Fandikana ny Baiboly

Ny **fandikana ny Baiboly** dia natao amin' ny fiteny maro, avy amin' ny teny hebreo sy arameana ary grika. Tamin' ny Septambra 2023 dia voadika amin' ny fiteny 736 ny Baiboly manontolo, nadika tamin' ny fiteny 1&nbsp;658 fanampiny ny Testamenta Vaovao, ary nadika tamin' ny fiteny 1&nbsp;264 hafa ny ampahany kely kokoa amin' ny Baiboly, araka ny Wycliffe Global Alliance. Nadika tamin' ny fiteny 3&nbsp;658 àry ny ampahany sasany amin' ny Baiboly.

Ny Testamenta Taloha, nosoratana tamin' ny teny hebreo (ahitana fizaràna sasany ao amin' ny ''Bokin' i Daniela'' amin' ny fiteny arameana) dia nadika tamin' ny fiteny arameana (ilay antsoina hoe ''Targum'', izay tsy voasoratra tamin' ny voalohany) sy tamin' ny fiteny grika sy tamin' ny fiteny siriaka. Ny Testamenta Vaovao, nosoratana tamin' ny fiteny grika, dia nadika voalohany tamin' ny fiteny siriàka sy latina ary kôpta — talohan' ny andron' ny emperora Kônstantino.

Tamin' ny taompolo 500 dia voadika amin' ny fiteny geezy, gôtika, armeniana ary jeôrjiana ny Baiboly. Tamin' ny taona 1000 dia nisy fandikan-teny maromaro fanampiny (amin' ny ampahany ny sasany), anisan' izany ny fiteny nobiana taloha, sôgdiana, arabo ary slavônika, ankoatra ny hafa.

Ny Volgata latina tamin' ny taonjato faha-4 nataon' i Jerôma, izay fanavaozana ny fandikan-teny latina teo aloha, no nanjaka tamin' ny Kristianisma Tandrefana nandritra ny Andro Antenatenany. Nanomboka tamin' izay dia nadika tamin' ny fiteny maro kokoa ny Baiboly. Ny Fiangonana Tandrefana miteny latina notarihin' ny papa dia tsy nandika ny Soratra Masina na ny litorjia ho amin' ny fitenin' ny vahoaka niova ho kristiana vao haingana toy ny Irlandey, ny Franka na ny Nôrveziana. Mifanohitra amin' izany kosa ny Fiangonana Ôrtôdôksa Tatsinanana izay nanana ny foibeny ao Kônstantinôpla, dia nandika ny Soratra Masina sy ny litorjia tamin' ny toe-javatra sasany, tamin' ny fomba nahomby indrindra tamin' ny fiteny slavônika any Eorôpa Atsinanana. Nanomboka tamin' izay dia nadika tamin' ny fiteny maro kokoa ny Baiboly.

Ahitana fahadisoana, tsy fahampiana, fanovanana, fiovana ary fandikana tsy mitovy ny fanovan' ny lahatsoratry ny Testamenta Vaovao. Amin' ny tranga sasany dia nampiasaina hanaporofoana na natosiky ny fahasamihafan' ny foto-pampianarana ny fandikan-teny samihafa.

## Ny dikan-teny tranain' ny Baiboly

### Ny dikan-tenin' ny Baiboly jiosy tamin' ny Andro Taloha

#### Ny Baiboly hebreo  na ''Tanakh''

Voasoratra amin' ny teny hebreo ny Baiboly hebreo na ny Tanakh (hebreo: תנ"ך) nefa ahitana andalana sasany voasoratra amin' ny teny arameana (na aramianina na aramaika). Mitsinjara amin' ny fomba hafa ny Baiboly hebreo araka ny kanôna masôretika satria manasokajy ireo boky ireo ho telo: dia  ny Lalàna (hebreo: תּוֹרָה / *Torah*) sy ny Mpaminany (hebreo: נְבִיאִים / *Nevi'im*) ary ny Soratra (hebreo: כְּתוּבִים / *Ketuvim*).

#### Ny Baiboly samaritana

Miorina amin' ny dikantenin' ny Tôrah azy manokana, atao hoe Baiboly samaritana, ny fivavahan' ny Samaritana. Tsy ahitana boky hafa ao amin' ny *Tanakh* ity Baiboly ity afa-tsy ny Lalàna (*Torah*) izay ataon' ny Kristiana hoe Pentateoka. Voasoratra amin' ny fiteny hebreo samaritana sy amin' ny abidy samaritana (karazan' ny abidy hebreo taloha izay tsy ampiasain' ny Jiosy intsony) ny Baiboliny.

Misy fahasamihafam-botoatiny ny *Torah* hebreo sy ny *Torah* samaritana. Ny fiheveran' ny Samaritana fa "tsy i Jerosalema fa ny tendrombohitra Garizima no toerana masina" no lehibe indrindra amin' izany . Ahitana, ao amin' ny didy faha-10, ny fanajana an' i Garizima ho ivon-toeran' ny fanompoam-pivavahana ny Didy folo ao amin' ny *Torah* samaritana.

Narindrany hitovy ny Didy folo ao amin' ny ''Bokin' ny Eksôdôsy'' sy ny ao amin' ny ''Bokin' ny Deoterônômia''. Mba hitazomany ny isan' ny didy dia heveriny ho fampahafantarana fotsiny ny didy voalohany ("*Izaho no [[IHVH]] Andriamanitrao, izay nitondra anao avy any amin' ny tanin' i Ejipta, niala tamin' ny tranon' ny fanandevozana*"). Ny didy faharoa ao amin' ny *Torah* jiosy no didy voalohany ao amin' ny *Torah* samaritana. Amin' ny Samaritana dia namadika io fampahafantarana io ho didy "ny olon-kendry jiosy mba haha folo ny isan' ny didy raha nahitsin' izy ireo ny *Torah* tamin' ny nanesorany ny didy fahafolo" izay mifanandrify amin' ny tendrombohitra Gerizima. Voalaza ao amin' ny *Bokin' ny Eksôdôsy* (34:28) ny isan' ireo didy ireo. Ankoatra ireo fahasamihafana lehibe ireo dia misy koa ny fahasamihafana maivana momba ny fanoratana ny *Torah* samaritana sy ny *Torah* jiosy, izay mampifanakaiky kokoa ny Baiboly samaritana amin' ny Septoajinta toy izay amin' ny ''Torah'' masôretika.

#### Ny Septoajinta

Dikan-tenin' ny Baiboly hebreo nampanaovin' i Ptôlemaiôsy II amin' ny teny grika kôine, izay natao ho an' ny Jiosy any am-pielezana efa tsy mahay teny hebreo, ny Baiboly atao hoe Septoajinta na Septanta (latina: *Septuaginta* midika hoe: "fitopolo"), izay fantatra amin' ny tarehimarika rômana hoe *LXX* (midika hoe "70"). *Ἡ μετάφρασις τῶν Ἑβδομήκοντα* / *Hê* *metafrasis tôn Hebdomêkonta* (izay midika hoe "Dikan-tenin' ny Fitopolo") ny anaran' io Baiboly io amin' ny teny grika.

Misy tsy fitoviana ny isan' ny boky (kanôna) sy ny zavatra voasoratra ao amin' ny boky tsirairay raha ampitahaina ny Baiboly masôretika (amin' ny teny hebreo) sy ny Septoajinta. Tsy mitovy koa ny fizaràna ny boky ho toko. Amin' ny ankapobeny dia ny fanasokajiana ao amin' ny Septoajinta no arahina ao amin' ny Testamenta Taloha kristiana. Misokajy ny boky ao amin' ny Testamenta Taloha ho efatra ny Septoajinta, dia ny Boky dimy (na Pentateoka), ny Bokin' ny mpaminany, ny Boky ara-tantara ary ny Bokin' ny olon-kendry.

Nadika tamin' ny teny grika tao Aleksandria tamin' ny taonjato faha-3 tal. J.K. ny Pentateoka. Araka ny tantara miendrika angano notaterin' ny *[[Taratasin' i Arstea]]*, izay niitatra miandalana hatramin' izay, dia asa nataona manam-pahaizana Jiosy miisa 72 ny fandikana amin' ny teny grika ny *Torah* izay atao hoe "*Torah a*n' ny Fitopolo" na "*Torah* Aleksandrina", ka nanana solontena enina avy, hono, ny foko roa ambin' ny folon' i Israely. Noheverin' ny mpampiasa azy tamin' izany fotoana izany ho mitovy lanja amin' ny *[[Tanakh]]* amin' ny teny hebreo nandikana azy ireo voalohany io dikan-teny io, na dia nisy ihany ny zavatra azo notsikeraina tao anatiny. Notehirizina tao amin' ny fitehirizam-bokin' i Aleksandria niaraka amin' ny "Lalàna" ny Septoajinta na Septanta: tsy natokana ho an' ny fivavahana fotsiny izy io fa lasa fehezan-dalàna nentim-paharazana ho an' ny Jiosy.

Nadika amin' ny teny grika tamin' ny taonjato vitsy manaraka ny boky hafa rehetra ao amin' ny Baiboly hebreo. Niitatra noho izany ny zavatra tondroina amin' ny anarana hoe *Septoajinta* na *Septanta* ka nahafaoka ny Baiboly jiosy amin' ny teny grika manontolo fa tsy amin' ny Torah fotsiny ihany. Nisy anefa boky sy andalana izay nosoratana mivantana amin' ny teny grika nefa tsy hita ao amin' ny Baiboly jiosy amin' ny teny hebreo. Ireo no ataon' ny Prôtestanta sy Jiosy hoe soratra apôkrifa.

Nandray tsy nisy fanovana sy nampiasa betsaka ny Septoajinta ny Jiosy miteny grika tamin' ny taonjato voalohany taor. J.K. sy ny Apôstoly ary ny Kristiana voalohany, ka io (afa-tsy boky sasany) no natao hoe Testamenta Taloha taty aoriana. Na dia misy ireo izay mihevitra fa misy zavatra diso ao amin' ny Septoajinta, dia izao no nolazain' i Pierre Gilnert:"Nalaina avy ao amin' ny dikan-teny grika Septoajinta izay misy tsy fitovizany amin' ny soratra fototra hebreo ny ankamaroan' ny soratry ny Testamenta Taloha izay anaovana tonon-tsiahy ao amin' ny Testamenta Vaovao".Tamin' ny nanamafisana indray ny jodaisma rabinika, mba hiavahany amin' ny kristianisma izay vao niforona, dia nilaozana ny lahatsoratra grika fa ny lahatsoratra hebreo no noraisin' ny Jiosy, ary nampiasa ny fiteny hebreo ny jodaisma rabinika fa ny kristianisma kosa nampiasa ny fiteny grika. Taorian' ny nanjakan' io dikan-teny grika io teo amin' ny Jiosy helenista dia nanjary Testamenta Taloha ho an' ny Kristiana ny Septoajinta. Noho izany dia nitombo ny tsy fitiavan' ny jodaisma io dikan-teny io nanomboka tamin' ny fiafaran' ny taonjato voalohany. Teo amin' ny Kristiana tany amin' ny Fiangonana Tandrefana kosa dia nitohy ny maha boky fototra azy ka maro ny dikan-teny latinan' ny Baiboly avy aminy. Tsy voasolon' ny Volgata izy raha tsy tamin' ny taonjato faha-8. Tao amin' ny Fiangonana Tatsinanana kosa, izay mampiasa ny fiteny grika amin' ny sorona masina, dia mitoetra ho lahatsoratra fototra ho an' ny fandikan-teny samihafa ny Septoajinta na Septanta.

### Ny dikan-teny tranain' ny Baiboly kristiana

#### Ny ''Vetus Latina''
Tamin' ny teny grika ny Baiboly kristiana voalohany, dia ny Septoajinta na Septanta sy ny Testamenta Vaovao. Nampiasa ny dikan-teny latinan' ireo boky ireo ny Kristiana any amin' ny tany miteny latina taty aoriana. Ireo dikan-teny amin' ny teny latina ireo no atao hoe *[[Vetus Latina]],* izany hoe "Latina Tranainy". Hita, tamin' ny taonjato faha-4, fa tsy tongalafatra ireo Baiboly amin' ny teny latina ireo ka dia nanao dikan-teny vaovao amin' io fiteny io indray i Hierônimo, dia ny *Volgata*.

#### Ny ''Vulgata''

Dikantenin' ny Baiboly amin' ny teny latina ny ''Vulgata''. Voalohany indrindra dia niainga tamin' ny *[[Heksapla]]* nosoratan' i Ôrigenesy i Hierônimo (atao hoe *Zerôma* na *Jerôma* koa), avy eo nampiasa ny soratra tamin' ny fiteny hebreo izay heveriny fa hany vokatry ny tsindrimandry avy amin' Andriamanitra izy. Efa nandika ampahany tamin' ny Testamenta Vaovao koa i Hierônimo tamin' ny taona 382, telo taona talohan' ny nandikany ny Testamenta Taloha. Nadikany avy tamin' ny soratananana grika ny Evanjely efatra. Tsy i Hierônimo no nanao ny fandikana ny boky hafa ao amin' ny Testamenta Vaovao: olona niara-niaina taminy no nanao izany ka anisan' izany i Rofino Siriana. Vita ny *Vulgata* tamin' ny taona 405.

#### Ny ''Peshitta''
Dikan-teny tranain' ny Baiboly kristiana amin' ny teny siriaka ny *[[Peshitta]]*. Nadika avy amin' ny teny hebreo ny Testamenta Taloha fa ny Testamenta Vaovao kosa dia mety avy tamin' ny teny grika. Izany fandikana izany dia mety natao tamin' ny taonjato faha-2 taor JK.

## Dikan-teny voalohany amin' ny fiteny andavanandro

### Talohan' ny famerana ny fandikana ny Baiboly

#### Baiboly amin' ny teny gôtika

Ny fandikan-teny feno voalohany amin' ny tenim-pirenena ampiasain' ny olona andavanandro dia ilay natao tamin' ny  teny gôtika tamin' ny taonjato faha-4. I Ulfilas (na Wulfila) no nanatanteraka izany tamin' ny taona 340 hatramin' ny 380 taor JK. Fandikan-teny natao ho an' ny vahoaka jermanika, amin' ny fampiasana abidy namboarina manokana izany.

#### Baiboly amin' ny teny armeniana
Nadika ho amin' ny teny armeniana ny Baiboly tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-5 (taona 405–414). I Mesrop Mashtots (362–440), izay mpamorona ny abidy armeniana tany amin' ny taona 405 tany ho any, no nanao ny fandikan-teny niaraka amin' i Sahak Partev (Isaac). Ny Septoajinta no niaingana ho an' ny Testamenta Taloha fa ny Baiboly amin' ny fiteny siriaka (*[[Peshitta]]*) ho an' ny fizaràna sasany.

#### Baiboly amin' ny teny jeôrjiana
Ny Baiboly amin' ny fiteny jeôrjiana dia nadika fotoana fohy taorian' ny Baiboly armeniana, tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-5, tamin' ny fampanjakana ny kristianisma tao Jeôrjia (Iberia sy Colchis). Nampiasaina amin' izany ny abidy jeôrjiana taloha izay niavaka tamin' ny abidy grika sy abidy armeniana. Ny lovantsofina jeôrjiana dia milaza fa i Josèb avy any Tibilisi sy moanina hafa no mpandika teny voalohany, niainga avy amin' ny rijanteny grika sy siriàka ary armeniana.

#### Baiboly amin' ny teny geezy
Ny Baiboly amin' ny teny geezy dia iray amin' ny fandikan-tenin' ny Baiboly tranainy indrindra aty Afrika ary mifandray akaiky amin' ny tantaran' ny kristianisma any Etiôpia (jereo: Kanônan' ny Baiboly ôrtôdôksa teoahedo). Teo anelanelan' ny taonjato faha-4 sy faha-6 ny fandikana manontolo ny Baiboly amin' ny teny geezy, angamba nandalo dingana maromaro. Tsy fantatra ny mpandika teny, fa ny Septoajinta no niaingana ho an' ny Testamenta Taloha ary ny rijanteny grika sy siriaka ho an' ny Testamenta Vaovao. Mampiasa ny abidy geezy izy io ary misy boky maromaro tsy hita ao amin' ny Baiboly katôlika na prôtestanta, toy ny *[[Bokin' i Henôka]]* sy ny *[[Bokin' ny Jobily]]* ary ny bokin' ny Mekabiana (voalohany sy faharoa ary fahatelo). Mbola ampiasain' ny Fiangonana Ôrtôdôksa Etiôpiana io Baiboly io.

### Nandritra ny famerana ny fandikana ny Baiboly
Tsy nalalaka hatrany ny fahazoana mandika na mamaky na mitahiry ny Baiboly kristiana amin' ny fitenin' ny olona andavanandro fa nisy fotoana nandaràna izany ka ny Baiboly amin' ny fiteny latina ihany no nankatoavina. Izany no anisan' ny zavatra notapahin' ny Eglizy Katôlika tamin' ny Kônsily tao Tôlôsa tamin' ny taona 1229.

#### Baiboly amin' ny teny anglisy
Nanao ny fandikana ny Baiboly amin' ny teny anglisy i John Wycliffe tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-14 (taona 1382–1395). Fandikan-teny feno ny Testamenta Taloha sy ny Testamenta Vaovao avy amin' ny teny latina (*[[Volgata|Vulgata]]*) izany, ka ny tanjona dia ny hahafahan' ny laîka hahazo mamaky ny Baiboly na dia eo aza ny fandrarana (Jereo: Baibolin' i Wycliffe).

#### Baiboly amin' ny teny alemana
Nisy koa ny fandikana ny Baiboly amin' ny teny alemàna nataon' i Johannes Mentelin (atao hoe *[[Baibolin' i Mentelin]]* na *[[Baibolin' i Weimar]]*) tamin' ny taonjato faha-15 (taona 1466), izay natao sora-tanana. Nadika avy amin' ny Baiboly latina (*[[Volgata|Vulgata]]*) izany Baiboly izany.

#### Baiboly amin' ny teny frantsay
Tamin' ny Andro Antenatenany dia nisy ny fandikana ny Baiboly amin' ny teny frantsay: nisy fandikan-teny ampahany maromaro nanomboka tamin' ny taonjato faha-13. Ohatra: ny Baibolin' i *[[Guyart des Moulins]]* (taona 1295), fandikan-teny feno avy amin' ny *[[Vulgata]]*. Matetika no tamin' ny endrika sora-tanana no nananana ireo fandikan-teny ireo, izay indraindray voarara.

#### Baiboly amin' ny teny espabniôla
Tamin' ny taonjato faha-14 sy faha-15 dia nisy ny fadikana ny Baiboly amin' ny teny espaniôla ho an' ny Môriska (Mozilmana tany Espaina izay niova ho Katôlika an-tery teo anelanelan' ny taona 1499 sy 1526) izay natao sora-tananana, izay nampiasa ny abidy arabo fa tsy ny abidy latina. Dikan-teny ampahany avy amin' ny *[[Volgata|Vulgata]]* izany.

#### Baiboly amin' ny teny italiana
Nisy ny fandikana amin' ny teny italiana ny Baiboly amin' ny fomba voafetra, matetika natao sora-tanana sady niafina, hatramin' ny taonjato faha-16.

## Dikan-teny nandritra ny Fanavaozana Prôtestanta
Teo anelanelan' ny Fanavaozana prôtestanta sy ny vanim-potoan' ny fampielezana ny kristianisma nataon' ny misiônera, ny Baiboly dia naverina nadika tamin' ny fiteny eorôpeana môderina rehetra, sambany mpidirina na nohavaozina tamin' ny teny arabo, teny persiana, sns. Tsy nitsahatra akory ny fandraràna ny fandikana sy ny fananana Baiboly amin' ny fiteny hafa tsy ny fiteny latina.

### Amin' ny fiteny eorôpeana lehibe

#### Baiboly amin' ny teny alemana
Nanao fandikan-teny ny Baiboly amin' ny teny alemana i Martin Luther tamin' ny taona 1522 (Testamenta Vaovao) sy 1534 (Baiboly manontolo). Fandikana natao pirinty izany. Mbola hita tao ny boky deoterôkanônika katôlika nefa nalahatra tany amin' ny faran' ny Baiboly. Nadika avy amin' ny teny hebreo ny Testamenta Taloha fa avy amin' ny teny grika kosa ny Testamenta Vaovao) (Jereo: *[[Baibolin' i Lotera]]*).

#### Baiboly amin' ny teny anglisy
Tamin' ny taona 1526 dia vitan' i William Tyndale dika amin' ny teny anglisy ny Testamenta Vaovao manontolo ary amin' ny ampahany ny Testamenta Taloha, fandikana mivantana voalohany avy amin' ny teny grika sy hebreo izany. Natsahatra ny fomba nahazatra tamin' ny Andro Antenatenany izay nanaovana fadikan-teny avy amin' ny *Vulgata*. (Jereo: *[[Baibolin' i Tyndale]]*). Natao pirinty sy naparitaka mangingina nanomboka tamin' ny taona 1525 izany Baiboly izany, ka nitarika ny famonoana an' i William Tyndale izany tamin' ny taona 1536 tany Vilvoorde (Belzika).

#### Baiboly amin' ny teny frantsay
Vitan' i Jacques Lefèvre d'Étaples ny fandikana ny Testamenta Vaovao amin' ny teny frantsay tamin' ny taona 1523 ary ny Baiboly manontolo tamin' ny taona 1530. Io no Baiboly amin' ny teny frantsay môderina voalohany. Na dia mpiaro ny hevitra sasantsasany izay zava-dehibe tamin' ny Fanavaozana prôtestanta aza izy, dia nitoetra ho Katôlika foana nandritra ny androm-piainany. Natao pirinty tany Antwerp tamin' ny taona 1530 ny Baiboly manontolo, izay niainga avy amin' ny *[[Vulgata]]*.

#### Baiboly amin' ny teny neerlandey
Nanomboka tamin' ny taonjato faha-16 ny andiana fandikan-teny prôtestanta feno voalohany tamin' ny teny neerlandey. Niafara amin' ny *[[Statenvertaling]]* na *[[Statenbijbel]]* (1637) izy ireo tatỳ aoriana.

### Amin' ny fiteny eorôpeana fanampiny

#### Baiboly amin' ny teny soedoà
Nivoaka tamin' ny taona 1541 ny dikan-tenin' ny Baiboly amin' ny teny soedoà nampanaovin' i Gustav Vasa, ka io no Baiboly feno voalohany amin' io fiteny io atao hoe *Baibolin' i Gustav Vasa*.

#### Baiboly amin' ny teny danoà
Tamin' ny taona 1550, ny mpanjaka Christian III dia nanome alalana ny fandikana feno voalohany ny Baiboly ho amin' ny teny danoà, izay niandraiketan' ny teôlôjiana fito ary navoakan' ilay mpanao pirinty alemàna Ludwig Dietz.

#### Baiboly amin' ny teny finoà
Nanao dikan-tenin' ny Testamenta Vaovao amin' ny teny finoà i Mikael Agricola tamin' ny taona 1548. Io no nahaterahan' ny fitenim-pirenena soratana tany Finlandy. Atao hoe *Se Wsi Testamenti Somexi* ("Ny Testamenta Vaovao amin' ny teny finoà") izany dikan-teny izany. Nanao fandikan-teny ampahany ny Testalenta Taloha ihany koa i Mikael Agricola. Ny kômity notarihin' ny eveka Isaacus Rothovius teo anelanelan' ny 1638 sy 1641 no nisahana ny fandikana voalohany ny Baiboly manontolo izay navoaka tamin' ny taona 1642.

#### Baiboly amin' ny teny islandey
Nivoaka tamin' ny taona 1540 ny dikan-tenin' ny Testamenta Vaovao nataon' i Oddur Gottskálksson amin' ny teny islandey (avy amin' ny Vulgata sy avy amin' ny ''Baibolin' i Lotera'') ary tamin' ny taona 1584 ny an' ny Baiboly manontolo. Nifototra amin' ny *Baibolin' i Lotera* sy amin' ny Baiboly danoà (taona 1550) ny fandikana ny Testamenta Taloha.

### Amin' ny fiteny eorôpeana atsinanana

#### Baiboly amin' ny teny pôlôney
Vita tamin' ny taona 1563 ny Baiboly prôtestanta amin' ny teny pôlôney (atao hoe *Baibolin' i Brest*) fa tamin' ny taona 1599 kosa ny an'  ny Katôlika (atao hoe *Baibolin' i Jakub Wujek*).

#### Baiboly amin' ny teny tseky
Nivoaka tamin' ny Baiboly manontolo amin' ny teny tseky izay nadika avy amin' ny teny fototra (hebreo sy arameana ary grika teo anelanelan' ny taona 1579 sy 1593, fandikan-teny nataon' ny manam-pahaizana.

#### Baiboly amin' ny teny slôvena
Tamin' ny taona 1584 i Jurij Dalmatin dia nahavita ny fandikana ny Baiboly manontolo voalohany amin' ny teny slovena.

#### Baiboly amin' ny teny rosiana
Tsy nisy ny fandikan-teny feno ny Baiboly amin' ny teny rosiana talohan' ny taonjato faha-18. Nataon' ny Fiangonana Ôrtôdôksa tamin' ny taonjato faha-18 ny fandikan-teny feno voalohany amin' io fiteny io.

### Amin' ny fiteny tsy eorôpeana

#### Baiboly amin' ny teny arabo vaovao
Natomboka tamin' ny taonjato faha-17 ny fandikan-teny vaovao amin' ny teny arabo, tao amin' ny kristianisma tatsinanana, fa tsy nandritra ny fampielezan' ny misiônera ny kristianisma ary tsy nandritra ny fanjanahantany.

#### Baiboly amin' ny teny persiana
Nisy ny andrana voalohany tamin' ny fandikana ny Baiboly amin' ny teny persiana tamin' ny taonjato faha-17. Fitarihan' ny manam-pahaizana sy ara-diplômatika izany fa tsy ezaka misiônera mikendry ny sarambabem-bahoaka. 

## Dikan-teny nandritra ny fampialezan' ny misiônera ny kristianisma
Nandritra ny vanim-potoan' ny fampieleazana ny kristianisla tamin' ny vanim-potoan' ny ny misiônera (indrindra tamin' ny taonjato faha-19), ny Baiboly dia nadika tamin' ny fiteny an-jatony nanerana an' i Azia, an' i Afrika, an' i Ôseania, ary an' i Amerika. Talohan' ny taona 1800 dia fiteny 67 monja no nanana ampahany tamin' ny Soratra Masina voadika; teo anelanelan' ny taona 1800 sy 1830 dia fiteny vaovao 86 no nampidirina tao amin' io lisitra io, izay nanamarika fiovana manan-tantara teo amin' ny fampielezana maneran-tany ny lahatsoratra avy amin' ny Baiboly.

### Tany Azia

#### India
Tany India, teo anelanelan' ny taona 1793 sy 1834, i William Carey no niandraikitra ny fandikana manontolo na ampahany ny Baiboly amin' ny fiteny sy fitenim-paritra 40 mahery, anisan' izany ny fiteny bengaly, ny fiteny ôria, ny fiteny sanskrity, ny fiteny hindy, ny fiteny maraty, ary ny fiteny asamey.

#### Sina
Tany Sina, ny Baiboly feno voalohany amin' ny teny sinoa dia nivoaka tamin' ny taona 1822 (nataon' i Joshua Marshman) sy 1823 (nataon' i Robert Morrison).

#### Japàna
Tany Japàna, taorian' ny dikan-teny ampahany nataon' ny misiônera katôlika tamin' ny taonjato faha-16, dia nanomboka tamin' ny taonjato faha-19 ny fandikan-teny vaovao tamin' ny teny japôney (anisan' izany ny *Meiji Version*).

### Taty Afrika

#### Madagasikara
Teto Madagasikara dia vita tamin' ny taona 1835 ny Baiboly amin' ny teny malagasy nataon' ny London Missionary Society.

#### Afrika Andrefana
Tao Afrika Andrefana, ny fiteny iôroba no nahazo ny Baiboly manontolo voalohany tamin' ny taona 1884, teo ambany fitarihan' i Samuel Ajayi Crowther, eveka afrikana anglikana voalohany. Nahazo ny Testamenta Vaovao ny fiteny efiky (Nizerià) tamin' ny taona 1862.

#### Afrika Atsinanana
Tao Afrika Atsinanana, dia namoaka ny dikan-teny soahily voalohany (Testamenta Vaovao sy Genesisy) tamin' ny tapaky ny taonjato faha-19 i Johann Ludwig Krapf. Nadika amin' ny teny nama (1866) sy amin' ny teny toy (Ganà, 1859) ary amin' ny teny haosa ny Baiboly.

#### Ôseania
Tany Ôseania, ny *[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]* amin' ny fiteny tahisiana (1818) no Soratra Masina voalohany navoaka tamin' ny fiteny ôseanika.

#### Amerika
Tany Amerika Latina, ny Filazantsara voalohany navoaka tamin' ny fiteny teratany dia ny an' i Lioka tamin' ny teny aimara, tamin' ny taona 1829.

## Jereo koa

* ''Baibolin' i Lotera''
* Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy
* Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy
* Baibolin' ny Vavolombelon'  i Jehovah amin' ny teny malagasy
* Kanônan' ny Baiboly ôrtôdôksa teoahedo

## Loharano sy fanamarihana