BIANCO

Ny **Birao Mahaleotena Iadiana amin' ny Kolikoly** no tompon' andraikitra amin' ny ady amin' ny kolikoly eto Madagasikara. Atao hoe **Bureau Indépendant Anti-Corruption** izy amin' ny teny frantsay ary fantatra indrindra amin' ny hoe **BIANCO**. Naorina tamin' ny taona 2004 tamin' ny fitondran' i Marc Ravalomanana, ity andrim-panjakana ity mba hampiharana ny paikadim-pirenena hiadiana amin' ny kolikoly amin' ny alalan' ny fampiharana ny lalàna sy ny fisorohana ary ny fanabeazam-bahoaka.

Ny foibem-pirenen' ny BIANCO dia ao amin' ny Villa "la Piscine” Ambohibao Antehiroka, Antananarivo. Azo atao ny mitatitra trangan-kolikoly amin' ny alalan' ny sehatra an-tserasera *i-Toroka* ao amin' ny tranonkala ôfisialin' izy ireo.

## Iraka sy tanjona ary fandaminana

### Iraka sy tanjona
Andry telo no iorenan' ny BIANCO, dia ny fanabeazana sy ny fisorohana ary ny famaizana.

#### Fanabeazana
Ny BIANCO dia manaitra ny sain' ny rehetra, hatramin' ny zaza, amin' ny loza ateraky ny kolikoly, sady mampandray andraikitra ny mpitarika hevi-bahoaka sy ny haino aman-jery ary ny fiarahamonim-pirenena.

#### Fisorohana
Ny BIANCO dia mamporisika ny fanajana ny fomba fiasa eo amin' ny fitantanan-draharaham-panjakana sady manamafy ny rafitra fanaraha-maso anatiny sy ivelany hisorohana ny kolikoly.

#### Famaizana
Manao fanadihadiana momba ny raharahan-kolikoly ny BIANCO sady mandefa ny antontan-taratasy any amin' ny fitsarana mahefa ho fanenjehana.

### Fandaminana anatiny
Mizara ho departemanta teknika telo ny BIANCO: Departemanta misahana ny fisorohana sy Departemantan' ny fanabeazam-pirenena ary Departemanta misahana ny famotorana. Ireo sampana ireo dia tohanan' ny mpanolotsaina momba ny lalàna sy ny sampan-draharaham-pitantanana sy ara-bola.

#### Departemanta misahana ny fisorohana
Miandraikitra ny fampiroboroboana ny fanarahan-dalàna sy ny fametrahana rafitra hisorohana ny kolikoly ny Departemanta misahana ny fisorohana.

#### Departemantan' ny fanabeazam-pirenena
Miandraikitra ny fampahafantarana ny vahoaka sy ny fanabeazana ny soatoavim-pirenena ny Departemantan' ny fanabeazam-pirenena.

#### Departemanta misahana ny famotorana
Miandraikitra ny fanadihadiana momba ny kolikoly ny Departemanta misahana ny famotorana.

## Fiaraha-miasa sy fanohanana

### Fiaraha-miasa amin' ny samy eto an-toerana

#### Fiaraha-miasa amin' ny Fitsarana
Miara-miasa akaiky amin' ny Fitsarana ny BIANCO amin' ny famotorana sy fanenjehana ny raharaha kolikoly. Anisan' izany ny Minisiteran' ny Fitsarana sy ny Fitsarana Ambaratonga Voalohany ary ny Fitsarana Ambony.

Mandefa antontan-taratasy fanadihadiana any amin' ny fitsarana ny BIANCO rehefa misy porofo mivaingana, ary afaka miditra an-tsehatra manampy ny mpitsara amin' ny fikarakarana ireo raharaha ireo. Ny Fitsarana Ambaratonga Voalohany sy ny Fitsarana Ambony no mandray ny raharaha karakarain’ ny BIANCO mba hamaritana ny vokatra araka ny lalàna.

#### Fiaraha-miasa amin' ny Fitsarana Tampony
Manana anjara toerana lehibe amin' ny ady amin' ny kolikoly ny Fitsarana Tampony (*Haute Cour de Justice* na HCJ), indrindra ny momba ny mpikambana ao amin' ny governemanta sy ny tompon' andraiki-panjakana ambony. Azon' ny BIANCO atao ny mametraka ny raharaha momba ireo olona ireo any amin' ny HCJ, na dia sarotra aza izany amin' ny ankapobeny noho ny sakana araka ny lalàna sy ara-pôlitika.

#### Fiaraha-miasa amin' ny firaisamonim-pirenena
Miara-miasa amin' ny firaisamonim-pirenena ihany koa ny BIANCO amin' ny:

* fanentanana ny besinimaro amin' ny alalan' ny famporisihana sy ny fanabeazana amin' ny ady amin' ny kolikoly;
* fanamafisana ny mangarahara amin' ny alalan' ny fanaraha-maso akaiky ny asan' ny BIANCO ary mandray anjara amin' ny fanelanelanana eo amin' ny olom-pirenena sy ny andrim-panjakana rehetra mba hisian' ny mangarahara bebe kokoa amin' ny fitantanana ny raharaham-panjakana;
* fisian' ny sehatra fanaovana tatitra amin' ny fampiasana ny fitaovana toy ny *i-Toroka*, izay iarahan' ny firaisamonim-pirenena sy ny BIANCO mitantana, izay ahafahan' ny olom-pirenena mitatitra ny fisian' ny kolikoly.

#### Fiaraha-miasa amin' ny OCLC
Ny Office Central de Lutte contre la Corruption (OCLC) no andrim-panjakana malagasy  iray hafa misehatra amin' ny ady amin' ny kolikoly. Na dia mifameno matetika aza ny fe-potoam-piasany dia mifandrindra ny ezaka ataon' izy ireo mba tsy hisian' ny raharaha kolikoly tsy misy misahana. Ny BIANCO sy ny OCLC indraindray dia mizara vaovao momba ny fanadihadiana an-dalana ary miara-miasa amin' ny tranga manokana mba hisorohana ny fisahanana roa samy hafa ny raharaha tokana.

#### Fiaraha-miasa amin' ny IGE
Ny Inspection Général de l'Etat (IGE) dia manao fanaraha-maso sy fihainoana ny minisitera sy ny sampan-draharaham-panjakana. Miara-miasa amin' ny IGE ny BIANCO mba hamantarana ny sehatra mora andairann' ny kolikoly sy hampiharana paikady iraisana.

### Fiaraha-miasa sy fanohanana iraisam-pirenena

#### Fiaraha-miasa amin' ny GIZ
Ny BIANCO dia mandray soa avy amin' ny fanohanan' ny mpiara-miombon' antoka iraisam-pirenena, anisan' izany ny Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) sy ny Governemantan' i Nôrvezy, mba hanamafisana ny fahaiza-manaony eo amin' ny sehatry ny andrim-panjakana sy ny asa.

#### Fikambanana isam-paritra
Mandray anjara amin' ny hetsika isam-paritra toy ny *[[Extractive Industries Transparency Initiative]]* (EITI) na *[[Initiative pour la transparence dans les industries extractives]]* (ITIE) ny BIANCO, iarahana amin' ny andrim-panjakana hafa any amin' ny firenena mpikambana ao amin' ny Vondrona Afrikanina sy ny SADC.

## Olana sedrain' ny BIANCO
Na eo aza ny ezaka ataon' ny BIANCO dia mbola olana goavana eto Madagasikara ny kolikoly. Tamin' ny taona 2024 dia laharana faha-140 amin' ny 180 ity firenena ity ao amin' ny tondrom-pahitana kolikoly nataon' ny Transparency International, miaraka amin' ny isa 26/100, izay manondro ny fisian' ny kolikoly avo lenta.

### Ny tsy fahampian' ny olona ampiasaina sy ny fitaovana
Voafetra ny isan' ny mpiasan' ny BIANCO, izay ahitana mpanao famotorana 71 monja manerana ny tanim-pirenena iray manontolo. Ny tsy fahampian' ny mpiasa dia mananosarotra ny fandrakofana amin' ny fomba mahomby ny trangan-kolikoly, indrindra ny any ambanivohitra lavitra. Ankoatra izay, manakana ny fanaovana fanadihadiana eny an-kianja ny tsy fahampian' ny fitaovana, toy ny fiara handehanana lavitra.

### Tahan' ny fanamelohana ambany sy tsimatimanota
Na eo aza ny ezaka ataon' ny BIANCO dia mbola ambany ihany ny tahan' ny fanamelohana ny raharaha kolikoly. Teo anelanelan' ny taona 2015 sy 2023 dia ny 28&nbsp;% amin' ny raharaha nosahanina ihany no nahazo sazy ara-dalàna. Io toe-javatra io dia miteraka fahatsapana ny fisian' ny tsimatimanota ary manimba ny fahatokisan' ny vahoaka ny fahombiazan' ny ady amin' ny kolikoly.

### Fahasarotan' ny fanenjehana ny tompon' andraikitra ambony
Misedra sakantsakana ny BIANCO amin' ny fitoriana ny tompon' andraiki-panjakana ambony mpanao kolikoly noho ny tombontsoa manokana ara-pitsarana sy ny fiarovan' ny sata misy azy. Ireo sakana ireo dia mametra ny fahafahan' ny BIANCO hanenjika ny trangan-kolikoly goavana mahavoasaringotra olona manana fahefana.

### Tsy fahampian' ny finiavana pôlitika
Sakana lehibe amin' ny hetsika ataon' ny BIANCO ny tsy fisian' ny fanohanana ara-pôlitika. Ny tsy fahampian' ny famatsiam-bola sy ny tsy fisian' ny fepetra mivaingana hanamafisana ny fahaleovantenan' ilay andrim-panjakana dia taratry ny finiavana pôlitika voafetra momba ny ady amin' ny kolikoly.

### Rafitra ara-pitsarana sy ara-pitantanana malemy
Mampandefitra ny fampiharana ny lalàna iadiana amin' ny kolikoly ny fahalemen' ny andrim-panjakana ara-pitsarana sy ara-pitantanana, izay ahitana fitsabahana ara-pôlitika ao amin' ny asan' ny BIANCO sy tsy fahampian' ny fahaleovanteny. Manembantsembana ny fanenjehana sy ny fanamelohana ny mpanao kolikoly izany toe-javatra izany.

### Fisian' ny tambajotran' ny mpanao kolikoly
Ny tambajotran' ny mpanao kolikoly, indrindra amin' ny sehatra toy ny fananan-tany, dia matetika voarindra tsara ary sarotra ravana. Misedra fahasahiranana ny BIANCO amin' ny fanangonana porofo hanenjehana ny mpanao izany.

## Rohy ivelany

### Lalàna sy didim-pitondrana

* Loi n° 2004-030 du 9 septembre 2004  portant lutte contre la corruption en général;
* Loi n° 2004-031 du 30 septembre 2004 relative aux sanctions et constatations des infractions aux lois sur les activités du secteur pétrolier aval
* Loi n° 2006-022 du 17 octobre 2006 portant organisation, fonctionnement et compétences de la Haute Cour de Justice;
* Loi n° 2016-020 du 22 août 2016 sur la lutte contre la corruption;
* Ordonnance n° 2004-041 du 1er juillet 2004  relative à la lutte contre le blanchiment de capitaux;

### Didim-panjakana

* Décret n° 2005-510 du 5 juillet 2005 fixant les modalités d'organisation et de fonctionnement du BIANCO;
* Décret n° 2017-174 sur la création du Comité pour la Sauvegarde de l'Intégrité (CSI) qui accompagne aussi la politique anti-corruption.

### Rijan-teny hafa

* Stratégie Nationale de Lutte contre la Corruption (SNLCC) 2015–2025 
* Convention des Nations Unies contre la corruption (Convention de Mérida)

## Jereo koa
* Kolikoly

* Kolikoly eto Madagasikara
* Transparency International
* Tondrom-pahitana kolikoly

## Loharano sy fanamarihana