
Izy no renivohitry ny fanjakana vonizongo tamin' ny faran' ny taonjato faha-15 ka hatramin' ny taonjato faha-18. Ny fasan' ireo andriana nanorina an' i Lohavohitra dia eo amin' ny amin' ny ilany avaratra, toerana avo indrindra, ao antampon' ny Lohavohitra. Andrianentoarivo teo Lohavohitra dia niteraka roalahy dia Andriamosanja, lahimatoa, sy Andriahampimanjaka, faralahy. Nosasahan' Andrianentoarivo roa i Vonizongo ka ny antsasany avaratra nomeny an' Andriamosanja ary ny antsasany atsimo nomeny an' Andriahampimanjaka.  

#### Antananarivo
Teo Ambohimitsimbina no nisy ny rova tany amboalohany (voalohan' ny taonjato faha-17) vao nafindra teo avaratr' Ambohimitsimbina amin' ny toerana misy ny rovan' Antananarivo ankehitrio. Tao anatin' ny rova dia maro ireo lapa niorina ka saika niorina atsimo nianavaratra izy ireny ka ny lapa tranainy indrindra no any atsimo indrindra ary ny lapa tanora indrindra no avaratra indrindra ka toy izao izany: eroa atsimo indrindra i Besakana izay naorin' Andrianjaka; teo avarabaratr' i Besakana kosa no naorin' Andrianampoinimerina i Mahitsielafanjaka sy Felatanambola (ity Felatanambola ity dia efa rava ka teo no nanorenana an' i Manjakamiadana); teo avaratr' i Mahitsielafanjaka kosa no naorin-dRadama I ny Tranovola ho tranon-dRasalimo; teo amin' ny Felatanambola fahiny no naorin-dRanavalona I i Volamahitsy izay lasa Manjakamiadana rehefa nofonosina vato; ary farany ny Tranovola izay tranon-dRasalimo sy avaratra indrindra dia nataon-dRanavalona I ho tranon-dRakoto zanany (Radama II) fa i Manampisoa kosa dia teto atsimon' i Manjakamiadana no naorin-dRasoherina (io Manampisoa io no naningana). Tamin-dRadama I dia nisy rova miisa roa teo Antananarivo ka ny "Rova atsimo" dia ireo misy ny lapa tranainy toa an'i Besakana sy ny manodidina azy. Ny " Rova avaratra" kosa izay nataon-dRadama hisy ny lapany dia eo avaratry ny rova atsimo. Ny lapa tamin' ny Rova atsimo no natao fametrahana ny fatin' ny mpanjaka nanomboka tamin-dRadama I. 

Teo Antananarivo hatrany dia Andrianjaka no nanorina fasana voalohany tao an-drova ka ireo mpanjaka nandimby azy izay nanorimpasana teo dia nanao ny azy ireo teo avaratry ny fasan' ny mpanjaka nialohavany, ireo no fasana fito miandalana ka amin' izany,ny fasana tranainy indrindra no atsimo indrindra. Na dia tsy nilahatra tamin' ireo fasana fito miandalana ireo aza ny fasan' ny mpanjaka lahy sy vavin' i Madagasikara tamin' ny taonjato faha-19 dia milahatra manao avaratra atsimo izy ireo ka ny fasan' ny lahy no eo avaratra ary ny fasan' ny vavy no atsimo. 

Teo Antananarivo ihany, Andriatsimitoviaminandriandehibe nanjaka teo tamin' ny taonjato faha-18 dia nanana zanaka roalahy dia Lambotsitakatra sy Andriamasinavalona, koa nozarain' Andriatsimitoviaminandriandehibe roa ny fanjakany ka Antananarivo, Ambohimanga sy Ambohidrabiby ary ny avaratra rehetra amin' ny fanjakany dia nomeny an' i Lambotsitakatra zanany lahimatoa ary i Alasora, Ambohimanjaka sy Antanamalaza, sy Fandana sy Ambohimanambola dia nomeny an' Andriamasinavalona izay zandry olona.

Teo Antananarivo hatrany, Andrianampoinimerina dia nanorina tanàna voahodidina hadivory hoan' ny Andriana, ka teo ambany avaratry ny rovan' Antananarivo, teo Andohalo, no nanorenany izany ka ny Andriamasinavalona, ny Andriandoriamanjaka, ny Andriantompokoindrindra, ny Andriandranando, ny Andrianamboninolona, ary ny terak' i Raberanto avy ao Ambodifahitra no nahazo nonina tao anatin' io faritr' Andohalo voahodidina hadivory io. Ny havan' andriana, ny hova ary ny  mpanompo dia tsy nahazo zara-tany sy tsy nahazo nonina tao anatin' io faritr' Andohalo voahodidina hadivory io. 

#### Anosimanjaka
Ara-tantara, teo Masinandriana no nonina i Ranavalontsimitoviaminandriana (fiandohan' ny taonjato faha-18). Ny Zanadranavalona taranany nisy nifindra monina nankeo Ambavahady sy Vohilahy ary Andohanosy (telopolotafotsivakilay), samy amin' ny faritra ivelan-kady avaratr' i Masinandriana. Mbola amin' ny ivelan-kady avaratr' Anosimanjaka, ao Antanivony, no nonina ireo Andrianamboninolona.  

#### Ambohidrazaka
Ara-tantara, teo antampon' Ambohidrazaka (taonjato faha-18) no nisy ny tanàna fa tato aoriana, ny andriana teo dia nidina teo ambany avaratra, teo Fiakarana. 

#### Ambohijanaka
Ao anatin' ny rova dia misy fasana efatra mitandahatra avaratra-atsimo ka ny avaratra indrindra dia ny an' ny Zazamarolahy taranak' i Ralainanahary, manaraka izany ny fasan' ireo Andriamasinavalona, ary farany eo atsimo indrindra dia ny fasan' ireo andriana diso.

#### Ambohidrapeto
Tamin' ny taonjato faha-18 ara-tantara, teo antampon' Ambohidrapeto ny tànana. Rehefa nilamina ny tany dia nidina tety ambany toerana ny olona ka ireo taranak' andriana teo Ambohidrapeto dia nidina teny ambany avaratra sy ambany avaratra-antsinanana ao Vonelina sy Marobiby. Araka izany, toy ny teo Ambohidrazaka, ny andriana dia amin' ny ambany avaratra amin' ny vohitr' andriana no mifindra monina raha ivelankady amin' ny vohitr' andriana niaingana no manorim-bohitra.

#### Antsahadinta
Nahorin' ny mpanjaka Andriamangarira (1725-1775), zafin' Andriamasinavalona, mpanjakan' Imerina (1675-1710) ny tanàna ary nodidininy hadivory fito sosona. Ao anaty rova, eo amin' ny zoro avaratra antsinana anaty rova no misy ny fasana fito miandalana an-dRabodozafimanjaka sy ny fianakaviany, Rabodozafimanjaka izay isan' ny roa ambin' ny folo vavy vadin' Andrianampoinimerina. Amin' ireo fasana fito miandalana ireo izay mitandahatra avaratra-atsimo dia ny fasan-dRabodozafimanjaka no avaratra indrindra. Ny fasan' Andrianamboatsimarofy kosa dia eo afovoan' ny rova ary atsimo andrefan' ny fito miandalana. Akaikin' ny fasan' Andrianamboatsimarofy kosa ny tranokotona misy efitra roa avaratra sy atsimo izay natao ho fampinonoana ny zanak' andriana ka ao amin' ny efi-trano avaratra amin' izany trano izany no omena nono ny zanak' andriana. Ny fasan' ny mpanjaka Andriamangarira kosa dia ivelany sy avaratry ny rova nahorin' Andrianampoinimerina saingy anatin' ny faritra voahodidina hadivory hatrany. Eo akaikin' ny fasan' Andriamangarira kosa ireo hazon' andriana roa mivady dia ny hasina sy aviavy ka ny hasina eo avaratra ary ny aviavy eo atsimo, maneho fa ny hasina no ambony karazana mihoatra amin' ny aviavy.  

Raha nanao fizara-tany teo Antsahadinta i Andrianampoinimerina dia ny avaratr' Antsahadinta rehetra no nomeny ny tarana-dRabodozafimanjaka vadiny. Ary mbola amin' io avara-bohitra io no misy an' Ivatobe, vohitry ny tera-dRangorinimerina sy Ambohitrontsy.   

Ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira kosa dia tsy eo Antsahadinta intsony fa nifindra eny Ambohitsoa, Miadanimerina, Finaritra, Miantsoarivo-Behenjy ary Ambohimandroso gara izany. 

#### Imerintsiatosika
Ara-tantara, nanao fanekem-pihavanana teo Imerintsiatosika Andrianampoinimerina (1787-1810) sy i Andriambahoakafovoantany mpanjakan' i Arivonimamo (voalohan' ny taonjato faha-19) ka samy namboly hazom-piandrianana (amontana) izy roa ka ny an' Andrianampoinimerina novoleny tamin' ny ilany avaratra ary ny an' ny mpanjaka Andriambahoakafovoantany izay nanoa kosa tamin' ny ilany atsimo. Voamarina indray eto fa tsy kisendrasendra ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina tamin' ireo tendrombohitra roa ambin' ny folo hafa. 

Ankoatran' izay dia maro ny vohitra Andriana anatin'ny kaominina Imerintsiatosika, tanisana anatin'izay: Antongona misy ny rovan'Antongona, Ambohijanadralambo misy ireo Zanadralambo napetrak' Andrianampoinimerina avy any Avaradrano izy ireo, Avarabary misy ireo Andriamasinavalona sy Zazamarolahy avy amin' ny Andriana Rabevala. 

### Ny atsimo amin' ny vohitr' andriana
Ny atsimo amin' ny vohitr' andriana kosa dia izao no hita: 

*Ambohibe: eny ambany atsimo ivelan-kady, akaikin' ny fatsakana, no nonina ireo mpanompo.
*Ambohidrabiby: ny atsimon-drova sy atsimom-bohitra dia zara-tany nomen-dRalambo ny Ambodifahitra. Raberanto avy ao Ambodifahitra dia nataon' Andrianampoinimerina ho isan' ny Zanadralambo. Ny atsinanan-drova sy antsinanam-bohitra no zara-tanin' ny Hova. Ny andrefan-drova sy andrefam-bohitra no zara-tanin' ireo mpanompo izay maro no nifindra monina nanorina an' Antanambao, tànana eny atsimo-andrefana' Ambohidrabiby.
*Ambohimalaza: eo Antandrokomby, toerana eo ampita atsimo antsinanan' Ambohimalaza, ny fasan' ireo Hova sy Hova manila Andriantompokoindrindra.
*Antananarivo: ny atsimon-drova sy atsimom-bohitra dia zaratanin' ny olo-mainty.
*Anosimanjaka: ao atsimo andrefambohitr' Anosimanjaka, ao Miadampahonina sy Morafeno, ny tanànan' ireo olo-mainty. Ao Antamboho sy Ambatolampy, atsimo- atsinanambohitr' Anosimanjaka ny tanànan' ny Antehiroka.
*Ilafy: eo atsimom-bohitra no nonina ireo olo-mainty.

### Ny avaratra sy ny avara-drova ary ny avara-bohitra

#### Fonenana amin' ny avara-drova sy avara-bohitra
Marihina fa ny fandaminana ny fonenana amin' ny vohitr' andriana dia nohajain' ny ntaolo fatratra amanjato taona maro. Nanomboka tamin-dRadama I (1810-1827) ary indrindra tamin-dRanavalona I (1827-1861) dia nisy Hova avo razana afaka nonina amin' ny avara-drova sy avara-bohitra amin' ny tendrombohitra roa ambin' ny folo. Rainilaiarivony praiminisitra moa dia ninia nanao ny lapany teo avaratry ny rovan' Antananarivo ary ambonin' Andohalo ary nohininany ho "Andafiavaratra" ny fiantso izany ho fanamarihany fa manomboka aminy dia tsy ny andriana irery intsony no mahazo monina amin' ny avaradrova sy avara-bohitra amin' ny tendrombohitra roa ambin' ny folo. Nanomboka tamin' ny taonjato faha-19 koa anefa dia nisy Andriana nonina tamin' ny andrefan-drova teo Antananarivo. Hatramin' ny taona 1896 anefa no nihamaro ireo taranaka hova na mpanompo namelomaso, nangataka sy nividy tany tamin' ireny avara-drova sy avara-bohitra amin' ny tendrombohitra roa ambin' ny folo ireny ka lasa iray tokotany amin' ireo taranak' Andriana nonina teo aman-jato taona.

## Ny hasin' ny avaratra
Talohan' ny taona 1817, ny ivo sy ny avara-drova ary ny avara-bohitra amin' ny vohitr' andriana misy rova dia natokana honenan' ny andriana. Amin' ny lovantsofina maro dia mifamatotra amin' ny fahefana sy fahamboniana ny zoro avaratra. Ohatra, raha niavona Ravadifo fa andriambavy izy fa tsy olom-poana dia niaka-pofona ny mpanjaka Andrianjaka (haka azy ho vady) fa izy Andrianjaka no mpanjakan' ny vohitra eo avaratry ny misy an-dRavadifo. Moa tsy midika fanambonian-tena lehibe izany teny fohy nataon' Andrianjaka izany, zary miteny fotsiny hoe "avy etsy avaratra no misy ahy"? Tsy nanan-kambara intsony Ravadifo naheno izany fa nanaiky.

Ary moa tsy nanao hevi-dalina hahafantarana izay zafikeliny mendrika hampanjakaina ny mpanjaka Andriambelomasina teo Ambohimanga? Novelarana tsihy tao an-dapa ary navory sy nampatoriana tao ireo zafikeliny lahy rehetra ary nohidiana ny lapa. Ary rehefa sondrian-tory ireo zafikeliny dia nojerena  ka tamin' ireo dia Andrianampoinimerina irery no nisondro-mandry nianavara-doha. Ka loa-bava Andriambelomasina nahita an' Andrianampoinimerina resin-tory ka nilaza hoe "lay lahifotsy ity no tompon' ny farany fa izy no misondro-mandry mianavara-doha".

Ary ny amin' ny fomba fanao hafa kosa, raha mamono volavita amin' ny fandroana, moa tsy amn' ny ilany avaratra amin' ny kianja no ametrahana ny ilan' ny havia amin' ny omby natao hoan' ny mpanjaka, fa amin' ny ilany atsimo amin' ny kianja kosa no ametrahana ny ilan' ny havanana amin' ny omby izay natao hoan' ny vahoaka?

Ary amin' ny vohitra kosa, ny andriamanjaka dia tsy miditra amin' ny vavahady atsimo amin' ny vohitra fa amin' ny vavahady avaratra-atsinanana na avaratra-andrefan' ny vohitra. Ary ny rova aza dia misy vavahady kely roa hidirana sy hivoahana aminy ka ilay eo amin' ny lafiny avaratra amin' ny rova no idirana sy ivoahan' ny andriamanjaka.

Ary "ny avarapianarana" fanafohezana ny fitenenana hoe "ny ao avaratra no fianarana" no niantsoana ny olona nianatra.

Fa ny mampieritreritra indrindra raiketin' ny boky Salamo faha-48 andininy faha-2, boky izay nampiasain' ny Jiosy sy Silamo ary Kristiana efa aman' arivo taona manao hoe:"Avo mahafinaritra, fifalian' ny tany rehetra, ny tendrombohitra Ziona, Eo amin' ny ilany avaratra, tananan' ny Mpanjaka Lehibe, Andriamanitra ao an-tranon' andriana ao dia nanao izay ahafantarana azy ho fiarovana avo". (Salamo 48:2-3)Moa izany filaza izany tsy midika fa amin' ny Jiosy sy Silamo ary ny Kristiana koa dia ny avaratra no toerana mendrika sy avo? Anefa filazan' ny Ntaolo Malagasy koa ny hoe "Avo tany avaratra" sy "Avara-patana". Kisendrasendra va re izany sa taranaka jiosy sy silamo ary kristiana tokoa ny Malagasy na iray ihany ny Andriamanitry ny Malagasy sy ny Andriamanitry ny Jiosy sy Silamo sy Kristiana?

## Jereo koa

* Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina