Irlanda

I **Irlanda** na **Irlandy** na **Repoblikan' i Irlandy** dia firenena ao Eorôpa izay ao amin' ny ampahany be amin' ny Nosin' i Irlandy ao amn' ny Ranomasimbe Atlantika avaratra, ao andrefan’ i Britaina Lehibe. Azy ny 26 amin' ny kômtea ao amin' io nosy io ka ny enina sisa dia mitambatra amin' i Irlandy Avaratra izay mitambara amin' ny Fanjakana Mitambatra (anglisy: *United Kingdom*). 
Amin' ny teny irlandey dia atao hoe ***Éire*** na ***Poblacht na hÉireann*** io firenena io, fa amin' ny teny anglisy kosa dia *Ireland* na ***Republic of Ireland***. Ny renovohiny dia i Dublin izay atao amin' ny teny irlandey hoe *Amhrán na bhFiann.* Mikambana ao amin' ny Vondrona Eorôpeana i Irlandy.  Manana velarana 70 273 km2 i Irlandy sady misy mponina miisa 5 011 102 tamin' ny taona 2017. Ahitana farihy sy honahona maro dia maro ny any Irlandy. Toerana anirian’ ahitra midadasika ny ampahany be amin’ ny tanin’ i Irlandy izay saika tsy ahitana ala mihitsy. Firenena vitsy mponina i Irlanda ka anisan’ ireo firenena manana mponina kely hakitroka indrindra ao Eorôpa. Nihena antsasany ny isan’ ny mponina tao tamin’ ny antsasany faharoan’ ny taonjato faha-19 vokatry ny mosary mafy nahazo an’ ilay firenena.
Hatramin’ ny tenatenan’ ny taonjato faha-20 dia anisan’ ireo firenena mahantra indrindra tany Eorôpa i Irlandy. Tamin’ ireo tana 1960 anefa dia namporisika ny mpandraharaha vahiny hanorina asa tao Irlanda ny fitondram-panjakana ka nahatonga an’ ilay firenena nampandroso ny taozava-baventy ary taty aoriana dia niditra tao amin’ ny fanarenana an’ i Eorôpa izy. Izany fihatsaran’ ny toekaren’ i Irandy izany no natao hoe "fahagagana ara-toekarena irlandey".

Nanani-bohitra sy niorim-ponenana tao amin’ ny nosy Irlanda ny Selta tamin’ ny taonjato faha-6 tal. J.K.. Lasa tany kristiana ilay nosy noho ny fitoriana ny Filazantsara nataon’ i Masidahy Patrick tamin’ ny taonjato faha-5 taor. J.K. Nanani-bohitra sy niorim-ponenana tao koa ny Vikingy avy eo nanjakazaka taminy ny Anglisy. Tamin’ ny taona 1541 dia nahazo ny anaram-boninahitra hoe "Mpanjakan’ i Irlandy" i Henri VIII mpanjakan’ i Angletera. Niezaka nampiditra ny anglikanisma tao Irandy izy ka niteraka adim-pivavahana teo amin’ ny Katôlika irlandey sy ny Anglikana anglisy izany. Ny fanjakazakan’ ny Britanika dia niafara amin’ ny fanakambanana an’ i Irlandy amin’ i Britaina Lehibe tamin’ ny taona 1801 tamin’ ny alalan’ ny *Acts of Union*. Teo anelanelan’ ny taona 1846 sy 1848 dia niisa 2 tapitrisa ny Irlandey matin’ ny mosary, ratsy ny vokatra ovy tamin’ izany fotoana izany, ary olona miisa 6 tapitrisa no nifindra monina nankany amin’ ny firenena hafa, indridra nankany Etazonia. Nisy ny tolona ho an’ ny fizakan-tenan’ i Irlandy izay nampikorontana ny fiarahamonina ka niteraka fitroaran’ ny mpanindrahindra tanindrazana tamin’ ny taona 1916. Vokatr’ izany dia nivaky roa i Irlandy tamin’ ny taona 1921, ka ny tapany iray namorona ny Fanjakan’ i Irlandy ary ny faharoa namorona an’ i Irlandy Avaratra izay tsy niala amin’ i Britaina Lehibe. Taorian’ ny korontana maro dia nambara ny fahaterahan’ ny Repoblikan’ i Irlandy tamin’ ny taona 1949. Nandray anjara amin’ ny fanarenana an’ i Eorôpa i Irandy nanomboka tamin’ ny taona 1973. Tsy mitsahatra anefa ny disadisa eo amin’ ny Prôtestanta sy ny Katôlika ao Irlady Avaratra. 

## Jereo koa
**Firenena ao Eorôpa**

Albania - Alemaina -  Andôra -  Aotrisy - Belzika - Bielôrosia - Bolgaria - Bôsnia-Herzegôvina - Danemarka - Espaina - Estônia - Fanjakana Mitambatra - Finlandy - Frantsa - Grisia (na Gresy) - Hôngria (na Hongaria) - Irlanda - Islandy - Italia - Jeôrjia - Kipra (na Sipra) - Krôasia (na - Krôatia) - Letônia - Liktenstaina - Litoania - Loksemborga - Masedônia Avaratra (na Makedônia Avaratra)- Malta - Môldavia - Môntenegrô - Nederlandy - Nôrvezy - Okraina - Pôlônia - Pôrtogaly - Tsekia - Romania - Rosia - San-Marîno - Serbia - Slôvakia - Slôvenia - Soeda - Soisa - Tsekia - Vatikàna.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika