Kristianisma eto Madagasikara

Ny **kristianisma** **eto** **Madagasikara** dia iray amin' ny fivavahana arahin' ny mponin' i Madagasikara, indrindra ny Malagasy, ankoatry ny fivavahan-drazana sy ny finoana silamo sy ny hafa koa. Ny 41&nbsp;% amin' ny Malagasy dia Kristiana, araka ny tatitry ny *[[United States Department of State|US Departement of State]]* tamin' ny taona 2011. Hita ao ny sampan' ny fivavahana kristiana toy ny Fiangonana nohavaozina sy ny Fiangonana loterana sy ny Fiangonana katôlika sy ny Fiangonana adventista sy ireo Fiangonana evanjelika tsy mitsaha-mihamaro. Miezaka ny hampitombo isa ny fiangonany ny Ôrtôdôksa sy ny Anglikana sy ny hafa koa. Tamin' ny taona 1963 hatramin' ny 2004 dia niisa 72 ny "fikambanana ara-pinoana" voasoratra ao amin' ny lisitra ôfisialy tanan' ny fanjakana malagasy. Manodidina ny 200 any ho any ny isan' ny karazam-piangonana eto Madagasikara tamin' ny taona 2020, ka ny ankamaroan' ireo dia fiangonana vao niorina taty afara, dia ny fiangonana evanjelika na ara-pilazantsara sy pentekôtista.

## Tantaran' ny kristianisma eto Madagasikara

### Faha mpanjaka

#### Fidiran' ny fivavahana kristiana
Efa nisy nitondra teto amin' ny Nosy hatramin' ny faran' ny taonjato faha-16 ny katôlisisma, sady efa nisy ny nanandrana nanao asa misiôna tamin' ny taona 1540 avy eo tamin' ny nahatongavan' ny Dôminikanina tamin' ny taona 1580 ary ny Zezoita tamin' ny taona 1610. Tsy nahitam-pahombiazana kely izany raha tsy tany amin' ny taona 1642.

Ny misiônera avy amin' ny ''London Missionary Society'' (LMS) no nahomby tamin' ny fampidirana ny fivavahana kristiana tamin' ny taona 1818 ka ny prôtestantisma izany, na dia efa nitondra ny fivavahana katôlika aza ny vazaha nandalo taty Madagasikara tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-16. Tamin' ny nidiran' ny fivavahana kristiana teto Madagasikara dia tao anaty fanarahana ny fivavahan-drazana ny Malagasy, indrindra ny tao amin' ny lapan' ny mpanjaka, ka singanina manokana ny tao Imerina. Tsy mbola nisy anefa ny fanenjehana ny kristianisma satria ny fandrosoana nentin' ny misiônera no navesa-danja tamin' ny mpanjaka Radama I. Nampiely ny prôtestantisma sady nampianatra literatiora tamin' ny alalan' ny Baiboly voadika amin' ny fiteny malagasy ireo misiônera ireo tao amin' ny sekoly naoriny tao afovoan-tany araka ny fanirian' ny mpanjaka. Tamin' ny taona 1830 no vita dika amin' ny teny malagasy ny Testamenta Vaovao. Tamin' ny taona 1835 no vita dika amin' ny teny malagasy ny Baiboly iray manontolo.

#### Ny fanenjehana ny fivavahana kristiana
Tamin' ny voalohany dia ambany ny isan' ireo izay niova ho Kristiana nefa nitombo tsikelikely izany na dia nisy aza ny fanenjehana tamin' ny andron' ny mpanjakavavy Ranavalona I. Nolefonina ho faty na nampisotroina tangena izay tratra mitazona Baiboly. 

Fatra-pifikitra amin' ny fivavahan-drazana ilay mpanjakavavy merina ka nanenjika mafy ny Kristiana sy nandroaka ny misiônera ary nampandoro ny Baiboly. Tamin' ny taona 1831 dia voarara ny fananana Baiboly sy ny fivavahana kristiana. Tamin' izany fotoana izany no nampisy ny Kristiana malagasy maty martira voalohany ka anisan' izany Rasalama (taona 1837). Nanahy mantsy ilay mpanjakavavy sao mahavery hasina ny sampy sy ny razana ny fivavahana amin' ny "razam-bazaha". Tsy nankasitrahany koa ny fitoriana ny fitovian' ny samy olombelona izay manohintohina ny rafitra ara-pôlitika sy ara-toekarena izay niorina amin' ny fisian' ny fanandevozana. Tsy nekeny ho tonga Kristiana (hatao batisa) ny miaramilany. Hatramin' ny sekoly naorin' ny misiônera dia tsy azoazony fa ataony hoe "misoko olona" (fahenoany ny teny anglisy hoe "*school*"). Tamin' ny taona 1849 no tena nafana ny fanenjehana ka ao ny nodorana velona sy ny notapahin-doha ary ny navarina tao amin' ny hantsan' Ampamarinana.

#### Ny prôtestantisma lasa fivavaham-panjakana
Tamin' ny fitondran-dRadama II (nanjaka tao anelanelan' ny taona 1861 sy 1863) sy Rasoherina (nanjaka teo anelanelan' ny taona 1863 sy 1868) dia niverina nalalaka indray ny fivavahana kristiana sy ny famakiana Baiboly. Nanome fahalalahana ny finoana isan-karazany teo amin' ny fanjakany Radama II. Rasoherina moa dia lasa Kristiana ka nampandoro ny sampim-panjakana sy nanao ny fivavahana kristiana ho fivavaham-panjakana. Maro noho izany ny olona tao an-dapa sy ny olona ao amin' ny saranga ambony tao Imerina niova ho Kristiana nefa lazain' ny mpahay tantaram-piangonana fa "nanao rebik' ondry" ny ankamaroany.

Tonga teto tsy nisy mpanakantsakana ny misiônera prôtestanta anglisy tao amin' ny fikambanana toa ny *[[Church Mission Society|Church Missionary Society]]* sy ny *[[United Society Partners in the Gospel|Society for the Propagation of the Gospel]]* (samy misiona anglikana) izay tonga tamin' ny taona 1864; ny *[[Norwegian Missionary Society]]* (na *Norsk Misjonsselskap*, amin' ny teny nôrveziana, misiona loterana norveziana) tamin' ny taona 1866; ary ny *[[Friends of Foreign Mission Association]]* (misiona frenjy) tamin’ ny taona 1867.

Ny fielezan' ny prôtestantisma teo amin' ny Merina nanana saranga ambony teo antenantenan' ny taompolo 1800, isan' izany ny mpanjaka Ranavalona II (izay namoaka didy momba ny famerenana ny fivavahana kristiana sy natao batisa tamin' ny taona 1869), niaraka tamin' ny fitomboana ara-pôlitikan' ny misiônera britanika, dia nitarika ny praiminisitra Rainilaiarivony hamoaka didy nahatonga ny Kristianisma ho fivavahana tao an-dapa, izany hoe fivavaham-panjakana. Izany no nanafaingana ny fiovam-pinoan' ny vahoaka tany afovoan-tany ho amin' ny prôtestantisma tamin' ny faramparan' ny taompolo 1800.

#### Fidiran' ny fivavahana katôlika
Tafiditra teto Madagasikara tamin' ny alalan' ny masoivoho sy misiônera frantsay tamin' ny tenantenan' ny taonjato faha-19 ny Eglizy katôlika rômanina, nefa tsy nitombo ny isan' ny mpanaraka azy raha tsy tamin' ny fanombohan' ny fanjanahan' ny Frantsay an' i Madagasikara tamin' ny taona 1896.

### Tamin' ny fanjanahan-tany

#### Fahazoan' ny Katôlika vahana
Lasa zanatanin' i Frantsa i Madagasikara tamin' ny taona 1897 nefa tsy nanohana ny misiona katôlika i Galliéni (nanapaka an' i Madagasikara tamin' ny taona 1896-1905). Amin' ny ankapobeny anefa dia nahazo vahana ny katôlisisma. Sahirana ny Prôtestanta tamin' ny fotoana nanombohan' ny fanjanahan-tany noho ny nataon' ny Zezoita izay nampifangaro ny raharaha pôlitika sy ny raharaham-pivavahana ka nanao ny Prôtestanta ho sakaizan' ny Anglisy sy ho fahavalon' ny Frantsay. Maro ny mpino prôtestanta niala amin' ny fiangonany noho ny tahotra ary nisy ny trano fiangonana prôtestanta no lasan' ny Katôlika. Fotoana nisian' ny tsy fifanarahan' ny Prôtestanta sy ny Katôlika malagasy izany. Tamin' ny nanapahan' ny governora frantsay manaja ny maha fanjakana laîka an' i Frantsa vao niverina nalalaka indray ny safidy momba ny fivavahana. Naverina tamin' ny Prôtestanta ihany ny trano fiangonana prôtestanta lasan' ny Katôlika taty aoriana, afa-tsy ny fiangonana tao amin' ny faritr' Ambatomanga. Tamin' ny taona 1938 no nahavitana printy ny Baiboly katôlika voalohany amin' ny teny malagasy.

#### Fitomboan' ny isan' ny antokom-pivavahana kristiana
Tonga teto Madagasikara ny misiônera adventista tamin' ny taona 1926 ary tafaorina teto koa ny Fiangonana adventista tamin' ny taona 1927. Tamin' ny taona 1930 dia tafaorina teto Madagasikara koa ny Fiangonana ôrtôdôksa. Efa nahatsangana ny sinôdany ny fiangonana anglikana tamin' ny taona 1937.

#### Fanafahana an' i Madagasikara
Nandray anjara betsaka ny Kristiana tamin' ny fanafahana an' i Madagasikara amin' ny fanjanahan-tany. Nisongadina tamin' ny fanoherana ny mpanjana-tany ny Prôtestanta. Ny avara-pianarana malagasy, indrindra ny mpitsabo sy ny pastora, dia nivondrona tanaty fikambanana talohan' ny taona 1920, dia ny *[[Vy Vato Sakelika|Vy, Vato, Sakelika]]* (VVS). Prôtestanta ny ankamaroan' ny mpikambana tao. 

Tamin' ny raharaha 1947 dia maro ny Kristiana malagasy (indrindra ny Prôtestanta) no nampangaina ho niray tetika tamin' ny mpanohitra ny fanjakana frantsay. Tetsy an-daniny koa dia niampanga ny Kristiana ho mpiray tsikombakomba tamin' ny Vazaha ny fikambanana mpanafaka tanindrazana *[[Mouvement Démocratique de la Rénovation Malgache]]* (MDRM) izay nanimba sy nandroba ny trano fiangonana tamin' ny faritra sasany teto Madagasikara.

### Fahaleovan-tena

#### Fahaleovan-tenam-piangonana
Taorian' ny nahazoan' i Madagasikara ny fahaleovan-tena ara-pôlitika no nandraisan' ny Malagasy koa ny fitantanana feno ny Fiangonana na dia tsy afa-niala tamin' ny fanohanana avy any ivelany izany Fiangonana izany. Nahazo fahaleovan-tena tamin' ny taona 1950 ny Fiangonana Loterana Malagasy (FLM). Tamin' ny taona 1968 dia tonga fiangonana iray nomena ny anarana hoe Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara (FJKM) ny fikambanan' ny fiangonana telo nohavaozina, dia ny Fiangonana Frenjy Malagasy (FFM) sy ny Fiangonana ara-Pilazantsara eto Madagasika (FPM) ary ny Fiangonan' i Kristy eto Madagasikara (FKM). Niorina ara-panjakana koa ny fiangonana anglikana, dia ny Eklesia Episkopaly Malagasy (EEM) tamin' ny taona 1969.

#### Fivavahana kristiana sy kômonisma
Tamin' ny vanim-potona nanjakan' ny firehana ara-pôlitika kômonista tamin' ny firenena maro dia nisy ny tsy fankasitrahan' ny mpitondra fanjakana ny fivahana kristiana teto Madagasikara (tamin' ny Repoblika faharoa). 

#### Firoborobon' ny evanjelisma
Taorian' ny nahazoan' i Madagasikara ny fahaleovan-tena koa, indrindra fa teo amin' ny taompolo 1990, no nanombohan' ny fiangonana evanjelika sy pentekôtista maro niditra teto Madagasikara

#### Fandraisan' anjaran' ny Fiangonana amin' ny raharaham-pirenena
Ankehitriny dia mandray anjara lehibe eo amin' ny fiainam-pirenena malagasy ny fivavahana kristiana, na amin' ny lafiny sôsialy na amin' ny fanabeazana na ara-pôlitika, ary tsy manavaka saranga na fiaviana ny fidirana ho mpikambana amin' ny antokom-pinoana izatsy na izaroa.

## Ny antokom-pinoana kristiana misy eto Madagasikara

### Ny katôlisisma sy ny ôrtôdôksia ary ny anglikanisma

#### Ny katôlisisma

Ansan' ny fiangonana katôlika maneran-tany izay eo ambany fitarihana ara-panahin' ny Papa ao Rôma ny Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina eto Madagasikara, izay niorina tamin' ny taona 1857. Fivavahana voalohany eto Madagasikara ny Eglizy katôlika raha ny habetsahan' ny mpino no jerena, izay manakaiky ny iray ampahefatry ny mponin' ny Nosy. Ankehitriny dia efa misy ny Eglizy Komonio Apôstôlika Malagasy izay manana ny foiben-toerany any Bekily ao amin' ny Faritra Androy.

#### Ny Fiangonana ôrtôdôksa
Anisan' ny fiangonana tatsinanana efa tafasaraka tamin' ny fiangonana katôlika tany aloha ny fiangonana ôrtôdôksa eto Madagasikara. Fehezin' ny Fiangonana Ôrtôdôksan' i Aleksandria sy Afrika manontolo izy. Tamin' ny taona 1930 no niorina voalohany teto Madagasikara ny fiangonana ôrtôdôksa.

#### Ny anglikanisma
Hita amin' ny alalan' ny Eklesia Episkopaly Malagasy**,** hafohezina amin' ny hoe EEM, ny anglikanisma eto Madagasikara. Miombona ao amin' ny Fiombonambe Anglikana (*Anglican Communion*) izay mampifandray ny Anglikana maneran-tany ny EEM. Azo lazaina ho niorina tamin' ny taona 1864 na 1969 ny EEM.

### Ny prôtestantisma
Efa tonga teto Madagasikara tamin' ny vanim-potoana faha mpanjaka ny prôtestantisma. Misy fiangonana maro ny prôtestantisma eto Madagasikara ka ny roa voalohany tonga niorina teto Madagasikara dia ny loteranisma sy ny kalvinisma. Prôtestanta ny 25&nbsp;% amin' ny Malagasy.

#### Ny loteranisma
Tsy ny FLM ihany no fiangonana loterana eto Madagasikara fa ao koa ny fiangonana niforona taty aoriana vokatry ny  fisarahana tao amin' ny FLM. 

* **Ny Fiangonana Loterana Malagasy**

Ny Fiangonana Loterana Malagasy (FLM) dia fiangonana kristiana prôtestanta vokatry ny fitoriana ny Filazantsara nataon' ny misiônera avy tamin' ny Misiôna Nôrveziana (anglisy: *[[Norwegian Missionary Society]]* - NMS) niatomboka tamin' ny taona 1866 sy ny Misiôna Amerikana (*[[Americana Lutheran Church]]* - ALC) nanomboka tamin' ny taona 1888. Tao Betafo no niorina ny trano fiangonana loterana voalohany teto Madagasikara. Tamin' ny taona 1950 anefa vao nahazo fahaleovan-tena io fiangonana io ary tamin' io koa no niantsoana azy amin' ny hoe FLM. Ankehitriny dia ny 11&nbsp;% amin' ny Malagasy no mivavaka ao amin' ny FLM, izany hoe 26&nbsp;% amin' ny Kristiana malagasy.

* **Ny fiangonana loterana hafa**

Ireto ny tena fantatra amin' ny fiangonana loterana ankoatry ny FLM: 

- ny Fiangonana Loterana Malagasy Nohavaozina (FLMN) izay nisitaka tamin' ny FLM tany amin' ny taompolo 1970 noho ny tsy fankasitrahana ny rafi-pitantanana, fa tsy noho ny foto-pampianarana; io no fiangonana loterana fantatra indrindra manaraka ny FLM. Matanjaka io fiangonana io ao amin' ny distrikan' Antanifotsy sy ao Antananarivo. Ahitana azy koa ny any Toliara sy any Mahanoro.

- ny Fiangonana Fifohazam-Panahy Loterana Malagasy (FFPLM) naorin' ilay mpiandry atao hoe Neny Olga. Ao Anolaka any Fianarantsoa no misy ny foibeny.

- ny Fiangonana Protestanta Loterana Malagasy (FPLM) izay ao Ankofafa any Fianarantsoa ny misy ny foibeny. 

#### Ny kalvinisma na nohavaozina

* **Ny Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara**

Ny Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara (FJKM), dia niforona vokatry ny fitambaran' ny fiangonana telo notarihin' ny *[[London Missionary Society]]* (tonga teto tamin' ny taona 1818) ny *Société des Missions Evangeliques de Pari*s (tonga teto tamin' ny taona 1867) ary ny *Frends Foreign Missionary Association* (tonga teto tamin' ny taona 1897). Mikambana ao amin' ny *Communion Mondiale des Eglises Réformées* ny FJKM. Tamin' ny taona 1968 vao nitondra io anarany io ity fiangonana ity.

* **Ny fiangonana nohavaozina hafa**

- ny Fiangonana Malagasy Tranozozoro Antranobiriky (FMTA) dia fiangonana avy amin' ny *London Missionary Society* (LMS) tamin' ny taona 1894 izay niala noho ny tsy fifanarahana nisy tamin' ny pastora malagasy sy ny misionera anglisy izay nihevitra azy ireo ho mpanampy fotsiny ihany. Ny pastora Rajaonary no nitantana an' io fiangonana voalohany.

- ny Misiona Evanjelika Teratany eto Madagasikara (METM) dia fiangonana naorin' ny pastora Rakotobe Andriamaro tamin’ ny taona 1955. Miara-miasa amin' ny FJKM ny METM. 

- ny  Fiangonana Protestanta Vaovao eto Madagasikara (FPVM) dia fiangonana niala avy amin' ny FJKM noho ny tsy fitoviam-pomba fijery ny amin' ny asam-pifohazana. Tamin' ny taona 2002 no nanorenan' ny mpitandrina Randrianantoandro Jean Joseph azy io.

- ny Fiangonana Kristiana Protestanta Malagasy Vavolombelona, niorina tamin' ny taona 1967.

- ny Fiangonana Kristianina Fifohazana eto Madagasikara (FKFM)

- ny Fiangonan' ny Fifohazan' ny Mpianatry ny Tompo, niorina tamin' ny taona 1954.

- ny Fiangonan' ny Fifohazam-Panahy Malagasy, niorina tamin' ny taona1963/64.

- ny Fiangonana Tana City Church (TCC), niorina ny faran'ny taona 1990 (fiangonana Reformé Evanjelika nivoaka taty aoriana)

### Ny adventisma

* **Ny Fiangonana Adventista Mitandrina ny Andro Fahafito**

Niorina tamin' ny taona 1927 ny Fiangonana Adventista Mitandrina ny Andro Fahafito eto Madagasikara. Misionera avy ao amin' ny nosy Maorisy no nitondra ny adventisma teto Madagasikara tamin' ny taona 1910. Notokanana ny fiangonana voalohany tao Manjakaray tamin' ny 27 Aogositra 1927. Mihoatra ny 76&nbsp;000 ny Malagasy adventista izay manana trano fiangonana mihoatry ny 1&nbsp;200. 

### Ny evanjelisma sy ny karismatika
Betsaka ny fiangonana niorina taorian' ny fiangonana voalaza anarana etsy ambony ireo, ka ny ankamaroany dia ao amin' ny atao hoe evanjelisma sy ny karismatika (anisan' izy ireo ny fiangonana pentekôtista isan-karazany). Tsy mitsaha-mitombo isa ireo fiangonana ireo. Maro amin' izy ireo no matetika lazaina amin' ny anarana hoe "fiangonana zandriny". 

#### Ny fantatra indrindra
Ireto tanisaina manaraka ireto ny fiangonana evanjelika sy pentekôtista fantatra indrindra:
* ny Fiangonana Batista Biblika eto Madagasikara, niorina tamin' ny taona 1963.

*ny Fiangonana Pentekotista Mitambatra, niorina tamin' ny taona 1970.
*ny Fikambanana Apokalypsy eto Madagasikara (FAM), niorina tamin' ny taona 1996;
*ny Fiainana Ao amin' i Kristy (FAK), niorina tamin' ny taona 1985.
*ny Jesosy Mamonjy, niorina tamin' ny taona1963
*ny Jesosy Famonjena
*ny Vahao ny Oloko
*ny Fiangonana Evanjelika Shine, niorina tamin' ny taona 2004.
*ny Fiangonan' ny Ampakarina (FnA) 
*ny Fiangonana Mahery ny Ran' i Jesosy
*ny Fiangonana Rhema
*ny Fiangonan' Andriamanitra (na  *Assemblée de Dieu*) eto Madagasikara, niorina tamin' ny taona 1967.
*ny *[[Eglise Universelle du Royaume de Dieu]]*, niorina tamin' ny taona 1998
*ny Fiangonan' ny Vondrona Kristianin' ny Fanahy Masina (FVKFM)
*ny *[[Communauté Evangélique Indépendante de Madagascar]]* (CEIM), niorina tamin' ny taona 1991.
*ny Fahazavan' i Kristy (FAKRI), niorina tamin' ny taona 1996.
*ny Fiangoann' i Jehovah Tompon' ny Sabata Andro Fahafito (FJTSa7), niorina tamin' ny taona 1996
Ireto manaraka ireto koa no vao manombola fantatry ny olona:
*ny Tafik' i Jesosy Kristy (TAJEKRI)
*ny Eglizy Sambofiara eto Madagasikara (ESM)
*ny *[[Centre Parole Vivante]]* niorina tamin' ny taona 1993.
*ny *[[Communauté Evangélique du Réveil]]*, niorina tamin' ny taona 1990.
*ny *[[Centre d'évangélisation de Madagascar]]* (CEVAM), niorina tamin' ny taona 1996.

### Ny Vavolombelon' i Jehovah sy ny Olomasin' ny Andro Farany
Tsy azoazon' ny ankamaroan' ny Kristiana hafa ireto fiangonana roa ireto, indrindra noho ny foto-pampianaran' izy ireo betsaka zavatra tsy itoviany amin' ny finoana sy fampianaran' ny fiangonana mahazatra ny Malagasy. Izany no ilazan' ireo fiangonana tranainy azy ireo tsy amim-pihambahambana hoe "sekta".

#### Ny Vavolombelon' i Jehovah
Tamin' ny 1925 no nitsidika voalohany an' i Madagasikara ny iraky ny Fikambanan' ny Vavolombelon' i Jehovah. Tamin' ny taona 1970 dia tsy neken' ny fitondram-panjakana malagasy ny fikambanan' ny Vavolombelon' i Jehovah notarihin' ny teratany vahiny. Tamin' ny taona 1984 vao neken' ny fanjakana ny fijoroan' ny fikambanan' ny Mpianatra ny Baiboly ary tamin' ny taona 1994 vao nankatoavin' ny fanjakana ny Fikambanan' ny Vavolombelon' i Jehovah eto Madagasikara.

#### Ny Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an' ny Olomasin' ny Andro Farany
Niorina tamin' ny taona 1993 ny Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an' ny Olomasin' ny Andro Farany. Fantatra amin' ny anarana hoe "Fiangonana Môrmôna" koa ity fiangonana ity. Razanaparany Ramiandrisoa no nitondra ny môrmônisma teto Madagasikara tamin' ny taona 1989. Efa Tamin' ny taona 1990 no nananganana ilay fiangonana, nefa tamin' ny taona 1993 vao voaorina ara-panjakana ny izany fiangonana izany ka Razanapanala Ramiandrisoa no lasa filohany.

## Ny fifandraisana

### Ny fifandraisan' ny samy fiangonana

#### Ny ekiomenisma
Miseho amin' ny alalan' ny Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara ny ekiomenisma (FFKM), izay niorina tamin' ny taona 1980 sy ikambanan' ny fiangonana efatra:

* Eklesia Episkopaly Malagasy (Anglikana) (EEM), niorina tamin' ny taona 1969 na 1864
*Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (EKAR), niorina tamin' ny taona 1857;
*Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara (FJKM), niorina tamin' ny taona 1968;
* Fiangonana Loterana Malagasy (FLM), niorina tamin' ny taona 1950.

Mikambana ao amin' ny Fiombonan' ny Fiangonana Protestanta eto Madagasikara (FFPM) ny FJKM sy ny FLM amin' ny maha fiangonana samy prôtestanta sady nateraky ny reformasiona azy ireo. Tsy ao anatin' ny FFPM ny Eklesia Episkopaly Malagasy (EEM) sady tsy tena fantatra loatra ho prôtestanta raha eto Madagasikara na dia tsy voatery ho izany ny zava-misy any ivelany (*Jereo*: Anglikanisma).

Tanterahina amin' ny alalan' ny fiaraha-mivavaka amin' ny fotoana sasantsasany eo amin' ny fiangonana maromaro ny ekiomenisma eo amin' ny fiangonana kristiana eto Madagasikara. Tsy mijanona amin' ny lafiny ara-pivavahana ihany ny ekiomenisma malagasy fa miitatra amin' ny fiaraha-mikaon-doha amin' ny famahana ny olana ara-sôsialy sy ny disadisa ara-pôlitika misy eto Madagasikara. Endrika isehoan' ny ekiomenisma ao amin' ny FFKM koa ny tsy famerenana manao batisa na batemy ny mpino mifindra finoana avy amin' ny fiangonana iray mankamin' ny fiangonana iray hafa samy mpiombona. Iraisany ny fiekem-pinoana ekiomenika, ny vavaka nampianarin' ny Tompo, ny hira sasany izay efa nahavitany boky (*Miara-mizotra*). Efa nisy koa fandikan-teny ny Baiboly niraisan' ireo fiangonana mpikambana ireo, dia ny Baiboly Dikan-teny Iombonana Eto Madagasikara (DIEM) izay ezahana vakina amin' ny fanompoam-pivavahana iraisam-pinoana. Efa manana toeram-piofanana iraisana momba ny ekiomenisma ny FFKM, dia ny Ivontoeram-Pampianarana Ambony momba ny Ekiomenisma (IPAE), izao ny FFKM. 

Tsy mbola voakasiky ny ekiomenisma amin' ny fomba lalina koa ny lafiny ara-teôlôjia (tenim-pinoana, foto-pampianarana, sns) izay ahitana fahasamihafana sarotra aravina, indrindra eo amin' ny Katôlika sy ny Prôtestanta. Ny FLM sy ny FJKM, izay samy prôtestanta, no afaka mampifanakaiky ny teôlôjiany noho ny fampianaram-pinoany tsy mifanalavitra firy vokatry ny maha samy fiangonana nateraky ny reformasiona azy ireo. Tsy mboka miara-mandray eokaristia na fanasan' ny Tompo, izay marika hita maso, ankoatry ny batisa na batemy, sady sakramenta roa tokony hiraisan' ny fiangonana mpiombona, ny Kristiana ao amin' ny FFKM. Tsy mbola mifampiditra alitara (na ôtely) ny mpitondra fiangonana na dia efa mifampindrana polipitra aza. Na dia efa misy aza ilay Baiboly DIEM dia maro ny mpitarika fotoam-pivavahana sy ny mpitondra fivavahana mampiasa ny Baibolin' ny fiangonany amin' ny fotoana anaovana fivavahana iraisam-pinoana. 

#### Fifanilihana
Tsy dia mahazoazo ny fiombonanam-bavaka ny fiangonana lazaina hoe "zandriny" izay lazain' ny mpino ao amin' ny "fiangonana zokiny" sasany  hoe "sekta". Voailika avy hatrany sady tsy mieritreritra ny hikambana ao koa ny fiangonana tsy mino ny maha Andriamanitra an' i Jesoa Kristy sy tsy mino ny Trinite.

### Ny fifandraisan' ny kristianisma sy ny finoana hafa

#### Ny kristianisma sy ny fivavahan-drazana malagasy
Teo amin' ny tantara dia i Ranavalona I no nalaza tamin' ny fiarovana ny fivavahan-drazana manoloana ny kristianisma izay niteraka ny fanenjehana mamaivay ny mpanaraka ity farany ity. Rehefa maty Ranavalona I dia nahazo laka amin' izay ny fivavahana kristiana. Hatramin' ny fiandohan' ny fivavahana kristiana teto Madagasikara no nisian' ny fifanandrenana teo aminy sy ny fivavahan-drazana malagasy. Milaza ny Kristiana fa asan' ny devoly na asan' ny maizina ny fivavahan-drazana malagasy fa ny mpandala ny fivavahan-drazana kosa miampanga ny Kristiana ho mpanimbazimba ny zavatra navelan' ny razana. Miseho ny fanoheran' ny Kristiana ny fivavahana amin' ny sampy, ny fivavahana amin' ny razana, ny finoana ny tromba sns, indrindra eo amin' ireo fiangonana prôtestanta (ao amin' ny sehatry ny fifohazana) sy evanjelika. Mandraka ankehitriny dia mahazo laka ny kristianisma ka na amin' ny sehatra ara-pôlitika sy ao amin' ny fitondram-panjakana aza dia tsy mipetraka mazava ny maha fanjakana laîka an' i Madagasikara.

Matetika ny fivavahana kristiana dia tanterahin' ny mpino kristiana sasany amin' ny fampifangaroharoana azy amin' ny fivavahan-drazana (sinkretisma). Tamin' ny taona 2010 dia Kristiana malagasy maro no mampiditra ny finoa kristiana amin' ny fanompoam-pivavahana atao amin' ny razana. Ohatra, afaka mitso-drano ny fahafatesana any am-piangonana alohan' ny hirosoana amin' ny fombafomba fandevenana na manasa mpitondra fivavahana kristiana hanamasina ny famadihana indray ny Malagasy.

## Jereo koa

* Kristianisma
* Prôtestantisma
* Katôlisisma
*Evanjelisma
*Baiboly amin' ny teny malagasy
*Fivavahana ao Madagasikara
*Prôtestantisma eto Madagasikara
*Evanjelisma eto Madagasikara
*Firaisan' ny Skotisma eto Madagasikara

## Azo anovozan-kevitra

*Sophie Blanchy, Jean-Aimé Rakotoarisoa, Philippe Beaujar, Chantal Radimilahy (dir.), *Les dieux au service du peuple*, Paris, Éditions Karthala, coll. « Religions contemporaines », 2006, 536 p.
*Bruno Hübsch, *Madagascar et le Christianisme*, Antananarivo / Paris, Ambozontany / ACCT / Karthala, 1993.
*Vincent Huyghues-Belrose, *Les premiers missionnaires protestants à Madagascar (1795-1827)*, Paris, Karthala / Inalco, 2001.

## Rohy ivelany

* "Ambatonakanga sy ny Misionera" 

## Loharano sy fanamarihana