open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Reza Pahlavi

**Reza Pahlavi** (teraka ny 31 Oktobra 1960, tao Tehran) dia mpanao politika Iraniana. Izy no zanaka lahimatoan'ny Shah teo aloha tao Iran, Mohammad Reza Pahlavi, sy ny Empress Farah Pahlavi teo aloha. 

Hatramin'ny nahaterahany ka hatramin'ny Revolisiona Islamika tamin'ny 1978/79, izy no Printsy Mpanompo ary hatramin'izay dia izy no mpitaky ny seza fiandrianan'ny Tranon'i Pahlavi.

## Filohan' Iran

## Jereo koa
Marcos Pollon

**Marcos Sborowski Pollon** (teraka ny 19 Janoary 1981 tao Dourados) dia mpanao politika breziliana sady mpikambana ao amin'ny Antoko Liberaly (PL), izay nifidianana azy ho solombavambahoaka federaly ho an'i .

Niditra tao amin'ny PL i Pollon tamin'ny taona 2022 mba hirotsaka hofidiana amin'ny fifidianana solombavambahoaka. Nandresy tamin'ny fifidianana izy tamin'ny isan-jaton'ny vato ambony indrindra tao Mato Grosso do Sul, nahazo vato 103,111 (7.33%).

## Tantaram-piainana
Manana diplaoma momba ny lalàna i Marcos Pollon miaraka amin'ny sehatra manokana momba ny fandraharahana ara-pambolena. Profesora tao amin'ny Oniversite Federalin'i Mato Grosso do Sul (UFMS) izy, izay nanombohany ny asany ho mpampianatra tamin'ny taona 2003.

## Jereo koa
Massoud Pezechkian

**Massoud Pezechkian** (Persana: مسعود پزشکیان Masoud-e Pezhkiyan; teraka ny 29 Septambra 1954 tao Mahabad, Azerbaijan Andrefana, ) dia mpanao politika Iraniana ary filohan'ny Repoblika Islamika ao  hatramin'ny taona 2024.

## Filohan' Iran

## Jereo koa
Office malagasy de la propriété industrielle

Ny **Office malagasy de la propriété industrielle** (na **OMAPI**) no sampan-draharaham-panjakana miandraikitra ny fitantanana sy ny fandrindrana ary ny fiarovana ny fananana indostrialy eto Madagasikara. Noforonina tamin' ny 1992 tamin' ny alalan' ny didim-panjakana laharana 92-994, izay nohavaozina vao haingana tamin' ny alalan' ny didim-panjakana laharana 2022-587 tamin' ny 27 Avrily 2022.

## Iraka sy tanjona
Ny iraka sy tanjona ankapoben' ny OMAPI dia ny hampiroborobo ny fampandrosoana ara-toekarena amin' ny alalan' ny fitantana ny fananana indostrialy eto Madagasikara, ary ny hampiroborobo koa ny fiarovana ny asa famoronana sy fanavaozana.

* Mandray sy mandinika ny fangatahana ary manome titra ny OMAPI: breve ho an' ny famoronana, marika ho an' ny entana sy serivisy, sary sy môdely indostrialy, anarana ara-barotra, ary ary fanondroana ara-jeôgrafia.

* Manao izay hampiroboroboana ny hetsika famoronana izy amin' ny alalan' ny famporisihana ny mpikaroka sy ny orinasa mba hiaro ny zava-baovaony.

* Izy koa no misahana ny fanoratana anarana sy famoahana ho fantatry ny daholobe: fanoratana ny zo sy ny fahazoan-dalana, fampahafantarana ny titra ao amin' ny Gazette officielle de la propriété industrielle.

* Manome fiarovana ara-dalàna izy amin' ny alalan' ny fampiharana ny lalàna mifandraika amin' ny fananana indostrialy, ny fandraisana anjara amin' ny fiarovana amin' ny fampiasana hosoka sy tsy ara-dalàna.

* Manana anjara asa sahanina koa izy eo amin' ny sehatra iraisam-pirenena amin' ny fampiharana ny fifanarahana iraisam-pirenena momba ny fananana indostria izay nosoniavin' i Madagasikara.

* Misy koa ny fanohanana ara-teknika sy fampahalalam-baovao amin' ny alalan' ny fanomezana angon-drakitra sy tahirin-kevitra teknika ho an' ny daholobe sy ny mpandraharaha mba hanamora ny fikarohana ny fialohavana sy fanaraha-maso ara-teknôlôjia.

## Rafitra sy faraha-maso
Manana fizakan-tena ara-pitantanana sy ara-bola ny OMAPI, nefa eo ambany fanaraha-maso sy fiahian' ny Minisitera misahana ny Indostria (fanaraha-maso ara-teknika) sy ny Minisitera misahana ny fitantanam-bola (fanaraha-maso momba ny tetibola). Manana filankevi-pitantanana sy fitaleavana ankapobeny mitantana azy izy.

## Lalàna arahina
Mampihatra indrindra ny didy hitsivolana laharana faha-89-019 tamin' ny 31 Jolay 1989 izay mifehy ny fananana indostrialy eto Madagasikara ny OMAPI. 

Eo amin' ny sehatra iraisam-pirenena dia mpanelanelana eo amin' ny fifanarahana maro nankatoavin' i Madagasikara ny OMAPI. Anisan' izany:

* ny Fifanarahana tany Paris (*Convention de Paris*) izay mikasika ny fiarovana ny fananana indostrialy maneran-tany;
* ny Fifanarahana momba ny fiaraha-miasa mpomba ny breve (*Traité de coopération en matière de brevets*) izay ahafahana mametraka fangatahana breve iraisam-pirenena manondro an' i Madagasikara;
* ary ny Fifanarahana tao Madrid (*Protocol de Madrid*) izay manamora ny fanoratana anarana iraisam-pirenena ny marika.

## Jereo koa

* Office malagasy du droit d'auteur (OMDA)

## Rohy ivelany

## Loharano sy fanamarihana
Chuck Norris

**Carlos Ray "Chuck" Norris Jr**. (teraka ny 10 Martsa 1940 tao Ryan, Oklahoma; maty ny 19 Martsa 2026 tao Kauai, Hawaii) dia mpanao ady totohondry amerikanina, mpilalao sarimihetsika ary mpanoratra.

Nahazo laza bebe kokoa izy amin'ny maha-mpifanandrina amin'ny sarimihetsika an'i Bruce Lee ao amin'ny *The Deathclaw Strikes Again* (1972) ary koa tamin'ny alàlan'ny andian-tsarimihetsika misy fizarana telo *Missing in Action* (1984-1988) ary ny andian-tantara amin'ny fahitalavitra *Walker, Texas Ranger* (1993-2001), izay izy koa no mpamokatra mpanatanteraka. Taorian'ny tsy nisehoany tamin'ny sinema nanomboka tamin'ny 2004, dia niverina tamin'ny sarimihetsika *The Expendables 2* izy tamin'ny 2012.

## Jereo koa
Flacourtia

Ny ***Flacourtia*** dia vondron-karazana zavamaniry mamony izay nosokajiana taloha tao amin' ny fianakaviana *[[Flacourtiaceae]]*, ary ankehitriny ao amin' ny fianakaviana *[[Salicaceae]]*. Ny anarany dia anomezam-boninahitra an' i Étienne de Flacourt (1607–1660), governoran' i Madagasikara. Ahitana karazana hazobotry sy hazo madinika 23 izay teratany any amin' ny faritra trôpika sy sobtrôpikaly aty Afrika sy any Azia. Karazana maro, indrindra fa ny *[[Flacourtia indica]]*, no ambolena ho haingo sy hahazoana. Ny vatan' ny hazo madinika dia matetika arovan' ny tsilo eny amin' ny sampana.

## Lisitry ny karazana

Inty ny lisitry ny karazana araka ny *[[Plants of the World Online]]*:

* *Flacourtia amalotricha* A.C.Sm.
* *Flacourtia cavaleriei* H.Lév.
* *Flacourtia degeneri* A.C.Sm.
* *Flacourtia flavescens* Willd.
* *Flacourtia helferi* Gamble ex Ridl.
* *[[Flacourtia indica]]* (Burm.f.) Merr. 
* *Flacourtia inermis* Roxb. 
* *[[Flacourtia jangomas]]* (Lour.) Raeusch. 
* *Flacourtia kinabaluensis* Sleumer
* *Flacourtia latifolia* (Hook.f. & Thomson) T.Cooke
* *Flacourtia mollipila* Sleumer
* *Flacourtia mollis* Hook.f. & Thomson
* *Flacourtia montana* J.Graham
* *Flacourtia occidentalis* Blatt.
* *Flacourtia oppositifolia* Gagnep.
* *[[Flacourtia ramontchi]]* L'Hér.
* *Flacourtia rukam* Zoll. & Moritzi 
* *Flacourtia subintegra* A.C.Sm.
* *Flacourtia territorialis* Airy Shaw
* *Flacourtia tomentella* Miq.
* *Flacourtia vitiensis* (Seem.) A.C.Sm.
* *Flacourtia vogelii* Hook.f.
* *Flacourtia zippelii* Slooten

## Jereo koa

* Lamoty
* Ramontsy
Eldad ha-Dani

I **Eldad ha-Dani**, fantatra koa amin' ny hoe **Eldad Hadani** na **Eldad ben Mahli ha-Dani**, dia mpivarotra mpitety faritany tamin' ny taonjato faha-9. Amin' ny teny hebreo io anarany io dia **אלדד הדני**. Nilaza izy fa olom-pirenen' ny "fanjakana jiosy mahaleo tena" tany Afrika Atsinanana, izay nisy olona nilaza ho taranaky ny fokon' i Dana (avy amin' izany ny anarany hoe "ha-Dani" izay midika hoe "Danita"), ny fokon' i Asera, ny fokon' i Gada, ary ny fokon' i Naftaly.

Niainga tamin' io fanjakana io i Eldad dia nitsidika an' i Babilônia sy i Kairouan ary i Espaina, ka nanaitra ny Jiosy na aiza na aiza nalehany tamin' ny tantarany momba ny Foko folo very, sy tamin' ny *halakhot* (lalàna jiosy) izay nolazainy fa nentiny avy any an-tanindrazany. Ireo *halakhot* ireo, izay nosoratana tamin' ny teny hebreo, dia miresaka momba ny famonoana biby sy ny fandinihana izany avy eo. Tsy nitovy amin' ny didy talmodika izy ireo, ary voalaza fa nampidirin' i Josoa na, araka ny dikan-teny hafa, nataon' i Othoniel Ben Kenaz.

Niely avy hatrany ny fitantaran' i Eldad ary, toy ny mahazatra amin' ny tranga toy izany, dia novolavolaina indray sy nohamafisin' ny mpanao kopia sy ny tonian-dahatsoratra. Tsy latsaky ny valo ny dikan-teny misy fahasamihafana lehibe.
Myriam Harry

I **Maria Rosette Shapira**, fantatra amin' ny anarana hoe **Myriam Harry**, dia vehivavy mpanoratra frantsay teraka tany Jerosalema tamin' ny 21 Febroary 1869, ary maty tao Neuilly-sur-Seine tamin' ny 10 Marsa 1958. Izy no mpandresy voalohany tamin' ny *Prix Femina* (nantsoina hoe *Prix La Vie heureuse*), noforonina tamin' ny Novambra 1904 noho ny fandavan' ny mpikambana mpitsara Goncourt hanolotra ny valisoany nefa izy no nahay indrindra. Nadika tamin' ny fiteny maro ny asa sorany, ka nahazo fahombiazana lehibe nandritra ny tapany voalohan' ny taonjato faha-20 izy ary niaina tamin' ny asa sorany nandritra ny androm-piainany manontolo.

Ny diany lehibe farany nataony dia nitondra azy taty Madagasikara nandritra ny volana vitsivitsy tamin' ny taona 1935, noho ny fanasan' ny governora jeneraly Léon Cayla. Nikarakara fitsangatsanganana lehibe tany atsimon' ny Nosy ho azy i Léon Cayla. Rehefa tafaverina izy dia namoaka fitantarana momba ny fahitany ity kolontsaina vahiny ity. Navoakany tamin' ny endrika tantara foronina ny momba ny mpanjakavavy Ranavalona l sy ny vadiny Radama I nodimbiasany.

## Boky nosoratany
Ny ankamaroan' ny boky nosoratan' i Myriam Harry dia efa navoaka mialoha tamin' ny gazetiboky na gazety. Indreto ny sasany notsongaina:

**Momba an' i Madagasikara**

* *Ranavalo et son amant blanc, histoire à peine romancée*, Paris : Flammarion, 1939, 251 p.
* *Routes malgaches, le Sud de Madagascar*, Paris : Plon, 1943, 245 p.

* *Radame, premier roi de Madagascar*, Paris : Ferenczi, 1949, 252 p.
* *Sous le signe du taureau, le Sud de Madagascar*, Paris : A. de Chabassol, 1947, 319 p.
**Hafa**

* *La Divine Chanson*, Paris : A. Fayard, Les Inédits de Modern-Bibliothèque, 1912, 128 p.
* *La Petite Fille de Jérusalem*, Paris : A. Fayard et Cie, 1914, 350 p. (Préface de Jules Lemaître) / Rééditions : Fayard, 1950; Editions des Malassis, 2016, 272 p.
* *Siona chez les Barbares*, Paris : A. Fayard, 1918, 317 p.
* *Siona à Paris*, Paris : A. Fayard, 1919, 282 p. Troisième volume de la quadrilogie de *Siona*.
* *Le Tendre* *cantique de Siona*, Paris : A. Fayard, 1922, 252 p.ù
* *Les Amants de Sion*, Paris : A.Fayard, 1923, 187 p.
* *La Nuit de Jérusalem*, Paris : Flammarion, 1928, 67 p.
* *La Jérusalem retrouvée*, Paris : Flammarion, 1930, 284 p.

## Jereo koa

## Loharano sy fanamarihana
Ibadisma

Ny **ibadisma** dia fironana ao amin' ny finoana silamo izay niorina latsaky ny dimampolo taona taorian' ny nahafatesan' ny mpaminany Mohamady. Amin' ny teny arabo izy io dia atao hoe الاباضية / *al-ibāḍiyya*.

Noroahin' ny Mozilmana hafa ny Ibadita noho ny fiheverany ara-pôlitika: araka ny voalazan' ireo Ibadita ireo dia tsy voatery ho avy amin' ny taranak' i Mohamady, na avy amin' ny foko iray ny *Amīr al-Mu‘minīn* (lehiben' ny mpino).

Ny ibadisma no firehana lehibe indrindra any Ômàna. Misy ihany koa izy io any amin' ny faritra sasany ao any Maghreb, indrindra fa any amin' ny faritr' i Mzab sy any Ghardaïa any Alzeria miaraka amin' ny karijisma (izay niavian' ny ibadisma), ao amin' ny Jebel Nefusa any Libia, any Djerba any Tonizia, ary koa ao Afrika Atsinanana, ao Tanzania (ao Zanzibar) ary any Kenià.

Manana ny sekolin-dalànany manokana ny Ibadita. Mihevitra izy ireo ankehitriny fa io no sekoly fahadimy ao amin' ny silamo sonita. Natokana ho an' ny manam-pahaizana ny *ijtihad* ("ezaka fandinihana"), ary manana ny fanangonana hadita manokana ny Ibadita.

## Jereo koa

* Fitna
* Sonisma
* Siisma
* Karijisma
Citrus limon

Ny ***Citrus'' × ''limon*** dia karazana hazo madinka ao amin' ny fianakaviana *[[Rutaceae]]*, ambolena any amin' ny faritr' i Mediterane sy any amin' ny faritra sobtrôpikaly mhahazoana ny voany. Ampiasaina ho fanatsarana sakafo ny ranom-boany. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe **voasarimakirana**. Safiotry ny voasarimandina (*Citrus medica*) sy ny voangikely (*Citrus aurantium*) ity karazana ity.

## Famariparitana
Hazo maitso ravina lalandava ny voasarimakirana. Afaka miaina eo anelanelan' ny 50 sy 80 taona izy io. Rehefa lehibe izy dia mahatratra haavo 3 ka hatramin' ny 5 m.

### Ravina
Lavalava sy miendrika lela lefona ny ravin' ny voasarimakirana. 

### Vony

Fotsy manopy volomparasy ny vonin' ny voasarimakirana, ary mivondrona kely sy mipoitra avy eo am-poto-dravina.

### Voany

Ny voan' ny voasarimakirana dia boribory lavalava, somary maranitra, manana halava 8 hatramin' ny 12 sm, maitso amin' ny voalohany ary mivadika mavo rehefa masaka. Marikivy ny nofony izay manana hoditra matevina misy menaka mahery fofona. Misy ravi-tsimoka fotsy ny vihim-boany vitsivitsy. Mamokatra voankazo mandavann-taona ny ankamaroan' ny ovan-karazan' ny voasarimakirana.

Ny voasarimakirana sasany, fantatra amin' ny anarana hoe "variegata", dia manana raviny misy loko ifandimbiasan' ny maitso sy loko mazava kokoa ary mamokatra voany manana loko toy izany koa mandritra ny fotoam-pihamasahany. Vony Mavokely ny voniny sy ny nofom-boany.

## Fampiasana

### Sakafo
Ampiasaina amin' ny sakafo isan-karazany ny voan' ny voasarimakirana, indrindra ho fanatsarana ny tsiron-kanina, amin' ny endrika ranom-boankazo, na hahazoana ny fofony fotsiny. Hanin' ny olona any Espaina ny ravin' ny voasarimakirana ao amin' ny mifo atao hoe "Paparajotes". Amokarana ny "Limoncello" ny fandomana ny hodiny amin' ny alikôla miaraka amin' ny siramamy. 

### Fitsaboana
Ampiasaina amin' ny arômaterapia ny menaka voasarimakirna.

## Jereo koa

* *[[Citrus]]*
* Voasarimakirana (voany)
Pierre Vérin

I **Pierre Vérin** dia antrôpôlôga sy arkeôlôga ary mpahay teny frantsay, manam-pahaizana manokana momba an' i Madagasikara sy ny Ranomasimbe Indianina ary i Pôlinezia, namela vondron' asa maro isan-karazany momba ireo faritra ireo. Teraka tamin' ny 6 Avrily 1934 tao Niort (Deux-Sèvres) tao amin' ny fianakaviana tantsaha izy ary maty tao Limoges tamin' ny 15 Jolay 2010 (tamin' ny faha-76 taonany).

## Jereo koa
Anja Niedringhaus

**Anja Niedringhaus** dia mpanao gazety mpaka sary mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 12 Oktobra 1965 tao Höxter ary maty ny 4 Aprily 2014 tao Banda Khel, Afghanistan

Nahazo ny loka Pulitzer sy ny loka hafa izy. Tamin'ny 2014, maty voatifitra tany Afghanistan izy ny andro talohan'ny fifidianana filoham-pirenena.

## Fikasana hamono
Niedringhaus sy ny mpiara-miasa aminy amin'ny Associated Press, Kathy Gannon, mpanao gazety kanadiana, dia nandeha tany amin'ny faritanin'i Khost nandritra ny fivorian'ny mpitandro ny filaminana Afghana sy ny mpiasan'ny fifidianana nanatitra ny vatom-pifidianana mba handrakotra ny fifidianana filoham-pirenena ao Afghanistan tamin'ny 2014. 

Tao amin'ny tobin'ny polisy tamin'ny 4 Aprily, niandry teo amin'ny seza aoriana tamin'ny fiarany izy ireo mba handeha rehefa nisy polisy iray nitifitra azy ireo tamin'ny AK-47 tamin'ny teny hoe *Allahu Akbar*. Maty teo no ho eo i Niedringhaus, naratra mafy i Gannon noho ny bala telo.

## Jereo koa
Austin Mardon

**Austin Albert Mardon** dia mpanoratra, mpikaroka ary mpampianatra kanadiana. Izy dia profesora mpanampy mpiara-miasa ao amin'ny John Dossetor Health Ethics Centre ao amin'ny Oniversiten'i Alberta ary profesora mpanampy ao amin’ny Departemantan’ny Neuroscience ao amin’ny Oniversiten'i Lethbridge. Manambady an’i Catherine Mardon, mpisolovava sady mpikatroka, izy ary niara-nanoratra boky maromaro taminy.

## Asa sy fikarohana
Amin’ny maha-mpanoratra sy mpikaroka kanadiana azy, Mardon dia mamoaka tsy tapaka fikarohana amin’ny sehatry ny jeografia sy ny astronomia. Mandray anjara amin’ny fikarohana amin’ny sehatra hafa, anisan’izany ny fitsaboana, ihany koa izy. Niara-nanoratra boky fampidirana amin’ny lohahevitra isan-karazany navoakan’ny Golden Meteorite Press izy.

Mardon dia namoaka lahatsoratra akademika manodidina ny 360 sy boky manodidina ny 200, anisan’izany ny tantara foronina sy tsy foronina. Voatsidika mihoatra ny 87 000 ny famoahana nataony araka ny angona hita ao amin’ny Academia.edu.

## Fandraisana anjara amin’ny fahasalamana ara-tsaina
Amin’ny maha-mpanohana ny fahasalamana ara-tsaina azy, Mardon dia nandray andraikitra maro mifandraika amin’izany, na an-tsitrapo na ara-matihanina. Izy dia efa niasa ho mpikambana ao amin’ny birao sy komity ho an’ny Alberta Health Services, ny Schizophrenia Society of Alberta ary ny Canadian Mental Health Association.

## Antarctic Institute of Canada
Tamin'ny 1985 dia nanangana ny Antarctic Institute of Canada i Mardon, fikambanana tsy mitady tombombarotra miorina any Edmonton, Alberta. Natsangana mba hanentanana ny governemanta federaly hampitombo ny fikarohana any Antarktika, ny ivontoerana dia manohana ankehitriny ny fanoratana akademika, ny fikarohana ary ny multimedia amin’ny lohahevitra isan-karazany.

## Jereo koa
* Antarctic Institute of Canada
* Golden Meteorite Press

## Loharano
Microcitrus

Ny ***Microcitrus*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka ao amin' ny fianakaviana *[[Rutaceae]]*, izay ahitana karazana voasary maniry hoazy teratany any Aostralia, indrindra any amin' ny faritra atsimo-atsinanana. Na dia voasokajy ao anatin' ny vondron-karazana *[[Citrus]]* izay midadasika kokoa aza  ny karazana ao aminy, dia mitazona ny toetra mampiavaka ara-bôtanika sy ara-tsakafo. Ny karazana fantatra indrindra dia ny *Microcitrus australasica* sy ny *Microcitrus australis* ary ny *Microcitrus papuana*.

## Fanasokajiana

Nandritra ny ampahany be amin' ny taonjato faha-20 dia ny fanasokajian' i Walter Tennyson Swingle (1915) no narahina. Nosarahany tamin' ny *Citrus* ireo karazana voasary ireo mba hamoronany ny *Microcitrus* (ho an' ny karazana aostraliana) sy ny *[[Eremocitrus]]* (ho an' ny karazana an-tany efitra), noho ny rafi-batany miavaka: ravina kely dia kely sy tsilo maro ary vony misy lahimbony malalaka.

Amin' izao fotoana izao, ao amin' ny fanasokajiana filôjenetika, ny fironana dia ny fanakambanana ireo zavamaniry ireo ao amin' ny *Citrus*. Ny bôtanista toa an' i David Mabberley (1998) dia naneho fa ireo zavamaniry ireo dia tena akaiky ny karazana voasary mahazatra ka tokony ho tafiditra ao anatin' ny vondrona iray ihany. Ireo karazana ireo koa dia aza ampivadina mora foana amin' ny voasarimakirana na amin' ny mandarinina mahazatra, izany dia manaporofo ny fifandraisany akaiky.

## Lisitry ny karazana

Indreto ny lisitry ny karazana ao amin' ny *Microcitrus*:

* *[[Microcitrus australasica]]* (F. Muell.) Swingle -- Aostralia
* *[[Microcitrus australis]]* (Planch.) Swingle -- Aostralia
* *Microcitrus garrowayae* (F.M. Bailey) Swingle (syn. *Microcitrus garrawayae* F.M. Bailey) -- Aostralia
* *Microcitrus inodora* (Bailey) Swingle -- Aostralia
* *Microcitrus maideniana* (Domin.) Swing. -- Aostralia
* *Microcitrus papuana* Winters (= *Citrus wintersii* Mabb) -- Ginea Vaovao
* *Microcitrus warburgiana* (F. M. Bailey) Tanaka -- Ginea Vaovao

## Jereo koa

* Voasary (zavamaniry)
* *[[Citrus]]*

* *[[Fortunella]]*
* *[[Poncirus]]*
Fortunella

Ny ***Fortunella*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka ao amin' ny fianakaviana *[[Rutaceae]]*, ahitana karazana voasary vitsivitsy. Mbola iadian-kevitra ny tena tokony ho fomba fanasokajiana ireo zavamaniry ireo. Izy ireo dia teratany any Atsinanana Indrindra. Malaza ho misy kalôria sy antiôksida ny voan' izy ireo.

Ireo no hany voasary izay azo hanina ny hodiny mamy sy manitra, fa ny nofon kosa dia makirana. Hazobotry izy ireo: manana haavo mihoatra ny 4 ka hatramin' ny 5 m, ka mahatonga azy ireo ho mety amin' ny fambolena ao anaty tavy.

## Fanasokajiana

Ara-tantara, ny vondron-karazana *Fortunella* dia nosarahan' i Walter Swingle amin' ny vondron-karazana *Citrus* tamin' ny taona 1915 noho ny fahasamihafan' endrika. Na izany aza, ny fanasokajiana filôjenetika dia mazàna mamerina azy ao amin' ny vondron-karazana *[[Citrus]],* amin' ny heviny mivelatra.

## Karazana

Indreto ny karazana ao amin' ny *Fortunella*:

* *Fortunella hindsii (<small>Champ. ex Benth.) Swingle</small>* na *Citrus hindsii* -- Sina
* *Fortunella crassifolia <small>Swingle</small>* na *Citrus crassifolia* -- Sina sy Japàna
* *Fortunella margarita <small>(Lour.) Swingle</small>* na *Citrus margarita* -- Sina sy Japàna
* *Fortunella japonica <small>(Thunb.) Swingle</small>* na *Citrus japonica* -- Sina sy Japàna
* *Fortunella obovata <small>hort. ex Tanaka</small>* na *Citrus obovata* -- Sina sy Japàna
* *Fortunella polyandra* na *Citrus swinglei* Burkill ex Harms

## Jereo koa

**[[Citrus]]*
**[[Microcitrus]]*
**[[Poncirus]]*
Poncirus

Ny ***Poncirus*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka ao amin' ny fianakaviana *[[Rutaceae]]*. Voasary teratany any Kôrea sy any amin' ny faritra avaratr' i Sina ny karazana ao aminy. Ankehitriny ny *Poncirus* dia matetika tafiditra ao amin' ny *[[Citrus]]*.

## Karazana

* *Poncirus trifoliata* (= *Citrus trifoliata*)
* *Poncirus polyandra* (= *Citrus polytrifolia*)

## Jereo koa

* *[[Citrus]]*
* *[[Fortunella]]*
* *[[Microcitrus]]*
Ramat Gan

**Ramat Gan** (Hebreo רָמַת־גַּן) dia tanàna akaikin'i Tel Aviv any . Ramat Gan dia ao anatin'ny faritry ny metropolitan Gush Dan ao amin'ny Distrikan'i Tel Aviv ary misy mponina 165.155 (2022)

## Jereo koa
* Israely
*Jerosalema (Andro Taloha)
*Jerosalema Atsinanana
*Jerosalema Andrefana
*Tel-Aviv-Jaffa
Gilbert Collard

**Gilbert Collard** (teraka ny 3 Febroary 1948 tao Marseille) dia mpisolovava frantsay, mpisolovava momba ny heloka bevava, ary mpanao politika.

Solombavambahoaka tao amin'ny Antenimieram-pirenena izy nanomboka tamin'ny 2012 ka hatramin'ny Janoary 2020 ary solombavambahoaka tao amin'ny Parlemanta Eoropeana nanomboka tamin'ny 2019.

Solombavambahoaka tao amin'ny Parlemanta Eoropeana ihany koa izy.

Amin'ny maha-mpisolovava azy, dia nisolo tena an'i Richard Virenque, mpitaingina bisikileta, sy i Laurent Gbagbo, filoha Ivoarianina teo aloha, izy.

## Hetsika ara-politika
Tamin'ny taona 2002, nirotsaka hofidiana ho ben'ny tanànan'i Vichy izy ary nahazo ny laharana fahatelo tamin'ny vato 23 isan-jaton'ny vato. Voafidy ho ao amin'ny Filankevitry ny Tanànan'i Vichy ihany koa izy saingy nandà ny toerany.

Nirotsaka hofidiana indray tao Vichy izy tamin'ny 2008, tamin'ity indray mitoraka ity dia ho an'ny antoko Nouveau Centre, saingy nahazo ny laharana fahatelo indray.

Nahafantatra an'i Marine Le Pen i Collard hatramin'ny fisaraham-panambadian'ny ray aman-dreniny. Tamin'ny Mey 2011, nanambara ny tenany ho *Marineist* izy ary lasa filohan'ny komity mpanohana azy, saingy tsy lasa mpikambana tao amin'ny Front National (FN) izy tamin'ny voalohany.

Amin'ny maha-kandidà azy ho an'ny * Rassemblement Bleu Marine*, dia nirotsaka hofidiana tamin'ny fifidianana parlemantera tamin'ny taona 2012 tao amin'ny faritra faharoa ao amin'ny departemantan'i Gard izy ary nandresy.

Izany no nahatonga azy ho iray amin'ireo kandidà FN roa ihany, miaraka amin'i Marion Maréchal-Le Pen, izay nahazo toerana tao amin'ny parlemanta.

Tamin'ny fifidianana parlemantera tamin'ny taona 2017, dia voafidy indray izy tamin'ny 32.2 isan-jaton'ny vato tamin'ny fihodinana voalohany ary 50.2 isan-jato tamin'ny fihodinana faharoa.

Tamin'ny fifidianana Eoropeana tamin'ny taona 2019, dia voafidy ho ao amin'ny Parlemanta Eoropeana i Collard. Tao izy dia nanompo hatramin'ny Janoary 2022 tao amin'ny vondrona *Patriotes pour l'Europe*, mpikambana tao amin'ny Komitin'ny Kolontsaina sy ny Fanabeazana, ary solontena tao amin'ny *Assemblée parlementaire de l’Union pour la Méditerranée*.

Nametra-pialana tamin'ny toerany tao amin'ny Antenimieram-pirenena Frantsay izy tamin'ny Janoary 2020. Tamin'ny Janoary 2022, niditra tao amin'ny antokon'i Eric Zemmour, Reconquête (Antoko politika), izy ary lasa filoha voninahitra tao. Nanomboka teo, dia solombavambahoaka tsy miankina ao amin'ny Parlemanta Eoropeana izy, izay niasany tao amin'ny Komitin'ny Fitaterana sy ny Fizahan-tany nanomboka tamin'ny Jona 2022.

Tamin'ny Septambra 2022, nandao ny Reconquête izy.

Antoko: Reconquête
Lionel Jospin

**Lionel Jospin**, teraka ny 12 Jolay 1937 tao Meudon (Seine-et-Oise) ary maty ny 22 Martsa 2026, dia lehilahy frantsay. Olona malaza ao amin'ny Antoko Sosialista (PS), Praiminisitra frantsay nanomboka ny 2 Jona 1997 ka hatramin'ny 6 Mey 2002.

Jacques Barrot teo aloha.
Nandimby an'i Alain Juppé.

## Jereo koa
Alain Juppé

**Alain Juppé**, teraka ny 15 Aogositra 1945 tao Mont-de-Marsan (Landes), dia lehilahy frantsay, voatendry ho Praiminisitra nanomboka ny 17 Mey 1995 ka hatramin'ny 2 Jona 1997 ary ben'ny tanànan'i Bordeaux, mpandimby an'i Jacques Chaban-Delmas nandritra ny vanim-potoana 1995-2019.

## Jereo koa
ZoAndriamifidisoa/kianjam-pasika

Tohiny manaraka ny fampidirana ireo mpanjakan'i Madagasikara, ary fiampitana fotsiny kosa ireo governora jeneraly nandritra ny fanjanahantany
## Mpanjaka teo amin'ny Fanjakan'i Madagasikara (1817–1897)
Albrecht I (HRR)

*
**Albrecht V**, Comte de Habsburg (teraka tamin'ny Jolay 1255 tao Rheinfelden; maty tamin'ny 1 Mey 1308 tao Königsfelden akaikin'i Brugg), dia Duke an'i ,  ary Carniola amin'ny maha-**Albrecht I** azy nanomboka tamin'ny 1282 sy Tompon'ny Diaben'ny Windic ary, amin'ny maha-Albrecht I azy nanomboka tamin'ny 1298, Mpanjakan'ny Romana avy amin'ny Tranon'i Habsburg.

## Mpanjakan'ny Romana Masina jermanika
Rehefa nesorina indray i Adolf tamin'ny 1298, dia voafidy ho mpanjaka alemà ho mpandimby azy i Albrecht tamin'ny 23 Jona 1298. Resy tamin'ny ady tamin'ny Habsburg i Adolf tamin'ny Adin'i Göllheim (Adin'i Hasenbühel) tamin'ny 2 Jolay 1298. Tamin'ny 27 Jolay, dia voafidy fanindroany i Albrecht ary avy eo dia nosatrohina ho mpanjaka tao Aachen tamin'ny 24 Aogositra 1298.

## Famonoana sy Fifandimbiasan-toerana
Novonoina i Albrecht tamin'ny taona 1308 akaikin'i Windisch, any amin'izay antsoina ankehitriny hoe Soisa, tsy lavitra ny lapa razambeny. Ireo mpamono olona dia i John avy any Swabia, zana-drahalahiny, izay nahazo ny anaram-bosotra hoe Parricida (famonoana parricide) noho ny nataony, ireo andriana Rudolf von Wart, Rudolf von Balm, Walter von Eschenbach, ary ilay mpitaingin-tsoavaly Konrad von Tegerfelden. Ny toe-javatra marina momba ny famonoana olona dia voalaza amin'ny fomba samihafa avy amin'ireo mpanoratra tantara samihafa.

## Mpandimby
Ny zanakalahin'i Albrecht, Friedrich le Beau, no nandimby azy ho Duke, saingy tsy nandimby azy ho Mpanjaka izy. Ny anaram-boninahitra mpanjaka dia lasan'ny fianakavian'i Luxemburg niaraka tamin'i Henry VII, izay nijanonany hatramin'ny taona 1437.

## Emperoran'ny

## Jereo koa
Maximilian II

**Maximilian II** (teraka ny 31 Jolay 1527 tao Vienna; maty ny 12 Oktobra 1576 tao Regensburg), Emperora Masina Romana ary Archduke an'i  nanomboka tamin'ny 1564 ka hatramin'ny 1576.

Nosatrohina ho Mpanjakan'i Bohemia tao Prague i Maximilian tamin'ny 14 Mey 1562, ary voafidy ho Mpanjakan'ny Romana tao Frankfurt am Main tamin'ny 24 Novambra tamin'io taona io ihany. Tamin'ny 16 Jolay 1563, nosatrohina ho Mpanjakan'i  sy  tao Pressburg (Bratislava) izy. 

Tamin'ny 25 Jolay 1564, dia nandimby ny rainy efa nodimandry, Ferdinand I, ho mpitondra ny Empira Masina Romana izy.

## Emperoran'ny

## Jereo koa
Charles IX (Frantsa)

**Charles IX** (teraka ny 27 Jona 1550, tao Saint-Germain-en-Laye; maty ny 30 Mey 1574, tao amin'ny Lapan'i Vincennes), Duke an'i Orléans nanomboka ny 24 Oktobra 1550 ka hatramin'ny 5 Desambra 1560, no Mpanjakan'i  nanomboka ny 5 Desambra 1560 ka hatramin'ny nahafatesany.

Ny fanjakany dia voamariky ny Adin'ny Fivavahana sy ny Fandripahana Protestanta Frantsay malaza ratsy tamin'ny Andron'i Masindahy Bartholomew (frantsay:*Massacre de la Saint-Barthélemy*).

## Fifandimbiasan'ny seza fiandrianana
Nanambady an'i Elisabeth avy any Aotrisy, zanakavavin'i Maximilian II, i Charles IX nanomboka tamin'ny taona 1570, saingy tsy niteraka zazalahy izy ireo.

Noho izany, taorian'ny nahafatesany tamin'ny 1574, dia nodimbiasan'ny rahalahiny Henry III (Frantsa) izy, izay naleony kokoa ny satroboninahitra frantsay noho ny satroboninahitra poloney.

## Mpanjakan'i Frantsa

## Jereo koa
Sviatoslav Vakarchuk

**Sviatoslav Ivanovych Vakarchuk** (okrainiana: *Святослав цванович Вакарчук*), teraka ny 14 Mey 1975, dia mpihira, mpamoron-kira ary mpanao politika okrainiana.

Hatramin'ny taona 1994, izy no mpihira lehibe tao amin'ny Okean Elzy, tarika rock malaza indrindra any . Mpanao politika mpomba ny Tandrefana izy, ary niasa ho solombavambahoaka voalohany nanomboka tamin'ny taona 2007 ka hatramin'ny taona 2008. Voafidy indray izy nanomboka tamin'ny taona 2019 ka hatramin'ny taona 2020, nitarika ny antoko *Holos* (Feo), izay naoriny tamin'ny taona 2019.

## Asa

Amin'ny maha-mpikambana ao amin'ny Okean Elzy, tarika rock naorina tamin'ny taona 1994, dia heverina ho mpihira malaza sy malaza indrindra any Okraina izy.

## Jereo koa
Governemanta Rajaonarison

Natsangana tamin'ny 25 marsa 2026 ny **governemanta** **Rajaonarison** izay faha-13 amin'ny Repoblika <abbr><sup>Fahefatra</sup></abbr> eto Madagasikara, fa ao anatin'ny Repoblikan'ny fanavaozana kosa isika izao.

Tarihin'ny Praiminisitra Mamitiana Rajaonarison, ary eo ambany fahefan'ny Filohan'ny Fanavaozana Michaël Randrianirina, nodimbiasina ny governemantan'i Rajaonarivelo, noravaina tapabolana talohan'izay.

## Toe-draharaha politika
Rehefa nisy fihetsiketsehana tamin'ny Oktobra 2025, dia vaky nandositra ny mpitondra teo aloha, nandray ny fahefana ny filoha mitondra amin'izao fotoana ary natsangana ny governemanta notarihin'ny Praiminisitra Herintsalama Rajaonarivelo mba hamerenana amin'ny laoniny ny filaminam-panjakana. Noravana tamin'ny 9 marsa 2026 io governemanta teo aloha io ary nidirana ny dingana vaovao. Nosafidian'ny filohan'ny Refondation, ny Kolonely Michaël Randrianirina i Mamitiana Rajaonarison, efa manana ny diplaoma tao amin'ny ENA, mpiasam-panjakana ambony sady manamboninahitra teo aloha tao amin'ny zandarimaria, ary efa nitarika ny sampam-panangonam-baovao ara-bola teto Madagasikara  .

## Fandrafetana

Niverina tamin'ny andraikiny teo aloha ny minisitra 17 avy amin'ny governemanta teo aloha, fa vaovao kosa ny 13 amin'ireo minisitra mandrafitra ny governemanta .

Toy izao manaraka izao araka ny arofenitra ny filaharan'ireo minisitra araka ny Anarana mialoha ny fanampin'anarana mahazatra ny maro amin'ny Malagasy.

### Praiminisitra

* Praiminisitra Mamitiana Rajaonarison

## Naoty sy tondro

## Jereo koa

* Fihetsiketsehana teto Madagasikara tamin'ny taona 2025
Conrad II (jermanika)

**Conrad II** (*Conrad Zokiny*; teraka tamin'ny taona 990 teo ho eo; maty tamin'ny 4 Jona 1039 tao Utrecht) no Emperora Masina Romana nanomboka tamin'ny taona 1027 ka hatramin'ny 1039, Mpanjakan'i Francia Atsinanana (regnum francorum orientalium) nanomboka tamin'ny taona 1024, Mpanjakan'i Italia nanomboka tamin'ny taona 1026, ary Mpanjakan'i Bourgogne nanomboka tamin'ny taona 1033.

Nandimby an'i Henry II, izay tsy nanan-janaka teo alohany, i Conrad, ary lasa mpanorina ny tarana-mpanjaka Salian vaovao.

## Fanendrena ho Mpanjakan'ny Fanjakana
Tamin'ny Alahady Paska 26 Martsa 1027, dia natao tao amin'ny Basilika Masindahy Piera any Roma ny fanendrena ho Mpanjakan'ny Fanjakana an'i Conrad sy Gisela, izay notarihin'ny Papa Jaona XIX. Ny fanendrena ho Mpanjakan'ny Fanjakana dia heverina ho iray amin'ireo fankalazana lehibe indrindra tamin'ny Moyen Âge.

Tao anatin'izany dia i Canute Lehibe sy Rudolf III avy any Bourgogne, Abbot Odilo avy any Cluny, ary farafahakeliny mpitondra fivavahana ambony miisa 70, anisan'izany ireo arsevekan'i Köln, Mainz, Trier, Magdeburg, Salzburg, Milano, ary Ravenna.

Nandeha tany Italia ihany koa i  Henry, mpandova an'i Conrad, ho amin'io fotoana io.

## Emperoran'ny

## Jereo koa
Henry II (HRR)

**Henry II** (teraka ny 6 Mey 973 na 978; maty ny 13 Jolay 1024 tao Grone), olomasina (nanomboka ny 1146), avy amin'ny fianakaviana andriana Ottonianina, dia Duke an'i  tamin'ny anarana hoe Henry IV nanomboka tamin'ny 995 ka hatramin'ny 1004 ary indray nanomboka tamin'ny 1009 ka hatramin'ny 1017, Mpanjakan'i Francia Atsinanana (regnum Francorum orientalium) nanomboka tamin'ny 1002 ka hatramin'ny 1024, Mpanjakan'i  nanomboka tamin'ny 1004 ka hatramin'ny 1024 ary Emperora Masina Romana nanomboka tamin'ny 1014 ka hatramin'ny 1024.

## Fanendrena ho Emperora
Tamin'ny 14 Febroary 1014, i papa Benoà VIII dia nanome satroboninahitra azy ho Emperora sy ny vadiny ho Emperora tao amin'ny Basilika Masindahy Piera. Nomen'ny Papa azy orb volamena voaravaka lakroa. Ity no porofo voalohany amin'ny fampiasana "orb imperial." Ny orb toy izany dia lasa ampahany manan-danja amin'ny akanjon'ny imperial taty aoriana.

## Emperoran'ny

## Jereo koa
Paoly II (papa)

I **Paoly II** (teraka ny 23 Febroary 1417 tao Venezia, Repoblikan'i Venise; †maty ny 26 Jolay 1471 tao Roma), Pietro Barbo no anarany tany am-boalohany, no Papa tao amin'ny Fiangonana Katolika Romana nanomboka ny 30 Aogositra 1464 ka hatramin'ny nahafatesany tamin'ny 1471.

## Papa faha-211

## Jereo koa
Pio III

I **Francesco Todeschini Piccolomini** (teraka ny 29 Mey 1439 - maty tao Roma, 18 Oktobra 1503) no Papa faha-215 tao amin'ny Fiangonana Katolika tamin'ny 22 Septambra 1503, naka ny anarana hoe Pius III (latina: Pius III, italiana: Pio III).

Nijanona ho filohan'ny Fiangonana nandritra ny 26 andro monja izy talohan'ny nahafatesany noho ny gout.

## Papa faha-215
Joany XXIII

I **Jaony XXIII** latina: Ioannes XXIII, teraka *Angelo Giuseppe Roncalli*; 25 Novambra 1881, tao Sotto il Monte; maty ny 3 Jona 1963, tao Roma, Vatikana) no Papa faha-261 tao amin'ny Fiangonana Katolika Romana, nanompo nandritra ny 4 taona sy 7 volana nanomboka ny 28 Oktobra 1958, ka hatramin'ny nahafatesany. Fantatra ihany koa amin'ny hoe *Papa ao amin'ny Filankevitra* izy, ary noho ny fanetren-tenany sy ny fahaizany mifandray amin'ny hafa, dia malaza amin'ny anarana hoe *il Papa buono* (*ilay Papa tsara*).

Nasandratry ny Papa Jaony Paoly II ho Olontsambatra izy tamin'ny 3 Septambra 2000, ary nasandratry ny Papa Franç ho Olontsambatra tamin'ny 27 Aprily 2014.

## Papa faha-261

## Jereo koa
Joany Paoly I

**Joany Paoly I** (latina: Ioannes Paulus I), teraka Albino Luciani (17 Oktobra 1912, tao Forno di Canale; maty ny 28 Septambra 1978, tao Vatikana), no papa faha-263 tao Roma nanomboka tamin'ny fifidianana azy tamin'ny 26 Aogositra 1978, ka hatramin'ny nahafatesany 33 andro taty aoriana. Noho izany dia izy no filohan'ny Fiangonana Katolika Romana sy filohan'ny fanjakan'i Vatikana.

Satria maty tamin'ny 1978 ihany koa ny teo alohany, Paoly VI, ary voafidy ny mpandimby azy, Joany Paoly II, dia voasoratra ao amin'ny tantara ho Taonan'ny Papa Telo ity taona ity.

## Papa faha-263

## Jereo koa
Pio VI

**Pio VI** (teraka Giovanni Angelo Count Braschi ; teraka ny 25 Desambra 1717 tao Cesena ary maty ny 29 Aogositra 1799 tao Valence, Frantsa) dia Papa faha-250 tao amin'ny Eglizy Katolika Romana nanomboka tamin'ny 1775 ka hatramin'ny 1799.

Pretra izy teo aloha tamin’ny 1758 ary kardinaly tamin’ny 1773. Tamin’ny faha-24 taonany dia anisan’ny naharitra indrindra teo amin’ny tantaran’ny fiangonana ny maha-pôntika azy.

## Papa faha-250
Nambatingue Toko

**Nambatingue Toko**, izay tena anarany dia **Nambatingue Tokomon Dieudonné**, dia teraka ny 21 Aogositra 1952 tao Fort-Lamy (Tsady) ary maty ny 10 Febroary 2026 tao Le Cannet. 

Mpilalao baolina kitra matihanina Tsady izy izay nandany ny asany manontolo tany .

## Klioba
Années -       Club
*1973-1974 - FC Grenoble	
*1974-1975 - US Albi	
*1975-1978 - OGC Nice
*1978 - Girondins de Bordeaux
*1978-1979 - RC Strasbourg	
*1979-1980 - US Valenciennes-Anzin
*1980-1985 - Paris Saint-Germain	
*1985-1986 - RC Paris

### Rohy ivelany
Gregôrio XVI

I **Gregôrio XVI** dia Papa faha-254 tao amin'ny Eglizy Katolika Romana nanomboka tamin'ny 1831 ka hatramin'ny nahafatesany.

## Papa faha-254

## Jereo koa
Pio VIII

I **Pio VIII** (teraka ny 20 Novambra 1761 tao Cingoli akaikin'i Ancona; maty ny 30 Novambra 1830 tao Roma), teraka *Francesco Saverio Maria Felice Castiglioni*, dia Papa faha-253 tao amin'ny Eglizy Katolika Romana nanomboka tamin'ny 1829 ka hatramin'ny 1830..

## Papa faha-253

## Jereo koa
Flavien Ranaivo

I **Flavien Ranaivo** dia pôeta sy mpanao gazety malagasy, teraka tamin' ny 13 Mey 1914 tao Arivonimamo ary maty tamin' ny 20 Desambra 1999 tao Troyes (Frantsa). 

## Fiainany
Avy amin' ny fianakaviana andriana i Ranaivo, ary nifandray tamin' ny zavaboary izy nandritra ny ampahany be amin' ny androm-piainany. Ankoatry ny maha pôeta azy dia nitana toerana lehibe teo amin' ny maha olom-pirenena azy sy tao amin' ny governemanta.

## Fanoratana
Fantatr' i Léopold Sédar Senghor i Ranaivo. Niala tamin' ny fitaoman' ny fanaovana tononkalo frantsay izy ka nampifanaraka (na nandika mihitsy aza) ny tononkalo malagasy hain-teny. Voataonan' ny hira sy ny tononkalo malagasy, indrindra ny hain-teny ny sangan' asany. Indraindray mitovy amin' ny ankamantatra ny tononkalony fohy, manambatra vazivazy sy fahendrena, ohabolana sy tandindona.

## Sangan' asany

* *L'ombre et le vent* (1947)
* *Mes chansons de toujours* (1955)
* *Le retour au bercail* (1962)
* *Littérature magache* (1956)
* *Images de Madagascar* (1968)

## Jereo koa

* Lisitry ny mpanoratra malagasy
Elie-Charles Abraham

I **Elie-Charles Abraham** dia pôeta malagasy sy mpanao soratra andrana, mpanoratra nalaza teo anelanelan' ny folo taompolo 1950 sy 1970. Teraka tamin' ny taona 1919 teto Madagasikara izy.

Nanoratra indrindra tamin' ny teny frantsay izy, nefa namoaka tononkalo amin' ny teny malagasy. Talen' ny gazetiboky momba ny haisoratra sy ny pôlitika amin' ny fiteny roa izy, dia ny *Anivon' ny riaka* — *l’'île australe*, izay natsangany niaraka amin' i Régis Rajemisa-Raolison.

Mifototra amin' ny fomba fanoratra frantsay izay natao filamatra tamin' ny fotoan' androny ny asa sorany. Mampiasa singa avy amin' ny tantara sy etnôgrafia izy mba hiderana ny hakanton' ny Nosy, ary nanoritsoritra azy io ho toerana tsy misy olana ara-pôlitika sy ara-tsôsialy ary ara-toekarena, na dia ahitana lafiny malahelohelo koa aza amin' ny lafiny hafa.

## Jereo koa

* Lisitry ny mpanoratra malagasy
David Jaomanoro

I **David Jaomanoro** dia Malagasy, mpanoratra tantara fohy sy tantara tsangana ary tononkalo. Teraka tamin' ny 30 Desambra 1953 tao Anivorano Nord izy. Niasa tany Mayotte izy, ary maty tao tamin' ny 7 Desambra 2014.

## Mpanoratra
Nanoratra tononkalo izy hatrany amin' ny sekoly ambaratonga faharoa (kôlejy). Nampianatra tao Antsiranana nandritra ny 10 taona izy. Taorian' izay dia nianatra ny teny aman-tsoratra frantsay (*lettres françaises*) tao amin' ny École Normale Supérieure ao Antananarivo izy ary nahazo mari-pahaizana *Diplôme d'études approfondies* (DEA) momba ny literatiora ampitahaina miompana amin' ny angano nentim-paharazana malagasy tany amin' ny Oniversiten' i Limoges (Frantsa). Tamin' ny taona 1988 dia lasa mpampianatra teny frantsay tao Antsiranana izy.

Tamin' ny taona 1987, fony mbola mpianatra izy, dia nahazo loka momba ny tononkalo noho ny fanangonana kely nataony tsy mbola nivoaka: *Quat'am's j'aime ça*. Taty aoriana, tamin' ny naha mpampianatra azy, dia nanoratra tantara an-tsehatra sy lahatsoratra mitsikera ny fiarahamonina momba ny sesitanin' ny Malagasy sy Kômôrianina any Mayotte izy. Namoaka tantara fohy tao amin' ny gazetiboky sy tamin' ny boky iaraha-manoratra izy. Izy no lany ho ny Olo-malazan' ny Taona 1997 (*Homme de l'année 1997*) teto Madagasikara tamin' ny taona 1997 teo amin' ny taranja Zava-kanto sy Kolontsaina (Arts et Culture). Na izany aza dia tamin' ny taona 2006 vao nivoaka ny amboaran-tantara fohy voalohany nosoratany: *Pirogue sur le vide*.

Ao amin' ny tohan-kevitra nataon' i Fara Lee Rabenarivo, dia voasokajy ho "anisan' ny mpanoratra malaza tamin' ny taranaka farany" i Jaomanoro.

Ny sasany amin' ny tantara fohy nosoratany dia nadikan' ilay mpandika teny neerlandey Marjolijn de Jager amin' ny teny anglisy.

## Sangan' asa

* 1987 – *Quatram's j'aime ça*, inédit.
* 1988 – *Le dernier caïman* (théâtre) inédit
* 1988 – *J'ai marché dessus* Radio France Internationale (XVIe concours théâtral interafricain), édition ronéotypé
* 1990 – *La Retraite*, théâtre, éditions Promotion Théâtre, Carnières-Morlanwelz - rééd. 2006, Lansman, ()
* 1991 – *Docteur parvenu*, Les Carnets de l'exotisme
* 1992 – *Funérailles d'un cochon et 13 autres nouvelles* (collectif), Éditions Sepia, ()
* 1997 – *Joambilo*, Revue Noire
* 2006 – *Pirogue sur le vide et autres nouvelles*, Éditions de l’Aube, (),,
* 2011 – *Publics d’alphabétisation à Mayotte*, essai, Éditions universitaires européennes. ()
* 2013 – *Le Mangeur de cactus* (récit) Éditions L’Harmattan, ()
* 2017 – *Œuvres complètes : Poésie, Théâtre, Nouvelles*, éd. Dominique Ranaivoson, Éditions L’Harmattan, ()

## Jereo koa

* Lisitry ny mpanoratra malagasy
Mary II (Angletera)

**Mary II (Angletera)** (teraka ny 30 Aprily 1662 – maty ny 28 Desambra 1694) dia Mpanjakavavin'i ,  ary  niaraka tamin'ny vadiny, Mpanjaka William III sy II, nanomboka tamin'ny 1689 ka hatramin'ny nahafatesany tamin'ny 1694.

Izy koa dia Printsesy avy any Orange taorian'ny fanambadiany tamin'ny 4 Novambra 1677. Ny niarahany nanjaka tamin'i William tany  dia fantatra amin'ny anarana hoe William sy Mary.

## Mpanjakan'i Fanjakana Mitambatra
Matupá

**Matupá** dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i  ao amin'ny .

## Jereo koa
* Brazila
** Mato Grosso

## Tsiahy
Fahavalo, Madagasikara 1947

Fahavalo, Madagasikara

***Fahavalo, Madagascar 1947*** is a Franco-Malagasy documentaire film made in 2019.
,,

## Famintinana
Tamin'ny 1947, ireo miaramila Malagasy izay niady ho an'ny tafika frantsay tamin'ny fiandohan'ny Ady Lehibe Faharoa, satria nino fa tsy notanterahina ny fampanantenana fahaleovantena voalaza fa natao ho an'i Madagasikara, taorian'ny tsy fahombiazan'ny ezaka ara-dalàna tamin'ny alalan'ny Hetsika Fanavaozana Demokratika Malagasy, dia nikomy tamin'ny fanjakana mpanjanaka nanomboka ny alin'ny faha-29 ka hatramin'ny...30 mars  ,  .

Tsara homarihina fa ny antony nahatonga ny fikomiana malaza dia hita voalohany indrindra amin'ny lesoka ara-drafitra tao amin'ny rafitra fanjanahantany izay naorina tamin'ny faran'ny taonjato faha-19 toy ny asa an-tery na ny fehezan-dalàna indigénat sy ny fitsarana indizeny, tsy manadino ny fanavakavaham-bolon-koditra faratampony amin'ny fifandraisana andavanandro amin'ny fanjanahantany  .

Le film retrace cette insurrection, qui dura près de deux ans, contre les autorités coloniales françaises, et sa brutale répression, à travers les récits de témoins, des photos et films d'archives,.

## Fepetra ara-teknika

* Fahatanterahan-javatra : Marie-Clémence Andriamonta-Paes
* Tantara : Marie-Clémence Andriamonta-Paes
* Famokarana Laterit Productions
* Toerana nanaovana ny horonantsary: Madagasikara https://fahavalo-film.com/post/179933872336/la-tourn%C3%A9e-%C3%A0-madagascar-retour-en-images-sur-la
* Sary Cesar Paes
* FIVORIAMBE : Paul Pirritano, Gabriel Paes
* ny Gabriel Mathé
* MOZIKA Régis Gizavo
* lahy sy ny vavy fanadihadiana
* Faharetana 90 minitra
* Lohahevitra fototra : ny fikomian'ny Malagasy tamin'ny 1947, fahatsiarovana ny fanjanahantany, arisiva, fijoroana vavolombelona  .

## valisoa

* Loka ho an'ny Dokambarotra Iraisam-pirenena - Fetiben'ny Sarimihetsika Iraisam-pirenena ao Montréal
* Filazana manokana - JCC Carthage

## Reference
,,

## Rohy ivelany

* Ressources relatives à l'audiovisuel : 
** Africultures 
** Allociné 
** Centre national du cinéma et de l'image animée 
** IMDb 
** LUMIERE 
** The Movie Database 
** Unifrance   
* site officiel

Portail Madagascar
Tira (Israely)

Tanàna iray any  i **Tira** (Hebreo רָמַת־גַּן; Arabo: الطيرة *at-Tīra*).

Eo amin'ny roa ambin'ny folo kilometatra atsimo atsinanan'i Netanya ary valo kilometatra avaratra atsinanan'i Kfar Saba no misy azy. Tamin'ny taona 2022, 27.802 ny mponina tao Tira. Ao amin'ny Telolafy Kely/Meshullah no misy ny tanàna, faritra iray izay ahitana ny ankamaroan'ny mponina ny Arabo Israeliana. Nahazo ny sata maha-tanàna an'i Tira tamin'ny 1991.

## Jereo koa
* Israely
*Jerosalema (Andro Taloha)
*Jerosalema Atsinanana
*Jerosalema Andrefana
*Tel-Aviv-Jaffa