open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andrandra (vorona)

Ny **andrandra** dia voron-drano ao amin' ny fianakaviana *[[Anatidae]]* teratany ao Afrika atsimon' i Sahara sy eto Madagasikara. ***Thalassornis leuconotus*** ny anarany ara-tsiansa. Izy no hany mpikambana ao amin' ny vondron-karazana ***Thalassornis***.

## Toetoetrany
Miavaka amin' ny karazana ao amin' ny *Anatidae* hafa rehetra ny andrandra, fa mifandray akaiky indrindra amin' ny karazana ao amin' ny zana-pianakaviana *Dendrocygninae*, na dia mampiseho fitoviana ihany koa amin' ny karazana ao amin' ny zana-pianakaviana *Oxyurinae*.

Mirefy 38 ka hatramin' ny 40 sm izy io. Vorona mpisitrika lalina ao anaty rano izy io, ary mitovitovy amin' ny tsiriry na vivy ny bikany. Fohy ny tendany fa lehibe kosa ny lohany. Ny volony dia manja matroka manopy mavo, ny lohany dia manja mainty misy pentina fotsy eo akaikin' ny vavany.

## Fiainany sy toerana ahitana azy
Hita matetika amin' ny faritra mando misy zavamaniry ny andrandra. Amin' ny ankapobeny dia miaina anaty vondrona kely ny andrandra; karazam-boron-drano izy io izay manana fahasarotana lehibe amin' ny fandehanana amin' ny tany. Tsy toy ny karazana rehetra ao amin' ny zana-pianakaviana *Dendrocygninae* izy io, fa mihinana eo am-panaovana ankisitrika. Ny fanamboarana akany hanatodizana dia azo atao amin' ny fotoana rehetra amin' ny taona, ary ny akany dia apetrany eo akaikin' ny rano.

## Zana-karazana
Araka ny fanasokajiana nataon' ny International Ornithological Congress (versiôna 15.1, 2025), ny andrandra dia miseho amin' ny alan' ny zana-karazana roa:

* *Thalassornis leuconotus leuconotus* Eyton, 1838 — hatrany amin' ny tapany atsinanan' i Kamerona ka hatrany amin' ny atsimon' i Etiôpia sy hatrany Afrika Atsimo;
* *Thalassornis leuconotus insularis* Richmond, 1897 — Madagasikara.

## Jereo koa

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
Herisetra mianjady Amin'ny mpianatra any an-tsekoly

**Ny herisetra mianjady amin'ny mpianatra an-tsekoly** dia ahitana ny fihetsika na fitondran-tena manimba rehetra, na ara-batana, ara-tsaina, ara-pihetseham-po na ara-tsosialy, mihatra amin'ny mpianatra. Ireo hetsika ireo dia mety ataon'ny mpampianatra, mpiara-mianatra na olon-kafa any an-tsekoly. Anisan'izany ny daroka, fampijaliana, fanorisorenana ara-nofo, fanilikilihana ary cyberbullying.

## Tarehimarika ao Madagasikara

Araka ny tatitry ny UNICEF, mpianatra 1 amin’ny 2 ao Madagasikara no mitatitra fa niaina herisetra tany an-tsekoly.

* 89% amin'ny ankizy no milaza fa voa daroka na voasazy ara-batana ao an-trano

* 29% amin'ny tanora no mihevitra fa azo ekena any an-tsekoly ny fanasaziana ara-batana.

## Vokany hoan'ny mpianatra
Ny herisetra an-tsekoly dia misy fiantraikany manimba ao anatin'ny fotoana fohy sy maharitra: 

* Mihena ny fiheveran-tena ary Misy ny tebiteby eo amininy.
* Ny fahaketrahana.
* Tsy liana amin'ny fianarana ary mety hitarika amin'ny fijanona amin'ny fianarana.
* Fikorontanana ara-tsaina ka mety hanimba ny fifandraisany amin'ny hafa.
Ny Fikambanana manerantany momba ny Fahasalamana (OMS) dia mitatitra fa ny herisetra atao amin’ny ankizy dia mety hiteraka fahasimbana maharitra eo amin’ny fivoaran’ny atidoha sy ny saina, ka hisy fiantraikany amin’ny fahasalamany amin’ny ankapobeny
.

## Fepetra fisorohana
Fomba maro no ampiharina mba hisorohana ity herisetra ity: 
*Fanabeazana sy fanentanana: 
Fampianarana ny zon'ny ankizy sy ny tsy fanaovana herisetra manomboka amin'ny fahazazana.  
* Fanofanana mpampianatra: Fahazoana fahaiza-manao amin'ny fitantanana ny efitrano fianarana tsy misy herisetra.

*Fametrahana rafitra fihainoana: Mamorona toerana azo antoka ho an'ny mpianatra hitatitra ny fanararaotana.
*Fampiharana ny lalàna: Fanamafisana ny sazy ho an’ireo mpanao herisetra. 

## Loharano
Nosy Penang

I **Nosy Penang** no anaran'ilay nosy  292 Km² any amin'ny Street Malakka, izay an'i .
Ny renivohitry ny nosy dia ny tanàna lehibe any George Town (Penang).

## Mponina
Ny mponina dia 1.740.405

## Fifamoivoizana an-dalambe
Ny tetezana 13 km km ny tetezana penang mankany amin'ny tanibe dia nosokafana tamin'ny 1985 ary ny tetezana lava indrindra tany Azia Atsimo Atsinanana. Noho ny fitomboan'ny lozam-pifamoivoizana tsy mitsaha-mitombo, dia mitohy ny fifandraisana ferry ferry taloha. Ny tetezana faharoa misy 24 km dia nosokafana tamin'ny 1 martsa 2014.

## Fifamoivoizana ara-dalàna
Ny gara fiaran-dalamby manaraka dia any amin'ny tanibe any Butterworth (Penang), izay misy ny fifandraisana lavitra mankany Bangkok any avaratra, ary koa i Kuala Lumpur sy Singaporo any atsimo.
George Town (Penang)

**George Town** dia renivohitry ny nosy Penang ary ny toetry ny anarana mitovy any .
Any avaratra atsinanan'ny Nosy ary misy mponina 158.336, ny ankamaroan'ny Sinoa. Raha ampianarinao ny tany ambanivohitra, izay miaraka amin'i George Town dia mamorona ny distrika 119 Km² Timur Laut, dia miaina ao anatin'ny 556.000 mponina ao amin'ny faritra misy ny tanàna (tamin'ny 2020).

## Tantara
Tamin'ny taona 1786, ny mpivarotra ny orinasa British East India Company dia nanorim-ponenana teo ambany fitarihana Francis Light. Ny tanàna dia nomena anarana taorian'ny Mpanjakan'i Fanjakana Mitambatra George III..

## Toe-karena sy ny fotodrafitrasa
George Town dia iray amin'ireo seranan-tsambo manan-danja indrindra any Malezia ary valopy ho an'ny vokatra vita amin'ny fambolena sy fambolena.
Tamin'ny taona 1985 dia nisy ny tetezana tariby 13,5 kilometatra mankany amin'ny tanibe no nosokafana, ilay "tetezana penang". Izy io no tetezana lava indrindra any Azia Atsimo Atsinanana. Ny fananganana ny tetezana 24 -kilometatra faharoa dia natomboka tamin'ny 2007, izay vita tamin'ny taona 2014

### Tsiahy
Butterworth (Penang)

**Butterworth**, dia tanàna iray any .

## Jeografia sy toerana
Butterworth dia tanànan'ny rahavavin'i George Town, izay mifanohitra mivantana amin'ny nosy Penang.

Izy io dia fitohanan'ny fifamoivoizana lehibe sy seranan-tsambo ho an'ny avaratry Malezia.

Butsterworth dia manana sombin-dàlana amin'ny môtô Maleziana sy fiaran-dalamby ao amin'ny lalamby Maleziana Bangkok - Kuala Lumpur - Singaporo.

## Mponina
Butterworth dia misy mponina manodidina ny 108000, toy ny sinoa Maleziana sy Indiana any George Town.

### Tsiahy
Kuching

**Kuching** dia renivohitry ny fanjakana na ao Sarawak. Miaraka amin'ny mponina 634.517 (2006) no tanàna lehibe indrindra ao amin'ny nosy Borneo.

## Jeografia
Kuching dia hita ao amin'ny avaratra andrefana nosy Borneo

### Tsiahy
British Airways

**British Airways** (BA) dia mpitatitra sainam-pirenena . Ny foibeny dia any Londona, , akaikin'ny foibeny lehibe ao amin'ny seranam-piaramanidina Heathrow.

Ny zotram-piaramanidina no mpitatitra faharoa lehibe indrindra any UK, mifototra amin'ny haben'ny fiaramanidina sy ny mpandeha nentina, ao ambadiky ny easyJet. Tamin'ny Janoary 2011, BA dia nitambatra tamin'i Iberia, namorona ny International Airlines Group (IAG), orinasa mitazona voasoratra ao Madrid, .
Nataša Pirc Musar

**Nataša Pirc Musar** (teraka 9 Mey 1968 tao Ljubljana, SSR , SFR Iogoslavia), dia mpanao gazety Slovenianina, mpisolovava ary mpanao politika. Izy no filohan'i Slovenia nanomboka ny 22 Desambra 2022.
Elo

Ny **elo** dia fitaovana azo entina miforitra, vita amin'ny lamba ho aro amin'ny hainandro sy ny ranonorana. Ny "parasol" sy ny "ombrelle"  dia fitaovana mitovy amin'ny endriny ankapobeny, saingy  samihafa ny tanjona amin'ny fampiasana azy ireo. Ny iray natao hiaro amin'ny masoandro fotsiny ary ny iray kosa hiaro amin'ny orana.

Ny fitaovana dia miovaova araka ny habeny sy ny endriny saingy mitovy fototra hatrany ny famolavolana azy. Rehafa amin'ny toerana ambony ny mason-drojo na ny peratra dia miraikitra tanteraka amin'ny andry ny taolana, rehefa amin'ny toerana ambony kosa ilay taolana dia misokatra ireo taolana ireo, ary ny fihenjanany no manenjana ny lamba ho boribory manodidina ny andry.

Ny isan'ny taolan-tehezana dia miovaova manomboka amin'ny efatra (ho an'ny parasol efamira ampiasaina amin'ny tsena an-kalamanjana) ka hatramin'ny valo na folo amin'ny ankapobeny ho an'ny elo. Izy ireo dia zaraina amin'ny fotoana tsy tapaka manodidina ny vakim-paritra.
Final champions ligues 2025

----

## Famaranana ny ady baolina kitra fandrombahana ny tompondakany Eropeanina 2025 – PSG sy ny Inter Milan

* **Daty**: 31 May 2025
* **Toerana**: Allianz Arena, Munich, Alimanina
* **Vokatra**: **Paris Saint-Germain (PSG) 5 – 0 Inter Milan**
* **Mpitsara**: István Kovács (Romania)
* **Mpijery**: 64,327

----

## ⚽ Tantaran'ny lalao
Tamin’ity famaranana ity dia naneho hery sy fahaiza-milalao tsy nisy toy izany ny **PSG**, ka nandresy an'i **Inter Milan** tamin'ny isa mavesatra 5-0. Ity no **fandresena lehibe indrindra** teo amin’ny tantaran'ny famaranana UEFA Champions League hatrizay.
----

## Ireo mpilalao nisongadina

* **Désiré Doué** (PSG): Nahatafiditra **baolina 2** sy pasim-panampina **1**. Izy no **tanora indrindra** nahazo ny **"mpilalao mendrika indrindra"** tamin’ny famaranana.
* **Khvicha Kvaratskhelia**, **Achraf Hakimi**, ary **Senny Mayulu**: Samy nahatafiditra **baolina 1** avy.

----

## Zava-bita manan-tantara ho an'ny PSG

* **Anaram-boninahitra voalohany** ho an’ny PSG amin'ny fahaizana io amboara io
* Nahazo  tompondaka Frantsay  koa moa izy taminy ity tampilalaovana ity
* **Mpampiofana Luis Enrique**: Nahazo anaram-boninahitra nandritrin'io lalao io faharoa taorian'ny tamin'ny FC Barcelona izany.

----

## Fankalazana sy korona manetriketrika moa tao renivohitry Firantsay ka nisy korotana tao arak'izany.
Rehefa tapitra ny lalao dia nisy fankalazana lehibe tao amin’ny saha**-Élysées**, saingy nisy koa **korontana** sy **fisamborana olona 300 mahery** noho ny fanafintohinana sy fandrobana nandritra ny fety.
Tantaran'ny baolina kitra

Ny **tantaran'ny baolina kitra** dia mitantara ny nahaterahan'ny baolina kitra sy ny fivoarany. Fanatanjahantena iombonana izy, teraka teo amin'ny taonjato  faha-19  tany Grande-Bretagne, izay lasa malaza indrindra eran-tany tamin'ny taonjato manaraka.

Ny fototra nozarain'ity fanatanjahantena ity amin'ny lalao hafa amin'ny baolina kitra dia  niverina tamin'ny Moyen Âge. Izy no mpandova ny soule medieval, izay nilalao indrindra tany Frantsa sy ny Nosy Britanika, ary ny Florentine Calcio, lalao miavaka amin'ny herisetra sy fitsipika vitsivitsy.

Tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-19 sy tamin'ny taonjato faha-20, nampiditra tsikelikely ny fanatanjahantena tao anatin'ny fandaharam-pianarany ny sekoly anglisy ary nampirisika ny fametrahana azy io. Ny fitsipiky ny Cambridge dia andrana voalohany hanambatra ny fitsipiky ny baolina kitra tamin'ny Oktobra 1848 . Nipoitra tamin'ny faramparan'ny taona 1800 ny klioba tsy miankina voalohany ; Tamin'ny 1863 ny iraika ambin'ny folo tamin'izy ireo dia nanangana *ny Fikambanan'ny baolina kitra*, izay tompon'andraikitra amin'ny fikarakarana ny fanazaran-tena amin'ny baolina kitra any Angletera. Navoakany fotoana fohy taorian'izay  ny Lalàn'ny lalao indrindra avy amin'ny an'ny Cambridge.
Rano fisotro

Ny rano iray,dia lazaina fa azo sotroina (avy amin'ny teny latina **“   izay midika hoe: "azo sotroina" raha manana toetra manokana izy, toy ny votoatin'ny klorida, ny pH,  ny maripana... Ka mahatonga azy ho  mety fanjifana ataon'olombelona.
Streptopelia

Ny ***Streptopelia*** dia karazana vorona 15 ao amin'ny fianakaviana *Columbidae* teraka tany amin'ny Tontolo Taloha any Afrika, Eoropa ary Azia. Ireo dia karazana mahia indrindra, kely ka hatramin'ny antonony. Mazàna mivolontsôkôlà mivolombolantany ny ambony ary miloko volontsôkôlà mavokely matetika ny ao ambany, ary misy tsipika mainty sy fotsy miavaka amin'ny tendany.

Ny haben'izy ireo dia manomboka amin'ny voromailala mena mirefy 20–23 sm ka hatramin'ny voromailala sokatrana tatsinanana 33–35 sm. Ny ankamaroan'ny karazana dia mipetraka na miparitaka lavitra, fa ny roa (ny sokatrana Eoropeana sy tatsinanana) dia mpifindra monina lavitra miompy any amin'ny faritra mafana sy ririnina any amin'ny tany mafana.

## Karazana
* *Streptopelia turtur* - Voromailala sokatrana eoropeana
* *Streptopelia lugens* - Voromailala sokatrana maizina
* *Streptopelia hypopyrrha* - Voromailala sokatrana Adamawa
* *Streptopelia orientalis* - Voromailala sokatrana tatsinanana
* *Streptopelia bitorquata* - Voromailala sokatrana Sunda
* *Streptopelia dusumieri* - Voromailala Filipina
* *Streptopelia decaocto* - Voromailala Eoraziana
* *Streptopelia xanthocycla* - Voromailala Birmana
* *Streptopelia roseogrisea* - Voromailala afrikanina
* *Streptopelia reichenowi* - Voromailala elatra fotsy
* *Streptopelia decipiens* - Voromailala misaona
* *Streptopelia semitorquata* - Voromailala mena maso
* *Streptopelia capicola* - Voromailala tenda peratra
* *Streptopelia vinacea* - Voromailala voromparasy
* *Streptopelia tranquebarica* - Voromailala mena
Turtur

Ny ***Turtur*** dia karazana voromailala (*Columbidae*) kely teratany any Afrika atsimon' i Saharà. Ny karazana amin'ity karazana ity dia fantatra amin'ny anarana hoe **voromailahazo**.

## Karazana
* *Turtur chalcospilos* - Voromailahazo emeraoda
* *Turtur abyssinicus* - Voromailahazo mainty
* *Turtur afer* - Voromailahazo pentina manga
* *Turtur tympanistria* - Voromailala ampongatapaka
* *Turtur brehmeri* - Voromailahazo manga
Tauraco rossae

Ny ***Tauraco rossae*** na ***Musophaga rossae*** dia vorona afrikanina miloko manga-volomparasy indrindraindrindra, ao amin'ny fianakaviana *[[Musophagidae]]*.

## Faritra ahitana azy

Ity vorona ity dia hita indrindra any amin'ny ala, ala misokatra ary toeram-ponenana any Angôla, Bôtsoana, Borondy, Kamerona, Repoblikan' i Afrika Afovoany, Repoblika Demôkratikan' i Kôngô, Gabôna, Kenia, Roanda, Sodàna Atsimo, Tanzania, Oganda, ary Zambia. Amin'ny ankapobeny dia misoroka ny faritra be ala be izy ireo ary mitombo hatrany ny isan'izy ireo na dia eo aza ny fandrahonana ny fahapotehan'ny toeram-ponenany noho ny fiitran'ny fambolena.

## Jereo koa

* *[[Tauraco]]*
Tôkô

Ny **tôkô** (*Tockus*) dia karazana vorona ao amin'ny fianakaviana *[[Bucerotidae]]*, teratany any Afrika, dia vorona afrikana salantsalany manana faktiora miolikolika miendrika telozoro. Izy ireo dia hita any amin'ny ahitra afrikana tropikaly sy sub-tropika, ala ary hivoko. Izy rehetra dia manana volom-borona lava izay mainty ny ivelany ary fotsy ny ao anatiny.

## Karazana
* *Tockus damarensis* - Tôkô Damara  
* *Tockus deckeni* - Tôkô Decken
* *Tockus erythrorhychus* - Tôkô mena-vola
* *Tockus flavirostris*  - Tôkô mavo-vola
* *Tockus jacksoni* - Tôkô Jackson
* *Tockus kempi* - 
* *Tockus leucomelas* - Tôkô mavo-vola atsimo
* *Tockus monteiri* - Tôkô Monteiro
* *Tockus ruahae* - 
* *Tockus rufirostris* - Tôkô mena-vola atsimo
Agapornis

Ny ***Agapornis*** dia vondron-karazam-borona kely ao amin' ny fianakaviana *[[Psittaculidae]]* aty amin' ny Tontolo Taloha. Ny karazana sivy ao amin' ity vondron-karazana ity dia miaina aty Afrika avokoa, ary ny boaiza (*Agapornis canus*) dia velona eto Madagasikara.

## Karazana
* *[[Boiaza|Agapornis canus]]* - boaiza
* *[[Agapornis fischeri]]*
* *Agapornis lilianae*
* *Agapornis nigrigenis*
* *Agapornis personatus*
* *Agapornis pullarius*
* *Agapornis pullarius*
* *Agaponris roseicollis*
* *Agapornis swinderniana*
* *Agaponris taranta*
Agapornis fischeri

Ny ***Agapornis fischeri*** dia vorona kely ao amin' ny karazana *[[Agapornis]]* sy ny ao amin' ny fianakaviana *[[Psittacidae]]*. Manana lamosina, tratra ary elatra  maitso ity vorona ity. Mavo mivolombolamena ny tendany ary rehefa mandroso miakatra dia lasa volomboasary matroka kokoa. Maitso ôliva ny tampon-doha, ary mena mamiratra ny vavany. Misy volom-borona volomparasy na manga ny eny ambonin'ny volom-bodiny. 

Any an' ala ihany no misy io vorona io izay tsy hita raha tsy any Tanzania, izay miana anaty andiany lehibe sy any amin' ny toerana mora ahitany sakafo, indrindra fa misy voa. Tany atsimon' i Pôrtogaly sy tany Frantsa dia nahitana vitsivitsy koa.
Bucorvus

Ny ***Bucorvus*** dia vorona ny karazana volavolantandroka (*[[Bucorvidae]]*) dia fianakaviana ao amin'ny *Bucerotiformes*, miaraka amin'ny tokana ary karazany roa mbola misy. Any Afrika atsimon' i Saharà ny fianakaviana: ny volavolantandroka abisiniana dia hita ao amin'ny fehikibo avy any Senegaly atsinanana ka hatrany Etiopia, ary any Atsimo sy Afrika Atsinanana ny volavolantandroka any atsimo.

## Karazana
* *Bucorvus abyssinicus* - Volavolantandroka abisiniana
* *Bucorvus leadbeateri* - Volavolantandroka atsimo
Mofogasy

Ny **mofogasy**, dia karazan-tsakafo nentim-paharazana malagasy. Avy amin'ny afovoan-tany izy. Teny roa natambatra ny anarana  hoe "mofo gasy": "mofo" sy "gasy" izay avy amin'ny teny hoe "malagasy". Mofomamy vita amin'ny kobam-bary sy siramamy ary nendasina tamin'ny lasitra vy izy io. Atao sakafo maraina na odiambavafo ny mofo gasy ary ampiarahina amin'ny kafe na dite. Hita manerana an'i Madagasikara ny mofo gasy ary amin'ny vidiny mirary. 

## Ny tantarany
Ny mofo gasy dia manana ny fiaviany avy amin'ny fitaoman-tsakafo Aziatika sy Afrikana izay nanamarika an'i Madagasikara. Ny mpivarotra kafe sy mofo eny amin'ny moron-dala no mivarotra azy io. Sakafo tsisy oviana amin'ny maro ny mofo gasy ary maro ny malagasy no mihinana azy amin'ny sakafo maraina. 

Nolovaina tamin'ny taranaka nifandimby ny fanamboarana azy, na dia nipoitra aza ny karazany maro taty aoriana : niampy lavanila na voaniho ny akora fanamboarana azy.

## Ny Mofo gasy sy ny Mokary
Matetika ny mofogasy afangaro amin'ny mokary, anisan'ny mofo mampiavaka ny malagasy ihany koa izy io. Ny fomba fandrahoana azy no maha samy hafa ireo mofo roa ireo.

* Ny mofogasy dia andrahoina amin'ny etona amin'ny vilany vy.
* Ny Mokary kosa, matevina kokoa, dia andrahoina amin'ny lapoaly, ka manome tsiro sy endrika hafa.

## Fomba fandrahoana azy

### Ny akora ilaina

* kobam-bary fefany
* siramamy 50g
* lalivain'ny mpanao mofo 1 sotrokely
* rano matimaty fefalitatra
* sira 1 sotrokely
* Menaka kely fanaovana sakafo
### Fikarakarana azy

Vita avy amin'ny kobam-bary, siramamy, lalivain'ny mpanao mofo ary sira ny mofo gasy. Ireo rehetra ireo miara-arotsaka anaty lovia jobo iray ary asiana rano matimaty. Avela hilona ora maro (na mandritra ny alina iray mihitsy aza) mba afahan'ilay feta mitombo sy mifangaro tsara. Rehefa vonona izay dia arotsaka tsikelikely anaty lasitra mofo gasy izay efa nafanaina mialoha ary nosafoina menaka ny atiny. Endasina amin'ny afo malefaka avy eo mba hampalefaka ilay mofo ary hampahazo ilay lokony mivolom-bolamena iny.

Hatao sakafo maraina na odiambavafo ny mofo rehefa masaka, ampiarahina amin'ny dite, kafe na ronono.

## Loharano
Ny Teny

Famaritana:

Ny teny dia andiana feo na soratra misy heviny, ampiasain’ny olona hifandraisana sy hifampiresahana. Izy io no singa fototra ananganana fehezanteny, ka amin’ny alalan’ny teny no anambarana hevitra, fihetseham-po, na toromarika.

Ohatra:

Ny hoe rano, mihira, malemy, fitiavana dia samy teny.

Raha atao fehezanteny: Mihira ilay zazavavy. (Ahitana teny telo: mihira, ilay, zazavavy)

Karazany teny :

Misy karazany roa ny teny dia n'y teny tsotra sy teny mitambatra 

Teny tsotra satria voambolana iray ihany no ita ao  nefa afaka namorona fehezan-teny 

Ohatra: Akizymilalao ny akizy 

Ny teny mitambatra satria voambolana roa mitambatra ho iray 

Ohatra : fiaramanidina misidina Ilay fiaramanidina 

Raha ny teny eto Madagasikara no resahina dia ny fomba firenena dia mivoatra araka ny vanimpotoana fa ny teny kosa dia tsy miova. ohatra :Ny fiantsoana ny olo-tina taloha dia SIPA ankehitriny izy efa hoe ankizy,piso
Steffi Lehmann

**Steffi Lehmann** dia mpilalao volley mizaka ny zom-pirenen'i Alemaina teraka ny 17 février 1984 tao Töplitz , mirefy 1,81 metatra   ary nilalao ho mpanafika mpandray .

## Tantaram-piainany

## Fikambanana

## Mari-pankasitrahana

* **Amboaran'ny ekipa ambony**
** Mpifaninana tafakatra amin’ny famaranana : 2004 .
* **Tompondaka Alemana**
** Mpifaninana tafakatra amin’ny famaranana : 2010 .
* **Amboara alemana**
** Mpifaninana tafakatra amin’ny famaranana : 2013 .

## Rohy anatiny

* Ekipa nasionalin'ny volley vehivavy alemà

## Rohy ivelany

*  Son profil sur le site de la CEV
*  Site officiel de son club
Malakka

I **Malakka** (malay: *Melaka* , anglisy: *Malacca*) dia tanàna amorontsiraka ao amin'ny fanjakana mitovy anarana ao amin'ny Saikinosy Malay any amin'ny ilany andrefan'i Malezia. Avy amin'ny anaran'ilay tanàna ny andilan'i Malacca.

Manodidina ny 579 000 ny mponina any Malacca (2010).

## Jeografia
Ny faritan'i Melaka dia manana velarantany 1650 , na 0,5 isan-jaton'ny velarantan'i Malezia. Ilay faritany dia voazara distrika telo, ny Melaka anivo (Melaka tengah) manana velarantany 314 km², ny Alor Gajah (660 km²) ary ny Jasin (676 km²). Ny toerana isian'i Melaka dia eo atsimo andrefan'ny tanjona Malay, manatrika ny Sumatra, nosy indonezianina eo ampitan-dranomasina. 

Melaka dia 148 km any atsimon'i Kuala Lumpur, renivohitry ny Malezia ; ary 245 any avaratr'i Singapaoro, ary eo anivo tsara ny detroit-n'ny Malacca. Ny renivohi-paritan'i Malacca dia tsara fisiana satria eo anelanelan'ny renivohitra Kuala Lumpur sy ny tanànan'ny Singapaoro. Tsara ny lalana sy rafitra fototra ao Malacca.

### Demografia
Ny isam-ponina ao Malacca dia misy 759 000 mponina eo ho eo tamin'ny 2007. Ao amin'ireo dimy alina sy fito hetsy ireo dia misy :
* Malay : 57%;
* Sinoa : 32%, ao koa ny Peranakan.
* Karana
* Kristang
* Eorazianina Holandey

## Tantara
Ny soratra voalohany hita momban'i Melaka dia avy amina lahatsoratra sinoa; ny Ko Kwo Yi Yu, mitantara iraka sinoa any Melaka tamin'ny 1403. Misy amin'io lahatsoratra io teny malay nosoratana tamin'ny sinôgrama, miaraka amin'ny dikany amin'ny teny sinoa.

Araka ny fomban-drazana, ny tanànan'ny Melaka dia voaforon'i Parameswara tamin'ny 1400 ; i Parameswara dia andrianan'ny tanànan'ny Palembang, tanàna any atsimon'i Sumatra tsy nanaiky ny fanjakazakan'ny fanjanaka Javaney an'ni Majapahit ar yniala tao Palembang noho izany. Nilaza fa an'i Malacca ny tanànan'ny Palembang, fa naka ny antokon'i Majapahit ny Sina.

Ny mpivarotra mozilmana dia nanana anjara tsy kely tamin'ny varotra tao Malacca. Nivadika mozilana ny mpanjakan'i Malacca (Parameswara) tamin'ny faran'ny fanjakany tamin'ny 1414 ary nitondra ny anarana Iskandar Shah.

Ny fivelaran'ny fanjakanan' Ayutthaya (1350-1767) dia fandrahonana ho an'i Malacca. Tamin'ny 1406, ilay tanàna dia nangataka fiarovana tany Sina ilay tanàna, ary nandefa iraka maromaro izy, ny mpanjaka telo voalohany dia nandray anjara tamin'ireo iraka ireo. Amin'ny valin'izany, ny amiraly sinoa mozilmana Zheng He dia tonga imbetsaka tany Malacca tamin'ny 1405 hatramin'ny 1433, mitondra tafi-tsambo. Ny faritanànan'ny Bikit Cina dia vavolombelon'ny fahatongavan'ny sinoa. Ny fasana sinoa any Malacca dia fasana sinoa ngeza indrindra eto an-tany any ivelan'i Sina.

Lasan'ny mpanjaka faharoan' India portogey Alfonso de Albuquelque ny tanànan'ny Melaka tamin'ny 1511, i Alfonso dia avy tany Goa ary nitondra sambo 18 sy olona 1200 izy. Nanisaka ny tokotaniny tany Johor, any atsimon'ny tanjona Malay ny mpanjaka Mahmud. Ny printsipaotian'i Java, naman'i Malacca dia nanandrana nanala ny Portogey tao Malacca, ny printsipaotian'i Jepara indrindr no tena nanandrana, tamin'ny 1512-1513 ary tamin'ny 1551 hatramin'ny 1574.

### Tsiahy
Ny literatiora anglisy

**Ny literatiora anglisy** dia literatiora nosoratana tany Angletera ary amin'ny ankapobeny dia maro karazany izy.  

Amin'ny teny anglisy *literatiora* anglisy, ny teny *anglisy* dia manondro ny fitenin'ny soratra ampiasaina ( anglisy ) fa tsy ny firenena namokarana ny literatiora (Angletera) ka noho izany dia manondro ny literatiora anglisy rehetra, na inona na inona fiaviany ara-jeografika. Ny literatiora manokana any Angletera dia antsoina amin'ny teny anglisy : *literatiora anglisy* ).

## Lalan-tsaina literera
Ny tsangambato ara-literera  anglisy voalohany indrindra dia Beowulf (t. 1000), izay mitantara ny ady eo amin'ny mpiady iray avy amin'ny foko alemà sy ireo zavamananaina goavam-be.

Ny fampidirana ny teny Normande  ho any Angletera tamin'ny taonjato faha-11  dia mitondra ny herin'ny hiram-pihetsika  sy ny literatiora romana. Nohamafisin'ireo modely ireo ny literatiora anglisy dia nanohy ny fivoarany tamin'ny taonjato faha-14 . 

Julian avy any Norwich (1342-1416), *vehivavy anglisy voalohany amin'ny resaka fanoratana* dia masera mistika.

*Ireo anganon'ny Canterbury izay nosoratan'ny Geoffrey Chaucer ( 1340-1400)  dia isan'ireo asa soratra voalohany tamin'ny teny anglisy. Teo ihany koa i Jhon Gower ( 1330- 1408) ilay poeta voalohany nanoratra tamin'ny teny anglisy ihany koa.*
Icthyophaga vocifer

Ny ***Icthyophaga vocifer*** dia karazana voromahery lehibe ao amin' ny fianakaviana *[[Accipitridae]]*. Hita manerana an' i Afrika atsimon' i Saharà izy io, afa-tsy eto Madagasikara. Monina amin' ny toerana misy rano malalaka rehetra sy misy sakafo be dia be ity karazana ity. Izy io no vorom-pirenen' i Malaoy, i Namibia, i Zambia, ary i Zimbaboe. Tsy afangaro amin' ny *[[Icthyophaga vociferoides]]* (atao hoe ankoay) izy. Nantao hoe ***Haliaeetus vocifer*** izy io taloha.

## Jereo koa

* *[[Icthyophaga vociferoides|Icthyophaga]]*

* *[[Haliaeetus]]*
Buteo

Ny ***Buteo*** dia vorona ny karazana mpihaza salantsalany ka hatramin'ny lehibe, midadasika miaraka amin'ny vatana matanjaka sy elatra malalaka. Ao amin'ny Tontolo Taloha, ny mpikambana ao amin'io karazana io dia antsoina hoe "ankoay", fa ny "hitsikitsika" dia ampiasaina ao amin'ny Tontolo Vaovao.

## Karazana
**Buteo albigula*
**Buteo albonotatus*
**Buteo archeri*
**Buteo augur*
**Buteo auguralis*
**Buteo bannermani*
**Buteo brachypterus*
**Buteo brachyurus*
**Buteo burmanicus*
**[[Voromahery ankoay|Buteo buteo]]* - Voromahery ankoay
**Buteo galapagoensis*
**Buteo hemilasius*
**Buteo jamaicensis*
**Buteo japonicus*
**Buteo lagopus*
**Buteo lineatus*
**Buteo nitidus*
**Buteo oreophilus*
**Buteo plagiatus*
**Buteo platypterus*
**Buteo regalis*
**Buteo ridgwayi*
**Buteo rufinus* 
**Buteo rufofuscus* 
**Buteo socotraensis*
**Buteo solitarius*
**Buteo swainsoni*
**Buteo trizonatus* 
**Buteo ventralis*
Pandion haliaetus

Ny ***Pandion haliaetus***, dia vorona mpihaza amin'ny andro, mpihinana trondro, ao amin' ny fianakaviana *[[Pandionidae]]*, hita amin' ny faritra rehera amin' izao tontolo izao. Izy io dia voromahery lehibe, mahatratra 60 sm mahery ny halavany ary 180 sm ny elany roa mivelatra. Volontany izy io eo amin’ny tapany ambony ary volondavenona ny lohany sy ny ambany.

Mahazaka toeram-ponenana isan-karazany ny *Pandion haliaetus*, manao akany eny amin'ny toerana rehetra akaiky rano ahitany sakafo sahaza azy. Hita any amin'ny kôntinanta rehetra afa-tsy any Antarktika izy io, na dia any Amerika Atsimo aza izy io dia tsy misy afa-tsy mpifindra monina.

Saika trondro ihany no sakafon'ny *Pandion haliaetus*. Manana toetra ara-batana manokana sy fihetsika miavaka amin'ny fihazana ny rembiny izy. Noho ny toetra miavaka ananany dia sokajiana ao amin'ny vondron-karazany manokana izy, *Pandion*, sy ao amin'ny fianakaviana *Pandionidae*.
Randriamiadanarivo

RANDRIAMIADANARIVO

RAKI-PIANANY:

RANDRIAMIADANARIVO dia teraka ny 12 janoary 1916 tao Ambohidahy, Ambohimanarina, Antananarivo.Zanak'Itompokolahy Razafimahatratra, mpampianatra sy Itompokovavy Razafimiarandray. Nanambady an-dRamatoa RAZANADRASOA, niteraka roa amby folo mianadahy.

Ny SEKOLY NIANARANY:

Nanomboka nianatra izy tamin'ny 1922 ireto avy ny sekoly nianarany: tao amin'ny Sekolim-panjakana Ambohimiadana Andramasina,  Sekolim-piangonana LMS Ambohidahy sy Fihaonana, Sekoly Norimaly Ambavahadimitafo, Sekoly Paul Minault, Kolejy teolojika LMS Ambohipotsy.

NY ASANY: 

Nanomboka niasa izy amin'ny maha mpitandrina sy mpampianatra azy

1939: nampianatra tao amin'ny LMS Ambatonakanga, Isoavina

1946: nivoaka ho mpitandrina, niasa tao Ambohitsimeloka sady nampianatra tao.

1950: nifindra tao Isoavina ary mbola nanohy ireo asa roa izay efa nataony.

1981: nisotro ronono izy.

AMIN'NY MAHA MPANORATRA AZY:

Mpanoratra lahatsoratra sy famakafana no ahafantarana azy. Ny fanabeazana sy ny riba tsara ho fantantry ny taranaka Malagasy no fotokevitra niompanan'ny asasorany. Maro karazana ny asa soratra efa nataony, anisan'izany ireto: Sekolin'ny Ntaolo, Sikajin'i Dadabe, Isa ny Amontana, Voromby, Sodifafana...

Ny toetra amana'endriky ny asasoratr'i Randriamiadanarivo dia tsotra, mazava ary mahaliana. Izany dia anisan'ny nahavoafidy ny asasorany hianarana any an-tsekoly.
Meropidae

Ny ***Meropidae*** dia fianakaviam-borona ao amlin' ny filaharabna Coraciiformes, izay ahitana vondron-karazana telo sy karazany iraika amby telopolo. Ny ankamaroan' ny karazana dia hita any Afrika sy Azia, ary vitsivitsy any amin'ny faritra atsimo amin'i Eorôpa sy any Aostralia ary any Ginea Vaovao. Mampiavaka azy ireo ny volony maro loko, ny vatany mahia, ary ny volom-bodiny afovoany mazàna lava. Izy rehetra dia manana vava lava mifaingoka midina ary elatra antonony na lava, izay manana tendro maranitra na boribory. Mitovy matetika ny volon'ny lahy sy ny an'ny vavy.

Ny karazam-borona ao amin'ny fianakaviana *Meropidae* dia mihinana bibikely manidina, indrindra fa ny tantely sy ny fanenitra, izay samboriny eny am-pnidinana. Akapokapony sy akasokasony amin' ny zavatra mafy ilay bibikely mba hanesorany ny fanindronany. Izany dia ataony amin' ny fanereny ny vatan'ilay bibikely ka mamoaka ny ankamaroan' ny poizina.

Ny ankamaroan'ny karazana ao amin'ny *Meropidae* dia mandeha maro. Mamorona andiany izy ireo, manao akany anaty lavaka amin' ny handrintany fasehana mijidina izay matetika eny amoron-drenirano na eny amin'ny tany fisaka. Noho izy ireo amin' ny ankapobeny miaina amin' andiany, dia ahitana akany mivondrona. Fotsy ny atodiny, ary matetika dia dimy isaky ny reniny. Ny ankamaroan' ny karazana dia manana vady tokana, ary samy mikarakara ny zanany ny lahy sy ny vavy, indraindray miaraka amin'ny fanampian'ny vorona mifandray ao amin'ilay vondrona.

## Karazana
* *Nyctyornis amictus*
* *Nyctyornis athertoni*
* *Meropogon forsteni*
* *Merops albicollis*
* *Merops apiaster*
* *Merops boehmi*
* *Merops breweri*
* *Merops bulocki*
* *Merops bullockoides*
* *Merops gularis*
* *Merops hirundineus*
* *Merops malimbicus*
* *Merops mentalis*
* *Merops muelleri*
* *Merops nubicoides*
* *Merops nubicus*
* *Merops oreobates*
* *Merops orientalis*
* *Merops persicus*
* *Merops pusillus*
* *Merops revoilii*
* *Merops superciliosus*
* *Merops variegatus*
SBU

Ny **Serivisy Fiarovana an'i Okraina** (okrainiana *слоblyenes беčни*, *Sluschba Beskyba Bespeky Ukrajiny*, fanafohezana: **SBU**) dia ny serivisy tsiambaratelo ao amin'ny trano . Izy dia fandaminana mpandimby ny KGB ao amin'ny Repoblika Sôvietika Okrainiana miorina ao Kiev.

## Tantara
Ny Sbu dia noforonina tamin'ny fanapahan-kevitr'i *Werchowna Rada*, parlemanta Okrainiana, ny 20 septambra 1991. Ny fikambanana efa mialoha, ny KGB an'ny SSR Okrainiana, no KGB lehibe indrindra sy mahery indrindra ao amin'ny FRSS.
Echinochloa stagnina

Ny ***Echinochloa stagnina*** dia karazan-javamaniry mônôkôtiledôna ao amin' ny fianakaviana *[[Poaceae]]* (bozaka), zana-pianakavina *[[Panicoideae]]*, teratany any amin' ny faritra mafana aty Afrika sy any Azia. Izy ireo dia zavamaniry isan-taona an-dranomamy, misy rizôma lava sy taho toy ny spaonjy, mitongilana na miondrika, izay mety hahatratra halavana 2 metatra. Izy ireo dia mamorona hivoka sady mamorona kijana any Afrika Andrefana. Niparitaka tany amin' ny faritra trôpikaly hafa io karazana io ary manana satan-javamaniry manafika any amin' ny nosy maro any Pasifika.

Anisan' ny bozaka lehibe nambolena tao amin' ny Vinanihefalk' i Niger izy io taloha. Ny vahoaka Folany no namboly azy sady nihinana ny voany, ary nampiasa azy io koa mba hanamboarana zava-pisotro misy alikôla sy tsy misy. Zavamaniry tena mahatohitra ny tondra-drano izy io ary naverina nambolena tany Afrika, manampy amin' ny ady amin' ny fikao-kany sy manome mololo ho an' ny biby.

Anisan' ny zavamaniry atao amin' ny teny malagasy hoe tsimparifary izy io, ankoatran' ny *[[Echinochloa crus-galli]]*, ny *[[Echinochloa pyramidalis]]*, ny *[[Panicum maximum]]* ary ny *[[Sacciolepis africana]]*.
Echinochloa crus-galli

Ny ***Echinochloa crus-galli*** dia karazan-javamaniry tokan-dravintsimoka ao amin' ny fianakaviana *[[Poaceae]]* (bozaka), zana-pianakaviana *[[Panicoideae]]*, izay saika fahita amin' ny larazam-paritra rehetra, angamba avy any Azia trôpikaly. Izy ireo dia zavamaniry isan-taona. Izy io dia ahi-dratsy tena manimba any amin' ny faritra fambolena maro, indrindra fa ny any amin' ny tanimbary Iitaliana. Izy io dia heverina ho zavamaniry manafika any Amerika Avaratra.

Ity zavamaniry ity dia heverina ho anisan' ny ahi-dratsy manimba  indrindra eto an-tany satria mampihena ny vokatra amin' ny alalan' ny fitrohana hatramin' ny 80&nbsp;% amin' ny azôta azo ampiasaina ao anaty tany ary mampiantrano virosy môzaika maromaro. Mety hanapoizina ny biby fiompy ny habetsahan' ny nitrata miangona ao aminy. Ny fototra tsirairay amin' ity zavamaniry ity dia afaka mamokatra voa hatramin' ny 40&nbsp;000 isan-taona.

Eto Madagasikara ity zavamaniry ity dia anisan' ireo izay atao amin'ny teny malagasy hoe "tsimparifary", ankoatran' ny *[[Echinochloa stagnina]]*, ny *[[Echinochloa pyramidalis]]*, ny *[[Panicum maximum]]* ary ny *[[Sacciolepis africana]]*.
Echinochloa pyramidalis

Ny ***Echinichloa pyramidalis*** dia zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Poaceae]]*. Any amin' ny farihy Ossa, any Kamerona, dia loharanon-tsakafo ho an' ny lamatina afrikanina (*Trichechus senegalensis*) izy io, ary tsy maintsy arovana amin' ilay ampanga an-dranomamy (*Salvinia molesta*) izay tena manafika.

Anisan' ny zavamaniry atao amin' ny teny malagasy hoe "tsimparifary" izy io, ankoatran' ny Tsy inona izany fa ny *[[Echinochloa stagnina]]*, ny *[[Echinochloa crus-galli]]*, ny *[[Panicum maximum]]* ary ny *[[Sacciolepis africana]]*.
Megathyrsus maximus

Ny ***Megathyrsus maximus*** dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana *[[Poaceae]]* (fianakaviana' ny bozaka), zana-pianakaviana *[[Panicoideae]]*, teratany aty Afrika atsimon' i Sahara sy any amin' ny Saikinosin' i Arabia, indrindra any Iemena. Izy io dia zavamaniry tena miely be any amin' ny faritra mafana. Antsoina matetika hoe "ginea" izy io sady be mpitia noho ny vokatra be azo avy aminy, mora jinjaina ary sakafo mahavelona.

Nampidirina tany amin' ny tany mafana eran-tany ity zavamaniry ity. Nantsoina hoe ***Urochloa maxima*** sy ***Panicum maximum*** izy io taloha. Nafindra tao amin' ny vondron-karazana *[[Megathyrsus]]* izy io tamin' ny taona 2003. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe **famoa**, **fantaka**, **tsimparifary**, **veromena** ary **verotsanga**.

Ity zavamaniry ity dia anisan' ny atao amin' ny teny malagasy hoe "tsimparifary" ankoatran' ny *[[Echinochloa stagnina]]*, ny *[[Echinochloa crus-galli]]*, ny *[[Echinochloa pyramidalis]]* ary ny *[[Sacciolepis africana]]*.

## Jereo koa
**[[Megathyrsus]]*
**[[Urochloa]]*
**[[Panicum]]*
*Tsimparifary
*Fantaka
*Veromena
*Verotsanga
Sacciolepis africana

Ny ***Sacciolepis africana*** dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana *[[Poaceae]],* maniry indrindra any amin' ny faritra mafana sy mando na tsy tena mando aty Afrika, indrindra any Afrika Andrefana sy any Afrika Afovoany, ary indraindray ao Afrika Atsinanana. Anisan' ny zavamaniry atao amin' ny teny malagasy hoe "tsimparifary" izy io, ankoatran' ny *[[Echinochloa stagnina]]*, ny *[[Echinochloa crus-galli]]*, ny *[[Echinochloa pyramidalis]]*, ary ny *[[Panicum maximum]]*.
## Jereo koa
*Tsimparifary
**[[Echinochloa]]*
**[[Sacciolepis]]*
**[[Panicum]]*
KGB

Ny **KGB** (rosiana: *комитет государственной безопасности* *Komitet Gosudarstwennoi Besopasnosti*) no serivisy sovietika sy ny tsiambaratelo miafina sy ny polisy miafina. Nisy tamin'ny 1954 ka hatramin'ny 1991

Ny faritra lehibe amin'ny rafitry ny KGB dia nandeha tamin'ny serivisy Rosiana *FSB* sy *SVR* taorian'ny fahalavoana ny sovietika tamin'ny taona 1991 tamin'ny taona 1991. Ny fanompoana miafina nataon'i Belarosiana dia mbola manohy ny teny KGB.

## Jereo koa
*Juri Andropov
*Vladimir Poutine
*Alexandre Loukachenko

## Jereo koa
Juri Andropov

**Juri Vladimirovitch Andropov** (rosiana: *Юрий Владимирович Андропов*),  (teraka ny 15 jona 1914, † 9 febroary 1984 tany Moskoa)) dia mpanao politika sovietika. Nankany ny KGB nanomboka tamin'ny 1967 ka hatramin'ny Novambra 1982 ary avy eo dia sekretera jeneralin'ny komity foibe (Zk) an'ny KPDSU mandra-pahafatiny. Nanomboka ny volana jona 1983 izy dia filohan'ny Presidium an'ny Sovietika ka ary izany no loham-panjakana tao amin'ny Firaisan'ny Repoblika Sosialista Sovietika.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
Lisitry ny kaominina ao amin'ny fanjakan'i São Paulo

**Lisitry ny kaominina ao amin'ny fanjakan'i São Paulo**

Ny lisitr'ireo kaominina ao São Paulo dia maneho ny vokatry ny fanisam-bahoaka tamin'ny 2010 sy 2022 ho an'ny fanjakana breziliana , araka ny nambaran'ny *Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística* (IBGE). Ny São Paulo dia 645 kaominina.
Ny kaominina ao amin'ny fanjakan'i Sao Paulo araka ny fanisam-bahoaka IBGE tamin'ny 1 Jolay 2020 dia:
Saltinho

I **Saltinho (São Paulo)** dia kaominina ao Brazila, ao amin'i  São Paulo, ao amin'i Piracicaba,  Piracicaba.

## Jeografia
Ny velarantanin'ilay tanàna dia  101,404 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia  6.333.
Ny literatiora

NY LITERATIORA dia fanehoana am-bava na an-tsoratra, amin'ny fomba kanto, ny hevitra sy ny fihetseham-po ary ny fiotanam-panahy, manoloana ny zava-misy iainan'ny mpanakanto.

Misy karazany roa ny literatiora: 

-Ny literatiora am-bava: angano, ny sôva, ny tôkatôka,...

-Ny literatiora an-tsoratra: tononkalo, sombin-tantara, ny tantara foronina...

Ny loharano nipoiran'ny literatiora:

-Vokatry ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina,

-Ny aingam-panahy ao amin'ny mpanoratra na mpiteny,

-Ny talenta anana'ny mpanoratra na mpiteny..

Ny anajara asany:

-Manabe ny fiarahamonina,

-Manentana ny fiarahamonina hitolona amin'ny tsy rariny,

-Maneho ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina,

-Mitahiry ny rakitry ny ela, ny tantaran'ny fiarahamonina,

-Mampiala voly...
Kakao Tea

I **Cocoa Tea** na **Coco Tea** (anaran-tsehatra nentin'i Calvin George Scott, teraka ny 3 septambra 1959 tao Jamaika ary maty ny 11 martsa 2025), dia mpihira sady mpamoron-kira reggae sy dancehall.

## Tantaram-piainany
Teraka tao amin'ny tanànan'ny mpanjono Rocky Point, Clarendon Parish, Jamaika izy.  Nalaza tany Jamaika izy io nanomboka tamin'ny 1985 ary fantatra eran-tany nanomboka tamin'ny taona 1990 .

Tamin'ny taona 1983 dia nanana hits roa novokarin'i Henry "Junjo" Lawes izy : *Mihozongozona i Dolly* ary *Namoy ny Soniako aho* . Tamin'ny taona 1989, namorona trio niaraka tamin'ny Home T sy Shabba Ranks izy : ny fitambaran'izy ireo amin'ny fiderana ny radio "piraty", *ny Hiram-piraisan'ny Pirates*, dia hira *tokana malaza* .

Tamin'ny 1997, nanangana ny marika mpanao mozika manokana izy, ny Roaring Lion Records  .

Nanomboka ny hetsika isan-taona Dancehall Jam Jam amin'ny taom-baovao izy tamin'ny taona 2003, izay naharitra hatramin'ny 2009, miaraka amin'ny fikasana hanangana azy io amin'ny 2015. 

Maty tamin'ny 11 mars 2025 noho ny fijanonan'ny fo  izy tao Flôrida, rehefa taona vitsy lasa izay izy no voatily hoe nisy “lymphome”

## Discografia mifantina

* 2014 - Crab dem (rakitra tany am-boalohany)
* 2008 - *Eny Afaka*
* 2008 - *Barack Obama*
* 2007 - *Ady biolojika*
* 2007 - *Tune In*
* 2006 - ' *Vonjeo izahay Oh Jah*'
* 2004 - *Efa niandry aho*
* 2004 - *Tek Weh Yuh Gal*
* 2004 - *nahazo alalana*
* 2003 - *Mipetraka any Jamaika*
* 2001 - *Mahatsapa Ny Hery*
* 2000 - *Tsy hay hadinoina*
* 2000 - *Live Inna Bataclan*
* 2000 - *Mipetraka any Jamaika* (miaraka amin'i Everton Blender )
* 1999 - *Nihaona tamin'ny Tea Cocoa ny Vibration Israel*
* 1997 - *Holy Mount Zion* ( Motown )
* 1997 - *RAS Portraits* (Ras)
* 1996 - *Mpanjakan'ny Isiraely* (VP Records)
* 1995 - *Avia Tiavo Aho*
* 1994 - *Fitiavana Mamy*
* 1994 - 'Tsy mivantana izany' ( Shanachie )
* 1994 - *Fiainana tsara* (VP 'Records)
* 1993 - *One Up*
* 1992 - *Can't Stop Cocoa Tea* (VP Records)
* 1992 - *Kingston Hot* (Ras)
* 1992 - *Iray hafa ho an'ny lalana*
* 1991 - *Rocking Dolly*
* 1990 / 1991 - *Riker's Island* (VP Records)
* 1987 - *Tonga indray*
* 1985 - *Mipetraha*
* 1985 - *Mr Coco Tea*
* 1985 - 1991 *Ny Marshall*

## Loharano

#  "L'artiste vétéran Cocoa Tea est décédé" ao amin'ny reggae.fr
#  "Cocoa Tea looks to Sunset In Negril" ao amin'ny jamaica.observer.com
#  "Jamaikàna roa mpiangaly reggae avy any ambanivohitra no nodimandry, namela ho lova ny akon’ny taona 90 ·"ao amin'ny Global Voices teny Malagasy
Mpanoratra

## FAMARITANA
-Jean Nalisoa RAVALITERA:"Zanahary tapany ny mpanoratra satria hainy ny mamorona ny tsy misy mba hisy... Raha zohiana anefa dia toa mpandrafitra ihany izy fa tsy mpamorona akory satria ny zava-misy eo amin'ny manodidina ihany no hatambany".

-Clarisse RATSIFANDRIHAMANANA:"Azo isaina ho isan'ny zava-mahagagan'ny fisiana ny mpanoratra".

Fehiny: Ny mpanoratra izany dia olona toy ny olona rehetra ihany, saingy nomena fahasoavana manokana handinika akaiky sy lalina kokoa ny zava-misy ka mitatitra izany ho an'ny hafa.

## NY ANJARA TOERANY, ANDRAIKINY, LANJANY
- Milaza ny zava-misy,

- Miaro ny hevitry ny olona, miaro ny soatoavina,

- Mitaiza sy manabe ny mpiara-belona,

- Manome hasina ny tenin-drazana,

- Manefy ny toe-tsain'ny tsirairay...

## MAMPIAVAKA AZY

- Ny fahaizany: hoy i Randza ZANAMIHOATRA ao amin'ny gazety Aingam-pivoarana, lah46:" Tsy maintsy manana fahalalana be dia be mihitsy ny mpanoratra".

- Ny talentany,

-Ny aingam-panahiny
Podicipedidae

Ny ***Podicipedidae*** dia vorona mpitsitrika anaty rano ao amin' ny lamina *Podicipediformes*. Ny karazana ao amin' ny *Podicipedidae* dia vorona miparitaka be amin' ny ranomamy, ary misy karazana hita any amin' ny toeram-ponenana an-dranomasina mandritra ny fifindra-monina sy ny ririnina. Ny ankamaroan' ny *Podicipedidae* dia manidina, na dia misy karazana tsy manidina aza, indrindra fa any amin' ny farihy miorina. Ny lamina *Podicipediformes* dia misy fianakaviana tokana, ny *Podicipedidae*, izay ahitana karazana 22 amin' ny vondron-karazana enina mbola misy. Amin' ny teny malagasy izy ireo dia atao hoe **kiborano**, **tsiriry**, **vivy**.

## Vondron-karazana sy karazana
* *Podiceps*
** *Podiceps grisegena*
** *Podiceps cristatus*
** *Podiceps auritus*
** *Podiceps nigricollis*
** *Podiceps andinus* †
** *Podiceps major*
** *Podiceps occipitalis*
** *Podiceps taczanowskii*
** *Podiceps gallardoi*
* *[[Tachybaptus]]*
** *[[Tachybaptus ruficollis]]*
** *Tachybaptus novaehollandiae*
** *[[Tachybaptus pelzelnii]]*
** *Tachybaptus rufolavatus* †
** *Tachybaptus dominicus*
* *Aechmophorus*
** *Aechmophorus occidentalis* 
** *Aechmophorus clarkii*
* *Rollandia*
** *Rollandia rolland*
** *Rollandia microptera*
* *Poliocephalus*
** *Poliocephalus poliocephalus*
** *Poliocephalus rufopectus*
* *Podilymbus*
** *Podilymbus podiceps*
** *Podilymbus gigas* †

## Jereo koa

* Tsiriry
* Vivy
* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
Abotarda

Ny **abotarda** dia vorona lehibe sy terestrialy miaina indrindra any amin'ny faritra maina sy any amin'ny faritra lemaka. Mirefy 40 ka hatramin'ny 150 sm (16 hatramin'ny 59 in) ny halavany. Izy ireo no mandrafitra ny fianakaviana *Otididae*. 

## Karazana
* *Otis tarda*
* *Ardeotis arabs*
* *Ardeotis kori*
* *Ardeotis nigriceps*
* *Ardeotis australis*
* *Chlamydotis undulata*
* *Chlamydotis macqueenii*
* *Neotis ludwigii* 
* *Neotis denhami* 
* *Neotis heuglinii*
* *Neotis nuba*
* *Eupodotis senegalensis* 
* *Eupodotis caerulescens* 
* *Eupodotis vigorsii* 
* *Eupodotis rueppellii* 
* *Eupodotis humilis*
* *Lophotis savilei*
* *Lophotis gindiana*
* *Lophotis ruficrista* 
* *Afrotis afra* 
* *Afrotis afraoides* 
* *Lissotis melanogaster* 
* *Lissotis hartlaubii*
* *Houbaropsis bengalensis*
* *Sypheotides indica*
* *Tetrax tetrax*
Carla Zambelli

**Carla Zambelli Salgado de Oliveira** dia mpanao politika breziliana. Teraka tamin'ny 3 Jolay 1980 tao Ribeirão Preto, , Brezila izy ary nitarika hetsika ho an'ny famoizana ny filoha teo aloha Dilma Rousseff.

## Tantaran'ny fifidianana
### Antenimieran’ny Solombavambahoaka

## Antoko
* Partido Liberal (PL) (2022–izao)

## Politika hafa
*PSL (2018–2022)
*União Brasil(2022)
Gallinula

Ny ***Gallinula***, dia vorondrano salantsalany, anisan' ny fianakaviana *[[Rallidae]]*, ao amin' ny filaharana Gruiformes.

## Karazana
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny *Gallinula* araka ny fanasokajian' ny International Ornithological Congress (versiona 15.1, 2025):

**Karazana mbola velona:**
* *[[Gallinula chloropus]]* 
* *[[Gallinula comeri]]*
* *[[Gallinula galeata]]*
* *[[Gallinula silvestris]]*
* *[[Gallinula tenebrosa]]*
**Karazana lany tamingana:**

* †*Gallinula nesiotis*
* †*Gallinula pacifica*

**Karazana efa tsy anisany:**

* *Porphyriops melanops*
* *Paragallinula angulata*
* *Tribonyx ventralis*
* *Tribonyx mortierii*

## Jereo koa

* *[[Porphyriops]]*
* *[[Paragallinula]]*
* *[[Tribonyx]]*
* *[[Tribonyx]]*
Hitsiny

## FAMARITANA
•Ara-piforonan-teny: Ny teny hoe:"hitsiny", izay midika hoe manara-pitsipika, tsy mibilobiloka, tsy miolakolaka, akaiky kokoa.

•Ara-kevitra: Ara-piarahamonina, ny hitsiny dia ireo fitsipika, lalàna, didy, dinam-pokonolona, enti-mifehy ny fiarahamonina.

## NY HILANA NY HITSINY
- Hisorohana ny fanararaotana,

- Fitaizana ny olona mba hanara-dalana,

- Fiarovana ny olona mba tsy iharan'ny tsy rariny.

## FIHETSIKA TOKONY  HATAO MANOLOANA NY HITSINY

•Rehefa tojo olana dia tokony hifanome ny rariny sy ny hitsiny: "Aza tezitra alohan'ny rariny, sao tsy misy asiana ny hitsiny".

•Rehefa manao ny rariny dia afaka manara-dalàna fa ny olona manao ny tsy rariny ihany no tena mpandika làlana.

"Ny Hitsiny tsy aritra, ny rariny tsy enti-mandefitra".

## LOHARANO
http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=98

2.https://fr.scribd.com/document/587298267/Malagasy-1ere

3.http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=98
Porphyrio

Ny ***Porphyrio*** dia karazana vorona heniheny ao amin'ny fianakaviana *[[Rallidae]]*. Tafiditra ao anatin'izany ny karazana akohonahona kely kokoa izay misaraka indraindray na mitambatra amin'ny akohonahona mety ao *[[Gallinula]]*. Ny *Porphyrio* dia miparitaka any amin'ny faritra mafana kokoa amin'izao tontolo izao.

## Karazana
**Porphyrio alleni* 
**Porphyrio flavirostris*
**Porphyrio hochstetteri*
**Porphyrio madagascariensis* 
**Porphyrio martinicus* 
**Porphyrio porphyrio*
Lanioturdus torquatus

Ny ***Lanioturdus torquatus*** dia voronkely ao amin'ny fianakaviana *[[Platysteiridae]]*, ao amin' ny filaharana Passeriformes. Any amin'ny faritra andrefana any Angôla sy any Namibia ihany no misy azy io amin'ny kirihitra tsilo. Mihinana amin'ny tany izy io, mitsambikina avo hatramin'ny 25 m ambonin'ny tany amin' ny vatany mijoro mahitsy, mijery bibikely. Ny rambony tena fohy, izay misy marika mainty kely eo amin'ny tendron'ny volom-borona roa afovoany, dia manondro ambany foana fa tsy mitsangana mihitsy. Manana feo maneno mafy isan-karazany izy io ka anisan' izany ny sioka iarovany ny faritra misy azy.

## Jereo koa

* *[[Lanioturdus]]*
Sisnoa

Ny **sisnoa** dia vorona avy amin'ny karazana *Cygnus* ao amin'ny fianakaviana *[[Anatidae]]*. Ny havany akaiky indrindra amin'ny sisnoa dia ny gisa sy ny ganagana. Mivondrona miaraka amin'ireo gisa mifandray akaiky ao amin'ny zana-pianakaviany *Anserinae* izay mahaforona ny foko. Indraindray dia heverina ho miavaka izy ireo. Izy ireo no vorona lehibe indrindra amin'ny rano ary matetika no anisan'ny vorona lehibe indrindra eny amin'ny faritra misy azy.

Misy karazany enina velona ary maro ny sisan-javatra efa lany tamingana; Ankoatra izany, misy karazana antsoina hoe kôskôrôba sisnoa izay tsy heverina ho iray amin'ireo tena izy. Matetika ny swan no mivady mandra-pahafatiny, na dia misy aza ny fisarahana indraindray, indrindra fa aorian'ny tsy fahombiazan'ny akany, ary raha maty ny vady, ny sisan-javatra sisa dia handray ny hafa.