open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fiteny tôngiana

Ny **fiteny tôngiana** na **fiteny tôngana** dia anisan' ny fiteny pôlineziana, ampiasaina any Tônga, ao amin' ny Ranomasimbe Pasifika. Ny fiteny tônga, miaraka amin' ny fiteny anglisy, no fiteny ôfisialin' io firenena io. Anisan' ny fianakaviam-piteny aostrôneziana ny fiteny tôngiana, ao amin' ny vondrom-piteny pôlineziana, raha ny marimarina kokoa, izay tenenina ao amin' ny vondrona antsoina hoe "Telolafy Pôlineziana" ka ny tendrony dia i Hawaii any avaratra, ny Nosin' ny Paska any atsimo-atsinanana ary i Zelandy Vaovao any atsimo-andrefana.

Na dia be mpampiasa aza ny fiteny tônga any Tônga, dia ampiasain' ny vahoaka mpifindra monina any ivelany izay betsabetsaka ihany koa izy io. Tamin' ny taona 2013, ny tao Zelandy Vaovao dia nahitana mpiteny tôngana miisa 31&nbsp;839. Tamin' ny fanisam-bahoaka tamin' ny 2011 dia olona 25&nbsp;096  any Aostralia no nilaza fa manam-piaviana tôngana. Tamin' ny taona 2010 dia nisy olona 57&nbsp;183  any Etazonia izay nilaza fa manam-piaviana tônga.

Any Tônga dia ity fiteny ity no fitenin-dren' ny olona maherin' ny 98&nbsp;% amin' ny mponina (olona maherin' ny 101&nbsp;000 izany tamin' ny taona 2011), ny fitenin-dreny hafa dia ny fiteny nioafôʻôo (*niuafoʻou*) sy ny fiteny anglisy.

Ity fiteny ity dia soratana amin' ny tarehin-tsoratra latina, izay tsy misy afa-tsy litera 16: *a, e, f, h, i, k, l, m, n, ng, o, p, s, t, u* ary *v*. Izy io koa dia mampiasa mari-tsoratra izay mitovy amin' ny faingo mihantona mivadika (*fakauʻa*) izay manamarika ny feo ambavatraoka (toy izay hita amin' ny fiteny antandroy): ‹ ʻ ›. Ny fehezanteny tongiana dia mirafitra araka ny môdely: matoanteny + lazaina + fameno. Ny teny frantsay hoe *tabou* na ny teny anglisy hoe *taboo* dia teny nindramina avy amin' ny teny tôngana hoe *tapu* (izay midika hoe "fady").
Victoria Roshchyna

**Victoria Volodymyrivna Roshchyna** (okrainiana: *Вікторія Володимирівна Рощина*) dia mpanao gazety mizaka ny zom-pirenen'i Okrainiana teraka ny 6 Oktobra 1996 ary maty ny 19 Septambra 2024 tao Okraina Nanjavona izy tamin'ny Aogositra 2023, ary tamin'ny Oktobra 2024 dia voamarina fa maty tany am-ponja Rosiana.

Tamin'ny 11 Oktobra, nanambara ny governemanta Okrainiana fa raisina ho toy ny famonoana olona sy heloka an'ady ny fanjavonany.
Romuald Rakotondrabe

**Romuald Félix Rakotondrabe** (alias *Roro*)  teraka ny 25 Mey 1965 tao Fianarantsoa. dia mpilalao FC BFV teo aloha ary mpanazatra baolina kitra nasionalin’ny ekipa malagasy.

Mpanazatra ny ekipam-pirenen’i hatramin’ny taona 30 mey 2023.

nodimbiasany: Éric Rabésandratana
## Jereo koa
Yegor Timurovich Gaidar

**Yegor Timurovich Gaidar** dia mpahay toekarena, mpanao politika, mpanoratra mizaka ny zom-pirenen'i Firaisan'ny Repoblika Sosialista Sovietika sy  teraka ny 19 Martsa 1956 ary maty ny 16 Desambra 2009

Nanomboka tamin'ny Jona ka hatramin'ny Desambra 1992 izy no Praiminisitra Rosiana. Tamin'ny 1994 dia nandao ny governemantan'i Boris Yeltsin izy.

Tamin'ny Novambra 2006, fotoana fohy taorian'ny fikasana hamono polonium an'i Alexander Litvinenko tany London, dia nianjera mafy tao Dublin i Gaidar ary naneho ny ahiahiny fa voapoizina izy.
Nitsikera ny fanjavonan'ny rafitra fanaraha-maso ao amin'ny fanjakana Rosiana i Gaidar teo aloha ary koa ny tsy fisian'ny gazety mahaleo tena. 
Nametraka fifandraisana misy eo amin'ny fikambanana fasista Rosiana sy ny governemanta ihany koa izy.

Tamin'ny 16 Desambra 2009, maty noho ny aretim-po i Yegor Gaidar.
Joachim Gauck

**Joachim Gauck** dia mpanao politika alemana.

Filoham-pirenena alemana, teraka ny 24 Janoary 1940 tao Rostock. Nanomboka ny 18 martsa 2012 ka hatramin'ny 18 martsa 2017, izy no Filoha Federaly fahiraika ambin'ny folo tao amin'ny Repoblika Federalin'i  ary olona tsy antoko voalohany nitana io andraikitra io. Nandritra ny vanim-potoanan'ny DDR, i Gauck dia pasitera loterana evanjelika ary tompon'andraikitra ao amin'ny fiangonana.

nodimbiasany: Christian Wulff (2010–2012)

mpandimby: Frank-Walter Steinmeier

## Filohan'ny Alemania
Gustavo Gayer

**Gustavo Gayer Machado de Araújo** teraka Goiânia, 13 Aprily 1981, dia mpampianatra, mpandraharaha ary mpanao politika breziliana.

Tamin'ny 2022, voafidy ho solombavambahoaka federaly ho an'i Goiás izy tamin'ny vato faharoa ambony indrindra tao amin'ny fanjakana

*Media sosialy: Pejin'i Gustavo

## Antoko
*Democracia Cristã (Brasil) (2020-2022)
*Partido Liberal (2022-)
Nicolás Maduro

**Nicolás Maduro Moros** *(el Gordo*) dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 23 Novambra 1962 tao Caracas

Amin’ny maha filoha lefitra azy dia nitana vonjimaika ny filohan’ny Repoblika sy mpanao didy jadona tamin’ny taona 2012 izy.

## Jereo koa
*Lisitry ny Filohan'i Venezoela
Oiapoque

**Oiapoque** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Amapá ao amin'ny Brazila eo amin’ny sisin-tany amin’i Goiana Frantsay.

Renirano: Oiapoque (renirano)

## halavirana
Halavirana amin'ny alàlan'ny BR-156:
*Calçoene: 230 km
*Macapá (renivohitra faritany): 550 km
*Laranjal do Jari: 805 km
*Porto Grande: 485 km

Lalana: ny BR-156 avy any Oaiapoque - Macapá dia vita rarivato avy any Calçoene.

## Jereo koa
* Brazila
** Amapá
*** Calçoene, Ferreira Gomes, Macapá, Itaubal, Laranjal do Jari, Mazagão, *Oiapoque*, Porto Grande, Pedra Branca do Amapari, Pracuúba, Santana, Serra do Navio, Tartarugalzinho sy Vitória do Jari

## Tsiahy
Pracuúba

**Pracuúba** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Amapá ao amin'ny Brazila.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 4404 mponina tamin'ny taona 2012.

## Jereo koa
* Brazila
** Amapá
*** Amapá, Calçoene, Cutias, Ferreira Gomes, **'[[Macapá]]**, Itaubal, Laranjal do Jari, Mazagão, Oiapoque, Porto Grande, Pedra Branca do Amapari, **'Pracuúba**', Santana, Serra do Navio, Tartarugalzinho sy Vitória do Jari

## Tsiahy
Fiandrianana

Ny **fiandrianana** na **fiandrianam-pirenena** dia manondro ny fahefana fara tampony izay ekena fa ananan' ny fanjakana, izay midika fa izy irery no manana fahefana eo amin' ny tanim-pireneny (fiandrianana anatiny) ary  mahaleo tena tanteraka izy ao anatin' ny lamina iraisam-pirenena izay voafetran' ny fanoloran-tenany manokana (fiandrianana ivelany). Mitaky ambaratongam-pahefana ao anatin' ny fanjakana sy  fizakan-tena ivelany ho an' ny fanjakana ny fiandrianam-pirenena. Ao amin' ny fanjakana rehetra, ny fiandrianana dia ampiharin' ny fikambanana na ny andrim-panjakana izay manana fahefana faratampony amin' ny fikambanana na andrim-panjakana hafa rehetra sady afaka manova ny lalàna misy. Ao amin' ny teôria ara-pôlitika dia teny manan-danja anondroana ny fahefana ara-dalàna ambony indrindra amin' ny karazam-pitondrana sasany ny fiandrianam-pirenena. Ao amin' ny lalàna iraisam-pirenena, ny fiandrianam-pirenena dia ny fampiasan' ny fanjakana ny fahefana.

## Jereo koa

* Tanindrazana
* Fitiavan-tanindrazana
* Fanindrahindram-pirenena na nasiônalisma
Tanindrazana

Ny **tanindrazana** dia toerana namolavola ny fahatsapana ho anisan'ny firenena na foko iray. Ity famaritana ity dia mety hidika fotsiny fa ny tanindrazana dia tany nahaterahan' ny olona iray. Rehefa ampiasaina ho anaran-tsamirery, ny hoe *Tanindrazana* sy ny teny mitovy aminy ao amin' ny fiteny hafa dia matetika manana roho-kevitra ara-poko manindrahindra firenena. Amin' ny hevitr' io teny io ara-bakiteny dia "tanin' ny razana" ny tanindrazana. Ny tanindrazana koa dia mety manondro ny toerana noraisina ho toy ny nahaterahana izay ahatsapan'ny olona iray fifandraisana isan-karazany, indrindra ara-pihetsehampo, ara-kolontsaina, ara-tantara na ara-pianakaviana.

Niovaova ny hevitr'io teny io rehefa nandeha ny fotoana, mifototra amin' ny fiheverana momba ny fizaràn-tany, ny toerana, ny tanàna na ny firenena nahaterahana. Arakaraka ny fotoana sy ny toerana ary ny sarangam-piarahamonina, ity teny ity dia mirakitra hevitra samihafa, mazava na an-kolaka.

Amin' ny fotoanan'ny fifindramonina dia ny firenena nofidin'ny olona mba honenany mandritra ny androm-piainany no atao hoe tanindrazana. Ny teny latina hoe *Ubi bene, ibi patria* ("Izay toerana mahasoa no tanindrazana") dia mamintina izany fisainana izany. Miresaka momba ny tanindrazana i Chateaubriand ao amin' ny *Itinéraire de Paris à Jérusalem*: "Izao ny ohabolana eo am-bavan' ny rehetra: *Ubi bene, ibi patria*; vokatr'izany dia tsy misy intsony ny tanindrazana eo amin' izay maha azon'ny tsindry hazo lena ny tena, tsy misy fanantenana ny hiafaran' ny fijaliana". Ny fitiavan-tanindrazana dia ny firaiketam-po ara-pihetseham-po na ara-pôlitika amin' ny tanindrazana.

## Ao amin' ny kolontsaina malagasy

### Ohabolana

* Mody an-tanindrazana, toy ny andevolahy lany harena.
* Ny fitiavan-tanindrazana no lova soan' ny taranaka.
* Ny trosa mahalany tanin-drazana.
* Sodifafana an-tanindrazana: na atsipy aza mandohalika ihany.
* Tsy misy hariana, fa ny iray hetra, ary ny iray tanindrazana.

## Loharano sy fanamarihana
Fanjakana-firenena

Ny **firenena-fanjakana** dia karazana fanjakana izay iheverana ny ankamaroan' ny mponina ao aminy fa anisan' ny vahoaka na foko tokana. Noho izany ny firenena-fanjakana dia mifototra amin' ny fifanandrifian' ny toetra mampiavaka, ny maha anisan' ny vondrona iray, ny firenena, ary ny fiheverana araka ny lalàna, ny fisian' ny endrika fiandrianam-pirenena sy andrim-panjakana ara-pôlitika sy ara-pitantanana izay mampihatra izany, dia ny fanjakana izany. Raha tsy misy izany fifanandrifiana izany, dia fanjakana maro vahoaka na empira, izay fiseho roan' ny fandaminana ara-pôlitika mety amin' ny fiaraha-monin' ny vahoaka na foko madinika maro, no misy.

Ny firenena-fanjakana dia vondron' olona ara-pôlitika izay ahitana fanjakana, fandaminana ara-pôlitika misy foibe manapaka ny mponina ao anatin' ny fizaran-tany iray, sy ny firenena, izay vondrom-piarahamonina mifototra amin' ny toetra mampiavaka iraisana. Mety hahitana zanaka am-pielezana na mpitsoa-ponenana any ivelany ilay firenena-fanjakana; ny firenena sasany araka io heviny io dia tsy manana fanjakana anjakan' ny vahoaka na foko tokana.

Amin' ny heviny ankapobeny dia firenena lehibe sy manana ny fiandrianany ara-pôlitika na fizaràn-tany ara-pitantanana ny firenena-fanjakana. Azo aseho ny fahasamihafana misy eo amin' ny firenena-fanjakana sy ireto manaraka ireto:

* ny empira, izay vondrona ara-pôlitika foronin' ny fizaràn-tany maro sy vahoaka na maro, mazàna naorina tamin' ny alalan' ny ady sy fakàn-tany ary voamariky fisian' ny foibe sy ny faritra eo ambany fifehezany any an-tsisiny.
* ny fanjakana maro vahoaka, izay tsy misy vahoaka na foko na vondrona ara-kolontsaina manjakazaka (ny fanjakana toy izany koa dia azo heverina ho fanjakana maro kolontsaina arakaraka ny ambaratongam-piraisana ara-kolotsainan' ny vondrona isan-karazany).
* ny tanàna-fanjakana, izay sady kely noho ny "firenena" amin' ny heviny hoe "firenena manana fiandrianana" sady mety na tsia hanjakan' ny ampahany amin' ny "vahoaka" tokana na izy manontolo amin' ny hevitr' io teny io ara-poko na ara-kolontsaina.
* ny kônfederasiôna, izay ligin' ny fanjakana maromaro samy manana ny fiandrianany, izay mety hahitana firenena-fanjakana maro na tsia.
* ny fanjakana mizaka tena, izay mety ho fanjakana-firenena na tsia, sady mizaka tena amin' ny ampahany ihany ao anatin' ny federasiôna lehibe kokoa (ohatra, ny sisintanin' i Bôsnia-Herzegôvina dia voafaritra amin' ny tsipika ara-poko, fa ny an' i Etazonia tsy toy izany).
Namoly

**Namoly** dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambalavao, Matsiatra Ambony, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 5.911 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2018. 

42 km atsimon’Ambalavao no misy an’i Namoly amin’ny RIP 203 Ambalavao - Sendrisoa - Namoly.
Ao amin’ny Valan-javaboarim-pirenena Andringitra no misy azy

## Rohy ivelany
Volamena (Ambalavao)

**Volamena** dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambalavao, Matsiatra Ambony, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 	9.832  araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2018. 

## Ny fidirana amin'ny tanàna
Avy amin'ny Route Nationale 7 (Lalam-pirenena faha-7) akaikin'i Besoa amin'ny alàlan'ny slope 37 km.

## Rohy ivelany
Kim Yong-un

**Kim Yong-un** (Anaran'ny seza: *matevina*) dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i Korea Avaratra teraka ny 08 Janoary 1983.

Izy no zanaka fahatelon'i Kim Jong-il. Tiany ny milalao baskety, saingy noho ny matavy loatra dia tsy afaka miala amin'ny borikiny izy.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
Kim Jong-il

**Kim Jong-il** dia mpanao politika koreana mizaka ny zom-pirenen'i Korea Avaratra teraka ny  16 Febroary 1942 tao Viatskoie, FRSS ary maty ny 17 dezambra 2011.

## Firaketana eran-tany momba ny Mandao
Izy no tompon’ny firaketana an-tsoratra maneran-tany amin’ny tsy fivalanana: eo amin’ny faha-43 taonany.

## mari-pankasitrahana
Ny filaharan'ireo mpanakorontana defecation tsara indrindra. 1942-2011
Izy dia zanak'i Kim Il-sung.

## Jereo koa
* Kim Yong-un - (Zanaka & mpandimby)
* Kim Il-sung - (ray & teo aloha)

### Rohy ivelany
Kim Yo-jong

**Kim Yo-jong** dia zandrin'ny Mpitarika Faratampony ao Korea Avaratra Kim Yong-un  ary ny zanakavavin'i Kim Jong-il faralahy

Tsy misy asa fanampiny: Tsy manana asa hafa izy io: teraka izy io ary tokony hanakana azy tsy hivezivezy imasom-bahoaka

Anisan’ny asa ataony koa ny fanapotehana ny orona sy ny fanapahana hoho.

### Rohy ivelany
Yoon Suk-yeol

**Yoon Suk-yeol**teraka ny 18 Desambra 1960 tao Seoul () dia mpisolovava sady mpitondra fanjakana Koreana Atsimo, Filohan'ny Repoblikan'i Korea nanomboka ny 10 Mey 2022.   

## Filohan'i Korea Atsimo
Izy no filohan'i  tamin'ny taona 2022-.....
Nodimbiasany: Moon Jae-in

### Rohy ivelany
Seoul

**Seoul** no tanàna lehibe indrindra ary renivohitr'i .  Misy mponina 10.011.4373 .

Io tanàna io no toerana nanaovana ny Lalao Olimpika fahavaratra 1988
Incheon

**Incheon** (koreana : 인천 , lit.*renirano hendry*) na Inchon , dia tanàna misy seranan-tsambo any  izay misy dimampolo kilometatra andrefan'ny renivohitra Seoul.

Olona 3,2 tapitrisa no mipetraka ao an-tanàna, ka izy no tanàna fahatelo be mponina indrindra ao Korea taorian'ny Seoul sy Busan.
Busan

**Busan** (na **Pusan**) dia tanàna seranan-tsambo tena manan-danja any , misy mponina maherin'ny 3.700.000.
Kritarsia

Ny **kritarsia**, izay antsoina koa hoe **kritôkrasia**, dia rafi-pitantanana nataon' ny mpitsara (שופטים / *shoftim*) tantaraina ao amin' ny Baiboly teo amin' i Israely fahiny nandritra ny fe-potoana voalaza ao amin' ny Bokin' ny Mpitsara. Nanomboka tamin' i Mosesy na Môizy izany, araka ny Bokin' ny Eksôdôsy, talohan' ny nananganana ny fanjakà-mpanjaka tokana teo ambany fitarihan' i Saoly. Fitambaran' ny teny grika roa hoe κριτής / *krites* ("mpitsara") sy ἄρχω / *árkhō* ("manapaka") io anarana io. Niitatra ny fampiasana azy io ka nahafaoka ny fitondran' ny mpitsara amin' ity hevitr' ity teny ity ankehitriny ihany koa. Ohatra, ao amin' ny faritr' i Sômalia teo ambany fanapahan' ny mpitsara ao amin' ny fomban-drazana atao hoe xseer, na Icelandic Commonwealth (amin' ny fiteny islandey taloha: *Þjóðveldisöld*) nandritra ny Andro Antenatenany, izay faripotoana tratra aoriana sy mitoka-monina amin' ny fiarahamonim-fokom-pirenena jermanika tranainy indrindra.
Tugba Tekkal

**Tuğba Tekkal** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 5 Martsa 1985 tao Hannover. 
Mpandraharaha ara-tsosialy ary mpanorina ny taranaka Kiorda-Yezidi.

## Klioba
*2008–2009	Hamburger SV	
*2009–2017	1.FC Köln

## Jereo koa
Düzen Tekkal

**Düzen Tekkal** dia mpanoratra, mpanao gazety amin'ny fahitalavitra, mpamoaka horonantsary mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 2 Septambra 1978 tao Hannover .Mpandraharaha ara-tsosialy ary mpanorina ny taranaka Kiorda-Yezidi.

## Jereo koa
Eber-Nari

I **Eber-Nāri** na **Abar-Naharā** na **Aber Nahra** na***ʿ''Ēḇer haNāhār''', ara-bakiteny "eny an-dafin' ny ony", dia faritra any an-dafin’ i [[Eofrata]] rehefa jerena avy any atsinanana. Mifanandrify amin' ny ampahany amin' i [[Libàna|Libanona]], i [[Siria]], i [[Israely]], i [[Palestina]] ary i [[Jôrdania]] amin' izao fotoana izao izy io. Ny hoe 𒆳𒂊𒄵𒀀𒇉 / ''Eber-Nāri'' dia anaran' ilay faritra amin' ny [[Fiteny akadiana|teny akadiana]], ny hoe 𐡏𐡁𐡓 𐡍𐡄𐡓𐡄‎ / ''Avar Naharā'' dia anarany amin' ny [[Fiteny arameana|teny arameana]], ny hoe ''Aber Nahra'' dia anarany amin' ny [[Fiteny siriaka|teny siriaka]], ary ny hoe עבר הנהר / ***ʿ*'Ēḇer haNāhār* dia anarany amin' ny teny hebreo.

I Eben Nari dia toa satrapia tao amin' ny Empira Persiana. Indraindray ny sata mifehy azy ara-pitantanana dia toa nifamatotra amin' ny satrapia na faritra hafa: niaraka amin' ny satrapian' i Babilônia (nanomboka tamin' ny taona 535 tal. JK, tamin' ny fitondran' i Kirosy), niaraka amin' ny satrapian' i  Kilikia (manodidina ny taona 344, tamin' ny fitodran' i Artaksersesy III). Toa nahaleo tena ara-pitantanana koa izy io (tokony ho 486 tal JK, tamin' ny andron' i Ksersesy).

I Eben Nari dia nahitana vahoaka avy amin' ny faritra maro, nanana kolontsaina samy hafa, izay niara-nonina tao amin' io fizaràn-tany midadasika io: i Fenisia, i Filistina, i Jodà, i Samaria, ny tanin' i Edôma izay lasa Idomea tatỳ aoriana, i Môaba, ny tanin' i Amôna.
James Tissot

I **James Tissot**, solon' anarana an' i **Jacques-Joseph Tissot**, dia mpanao hosodoko, mpanao sokitra frantsay teraka tamin' ny 15 Ôktôbra 1836 tao Nantes (any Frantsa) ary maty tamin' ny 8 Aogositra 1902 tao Chenecey-Buillon (any ). Nandany ny ampahany tamin' ny androm-piainany tany Angletera izy, izay nankafizan' ny olona azy amin' ny maha mpanao hosodoko azy tamin' ny vanim-potoana nanapahan' ny mpanjakavavy Victoria.

Taorian' ny fianarany tao amin' ny École des beaux-arts de Paris, dia nampiseho sanganasa somary nentim-paharazana tao amin' ny Salon an' ny taona 1859 izy talohan' ny naha mpanao hosodoko ho an' ny môdelim-behivavy sy ny fiaraha-monina izao tontolo izao tamin' ny faran' ny Empira Frantsay Faharoa. Taorian' ny ady frantsay-alemana tamin' ny taona 1870 sy ny Commune de Paris, dia nifindra tany Lôndra izy tamin' ny taona 1871 ary nahomby tamin' ny maha mpanao hosodoko ny hatsaran-tarehim-behivavy azy sy tamin' ny maha mpanao sariitatra ho an' ny gazety *Vanity Fair* azy. 

Rehefa maty tamin' ny taona 1882 i Kathleen Newton sakaizany, dia niverina tany Paris izy ary nampiseho tamim-pahombiazana ny sarim-behivavy avy amin' ny toe-piainana ara-tsôsialy isan-karazany teo amin' ny tontolo iainan' izy ireo andavanandro.

Nanomboka tamin' ny taona 1888 dia niaina fanambaràna ara-pivavahana izy ary nanomboka teo ka hatramin' ny fiafaran' ny fiainany dia nanokana ny tenany ho amin' ny lohahevitra momba ny Baiboly, namelona ny zavakantony tamin' ny fandinihana nataony nandritra ny diany tany Palestina sy Jerosalema: ireo sanganasa kristiana navoaka tamin' ny teny frantsay sy anglisy ireo dia nahatona azy halaza.

## Jereo koa
Mohammed Taha

I **Mohammed Taha** dia anisan' ny mpanorina ny Hamas. Amin' ny teny arabo io anarany io dia soratana hoe **محمد طه‎**. Teraka tamin' ny taona 1938 izy ary maty tamin' ny 12 Nôvambra 2014. Nosamborin' ny tafika israeliana (*[[Tafi-Piarovan' i Israely|Tsahal]]*) izy tamin' ny taona 2003. Tamin' ny 8 Febroary 2013, taorian' ny 14 volana nigadrana tsy nisy fitsarana, dia navotsotra tao Gaza i Taha. Ny zanany lahy, atao hoe Ayman Taha, dia mpitondra teny sady mpiady ao amin' ny Hamas taloha tao amin' ny Salavantanin' i Gaza. Maty tamin' ny Nôvambra 2014 i Taha rehefa avy naiditra hôpitaly noho ny fitarainan' ny fony.

## Jereo koa

* Sheikh Ahmed Yassin
* Abdel Aziz al-Rantissi
Wittenheim

I **Wittenheim** (alzasiana: *Wettena*) dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Alsace, ao amin'ny departemantan'i Haut-Rhin, ao amin'ny faritr'i Grand Est, ao .

Ny isam-ponin'i Wittenheim dia 15.262 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2021.

## Jeografia
Ny tanànan'i Wittenheim, izay mampiavaka ny fitrandrahana potasy, dia kilometatra vitsivitsy monja any avaratrandrefan'i Mülhausen. 
Ny palitao dia manondro ny fifandraisany taloha tamin'i Aotrisy ambony.
Faritanin' i Qazvin

Ny **Faritanin' i Qazvin** dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna. Any amin' ny tapany avaratra-andrefan' ilay firenena no misy azy, ary i Qazvin no renivohiny. Ity faritany ity dia noforonina tamin' ny taona 1996 tamin' ny fanasarahana ny ampahany amin' ny Faritanin' i Zanjan. Ity faritany ity dia manana tanàna lehibe 20: Qazvin, Takestan, Abyek, Booin Zahra, Eqhbalieh, Mohammadieh, Alvand, Isfarvadin, Mahmood Abad Nemooneh, Khoram Dasht, Zia Abad, Abhar, Avaj, Shal, Danesfahan, Abgarm, Ardagh, Moallem Kelayeh, Razmi Kelayeh. Kuhin, Bidestan ary Ziaran amin' ny endrika departemanta efatra misy fizaràna 18, distrika ambanivohitra 44 ary vohitra 1&nbsp;542.

Mihoatra ny iray tapitrisa ny mponina ao amin' ilay faritany tamin' ny taona 2003, ka ny 62 % amin' ireo dia mipetraka an-tanàn-dehibe ary ny 38 % any ambanivohitra. Ny tahan' ny lahy sy ny vavy dia 50,7 % ny lehilahy fa 49,3 % ny vehivavy. Mozilmana ny 99,6 %-n' ny mponina ao amin' ilay faritany ary manaraka fivavahana hafa ny 0,4 % sisa. 82 % ny tahan' ny mahay mamaky teny sy manoratra, ka mahatonga io faritany io ho faha-7 ambony indrindra ao Iràna.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Kurdistan (Iràna)

Ny **Faritanin' i Kurdistan** (amin' ny teny persiana: استان کردستان / *Ostan-e Kordestan*; amin' ny teny kiorda: *parêzgey Kurdistan*) dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna, tsy afangaro amin' ny faritra lehibe kokoa amin' i Kordistana Iraniana. Ny renivohiny dia i Sanandaj.

Ny velaran' ilay faritany dia 28&nbsp;817 km2, izay ampahavalon' ny faritra misy Kiorda ao Iràna (Kordistan Iraniana). Ao amin' ny tapany andrefan' i Iràna no misy ilay faritany ary voahodidin' i Iràka any andrefana, ny Faritanin' i Azerbaijan Andrefana any avaratra, ny Faritanin' i Zanjan any avaratra-atsinanana, ary ny Faritanin' i Kermanshah ao atsimo. Ny tanàna lehibe ao amin' ilay faritany dia: i Marivan, i Baneh, i Saqqez, i Qorveh, i Bijar, i Kamyaran ary i Diwandarreh.

## Jereo koa

* Kordistàna (mizara efatra: Kordistàna Tiorka, Kordistàna Irakiana, Kordistàna Siriana, ary Kordistàna Iraniana)

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Zanjan

Ny **Faritanin' i Zanjan** (amin' ny teny azery: Zəncan; amin' ny fiteny persiana: استان زنجان / Ostân-e Zanjân) dia faritany ao Iràna. Any avaratra-andrefan' ilay firenena no misy azy ary i Zandjan no renivohiny. Ity faritany ity dia mirefy 21&nbsp;773 km2 ary ny mponina ao aminy, izay maro tambanivohitra sy Azery, dia manodidina ny iray tapitrisa. Amin' ny ankapobeny dia heverina ho anisan' i Azerbaijàna Iraniana izy io.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Ilam

Ny **Faritanin' i Ilam** dia iray amin' ny faritany iraika amby telopolo ao Iràna. Any amin' ny tapany atsimo-andrefan' ilay firenena no misy azy, eo amin' ny sisin-tanin' i Iràka. Ny renivohiny dia ny tanànan' i Ilam. Ny velarany dia 20&nbsp;133 km2.

Ny tanànan-dehibe ao amin' ilay faritany dia: i Ilam, i Mehran, i Dehloran, i Dareh Shahr, i Shirvan Va Chardavol, i Arakvaz, i Malek Shahi, i Aivan ary i Abdanan. Ity faritany ity dia voahodidin' i Khuzestan any atsimo, i Lorestan any atsinanana, ny Faritanin' i Kermanshah any avaratra ary i Iràka any andrefana izay manana sisintany iraisana 425 kme. Ny isa-mponiny dia 545&nbsp;000 eo ho eo (tombana tamin' ny taona 2005).

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Kermanshah

Ny **Faritanin' i Kermanshah** (*Kirmaşan* amin' ny teny kiorda , كرمانشاه amin' ny teny persiana) dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna. Any amin' ny tapany andrefan' ilay firenena no misy azy, eo amin’ ny sisin-tanin’ i Iràka. Teo anelanelan' ny taona 1969 sy 1986 dia nantsoina hoe **Kermanshahan** izy. Avy eo, nanomboka tamin' ny 1986 ka hatramin' ny 1995, tamin' ny anarana hoe **Bakhtaran**. I Kermanshah renivohiny (34°18′ N, 47°04′ E) dia ao amin' ny faritra afovoany andrefan' i Iràna. Ny isan' ny mponiny dia 690&nbsp;000. Eo amin’ ny tehezan’ny tendrombohitra Kooh-e Sefid no misy an’ ilay tanàna, izay tampona malaza indrindra ao amin’ ny faritr’ i Kermanshah. Maherin’ ny 10 km ny halavan’ ilay tanàna, manaraka ny Reniranon' i Sarab sy ny lohasaha mitovy anarana aminy. Ny haavo misy an'ilay tanàna miohatra amin' ny haavon-dranomasina dia 1&nbsp;420 m.

Ny elanelana misy eo amin' i Kermanshah sy i Teheran dia 525 km. Foiben' ny varotra ao amin' ny faritra mamokatra voamadinika, vary, anana sy voamaina, voankazo, menaka zavamairy, ary indostria maro toy ny fanadiovana solitany sy siramamy, lafarinina, simenitra, lamba, sns. Any avaratra-atsinanan' ilay tanàna no misy ny seranam-piaramanidina ary 413 km ny halavirana mahitsy raha mankany Teheran.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Kerman

Ny **Faritanin' i Kerman** dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna. Any amin' ny tapany atsimo-atsinanan' ilay firenena no misy azy. Ny faritanin' i Kerman no lehibe indrindra ao amin' ity firenena ity, izay manana velarana 181&nbsp;714 km2. Ny renivohiny dia i Kerman. Manodidina ny 2 tapitrisa eo ny isan' ny mponina ao amin' ilay faritany. Ny tanàna lehibe ao aminy dia: i Baft, i Bardsir, i Bam, i Jiroft, i Rafsanjan, i Zarand, i Sirjan, i Shahr-e-Babak, i Kerman, i Mahan ary i Kahnuj.

Tamin' ny tapna 1996, ny 52,9 % n' ny mponina no nipetraka any an-tanàn-dehibe ary 46 % any ambanivohitra. Ny 1,1 % ambiny kosa dia voaisa ho tsy mponina maharitra. Ny tanànan' i Kerman, izay tanàna lehibe indrindra sy mandroso indrindra ao amin' ilay faritany, dia ahitana ny 80 % (400&nbsp;000 mponina) amin' ny mponina an-tanàn-dehibe.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Yazd

Ny **Faritanin' i Yazd** dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna. Any afovoan' ilay firenena no misy azy ary i Yazd ny renivohiny. Ity faritany ity dia miipaka hatrany amin' ny sisin' ny efitr' i Dasht-e Kavir any avaratra ary Dasht-e Lut any atsimo. Ny Faritanin' i Yazd dia ao afovoan' ny Lembalemba Iraniana. Ankoatra an' i Yazd, ny tanàn-dehibe ao amin' ny Faritanin' i Yazd dia i Ardakan sy i Meybod any avaratra-andrefana, i Mehriz any atsimo, ary i Bafq sy i Behabad any atsinanana. Persiana ny ankamaroan' ny mponina ao amin' ny Faritanin' i Yazd, ary Mozilmana siita ny ankamaroany. Misy koa vahoaka zôrôastriana heverina ho lehibe indrindra ao Iràna.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Haguenau

I **Haguenau** (alemà: *Hagenau*) dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Alsace, ao amin'ny departemantan'i Bas-Rhin, ao amin'ny faritr'i Grand Est, ao .

Ny isam-ponin'i Wittenheim dia 35.715 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2021.

## Toerana manodidina an'i Haguenau
Mertzwiller, Forstheim, Laubach, Eschbach, Walbourg, Biblisheim, Surbourg, Betschdorf,  Leutenheim, Rountzenheim-Auenheim, Soufflenheim,  Schirrhoffen, Schirrhein, Oberhoffen-sur-Moder,  Kaltenhouse, Bischwiller, Gries, Weitbruch,  Batzendorf, Niederschaeffolsheim,  Schweighouse-sur-Moder,  Mietesheim, Kindwiller, Bitschhoffen, Val-de-Moder, Niedermodern, Dauendorf
Faritanin' i Golestan

Ny **Faritanin' i Golestan** (persiana: گلستان / Golestân) dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna, ao amin' ny tapany avaratra-atsinanan' ilay firenena. Ny renivohiny dia i Gorgan, izay nantsoina taloha hoe Esterabad hatramin' ny taona 1937. Nisaraka tamin' ny Faritanin' i Mazandaran i Golestan tamin' ny taona 1997.

I Golestan dia manana velarana 20&nbsp;367 km2, manamorona ny sisintany amin' i Torkmenistana. Manamorona ny Faritanin' i Khorasan Avaratra any atsinanana, ny Faritanin' i Semnan any atsimo ary ny Faritanin' i Mazandéran any atsimo-andrefana, ary manana morontsiraka eo amin' ny Ranomasina Kaspiana any andrefana. Ny isan' ny mponina tao dia 1,7 tapitrisa tamin' ny taona 2005.

Ity faritany dia natambatra amin' ny Faritra 1 tamin' ny fizarana ny faritany ao Irana ho faritra 5, natao ho an' ny fandrindrana sy fampandrosoana fotsiny, tamin' ny 22 Jona 2014. Mozilmana sonita ny ankamaroan' ny mponina ao aminy.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Isfahan

Ny **Faritanin' i Isfahan** na **Ispahan** na **Espahan** (persiana: استان اصفهان‎) dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna. Any afovoan-tany no misy azy. Ny renivohiny dia ny tanànan' i Isfahan.

Ny velaran' ity faritany ity dia 107&nbsp;027 km² ary ao afovoan' i Iràna izy. Manamorona azy ao avaratra ny Faritanin’ i Markazy sy ny Faritanin’ i Qom ary ny Faritanin' i Semnan; ary any atsimo ny Faritanin' i Fars sy ny Faritanin' i Kohgiluyeh-sy-Buyer-Ahmad. Eo atsinanana ny i Khorasan sy ny Faritanin' i Yazd. Ny Faritanin' i Isfahan dia manana sisintany andrefana miaraka amin' ny Faritanin' i Lorestan sy ny Faritanin' i Chaharmahal-sy-Bakhtiari.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Isfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Kohgiluyeh-sy-Buyer-Ahmad

Ny **Faritanin' i Kohgiluyeh-sy-Buyer-Ahmad** na **Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad** (persiana: کهگیلویه و بویراحمد / Kohgiluye va Buyer-Ahmad) dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna. Any amin' ny tapany atsimo-andrefan’ ilay firenena no misy azy io. Ny renivohiny dia i Yasuj. Ny velaran' ilay faritany dia 15&nbsp;563 km².

Any amin' ny tapany atsimon' i Iràna no misy ny Faritanin' i Kohgiluyeh-sy-Boyer-Ahmad, ao amin' ny Faritra 2, ary mizara sisintany amina faritany dimy: ny Faritanin' i Isfahan sy ny Faritanin' i Fars any atsinanana, ny Faritanin' i Bushehr any atsimo, ny Faritanin' i Khuzestan any andrefana ary ny Faritanin' i Chaharmahal-sy-Bakhtiari any avaratra.

Tamin' ny taona 1996 dia tombanana ho 544&nbsp;000 ny isan' ny mponiny. Tamin' ny fanisam-bahoaka tamin' ny taona 2006, ny isan' ny mponina dia 621&nbsp;428. Araka ny fanisam-bahoaka tamin' ny taona 2011 dia 658&nbsp;629. Ny fanisam-bahoaka tamin' ny taona 2016 dia nahita mponina 713&nbsp;052. Ny fiteny lôry no tena ampiasain' ny olona ao.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohgiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Lorestan

Ny **Faritanin' i Lorestan** na **Luristan** (persiana: استان لرستان / *Ostān-e Lorestān*) dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna ary fizaràn-tany manan-tantara. Any amin' ny tapany andrefan' i Iràna no misy azy, eo afovoan' ny Tangoron-tendrombohitra Zagros sy avaratra-andrefan' ny tanànan' i Isfahan. Ny renivohiny dia i Khorramabad. Ny anarana *Lorestan* dia midika hoe "tanin' ny Lôry." Ao amin' io tanàna io no misy ny lapa malaza Falak-ol-Aflak. Io faritra io dia nanome ny anarany ho an' ny sivilizasiôna izay nivoatra tamin' ny taonjato faha-8 tal JK, indraindray ampitovina amin' ny an' ny Mediana na Meda.

I Lorestan dia mirefy 28&nbsp;392 km². Ny tanàna lehibe ao amin' ilay faritany dia: i Khorramabad, i Borujerd, i Aligudarz, i Dorud, i Kuhdasht, i Azna, i Delfan, i Selseleh, ary i Pol-e Dokhtar. Nandritra ny fanisam-bahoaka farany tamin' ny taona 2016, ny isan' ny mponina dia 1&nbsp;760&nbsp;649 ary 509 025 ny isan' ny tokantrano.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Chaharmahal sy Bakhtiari

Ny **Faritanin' i Chaharmahal sy Bakhtiari** (persiana: استان چهارمحال و بختیاری / *Čahârmahâl va Baxtiyâri*) dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna. Ny renivohiny dia ny tanànan' i Shahr-e Kord. Ity faritany ity dia ao amin' ny tapany  atsimo-andrefan' ilay firenena, manana velarana 16&nbsp;332 km2. Ny isan' ny mponina ao aminy dia 895&nbsp;263 (tombanana tamin' ny taona 2011). 

Ny Faritanin' i Chaharmahal sy Bakhtiari dia faritan'  ny Faritanin' i Isfahan ao atsinanana, ny Faritanin' i Lorestan ao avaratra, ny Faritanin' i Khuzestan any andrefana ary ny Faritanin' i Kohguiluyeh-sy-Buyer-Ahmad any atsimo. Ity faritany ity dia manana prefektiora misa 11, tanàn-dehibe 43, distrika 27 ary distrika ambanivohitra 51.

Nampidirina ho anisan' ny Faritra 2 ity faritany ity tamin' ny fitsinjarana ny faritany ao Iràna ho faritra 5  tamin' ny 22 Jona 2014, izay natao ho an' ny fandrindrana sy ny fampandrosoana.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Chaharmahal sy Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Schweighausen im Elsass

I *'Schweighausen im Elsass* (frantsay: *Schweighouse-sur-Moder*) dia kaominina ao amin'ny Alsace, ao amin'ny departemantan'i Bas-Rhin, ao amin'ny faritr'i Grand Est, ao Frantsa.
Ny isam-ponin'i Wittenheim dia 5.050 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2021.

## Jeografia
Ny Moder (renirano) dia nanasaraka an'i Schweighausen tamin'i Hagenau, 3 km miala
Karl Roos

**Karl Roos** dia mpampianatra sy mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i Alsace teraka ny 7 Septambra 1878 tao Surburg, distrikan'i Weißenburg, maty ny 7 Febroary 1940 tao Champigneulles 

Amin'ny maha-manam-pahaizana alemà azy, dia nanao fampielezan-kevitra ho an'ny fitenim-paritra sy zon'ny teny Alsatiana ihany koa izy, indrindra tamin'ny fiandohan'ny hetsika ara-politika nataony. 

Taorian’ny nanambaran’i Frantsa ny ady tamin’ny 3 Septambra 1939, dia voampanga ho mpitsikilo ho an’i Alemaina teo anatrehan’ny fitsarana miaramila izy tamin’ny 23 Oktobra, araka ny fanambaran’ny mpiara-miasa aminy akaiky Julien Marco, ary voaheloka ho faty noho ny famadihana mafy ny 26 Oktobra.

Taorian'ny niampangana azy ho mpamadika tany Frantsa, notsaraina sy novonoina ary noho izany dia lasa maritiora ho an'ny autonomista sy ny mpiaro ny zon'ny tanindrazana.

Tamin'ny 10 Febroary 1940, nanambara ny governemanta alemà fa tsy nifandray tamin'ny sampam-pitsikilovana alemà mihitsy i Karl Roos.
Faritanin' i Hamedan

Ny **Faritanin' i Hamedan** na **Hamadana** (persiana: استان همدان) dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna. Ny renivohiny dia ny tanànan' i Hamadan. Ny velaran' ilay faritany dia 19&nbsp;546 km2. Tamin' ny 1996, ny Faritanin' i Hamedan dia nisy mponina manodidina ny 1,7 tapitrisa. Ny tanàna lehibe hafa ao amin' ity faritany ity dia i Twiserkan, i Nahavand, i Malayer, i Asadabad, Bahar, i Razan, ary i Kabudrahang.

Any amin' ny faritra avo any amin' ny tandavan-tendrombohitra Alvand no misy ny Faritanin' i Hamedan, manomboka any avaratra-andrefana ka hatrany atsimo-andrefana. Anisan' ny tangoron-tendrombohitra Zagros io tandavan-tendrombohitra io. Mandrakotra manodidina ny 1,2&nbsp;% amin' ny velaran-tanin' i Iràna izy ary mizara sisintany amin' ny faritany enina hafa. Any avaratra, ity faritany ity dia manamorona ny Faritanin' i Qazvin sy ny Faritanin' i Zanjan, ary ny tendrombohitra Kharaqan izay sisin-tany voajanahary. Ny sisin-tany atsinanana dia itambarany amin' ny Faritanin' i Markazi. Any atsimo ny Tendrombohitra Garu no sisintany voajanahary miaraka amin' ny Faritanin' i Lorestan. Farany, ny ao andrefana dia ny Faritanin' i Kermanshah sy ny Faritanin' i Kurdistan.

Faritanin' i Hamedan dia manana toetanin-kôntinenta, ahitana fahavaratra mafana sy ririnina somary mangatsiaka.

Ity faritany ity dia fonenan' ny vahoaka efatra: ny Persiana (foko maro anisa ao amin' ny faritra), ny Azery (indrindra any amin' ny tapany avaratry ny faritany), ny Kiorda (indrindra any amin' ny tapany avaratra-andrefana), ary ny Lôry (any amin' ny faritra atsimo sy andrefana).

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Semnan

Ny **Faritanin' i Semnan** dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna. Any amin' ny tapany avaratr' ilay firenena no misy azy, ary i Semnan no renivohiny. Ity faritany ity dia manana velarana 96&nbsp;816 km² ary mipaka hatrany amin' ny faritr' i Elburz ary manamorona ny tany efitra Dasht-e Kavir any atsimo.

Ny departemanta ao amin' ilay faritany dia ahitana an' i Semnan, i Damghan, i Shahrud ary i Garmsar. Tamin' ny taona 1996 dia nisy mponina teo ho eo amin' ny 501&nbsp;000 ilay faritany ary tamin' ny taona 2005 dia nisy mponina 119&nbsp;778 ny tanànan' i Semnan, ary ny tanànan' i Shahrud, izay tanàna lehibe indrindra ao amin' ilay faritany dia nisy mponina 131&nbsp;831. Tafiditra ao anatin' ny Faritra 1 ity faritany ity tamin' ny 22 Jona 2014, satria navondrona ho faritra 5 ny faritany ao Iràna ho fandrindrana sy fampandrosoana.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Gustave Doré

I **Paul Gustave Louis Christophe Doré** dia Frantsay mpanao pirinty, mpanao sary am-boky, mpanao hosodoko, mpanao tantara an-tsary, mpanao sariitatra, ary mpanao sary sokitra, ary mpanao litôgrafia. Teraka tamin' ny 6 Janoary 1832 tao Strasbourg izy ary maty tamin' ny 23 Janoary 1883 tao Paris, tao amin' ny hôtely misy azy ao amin' ny lalana Saint-Dominique.

Fantatra indrindra noho vokatra vita amin' ny sary sokitra amin' ny hazo mampiseho ny literatiora mahazatra, indrindra fa ny an' ny Baiboly Volgata sy *Divina Commedia* an' i Dante Alighieri. Nahazo fahombiazana lehibe teo amin' ny sehatra iraisam-pirenena ireo, ary nanjary nalaza izy tamin' ny fanaovana pirinty, na dia amin' ny maha mpamorona azy ihany aza no anjara asany. Namorona sary maherin' ny 10&nbsp;000 izy.
Nablus

I **Nablus** dia tanàna any Palestina (Jôrdania Andrefana, izay nobodoin' ny tafika israeliana sy ny voanjo jiosy amin' ny ampahany).

Amin' ny teny arabo izy dia atao hoe نابلس / *Nablus*, fa amin' ny teny hebreo kosa dia שְׁכֶם / *Shekhem* na *Sikhem*. Amin' ny teny fratsay izy dia atao hoe *Napelouse*.Izy no renivohitry ny Governoratan' i Nablus, ao anatin' ny fizaran-tany fehezin' ny Fahefana Palestiniana ankehitriny. Ny kaomininan' i Nablus dia nisy mponina manodidina ny 150&nbsp;000 eo ho eo tamin' ny taona 2016. Ahitana toerana masina maro ho an' ny fivavahana samihafa, jiosy, samaritana, silamo ary kristianina izy.

## Jereo koa

* Sekema
Sekema

I **Sekema** na **Sikema** dia tanàna tranainy any Ampiposahana. Ankehitriny izy io dia toerana arkeôlôjika akaikin' ny tanànan' i Nablus any Jôrdania Andrefana. Amin' ny teny hebreo ity tanàna ity dia atao hoe שְׁכָם / *Shekhem* , izay midika ara-bakiteny hoe “lamosina" na "soroka".

Ny toerana nisy azy teo amin' ny lalana manelanelana ny Tendrombohitra Ebala sy ny Tendrombohitra Gerizima dia nahatonga azy io ho zava-dehibe amin' ny fanaraha-maso ny lalana ao amin' ilay faritra. Ity toerana ity, izay nisy npetraka nanomboka tamin' ny Andron' ny Varahina (4500-3200 tal JK), dia nilaozana tamin' ny faran' ny ampahany voalohany amin' ny Andron' ny Alimo. Nisy tanàna iray naorina tamin' ny ampahany afovoany amin' ny Andron' ny Alimo, tamin' ny voalohany tsy voaro manda, avy eo nasiana manda fiarovana. Tamin' io vanim-potoana io no nanononana ny anaran' i Sekema tao amin' ny tahirin-kevitra ejipsiana (*Sekmem*). Nisy nandrava tany amin' ny 1550 tal JK. i Sekema ary naorina indray ilay nanomboka tamin' ny tapona 1450 tal JK, nefa tsy nahatratra ny fadrosoany teo aloha. Nandritra ny Andron' ny Vy, i Sekema dia tanàna tao amin' ny Fanjakan' i Israely Avaratra, ary, araka ny Baiboly, dia izy no renivohitra voalohan' io fanjakana io.

Nihena ny tanjany tamin' ny fotoana nanjakazakan' ny Empira Persiana Akemenida, sy nandritra ny Vanim-potoana Helenistika taorian' ny fandresen' i Aleksandra Lehibe. Noravan' i Joany Hirkano mpanjakan' i Jodea izy tamin' ny taona 107 tal JK. Tamin' ny taonjato voalohany, ny emperora  rômana Vespasiano dia nanorina ny tanànan' i Flavia Neapolis, 1,5 km avaratra-atsinanan' i Sekema, izay lasa foibe an-tanàn-dehibe tao amin' ilay faritra. Tamin' ny taona 636, taorian' ny fandresena sy fakan' ny Mozilmana an' i Siria-Palestina, dia novana anarana amin' ny teny arabo hoe *Nablus* izy (ny Frantsay, taonjato vitsivitsy taty aoriana, dia nanao azy hoe *Naplouse*).
Beersheba

I **Beersheba** na **Beersheva** dia tanàna manan-tantara ao amin' ny distrika any amin' ny any atsimon' i Israely. Amin' ny teny hebreo izy dia atao hoe בְּאֶר שֶׁבַע / *Beer Sheba’a* "lava-dranon' ny fianianana" na "fantsakan' ny fito", fa amin' ny teny arabo kosa dia بِئْر اَلسَّبْع / *Biˀr as-Sabˁ*. Ankehitriny dia izao koa no mety hanoratana ny anaran' io tanàna io: ***Beer-Sheva***, ***Beersheba***, ***Be’er Scheva***, ***Beerseva*** sns. Ao amin' ny Baiboly malagasy izy dia atao hoe ***Beri-sheba*** sy **Bersabea**.

Efa tamin' ny taonarivo fahefatra tal JK. no nonenan' ny olona ny toerana akaikin' i Beerhseba ankehitriny. Ao amin' ny Baiboly, i Beersheba dia manamarika ny sisin-tany atsimon' i Israely fahiny, araka ny voalaza ao amin' ilay andian-teny hoe "hatrany Dana ka hatrany Beri-sheba" (Mpitsara 20:1; 1Samoela 3:20;  2Samoela 3:10; 1Mpanjaka 4:25; 2Tantara 30:5, ohatra). Voatendry ho an' ny fokon' i Jodà i Beersheba tamin' ny voalohany, ary voatendry ho an' i Simeôna tatỳ aoriana. Nandritra ny vanim-potoana faha Mpanjaka dia tanànan' ny mpanjaka i Beersheba, nefa noraban' ny Asiriana tamin' ny farany. I Tel Be’er Sheva no toerana nisy an' i Beersheba resahin' ny Baiboly, 4 km eo ho eo miala an' ilay tanàna ankehitriny, izay naorin' ny Ôtômana tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-20.

Nitombo be ilay tanàna nanomboka tamin' ny nananganana ny Fanjakan' i Israely tamin' ny volana Mey 1948. Ankehitriny, ny ampahany be amin' ilay tanàna dia onenan' ny Jiosy nifindra monina avy any amin' ny firenena arabo, avy any Etiôpia ary avy any amin' ny Firaisana Sôvietika teo aloha. Voahodidin' ny tanàna madinika i Beersheba: i Omera sy i Lehavim ary i Meitar, izay tanàna onenana Jiosy ny ampahany be, ary i Rahat, i Tel Sheva ary i Lakiya, izay onenan' ny Arabo ny ampahany be.

I Beersheba no foibem-pitantanan' i Israely atsimo. Noho ny toerany ara-jeôgrafia eo afovoany sy noho ny fiantsonan-damasinina sy fiara, dia sehatra manan-danja amin' ny fitaterana an-tanàn-dehibe ao amin' io firenena io ihany koa izy. Io tanàna io no iorenan' ny Oniversite Ben-Gurion ao Negev sy ny hôpitaly Soroka ary ny ôrkesitra Israeli Sinfonietta of Be'er Sheva.

Tamin' ny taona 2022 i Beersheba dia nisy mponina 211&nbsp;393, ka izany no maha tanàna lehibe indrindra azy any Negev ary tanàna fahasivy lehibe indrindra any Israely.
Alitara

Ny **alitara** na **ôtely**, ao amin' ny sehatra ara-pivavahana, dia latabatra masina ampiasaina amin' ny sorona na fanaterana fanatitra fanaovana fombafomba ara-pivavahana hafa. 

Io teny hoe *alitara* na *ôtely* io dia mety avy amin' ny teny latina hoe *altus* izay midika hoe "avo". 

Misy alitara ny fitoerana masina, ny tempoly, ny fiangonana, ary ny toeram-pivavahana hafa. Ny alitara dia ampiasaina indrindra ao amin' ny paganisma, ao amin' ny kristianisma, ao amin' ny bodisma, ao amin' ny hindoisma, ao amin' ny jodaisma, ao amin' ny paganisma vaovao, ary ao amin' ny endrily ny fivavahana silamo sasany any amin' ny faritra manodidina an' i Kaokazy sy Azia Minora. Maro koa ny fivavahana taloha nampiasa azy ireny, anisan' izany ny fivavahana rômana sy grika ary nôrdika.