open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rafi-drakitra

Ny antsoina hoe **rafi-drakitra** (amin’ny teny anglisy: *file system*) dia natao hamehezana ny fomba famakiana ary fitahirizana ny angona. Raha tsy nisy rafi-drakitra ny kapila mateza dia ho vatan'angona tsy ahitana ny lohan-tsingan'angona sy ny vodin-tsingan'angona ny fitaovam-pitahirizan'angona. Mora hita ny angona voalamina ary mitondra anarana. Ny fananana rafitra ao amin'ny fitahirizana rakitra dia ahafahana mamantatra ny singan'angona haingana kokoa.

Maro ireo karazana rafi-drakitra. Samy manana ny lôjikany ary ny firafiny izy ireo. Natao hanaovana fampiharana (*application*) manokana ny rafi-drakitra sasany. Ohatra, ny rafi-drakitra ISO 9660 dia natao ho ampiasaina amin'ny kapila CD.

## Tantara

Nanjavona tsikelikely nanomboka tamin'ny taona 1970 ny karatra lavadavahana, ary nipoitra ireo vondrona fahana-fivoahana arak'andriamby ary ireo diskety valo intsa ary koa ireo arika fitahirizana mateza kokoa

Tamin'ny 1964 dia ny DECtape izay namboarin'ny orinasa DEC dia ahatahirizana angona amin'ny bandy arak'andriamby fa tsy amin'ny karatra lavadavahana.

## Karazana rafi-drakitra
### Rafi-drakitra amin'ny arika Flash
Ny  Rafi-drakitra amin'ny arika flash (na *flash file system*) dia mandraharaha ny fepetra ary ny mahatokana ireo fitaovana mampiasa arika flash.

### Rafi-drakitra amin'ny tambajotra
Ny  Rafi-drakitra amin'ny tambajotra na *network file system* dia rafi-drakitra miasa toa mpanjifa ho ana prôtôkoly ahafaha-mampiasa rakitra ary manome fahafaha-mampiasa ny rakitra eo amina lohamilina. Ny ohatra rafi-drakitra amin'ny tambajotra dia ireo mpanjifa ho an'ny prôtôkôly NFS, AFS na SMB, ary mpanjifa toa rafi-drakitra ho an'i FTP ary WebDAV.

### Rafi-draki-kapila zaraina
Ny rafi-draki-kapila zaraina dia rafi-draktira ahitana milina (matetika lohamilina) manana aksesy amin'ny zana-drafi-kapila ivelany (matetika SAN). Ny rafi-drakitra dia mandidy mikasika ny fampiasana ny zana-drafitra, mba tsy hitrangan'ny fifandonana an-tsoratra. Ohatr'izany dia ireo GFS2 a'i Red Hat, GPFS an'i IBM, SFS ho an'i DataPlow.

### Ireo rafi-drakitra

## Jereo koa
* Kapila mateza
* Compact disc
Oniversiten' i Mahajanga

Ny **Oniversite Mahajanga** dia sekolim-panjakana ambaratonga ambony, miorina ao Mahajanga renivohitra faritra Boeny any amin'ny faritra avaratra andrefan'i Madagasikara no misy azy.

## Tantara
Naorina tamin'ny taona 1977, ny sekoly mianatra momba ny fahasalaman'ny nify na *l'École supérieure de chirurgie dentaire (ESCD)* no nisokatra voalohany tamin'izany. Ny Profesora George Rahoelina Rakotoarivelo no filoha nitantana ny Oniversite Mahajanga voalohany. Ny taona 1982 teo no nisokatra ireo sampana hafa toy ny sokajy fianarana momban'ny fahasalamana ankapobeny na *médecine générale* sy ny siansa natoraly ka ireo sampana roa ireo no nosokafana tamin'ny fomba ofisialy ny taona 1983 tao Mahajanga ihany.

## Sampam-piofanana

### Miankina
Ny Oniversite Mahajanga  dia ahitana sokajy roa miankina :
* Fianarana Fitsabona na "Faculté de médecine"
* Siansa Natoraly (Biolojia, tontolo iaina, fambolena, fiompina, ...) na "Faculté des sciences"

### Tsy miankina
Betsaka ny sokajim-piofanana izay andoava-mbola hita ao amin'ny Oniversite Mahajanga  :    
* Institut Universitaire de Gestion et de Management (IUGM)
* Institut Biologie Appliquée (IBA)
* École de Droit et Science Politique (EDSP)
* École de Tourisme (ET)    
* École de Langue et de Civilisation (ELC)
* ISSTM
* EATP
* Institut d'odontostomatologie tropicale de Madagascar

## Krizy

### Taona 2009 - 2010
Ny taona 2009, nisy ny fitokonan'ireo mpianatra nitaky vatsim-pianarana, tamin'ny taona 2010, dia natao ny fifidianana filoha vaovao dia ny Profesora Rabesa Zafera Antoine no lany hitondra ny Oniversite Mahajanga.

### Taona 2014
Nanomboka ny taona 2010 no nitondran'ny Profesora Rabesa Zafera Antoine, niroborobo ny fandrosoan'ny Oniversite Mahajanga, nitombo ny sampam-pianarana. Taty amin'ny taona 2014 dia ravana avokoa ireo foto-drafitr'asa natao ary tapaka ny famatsiam-bola avy any ivelany. Akehitriny dia anatin'ny krizy sady fitondrana tetezamita tanteraka ny Oniversite Mahajanga.

## Lisitra sampam-piofanana

## Rohy ivelany
*  Trano kala
## Jereo koa

## Tsiahy
Florent Bezara

I **Bezara Roussel Florent** na antsoina hoe **Florent Bezara** dia Mpandrindra rindran-kajy Malagasy na antsoina hoe "Développeur d'application Web et mobile" raha amin'ny teny frantsay. I Bezara Florent no namorono sady mpitantana ny Orinasa iray antsoina hoe Gasy Coder, nanomboka ny taona 2016 hatramin'izao. Teraka tamin'ny 23 Septambra 1992 tao Antsohihy izy.

## Ny fiainany manokana
I Florent Bezara, zanak'i Florent Arsène sy Rasoananto Seth. Mpianatra ao amin'ny Oniversite Mahajanga nanomboka tamin'ny taona 2010 izy.

## Jereo koa
* Biôgrafia

## Rohy ivelany
* Sehatra Ofisialy 

## Tsiahy
Aterineto malagasy

Ny **internet** dia ny fitambaran'ny ordinatera na milina fikajiana eran'izao tontolo izao amin'ny alalan'ny fifandraisana TCP/IP izay nahamora ny fifanakalozana sy fandefasana data. 

Fenitra

## Ny Internet amin'izao fotoana

Tamin'ny faran'ny taon 1980 ny NSF mametraka ivon-toeram-pikajiana (*unités centrales*) matanjaka be anaky dimy ; eo amin'io ny mpampiasa afaka "mandeha" ; na aiza na aiza izy no mipetraka any Etazonia ; Ny Arpanet lasa azo andianana be koa ; io sistema io dia nahazo fahombiazana tsara, sy taorian'ilay fanavaozana lehibe tamin'ny farany 1980 ; nisokatra tamin'i *trafic commercial* taminy taona 1990.

Tamin'ny fanomboana ny taona 1990 ; no ny fiterahan'i Internet hoatra ilay fantantsika izao. Ny web ; tambatra pejy HTML manafangaro soratra, rohy, sary, afaka antanina amin'ny URL sy afaka jerena miaraka amin'i prôtôkôly HTTP. Io "zavatsotra" io, voafanomelatra any amin'ny CERN tamin'i Tim Berners-Lee nivadika fantatry ny olona tamin'ny velaran'ny NCSA nataon'i Marc Andreessen sy Eric Bina tamin'ny *fiara multimedia* *[[Mosaic]]*

### Ny ''internet protocols''

Ny prôtôkolin'aterineto na ***Internet Protocols*** (tenenina hoe IP) dia prôtôkôly na fanovana ny fanaparitahana kajimirindra, izy koa dia prôtôkôly internet ; ny IP koa dia prôtôkôly na haabo faha-3 ny endrika OSI sy ny modely TCP/IP afaka manao servisy na firesahana amin'ny alalan'ny kaody roa fototra tokana ihany ho an'ny terminaly (ordinatera) voampitohy.

### Ny firakitra ny Internet

### ICANN

L**'I**nternet **C**orporation for **A**ssigned **N**ames and **N**umbers

Noforonina tamin'ny taona 1998 am-pivoahan'ny fifampiraharaha nihetin'i Al Gore miaraka amin'ny mpitady taozava-baventy ny fampitaha, mpanamboatra ny fitaovana, mpanomeha fiatiana, sy ny administrateur isan-karazany, sy ilay mpampianatra Jon Postel, Ny ICANN dia organisation internationala tsy mitady vola, ary ny zaraasa voalohany dia manomeha toherana ny adiresy ny proôtôkôly internet (IP) manomeha ny fanavahana ny prôtôkôly.

### WWW na World Wide Web na tranokala

### Ny fitendry lavitra

### Ny fiaraha-miasa

### Ny fizarana na File-sharing

## Rohy ivelany

*  tantara ny internet 
*  Ny tranonkala ny ICANN
*  Site officiel
*  Internet history 
*  Internet Pioneers
Kintana sahozanina fotsy

Ny kintana **sahozanina fotsy** dia ny sisa tavelan avo hakitroka avy amin'ny fivoaran'ny kintana manana lanja hatramin'ny lanjamasoandro 8. Ny sahozanina fotsy dia tsy itrangan'ny fiota termôniokleary tahaka ny amin'ny kintana tsotra intsony. Na dia izan aza, dia manam-pana avo foana ilay izy mandritry ny fotoana lava, izay mahatonga azy ho omena anarana hoe sahozanina fotsy.

Ny lanjan'ny kintana sahozanina fotsy dia kely noho ny lanjan'ny Masoandro fa manana hadiry mitovy amin'ny Tany. Ny hakitroky ny zavatra manorina ny sahozanina fotsy dia akaikin'ny 1.000.000kg/cm³ any ho any. Ny manorina ireo sahozanina fotsy dia karbônina ary ôksizenina.

## Jereo koa
* Masoandro
Blaogy

Ny **blaogy** dia fitambaran-teny hoe "*Web log*"; raha amin' ny teny malagasy, ny *log* na ny *laogin* dia midika hoe "mitsofoka" na "miditra". Blaogy koa dia karazan' ny tranonkala aterineto ahafahana manao dokam-barotra, sns. Amin' ny teny frantsay sy anglisy izay dia *Blog*.

## Fiantsoana ny olona mampiasa azy
Antsoina hoe "blogueur na ny blogueuse" amin' ny teny frantsay ary blogger raha amin' ny teny anglisy, ireo olona manao io blaogy io.

## Jereo koa
* Aterineto
* Google
Hossein Shahabi

**Hossein Shahabi** dia talen-koronantsary, mpanoratra senariô, mpamoaka horonantsary, mizaka ny zom-pirenen'i Iran teraka ny 28 November 1967 tao tabriz iran - 22 Janoary 2023, Karaj)

Nahazo fianarana ambony momba ny mozika klasika Tao amin'ny Oniversiten'i Tehran izy, ary avy eo dia nampianatra mozika sy nastalik nandritra ny taona maromaro. Nanomboka ny asany tamin'ny 1996 izy tamin'ny sarimihetsika Fohy Zato Heny, Izay nahazoany diplaoma ho an'ny sarimihetsika sy talen'ny sarimihetsika Tsara indrindra tao Amin'ny Fetiben'ny Sarimihetsika Iraniana natokana ho an'ny fahazato taonan'ny sinema. Tao anatin'ny taona vitsivitsy dia nanao sarimihetsika fohy maromaro izy ary nitarika sarimihetsika FAHITALAVITRA maromaro, anisan'izany ny Sary (2001) sy Ho An'i Mehdi (2012). Ny sarimihetsika voalohany navoakany tamin'ny famoahana malalaka, Bright Day (2013) dia mitantara ny tantaran'ny mpampianatra akanin-jaza iray izay nandeha nitady vavolombelona momba ny famonoana olona iray mba hamonjena ny rain'ny mpianany amin'ny fanamelohana ho faty. Ny sarimihetsika dia naseho voalohany tao amin'ny Fajr International Film Festival Any Tehran ary nahazo laza malaza sy mpijery. Nahazo fanamarihana manokana ihany koa ilay sarimihetsika tamin'ny Fetiben'ny Sarimihetsika Mar del Plata. Ny sarimihetsika Hafa, The Sale (2014), dia mitantara momba ny vehivavy iray voatery nivarotra ny fananany rehetra mba hamoahana ny vadiny any am-ponja, nogadraina noho ny tsy fandoavana vodiondry-mahr ho an'ny vadiny faharoa.

## Filmography
* The cancer period /  دوران سرطانی 2016
* The Sale / حراج 2014 
* The Bright Day / روز روشن 2013 
* For the Sake of Mahdi / بخاطر مهدي 2012

### Rohy ivelany
* IMDb
* 19th Film Festival of Kerala 
* 21st festival of vesoul 
* Iraniana Movie Database 
* The cancer period
Kapila fitahirizana

Amin'ny **kapila fitahirizana** dia fitaovam-pitahirizan'angona manana endrika fari-bolana toa ireo kapila vinily, CD, na ireo kapila mateza. 

## Jereo koa
* Solosaina
Fetran'i Oppenheimer

Amin'ny fizikan-kainkintana, ny **fetran'i Oppenheimer** na **Oppenheimer-Volkoff** dia mamaritra ny lanja lehibe indrindra azo ananan'ny kintana netirônina. Raha mihoatra izany sanda izany dia lasa mivadika lavaka mainty ilay zavatra. Ny sandan'izany fetra izany dia eo amin'ny 1,5 hatramin'ny 3 lanjamasoandro. Izy io dia azo ampitahaina amin'ny fetran'i Chandrasekhar ho an'ny kintana sahozanina fotsy. Izany fetra izany dia ny lanja lehibe indrindra ao afovoan-kintana.

Ny anarana hoe fetran'i Oppenheimer-Volkoff  dia avy amin'ny anaran'ny mpahay fizika roa J. Robert Oppenheimer ary George M. Volkoff izay namarana ny asa natombokny ny mpahay fizika Richard C. Tolman momba ilay fetra

## Jereo koa
* Lavaka mainty
* Kintana netirônina

## Tsiahy
Lavaka mainty

Amin'ny fizikan-kainkintana, ny lavaka mainty dia zavatra ara-kainkintana hakitroka avo ka mahatonga ny zavatra rehetra, hatramin'ny hazavana, ho gadra tsy afaka miala amin'ilay zavatra. Ny zavatra toa izany dia tsy tsy afaka mandefa na mitaratra hazavana, ka atao hoe mainty, izany hoe tsy hita maso. 

## Fiorenan'ny lavaka mainty
Ny lavaka maintsy dia afaka miorina amin'ny alalan'ny fomba andro. Ny atao hoe lavaka maintin-kintana (*stellar black holes*) dia avy amin'ny lavaka mainty milanja 3,3 lanjamasoandro (fetran'i Oppenheimer), ny lavaka maintim-bondronkintana dia milanja tapitrisa maro hatramin'ny lavitrisa maro lanjamasoandro, izy ireo matetika dia hita eny amin'ny faritra afovoan'ny vondron-kintana. Ny fiavian'ny lavaka maintim-bondronkintana dia heverina fa tany am-piandohan'izao rehetra izao. Ny lavaka mainty mielanelan-danja dia manan-danja 100 hatramin'ny 10.000 lanjamasoandro. 

## Jereo koa
* Hainkintana
Sagoaga

Ny **sagoaga** (**esasa** na koa **trioka**) dia taovam-pisefoana hita amin'ny biby miaina an-drano. Izy io dia ahafahan'ireo biby ireo maka ny ôksizenina amin'ny rano amoahana diôksida karbônina. 

## Jereo koa
* Hazadrano
Hôlandy

I **Hôlandy** dia faritra ara-jeôgrafia, faritany taloha tao amin' ny morontsiraka andrefana any Nederlandy izay nozaraina ho faritany roa miavaka tamin' ny taona 1840: dia i Hôlandy Avaratra sy i Hôlandy Atsimo. Atao hoe *Holland* izy amin' ny teny neerlandey.

Ny anaran' io faritra manan-tantara io dia avy amin' ny teny nederlandey antenatenany hoe *Holtland* izay midika hoe "tany misy ala" (avy amin' ny hoe *holt*: "hazo, ala", sy *land*: "tany").

Noho ny maha zava-dehibe ara-tantara an' ity farany, ny teny hoe "Hôlandy" dia lasa ampiasaina, hanondroana an' i Nederlandy manontolo, na dia tsy ôfisialy aza io anarana io. Tamin' ny taona 1806, ny Repoblika Bataviana dia niova ho Fanjakan' i Hôlandy nankinina tamin' i Louis Bonaparte (printsy frantsay lasa mpanjakan' i Hôlandy); io no hany fotoana nampiasana ny teny hoe "Hôlandy" amin' ny fomba ôfisialy hanondroana an' i Nederlandy manontolo.

Tamin' ny alalan' ny fanapahan-kevitra noraisina tamin' ny Ôktôbra 2019, dia nanova ny anarana ampiasain' ny andrim-panjakana ny manampahefana neerlandey: nanomboka tamin' ny 1 Janoary 2020, ny ministera, ny masoivoho, ny oniversite, ny kôlejy na ny kaominina dia tsy misy marika misy soratra "Hôlandy" intsony fa ny hoe "Nederlandy"; ary ny fifandraisana iraisam-pirenena ao amin' ilay firenena dia mampiasa ny teny hoe Nederlandy nanomboka tamin' izay.

Hôlandey no iantsoana ny mponina ao.

## Jereo koa

* Nederlandy

* Fiteny neerlandey

* Fiteny hôlandey
Asidra dezôksiribôniokleika

Ny **asidra dezôksiribôniokleika** na **ADN** dia môlekiola hita amin'ny selan'ny zava-miaina rehetra. Ny ADN dia ahitana ny fampahalalana jenetika rehetra izay ahaveloman'ny zava-miaina. 

## Jereo koa
* Zava-miaina
Rabesa Zafera Antoine

**Rabesa Zafera Antoine** dia olo manga malagasy,teraka tamin'ny  20 May 1950 tao Antsohihy. Ny asa ataony dia filohan'ny Oniversite Mahajanga sady mpampianatra mpikaroka ara-tsiantifika.

## Biôgrafia
Rabesa Zafera Antoine dia olo manga no sady mpanao politika malagasy,tamin'ny 23 Aprily 2010 voafidy filoha hitantana  Oniversite Mahajanga izy.

### Diplôma
Manana mari-pahaizana Injeniora Agrônomia tao amin'ny oniversite Nogent s-M. sy Montpellier.
Manana Dôkotorà amin'ny Siansa Biolojika tao amin'ny Oniversite Claude-Bernard Lyon I sy  Pierre-sy-Marie-Curie Paris 6.
Manana mari-pahaizana ambony momban'ny filôzofika tao amin'ny Oniversite Claude-Bernard Lyon 1.

## Politika
### Minisitra
Tamin'ny taona 1983-1991,napetrak'i Amiraly Didier Ratsiraka  minisitra raram-bahiny,
Ny taona 2010,natao minisitra fampianarana ambaratonga ambony sy ny fikarohana ara-tsiantifika tamin'ny fitondrana Tetezamita Andry Rajoelina.

### Ambasadôro
Taorian'ny maha minisitra azy dia nalefan'ny Ratsiraka Didier ambasadôra madagasikara tany Allemagne izy.

### Filohan'ny Oniversite
Ny 23 Aprily 2010,dia nandray asa maha filoha Oniversite Mahajanga azy i Pr Rabesa Zafera Antoine.
Ireo sokajim-pianarana niforony tao amin'ny Oniversite Mahajanga :
* Institut Universitaire de Gestion et de Management (IUGM)
* Institut Biologie Appliqué (IBA)
* École de Droit et Science Politique (EDSP)
* École de Tourisme (ET)    
* École de Langue et de Civilisation (ELC)
* ISSTM
* EATP
* Institut d'odontostomatologie tropicale de Madagascar

## Jereo koa
* Madagasikara
* Politika ao Madagasikara
## Tsiahy
Fiteny neerlandey

Ny **fiteny neerlandey** dia fiteny any . Izy io dia manana sata ôfisialy ao Nederlandy, Karaîba Neerlandey, Sorinama ary ao amin' ny tapany avaratr' i  (Flandre). Eo amin' ny 22 tapitrisa no miteny nerlandey eran' izao tontolo izao. Amin' ny fiteny neerlandey dia atao hoe *Nederlands*, tononina hoe /ˈnedəɾlɑnts/ io fiteny io. Indraindray dia atao hoe fiteny hôlandey na fiteny flamanda ny fiteny neerlandey. 

Anisan' ny fiteny jermanika ny fiteny neelandey. Fiteny nisampana avy amin' ny fiteny neerlandey tamin' ny taonjato faha-17 ny fiteny afrikansa ao Afrika Atsimo sy ao Namibia, noho izany dia mifankahazo fiteny an-tsoratra ny mpiteny neerlandey sy ny mpiteny afrikansa. 

## Jereo koa
**Fiteny jermanika be mpiteny**

* Fiteny anglisy
* Fiteny alemàna
* Fiteny neerlandey
* Fiteny soedoà
* Fiteny danoà
* Fiteny nôrveziana
Lalaon' ny Nosy eto amin' ny Ranomasimbe Indiana

Ny **Lalaon' ny Nosy eto amin' ny Ranomasimbe Indiana** (amin' ny teny frantsay "*Jeux des îles de l'océan Indien*" ary amin' ny teny anglisy "*Indian Ocean Island Games*") dia fifaninanana ara-panatanjahantena na fihaonan' ireo nosy ao atsimo-andrefana amin' ny Ranomasimbe Indiana. Tamin' ny taona 1970 ny daty nanokafana io lalao io voalohany. Miverimberina isaky ny 4 taona ny lalaon' ny nosy ary ivondronan' ny firenena fito izany: 

* i Madagasikara;
* i Kômôro;
* ny vondronosy Seisely;
* ny nosy La Réunion;
* ny nosy Maorisy;
* ny nosy Mayotte.
## Famaritana

Karazam-panatanjahantena isan-taona fahatelo (isaky ny 3 taona) izay anaovan'ny nosy ao amin’ny Ranomasimbe Indianina fifaninanana amin’ny taranja ara-panatanjahantena isan-karazany.

## Tanjona
Fampiroboroboana ny firaisankina sy fifankahazoana eo amin’ireo firenena manodidina ny Ranomasimbe Indianina. Fanohanana ny fanatanjahantena sy ny fampivelarana ny atleta any amin’ireo firenena kely.

## Firenena mandray anjara matetika

* Madagasikara
* Maorisy
* Seisely
* Kômôro

* La Réunion (zanatany frantsay)
* Maldives

* Mayotte (zanatany frantsay koa)

## Taranja ara-panatanjahantena malaza ao anatin'ny Lalaon'ny Nosy

* Atletisma
* Baolina kitra
* Baskety
* Volley-ball
* Judo
* Lomano (filomanosana)
* Tennis de table
* Haltérophilie (fanandratana lanja)
* Cyclisme (bisikileta)
* Karaté / Taekwondo
* Rugby
* Petanque

## Tantaran'ny Lalaon'ny Nosy

* Voalohany tamin’ny taona 1979, natao tany La Réunion
* Misy komity mpikarakara ofisialy: Comité International des Jeux des Îles (CIJ)
* Madagasikara dia efa nandray ny lalao in-2 (1990 sy 2023)

## Lalaon'ny Nosy 2023 – Madagasikara

* Toerana: Antananarivo
* Daty: Jolay–Aogositra 2023
* Firenena nandresy: Madagasikara, nahazo medaly be indrindra.

## Jereo koa

* Ranomasimbe Indiana

## Loharano
Alex Taylor

**Alex Taylor**, dia mpanao gazety ary mpanentana amin'ny Radiô sy Fahitalavitra Britanika ao Frantsa. Teraka tamin'ny 13 Aogositra 1957 tao Angletera, betsaka ny ao Eropa mahafantra anazy noho ilay fandaharana ataony "Continentales" nanomboka ny voalohan'ny taona 1990.

## Jere koa
Biôgrafia

## Rohy ivelany
*  Alex Taylor Journalist | Official website - Tranokala
Istanbul

**Istanbul** (amin'ny fiteny tiorka: *İstanbul*) dia renivohitra ara-toe-karen' i Tiorkia izay eo amin'ny lafy eorôpeanin' i Torkia. Istanbul no tanàna eorôpeanina lehibe indrindra amin' ny lafiny isa-mponina ary tanàna fahatelo lehibe indrindra amin' ny lafin' ny velarantany. Io tanàna io no renivohitry ny Empira Ôtômana hatramin' ny taona 1923. Ny anarana nentin' io tanàna io tamin' ny Andro Taloha dia na Bizantioma (latina: *Byzantium*) na Kônstantinôpla na Kônstantinôpôlisy (grika: *Κωνσταντινούπολις* / *Konstantinoúpolis*). 

Amin' ny maha seranana an-dranomasina azy dia ivon-toeram-pifanakalozan' i Torkia i Istanbul. 

Tany amin' ny taona 660 tal. J.K. no namoronana ny tanànan' i Bizantioma. Ny tanàna fantatra amin' ny anarana hoe *Istanbul* ankehitriny dia anisan' ny tanàna manan-danja indrindra amin' ny tantaran' i Eorôpa. Nandritra ny 1600 taona nananganana azy ho Kônstantinôpla nanomboka tamin' ny taona 330, dia renivohitry ny Empira Rômana ary ny Empira Bizantina ary ny Empira Ôtômana ilay tanàna. 

## Galeria

Istanbul-104-Bosporus-Bruecke-1997-gje.jpg
Istanbul-116-Galata-Bruecke-Volk und Boot-1997-gje.jpg
Istanbul-132-Wasserleitung-1997-gje.jpg
Istanbul-144-Taubenfuettern-1997-gje.jpg
Istanbul-154-Strassenhaendler-1997-gje.jpg
Istanbul-162-Torbogen-1997-gje.jpg
Istanbul-Hagia Sophia-02-Taxis-1997-gje.jpg
Istanbul-Hagia Sophia-06-Mosaik-1997-gje.jpg
Istanbul-Topkapi-04-Serail-1997-gje.jpg


## Jereo koa
* Ankara, Edirne, Kayseri, Antalya, Izmir, Bursa, Diyarbakır
* Torkia
Fihafanan' ny Tany

Ny **fihafanan' ny Tany** dia fiakaran' ny hafanan' ny Tany. 0,74&nbsp;°C mafana kokoa noho ny tamin' ny 150 taona lasa ny mari-pana ankehitriny.

Ny mahatonga izany dia ny fitomboan' ny tahan' ny diôksida-na karbônina (CO2) ao amin' ny soson-drivotra iainana, araka ny nambaran' i Svante Arrhenius efa zato taona laza izay. Rehefa mampiasa angovo fôsily toy ny arintany na ny solitany ny olona dia mampitombo ny tahan' ny diôksida-na karbônina amin' ny soson-drivotra iainana. Mitombo ihany koa ny taha rehefa aringana ny ala, satria manala ny diôksida-na karbônina amin' ny soson-drivotra ny zavamaniry.

Rehefa miakatra ny hafanan' ny Tany dia miakatra araka izany koa ny haavon-dranomasina. Ny anton' izany dia ny fiitaran' ny ranoka rehefa hafanaina. Ny fiakaran' ny haavon-dranomasina dia hiteraka tondra-drano amin' ny tanàna amorontsiraka. Hiova ihany koa ny toetany toy ny habetsaky ny orana na ny oram-panala. Hiitatra ihany koa ny tany efitra. Hihamafana hatrany ny faritra nangatsiaka. Ho betsaka kokoa ny rivodoza ary mety ho kely kokoa ny vokatry ny fambolenay.

## Jereo koa
* Tany

## Tsiahy
Hypertext Markup Language

**Hypertext Markup Language** dia fanalavana teny hoe **HTML**, noho izany dia firafitra ara-teny atao amisavisana ny fihetsiky ny rindrankajy izy io na ny hoe "*language de programmation*" raha amin'ny teny frantsay. Io rindrankajy HTML io dia ampiasaina ao amin'ny pejy web, misy fehy maro no mandrafitra io teny io tahaka : fehy mamoaka sary, soratra miloko sy mihetsika, tabilao,...

## Ny fivelarany

## Ny toetoetrany

## Jereo koa

* World Wide Web
* World Wide Web Consortium(W3C)
* Élément HTML
* Identificateur de fragment
* XHTML
* HTML5
* SGML
* SELFHTML une documentation en ligne de la syntaxe HTML
* CSS
* Java script
Larry Sanger

**Lawrence Mark Sanger**, na antsoina hoe ***Larry Sanger*** (teraka tamin'ny 16 Jolay 1968 tao Bellevue, Washington).
Izy dia tera-tany Amerikana manana diplôma amin'ny filozofia sady anisany angady nananana sy vy nahita ny raki-pahalalana wikipedia voalohany.

## Biôgrafia
### fianarany

### Ny nisantarany tamin'ny wikipedia

## Jereo koa
* wikipedia
* Nupedia
* Jimmy Wales

## Rohy ivelany
*  www.digitaluniverse.net
Skype

**Skype** dia rindra malalaka natao ho ampiasain'ireo mpampiasa azy eo amin'ny antso-finday sy antso-videô amin'ny alalany fampiasana aterineto. Betsaka ny fiasan'io rindra na "logiciel" io :
manao fandefasankafatra mitohy, mamindra ny tahiry, ary fampihaonana amin'ny alalan'ny videô,...

## Tantara
Tamin'ny voalohany dia i Niklas Zennström et Janus Friis no namorona io skype io tany amin'ny taona 2003 izany.
Ny faha 14 jona 2012, dia nividiny orinasa Microsoft izy io.

## Ny fivoarany

### Fiasany sy ny tanjany

### Toetoetrany

## Jereo koa
* Voix sur IP
* Google Voice
* Facebook
* Viber,
* GNU Free Call

## Rohy ivelany
* Tranokala ofisialy : http://www.skype.com/
Satiorna (planeta)

I **Satiorna** (marika: ) dia fajiry na planeta fahenin' ny rafitry ny Masoandro. Izy no fajiry faharoa lehibe indrindra ao amin' ny rafitry ny Masoandro.

## Jereo koa
* Rafitry ny masoandro
* Satiorna (andriamanitra)
Kiwix

**Kiwix** dia rindra malalaka (*logiciel libre* raha amin'ny teny frantsay), io fitaovana io dia ahafahana mijery na miditra amin'ny pejy web izay tsy mila aterineto. Noho izany dia natao ampiasain'ireo mampiasa raki-pahalalana wikipedia amin'ny toerana tsy misy rezô izy io. Tehirizina ao amin'ny karta SDHC tsotra ilay izy, ary tamin'ny daty 1 Febroary 2013 no nivoahany voalohany, io fitaovana io dia niakatra 97% ny olona nampiasa azy tao amin'ny tranokala *SourceForge.net* no nahazahoana izany salanisa izany.

## Ny toetoetrany ara-tekinika

Ny kiwix dia azo ampiasaina amin'ny karazana sistema maro : GNU/Linux, MacOSX, iOS, Android ary Microsoft Windows. Manana varavaran-kely betsaka izy ary afaka anokafana lahatsoratra ihany koa sy ny fikarohana anaty. Azo avadika endrika PDF ny lahatsoratra wikipedia ao aminy.


## Ny fomba fiasanany

## Jereo koa
* Wikipedia
* Afripedia
* Wikimedia
* Wikipédia hors-connexion

## Rohy ivelany
*    tranokala Ofisialy
Carlos Alazraqui

**Carlos Jaime Alazraqui**, teraka ny 20 jolay 1962 tany Yonkers, New York, Etazonia, dia mpilalao anaty horonantsary.
Charles Dierkop

**Charles Dierkop**, teraka ny 1936 tany La Crosse, Wisconsin, Etazonia, dia mpilalao anaty horonantsary.
Wi-Fi

Ny **Wi-Fi** dia fitambaran'ny protokola izay mifandray tsy misy fehy na "file", izany hoe afaka mampifandray ireo ondy radiô sy ireo informatika : ny solosaina,finday ary ny fitaovana hafa ka tsy mila fampiasana fehy  izy io. Misy sata mifehy azy ny wi-fi ka navondrona ao amin'ity  *IEEE 802.11 (ISO/CEI 8802-11)* izany. Nohon'ny tombontsoa azo avy amin'io fitaovana io ny tsirairay dia afaka manorina ny rezô antranony ary azo ampifandraisana amin'ny solosaina  maro na vata hafa izany. Ny tekinôlôjia ankehitriny koa dia tena mifantoka amin'ny fampiasana io fitaovana io.

## Ny tantarany

Ny Wi-Fi dia rezô aterineto tsy misy fehy ary azo ampiasain'olona rehetra.
### Ny teny hoe wi-fi

Avy amin'ny teny hoe (*Wireless Fidelity*) ny hoe wi-fi, izay nodinihina avy amin'ny hoe Hi-Fi (*High Fidelity*) efa nisy nampiasa io teny io tany amin'ny taona 1932, tamin'ny sehatra zava-maneno.
Nampiasaina tamin'ny sehatra ara-barotra ihany koa ny teny hoe wi-fi, nanomboka ny taona 1999.

## Ny toetoetrany sy ny karazany

## Ny fivoarana sy ny fomba fampiasana

## Voka-dratsy entiny

## Jereo koa

* IEEE 802.11
* Antenne  amateur - Antenina amin'i rezô Wi-Fi
* Aterineto 
* Gain d'antenne
* Réseaux sans fil communautaires
* informatika
* WiMAX
* Wireless Distribution System (WDS)

## Rohy ivelany

* 
* Listes de FAIs associatifs, dont FAIs sans-fil
Rindrankajy fampiharana

Ny **rindrankajy fampiharana** (amin'ny teny frantsay *application informatique*, anglisy *application software*) na hoe **fampiharana**, amin'ny kajimirindra, dia fandaharana an-kajimirindra (na rindrankajy vory) ampiasain'ny mpampiasa hanatanterahana asa iray, na vorin'asa madinika amin'ny valan'asa iray. Ny mpitety tranonkala izao ohatra dia rindrankajy fampiharana iray; torak'izany koa ireo mpahita aino aman-jery, na ireo lalao video. Mandeha amin'ny alalan'ny mpandrindra milina ny  rindrankajy fampiharana ary mampiasa ny fahafaha-mikajin'izy io.

## Fampiharana hita matetika
Ny fampiharana malaza amin'ny orinasa dia ny fampiharana am-birao, fanoratan-dahatsoratra, fanaovan-kajy an-tabilao, mpitantam-bokatra, mpitantana asa, fikirakirana tetikasa na koa ny fitantanana taratasy elektronika. Eo anivon'ny fianankaviana, ny malaza dia ny fanisam-bola, tantara, firaketan-tsary, fianarana sy fanabeazana ary ny lalao. 

## Jereo koa
* Kajimirindra
PDF

Ny **PDF** dia avy amin'ny fanalavan-teny frantsay hoe "*Portable Document Format*" izay midika hoe  teny mifono ka azo entina na afindra toerana. Io pdf io dia teny vita avy amin'ny kajimirindra ka ampiasaina ao amin'ny kajimirindra na ireo pejy fanoratra. Niforony orinasa *Adobe Systems* tamin'ny taona 1993 izy io. 
Matetika ampiasaina amin'ireny fanatsarana soratra ireny: sary, loko,... no tena manavanana pdf.

## Jereo koa
* Adobe Acrobat
* LibreOffice

## Rohy ivelany
*  Sehatra Ofisialy PDF
Hairafibatana

Ny **hairafibatana**  dia ny sampanan'ny siansa mandalina ny firafitry ny vatan'olombelona na ny vatan-javamananaina, amin'ny alalan'ny fandidiana ny fatin'izy ireo. 

Ny tantaran'ny hairafibatana dia nanomboka tamin'ny 1600 tal. J.K, rehefa nanomboka nandinika momba ny hairafibatan'olombelona ny Ejipsianina . Nahita ny asan'ny taova maro toy ny aty, sarakaty, voa, fo zareo ary voalohany nahita ny rafitra sy ny asa ao amin'ny rafitra limfatika.

Ny mpahairafibatan'olombelona dia matetika miasa amin'ny oniversite, sekolin-dokotera na ny fampianarana toeram-pitsaboana. Matetika izy ireo mandray anjara amin'ny fampianarana hairafibatana, ary fikarohana mikasika ny rafitra sasany, taova, sela.

## Jereo koa
* Siansa
* Rafi-batan'ny olombelona
Liu Gang

**Liu Gang** dia mpahay matematika, fizika, ary ny solosaina mpahay siansa mizaka ny zom-pirenen'i Repoblika Entim-bahoakan'i Sina teraka ny 30 Janoary 1961 tao Liaoyuan, Jilin.
## Jereo koa
* Beijing
* Xu Liangying

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: Liu Gang
Sela

Ny **sela** no singa biôlôjika fototra ara-drafitra sy miasa amin' ny zavamananaina. Izy io no singa velona kely indrindra, afaka mitombo isa amin' ny fomba mahaleo tena.

Voaforon' ny sela iray ihany ny zavamananaina maro: ireo dia zavamananaina tokan-tsela, toy ny bakteria sy ny arkea ary ny ankamaroan' ny prôtista. Voaforon-tsela maro ny hafa: ireo dia zavamananaina maro sela, toy ny zavamaniry sy ny biby. Misy sela maro, izay miovaova isa arakaraka ny karazan-javamananaina, ireto farany ireto; ny vatan' olombelona, ohatra, dia manana sela manodidina ny iray hetsy lavitrisa (1014), sady onenana bakteria miisa avo iray ka hatramin' ny folo heny, izay anisan' ny mamorona ny mikrôbiôta ao aminy ary kely lavitra noho ny selan' olombelona. Tsy hita afa-tsy amin' ny mikrôskôpy ny ankamaroan' ny selan' ny zavamaniry sy ny an' ny biby, satria manana savaivo eo anelanelan' ny 10 sy 100 µm.

Avy amin' ny sela hafa efa nisy teo aloha foana ny sela, ary mirakitra ny fampahalalana momba ny fototarazo ilaina amin' ny fiasany sy amin' ny fampitana ny lova ho an' ny sela ao amin' ny taranaka manaraka.

Niseho teto an-tany, fara fahakeliny, 3,7 lavitrisa taona lasa izay, ary angamba efa tany amin' ny 4 lavitrisa taona lasa, ny sela voalohany.

## Jereo koa
* Siansa
** Hairafibatana
** Zavamananaina
** Zavamaniry
** Biby
** Tambatsela
** Taova
** Fitaovana (biôlôjia)
Valery Leontiev

**Valery Leontiev** dia mpilalao ny zom-pirenen'i Rosia. teraka ny 19 Martsa 1949 tao Komi Republic. 

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0dbkyt
Neverland Ranch

I **Neverland Ranch** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Santa Barbara County, , ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 94920.

## Rohy ivelany
*
José Graziano da Silva

I **José Graziano da Silva** dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1949 tao Brazila, agrônomia sy mpanoratra no mampiavaka azy. Izy no filoha ambony mitantana ny fikambanana erantanin'ny Sakafo sy ny Fambolena na ny (FAO) ankehitriny. Efa betsaka ny boky natontany mikasika ny olan'ny fambolena ao Brazila.

## Jereo koa
Fikambanana erantanin'ny Sakafo sy ny Fambolena

## Rohy ivelany
* Sehatra Ofisialy an'i José Graziano da Silva
Kaody bara

**Kaody bara** na antsoina hoe (*Code-barres* raha amin'ny teny frantsay), dia fitaovana entina hamaritana sy ny ahafantarana ny sary mifona kaody nomerika. Tamin'ny taona 7 oktobra 1952 no nivoahany voalohany ka ireo mpianatra Amerikanina: Norman Joseph Woodland sy Bernard Silver no nipoirany hevitra nahita io fitaovana io. Ilaina ary ampiasaina indrindra eo amin'ny sehatra ara-barotra amin'izao fotoana izao izy io.

## Jereo koa
* Tekinôlôjia

## Rohy ivelany
* POD : Projet Open Data visant à créer un référentiel public à échelle mondiale basé sur le code EAN .
* Choose from a selection of barcode symbologies .
Rindrankajy fampiharana an-tranonkala

Amin'ny taranja kajimirindra, ny **rindrankajy fampiharana an-tranonkala** (amin'ny teny anglisy: *web application*; amin'ny teny frantsay *application web*) na koa **fampiharana an-tranonkala** dia rindrankajy fampiharana azo alefa amin'ny alalan'ny mpitety tranonkala sahala ireo tranonkala tsotra. Mipetraka eo amina lohamilina ny fampiharana an-tranonkala ary manana interfasy fifandraisana, amin'ny alalan'ny tambajotra ara-kajimirindra.

## Jereo koa
* Rindrankajy fampiharana
* Tranonkala
Trozona

Ny **trozona** dia biby mampinono mivelona an-dranomasina izay ngeza sy mavesatra lavitra noho ny biby mampinono hafa. Io biby io dia voasokajy ao amin' ny lahatra *[[Cetacea]]*.

## Jereo koa
* Trozona manga
* Trozona mpamono
* Trozona volondavenona
* Trozona tsirinaina
* Trozona narval
* Trozona ambadika
* Trondro
* Trozona manan-nify
* Trozona mpanamory
Amerikanina

Ny **Amerikana** na **Etazoniana** dia ireo olona mipetraka na monina any Etazonia ka mizaka zom-pirenen' i Etazonia, ary ny teny anglisy ao Etazonia no ampiasain' izy reo. Tamin' ny taonjato faha-18 dia Amerindiana no niantsoina ny vahoaka amerikanina voalohany. Mizara roa ny karazany dia: Amerikana fotsy hoditra sy Amerikana mainty hoditra.

## Jereo koa
* Etazonia
* Amerika
* Anglisy
Chris Brown

I **Christopher Maurice** na « **Chris Brown** » dia teraka tamin'ny taona 5 may 1989 tao "(Tappahannock) Virginia". Izy no mpihira R&NB Hip-hop sy mpanao filma ary mpanoratra Amerikanina. Nanomboka tamin'ny taona 2004 no nisandratra voalohany izy ary ny dihy rapy no tena manavanana azy.

## Jereo koa
* Rihanna
* Usher
* Justin Bieber
## Tsiahy
ao amin'ny Freebase

## Rohy ivelany
*  (Sehatra Ofisialy)http://www.chrisbrownworld.com/
Takamoa elekitrika

Ny **Takamoa elekitrika** ( raha amin'ny teny latina *ampulla* : petit flacon, fiole ary 
*lampe électrique* kosa raha amin'ny teny frantsay ) dia fitaovana mifono fitaratra ary natao hamoakana na hanomezana hazavana ka misy hery elekitrika miasa ao aminy. 
Betsaka ireo karazany Takamoa elekitrika izay niforonin'ireo manam-pahaiza Fizika elekitrika :  tioba lavamahitsy, takamoa halozena, takamoa amin'i LED, sns.

## Ny niandohany

## Ny fiovoarany

## Jereo koa
* Jiro sy rano malagasy
* Fizika elekitrika
* Fizika elekitronika
Ankizy

Ny **ankizy** na **zaza** dia olombelona manomboka eo amin'ny fotoana nahaterahany ka hatramin' ny fahalebeazany, izany hoe mifarana eo amin' ny faha-18 taona, na vavy na lahy. Amin' ny kolontsaina maro dia tezaina manaraka ny fitsipika apetraky ny ray aman-dreny ny ankizy, ary beazina amin' ny fomba tsara sady môdely izy. Tokony manana zo feno ary voahaja ny ankizy rehetra.

## Ankizy malagasy
Raha eo amin'ny fomba fitaizana malagasy dia mbola atao hoe zaza ny olona iray vao teraka hatramin' ny faha-19 taona. Rehefa katroka 20 taona miakatra dia efa mahaleo tena ka efa tsy zaza intsony izy. Misy lanjany ny manara-maso ny fivoaran' ny toetran' ny mpianatra tanora kokoa amin' ny fahazavan' ny fananganana ny toerany anatiny, ny vokatr' izany dia ny fitondran-tenany.

## Ny fikambanana iraisam-pirenena
* UNESCO 
* UNICEF

## Torohevitra

* Fampandrosoana manokana

## Jereo koa
* Zaza
* Zanaka
*Zazakely
* Kamboty
* Ankohonana
* Olon-dehibe
* Tanora
* Ray
* Reny
* Ray aman-dreny
* Raiamandreny
Solombavambahoaka

Ny **solombavambahoaka** na **depiote** dia olona voafidim-bahoaka ara-pomba demôkratika hisolo tena ny olom-pirenena ao amin' ny faritra nahalany azy na ao amin' ny firenena iray manontolo na ao amin' ny vondrom-pirenena, sady mpikambana ao amin' ny Antenimpieram-pirenena izay andrim-panjakana mpanao lalàna.

## Jereo koa

* Fahefana mpanao lalàna
* Antenimiera
* Antenimieran-doholona
* Antenimieram-pirenena
* Loholona
* Lalàna
Gilbert Gottfried

**Gilbert Gottfried**, teraka ny 28 Febroary 1955 tany Brooklyn, New York, Etazonia, dia mpilalao anaty horonantsary.
Jim Carrey

**James Eugene** "**Jim**" **Carrey**, teraka ny 1962 tany Newmarket, Ontario, Kanada, dia mpilalao anaty horonantsary.
SMOTIG

Ny **SMOTIG** na **Service de la main d'oeuvre des travaux publics d'intérêt général** dia rafitr' asa terena nampiharin' ny governora jeneraly Olivier teto Madagasikara tamin' ny taona 1928 hatramin' ny taona 1945. 

## Fanolorana
Ny SMOTIG dia niorina avy tamin' ny sitrapon' ny governera jeneraly Olivier, izay notendrena taorian' ny fandaozan' ny mpialoha azy, ny governora jeneraly Garbit, mba hampivoatra ny firenena amin' ny alalan' ny fampiasana olona tanora izay ampidirina amin' ny alalan' ny asa tsy maintsy atao.
Fikambanan'ny Mpampiasa Sidina ana Habakabaka Sivily Iraisam-Pirenena

Ny **Fikambanan'ny Mpampiasa Sidina ana Habakabaka Sivily Iraisam-Pirenena** (amin'ny teny frantsay *Organisation de l'aviation civile internationale* na **OACI**; amin'ny teny anglisy *International Civil Aviation Organization* na **ICAO**) dia fikambanana iraisam-pirenen'ny Firenena Mikambana mifehy ny fifamoivoizana iraisam-pirenena amin'ny alalan'ny sidina ana habakabaka anaty soson-drivotra (haavon-tsidina latsaky ny 100 km). Any Montréal ny foibeny.

Ny ICAO dia vao mainka mampiasa ireo fitsipika sy torolalana mifehy ny fifamoivoizana (amin'ny teny anglisy : Stantards and Recommended Practices na SARP), ny fizarazarana ny hatetik'onja, ny lisansy ny mpitondra fiaramanidina, sns. Izy io koa dia mamaritra ny protokoly fanadihadiana mikasika ny lozam-pifamoivoizana anabakabaka, protokoly izay hajain'ny firenena nanasonia ny fifanarahan'i Chicago.

## Jereo koa
* Fiaramanidina
* Firenena Mikambana
Fanaratana

Ny **fanaratana** dia fanasiana angovon'aratra ana zavatra iray. Misy ny atao hoe *fanaratana amin'ny alalan'ny fampitana* izay fanaratan-javatra amin'ny alalan'ny tselatra; ny *fanaratana amin'ny alalan'ny [[sovoka]]* (induction), na ny *fanaratana amin'ny alalan'ny fikosehana*.
Televiziona Nomerika Antany

Ny **Televiziona Nomerika Antany** (raha amin'ny teny frantsay *télévision numérique terrestre* na *TNT*; amin'ny teny anglisy *Digital Terrestrial Television* na *DTT*), dia fampivoarana ara-tekinika ny fahitalavitra eto amin'izao tontolo izao. Izy io dia mandeha amin'ny alalan'ny onja hertzianina, tariby na amin'ny alalan'ny zanabolana.

### Tombotsoa

### Vokadratsy

## Jereo koa
* Televiziôna Malagasy
* Televiziona
Sovoka

Ny **sovoka**, amin'ny ankapobeny, dia fanatonana mangingina, antsokosoko mba hamely tampoka. Amin'ny lafiny iray, ny sovoka dia mikasika ny fanakekezana antsokosoko mba hanafika, na, rehefa miresaka momba ny olombelona, vehivavy ratsy fitondran-tena.

## Siansa (teny avy amin'ny fototeny mitovy)
* Amin'ny haiaratra, misy ny ata hoe **[[rianaratra voasovoka]]** izay vokatry ny fiovaovan'ny topam-pitaomana araka anjan'andriamby. Izany no ahavitana mpanova aratra ary koa ireo fatapera mandeha sovoka

## Jereo koa
* Sovok'ady : Ady tsy nampoizina
* Sovoka alina : Orana avy amin'ny andro alina, na fanafihana ny fahavalo amin'ny andro alina
Fatapera sovoka

Ny **fatapera sovoka** dia ireo fatapera mandeha amin'ny alalan'ny angovon'aratra izay manafana ny votoatim-patapera amin'ny alalan'ny rianaratr'i Foucualt, ka mampiasa ny atao hoe sovoka arak'anjanandrianaratra

## Famisavisana
Amin'ny karazana fatapera sahala izy ireo dia ahitana karazana antsody naorina amin'ny alalan'ny taribin'i Litz izay apetraka ambany velaram-pitaratra seramika. Rehefa lalovan-drianaratra miherina izy io (eo amin'ny manodidin'ny 25 kHz eo ho eo), dia mampiteraka sahan'andriamby izy mampiteraka rianaratra ao amin'ny vy (izay tsy maintsy mampita sahan'andriamby tsara) izay mahatonga ny hafanana amin'ny alalan'ny vokatr'i Joule.

## Lafitsara
* Mora ny manadio azy noho izy ireo tsy manafana ny ranoka mety hiparitaka noho ny fihotrahana.
* Kely kokoa ny fiparitahan'angovo (fana) ao amin'ny lakozia
* Tsifisian'ny tsifiraikam-pana (tsy tahaka ny etona). Mijanona avy hatrany ny fanafàna rehefa tapahana ny vatsin'aratra na rehefa esorina ny vilany.

## Lafiratsy
Ny fananana vilany vy ary ny fananana fitaovam-panaovana lakozia miady tsara no anisan'ny lafiratsy. Mahatonga ny fahasimbana haingana amin'ny fibontsinan'ny vodivilany ny tsifiparitahan'ny hafanana vokatry ny sovoka. Ny fibontsinan'ny vilany dia vokatry ny elanela-mari-panan'ny fitaovana.

Mety hahasimba ny fitaovana mipetraka eo akaikiny ny fatapera, toa ny kara-pandoavana na ireo kasety. Tsy tsara ampiasain'ny olona mitondra pacemaker na mitondra solosofina izy ireo.

## Jereo koa
* Fatapera
Fahitalavitra

Ny **Televiziona** na **Fahitalavitra** dia vondrona ara-tekinika na koa fitaovana iray namboarina ka afaka mamoaka feo sy ny sary. Ry zareo manam-pahaizana siantifika no namorona azy, ary tany amin'ny taona 1884 no nivoahany voalohany tamin'ireo firenena mandroso tao Eoropa sy tany Etazonia. Afaka mampifandray izao tontolo izao izy io indrindra amin'ny alalan'ny fampahalalam-baovao misy, ohatra: politika, toe-karena, sosialy, fanabeazana,...

## Niandohan’ny fahitalavitra
Ny **fahitalavitra** dia vokatra ara-teknolojia nipoitra tamin’ny fiandohan’ny taonjato faha-20. Nivoatra tsikelikely avy amin’ny fikarohana sy ny fanandramana nataon’ireo manampahaizana maro, izay nikendry ny hampita sary amin’ny alalan’ny onjam-peo.

### Dingana manan-tantara

* **Tamin’ny taona 1884**, ilay injeniera alemàna **[[Paul Nipkow]]** no namorona ny "diska Nipkow", fitaovana mekanika nampiasaina hampitana sary tsotsotra. Io no isan'ny fototry ny fahitalavitra mekanika.
* **Tamin’ny taona 1927**, ilay amerikanina atao hoe **[[Philo Farnsworth]]** no nanao ny fandefasana sary elektronika voalohany. Izy no anisan’ireo fototra nananganana ny fahitalavitra elektronika, izay nanjaka taty aoriana.
* **Tamin’ny taona 1930**, dia natomboka tany amin’ny firenena vitsivitsy (toa an’i Etazonia sy Angletera) ny fandaharana ofisialy amin’ny fahitalavitra, saingy mbola an’ny olom-bitsy no nahazo izany noho ny vidiny lafo.
* **Taorian’ny [[Ady Lehibe Faharoa]]**, indrindra tamin’ny taona 1950, dia nanomboka niparitaka eran-tany ny fahitalavitra. Tonga amin'ny tokantrano maro, nanomboka nanana anjara lehibe amin’ny fialamboly sy vaovao.

### Fivoarana

* Nivoatra hatrany ny teknolojia: avy amin’ny fahitalavitra mainty sy fotsy mankany amin’ny fahitalavitra miloko, avy eo ny fahitalavitra amin’ny satellite, fahitalavitra nomerika, ary ankehitriny dia efa any amin’ny Smart TV sy streaming amin’ny alalan’ny aterineto no ankamaroan’ny olona no mijery.

## Jereo koa
* Televiziona Nomerika Antany
* Televiziona Malagasy

## Rohy ivelany
* Comité d'histoire de la Télévision
George Rahoelina Rakotoarivelo

I **George Rahoelina** dia olo-manga Malagasy ary izy no filoha nitondra ny Oniversite Mahajanga voalohany indrindra tamin'ny taona 1980 hatramin'ny 1989.

## Jereo koa
Oniversite Mahajanga
Fahasalamana

Ny **fahasalamana** dia toetra ara-batana sy ara-tsaina ary ara-piarahamonina ananan'ny olona salama, izay tokony ho hita amin'ny zavaboary rehetra, indrindra ny olombelona, izany hoe na ny fahasalamana ara-tsaina na ara-batana dia samy azo faritana amin'ny zavaboary manana aina, mitafy nofo sy ra avokoa. Dokotera na mpitsabo no fiantsoana ny olona manam-pahaizana momba ny fahasalamana, ary ankehitriny dia misy ny fikambanana iraisam-pirenena misahana ny fahasalamana toy ny Fikambanana Manerantany momba ny Fahasalamana izay atao amin' ny teny frantsay hoe *Organisation Mondiale de la Santé* (na *[[Fikambanana Maneran-Tany momba ny Fahasalamana|OMS]]*).

Ny tanjon’ny **fahasalamana** dia ny hahazoan’ny olona rehetra:

# **Fiainana ara-batana sy ara-tsaina salama tsara**: izany hoe tsy misy aretina, mahavita manatanteraka asa andavanandro, mahatsapa ho mahery sy matoky tena amin’ny lafiny rehetra.
# **Fiainana maharitra sy manan-kasina**: mankafy fiainana lava sy lavorary amin’ny maha-olombelona, tsy voafehin’ny aretina na fahasembanana.
# **Fisorohana aretina**: ny fahasalamana dia tsy hoe tsy marary na salama fotsiny, fa miaro tena amin’ny loza mety hitranga: sakafo ara-pahasalamana, fanatanjahan-tena, fahadiovana, sns.
# **Fahavitan-tena sy fandraisana andraikitra**: mahafehy sy mahatsapa ny andraikiny amin’ny fikajiana ny fahasalamany manokana sy an’ireo manodidina azy.
# **Fiarahamonina salama**: rehefa salama ny tsirairay, dia miroborobo koa ny fianakaviana sy ny fiarahamonina amin’ny ankapobeny.

Araka ny famaritana avy amin'ny **[[Fikambanana Maneran-Tany momba ny Fahasalamana|Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana]] (OMS)**:*“Ny fahasalamana dia toe-javatra feno fahasalamana ara-batana, ara-tsaina, ary ara-tsosialy – fa tsy ny tsy fisian’ny aretina fotsiny ihany.”*

## Jereo koa
* Fahadiovana
* Hôpitaly
* Fahasalamam-bahoaka
* Fanafody
* Fanabeazana aizana
* Fananahana
* Fanatanjahatena
* Firaisana ara-nofo
* Aretina
Fanabeazana aizana

Ny **fanabeazana aizana** fitambaran' ny fomba rehetra anoherana ny fitoe-jaza vokatry ny firaisana ara-nofo. Araka ny Fikambanana Iraisam-Pirenena momba ny Fahasalamana, izy io dia ny fampiasana ny fitaovana amam-pomba izay manan-tanjona ny hampihena na hanafoana tanteraka ny fitoe-jaza". Atao hoe *contraception* izany amin' ny teny anglisy sy frantsay.

## Karazana fanabeazana aizana
### Fanabeazana aizana ara-boajanahary
* Ny fanisana andro
* Ny fihatahana

### Fanabeazana aizana mampiasa fitaovana
* Ny fimailo na kapaoty (preservatif)
* Ny sterilet

### Fanabeazana aizana amin' ny alalany fanafody na ny tsindrona
Fikambanana Maneran-Tany momba ny Sakafo sy ny Fambolena

Ny **Fikambanana Maneran-Tany momba ny Sakafo sy ny Fambolena**  dia vondrona manokana ao amin' ny Firenena Mikambana, ka miasa eo amin' ny sehatra fanohanana sy fanampiana ara-tsakafo ary fambolena maneran' izao tontolo izao. Naorina tamin' ny taona 1945 tao Québec izy ary manana birao foibe ao Rôma ao amin' ny *Palazzo FAO* nanomboka tamin' ny taona 1951. 

Amin' ny teny frantsay izy dia atao hoe *Organisation des Nations unies pour l’alimentation et l’agriculture*; fa amin' ny teny anglisy kosa dia *Food and Agriculture Organization of the United Nations*., izay hafohezina amin' ny hoe FAO.

Ny filoha ambony mitantana ny FAO amin' izao dia i José Graziano da Silva, ary ny filoha mpanolo-tsaina mahaleotena dia i Luc Guyau. Nanomboka tamin' ny 15 jona 2013, ny FAO dia mitotaly 197 ireo mpikambana ka  ny firenena mpikambana 194 dia ao Erôpa sy ireo nosy manodidina. Manana tanjona avo ny FAO dia "*Manampy sy manorina tontolo afaka amin' ny mosary*" (amin' ny teny frantsay hoe: "*Aider à construire un monde libéré de la faim"*) ary misy koa ny tarigetrany izay misoratra amin' ny sary famantarana hoe: "*Fiat panis"*, amin' ny teny latina midika hoe *"Misia mofo"*).

## Jereo koa
* Firenena Mikambana

## Rohy ivelany
Sehatra ofisialy :http://www.fao.org/about/en/
Anjanapara

**Anjanapara** dia tanàna ao amin'ny kaominina Ambanivohitra Alakamisy Anativato , Distrikan'ny Betafo, faritra Vakinankaratra.

25Km eo ho eo raha miala an'Antsirabe no miankandrefana toy ny ho any Betafo.

Eo amin'ny PK17 amin'ny lalam-pirenena faha 34 (RN34) no mivily mianatsimo manaraka lalan-tany izay tody any Tritriva.
Jean Ravelonarivo

I **Ravelonarivo Jean** dia teraka tamin'ny 17 aprily 1959 tao Sakadomo, ao amin'ny kaominina vohitr'i Berevo any amin'ny faritra atsimo nosy madagasikara. Izy io dia olo-manga malagasy sady jeneraly ary mpanao politika. Izy koa no lehiben'ny governemanta malagasy faha 18 na ny praiminisitra ankehitriny nanomboka tamin'ny  17 janoary 2015. Tamin'ny volana septambra 2021, niantso ny fitsarana hisian'ny olona enina sy orinasa iray ny fitsarana ady heloka be vava amin'ny tsatokazo miady amin'ny kolikoly eto Antananarivo. Jean Ravelonarivo, praiminisitra teo anelanelan'ny 2015 sy 2016 ary mpandray tombony mivantana amin'ny fifanarahana hosoka, dimy taona an-tranomaizina no notakiana taminy. Ireo voampanga dia nasaina nandoa onitra 6 miliara ariary ho an'ny CNAPS, ny antoko sivily amin'ity raharaha ity.

## Jereo koa
* Praiminisitra
* Madagasikara
* Biôgrafia

## Rohy ivelany
*  CV de Jean Ravelonarivo, ao amin'ny gazety madagascar-tribune|
* « Gouvernement – Jean Ravelonarivo, nouveau Premier ministre », ao amin'ny gazety lexpressmada|15 janoary 2015.
Zandarimaria

Ny **Zandaromeria** dia mpitandro filaminam-bahoaka andrenivohitra sy ambanivohitra, arak'izany dia manana fitaovam-piadiana maro ry zareo. Ny mpikambana ao no antsoina zandary na zandaro.

## Tantarany
### Zandaro Frantsay ===t

### Zandaro Malagasy

## Sokajy sy ambaratonga

## Jereo koa
* Polisy (nasionaly)
*Foloalindahy
Adil Hussain

**Adil Hussain** dia dingana Indiana, fahitalavitra sy ny mpilalao sarimihetsika avy ao amin'ny fanjakan'i Assam.
## Jereo koa
Mpanakanton'ny vahoakan'i Rosia

** Olona Artist an'i Rosia**  boninahitra ambony anaram-boninahitra ao amin'ny Federasiona Rosiana, dia nomena ho tena zava-bita eo amin'ny sehatry ny teatra, mozika, cirque, vaudeville sy ny sinema. Tafiditra ao amin'ny rafi-panjakana Premium ny Federasiona Rosiana.

Ny anaram-boninahitra ny "Vahoaka Artist an'i Rosia" no appropriated Rosiana mpanakanto, choreographers, mpitarika ny, playwrights, mpamoron-kira, tale, choirmasters, mozika mpanakanto, mba hamorona fanjakana-sary, mozika, fampisehoana sy rindran-kira fandaharana, tsehatra sy cinematic anjara ary hanatanteraka azy, izay nanao miavaka fandraisana anjara eo amin'ny fampandrosoana sy ny fiarovana ny kolontsaina ara-javakanto-pirenena, ny fananganana ny tanora ny mpanakanto, ary nahazo fankasitrahana-bahoaka sy ny fiaraha-monina matihanina.

### Rohy ivelany
* Ny fanjakana mari-pankasitrahana ao amin'ny Federasiona Rosiana