open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Malaoỳ

I **Malaoỳ** dia firenena any amin' ny faritra atsimo ao Afrika na koa ao Afrika Atsinanana, tsy manana morontsiraka,  manana velarana mirefy 118&nbsp;484&nbsp;km², eo anelanelan' i Môzambika sy i Zambia, ary i Tanzania. Voafaritry ny farihy Malawi na farihy Nyassa izy, farihy fahatelo aty  Afrika amin' ny velarany, mandrakotra ampahadimin' ny velaran' i Malaoỳ ny farihy Malawi ary betsaka ny renirano mivarina ao. Atao hoe **[[Malaoita]]** na **[[Malaoiana]]** ny vahoakan' io firenena io.

Ny fiavian' ny anarana hoe *Malaoỳ* (avy amin' ny anaran' ny farihy, amin' ny fiteny banto) dia tsy mazava tsara; lazaina fa avy amin' ny mponina any atsimon' i Malaoỳ na lazaina fa maneho ny hazavan' ny masoandro rehefa  miposaka eo amin' ny farihy (izay aseho eo amin' ny sainam-piren' i Malaoy).

Firenena be tendrombohitra i Malaoỳ. Ny ampahany be atsinanana amin’ ny taniny dia misy ny farihy Malawi, izay farihy lehibe fahatelo aty Afrika.

I Malaoỳ dia iray amin’ ny firenena misy mponina be hakitroka indrindra aty Afrika, ary ny ankamaroan’ ny mponina dia monina any ambanivohitra. Kristiana ny ankamaroan’ ny vahoala malaoita.

Ny fambolena no iankinan’ ny toekaren’ i Malaoỳ, nefa ianjadian’ ny fiovaovan’ ny toetrandro, indrindra ny haintany, izany fambolena izany.

Tamin’ ny taona 1964 no nahazoan’ i Malaoỳ ny fahaleovan-tenany raha nozanahin’ ny Britanika izy talohan’ izany. Mpikambana ao amin’ ny Commonwealth i Malaoỳ ary ny fiteny anglisy sy ny fiteny tsitseoa no fiteny ôfisialiny.

## Jereo koa

* **Firenena ao Afrika:** Afrika Atsimo - Alzeria - Angôla - Benino - Borkina Fasô - Borondy - Bôtsoana - Ejipta - Eritrea - Esoatiny (Soazilandy taloha) - Etiôpia - Gabôna - Gambia - Ganà - Ginea - Ginea Bisao - Ginea Ekoatôrialy - Jibotỳ - Kamerona - Kapvera - Kenia - Kômôro - Kôtidivoara - Lezôtô - Liberia - Libia - Madagasikara - **Malaoy** - Malỳ - Maorisy - Maoritania - Marôka - Môzambika - Namibia - Nizera - Nizeria - Oganda - Repoblika Arabo Saharaoy Demôkratika - Repoblika Demôkratikan' i Kôngô - Repoblikan' i Afrika Afovoany - Repoblikan' i Kôngô - Roanda - Saô Tôme e Prinsipe - Seisely - Senegaly - Siera Leôna - Sodàna - Sodàna Atsimo - Sômalia - Sômalilandy - Tanzania - Tôgô - Tonizia - Tsady - Zambia - Zimbaboe

* **Foko ao Malaoy**: Lemba (vahoaka) -
***Tanàna ao Malaoy**: Blantyre sy Lilongwe

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
Lavabody

Ny **lavabody**, ao amin' ny biby mampinono, ny biby tsy manana hazondamosina ary ny ankamaroan' ny trondro, dia lavaka ivelany amin' ny vatana izay eo amin' ny fiafaran' ny fantsona fandevonan-kanina (tsinay), izany hoe ny farany mifanohitra amin' ny vava. Ny asany dia ny manamora ny famoahana ny faika tavela aorian' ny fandevonan-kanina (vainga, ranoka, etona).Ny zavatra ao anaty tsinay mandalo amin' ny lavabody dia ahitana etona (hetotra) sy ny tay izay somary mivaingana, izay ahitana: 

* zavatra tsy levona toy ny taolana, ny volo, ny voan-javamaniry mafy ary ny poti-bato fandevonan-kanina (miankina amin' ny karazam-biby); 
* sakafo sisa tavela aorian' ny fanesorana ny otrikaina azo levonina;
* zavatra voatelina izay mety misy poizina raha mijanona ao amin' ny fantsona fandevonan-kanina;
* zavatra avy amin' ny fahasimban' ny sela mena tao amin' ny afero (miloko mavo);
* ary sela maty na bakteria tafahoatra avy amin' ny tsinay sy zavamananaina hafa nivelona tao amin' ny vatana na tao amin' ny sela sasany. 

Ny fandalovan' ny tay amin' ny lavabody dia fehezin' ny hozatry ny hidim-body amin' ny ankapobeny, ary ny tsy fahatazomany an' izany dia kilena na aretina mila fitsaboana.

Ny sahona sy ny ny mitovitovy aminy, ny biby mandady na mikisaka ary ny vorona dia ahitana lavaka mitovitovy amin' izany izay ampiasainy amin' ny famoahana ny faika mitsiranoka sy mivaingana, amin' ny firaisana ara-pananahana ary amin' ny fanatodizana. Misy lavabody izay manana fomba fiasa toy izany koa ny biby mampinono manatody  (toy ny ôrnitôrinka). Manana lavaka tokana ahafahany mamoaka ny vainga sy ny ranoka ny biby manana kitapo an-kibo (toy ny kangaroa), nefa manana fivaviana mitokana ho an' ny fananahana ny vavy. Manana lavaka misaraka tanteraka ho an' ny famoahana tay sy ny famaniana ary ny fananahana ny vavin' ny biby mampinono misy tavony; ny lahy kosa dia manana lavaka iray hivoahan' ny fivalanana ary iray hafa ho an' ny famaniana sy fananahana, na dia saika misaraka tanteraka aza ny fantsona mankany amin' ity lavaka ity.

## Teny malagasy
Teny malagasy maromaro no anondroana ny lavabody: *masontay*, *masompory*, *haoky*. Marihina fa ny hoe *fory* dia ilazana koa ny lavabody na ny fitombenana any amin' ny faritra sasany eto amin' ny Nosy, nefa manondro ny fivaviana na ny taovam-pananahan' ny vehivavy. izany amin' ny faritra maro kosa, anisan' izany ny ao afovoan-tany. Ao Toliara, ohatra, dia ilazana ny fitombenana ny hoe *fory* (araka ny hita amin' ity fehezanteny ity "Mba be fory koa aja iny").
Hosodoko

Ny **hosodoko** dia taozavatry ny loko (ranoka, na vaingana) eo amina velarana (fametahana ilay loko) iray. Amin'ny taozavatra tsotra, io teny io dia mamisavisa ny asa sy ny vokatr'asa, lazaina hoe hosodoko. Afaka mandoko eo amin'ny rindrina, amin'ny taratasy, canvas, hazo, fitaratra, laky (laque), tanimanga na simenitra. Ny hosodoko dia mety voahaingo amin'ny volamena ; amin'ny hosodoko moderna sasantsasany dia misy materialy hafa toy ny vovoka, ny tanimanga sy taratasy.

## Ny hosodoko amin'ny ankabobeny

## Tantara
## Fomba fandokoana

## Jereo koa
### Boky
* Daniel, H., (1971) "''Encyclopedia of Themes and Subjects in Painting; Mythological, Biblical, Historical, Literary]
Seranam-piaramanidin'i Paris-Orly

Ny seranam-piaramanidin'i Paris-Orly (kaody AITA : ORY, kaody OACI : LFPO), afohezina *aéroport d'Orly* amin'ny fiteny malagasy sy amin'ny fiteny frantsay, dia seranam-piaramanidina any Île-de-France 14 any atsimon'i Paris, tsy lavitry ny kaominin' Orly. 
Ny seranam-piaramanidina, ny gara sy ny lalany, dia anelanelana departementan' Essone sy Val-de-Marne.

Ny seranam-piaramanidin'i Paris-Orly dia ampiasaina ho an'ny sidina am-paritany, eoropeana sy ny sidina makany Magreba, Azia Andrefana, DOM-TOM frantsay sy Québec (Montréal sy Qyébec).

Ilay seranam-piaramanidina dia seranam-piaramanidina faharoa any Île-de-France eo aorian'ny seranam-piaramanidin'i Paris-Charles-de-Gaulle, ary seranam-piaramanidina eoropeana fahafolo, olona 229 335 mivezivezy isan-taona tamin'ny 2006. Voazara aerogara roa izy : ny aerogara Atsimo ary ny aerogara Andrefana (hall efatra), ary manana lalana telo. Any Orly koa misy aerogara anaovana fret sy toerana hikojakojana fiaramanidina. Ny Aéroports de Paris (ADP) no mitantana ilay seranam-piaramanidina.

Noho ny hakitroky ny mponina eo amin'ny toerana isiany (2500 mpo./km²), tsy mety avelatra ohatra ny seranam-piaramanidin'i Paris-Charles-de-Gaulle ny velarantany alain'i Orly.

## Fisiana ara-jeografia

Ny seranam-piaramanidin'i Paris-Orly dia 14 kilometatra any atsimon'i Paris. Namboarina teo amina dongolava petaka tanteraka izy, manana anarana plateay de Longboyau, manana haavo 88 metatra. Any andrefana, misy tanety kely mametra ny jery ; any atsinanana, "milatsaka" eo amin'ny Seine ny dongolava. Ny toe-tanin' ilay seranam-piaramanidina dia toe-tanin-dranomasina somary simbasimba, ny hafanana dia + 4&nbsp;°C  amin'ny volana Jaoary ary 19&nbsp;°C amin'ny volana Aogositra. Rehefa tsy manjavona ny andro, afaka hita avy any Orly ny Tour Eiffel sy ny tour Montparnasse rehefa mijery any avaratra.

## Tsiahy
William Shakespeare

**ou Shakespeare** dia mpanoratra tantara tsangana, Poeta, mpilalao, mpanoratra, mpanao asa soratra teraka ny 1564 ary maty ny 3 Mey 1616
## Ny fiainany manokana
I John Shakespeare no rainy. Ny vadiny dia Anne Hathaway. Ny zanany dia Susanna Hall, Hamnet Shakespeare, Judith Quiney. Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Joan Shakespeare, Edmund Shakespeare, Gilbert Shakespeare. 
 
 

## 📚 William Shakespeare
Daty nahaterahana: 23 Aprily 1564

Toerana nahaterahana: Stratford-upon-Avon, Angletera

Daty nahafatesana: 23 Aprily 1616

Asa: Poety, mpanoratra tantara an-tsehatra (dramatika), mpilalao

Firenena: Angletera

---

## 🔹 Zava-dehibe niavaka
Heverina ho "Rain’ny literatiora anglisy" ary mpanoratra malaza indrindra maneran-tany.

Namoaka sy nanoratra drama 39, sonety 154, ary tononkalo maro.

Mpanoratra ny tantara an-tsehatra fanta-daza toa an’i:

Romeo and Juliet

Hamlet

Macbeth

Othello

King Lear

Julius Caesar

---

## 🔹 Fiainany manokana
Zanak’i John Shakespeare (mpivarotra sy mpiandraikitra amin’ny tanàna) sy Mary Arden (avy amin’ny fianakaviana ambony).

Nanambady an’i Anne Hathaway tamin’ny faha-18 taonany, ary nanan-janaka telo: Susanna, Hamnet, ary Judith.

Mbola betsaka ny mistery momba ny fiainany manokana sy ny fandehany tany Londres.

---

## 🔹 Asa sy lova
Tao Londres no nanombohany asa maha-mpanoratra an-tsehatra sy mpilalao, tao amin’ny Globe Theatre.

Niara-niasa tamin’ny Lord Chamberlain’s Men izay taty aoriana nantsoina hoe King’s Men.

Manambatra fahaiza-mamorona, fandalinana ara-psikolojia, ary fiteny kanto tsy manam-paharoa ny asany.

Nisy fiantraikany lehibe tamin’ny fiteny anglisy: maro amin’ireo voambolana sy fitenenana ampiasaina ankehitriny no avy amin’ny asany.

---

## 🔹 Nahafatesany sy fankalazana
Maty tamin’ny 23 Aprily 1616, daty mitovy amin'ny nahaterahany.

Entina an-tsaina sy ankafizina mandrakizay amin’ny fanadihadiana, fandikan-teny, sy fandefasana an-tsehatra manerana izao tontolo izao.

Shakespeare's Birthplace sy Globe Theatre dia toerana manan-tantara sy fizahan-tany lehibe any Angletera. 

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/081k8
Lisitra ny kintana eo amin'ny Hollywood Walk of Fame

Ity ny **lisitry ny kintana misy eo amin'ny Hollywood Walk of Fame**, miaraka amin'ny sokajiny sy ny toerana isiany. Tsy maintsy miaraka amin'ny lisitra eo amin'ny sehatry ny Hollywod Walk of Fame tantanan'ny tranom-barotr'i Hollywood.

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M

## N

## O

## P

## Q

## R

## S

## T

## U
 

## V

## W

## X

*N/A*

## Y

## Z

## Tsiahy
* Direction du Walk of Fame  sur le sehatra ofisialy 
* fisian'ny kintana eo amin'ny hollywoodusa.co.uk
Twitter

Tsy afangaro amin'ny Tweeter

**Twitter** dia fitaovana afahana manao microblogage,  tantanan'ny orinasa Twitter Inc. Izy dia afahan'ny mpampiasa mandefa hafatra fohy maimaimpoana, antsoina hoe *tweets* (« gazouillis »), amin'ny alalan'ny internet, na messagerie instantanée na koa SMS. Ireo hafatra ireo dia voafetra ho 14 lohalo.

Twitter dia noforonona ny  izay notontosain'i Jack Dorsey, Evan Williams, Biz Stone ary Noah Glass, naseho ampahibemaso ny volana jolay tamin'io taona io ihany. Vetivety ihany ilay tranokala dia nalaza, izay nanambatra mampiasa hatramin'ny  500 tapitrisa maneran-tany ny febroary 2012, mpampiasa 200 tapitrisa eo no eo dia mampiasa Twitter in-dray fara-fahakeliny ao anatin'ny iray volana.

Ny fohiben'ny Twitter Inc. ao États-Unis, San Francisco. L'entreprise dispose de bureaux supplémentaires et de serveurs informatiques à New York.

### Smartphones
Après avoir lancé des versions différentes de ses applications selon la marque du smartphone, Twitter a uniformisé toutes ses applications mobiles en . Sous le nom de code Lets Fly, Twitter adopte une nouvelle interface simplifiée qui facilite l'accès à son compte et ses connexions.

### Rohy hafa
* Takelaka ofisialy
* Fanazavana antsary
Jacques Sylla

I **Jacques Hugues Sylla** (1946 - 26 Desambra 2009) dia mpanao politika malagasy. Praiministr'i Madagasikara izy tamin'i Marc Ravalomanana filoha tamin'ny Febroary 2002 hatramin'ny Janoary 2007. Filohan'ny antenimieram-pirenenana izy tamin'ny 2007 hatramin'ny 2009.

Teraka teo Nosy Boraha (na Nosy Sainte-Marie) ao amin'ny faritra Analanjirofo (Toamasina) izy tamin'ny 
22 Jolay 1946. Zanak' Albert Sylla, minisitra ny raharaham-bahiny tamin'ny andron'i Philibert Tsiranana until being killed in a plane crash in July 1967., alohan'ny fahafatesany tanaty lozam-piaramanidina tamin'ny Jolay 1967. Ministry ny raharam-bahoaka izy tamin'ny 1993 hatramin'ny 1996, tamin' Albert Zafy filoha. Mpanohitran'i Didier Ratsiraka izy ary anisan'ny mpisolo vava nanolo saina an'i Marc Ravalomanana tamin'izy lany ben'ny tanànan' Antananarivo tamin'ny 1999. Anisan'ny mpamorona ny Komitiam-pirenenan'ny fandinihana ny latsa-bato.

Nanohana an'i Ravalomanana i Sylla tamin'ny krizy nanaraka ny fifidiana ny filoham-pirenena tamin'ny Desmabra 2001, ary niaro azy tao amin'ny Haute Cour Constitutionelle. Tamin'ny 26 Febroary 2002, teo anivon'ny krizy, lasa praiministra i Sylla, andro vitsivitsy teo aorian'ny nahafoloha azy. Tamin'ny Ravalomanana nianiana fahaindroany tamin'ny voalohan'ny Mey, Praiministra i Jaques Sylla.

Tany amin'ny faramparan'ny taona 2002, lasa mpitan-tsoratry ny antoko Tiako I Madagasikara(TIM) izy ; izay izy vao mpikambana antoko politika 

Niala tamin'ny asa praiministra izy tamin'ny Janoary 2007, tamin'ny fifaranana ny fanomezan-dalan'i Ravalomanana voalohany, neken'i Ravalomanana ny fialany ary i Charles Rabemananjara no nanolo azy tamin'ny 20 Janoary 2007

Tamin'ny fifidianana ara-antenimiera, nanolo-tena ho kandidan'ny TIM izy tao amin'ny fizaranan'i Nosy Boraha, ary nahazo ny 51,04%-n'ny vato araka ny valiny vonjimaika. Raha nanomboka ny session'ny  Antenimieram-pirenena, tonga dia lany filohan'ny Antenimieram-pirenena izy tamin'ny 23 Oktobra 2007; izy irery no kandida azy nahazo vato 123 amin'ny vato 124 an'ny depiote teo, misy vato fotsy.

I Jacques Sylla dia olona katôlika, ary olom-pirenena frantsay sy malagasy.
## Jereo koa
* Praiministra malagasy
Andrew

**Andrew** dia anaran-dehilahy Anglisy. Ny dikan-tenin'io anaranao io amin'ny fiteny frantsay dia André.
Rindrankajy wiki

Ny **Rindrankajy wiki** dia rindrankajy voasokajy ao amin’ny sistema fitantanana votoatiny afahana manamboatra wiki, sehatra an-tranonkala azo tsidihina sy ovaina avy amin’ny alalan’ny rindrankajy fitsidihana pejy.

## Tantara

I Ward Cunningham no namorona ny rindrankajy wiki voalohany tamin'ny 1995 ho an’ny fanamboarana sehatra wiki voalohany : ny PortlandPatternRepository.

Ny fahombiazan'io kaonsepta io dia tian’ny olona maro. Nisy sehatra wiki nipotra teo aorian'io. Misy rindrankajy wiki hafa naka, nandika, nanova, nanamora na nanatsara ny zavatra afaka ataon'ny rindrakajy noforonin’i Ward Cunningham.

Tamin'ny 2003, fantatra fa misy rindrankajy wiki mahery ny zato. Ny lisitra feno amin’izao fotoana izao dia milaza fa misy telonjato mahery. Ny zavatra azo ataony sy ny fomba nanaovana azy no mahasamihafa ireo wiki ireo.

Ny rindrankajy voalohany dia natao mba hanao aza tsotsotra ary nihabetsaka hatrany ny asa afaka ataony. Nitranga tsikelikely ny rindrankajy tsara endrika sady mora ampiasaina.

## Rohy ivelany
### Miteny anglisy
* Ny wiki voalohany
* Fampitahana rindrankajy wiki
* Fampitahana rindrankajy wiki  (Lahatsoratra, Novambra 2004)
* Fampitahana ny wikifarms any amin'ny Wikiversite anglisy 
* Ahoana no misafidy wiki Cunningham & Cunningham, Inc
* Lisitra ny rindrankajy wiki Cunningham & Cunningham, Inc
* Fitaovana tsy andoavam-bola mba hanandrana ny fiarovana eo amina wiki  auto-hebergé tsotra  &mdash;
Horohorontany any Haiti tamin'ny 26 Janoary 2010

Ny **horohorontany tany Haiti tamin'ity 2010** ity dia horohorontany avy amin'ny hodi-tany mirefy 7,0 - 7,3 amin'ny maridrefy Richter nitranga tamin'ny 12 Janoary 2010 tamin'ny 4 ora hariva 53 minitra, orana an-toerana. Ny anivon'ilay horohorontany dia 25 km any Atsimon'i Port-au-Prince, renivohitr'i Haiti. Misy horohorontany madinidinika mirefy anelanelan'ny 5,0 sy 5,5 tamin'ny ora nanaraka.

Ny horohorontany faharoa nitranga, mirefy 6,1 nitranga tamin'ny 20 Janoary 2010 tamin'ny 6 ora maraina sy 3 minitra, ora an-toerana. Ny anivon'ilay horohorontany dia 59 km any andrefan'i Port-au-Prince, ary latsaky ny 10 km ny halavirany amin'ny velarana.

Betsaka ny olona maty, naratra sy ny olona tra-boina tamin'ny horohorontany voalohany. Tamin'ny 15 Janoary hariva, ny misitra Haisianina Paul Antoine Bien-Aimé dia nilaza : « Hisy iray na roa hetsy any ho any no maty, na dia tsy ho fantatsika mihintsy ny isa marina », kanefa ny Jeneraly Ken Keen, mpitondra ny tafika amerikana eo an-toerana, dia milaza fa misy any amin'ny roa hetsy any ho any ny maty. Ny governemanta haisianina dia nilaza fa namolo olona 1 hetsy sy dimy alina ny horohorontany, isan'ny faty nesorina tamin'ny poti-trano. Tamin'ny 27 Janoary, nisonitra ho 1 hetsy sy fito alina io isa io. Ny Fikambanan'ny Jeôlojia amerikana dia nilaza tamin'io andro io fa setry roa ambin'ny dimampolo no manana refy maherin'ny 4,5. Hatry ny 23 Janoary, misy olona 132 no avotan'ny fanampiana iraisam-pirenena tamin'ny poti-trano.

Betsaka ny trano potika ohatra ny Lapam-pirenena, ny Katedraly Notre-Dame de Port-au-Prince
Rafalimanana Florimond

Pastora **Rafalimanana Florimond Deyris**, dia isan'ireo mpamoron-kira andrareziny amin'iny faritra Atsimo Atsinananan'i Madagasikara, raha ny eo amin'ny Fiangonana Loterana Malagasy no lazaina. Izy dia nanana fototra (background) momba ny hira mirona amin'ny ban-kira afrikana: nisy fotoana lava nihainoany ireo hira avy ao Afrika Atsimo, toy an'ny Black Mambazo. Ny taona 2009-2011 dia mandranto fianarana any Afrika Atsinanana izy, ary dia mbola manatevina ny fototra momba ny hira efa nananany. Tia miara-miasa amin'olon-kafa izy mba hampivoatra ny talenta ananany. Isan'ireo mpiara-miasa aminy akaiky ny tarika Mpitohazara, ny Vakomasy, Fanalolahy, ny A.SE.Va, ny K.T.L.M Fiadanana Andranofasika Manakara, ny FSLFM Andranofasika Manakara, ny TAFAKRI Vohipeno, ny Akon'ny Fanasina Ambohitsara 1 Vohipeno, ny G.B.S Vohipeno sns. Ankoatr'ireo dia miara-miasa aminy manoka koa ny rahalahiny Rafalimanana Rufin Angelo sy i Tata Georges Bien-Aimé, amin'ny fandrindrana feo sy zava-maneno. Miezaka hatrany koa ny Pastora Rafaliamanana Florimond Deyris ny mampahafantatra ireo zava-misy ao amin'ny Synodam-Paritany Manakara, mba hahafahan'izy liana hahalala bebe kokoa ny mahakasika iny synodam-paritany iny.

## Jereo koa:

* Fifampizarana
* Talenta dimy
* Vaovao
* Asan'ny Fiangonana
* Fampahafantarana
Fiteny singaley

Ny **fiteny singaley** (සිංහල / *sinhala*) dia fiteny an' ny vondrona indô-arianin' ny fiteny indô-eorôpeanina. Any Sri Lanka izy no fiteny ôfisialy satria maherin' ny 70&nbsp;%-n' ny olona mipetraka any no miteny singaley. Ny fiteny singaley dia fitenin' ny vahoaka srilankey any Azia Andrefana, any Aostralia, any Eorôpa (Angletera, Frantsa, Italia) ary any Amerika Avaratra, ny totalin' ny mpiteny singaley dia 19 tapitrisa eo ho eo. Ny fiteny singaley dia nindrana teny amin' ny fiteny paly, amin' ny fiteny sanskrity sy amin' ny fiteny tamily, ary hatry ny taonjato faha-16, amin' ny fiteny pôrtogey, amin' ny fiteny neerlandey ary amin' ny fiteny anglisy.

## Fiavian' ilay anarana
Ny hoe *sinhala* dia avy amin' ny fiteny sanskrity; amin' ny fiteny indianina afovoany izy dia atao hoe *sīhala*; amin' ny fiteny singaley ankehitriny dia *heḷa* na *eḷu*. Ny fiteny sanskrity sy ny fiteny indianina afovoany dia manana teny midika hoe "*liona",* dia ny hoe *siṃha* sy *sīha*. Araka ny fedrà, i Sinhabahu na Sīhabāhu dia zanaky ny andriambavy Vanga sy liona iray. Namono ny rainy izy ary lasa mpanjakan' i Vanga. Ny zanany Vijaya dia nifindra tany atsimon' i India mba ho lasa razan' ny Singaley ankehitriny. Raha raisina an' isa ny porofo ara-piteny, ny anaran' ny mponina dia midika hoe "liona".

## Jereo koa

* Singaley (vahoaka)
* Fiteny any Srilanka
* Fiteny tamily
Mahinda Rajapakse

I Mahinda Rajapakse, na **Percy Mahendra Rajapaksa** (amin'ny fiteny singalesa **මහින්ද රාජපක්ෂ**) (teraka tamin'ny 18 Novambra 1945 tany Weeraketiya, any Sri Lanka), dia filoha ankehitrinin'i Sri Lanka, lany filoha tamin'ny Novambra 2005 ary mbola lany fanindroany tamin'ny Janoary 2010. Ity no lehiben'ny SLFP (Antoko Sri-lankein'ny Fahalalahana). Depiote izy tamin'ny 1970 hatramin'ny 1977 sy tamin'ny 1989, ary minisitra tamin'ny taona 1990 ary praiminisitra, nilaza izy fa eo amin'ny anivo-ankavia ny fisiany amin'ny ara-politika.

## Fiainana

I Rajapaksa dia teraka tany atsimon'i Sri-Lanka, tanaty fianankavian'ny ôligarsia : ny rainy, D. A. Rajapaksa, dia minisitry ny Fambolena kôlônialin'ny Wijeyananda Dahanayake (1959-1960), ary ny dadatoany, D. M. Rajapaksa, dia mpanolo-tsaim-pirenenan'ny firenen'i Ceylan tamin'ny 1930. I D. M. Rajapaksa dia nitondra lay volontsokola nentin'ny tantsaha mamboly eleozina, eva mbola entin'i zana-dralahiny Mahinda.

Nianatra tao amin'ny Kolejy Richnond, any Galle (120 km-n'ny Kolombo) aloha ny mihakatra an-drenivohitra, nianatra tao amin'ny Nalanda College Colombo (bodhista), sy tao amin'ny Thurstan College. Tao aorian'ny fahafatesan'ny rainy, tamin'ny 1967, lasa kandidan'ny SLFP (Antoko Sri-lankein'ny fahalalahana) izy tao amin'ny fizaram-paritany nahabe anazy tao Beliatta. Telo taona teo aoriana, niditra tany amin'ny Antenimiera izy, ary depiote Sri-lankey tanora indrindra izy (24 taona) ; ny fisiany dia eo anivo-ankavia.

Nanomboka nianatra ny zo ity tamin'ny 1974 tao amin'ny Sri Lanka Law College, mpisolovava izy nianiana tamin'ny Novambra 1977, taona ahaverezany ny sezan'ny depiote, nohon'ny faharesena ara-pifidianana ny antoko SLPF. Niasa mpisolovava izy tamin'izy nanan-tseza tao amin'ny antenimiera, niaro ny zon'olombelona izy, ary nanajanona ny asa mpisolovava izy tamin'izy minisitra. Nandritry ny 25 taona (hatramin'ny 2004), nitondra ny Komite sri-lankein'ny firaisankina amin'i Palestina izy , ary ho an'ny vahaolana tsy maherisetra sy ho an'ny famoronana firenena Palestianianina manam-pahaleovantena izy.

Lany Depioten'i Hambantota izy tamin'ny 1989, ny nampalaza azy dia izy nifarimbona tamin'i Manorani Saravanamuttu mba handrindra ny Handrin'ny reny, nifanohitra tamin'ny « tahotra fotsy » an'ny gropy mpiodina Deshapremi Jathika Vyaparaya (Handrina patriôtika nasionaly).
## Tsiahy

*  Sehatr'i Mahinda Rajapaksa
Lalao Olimpika 2010

Ny **Lalao olimpika 2010** na koa **Lalao Olimpikan-dririnina 2010**, na lazaina Lalao Olimpikan-dririnina faha XXII (21), dia hisy amin'ny 12 hatramin'ny 28 Febroary 2010 any Vancouver, eo amin'ny faritany mizaka-tenan'i Kolombia Britanika, any . Ny anaran'ny komity fandrindrana, ho an'ny lalao olimpika sy paralimpika dia COVAn amin'ny fiteny frantsay ary VANOC amin'ny fiteny anglisy.

Io Lalao olimpika io ny ho fahatelo atao any Kanada. Talohan'io, efa nandray ny Lalao Olimpika 1976 ny Kanada tany Montréal sy ny Lalao Olimpika 1988 tany Calgary. Ny vohitr'i Whistler, anisan'ny toerana isian'ny Lalaon'ny 2010, dia efa nametraka ny kandidatiorany tamin'ny 1976 fa tsy naharesy.

Araka ny fomba olimpika, ny ben'ny tanànan'i Vancouver taloha, i Sam Sullivan, dia nahazo ny saina olimpika nandritry ny seremônia fanidiana ny Lalao Olimpikan'i Torino tamin'ny 2006. Nampiakarina teo amin'ny tranon'ny ben'ny tanàna izy tamin'ny 28 Febroary 2006 hatramin'ny seremônia fankafana tamin'ny 12 Febroary 2010.

## Fanatanjahantena misy

## Rohy ivelany
*  Site officiel des XXI Lalao olimpikan-dririnina
Ferrari 250

Ny **[[Ferrari]] 250** dia tandahatra fiarakodia matanjaka amboarin'ny mpanao fiara Ferrari. Io anarana io dia avy amin'ny fandrafetana mekanikany : môtera miisa silendira 12 manana hadiry 250 cm3 alahatra ohatra ny V. Ny mpanohatra alésage/couse 73 x 58,8 mm fantatry ny tia Ferrari.
Hazo (akora)

Ny **hazo** na **nofon-kazo** dia akora voajanahary avy amin' ny zavamaniry. Izy io dia fitambarana tambatselan-javamaniry avy amin' ny ankamaroan' ny vatan'ny zavamaniry hazo. Ao amin' ny zavamaniry, ny nofon-kazo dia miantoka ny fitaterana ny ranon-kazo avy any amin' ny fakany mankany amin' ny ravina sady miantoka ny fanohanana ny zavamaniry lehibe (hazo na hazobotry).

Akora be mpitia ny hazo noho ny hamafiny sy noho ny fahafahany manome hafanana raha dorana ary noho izy akora ho an' ny famokarana zavakanto sy ho an' ny sehatra indostrialy maro. Betsaka ny fampiasana ny hazo amin' ny fanorenana sy ny indostria (indostrian' ny taratasy, indostria simika, sns.) ary atao fandrehitra (kitay sy arina).

## Jereo koa

* Hazo (zavamaniry)
* Zavamaniry
Distrikan' Anjozorobe

Ny **Distrikan' Anjozorobe** dia distrika eto Madagasikara, ao amin' ny tapany avaratra-adrefan' ny Faritanin' Antananarivo, ao amin' ny Faritra Analamanga. manana velarana  4&nbsp;292  ho an' ny mponina  miisa 442&nbsp;244. Andalovan' ny lalam-pirenena faha-3 ilay distrika. Ny Tahirin-javaboarin' Anjozorobe-Angavo dia 11 km atsinanan' ny tanànan' Anjozorobe.

## Ny tanànan' Anjozorobe
90 kilômetatra any avaratr' Antananarivo no misy an' Anjozorobe. Eo amin' ny lafy ankavanan' ny renirano Mananara, zanadranon' i Betsiboka, renirano ngeza indrindra eto Madagasikara. Ny isan' ny mponin' Anjozorobe dia 20&nbsp;000.

## Kaominina ao amin' ny Distrikan' Anjozorobe

Ao amin' ilay distrika dia misy kaominina roa ambin' ny folo, ambonivohitra sy ambanivohitra, dia ireto izany:

* Alakamisy
* Ambatomanoina
* Amboasary
* Ambohibary
* Ambongamarina
* Analaroa
* Anjozorobe
* Antanetibe
* Amparatanjona
* Beronono
* Betatao
* Mangamila
* Marotsipoy

## Jereo koa
Ny distrika ao amin' ny Faritra Analamanga

* Distrikan' Ambohidratrimo
* Distrikan' Andramasina
* Distrikan' Anjozorobe
* Distrikan' Ankazobe
* Distrikan' Antananarivo-Renivohitra
* Distrikan' Antananarivo-Atsimondrano
* Distrikan' Antananarivo-Avaradrano
* Distrikan' i Manjakandriana
Fandikan-teny ataon' ny milina

Ny **Fandikan-teny ataon' ny milina** dia fandikana manontolo ny lahatsoratra (na lahateny, mivantana, na misy elanelana) amin' ny alalan'ny rindrankajy informatika izay na maro, tsy mila olona mpandika teny miasa. 
Lazaina koa fa fandikana ataon'ny milina ny fandikana atao miaraka amin'ny milina na *traduction assistée par ordinateur*, eo ny fandikana mety atao tanana na mety ampian'ny milina.

Ny fandikana ataon'ny milina dia mbola tsy masaka, ary ny famoahana fandikana tsara azo oharina amin'ny olona mpandika teny dia mbola tsy androany.

Na dia mbola tsy matanjaka na ratsiratsy aza ny toetran' ny lahatsoratra avoakan'ny milina mpandika teny, ilaina amin'ny taranja toy ny fisikidiana teknôlôjika izy, ary amin'ny alalan'ny fandikana ataon'ny milina, azo ambangovangony haingana ny lahatsoratra lava amin'ny fiteny tsy fantatra. Tamin'ny taona farany teo, misy fivoarana be mihitsy ny fandikana eo amin'ny tranonkala, ary maro ny sistema afaka mandika pejin-tranonkala mihalava anaty segondra vitsivitsy. Fanampiana tian'ny daholobe izy io satria ahazoana ny votoatin'ny pejy - na dia eo ho eo ihany aza -, ny lohahevitry ny pejin-tranonkala iray amin'ny fiteny tena vahiny aminy, ary ny fampahalalàna sy ny zavatra lazainy. Mba hanamora ny fikarohana eo amin'ny tranonkala, ny sehatra ikarohana eo an-tranonkala toy ny Google, ny Altavista na ny Yahoo! dia mikasa amin'ny mpikaroka handika ny pejy amin'ny fitenin'ny mpampiasa.

## Zavatra ilaina

Rehefa mandika teny, ny milina dia tsy maintsy mahafantatra
* Ny fitsipi-pitenenana
* Ny fitsipika momba ny fomba
* Ny Volan' ilay fiteny

## Boky
* Doug Arnold, Balkan, L., Meijer, S., Humphreys, R.L. Sadler, L. 1993. Machine Translation: An Introductory Guide .
* Paul Bennett. 1994. Translation Units in Human and Machine. Babel 40:12-20.
* Bert Esselink. 1998. A practical guide to software localization. John Benjamins.
* Ethnologue. 2001. Languages of the World.
* W. John Hutchins & Harold L. Somers. 1992.An Introduction to Machine Translation. Academic Press.
* W.John Hutchins. 2001. Machine translation over fifty years. Histoire, Epistemologie, Langage XXII-1:7-31.
* Martin Kay. 1997. The Proper Place of Men and Machines in Language Translation. Machine Translation 13:3-23.
* Alan K. Melby. 1995. The Possibility of Language. A discussion of the nature of language with implications for human and machine translation. John Benjamins .
* Sergei Nirenburg. 1987. Machine Translation: Theoretical and Methodological Issues. Cambridge University Press.
* Johnatan Slocum. 1988. Machine Translation Systems. Cambridge University Press.
Ranomasimbe Atlantika

Ny '''Ranomasimbe Atlantika''' dia anisan' ny ranomasimbe dimy eto an-tany. Ny velarany dia 106 tapitrisa km², noho izany, izy no ranomasimbe ngeza indrindra ao aorian' ny Ranomasimbe Pasifika. Ny Ranomasimbe Atlantika dia vokatry ny fisarahan' ny Kôntinenta Eorô-Afrikana sy ny Kôntinanta Amerikana 180 tapitrisa taona lasa izay. Ny Ranomasimbe Atlantika no ranomasina niaingan' ny fihazana eorôpeana nandritry ny taonjato maro. Amin' izao fotoana izao dia mbola lalana ifandraisana manan-danja izy ho an' ny firenena manana morontsiraka amin' io ranomasina io ary manana anjara jeôpôlitika lehibe.

## Jereo koa

* Ranomasimbe
* Ranomasina
* Hoala
* Helodrano
* Morontsiraka
* Andilan-dranomasina
Ranomasimbe Arktika

Ny **Ranomasimbe Arktika** na **Ranomasina Mangatsiaka Arktika**, manam-belarana 14,09 tapitrisa km², dia ranomasimbe kely indrindra ary anisan' ny mangatsiaka indrindra. Manafotra ny Tendrontany Avaratra izy sy ny tapany avaratr' i Eorôpa sy i Amerika. Mifandray amin' ny avaratry ny Ranomasimbe Atlantika izy, Ny Ranomasimbe Pasifika koa dia mikasika io ranomasimbe io ao amin' ny Detroit de Bering.

Voarafitry ny ranomandry izy, ary ny velaran' ny ranomandry dia miovaova arakaraky ny fotoana. Amin' ny lafiny anivo, mety efatra metatra any ho any ny hatevin' ny ranomandry. Avy amin' ny firotsahan' ny ranomandry io hatevina io.

## Jereo koa

* Ranomasimbe
* Ranomasina
* Hoala
* Helodrano
* Morontsiraka
* Andilan-dranomasina

## Rohy
### Rohy ivelany
*  http://www.cnrs.fr/cw/dossiers/dosclim/biblio/pigb12/04_ocean.htm
MySQL

**MySQL** dia rafitra fitantanana banky angona. Arakaraka ny fampiasana azy, na manan-tompony na malalaka ny lisansiny. Izy dia anisan'ny rindrankajy fandrindrana banky angona be mpampiasa indrindra eto an-tany, sady ampiasain'ny daholobe (amin'ny fampiasana eo amin'ny Tranonkala indrindra indrindra) sady ampiasain'ny mpiasa. Ny MySQL dia mifaninana amin'i Oracle sy Microsoft SQL server.

Novidian'i Sun Microsystem iray miliara dollar ny MySQL AB tamin'ny 16 Janoary 2008. Tamin'ny 2009, azon'i Oracle Corporation i Sun Mircosystems tamin'ny 2009, eo ampelan-tanan'i Sun Microsystems ny rindrankajy Oracle sy MySQL. Nahazod-dalana tamin'ny Vondrona Eoropeanina io varotra io tamin'ny 21 Janoary 2010.

Hatry ny Mey 2009, ny mpamorona azy, i Michael Widenius, dia namorona an'i MariaDB. 

## Rohy ivelany
* Site officiel 
*
Lalan'i Ohm

Amin'ny olik'aratra, ny **lalàn'i Ohm** dia mampifandray ny aratra mandeha anaty dipôly, ny tohitra araka aratra, ary ny elanelana araka aratra.

## Amin'ny rianaratra mikararana

Ny lalan'i Ohm dia : 

:I = \frac{U}{R}

Amin'io fampimirana io, ***V*** (volt) ny elanelana araka aratra miampita ilay tohitra (« R » eo amin'ny sarisary), ***I*** (ampera) ny ara miampita ilay tohitra, ary ***R*** (ohm) ny tohitr'io olik'aratra io.

**Raha Manome :**

* I = \frac V R  raha tsy aotra *R* 

* R = \frac V I  raha tsy aotra *I*

Mitondra ny anaran'i Georg Ohm ity lalàna ity, i G. Ohm dia nandinika ny hetsiky ny mpampita aratra vy. Mety tsara amin'ny mpampita aratra *thermostaté* io lalàna io, dikan'izany, tazomina amina hafanana tsy miova izy. Rehefa miova ny hafanana, miova koa ny sandan'ny tohitra, ary na izy miova amin'ny fomba tsotra na miova amin'ny fomba sarotra. 

## Rohy ivelany
### Miteny frantsay
* Fampiasana momban'ny lalan'i Ohm
Georg Ohm

I **Georg Simon Ohm**, teraka tamin'ny 16 Martsa 1789 tany Erlangen, Alemaina, maty tamin'ny faha 65 taonany tamin'ny 6 Jolay 1854 tany Munich, dia fizisianina Alemana nianatra tany amin'ny Oniversiten' Erlangen.

Tamin'izy mpampianatra tao amin'ny oniversite, nanomboka ny fikarohany i Ohm momban'ny fandinihana sela elektirôsimika, vao noforonin'i Alessandro Volta tamin'izany fotoana izany. Amin'ny fampiasana fitaovana noforoniny, nahita izy fa misy fifandanjana amin'ny elanelana araka aratra eo amin'ny borne ny mpampita aratra sy ny aratra miampita azy, ny fifandraisan'ny e.a.a sy ny aratra dia ho antsointsika hoe lalan'i Ohm. Nahita ny fototry ny fifandraisana ao amin'ny aratra, ny e.a.a sy ny tohitra elektrika ; nanomboka teo ny fandinihana olik'aratra.

## Biografia

### Fahatanorana

### Fianarana

### Mpampianatra

## Fahitana ny lalan'i Ohm

## Dinika sy zavatra navoakany

## Asa

## Rohy ivelany

*  Teoria matematika momban'ny aratra, Georg Simon Ohm
Laktôzy

Ny **laktôzy** (avy amin'ny teny frantsay **lactose**, avy amin'ny fiteny grika) dia gliosida anaty ronono (de 20 à 80g•L−1). Ny dikan'ny laktôzy amin'ny fiteny grika dia « siramamin-dronono »

## Rafitra

Ny Laktôzy dia dihôlôzida, (na disakarida), vita môlekiola β-D-galactôzy (Gal) sy môlekiola α/β-D-gliokôzy (Glc) mifamatotra amina fatotra ôsidika β(1→4).

## Tondro fizika

Ny Laktôzy dia zava-mafy miloko fotsy. Ny raikipohy ara-tsimika dia C<sub>12</sub>H<sub>22</sub>O<sup>11</sup>, ary ny lanja ara-môlany dia 342 g/mol tahaka ny dihôlôzida rehetra.
Kilalao

Ny **kilalao** dia hetsika voarafitra, entin'ny fitiavana manao azy, ary tsindraindray atao mba hianatra zavatra. Ny kilalao dia zavatra azo lalaovina, indrindra ho an'ny ankizy. Ny Kilalao dia samihafa amin'ny asa, izay hahazoana karama azo amin'ny fanaovana azy, sy ny taozavatra, zavatra atao ho an'ny fanehoana ny heviny. Na dia izany aza, tsy mazava ny zavatra mahasamihafa azy ireo, ary maro ny kilalao (ny mpilalao matihaninna ohatra) lazaina fa asa sy ny taozavatra lazaina fa asa. 

Ny zavatra manondro ny kilalao dia tanjona, fitsipika ary fifaninanana. Ny lalao dia matetika mamporisika ny fampiasana ny hatsilon-tsaina na ny hery, ary tsindraindray izy roa no ampiasaina. 

## Ny kilalao sy ny fampianarana

### Ny kilalao ho fitaovam-pampianarana

Mandritry ny ela, ny mpampianatra dia nanambany ny kilalao. Ho an'i Herbert Spencer, ny « kilalao dia fampiasana ny ambon-kery mihoatra, karazana sopapan'ny tanora. » Na dia nanana mpisolo-vava aza ny kilalao tamin'ny mpampianatra tamin'ny Tantara (azo lazaina Platona na John Locke, filôzôfy grika sy anglisy niaina tamin'ny taonjato faha 17), ny anjara asan'ny filalaovana amin'ny fivoaran'ny zaza dia tsy fantatra ary nambaniana raha tsy tamin'ny taonjato faha 20.

### Ny lalao sy ny fianarana

Ny lalao pedagôjika dia manana anjara amin'ny fahazoana ny fahaizana. Eken'ny mpampianatra ankehitriny fa ilaina ny milalao, ho an'ny antony manaraka :
# Ny ankizy dia tia ary mila milalao. Ny fianarana zavatra (lesona) dia hita fa mankaleo rehefa ela ny ela, ka mety ho tiany ny mianatra rehefa atao kilalao ilay izy.
# Ny mpilalao dia miaraka milalao ary tsy varindriana intsony ilay zaza mianatra satria ao amin'ilay kilalao no heritreriny rehetra fa tsy any amin'ny zavatra hafa, tsy tahaka ny fianarana tsotra ilay mila mihaino lalandava ary mety mitondra ny eritreritr'ilay ankizy eny ankafa.
# Ny faharesena dia manamafy ny fitairana.

## Jereo koa

### Boky
* Pascal DERU, *Le Jeu vous va si bien !*, éditions Le Souffle d'Or, 2006. 
* Pascal CARRE, *Le guide des jeux pour la planète*, éditions Yves Michel, 2008
* Jacques HENRIOT, *Le jeu*, PUF, 1969
* Jacques HENRIOT, *Sous couleur de jouer : la métaphore ludique*, José Corti, 1989
* Alain GUY, *Savoir jouer : du jeu d'adresse à l'adresse du jeu*, 1993
* Gilbert Boss, « Jeu et philosophie », Revue de Métaphysique et de Morale, Paris, 1979, n° 4. (p. 493-520)
* Gilles Brougère, *Jeu et Education*, L'Harmattan, 1995
* Gilles Brougère, *Jouer / Apprendre*, Economia, 2005
* Roger Caillois, "Les jeux et les hommes", Gallimard, 1957 (ISBN 2-07-032672-1)
* Eugen Fink, "le jeu comme symbole du monde",  Traduit de l’allemand par Hans Hildenbrand et Alex Lindenberg, Collection « Arguments »,les éditions de minuit, 248 pages,1966 (ISBN : 2707301302), EAN13 : 9782707301307
* Nicole DE GRANDMONT, "Pédagogie du jeu". Montréal:Éditions Logiques, 1995
* Donald W. WINNICOTT, *Jeu et réalité : l'espace potentiel*, Gallimard,1975 (*Playing and Reality*, 1971)
* Daniel SIBONY, *Le jeu et la passe*, Seuil, 1997

### Rohy ivelany

''Homo Ludens.''
Ranomasimbe Pasifika

Ny **Ranomasimbe Pasifika**, na **Ôseana Pasifika**, izay manana velarana 166&nbsp;241&nbsp;700 km², dia ranomasimbe be velarana indrindra eto an-tany. Mamaritra an' i Ôseania sy nosy sy tamba-nosy sasantsasany an' i Azia (Japàna, Filipina, Insolindia) izy. Voarafaritr' i Azia, i Aostralia, i Amerika sy ny Ranomasimbe Atsimo izy. Eo amin' ny laharam-pehintany faha-60 ny fisarahany amin' ny Ranomasimbe Atsimo. Sarahan' ny laharan-jarahasina faha-180 ny atsinanana sy ny andrefana amin' ny Ranomasimbe Pasifika.

## Jeôgrafia

Ao amin' ny Ranomasimbe Pasifika no ahitana ny tevana lalina indrindra eto an-tany, ny halalin' izy ireo dia mety mahatratra 10 km mahery, ohatra ny tevan' i Korily, i Marianina, ary i Filipina. Betsaka ihany koa ny harandriaka ohatra ny Nosy Krismasy, izay atoll mivelatra indrindra ary antitra indrindra eto an-tany.

I Pasifika dia be toerana ivoahan' ny vatomiempo mafana avy any anivon-tany (*hotspot*). Ny hotspot dia mampisy ny tamba-nosy toy ny nisy Hawaii-Empereur ary ny tendrombohitra ambany ranomasina Louisville.

Ny sisin' ny Ranomasimbe Pasifika dia ny Fehin' Afo (ceinture de feu) afatsy ny atsimo mankany amin' i Antarktika. Avy amin' io Fehin' Afo io ny horohorontany mampisy ny tsonamy. Tamin' ny tapna 1900 ka hatramin' ny 2004, tsonamy 796 no hita, ary 17 % tamin' izy ireo no nisy tany Japàna. Ny ivontoerana iraisam-pirenena fanairana, ny Pacific Tsunami Warning Center, dia asaina mitazana sy manaitra ny mponina na ny governemanta raha mety hitera-doza ny tsonamy.

## Jereo koa

* Ranomasimbe
* Ranomasina
* Hoala
* Helodrano
* Morontsiraka
* Andilan-dranomasina
Vondron-kintana

Ny **vondron-kintana** dia toerana ahitana kintana maro dia maro izay nifanakaiky tamin'ny alalan'ny hery vokatry ny lanja (gravity). Tsy kintana irery akory no misy ao amin'ny vondron-kintana fa ahitana, vovo-kintana, etona, plasma, ary zavatra mainty izay tsy hita maso. Ny isan'ny kintana ao amina vondron-kintana iray dia eo amin'ny folo tapitrisa hatramin'ny roa ambin'ny folo tiriliôna (1012), izay mihodina manodidina ivon-danja iombonana. 

Refesina amin'ny taon-kazavana ny savaivon'ny vondron-kintana iray, eo amin'ny iray hetsy eo ho eo ny savaivon'ny ankamaroan'izy ireo ; ny halaviran'ny vondron-kintana roa dia isaina amin'ny taon-kazavana aman-tapitrisany.

Ny zavatra mainty dia miseho ho 90% ny lanjan'ny vondron-kintan arehetra, mbola vitsy ny fampahalalana ananana mikasika ilay zavatra mainty. Eo anivon'ny ankamaroan'ny vondron-kintana dia ahitana lavaka mainty lehibe izay mamotika ny kintana mandalo eo akaikiny na midona aminy.

## Rohy ivelany
### Miteny frantsay
*  Étude sur les galaxies elliptiques, spirales et irrégulières 
*  ''Les galaxies et l'univers'', sur le site de l'Université libre de Bruxelles 
*  ''Étoiles et galaxies'', sur le site du Centre de recherche astronomique de Lyon
Famoaham-peo

Ny **famoaham-peo** dia zavatra ampiasaina mba hamadika ny kaika elektrika ho feo amin'ny alalan'ny hovitrovitry ny fono vokatry ny hovitrovitry ny antsody mipetaka aminy. Ny hovitrovitry ny famoaham-peo dia avy amin'ny andriamby sy ny antsody mifanakaiky ary manome saha elektrômanetika mifanohitra amin'ny tanjon'ny andriamby (tsy miova arakaraky ny fitaona). Io fifanoheranan'ny sahan'ny andriamby sy ny antsody io dia mampisy hovitrovitra (satria mifanosika ny saha roa mitovy pôlarite), ary io hovitrovitra lazaina io no mamoaka feo. 

Ny hahery ny feo dia arakaraky ny fihovitrovitry ny fono mikasika ilay antsody, rehefa matanjaka ny aratra miampita ilay antsody, dia vao mesa mafy ny haherin'ny saha manetika ary noho izany dia vao mesa mafy ny fifanoherana anelakelan'ny sahan'ny andriamby sy ny saha avoakan'ny antsody.

Ny famoaham-peo (na mpampita araka elektrôakostika) dia zavatra miovaova indrindra anaty sistema audio ankehitriny ary io no mampisy ny fiolanan'ny feo sy fahasamihafan'ny feo rehefa hoarina ny rafi-peo (système audio).

Misy karazana famoaham-peo maromaro 
* Ny famoaham-peo elektrôdinamika – Io ny famoaham-peo tena be mpampiasa indrindra eto an-tany. 99%-n'ny famoaham-peo rehetra dia elektrôdinamika.
* Ny famoaham-peo elektrôstatika
* Ny famoaham-peo piezôelektrika

## Ny famoaham-peo elektrôdinamika

Io no karazana famoaham-peo ampiasaina indrindra amin'izao tontolo izao. Satria mora ampiasaina sady tsy lafo izy io. Ampiasaina anaty cartes de vœux izy io, na ampiasaina ao anaty kaonsera (concert) koa izy io.

### Fomba fandehanana

Ny fomba fandehanan'ny famoaham-peo dia manaraka io fomba io :
# Motera manova ny herin-aratra ho hery mekanika
# Io motera io dia mampita io hery mekanika any amin'ny fono
# Mampita ilay hery amin'ny rivotra na ranoka ilay hery mekanika, io no mampisy ny feo.

Io ny rafitra ny motera :

* Misy sistema mamoaka saha manetika B tst miova anaty toerana lazaina hoe entrefer. Io saha io dia voarafitry ny jeômetria mekanikan'ilay motera. Ny loharanon-kery mekanika dia avoakan'ny andriambe tôrika, kely hatevina raha hoarina amin'ny velarany, misy pôlarite amin'ny todiky ny teza. Ny saha dia ao amin'ny kiolasy (plaky mipetaka eo amin'ny velarana aorian'ilay andriamby), ary voatodika any amin'ny voany anivo silindrika makany amin'ny lafy mifanohitra amin'ilay andriamby. Ny saha eo alohany eo dia voatodika any amin'ny plaky ny saha.

### Fampangatsiahan' ilay famoaham-peo
Ny famadihana ara-kery, eletrika-mekanika sy mekanika-akostika dia tsy tonga lafatra.
Ny famadihana elektrômekanika dia misy miaraka amina fahaverezan'ny tamberina amin'ny vokatra Joule.

## Ny famoaham-peo ara-tombin'aratra
Tranombakoka

Ny **tranombakoka** na **donia** na **mozea** dia tranobe na sampan-draharaha mikarakara sy mampiseho fitambarana zavatra manan-danja ara-javakanto, ara-kolontsaina, ara-tantara, na ara-tsiansa (ny teny hoe *donia* dia avy amin' ny fiteny antankarana). Ny tranombakoka dia manana tanjona isan-karazany, manomboka amin' ny fitehirizana sy ny fanolorana tahirin-kevitra momba ny fanangonana azy, ho an' ny mpikaroka sy ny manam-pahaizana manokana, hatramin' ny fandraisana ny besinimaro. Ny tanjona momba ny fanomezana tahirin-kevitra na zavatra azo tsapain-tanana ho an' ny mpikaroka dia tsy ara-tsiansa ihany fa natao ho an' ny besinimaro koa. 

Tranombako-panjakana maro no manao fampahafantarana ny besinimaro amin' ny alalan' ny fampirantiana izay mety maharitra na vonjimaika. Ny tranombakoka lehibe indrindra dia hita any amin' ny tanàn-dehibe manerana izao tontolo izao, raha an' arivony kosa ny tranombakoka madinika any amin' ny tanàna kely sy any ambanivohitra.

Maro ny karazana tranombakoka, anisan' izany ny tranombakoky ny zavakanto, ny tranombakoka momba ny tantaran' ny voajanahary, ny tranombakoka momba ny siansa, ny tranombakoka momba ny ady, ary ny tranombakoka ho an' ny ankizy. Araka ny *International Council of Museums* (ICOM) dia misy tranombakoka maherin' ny 55 000 any amin' ny firenena miisa 202.

Tamin' ny voalohany, ny donia dia nanomboka tamin' ny fanangonanan-javatra nataon' ny mpanan-karena na fianankaviana na toeram-pianarana.
James Cook

I **James Cook**, teraka tamin'ny 27 Oktobra 1728 any Marton, maty tamin'ny 14 Febroary 1779 tany Hawaii, dia mpitondra sambo, mpizaha-tany, ary mpanao saritany britanika.

Tamin'izy lasa kapiteny tao amin'ny Royal Navy, nandehandeha tao amin'ny Ranomasimbe Pasifika izy ary vokatr' izany, izy no Eoropeana voalohany tonga teo amin'ny morontsiraka atsinanan' i Aostralia. Izy koa no tonga tany Nouvelle-Calédonie, tany amin'ny Nosy Sandwich ary tany Hawaii. Izy ihany koa no olona voalohany indrindra nanao sarintanin'i Terre-Neuve sy i New-Zealande.

## Dia

### Dia voalohany, tamin'ny 1768-1771
Tamin'ny 1768, ny Royal Society dia naniraka i James Cook hizahana ny Ranomasimbe Pasifika atsimo amin'ny alalan'ny sambo HMB Endravour, ny tanjony tamin'io dia ny hijery ny fiampitana misy amin'ny fajiry Venosy amin'ny 3 Jiona 1769 ary hijery raha misy kontinenta any atsimon'izao tontolo izao, fa io kontinenta io dia tsy hitan'i James Cook. Tsy nino ny fisiany mihitsy izy ary tao anatin'ny diariny, manadiady ny fizahany sy fizahana nialoha azy izy.

#### Ny ''Endeavour''

Ny sambo nentiny, i *Endeavour* dia sambo telo salaza mitovy amin'ny sambo efa nentin'i Cook, sambo mateza sy tsara amin'ny lafiny fitehirizana sy amin'ny "tirant d'eau" ananany tombon-tsoa ilaina mba hanakaiky ny morontsiraky ny nosy be harandriaka ao amin'i Pasifika. Tamin'izy nandalo ny Cap Horn, tonga tany Tahiti izy tamin'ny 13 Aprily 1769, nasainy namboarina tany Tahiti ny rova handinihany ny transit an'ny Venosy.
Adolf Hitler

I Adolf Hitler, teraka tamin'ny 20 Aprily 1889 tany Braunau am Inn any Aotrisy (Aotrisy-Hongaria tamin'izany fotoana izany) ary maty namono-tena tamin'ny 30 Aprily 1945 any Berlin, dia mpanao politika alemana, mpamorona sy tarehin'ny nazisma, mpitondran'ny .

Tonga teo an-tampon' Alemaina tamin'ny alànan'i Antoko Tia-tanindrazana-sosialisty ny mpiasa Alemana (NSDAP) nalainy tamin'ny 1921, lasa chancelier-n'ny Reich isy tamin'ny 30 Janoary 1933, ary lasa filoha tamin'ny 1934 izy, lohateny navadiny ho *Führer* (« mpitondra »)

## Zom-pirenena
Tamin'ny 1932 dia nahazo toerana ho mpiasam-panjakana tao Braunschweig i Adolf Hitler. Izany no nahafahany nahazo zom-pirenena alemà sy nirotsaka tamin’ny fifidianana tamin’ny 1932.
Laura Chinchilla Miranda

I **Laura Chinchilla Miranda**, teraka tamin'ny 28 Martsa 1959 tany San José, dia vehivavy mpanao potilika Kostarikanina, mpikambana ny Antoko ho an'ny fahalalaham-pirenena. Lany filoha tamin'ny fifidianana tany Costa Rica izy tamin'ny 2010.
Montréal

**Montréal** dia tanàna lehibe an'ny Québec any Kanada. Toerana anaovana varotra, taozava-baventy, kolontsaina, ny vola sy ny varotra iraisam-pirenena ilay tanàna. Nandray ny Fampisehoana Oniversaly tamin'ny 1967 sy ny Lalao olimpika 1976 iulay tanàna. Azontsika jerena ao koa ny festivalin'ny Filman'ny Tontolo ao Montréal, ny Festivaly Iraisam-pirenena ny Jazz ao Montréal, ny Festival ny Juste pour Rire, ny Festival Montréal en lumière ary ny klioba hockey ara-asa, ny Kanadianin'ny Montreal. Ny Vieux-Montréal (Montréal Antitra) dia voasokajy ao amin'ny fivondronan'ny tantara tamin'ny 1964.

Montréal dia tanàna fahaefatra miteny frantsay teny ofisialy eto an-tany eo aorian'ny Paris (11,77 tapitrisa mponina ho an'i Paris). Na dia misy tanàna afrikanina ohatran' Alger, Kinshasa sy Abidjan, mbola ngeza nohon' Montreal. Ny teny frantsay dia tsy lazaina fa tenin-dreny fa tenin'ny varotra sy ny fandraharahana ao Montréal. Izy irery ny tanàna lehibe miteny frantsay ao Amerika Avaratra. Izy koa, eo aorian'i Toronto, ny tanàna kanadianina ngeza indrindra. 

Ny tanànan'i Montreal dia eo amin'ny nosy mitondra ny anarana mitovy amin'ny anaran-tanàna, eo amin'ny nosy ngeza indrindra an'ny tamba-nosy Hochelaga (482 ) eo amin'ny sakeli-dranon'ny Saint-Laurent sy ny Rivière des Outaouais, any andrefan-tanàna.

## Jereo koa
* Québec

### Rohy ivelany
*   Sehatra ofisialin'ny tanànan'i Montréal