open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Central Park

Ny **Central Park** dia zaridaina manam-pivelarana 341 hektara ao amin'ny fokotan'i Manhattan any New York. Ny Central Park Conservancy manana tetibola 200 tapitrisa dollar no mitazona ilay park, ary voakojakoja tahaka ny zaridaina hafa misy any New York ny Central Park. Central Park ny zaridaina ngeza indrindra any New York, raha ny fokotany dimy an'ilay tanàna fotsiny ny rarahina. Vita tamin'ny taona 1873 ilay zaridaina, telo ambin'ny folo taona teo aorian'ny fanombohana azy, Araka ny drafitr'i Frederick Law Olmsted sy Calvert Vaux, ôazisy-na zava-maintso Central Park eo ampivoan'ny ala-na trano mijoalajoala an'i Manhattan, na dia any avaratry ny nosy tsy dia misy trano mijoalajoala firy aza no misy azy. Voafaritra amin'ny Lalana faha 110 izy any avaratra, arabe faha 8 any andrefana, lalana faha 59 any atsimo ary arabe faha 5 any atsinanana ilay zaridaina. Ny anaran'ireo lalana notanisaintsika teo aloha ireo dia Central Park North, Central Park West ary Central Park South. Amin'ny isan'ny mpitsidika, 25 tapitrisa isan-taona, zaridaina be mpitsidika indrindra any Etazonia ny Central Park.

Niasaina betsaka mihintsy ny endrik'ilay zaridaina : betsaka ny farihy voatrolombelona (ny ngeza indrindra ny dia farihy Jacqueline Kennedy Onassis Reservoir manam-pivelarana 0,43 ). Betsaka ny mpitsidika tonga mijery vorona. Afaka andehanan'ny mpandeha tongotra ny zaridaina, misy lalana manana halava-na 9,7 km manodidin'ny zaridaina. Azo andehan'ny mpandeha tongotra sy mpandeha bisikileta io lalana io, indrindra rehefa week-end sy eo aorian'ny amin'ny fito ora hariva, rehefa tsy azo andehanan'ny fiarakodia io lalana io.

## Jereo koa
* New York
* Manhattan

### Tsiahy
Queens

**Queens** dia anisan'ny fokontany dimy ny tanànan'ny New York any Etazonia (miaraka amin'ny Manhattan, Brooklyn, Bronx ary Staten Island). Ao amin'ny kaontian'i Queens (Queens County), fizaran'ny faritan'i New York izy. 2 229 379 ny isan'ny olona tany Queens tamin'ny 2000. Ilay fokontany dia norofonina tamin'ny 1 Novambra 1683, nomena anarana *Queen* izy ho an'ny voninahitr'i Catherine de Bragance, vadin'i mpanjaka Charles II.

## Toe-tany

Any andrefan'ny Long Island (Nosy Lava) ny misy ny distrikan'ny Queens, any atsinanan'ny Brooklyn. Ao amin'ny distrikan'ny Queens ihany koa ny Nosy maromaro ao amin'ny Jamaica Bay. Ny tontalin'ny fivelaran'ny distrika dia misy 461 , 282,9  ny tany dia 178,8  ny rano. Fokontany ngeza indrindra any New York ny Queens. Ny tetezana Queensboro ny mampitohy ny fokotan'ny Queens amin'ny fokotan'ny Manhattan.
Søren Kierkegaard

Teraka tany Kopenaga, Danemarka tamin’ny taona 1813 i Søren Aabye Kierkegaard. Mpivarotra ny rainy ary mpivavaka tena nafana fo. 7 ry zareo no mpiray tampo. 
Tamin’ny taona 1821 izy no niditra tao amin’ny sekoly tsy miankina Borgerdydsskole. Nanohy fianarana teolojia tao amin’ny Universite Kopenaga ny taona 1831.
Tamin’ny taona 1838, raha mbola vao 25 taona monja izy, de efa izy sy ny rahalahiny Petera sisa no hany velona tamin’izy mianakavy. Efa namoy ny ainy avokoa ny reniny sy anabaviny telo ary ny rahalahiny roa, ary tsy mba nisy nahatratra 33 taona ireo. Nihevitra koa izy araka’izany fa tsy hihoatra ny taona niainan’i Kristy tety antany. 
Tamin’ny taona 1837, dia latsa-pitiavana tamin’ i Régine Olsen izy. Nangatahany ho vady izy io ny taona 1840 ary dia nanaiky. Herintaona taty aoriana nefa dia najanony indray ny fiarahana taminy ary naveriny ny peratra fifamofoana.
Tamin’io taona io ihany koa no nahazoany ny mari-pahaizana doctorat.
Maritrano

Ny **Maritrano** na **Arsitektiora** dia mety midika ny taozavatry ny fanamboarana trano. ary ny fanorenana anatiny dia ny zavakanto sy ny siansa amin'ny fanatsarana ny atin'ny tranobe iray mba hahazoana tontolo mahasalama sy mahasalama kokoa ho an'ny olona mampiasa ny toerana.

Ny fomba maritrano dia toetra mampiavaka ny fomba tantaran'ny maritrano ary azo faritana ho toy ny andiana endri-javatra lehibe sy endri-javatra amin'ny maritrano amin'ny fotoana sy toerana iray, aseho amin'ny endri-javatra amin'ny lafiny miasa, manorina ary ara-javakanto.

## Tantara sy fehezanteny ankehitriny
Taloha, ny interiors dia natambatra avy hatrany ho toy ny ampahany amin'ny fizotry ny fananganana. [1] Ny mombamomba ny famolavolana anatiny dia vokatry ny fampandrosoana ny fiaraha-monina sy ny maritrano marobe izay nateraky ny fampandrosoana ny fizotran'ny indostria. Ny fikatsahana ny fampiasana mahomby amin'ny habaka, ny fahatsaran'ny mpampiasa sy ny famolavolana miasa dia nahatonga ny fampandrosoana ny asan'ny famolavolana anatiny. Ny mombamomba ny fananganana anatiny dia miavaka sy miavaka amin'ny andraikitry ny haingon-trano anatiny, teny iray mahazatra ampiasaina any Etazonia. Ny teny dia tsy dia mahazatra loatra any Angletera, izay mbola tsy voafehy ny asa ho an'ny atiny anatiny ary noho izany dia hentitra ny fitenenana fa tsy amin'ny fomba ofisialy mihitsy.

## Fanamarihana
Denmark

**Denmark** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Western Australia ao amin'ny Aostralia.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 2117 mponina tamin'ny taona 2011.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Aostralia
** Western Australia

## Tsiahy
Kônfosiosy

I **Kônfosiosy** dia filôzôfy sinoa teraka tamin' ny taona 551 tal. J.K. ary maty tamin' ny taona 479 tal. J.K. Ny anarany sy ny filôzôfiany dia nianjady tamin' ny eritreritra sy ny fomba fiainan' ny Sinoa, ny Kôreana, ny Japôney ary ny Vietnamiana. 

Atao hoe 孔子 izy amin' ny teny sinoa (izay azo sortatana hoe *Kǒng zǐ* amin' ny pinyin na *K'ung-tzu* amin' ny Wade-Giles) sy 孔夫子amin' ny fiteny mandarina (izay azo soratana hoe *Kǒng Fūzǐ* amin' ny pinyin, na *K'ung-fu-tzu* amin' ny  Wade-Giles), izay midika hoe "Tompo Kong". Navadiky ny Zezoita hoe *Confucius* ny anarany, izay mitovitovy feo amin' ny hoe *"Kǒng Fūzǐ"*. Teraka tany Zou (陬) any akaikin' i Qufu (曲阜) any amin' ny faritanin' i Shandong, amin' ny tany Lu, i Kônfosiosy.  

## Ny kônfosianisma
Iray amin' ny sekoly lehibe ara-pilôzôfia sy ara-pitondrantena ary ara-pôlitika (sy ara-pivavahana koa) ao Sina ny kônfosianisma. Nivoatra nandritra ny taonarivo roa izy io nanomboka tamin' ny asasoratr' i *Kong Fuzi* (551-479 tal. J.K.).

Rehefa avy nifanehatra amin' ny sekolim-pisainana maro mpifaninana aminy nandritra ny Vanimpotoan' ny Fanjakana Miady ny kônfosianisma ka resy tamin' ny fitondran' ny mpanjaka Qin Shi Huang (秦始皇) mpanorina ny empira voalohany, dia nataon' ny emperora Han Wudi (漢武帝) (156 - 87 tal. J.K.) ho foto-pampianaram-panjakana ary nijanona tamin' izany satany izany hatramin' ny niorenan' ny Repoblikan' i Sina tamin' ny taona 1911. Niditra tany Vietnamy sy tany Kôrea ary tany Japàna koa ny kôfosianisma ka tao izy io no nampiraisim-bolo tamin' ny toe-java-misy teo an-toerana.

## Jereo koa

* Kônfosianisma
Qin Shi Huang

**Qin Shi Huang** dia  teraka ny 1 Janoary -258 ary maty ny 1 Janoary -209 tao Xi'an
## Ny fiainany manokana
I King Zhuangxiang of Qin no rainy. Ny zanany dia Qin Er Shi, Fusu. 
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0pf00
Ra

Ny **Ra** dia ranoka mitondra ny oksizena any amin'ny sela mamelona ny olombelona, ny plasma, ilay ranoka, ny tena betsaka indrindra amin'ny lafin'ny "proportion" ; misy ra daholo ny biby rehetra.

Izaraina ny diôksizena sy ny sakafo ilain'ny "tissu" () eraky ny vatana ny ilaina ny ra. Mitondra ny loto avoakan'ny "tissu" koa ny ra toy ny diôksida karbôna () na ny loto mizy nitirôzenina makany amin'ny valahana na makany amin'ny tsinay. Ilaina mitondra ny sely miaro sy manamaritaka ny hôrmôna eraky ny vatana koa ny ra.

Ny tsoka ny manamboatra ny sela ny ra, ny anaran'ny tao manamboatra ny ra dia tenenina hoe 'hematôpoiezy' (*hématopoïèse*)

Mena ny loko ny ra any amin'ny biby misy taolana, Lasa mena mazava ny lokony rehefa maka ny okzizenina ao amin'ny avokavoka. Mihamaizina ny lokony mena rehefa mihavery ny diôkzizenina misy ao aminy. Rehefa jereina akaiky ny lalan-dra amina hoditra fotsy, hita fa manga ny lokony. Satria sala "filtre" ny hoditra ; ny loko manga ihany ny tsy sakanan'ny hoditra, fa mena maizina ny tena lokony, na dia ao anatin'ny lalan-dra aza.

Ny fo ny mampihetsika ny ra ao amin'ny lalan-dra. Mande any amin'ny avokavoka izy rehefa maka diôkzizenina sy mamoaka ny diôksida karbona, mizotra amina lalan-dra kely ("capillaire") maneraky ny vatana izy. Avelany amin'ny tissu ny diôksizenina dia alainy aminy ny diôksida karbona amin'ny lalan-dra kely. Mihamaizina ny loko mena ny ra rehefa tsy vitsy ny diôksienina misy ao aminy.

Manala ny poizina sy ny loto ny ra ary ny aty sy ny valaha ny hamoaka azy ety ivelany.

## Any amin'ny biby manan-taolan-damosina

Ny lokon'ny ra dia mena. Lasa mena mazavazava kokoa izy raha avy any amin'ny havokavoka. Mena ny lokony rehefa anaty fanela, lasa mena maizimaizina kokoa izy rehefa very ny diôkzizenina nentiny ho an'ny sela. Rehefa jerena amin'ny hoditr'olona fotsy ity, dia hita manga ny ra kanefa izy mena foana, na dia anaty mpamerin-dra aza. Ny hoditra no mahatonga io, satria izy tsy mamela afatsy ny loko manga.

manodina ny ra manerana ny vatana ny fo. Mandalo amin'ny havokavoka izy mba haka ny diôkzizenina ilain'ny sela sy mamoaka ny diôksida karbônina, aveo izy mizara ny diôkzizenina manerana ny vatana. Omeny an'ny sela ny ôkzizenina ary alainy ny diôksida karbonina sy ny loto avoakan'ny sela. Rehefa tsy manana oksizenina intsony izy, tsy mangirana tahaka ny izy manana ôksizenina intsony izy.

## Tsiahy
Tsoka

Ny **tsoka**, izay tambatsela velona any ampovoan' ny taolana be, dia manamboatra ny selan' ny ra: ny sela fotsy, ny sela mena sy ny takela-dra. Manana karazana sela manokana ny tsoka: ny CSH na foto-tsela mpanao ra) sy ny sela ny stirôma mediolera (sela mpanao ra). Ao amin' ny olombelona, manamboatra ra daholo ny selan' ny tsoka manomboka amin' ny fahaterahana hatramin' ny dimy taona. Ao aorian' izany, any amin' ny taolana fohy sy taolana fisaka ihany sisa ny manamboatra ra, indrindra ny taolan' ivotratra, ny taolan-tritry (taolan-tehezana), ny taolan-damosina ary ny ila taola-maoja
Ranomandry

Ny **ranomandry** dia rano mivaingana noho ny hatsiaka. Rehefa manara-penitra ny tsindrin' ny atmôsfera  (101 325 Pa) dia  lasa ranomandry ny rano rehefa midina amban' ny maripanam-pitsonihany: 0&nbsp;°C na 273,15 K. 

## Jereo koa

* Rano
* Zavona
* Erika
* Ranomandry
* Havandra
* Oram-baratra
* Rahona
* Oram-panala
* Ando
Serbia

I **Serbia** na **Repoblikan' i Serbia**, dia firenena ny Eorôpa Atsimo sy ao Eorôpa Afovoany, ao amin’ ny Saikanosy Balkanika. Mizara sisin-tany amin' i Bôsnia-Herzegôvina, amin' i Krôasia, amin' i Hôngria, amin' i Romania, amin' i Bolgaria, amin' ny Repoblika Masedônianina, amin' i Albania ary amin' i Môntenegrô i Serbia. I Belgrade no renivohiny. I Serbia dia ao amin’ ny antsaky ny tanin’ i Iogôslavia taloha. Amin' ny fiteny serba soratana amin' ny abidy sirilika dia *Сpбија* no anaran' i Serbia fa amin' ny fiteny serba soratana amin' ny abidy latina dia  *Srbija*. 

Ny vohon-tanin’ ity firenena ity dia ahitana tany lemaka ao avaratra, havoana sy tendrombohitra ao atsimo. Ny korian-drano lehibe indrindra any dia i Danube izay mikoriana ao amin’ ny tapany avaratr’ ity firenena ity.

Anisan’ ny vahoaka slava ny mponina ao Serbia. Ny Serbiana na Serba dia 80 %n’ ny mponina ao. Ny kristianisma ôrtôdôksa no fivavahana be mpanaraka indrindra any (85 %n’ ny mponina).

Nitsilopilopy noho ny ady tao Iogôslavia (tamin’ ny taona 1991 hatramin’ ny 1995) sy ny sazy nampiharin’ ny fianakaviambe iraisam-pirenena  ny toekaren’ i Serbia. Mifototra amin’ ny voly voamadinika ny fambolena ary trandrahana koa ny ala. Naka tahaka ny rafi-toekaren’ ny Firaisana Sôvietika (izay nanjaka tamin’ i Iogôsavia taorian’ ny Ady Lehibe Faharoa) ny toekaren’ i Serbia ka ny taozava-baventy fitrandrahana sy fanodinana metaly no manan-danja indrinda ao.

I Serbia dia teraky ny fivakisan’ ny Repoblika Sôsialista Federativan’ i Iogôslavia tamin’ ny taona 1992 sy ny fizaràn’ i Serbia-Môntenegrô ho firenena roa mahaleo tena (Serbia sy Môntenegrô) tamin’ ny taona 2006. Tamin’ ny taona 2008 dia nanambara ny fahaleovan-tenany i Kôsôvô, izay faritany tao amin’ ny tapany atsimon’ i Serbia, faritany ahitana Albaney izay maro anisa ao.

Demôkrasia mônôkameraly ny fomba fitondrana ao Serbia.

## Jereo koa
**Firenena ao Eorôpa**

Albania - Alemaina -  Andôra -  Aotrisy - Belzika - Bielôrosia - Bolgaria - Bôsnia-Herzegôvina - Danemarka - Espaina - Estônia - Fanjakana Mitambatra - Finlandy - Frantsa - Grisia (na Gresy) - Hôngria (na Hongaria) - Irlanda - Islandy - Italia - Jeôrjia - Kipra (na Sipra) - Krôasia (na - Krôatia) - Letônia - Liktenstaina - Litoania - Loksemborga - Masedônia Avaratra (na Makedônia Avaratra)- Malta - Môldavia - Môntenegrô - Nederlandy - Nôrvezy - Okraina - Pôlônia - Pôrtogaly - Tsekia - Romania - Rosia - San-Marîno - Serbia - Slôvakia - Slôvenia - Soeda - Soisa - Tsekia - Vatikàna.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika

## Rohy ivelany

*    Tranonkala ofisialin'i Serbia
*   Tranonkala ofisialy ny parlemanta
Kerala

Ny **Kerala** (malayalam : **കേരളം** *Kēraḷaṁ*) dia fanjakana mizaka tena any atsimon'i . Any atsimo andrefan'i India ny misy azy. Manana tenim-pirenena iray manendrika azy ny Kerala ; ilay tenim-pirenenany dia fiteny malayalam ; amin'ny fianankavian'ny fiteny diravidianina io fiteny io. Ny renivohitr'i Kerala dia Thiruvananthapuram

Tsy dia manam-pivelarana be ny Kerala, fa ngeza be ny hakitrony. Ny Kerala no IDH ambony indrindra any India. Kanefa betsaka ny mpisotro toaka ny ny mamono tena.

## Tantara

Efa nanao varotra tamin'ny Kerala ny Romana tamin'ny andro taloha. Nisy ny fitiavam-paritany fiteny tamin'ny malayalam nisaraka tamin'ny fiteny tamily.

Mba hanala ny fanjakan'ny silamo amin'ny fivarotana episy (épice) ny anton'ny Vasco de Gama nande tany Kerala tamin'ny 1498. Nasainy namboarina ny rova portogesy voalohany voalohany indrindra tany India tany Cochin (Kochi) tamin'ny 1503. Tonga vetivetika teo aoriana teo ny holandey, ary noroahan'ny avy teo ny portogesy tany India.

Tonga tany Kerala ny anglisy amin'ny alalan'ny Compagnie Anglaise des Indes Orientales, ary efa mipetraka tsara any Kerala ny anglisy tamin'ny fanombohan'ny taonjato faha 17.

Nanandrana haka ny tanin'ny britanika i Tipû Sâhib tamin'ny 1792, fa tsy nande ilay fika.

## Jereo koa
Thiruvananthapuram

**Thiruvananthapuram** , തിരുവനന്തപുരം (Tiruvanantapuraṁ) amin'ny fiteny malayalam, taloha nitondra ny anarana **Trivandrum**, dia renivohitr'i Kerala any India ary renivohitra ny distrikan'ny Thiruvananthapuram. Any amin'ny lafiny andrefan'i India ny misy ary, akaiky ny tanjona atsimo ny India. 

Thiruvananthapuram ny tanàna ngeza indrindra any India. 745 000 ny isa ny olona miaina any, izy ny tanàna be mponina indrindra any Kerala. Miisa 1 tapitrisa mponina ny tanànan-dehibeny.

Renivohi-paritany izy, noho izany betsaka ny birao misy any toy ny orinasa federaly sy eo akaiky. Fo ara-politikan'ny Kerala Thiruvananthapuram, any koa dia betsaka ny fianarana toy ny oniversiten'ny Kerala, any ny VSSC (Vikram Sarabhai Space Centre), ny Technopark sy ny IIST (Indian Institute of Space Science and Technology).
Wikipedia miteny frantsay

Ny **wikipedia miteny frantsay** (fiteny frantsay: *Wikipedia francophone*, *wikipédia en français*) dia version'ny Wikipedia miteny frantsay: ny tsipeliny dia Wikipédia. Natomboka tamin'ny volana Martsa tamin'ny 2001 izy, misy lahatsoratra 800 000 mahery tamin'ny Martsa 2009 ary izy no fahatelo amin'ny Wikipedia ngeza indrindra eo aorian'ny wikipedia anglisy sy ny wikipedia miteny Alemana. Wikipedia ngeza indrindra izy amin'ny fiteny romana.

I Dasbot, mpikambana robo, dia nanoratra na nandika lahatsoratra maromaro tao amin'ny wikipedia frantsay, nanomboka nanoratra takelaka momba ny kaominin'i Frantsa iray mantolo izy. Ny data an'i Dasbot dia nadika tamina wikipedia hafa, amin'ny alalan'ny robo ihany koa.
Boeing 727

Ny **Boeing 727**, dia, mandritry ny ela be, ny fiaramanidina nalaza indrindra teto an-tany. Tamin'ny taona 1963 ny 727 no nanidina voalohany indrindra.

Vokatry ny elanelam-panahin'ny United Airlines, American Airlines ary Eastern Airlines ny endriky ny Boeing 727. Tian'ny United Airlines hanana motera efatra izy ho an'ny sidina mizotra any amina garam-piaramanidina ambony toerana. Tian'ny American airlines hanana motera roa izy ho an'ny fandairany. ian'ny Eastern Airlines hanana motera telo ilay fiaramanidina ho an'ny sidina makany amin'ny Karahiba... Tamin'ny farany, nanano fifanekena ireo compagnie telo ireo mba ho triréacteur ilay fiaramanidina, teraka toy izany ny 727.

## Jereo koa

* Boeing 707

* Boeing 717

* Boeing 727

* Boeing 737
* Boeing 747
* Boeing 757
* Boeing 767
* Boeing 777
* Boeing 787
Boeing 737

Ny **Boeing 737** dia fiaramanidina manana motera roa (bimoteur) amboarin'ny orinasa Boeing (Etazonia) tamin'ny taona 1965 hatramin'izao. Ny Boeing 737 dia fiaramanidina manao ny zotra fohy. Nanomboka nanidina tamin'ny 9 Aprily 1967 ny Boeing 737.

Tamin'ny 2004, efa 6 000 ny isan'ny boeing 737 efa lafo maneran-tany, noho izany dia io ny boeing tena be mpividy indrindra eto an-tany.

## Jereo koa

* Boeing 707

* Boeing 717

* Boeing 727

* Boeing 737
* Boeing 747
* Boeing 757
* Boeing 767
* Boeing 777
* Boeing 787

]
Angano

Ny **angano** dia tantara fohy izay an'ny karazana zavakantom-bahoaka ifandovana. Matetika ahitana mazia sy ody ary zavaboary hafahafa ny fitantarana toy izany. Ny mpandray anjara mahazatra ao anaty angano dia ny dragona, ny kalanoro, ny elfa, ny rapeto, ny kokolampy, trimobe, zazavavindrano, bibiolona, mpamosavy, mpanao hatsarana, ny ombiasa, sns. Atao am-bava na amin' ny endrika antsoratra ny angano. Maro amin' ny angano ankehitriny no nivoatra avy amin' ny angano efa nisy an-jato taonany, misy fahasamihafana kely, tao amin' ny kolontsaina maro manerana izao tontolo izao.

Tena saro-potorina ny tantaran' ny angano. Na izany aza, araka ny filazan' ny mpikaroka ao amin' ny oniversite any Durham sy Lisbonne, dia mety efa an' arivony taona ny ny fitantarana toy izany, ny sasany tamin' ny Andron' ny Alimo. Mbola misy manoratra ankehitriny ny angano sy ny asa nalaina avy amin' ny angano.

Ny *Jataka* angamba no fanangonana angano tranainy indrindra amin' ny literatiora, ary ny ankamaroan' ny maro hafa dia efa mihoatra ny arivo taona. Azo antoka fa betsaka (angamba ny ampahadiminy) amin' ny literatiora malaza any Eorôpa ankehitriny dia avy amin' ny ampahany amin' izany rehetra izany izay niankandrefana niaraka amin' ny Kroazada tamin' ny alalan' ny Arabo sy Jiosy.

Nanasokajy ny angano amin' ny fomba isan-karazany ny fôlklôrista (mpandalina literatioram-bahoaka). Ny fanasokajiana Aarne–Thompson–Uther sy ny famakafakana ara-drafitr'endrik' i Vladimir Propp no ​​anisany tena misongadina. Nanakatra ny hevitry ny angano ny fôlklôrista hafa, saingy tsy nisy sekoly natsangana handalinana ny hevitry ny angano.

## Jereo koa

* Tononkalo

* Ankamantatra
* Angano malagasy
* Rahalahy Grimm

## Rohy ivelany

* Angano
** "Ilay vanobe sy mpanjono – angano tena misy", *mg.globalvoices.org*
** "Angano Mampisaina sy ny GV Malagasy", *mg.globalvoices.org*

## Loharano sy fanamarihana
2. https://fr.scribd.com/document/747910307/Lit-Literatiora-am-bava

3. https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd
Saturn V

**Saturn V** dia anarana mpanipy ampiasain'ny NASA ho an'ny tetikasa Apollo sy skylab tamin'ny 1967 hatramin'ny 1972, tamin'ny fifaninanan'ny amerikana sy ny sovieika.

Mpanipy manan-drihana, mampiasa ergol ranoka, karazany farany amin'ny fianankavian'ny Saturn namboarin'i Wernher von Braun any amin'ny MSFC any Huntsville, Alabama, miara-miasa amin'ny orinasa Boring, North American Aviation, Douglas Aircraft ary IBM

Saturn V dia mpanipy any amin'ny habakabaka ngeza indrindra n
anatanterahana tetikasa, na amin'ny lafin'ny haabo sy ny lanja am-pihaingàna io na ny lanja ilaina alefa any amin'ny habakabaka. Ny fioze rosy Energia, izay nanaovana test sy nanipiana ny navette Bourane fotsiny, no natanjaka noho ny Saturn.

Betsaka ny orinasa nanamboatra ny rihana ny Saturn V. Ilay orinasa nanamboatra ny rihan'ny Saturn V dia an'ny Boeing daholo ankehitriny.

## Jereo koa
*Ariane 5
*Ariane 6
Netscape Communications

**Netscape Communications** (taloha : **Netscape Communications Corporation** sy** Mosaic Communications Corporation** tamin'ny fanombohany, tenenina hoe *Netscape*) dia orinasa manao informatika amerikana anisan'ny nampandroso ny World Wide Web amin'ny alalan'ny rindrankajy Web Netscape Navigator.

Ny rindrankajy Netscape no nampiasain'ny 90 isan-jaton'ny mpitsidika ny tranonkala teo alohan'ny ady ny navigateur, azon'ny Internet Explorer. Tamin'ny volana 2006, nihanidina ny isan'ny mpampiasa ny rindrankajy Netscape.
Ambatoharanana (Anosibe An'ala)

**Ambatoharanana (Anosibe An'ala)** dia tanàna sy firaisam-pokotany any Madagasikara ao amin'ny Faritra Alaotra-Mangoro, fivondronan'i Anosibe An'ala ao amin'ny faritan'i Toamasina.

## Jereo Koa

* Madagasikara
Ampandoantraka

**Ampandoantraka** dia firaisam-pokotany malagasy ao amin'ny fivondronan''i Anosibe An'Ala, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 10669 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodim-piraisana dia 31703 ary ny kaodim-pivondronana dia 317

## Vokatry ny fambolena
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia cafe.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mangahazo.
Ny isan'omby dia 900.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 2.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo.
Ny entana lafo vidy indrindra dia vary.
99 ny mponina no miasa tany.
1 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
500 no isan'ny kisoa.

## Ara-tsosialy

## Fotodrafitrasa
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

## Fitaterana
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 9 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

## Fahasoavana
99 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.
1 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

## Endri-javatra

## Olana
Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 2.
Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 17.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.

## Rohy ivelany
* ilo.cornell.edu - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.
Taumata­whakatangihanga­koauau­o­tamatea­turi­pukaka­piki­maungah­oronuku­pokai­whenuaki­tanatahu

Ny **Taumata­whakatangihanga­koauau­o­tamatea­turi­pukaka­piki­maungah­oronuku­pokai­whenuaki­tanatahu** dia vohitra any Zelandy Vao any amin'ny Nosy Avaratra, ny haabony dia misy 305 metatra. Ny anarany dia anisan'ny lava indrindra miaraka amin'ny litera 85 misy ao. Ny fiavin'ny anarany dia miankina amin'ny maribolan'i Tamatea, razana maorỳ iray. Takelaka iray no manoro ilay anaran-toerana. 

## Anaran-toerana

Ny anaran-ilay toerana amin'ny fiteny Maorỳ dia * « Taumata-whakatangihanga-kōauau-a-Tamatea-pōkai-whenua-ki-tana-tahu »*. Afohezina Taumata na Taumata Hill ny anaran'ilay vohitra mba hanamora ny resaka sy ny fitadidiana azy.

## Tsiahy
Anosibe An'ala

**Anosibe An'ala** dia tanàna sy kaominina any Madagasikara  ao amin'ny distrikan'Anosibe An'ala, Faritra Alaotra-Mangoro, ao amin'ny faritan'i Toamasina.

## Jereo Koa

* Madagasikara
Listvjanka

**Listvjanka** (fiteny rosy : Листвянка) dia kaominina ao amin'ny oblast-n'i Irkutsk, any atsimon'i Rosia. 70 miala eo Irkutsk ny misy azy. Eo amoron'i Farihy Baikal.
Ranavalona II

**Ranavalona II**, teraka tamin' ny taona 1829 ary maty tamin' ny 13 Jolay 1883, dia mpanjakavavy nanjaka teo Madagasikara tamin' ny 1868 hatramin' ny 1883. 

Fotoana nifanandrinan' ny Frantsay sy ny Britanika izany ka ny teto Madagasikara dia ny fivavahana kristiana prôtestanta sy katôlika no nisehoan' izany. 

## Fiainany manokana
Teraka tamin' ny taona 1829 Ranavalona II. Fotoana nifanandrinan' ny Frantsay sy ny Britanika izany ka ny teto Madagasikara dia ny fivavahana kristiana prôtestanta sy katôlika no nisehoan' izany.

Ramoma, zanak' olona mpiray tam-po amin' ny mpanjakavavy Rasoaherina, no nandray ny fiandrianana tamin' ny anarana Ranavalona II ny 3 Septambra 1868. Namoaka ny didy momba ny fandriampahalemana ary namerina ny fivavahana kristianina izy.. Ramoma no anaran' ilay mpanjakavavy talohan' ny nahalasa mpanjaka azy.

## Fiakarany teo amin' ny fitondrana
Niakatra teo amin' ny fitondrana izy tamin' ny nahafatesan-dRasoherina. Nanambady an-dRainilaiarivony izay efa vadin' ny mpanjakavavy nodimbiasany izy.

## Fivavaham-panjakana ny prôtestatisma
Nahazo laka ny fivavahana prôtestanta tamin' ny androny ary lasa fivavaham-panjakana izany satria natao batisa prôtestanta ny mpanjakavavy. Nodorany ny sampy ka nosoloany ny Baiboly.

## Fantaram-panjakana sy fampandrian-tany
Nihamaro ka naharatra hatrany amin' ny 30 000 any ho any ny vatan-dehilahy tao amin' ny tafiny izay nampandry tany tany amin' ny Sakalava sy ny hafa koa.

## Fiafarany
Tamin' ny taona 1883 no nahafatesany sady nandimiasan-dRanavalona III azy. 

## Jereo koa

* Andrianampoinimerina (1787-1810)
* Radama I (1810-1828)
* Ranavalona I (1828-1861)
* Radama II (1861-1863)
* Rasoherina (1863-1868)
* Ranavalona II (1868-1883)
* Ranavalona III (1883-1897)

## Boky

* Acquier, Jean-Louis (1997). *Architectures de Madagascar*. Berlin: Berger-Levrault. 
* Chiswell, Alfred (1893). "A visit to the Queen, Madagascar". *The Newberry house magazine*, Volume 2. Elsevier. pp. 459–466. Retrieved 19 December 2010.
* Cousins, William Edward. *Madagascar of to-day: A sketch of the island, with chapters on its past*. The Religious Tract Society, 1895.
* Dominique Ranaivoson, *Madagascar : dictionnaire des personnalités historiques*, Sépia, Saint-Maur-des-Fossés ; Tsipika, Antananarivo, 2011 (2e éd.), p. 151 ().
* Drapeyron, L. *Revue de géographie*, Volumes 38–39. C. Delagrave, 1896.
* Frémigacci, Jean (1999). "Le Rova de Tananarive: Destruction d'un lieu saint ou constitution d'une référence identitaire?". In *Chrétien*, Jean-Pierre (ed.). Histoire d'Afrique (in French). Paris: Editions Karthala. p. 427. . Retrieved 19 December 2010.
* Gade, Daniel W. (1996). "Deforestation and its effects in Highland Madagascar". *Mountain Research and Development*. 16 (2): 101–116. doi:10.2307/3674005. JSTOR 3674005.
* Nicolas Martin, *Symboles royaux et rivalités à la cour de Radama II*, Antananarivo, 2021.
Trano

## Trano
Ny **trano** dia rafitra na fanorenana natao hitoeran’ny olona na hanatanterahana asa manokana. Izy no toerana fialofana amin’ny orana sy masoandro, toerana iainana ny fiainana andavanandro, ary koa mariky ny kolontsaina sy ny tantaran’ny fiarahamonina iray. Anisan'ny fanirian'ny olona marobe ny hanana trano satria sokajiana toy ny harena ny trano

## Tantara
Hatramin’ny fahagola, ny olombelona dia efa nanorina fialofana tsotra natao avy amin’ny hazo, ravina, na vato. Rehefa nandroso ny teknika fanorenana, dia nivoatra ho trano misy rindrina, tafo ary fizarazarana anatiny ny trano. Ny trano dia hita amin’ny endrika sy fomba maro arakaraka ny kolontsaina sy ny toetr’andro.

## Karazana trano

* **Trano fonenana**: toerana ipetrahan’ny olona sy fianakaviana.
* **Trano fivavahana**: toy ny fiangonana, moske, na tempoly.
* **Trano fandraharahana**: birao, toeram-pivarotana, na orinasa.
* **Trano fanabeazana**: sekoly, anjerimanontolo.
* **Trano fitsaboana**: hopitaly, toeram-pitsaboana.
sy ny sisa maro hafa toy ny trano fandraisam-bahiny, trano fisakafoana

## Trano sy kolontsaina
Ny endriky ny trano dia maneho ny kolontsaina sy ny toetr’andro misy amin’ny faritra iray.

* Any **[[Madagasikara]]**, ohatra, dia misy ny trano nentim-paharazana vita amin’ny hazo sy ravina, ary koa ny trano vato misy tafo hazo fatory (trano gasy).
* Any **[[Japàna|Japana]]**, misy ny trano *minka* vita amin’ny hazo sy ravina, ary mora alamina amin’ny fotoana voina.
* Any **Eoropa**, ny trano dia vita amin’ny biriky sy vato, miaraka amin’ny endrika manaraka ny vanim-potoana ara-tantara.

## Fitaovana fanorenana
Ny fitaovana ampiasaina amin’ny fanorenana trano dia miovaova:

* hazo, vato, tany, biriky, simenitra, vy, vera, sns.   Ny fisafidianana azy dia miankina amin’ny harena eo an-toerana sy ny teknolojia misy.

## Anjara toerana
Ankoatra ny maha-toerana hitoerana azy, ny trano dia manan-danja ara-tsosialy sy ara-toekarena. Mety ho mariky ny sata, ny tantara, ary ny fandrosoana ara-tsivilizasiona izy.
Planoise

**Planoise** dia anisan'ny fokotan'i Besançon.

## Jeografia
### Toerana

Ny toerana misy an'i Planoise dia tany lemaka 300 hektara eo anelanelan'i Bois de Planoise any atsimo atsinanana, ny Bois Monsieur any atsimo andrefana (Avanne), ny Bois de Franois any andrefana ary ny Bois de Pirey any avaratra. Voafaritra amin'ny vohitr'i Planoise manan-haabo 490 m ilay fokontany any atsio ary ny vohitr'i Rosemont (466 m) any avaratra andrefana. Mandalo 1 kilometratra any atsimo ny Doubs

## Rohy ivelany
* Planoise-delinquant.skyblog.com Blaogy ny fokotanin'i Planoise
Besançon

**Besançon** dia tanàna any atsinanan'i Frantsa, ao amin'ny departementan'i Doubs (Faritra Bourgogne-Franche-Comté). Bisontin ny anaran'ny olona mipetraka any Besançon amin'ny fiteny frantsay. 

Besançon ny « tanàna maintso » (« ville verte ») voalohany indrindra any Frantsa, 

Manan-tombontsoa ny tanànan'ny Besançon noho ny fisiany eo amin'ny axe « Rhin-Rhône ». Ny axe « Rhin-Rhône » dia lalana ivezivezen'ny entana ; manomboka any Rotterdam, eo amin'ny amorontsiraka ny Ranomasina Avaratra ary midina makany Marseille, eo amoron'ny Ranomasina Mediteranea.
Franche-Comté

Ny Franche-Comté dia faritra frantsay iraisan'ny departementa efatra : ny Doubs, ny Jura, ny Haute-Saône ary ny Territoire de Belfort. Manam-belarantany 16 202  io faritra io, telo isan-jaton'ny velarana tontalin'ny lafrantsa ny fivelaran'io faritra io. Besançon ny renivohi-paritr'i Franche-Comté.

Ny tanàna manan-danja ao amin'ny faritr'i Franche-Comté dia i Belfort, Besançon ary i Montbéliard (Aire Urbaine Belfort-Montbéliard-Héricourt-Delle). Ny tanàna hafa manan-danja koa dia Dole (renivohi-paritra taloha ny nahatongavan'i Louis XIV tamin'ny taonjato faha fito ambin'ny folo), Vesoul (renivohitr'i Haute-Saône), Arbois (renivohitry ny divay ny Jura), ary Lons-le-Saunier (renivohitr'i Jura).

## Tantara

Tsy nisy olona nipetraka teo amin'ny toerana misy an'i Franche-Comte ankehitriny mandritry ny taona Paleolitika, ny *Gaulois* no nipetraka teo tamin'ny taonjato faha dimy talohan'ny Jesoa Kritsy. Tsy dia voakitiky ny fifidra-monin'ny Jermanika firy ilay faritra tamin'ny faharesen'ny Romana, silaky ny tan'ny Alamana ny Franche-Comté tamin'ny taonjato faha dimy, ary tan'ny fanjakan'ny Borgôna izy tamin'ny 457 hatramin'ny 534. Lasa kristianina ity tamin'ny fianjadian'i Masina Columbanus, olona namorona monastera maromaro tany. Lasa silantan'ny fanjakana Franka ilay faritra tamin'ny 534. Lasa ao amin'ny fanjakana Merôvinjianinan'ny Borgôna izy tamin'ny 561, tamin'ny andron'i Guntram, zanaka faha telon'i Clothaire I. Tamin'ny 613, nampiray ny fanjakana Franka i Clothaire II.

Ny anarana Franche-Comté (fiteny malagasy : « Kaontia Afaka ») dia tsy dia miseho firy amin'ny lafiny ofisialy talohan'ny 1366, faritan'ny Kaontian'i Borgôna izy tamin'ny 888, tafiditra tao amin'ny fivondronan'ny Empire Jermanika Masina izy tamin'ny 1034.
Tanananifololahy

**Tanananifololahy** dia firaisam-pokotany malagasy ao amin'ny fivondronan'i Andilamena, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 4527 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodim-piraisana dia 31604 ary ny kaodim-pivondronana dia 316

## Vokatry ny fambolena
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia arachide.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mangahazo.
Ny isan'omby dia 7000.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia arachide.
Ny entana lafo vidy indrindra dia vary.
55 ny mponina no miasa tany.
40 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana.
5 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
40 no isan'ny kisoa.

## Ara-tsosialy

## Fotodrafitrasa
Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

## Fitaterana
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia traktera.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 23 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 28 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 110000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 110000 Fmg.

## Fahasoavana
9 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra.
45 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.
1 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
45 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

## Endri-javatra

## Olana
Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 7.
Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.
Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 30.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
2 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001.

## Rohy ivelany
* ilo.cornell.edu - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.
Clotaire II

I **Clotaire II**, tenenina hoe *Tanora* (amin'ny fiteny frantsay *Le Jeune*), teraka tamin'ny lohataonan'ny taona 584 ary maty tamin'ny 18 Oktobra 629, dia mpanjakan'i Neostria (Neustrie) tamin'ny 584 hatramin'ny 613 ary mpanjakan'ny Franca tamin'ny 613 hatramin'ny 629, teo aorian'ny fandresen'i Aostrazia. Zanak'i Chilpéric I sy i Fregonde, mpanjakan'i Neostria izy.

## Tantaram-piainana

Zanak'i Chilpéric I sy i Fregonde, Lasa mpanjakan'i Neostria i Clotaire tamin'izy efa-bolana. Mba tsy hisy hamono azy toy ny zandriny sy ny zokiny, natsangana tany amin'ny Villa Royale-n'i Vitry any amin'ny faritan'i Artois (Frantsa) izy. Tsy nahazo anarana izy tamin'izy teraka ; tsy nahazo anarana avy hatrany i Clotaire tamin'izy teraka, mba tsy hisy ahiahy momba ny evan-anarana merovinjianina. Tsy natao batisa avy hatrany izy.

Tamin'ny Septambra 584, novonoina i Chilpéric Voalohany tanatin'ny Villa-ny any Chelles, mety baikon'i Brunehilde io, avy nihazana. Nampikorontana ny fanjakana io fahafatesany io. Mandroba ny vakok'i Chilperic ny Ben'i Neostria, indrindra ny missorium volamenan'i Chilperic ary naka ny taratasy izareo ireo, lasa nandositra tany Aostrazia izy ireny avy nandroba.

## Tsiahy
Boeing 757

Ny **Boeing 757** dia fiaramanidina moyen-courrier nanidina tamin'ny voalohany indrindra tamin'ny 19 Febroary 1982. Natao hanolo ny Boeing 727 izy. Ohatra ny fiaramanidina Boeing, manana réacteur amboarin'i Pratt & Whitney PW2043 na Rolls Royce RB211-535E4B izy.

Tapitra tamin'ny 28 Novambra 2005 ny fanamboarana ilay fiaramanidina. Natao ho an'ny Shanghai Airlines ny farany.

## Jereo koa

* Boeing 707

* Boeing 717

* Boeing 727

* Boeing 737
* Boeing 747
* Boeing 757
* Boeing 767
* Boeing 777
* Boeing 787
Mianmara

I **Mianmara**, na **Vondron' i Mianmara**, na **Birmania**, dia firenena any Azia Atsimo-Atsinanana mizara sisintany amin' i India, ny Bangladesa, i Laôsy, i Sina ary i Tailandy. Voafaritry ny Ranomasina Andamàna sy Hoalan' i  Bengaly izy any atsimo sy any atsimo-andrefana, ny totalin' ny halavan' ny morontsirany dia misy 2&nbsp;000 km eo ho eo, ao amin’ ny Hoalan' i Bengale.

I Birmania dia fiombonam-panjakana miisa fito izay onenan’ ny vahoaka tsy Birmana sy fizaram-paritra onenan’ ny Birmana, ka anisan’ izany i Rangoun renivohitra. Ny faritra amorontsiraka dia atao hoe Birmania Ambany fa ny faritra anaty tany kosa dia atao hoe Birmania Ambony. Manana endrika lavalava ilay firenena. Ny vohon-taniny dia ahitana lempona lehuibe eo afovoany, hodidinin’ ny tangoron-tendrombohitra. Rakotra ala ny 55 % mahery amin’ ny tanin’ i Mianmara.

Ny Birmana dia 80&nbsp;%n’ ny mponina ao amin’ io firenena io, izay ahitana koa vahoaka vitsy anisa maro, sy Sinoa ary Indiana sy safiotra anarivony.

Mihoatra ny 85&nbsp;%n’ ny mponina any Mianmara dia manaraka ny fivavahana bodista. Anarivony maro, noho izany, ny pagôda miorina any.

Firenena manompana ny teokareny amin’ ny fambolena i Mianmara: anisan’ ireo firenena mpamokatra vary be indrindra maneran-tany izy. Anisan’ ny loharanon-karena koa ny ala, inderindra ireo karazan-kazo fakana fingotra. Ny taozava-baventy, izay nandroso dia nandroso tokoa tamin' ny taompolo 1960-1970 dia miompana indrindra amin’ ny fanodinana ireo vokatry ny fambolena sy ny hazo ary koa ny famokarana lamba sy ny simenitra ary ny fanadiovana ny solitany. 

## Jereo koa
**Firenena ao Azia:**

Afganistàna - Arabia Saodita - Armenia - Azerbaijàna - Bangladesy - Bareina - Botàna - Broney - Emirata Arabo Mitambatra - Filipina - Iemena - India - Indônezia - Iràka - Iràna - Israely - Japàna - Jôrdania - Kambôdia - Katara - Kazakstàna - Kirgizistàna - Kôety - Kôrea Atsimo - Kôrea Avaratra - Laôsy - Libàna - Maldiva - Malezia - Mianmara - Môngôlia - Nepaly - Ômàna - Ozbekistàna - Pakistàna - Palestina (fanjakana) - Rosia - Sina - Singaporo - Siria - Srilanka - Tailandy - Taioàna - Tajikistàna - Torkia - Torkmenistàna - Vietnamy.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika

## Rohy ivelany

* Tranonkala ofisialin' ny governemanta
Andriamanelo

**Andriamanelo** dia mpanjakan' Imerina teto Madagasikara nanjaka tamin' ny taonjato faha-16. Andriamanelo dia lahimatoan-dRangitamanjakatrimovavy, mpanjakan' i Merimanjaka. Nataony tany Alasora ny renivohiny, tanàna ambanivohitra any atsimo atsinanan' Antananarivo. Mpandova an-dRafohy, mpanjakan' i Alasora, Andriamanelo. Renivohi-panjakan’ Andriamanelo i Alasora. Nampamono ny rahalahiny mba hampanjaka an-dRalambo zanany Andriamanelo.

## Jereo koa

* Lisitr' ireo mpanjaka merina
Ambohimanjaka

**Ambohimanjaka** dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambohidratrimo, Faritanin'i Antananarivo. Ny isam-poniny dia 3505 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 10327 ary ny kaodin-distrika dia 103

## Vokatry ny fambolena
Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 50-75%.
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia mangahazo.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia tomates.
Ny isan'omby dia 1723.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo.
Ny entana lafo vidy indrindra dia vary.
50 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy.
7 ny mponina no manao asa tanana.
85 ny mponina no miasa tany.
3 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana.
5 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
165 no isan'ny kisoa.

## Ara-tsosialy
Ahitana fikambanan-tantsaha ao.

## Fotodrafitrasa
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

## Fitaterana
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 2000 Fmg.

## Fahasoavana
1 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra.
29 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.
15 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
55 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

## Endri-javatra
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.

## Olana
Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

## Rohy ivelany
* ilo.cornell.edu - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.
Anosiala (Ambohidratrimo)

**Anosiala (Ambohidratrimo)** dia tanàna ao amin'ny distrikan'Ambohidratrimo, ao amin'ny faritra Analamanga, any Madagasikara. 

## Jeografia

﻿
Antanetibe (Ambohidratrimo)

**Antanetibe (Ambohidratrimo)** dia kaominina ao amin'ny distrikan'Ambohidratrimo, ao amin'ny faritra Analamanga, any Madagasikara. 

## Jeografia

﻿
Seranam-piaramanidina Iraisam-pirenenan'i Tunis-Carthage

Ny **Seranam-piaramanidina Iraisam-pirenenan&#39;i Tunis-Carthage** (مطار تونس قرطاج الدولي) (kaody AITA : **TUN**, kaody OACI : **DTTA**) dia seranam-piaramanidina iraisam-pirenena iray any Tonizia. Valo kilometatra any avaratra andrefan'i Tunis ny misy azy. Nosokafana tamin'ny 1940 izy. 

Mitondra ny anaran'i Carthage ilay seranam-piaramanidina, any andrefan'i tanànan'ny Carthage ny misy ilay seranam-piaramanidina. Tamin'izy nosokafana tamin'ny 1940, Tunis-El Aouina ny anaran'ilay seranam-piaramanidina.

Ny OACA ny orinasa mitantana io seranam-piaramanidina io, ny ankabiazan'ny seranam-piaramanidina tonizianina dia voatantan'io orinasa io.
Ontario

Ny **Ontario** dia faritany kanadianina, izy no be olona indrindra any Kanada. Any ampovoany atsinanan'i Kanada no misy azy. Ny renivohiny dia Toronto, io koa no tanàna ngeza indrindra any Kanada. Any Ontario koa no misy an'i Ottawa, renivohitr'i Kanada. Miisa 12 891 787 ny Ontarianina ary ny velarantaniny dia misy 1 076 395 km2. Avy amin'ny fiteny irokoaianina io anarana io sady midika hoe "Rano tsara" ilay anarana.

## Jeografia
Ny sisintan'i Ontario dia ny Hoalan'i Hudson any avaratra, ny faritanin'i Quebec any atsinanana, i Manitoba any andrefana, i Minnesota, i Michigan, i Ohio, i Pennsylvania, ary i New York any atsimo. Ao amin'ny *Farihibe* (Great Lakes) no misy ny ankabiazan'ny sisintany manasaraka an'i Ontario amin'ny faritany mizaka tena amerikana. Ny anaran'ny farihy ao anatin'ny farihy be dia Farihy Superior, ny farihy Huron (ao koa ny hoala Jeorjiania), le farihy Erie ary ny farihin'i Ontario, avy amin'ny farihin'i Ontario ny anaran'ny faritan'i Ontario.

## Rohy ivelany
*  Gouvernement de l'Ontario
*  Site touristique officiel de l'Ontario 
*  Photos de nature d'Ontario 
*  Actualités de l'Ontario sur Radio-Canada
Iliria

Ny Iliria dia fanjakana eo amorontsiraky ny Ranomasina Adriantika. Ao andrefan'i Kroasia ankehitriny no misy azy. Ny Ilirianina dia nipoatra tamin'ny taonjato faha 20 talohan'i Jesoa Kristy. Io mponina io dia mponina ao amin'ny ratsana indô-eoropeana nisy ny Dalmaty ary ny Panonianina. Tany tmain'ny -1300 tany ho any. Nipetraka teo amin'ny amorontsiraka avaratra sy atsinanan' Adriaktika izareo. Ankehitriny, ampiarahana amin'ny haifomba Hallstatt (anarana fotoana talohan'ny Antso Taloha. Io koa dia anaram-parihy sy ny toerana arkeolojika mitovy anarana ny Aotrisy, eo amin'ny faritra Salzkammergut).

## Rohy ivelany

* ''L'Illyrie-Dalmatie, ultime rempart de la romanité'' nosoratan'i Yann Le Bohec, Mpampianatra ny tantaran'ny romana any amin'ny oniversiten'i Paris IV-Sorbonne.
* Ny Epira, ny Iliria sy ny Epidama  
* http://www.clio.fr/BIBLIOTHEQUE/les_illyriens_aux_limites_du_monde_grec.asp
* http://www.cosmovisions.com/histIllyrie.htm 


Image:Illyrians Ethnogenesis Theories (English).jpg
Image:Illyrii Proprie Dicti aka Illyrians Proper aka Docleatae.svg
Image:Illyria and Dardania Kingdoms.png
Image:Map of the Kingdom of Agron of the Ardiaei (English).png
Image:KingdomofTeuta.png
Image:228-220BC-DemetriusofPharos.png
Kianja

Ny kianja dia toerana ho an'ny vahoaka tsy azo ananganana trano, misy lalana mitondra makany aminy.

Misy trano na monument mamaritra azy.
Fiarakodia

Ny **fiarakodia** dia karazana fitaovam-pitaterana mandeha amin'ny tany izay ampiasaina amin'ny fitaterana olona na entana. Mandeha amin'ny kodiarana efatra matetika ny fiarakodia. Misy motera anatiny (motera fandrehitra) na motera elektrika no mampiodina azy na mampandeha azy. 

#### Tantaran'ny fiarakodia
Ny fiarakodia voalohany dia nivoaka tamin'ny faran’ny taonjato faha-19, ary Karl Benz no iray amin’ireo mpamorona malaza tamin’izany. Tamin'ny taona 1886 no nosoratana ho toy ny datin'ny fiavian'ny fiarakodia maoderina, taorian'ny nahazoan’i Benz patanty ho an’ny fiarany.

#### Karazana fiarakodia
Misy karazany maro ny fiarakodia, anisan’izany:

* **Fiara manokana**: ampiasain’ny olona amin’ny andavanandro.
* **Fiara fitaterana**: toy ny taxi, bus.
* **Fiara fitaterana entana**: toy ny kamiao.
* **Fiara ara-tafika**: ampiasaina amin’ny raharaha miaramila.
* **Fiara mihodina amin'ny herinaratra**: tsy mampiasa lasantsy fa herinaratra, ary miha-malaza amin’izao fotoana izao.

#### Fampiasana sy fiantraikany
Manan-danja lehibe eo amin’ny fiainan’ny olona ankehitriny ny fiarakodia satria manamora ny fivezivezena. Na izany aza, misy fiantraikany amin’ny tontolo iainana ihany koa izy, indrindra raha mampiasa solika fandrehitra izay mamoaka entona manimba toy ny CO₂.
----
## Rohy ivelany

*  Ny fiarakodia manerana ny tany
* Firaketana hafainganam-pandeha amin'ny fiara
Freelang

**Freelang** dia tranonkala manome rakibolana sy loharanon-karena momba ny fiteny.

## Rakibolana

Mahita rakibolana fandikana-teny eo amin'ny Freelang (Frantsay/teny hafa) azo tsidihana na alaina am-pahalalàna. Hoatry ny rindrankajy mandeha amin'ny Windows ny rakibolana iray, azo ametrahana lisitrana teny.

Misy rakibokana 189 azo alaina any, betsaka amin'ireo ny tenim-paritra.

## Rohy ivelany

*  http://www.freelang.com : Freelang amin'ny fiteny frantsay
*  http://www.freelang.net : Freelang amin'ny fiteny anglisy
*  http://es.freelang.net : Freelang amin'ny fiteny espaniola
* http://www.freelang.org : Tetikasa miteny fiteny maro
Marsa (planeta)

I **Marsa** (marika: ) dia fajiry na planeta fahefatry ny Lamin' ny Masoandro. Izy no fajiry kely indrindra eo aorian' ny Merkiora. Ao amin' ny fianankavian' ny planeta teliorika izy. Ny anarany dia avy amin' ny anaran' ny andriamanitra Marsa, anarana rômanan' ny andriamanitra grika Aresy (*Ares*). Noho ny endriny mena dia atao hoe Fajiry Mena na Planeta Mena koa izy.

Nanomboka tamin' ny taona 1960 ny fandehanana teny amin' ny habakabaka mba hahafantatra ny mombamomba an' i Marsa: ny jeôgrafiany, ny atmôsferany, sns.

Manana satelita roa i Marsa, dia i Phobos sy i Deimos; araka ny fedrà grika, anaran' ny zanak' i Ares ireo anarana ireo.

## Tondro ara-pizika
### Jeôgrafia
### Jeôlôjia
### Atmôsfera sy toe-tany

## Astrônômia

## Jereo koa

* Marsa (volana)

* Marsa (andriamanitra)
Carthage

**Carthage** na **Carthago** (** قرطاج **) dia tanàna tonizianina any avaratra andrefan'i Tunis.

Ny tanàna Punique taloha dia potiky ny romana tamin'ny -146, namboarin'ny Romana izy tamin'ny andron'i Jules Caesar ary lasa renivohitry ny *[[Africa proconsularis]]* izy tamin'ny andron'ny empira Romana. Ankehitriny, ao amin'ny ambanivohitr'i Tunis ny misy an'i Carthage ankehitriny ary misy residence-na ambasadora maromaro eo. Betsaka ny terana arkeolojika any Carthage, romana ny ankabiazany, voasokajy ao *patrimoine mondial de l'Unesco* izy ireo hatry ny 1979.

Ny municipalité-n'ny Carthage dia mikaonty 15 922 tamin'ny 2004, ao no misy ny palais présidentiel sy ny Mosquée El Abidine. Any andrefan'i Carthage no misy ny seranam-piaramanidinan'i Tunis-Carthage.

## Etimolojia

Avy amin'ny fiteny fenisianina *« Kart-Hadasht »* na *'« Qrthdst »* ny anarany. Ny dikany amin'ny fiteny fenisianina dia « Tanana Vao ».

## Tantara

Voaforon'ny mpanjanatany fenisianina avy any Tyr ny tanànan'i Carthage tamin'ny -814. Araka ny mitolojia, i Didon, zandrivavin'i Pygmalion, no namorona azy. Amin'ny haisoratra « zanak'i Didon » ny anaran'ny Kartajinianina amin'ny haisoratra.

## Jereo Koa
* Kartago