open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tendrombohitra

Ny **tendrombohitra** dia endriky ny vohon' ny tany izay mivohitra avo, lehibe noho ny havoana. Endrika ara-tsoridrefitany hita amin' ny vohontany miabo, hita ambon' ny planety telorika (Tany, Volana) koa ny tendrombohitra**.**

## Jereo koa

* Tendrombohitra
* Havoana
* Tangorom-bohitra
* Tandavan-tendrombohitra
* Lohasaha
* Deboka
* Lempona
* Lembalemba
*Tany lemaka

* Voambolan' ny jeôgrafia


sary:K2 8611.jpg|Ny K2 (8611 m) any Pakistana
|Ny Cervin (Soisa)
sary:AugstmatthornSchnee.jpg
Ener Lalandy

**Andriarimalala René** no tena anaran'i Ener Lalandy.

Mpanoratra sady poety, mpikambana mahefa ao amin'ny Akademia Malagasy izy.
Ny Eja

## Lohateny anankiray
**Ny Eja**, na **Solonomenjanahary Ranivoarisoa Eugénie** dia mpanakanto vao misondrotra eo amin'ny sehatry ny literatiora. **Ny Eja** dia midika ny **haingo** sy ny **hatsarana** 

Mpanoratra ny raibeny : Itompokolahy Rakoto Paul.

Tia manao sary sy maka sary ary manoratra koa ny rainy, Itompokolahy Rakoto Léonard.

Mpanoratra tononkalo sy hira mbola hirain'ny tily ny anadahin-dreniny, Max Géo Lili, sady sakaizan'i Dox fony fahavelony.

Tany Antsiranana no nanombohan'i Ny Eja ny sekoly, izay notohizany teny amin'ny sekoly Maria Mpanampy tao Antananarivo. Nandia ny sekoly ambaratonga manokana teny Ampefiloha izy talohan'ny nandalinany ny fianarana sampana Lalàna teny amin'ny anjerimanontolo teny Ankatso. Nianarany manokana ihany koa ny Fizahantany ary nanao ny fianarana serasera tamin'ny sekoly iray tsy miankina izy. Ankoatra ny poezia dia tia manoratra tantara kely ho an'ny ankizy koa Ny Eja ary manokana ny tsangan'asany betsaka ho an'ny ankizy  anisan'izany ny fitantarana angano, famoronana kilalao ho an'ny ankizy .  Nahafantaran'ny Olona azy ny tononkira nosoratany ho an'i Tovo J'Hay "Teny Mamy" ,"Fihin-tananao"
Sekoly

Ny **sekoly** dia toeram-pianarana sy fandratoana fahaizana amam-pahalalana, ahafahan'ny mpampianatra manome ny fampianarana olona maro miaraka.

Ny teny hoe *sekoly* dia avy amin'ny teny anglisy hoe *school*, izay avy amin'ny teny latina hoe *schola*, izay midika hoe "fialamboly atokana ho an' ny fianarana", izay avy amin' ny teny grika taloha hoe σχολή / *skholế*, izay midika hoe "fialamboly", izay idealy nasehon' ny filôzôfa sy hevitra nomena lanjany ara-tsôsialy hanoherana ny tontolon'ny asa famokarana.

## Sekoly eto Madagasikara
Raha ny fizotran'ny fianarana eto Madagasikara dia mizara efatra amin'ny ankapobeny ny sekoly, aorian'ny garabola:

* ny sekoly fanabeazana fototra izay maharitra 5 taona.
* ny sekoly ambaratonga faharoa fototra izay maharitra 4 taona.
* ny sekoly ambaratonga faharoa izay maharitra 3 taona.
* ny fianarana ambaratonga ambony na ny anjerimanontolo
Matetika ireo sekoly ireo dia miditra amin'ny andrim-pampianarana ankapobeny eo amin'ny faha-6 na faha-7 taona; mahazo diplôma amin' ny faha-17 na faha-18 taona izy ireo. Ny fandaharam-pianarana mahazatra amin' ny sekoly ambaratonga faharoa dia natao ho an' ny kilasy faha-10 hatramin' ny faha-12 ary, araka izany.

## Jereo koa

* Fanabeazana
* Fampianarana
* Kôlejy
* Lisea
* Oniversite

## Rohy ivelany
* Sekoly môderina any amin' ny firenena samihafa
Garabola

Ny **garabola** dia ny dingam-pianarana ambany indrindra, ahitana ny mpianatra madinika vao mianatra abidy.
Tendrontany

Ny **tendrotany** dia ny tampony roa, atsimo sy avaratra, amin' ny bolantany, tendron' ilay teza tsy hita maso mipaka amin' ny velaran' ny Tany, heverina fa ihodinany. Samy manana ny tendrony koa ny zava-mitsingevana eny amin' ny habakabaka (ny planeta, ny volana sy ny satelita hafa, ny masoandro sy ny kintana).

## Ny tendrontany roa

### Tendrontany avaratra

Ny tendrontany avaratra dia toerana ara-jeôgrafia any avaratra indrindra eto an-tany, any ampovoan' ny Ranomasimbe Arktika. Eo anelanelan' ny -43&nbsp;°C sy 0&nbsp;°C ny hatsiaka any amin' ny tendrontany avaratra, izay no mampisy ny ranomandry lalandava any amin' ny tendrontany.

### Tendrontany atsimo
Ny tendrontany atsimo dia ny teboka farany atsimo indrindra eto amin' ny Tany. Ao amin' ny kôntinenta Antarktika no misy azy. Io no teboka ihaonan' ny laharan-jara hasina rehetra any atsimo indrindra.

## Ny toetanin-tendrontany
Ny faritra misy ny toetanin-tendrontany dia eo anelanelan’ ny faribolan-tendrontany sy ny tendrontany. Tsy dia misy firy ny rotsak’ orana ary ny maripana dia ambany dia ambany, mahalana raha hihoatra ny 0&nbsp;°C. Rakotra ranomandry mandrakariva ireo faritra ireo. Rakotra ranomandry i Arktika izay ahitana an’ i Goenlandy sy i Siberia any avaratra. Toraka izany koa i Antarktika any atsimo, izay efa nahitana hatsiaka mahatratra -88&nbsp;°C. Mety mahatratra 3&nbsp;000 m ny hatevin’ ny ranomandry amin’ izany.

## Jereo koa

* Toetanin-tendron-tany
* Faribolan-tendrontany

* Fehibe
* Arktika
* Antarktika

* Voambolan' ny jeôgrafia
Antarktika

I **Antarktika** dia ny tendrotany atsimo amin' ny Tany sy ny manodidina azy, ary ny kôntinenta misy io tendrontany io, izay manana velarana 14 tapitrisa km2. Mbola kely noho i Azia, i Afrika na i Amerika ny habeny; i Eoropa sy i Oseania ihany no kely noho izy. Ny 98&nbsp;% amin' ny velarany dia ranomandry manana hatevina 1&nbsp;600 m, izay no tsy ahafantarana ny endriky ny ambanitaniny, fantatra fotsiny ankehitriny fa misy tandavan-tendrombohitra sy farihy ambanin-dranomandry ny ao, ohatra ny farihy Gamburtsev. 

Kôntinenta mangatsiaka sy maina ary be rivotra indrindra eto an-tany i Antarktika; maina satria latsaky ny 200 mm ny rotsak' orana eo amin' ny morontsiraka (ary mbola latsak' izany ny rotsak' orana any amin' ny faritra afovoany).

Tsy misy mponina tera-tany i Antarktika ary mpahay siansa ny ankamaroan' ireo izay mipetraka any amin' izao fotoana izao. Zavamaniry mahazaka hatsiaka sy haizaina ary hamaina ihany no miaina any miaraka amin' ny karazam-borona sy trondro ary biby mampinono ihany no any.

Ny teny hoe *Antarktika* dia avy amin' ny teny grika *ἀνταρκτικός* / *antartikós*, izay midika hoe "mifanohitra amin' i Arktika". Tamin' ny taona 1820 ilay kôntinenta no hita voalohany ary ny tafika rosiana nentin' i Mikhaïl Lazarev sy i Fabian Gottlieb von Bellingshausen no nahita azy. Tsy dia nahaliana olona firy ilay kôntinenta noho ny tsy fisian' ny harena an-kibon' ny tany sy ny tontolo tsy azo iainana any aminy ary ny fitokana-moniny.

Araka ny fifanekena momba an' i Antarktika nosoniavin' ny firenena roa ambin' ny folo tamin' ny taona 1959 sy narahin' ny fifanekena natao tao Madrid tamin' ny taona 1991 dia manana sata manokana i Antarktika: tsy azo anaovana hetsika ara-miaramila any, sady tsy azo alaina ny harena an-kibon' ny tany raha tsy momba ny fikarohana ara-tsiansa no tanjony.

## Jereo koa

### Ny kôntinenta

* Afrika
* Azia
* Eorôpa
* Amerika
* Amerika Avaratra
* Amerika Atsimo
* Antarktika
* Ôseania
**Fitambarana kôntinenta**

* Eorazia

### Hafa
*Arktika


File: 061212-nordkapp.jpg
File:GletscherMM.jpg
File:Fryxellsee Opt.jpg
File:Mount Erebus Aerial 2.jpg
File:Aurore australe - Aurora australis.jpg
Garray

**Garray** dia tanàna  any Espaina. Io tanàna io dia ao amin'ny faritanin'i Soria, ao amin'ny faritra mizaka-tenan'i Kastila.  Eo anivon' Espaina any Eoropa atsimo no misy azy, ary io tanàna io dia anisan'ny mionisipaliten'ny faritanin'i Soria.
Medinaceli

**Medinaceli** dia tanàna any Espaina. Ao anatin'ny Faritan'ny Soria, Any Castilla-León

Amin'ny teny frantsay, afaka tononina Médina-Céli koa izy.

Avy any amin'ny fiteny arabo madīnat salīm (*tananan'i Salim*) ny anaran'ny tanàna
Alcubilla de las Peñas

**Alcubilla de las Peñas** dia tanàna any Espaina. Io tanàna io dia ao amin'ny faritan'i Soria, ao amin'ny faritra mizaka-tenan'i Kastila.
Los Villares de Soria

**Los Villares de Soria** dia tanàna iray ao Espaina. Raha araka ny sampan-draharaha statistika espaniôla tamin'ny taona 2004 dia miisa 117 ny mponia ao amin'io tanàna io.
Uetersen

I **Uetersen** dia tanàna any Alemaina,  Ny tanàna no misy ao amin'ny . Misy, 18.618 ny olona velona.

## Ony
* Elbe

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Lisitry ny praiminisitra malagasy

Ireo Praiminisitra nifandimby teto Madagasikara nanomboka tamin'ny Repoblika faharoa (1975) :

* Joël Rakotomalala notendrena tamin'ny 11 Janoary 1976, nodimandry ny 30 Jolay 1976 
* Justin Rakotoniana notendrena tamin'ny 12 Aogôsitra 1976, nametra-pialana ny 31 Jolay 1977
* Désiré Rakotoarijaona notendrena tamin'ny 1 Aogôsitra 1977, nametra-pialana ny 12 Febroary 1988
* Victor Ramahatra notendrena tamin'ny 12 Febroary 1988, nametra-pialana ny 8 Aôgositra 1991
* Guy Willy Razanamasy notendrena tamin'ny 8 Aogôsitra 1991, , nametra-pialana ny 10 Aogositra 1993
* Francisque Ravony notendren'ny Antenimieram-pirenena tamin'ny 10 Aôgositra 1993, nametra-pialana ny 30 oktobra 1995
* Emmanuel Rakotovahiny, notendrena tamin'ny 30 Oktôbra 1995, nametra-pialana ny 5 jona 1996
* Norbert Lala Ratsirahonana, notendrena tamin'ny 5 Jona 1996, nametra-pialana ny 21 Febroary 1997
* Pascal Rakotomavo, notendrena tamin'ny 21 Febroary 1997, nametra-pialana ny 23 Jolay 1998
* Tantely Andrianarivo, notendrena tamin'ny 23 Jolay 1998, nametra-pialana ny 26 Febroary 2002
* Jacques Sylla, notendrena tamin'ny 26 Febroary 2002, nametra-pialana ny 20 Janoary 2007
* Charles Rabemananjara, notendrena tamin'ny 20 Janoary 2007, nametra-pialana ny 17 Martsa 2009
* Monja Roindefo, notendrena tamin'ny 17 Martsa 2009, nametra-pialana ny 10 Oktôbra 2009
* Eugène Mangalaza,notendrena tamin'ny 10 Oktôbra 2009, nametra-pialana ny 18 Desambra 2009
* Cécile Manorohanta,notendrena tamin'ny 18 Desambra 2009, nametra-pialana ny 20 Desambra 2009
* Camille Vital, notendrena tamin'ny volana 20 Desambra 2009, nametra-pialana ny 2 Novambra 2011
* Omer Beriziky, notendrena ny 2 Novambra 2011, nametra-pialana ny 16 Aprily 2014
* Roger Kolo, notendrena tamin'ny 16 Aprily 2014, nametra-pialana ny 12 Janoary 2015
* Jean Ravelonarivo, notendrena tamin'ny 14 Janoary 2015, nametra-pialana ny 8 Aprily 2016
* Mahafaly Solonandrasana Olivier, notendrena tamin'ny 10 Aprily 2016 - 2018.
* Christian Ntsay, 6 Jona 2018 - 29 Septambra 2025
* Zafisambo Ruphin, 6 Oktobra 2025 - 20 Oktobra 2025
* Herintsalama Rajaonarivelo, 20 Oktobra 2025 - 9 marsa 2026
* Mamitiana Rajaonarison, 15 marsa 2026 -
Praiminisitra

Ny **Praiminisitra** no lehiben'ny fitondrana ao amin'ny firenena iray.

Araka ny Lalàmpanorenana dia ny Filohan'ny Repoblika no manendry azy. Izy no lehiben'ny governemanta. Manolotra ireo ho mambran'ny governemanta amin'ny Filohan'ny Repoblika izy mba hotendrena.

Ity ny lisitr'ireo Praiminisitra malagasy
Jonny r'afa

**Jonny r'afa** na Andriamanankoavy Jonny dia nianatra momba ny sokitra tao amin'ny École Nationale Supérieure des Beaux-Arts ao Paris.

Fa hoy i Jonny r'afa raha manazava momba ny asany izy :

*"Voalohany aloha dia ny Art no enti-mikolokolo sy mampiroborobo ny Tadidy Iombonan'ny malagasy. Adidy izany enti-manaja ny niaviana. Dia mitady izay tokony hotahirizina amin'izany , ary mampita, mandika azy. Eto no ampitoviako ny asako amin'ny an'ireo etnaolaogy. Ny andraikiny dia ny "mampiseho ny miafiana" anivon'ny kolontsaina sy ny fomba amam-panao andavanandron'ny mponina iray. Ary satria efa malalaka ny fivelarana ara-toekarena sy ara-kolontsaina, dia mifarimbina amin'ny fampahafantarana an'i Madagasikara hatrany andafin'ny ranomasina Indiana,ka izany amin'ny alalan'ny asa sary. Iza moa no afaka milaza ny mombamomba io nosy io mihoatra ny terataniny, indrindra raha mpanakanto?*

*Rehefa izany, misokatra amin'izao tontolo izao amin'ny izay fomba hafa ananako ankoatry ny sarisokitra: ny hira sy ny soratra. Izany enti-maneho, tsy ny hanitry ny taloha ihany, fa ny ankehitriny koa. Mety aza hanaovana sary drafitra hoan'ny hoavy? Ary, araky ny fombafomba vaovaon'ny fifandraisana eran-tany, dia atao izany amin'ny teny iray azon'ny ampahany lehibe amin'izao tontolo izao vakiana: teny frantsay.*

*Izany no anoratako, am-panarahana ny dian'ny poety malagasy iray nanoratra amin'ny teny malagasy/frantsay ary antsoina hoe J. J. Rabearivelo. Izy io anefa tsy afaka nihoatra tany Eraopa tamin'ny fahavelony. Satria aho afaka nanao izany, dia ataoko raharaha ny manohy ny asa lavitrezaka sy mavesatra natombony: ny ho ambasadaoron'ny habakaba-pisainan'ny malagasy.*

*Tahak'izany no andaharako sy itondràko ny asako. Ny Art no ahafahako, na dia toy ny  mandravona ihany aza, manolotra ampahany amin'izany sivilizasiona avy lavitra izany an'i Frantsa, no sady manome voninahitra ny malagasy amin'ny fampahafantarana azy misimisy kokoa any ivelany."*

Ireo sangan'asany dia azo jerena ato http://jonny-rafa.com/  na koa ato: https://www.youtube.com/channel/UCmQjI0kQU6ka__7P9lqjJHQ

Ankoatra ny asa-sokitra dia manana talenta eo amin'ny tononkalo sy mozika ihany koa izy.

Mpanoratra, mpamoron-kira sy mpihira i Jonny R'afa. Isan-karazany ny zava-maneno kitihiny toy ny gitara, kabosa, ary valiha.

Isan'ny nalaza tamin'ny hirany - izay noforoniny raha mbola 15 taona monja izy - i **Rabodoniarivo**. Eo ihany koa **Retsiana**, **Ravorombazaha**, **Bilo**.

Ny mombamomba azy dia azo jerena ato : http://www.myspace.com/jonnyraf
Sokitra

Ny **sokitra** dia fanamboarana sary na soratra amin' ny hazo na vato na zavatra mivaingana hafa izay fandrahana mba hampiseho faritra mivohitra na lempona. Ny vokatra azo avy amin' izany dia ny sary sokitra.

Ny **sary sokitra** dia karazana zavakanto miseho amin'ny endrika 3D izay sokirina amin'ny fitaovana isan-karazany toy ny vato, hazo, metaly, savoka, na fitaovana maoderina hafa. Izy io dia endrika zavakanto an-kalalahana izay mitaky teknika sy fahaiza-manao ara-javakanto amin'ny fanehoana endrika, fihetseham-po, na hevitra amin'ny alalan'ny endrika sy habaka.

## Tantara sy niandohana
Efa hatramin'ny taloha be no nisy ny sary sokitra. Eo amin'ny kolontsaina Egiptiana, Grika, sy Romana, dia niseho matetika ny sary sokitra ho fanehoana an'Andriamanitra, mpanjaka, na tantaram-pirenena. Tao Afrika, Azia, ary Amerika Atsimo dia samy manana ny fomba sy endrika manokana amin'ny sokitra ny kolontsaina tsirairay, mifandray amin'ny fomban-drazana sy finoana.

Natao ho karazana haingo anaty trano na ivelan'ny trano na fahatsiarovana ihany koa ny sary sokitra. Ahintan azy eny an-tokontany, any am-piangonana sy ny toerana malaza hafa. 

## Karazana sary sokitra
* **Sary sokitra amin'ny vato** – matetika vita amin’ny vato mafy toy ny marbra na granita.
* **Sary sokitra amin’ny hazo** – be mpampiasa amin’ny kolontsaina nentim-paharazana.
* **Sary sokitra amin’ny metaly** – toy ny varahina, alimo, na volamena.
* **Sary sokitra maoderina** – ampiasaina amin’ny plastika, vera, simenitra, sns.

## Tanjona sy anjara asa
Ny sary sokitra dia azo ampiasaina amin'ny tanjona ara-javakanto, fivavahana, fankalazana tantara, haingon-trano, na ho toy ny mariky ny kolontsaina iray. Amin’ny fotoana maoderina dia anisan’ny endriky ny zavakanto an-dalambe (street art) koa izy.

## Sary sokitra malaza
* **David** nataon’i Michelangelo (Italia)
* **Sphinx** ao Giza (Ejipta)
* **Statue of Liberty** (Etazonia)

## Sary sokitra eto Madagasikara
Eto Madagasikara, azo lazaina ho anisan’ny endrika zavakanto nentim-paharazana ihany koa ny sary sokitra, indrindra amin’ny hazo. Ny **[[aloalo]]** ao amin’ny faritra Menabe sy Androy dia sokitra misy sary sy marika manan-danja amin'ny kolontsaina sy fombafomba. Misy koa ireo mpanao sokitra ankehitriny izay mampifangaro ny fomba nentin-drazana sy ny zavakanto maoderina.
Mara Carson

I **Mara Carson Rangers** mpihira malagasy, teraka tamin'ny taona 1959 tany amin'ny faritra atsimon'i Madagasikara. Maro ny karazana mozika nianarany, na bàn-kira vahiny na bàn-kira malagasy. Efa niara-niasa tamin'ny Tarika Sammy sy ny tarika Lolo sy ny tariny izy. Tamin'ny taona 1980 no niakarany an-tsehatra voalohany, ary ny taona 1981 no nitsanganan'ny Tarika Carson. Mbola nanohy ny fianarany ny "Lalàna" teny Anjerimanontolo izy nandritra izany.

Isan'ireo hira nahalalana azy tamin'izany ny "Oram-pahavaratra" (1982), "Manina anao" (1983), "Fasana faharoa" (1986). Ny taona 1988 izy no namorona sy nilalao ny feon-kira nandravaka ilay horonantsary hoe "Angano angano, Contes et légendes de Madagascar" izay notontosain'i Cesar Paes.

## Jereo koa

* Lisitry ny mpihira malagasy
Hakitroky ny mponina

Ny **hakitroky ny mponina** dia ny salan'isan'ny mponina isaky ny velaran-tany voafaritra (isaky ny kilaometatra tsy mivadi-mandry).
Fahaleovantena

Ny **fahaleovantena** dia ny fahafahana mizaka tena irery ka tsy fehezin' ny hafa na miankin-doha intsony.

Ny **fahaleovantena** ihany koa dia ny fahafahan'ny olona, vondrona, na firenena manatanteraka ny asa sy fanapahan-kevitra araka ny sitrapony sy ny safidiny manokana, tsy misy fanerena avy any ivelany. Izy io dia mifandray amin'ny fitondrana tena sy ny fananana zo hifidy sy hanapa-kevitra amin'ny fomba tena mahaleotena. Mety hifandraika amin'ny maha-ara-panjakana sy maha-olombelona izany, satria mifandray amin'ny fahalalahana sy ny fitoviana amin'ny fanapahan-kevitra.

## Fahaleovantena ara-tsosialy
Ny fahaleovantena ara-tsosialy, dia sokajiana ho toy ny olona iray na vondrona afaka misafidy ny handeha amin'ny lalana ara-tsosialy izay tsy misy faneriterena sy famerana avy amin'ny fanjakana na olona hafa. Izany dia afaka manampy amin'ny fanajana ny zon'ny olombelona, toy ny fahalalahana miteny sy mifidy, ary amin'ny fanehoana fihetseham-po na fivavahana.

## Fahaleovantena ara-politika
Eo amin'ny seha-pirenena sy ny fitondrana, ny **fahaleovantena ara-politika** dia manondro ny fahafahan'ny firenena iray manatanteraka ny asany sy ny fanapahan-keviny irery, tsy misy teritery na baiko avy amin'ny firenen-kafa. Mety ahitana ny fandraisana anjara amin'ny fifidianana, fivoaran'ny lalàna, ary fananganana politika manokana.

## Fahaleovantena ara-toekarena
Ny **fahaleovantena ara-toekarena** dia manampy amin'ny fanapahan-kevitra mikasika ny vola sy ny harena, amin'ny maha-firenena na olona. Izany dia manampy amin'ny fahavononan'ny olona handamina ny toe-karena sy hahitana lalam-pivelomana araka izay tiany, amin'ny alalan'ny asa, fananana, sy fitantanam-bola.

## Jereo koa

* Fahaleovantena (pôlitika)
* Fizakantena
Fitondrana

Ny **fitondrana** dia ny fanapahana ambony ao amin' ny tany iray; ny fitondrana no mifehy, mitarika.

## Jereo koa

* Pôlitika
Tanana

Ny **tanana** dia ampahany amin' ny rantsam-batana ambony misy rantsany maro (rantsan-tànana) izay hita amin' ny primata toa ny olona sy rajako ary ny maky.

## Jereo koa

* Tongotra
* Sandry
* Ranjo
Mamy Ralaivita

I **Mamy Ralaivita** dia mpihira sady mpamoron-kira malagasy. Fony izy 12 taona dia nanangana tarika, vokatry ny nofinofy niarahana tamin'ireo mpiray tam-po aminy sy ireo namany nandritra ny fialantsasatra indrindra indrindra. Tamin'izany fotoana izany no nitsanganan'ny tarika "Zanak'i Dada" (1974) ary maro amin'ireo hirany tamin'izany no naveriny amin'ny raki-kira navoakany amin'izao fotoana.

Maro ny mahatsiaro ny fandraisany anjara tao amin'ny Radio Televiziona Malagasy ka ny tapany voalohany dia niarahany tamin'ny tarika Mahaleo. Taty aoriana kely dia nihira irery izy ka namoaka ny "Avereno aminay", izay nahazo ny "lokan'ny Hira malagasy".

Nandray anjara tamin'ny fifaninana "Découverte Afrique" i Mamy Ralaivita ny taona 1983, ka nandrombahany ny amboara tamin'ny  "Ratagnalahy". Maro ireo "hetsika momba ny hira afrikana" nandraisany anjara tamin'io vanim-potoana io. Noho ny asa maha-mpitsabo azy anefa dia nisy fotoana niatoany kely teo amin'ny sehatry ny hira. 

Ankehitriny dia tafaverina soa eo amin'ny tontolon'ny zava-kanto malagasy izy ka hamoaka raki-kira atsy ho atsy. Otronin'ny fianakaviany izy amin'izany katrok'asa izany ka misy ireo sangan'asany no nomeny hohirain'ireo zanany sy ny zanaky ny mpiray tam-po aminy.

## Jereo koa

* Lisitry ny mpihira malagasy

## Rohy ivelany

* Azo vangiana ny : http://profile.myspace.com/index.cfm?fuseaction=user.viewprofile&friendid=245502168 ahitana ny mombamomba azy sy hihainoana ny sombin-kirany.
Fizaràn-taona

Ny **fizaràn-taona** dia fari-potoana ao anatin' ny taona izay ahatsapana tsy fiovana firy eo amin' ny toetrandro (fisian' ny orana na tsia, rivotra mifofofofo na tsia, orampanala na tsia, hazavana sy hafanan' ny masoandro na tsia, sns) izay mifandray amin' ny tsingerim-piainan' ny zavaboary (fitsirin' ny zavamaniry, fiovan-toetran' ny biby, sns). Ampifadraisin' ny olona amin' ny asa fivelomany koa ny fizaran-taona, indrindra ny fambolena sy ny fiompiana.

Tsy mitovy ny isan' ny fizaràn-taona arakaraka ny toetany na ny firenena na ny kolontsain' ny mponina ka ao ny mizara ny taona ho roa (toetany trôpikaly: asara sy asotry), ny mizara azy ho telo, ny mizara azy ho efatra (toetany antonony: lohataona, fahavaratra, fararano, ririnina) ary ny mizara azy ho enina (fizaràn-taona indiana), sns.

## Fizaràn-taona efatra
Raha ahitana fizaran-taona efatra ny taona dia ireto avy izy ireo: ny lohataona, ny fahavaratra, ny fararano ary ny ririnina.

### Ny lohataona
Ny lohataona no fizaràn-taona voalohany amin' ny taona. Manomboka mitsiry avokoa ireo zava-maniry nihintsin-dravina nandritra ny ririnina.

Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray ao amin' ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Marsa sy Avrily ary Mey ny lohataona fa ao amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Septambra sy Oktobra ary Novambra.

### Ny fahavaratra
Ny fahavaratra dia fizaràn-taona mifanandrify amin' ny vanim-potoana filatsahan' ny orana sy famokarana vokatra sy fambolena.

Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray ao amin' ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Jona sy Jolay ary Aogositra ny fahavaratra fa ao amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Desambra sy Janoary ary Febroary.

### Ny fararano
Ny fararano no fizaràn-taona manaraka ny fahavaratra. Efa manomboka mihena ny orana amin'io, ka izay no nahatonga io fiantsoana azy io.

Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray ao amin 'ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Septambra sy Oktobra ary Novambra ny fararano fa ao amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Marsa sy Avrily ary Mey io fizaran-taona io.

### Ny ririnina
Ny ririnina no fizaràn-taona manaraka ny fararano, izay vanim-potoana mangatsiaka; fohy ny andro ary rako-drahona matetika; ianjadian' ny fanala ny hazo ka mihintsan-dravina.

Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray ao amin' ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Desambra sy Janoary ary Febroary ny ririnina fa ao amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Jona sy Jolay ary Aogositra io fizaran-taona io.
Fararano

Ny **fararano** no fizaran-taona manaraka ny fahavaratra. Efa manomboka mihena ny orana amin'io, ka izay no nahatonga io fiantsoana azy io. Amin'ny faritra misy fizaran-taona efatra dia izy no fizaran-taona fahatelo, manarakaraka ny fahavaratra sady dimbiasan'ny ririnina. Mihamena na manomboka mihintsana na mihamaina ny ravin-kazo na ny ahitra sasany. Miomana hilevina ireo biby mpilevina ririnina. Manangona ny vokatry ny fambolena tamin'ny fahavaratra ny tantsaha. Mihafohy ny andro ary mihalava ny alina. Mihamihena ny hazavana sy ny hafanana azo avy amin'ny masoandro.

Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray dia izao: ao amin'ny ila-bolantany avaratra, dia mahafaoka ny volana Septambra sy Oktobra ary Novambra ny fararano ao amin'ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Marsa sy Avrily ary Mey io fizaran-taona io.

## Jereo koa:

* Fahavaratra
* Lohataona
* Ririnina

* Voambolan' ny jeôgrafia
Lohataona

Ny **lohataona** no fizaran-taona voalohany amin' ny taona. Amin' ny faritra misy fizaran-taona efatra dia mandimby ny ririnina izy sady dimbiasan' ny fahavaratra. Amin' ny lohataona no manomboka mitsiry sy maniry avokoa ireo zava-maniry nihintsan-dravina nandritra ny ririnina. Mitombo ny halavan' ny andro ary mihena ny an' ny alina. Betsaka ny hazavana sady mihamafana ny andro nefa tsy mbola misy na betsaka ny orana.

Raha zaraina efatra mitovitovy ny taona iray dia izao: ao amin' ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Marsa sy Avrily ary Mey ny lohataona fa ao amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Septambra sy Oktobra ary Novambra izany.

## Zava-miseho eo amin'ny natiora amin'ny lohataona
Mihavao ny voary. Mitsonika ny orampanala. Miakatra ny ranon-kazo. Mitsimoka na manomboka mamony ny ankamaroan' ny zavamaniry. Rakotra voninkazo ny toerana misy bozaka aman'ahitra.

Mifoha amin'ny torimasony ireo biby mpatory ririnina. Miverina ireo biby sy vorona mpifindra monina. 

## Asa sy fankalazana fety amin'ny lohataona
Ao amin' ny tetiandro iraniana dia andro voalohany amin' ny taona ny andro voalohany amin' ny lohataona atao hoe *Nuruz* izay ankalazaina amin' ny 19 na 20 na 21 Marsa. 

Ho an' ny Rosiana dia ny 1 Marsa no andro voalohany amin' ny taona fa ho an' ny Aostraliana kosa dia ny 1 Septambra izany. Any Frantsa dia ny 20 na 21 no fanombohan' ny lohataona. 

Manomboka amin'ny 1 Avrily ny lohataona any amin' ireo Sinoa izay fotoam-pamafazana.  

Ny tetiandro seltika dia manomboka ny lohataona amin' ny 1 Febroary izay ankalazana ny fety atao h*oe Imbolc* (vakina hoe: imbolg). 

Ny Sindy (mponina any India) dia mankalaza ny taom-baovao amin' ny fiandohan' ny lohataona. Amin' ny 20 na 21 Marsa ny any India sy Nepaly no mankalaza ny fetin' ny loko. 

Ny Japôney koa dia mankalaza ny atao hoe *Setsubun* izay fetim-pirenena ho an' ny fiavian' ny lohataona araka ny tetiandro manara-bolana. 

Amin' ny lohataona no ankalazan' ny Tamoly ny *Puthandu*, sy ankalazan' ny Tailandey ny *Songkran*, ary ankalazan' ny Birmana ny *Thingyan*. 

Ny taom-baovao malagasy dia ankalazaina amin' ny fiantombohan' ny lohataona amin' ny volana Septambra, ho an' ny Malagasy sasany, amin' ny maha fizaran-taona voalohany azy.  

Ny fankalazana ny fiandohan' ny lohataona, izay fiandohan' ny taona koa, dia misy milaza fa natao tamin' ny faritra maro teto Madagasikara, ka Volambita, araka ny anaram-bolana malagasy avy amin' ny teny sanskrita, no fiantsoana izany volana izany.

## Jereo koa

* Fahavaratra
* Ririnina
* Fararano

* Voambolan' ny jeôgrafia
Ririnina

Ny **ririnina** no fizaran-taona manaraka ny fararano, izay vanim-potoana mangatsiaka; fohy ny andro fa ny alina no lava. Rako-drahona matetika ny andro ririnina ka tsy ampy ny hazavana sy ny hafanana azo avy amin' ny masoandro. Ianjadian' ny fanala ny hazo ka mihintsan-dravina. Milevina ireo biby mpilevina ririnina.

Amin' ireo faritra misy fizaran-taona efatra dia ny fararano no eo alohany fa ny lohataona no manarakaraka azy. Izy no fizaran-taona farany.

Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray dia izao: ao amin' ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Desambra sy Janoary ary Febroary ny ririnina fa ao amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Jona sy Jolay ary Aogositra io fizaran-taona io.

## Jereo koa

* Fahavaratra
* Lohataona
* Fararano
*Asotry

* Voambolan' ny jeôgrafia
Ben' ny tanàna

Ny **ben' ny tanàna** dia olona misolo tena ny fahefana ao amin' ny kaominina, lehibe na solontenan' ny fahefana mpanatanteraka eo anivon' ny kaominina.

Ny fifidianana ben' ny tanàna na ny fanendrena azy, ny andraikiny ary ny fahefany dia miovaova arakaraka ny tanàna na firenena. Mety ho tompon' ny fahefana mpanatanteraka eo amin' ny tanàna na vohitra izy, toy ny any Frantsa, ny any Québec (any Kanada) ary ny any New Brunswick (any Kanada) .

Ao amin' ny governemanta misy fitantanana monisipaly, toy ny any amin' ny tanàna sasany any Kanada sy any Etazonia, ny ben' ny tanàna dia tsy manana anjara asa afa-tsy amin' ny arofenitra, satria ny filankevitra no tompon' ny fahefana mpanatanteraka.
Katôlika

Ny **katôlika** rômanina dia ireo olona manaraka ny antokom-pinoana kristianina manaiky ny Papa Ray Masina ao Vatikana na ny katôlisisma.
Ny Antsaly

**Ny Antsaly** dia tarika mpiangaly hira vakodrazana tao amin' ny faritra afovoan' i Madagasikara. Maro ny tarika mpihira tamin' ny taonjato faha-20, ireo izay voalaza taty aoriana fa naneho ny vakoka, no nandray kely tamin' ny ban-kira vahiny nalaza tao aorian' ny ady lehibe faharoa, ny tarika Ny Antsaly dia nikiry nampiseho ny tena naha izy azy tamin' ny ban-kirany sy ny tononkirany. Ny angola-teniny dia nolovainy tamin' ny fomba fitenin' ny Ntaolo, izany hoe ny razana. Tsy izany ihany fa ny tarika Ny Antsaly dia nitety firenena maro nampahafantatra ny sangan' asany. Noho izany dia rariny izy raha apetraka am-piandrianana ho anisan' ny tarika malagasy nahay indrindra izy. Satria koa zava-dehibe ho an' ny tanora mpanao zavakanto ankehitriny, na koa ireo izay mpankafy hira fotsiny ihany, ny mahafantatra sy mandinika ary mihaino ny hirany mba hakany aingam-panahy. Ny tarika Ny Antsaly dia tena anivon' ny vakodrazana malagasy. Ny sangan' asany dia manana toerana avo ao amin' ny fitadidiana iombonan' ny Malagasy.

*Manimanina*, *Mokatejy*, *Biazavola*, *Afindrafindrao*, ... santionany amin' ny hira sy angola novolavolain-dry Randafison Rémi, Randafison Benjamin Sylvestre, Razafindrakoto Bernard ireny. Nangolain' izy ireo tamin' ny fampiarahana ny gitara sy ny valiha ary tena manasongadina ny mozika malagasy sy ny "ba gasy".

## Rohy ivelany

* Ny vohikalany : http://www.myspace.com/nyantsaly
Fitsaboana

Ny **fitsaboana** dia ny fikarakarana amin' ny fanomezana fanafody mba hahasitrana. Sehatra miankina amin' ny siansa ampiharina sy ny fahalalana momba ny siansa biômedikaly ny fitsaboana. Mikasika ny fahasalaman' ny olombelona sy ny an' ny biby indrindra izany.
## Jereo koa

* Siansan' ny fahasalamana
* Fahasalamana
* Aretina
* Fahasalamam-bahoaka
* Fitsaboana nentim-paharazana
Fanafody

Ny **fanafody** dia zavatra entina manasitrana na hiarovana amin' ny aretina ho an' ny olombelona sy ny biby, eny fa na ho an' ny zavamaniry koa aza. Misy karazany ny fanafody: natao hatelina, hosotroina, hahosotra, hatsindrona, hasisika ary hievohana.

Ny akamarony fanafody dia vita taminy zava-maniry avokoa izay haodina ho lasa fanafody simika ny sasany.

Ny fanambarana fanafody no Zavatra tena sarotra indrindra satria raha misy diso fatra na dia kely aza dia lasa poizina avieo.

## Jereo koa

* Fitsaboana

* Aretina

* Fahasalamana
Loka Nobel

Ny **Loka Nobel** dia mari-pankasitrahana eo amin'ny sehatra iraisam-pirenena, atolotra an'ireo olona na fikambanana nahavita be sy nitondra soa teo amin'ny fiainan'ny zanak'olombelona, na tamin'ny asa soratra na tamin'ny fikarohana, na tamin'ny ezaka ho an'ny fandriampahalemana nanomboka tamin'ny taona 1901.

Isaky ny volana oktobra no fitsinjarana io loka io, fa ny lanonana fanomezana ny loka kosa dia ny **10 desambra**, andro hahatsiarovana ny nahafatesan'i Alfred Nobel (10 desambra 1896).

## Alfred Nobel

I **[[Alfred Nobel]]** dia namela lova mitentina 32 tapitrisa korona tamin'ny nahafatesany. Tsy nanondro n'iza n'iza tamin'ireo izay tokony handova azy mivantana izy tanatin'ny didim-pananana, fa ny nangatahany kosa dia ny hananganana andry iray misahana ny fanolorana fankasitrahana isan-taona ireo olona nahavita be ho an'ny zanak'olombelona, ka nahafahana nanatsara sy nampiroborobo tokoa ny fahaizana teo amin'ny lafin'ny fandriampahalemana na fifandraisana ara-diplaomasia , ny literatiora , ny fizika, ny fitsaboana ary ny fizika.

## Ny Loka
* Loka Nobel an'ny fandriampahalemana
* Loka Nobel an'ny fizika
* Loka Nobel an'ny simia
* Loka Nobel an'ny toe-karena
* Loka Nobel an'ny haisoratra
* Loka Nobel an'ny matematika

## Rohy ivelany
*  Nobelprize.org
Eliza Freda

**Eliza Freda** (1900 – 1962)

Pôeta - Mpanoratra tantara an-tsehatra - Mpamoron-kira - Mpiasam-panjakana

## Fandalinan'i Heriarilala Ratsimbazafy
NY FIAINANY SY NY FIANARANY
Teraka tao Ambositra tany ho any amin’ny taona 1900 ANDRIANALY Alfred izay fantatra amin’ny solon’anarana hoe Eliza Freda. Nodimandry ny 1962 teo amin’ny faha-62 taonany izy. Voataiza tamin’ny fivavahana Kristianina izy raha nanovo fahalalana tao amin'ny sekoly kristianina Benjamin ESCANDE ao Ambositra araka ny voasoratra ao amin’ny Takelaka Notsongaina I tak 65. Mpitandrina Frantsay avy amin’ny MPF na Mission Protestante Française i Benjamin ESCANDE ka nampitondraina ny anarany ny sekoly. Na dia tamin'ny teny frantsay aza ny fampianarana tamin'ny Fanjanahantany dia tsy natao tsinontsinona ny fampianarana ny taranja malagasy tao amin'ity sekoly ity. Nampivelatra ny fitiavan'ny mpianatra ny literatiora malagasy izany ka tao amin'ny andiany faharoa navoakan'ny sekoly indrindra no nahitana ny Pôety Eliza Freda sy Bolespara (Rafanoharana); ny Pôety S. Bem (Randrianasolo) indray dia tao amin'ny andiany fahatelo araka ny nosoratan'i Robert Martel, 2011.
Mpiasam-panjakana i Eliza Freda nanomboka tamin’ny taona 1925 ary Mpanoratra tamin’ny fanjanahan-tany rahateo. Heverina àry fa izany no anton’ny tsy nahazoana torohay maromaro mikasika azy, ary mety ho nahatonga azy niafina tamina solon’anarana mifanahatahaka amin’ny anaram-behivavy. Tsy fantatra mazava rahateo ny Ray sy Reny niteraka azy, toy ny tsy nahafantarana ny mombamomba ireo iray tampo aminy, ankoatra an'i ROSA BEBY rahalahiny mpanoratra, niaraka namorona taminy ny tantara an-tsehatra mitondra ny lohateny hoe "Tranon-kala".
Tonian'ny fanoratana ny gazety Tatsinanana izy araka ny voasoratra ao amin'ny Takelaka Notsongaina.
 
ELIZA FREDA SY NY POEZIA
MPAMORONA TANTARA AN-TSEHATRA
MPAMORONA TONONKIRA 
FANAPARIAHANY NY ASA SORANY 
FIKAROHANA MOMBA AZY 
 


"Ao ambany 
dongon-tany, 
ao anaty 
vatam-paty 
misy reny 
tsy miteny, 
hatry ny ela 
no tavela" — *Eliza Freda*
Ny Hiakam-pamonjena

**Ny Hiakam-pamonjena** dia fikambanana Masina niorina ny volana mars 2008. Marihina fa tanora daholo hatreto ny mpikambana ao ka ireto manaraka ireto izy ireo :
* Solonjatovo Jocelyn (Chef de Chœur) 
* Solonjatovo Angelo (Mpihira) 
* Solonjatovo Jimmy (Mpihira)
* Rakotonirina Nantenaina (Mpihira)
* Randrianarison Tendrinjanahary (Mpihira)
* Randrianarison Sitrajanahary (Mpihira)
* Solonjatovo Sandra (Mpihira)
* Fabiolah (Mpitendry)
* Razafitompo Alain Manantena (Mpitendry)
* Randriamizaho Tolotra (Mpihira)
* Koloina (Mpihira)
* Rakotozafiarison Jorosoa (Mpitendry)
* Onja (Mpihira)
* Antsa(Mpihira)
* Fanilo(Mpihira)
* RAZAFITOMPO André(Mpihira)

Ny tompo no derainay.
Antsirabe

**Antsirabe** dia tanàna fahatelo lehibe ao Madagasikara raha ny isan'ny mponina no jerena.

## Jeografia

Eo amin'ny afovoan'ny nosy no misy azy, 168 km atsimon'Antananarivo manaraka ny lalam-pirenena faha-7. Renivohitry ny faritr'i Vakinankaratra izy. Araka ny fanisana natao ny Janoary 2005 dia manodidina ny 182 804 ireo mponina ao.
Amin'ny haavo (altitude) 1 500 metatra Antsirabe ka voahodidina "volcan" izy. Antsirabe no tanàna mangatsiaka indrindra ao Madagasikara ka tonga hatrany amin'ny 0°C rehefa tonga ny vanim-potoana ririnina.

Manana seranam-piaramanidina Antsirabe.

## Tantara
Antsirabe dia midika hoe "ilay feno sira".Io anarana io dia avy amin'ny nahitana ilay rano misy sira. Ilay tanàna dia namboarin'ilay misionera norvezianina tamin'ny faran'ny taonjato faha-19, izay, angamba nahita ilay fahagagana izay tsy takatrin' ny saina, izany hoe, ilay rano tany Antsirabe dia anisan'ny rano mahery eran-tany. Taloha, ny mpanjana-tany vazaha dia nanitatra ilay hevitra hatramin'ny farany.

Anisan'ny mampalaza an'Antsirabe ihany koa ny Rano Mafana (centre thermal Antsirabe), toerana izay ahitana fitsaboana amin'ny alalan'ny rano mafana. Maro ireo olona tonga mitsabo tena amin'ny toerana misy ny Rano mafana

### Indostria

Antsirabe no faritra be orinasa indrindra, ary azo lazaina fa renivohitry ny indostria malagasy. 
* TIKO (Tena Izy Ka Omeko) : orinasa mpanodina sakafo
* COTONA : orinasa mpanodina hasy hanamboarana lamba
* LMM Farine : orinasa mpanodina varimbazaha ho lafarinina
* STAR : orinasa mpanamboatra ny labiera THB, sy karazana zava-pisotro isan-karazany
* SOCOLAIT : orinasa mpanodina ronono (Nestle taloha)
* MELIA / SACIMEM : orinasa mpamokatra sigara

### Fizahan-tany

Inona no zavatra tena anenenan'ny olona raha tsy nataony rehefa nandalo an'Antsirabe :

* ny nandeha posy
* ny nisotro rano visy
* ny nitsidika an'Andraikiba sy Tritriva

Tanàna madio rivotra Antsirabe, tsy dia ahitana fitohanan'ny fifamoivoizana izany. Betsaka ny posiposy, ary anisan'ny fitaovam-pitaterana tsara dia tsara ao amin'io tanàna io koa ny bisikileta. Tsy dia lehibe loatra koa ny tanàna, ka azo atao tsara ny mitety azy amin'ny bisikileta. Misy tsangambaton'ny fahaleovan-tena mijoalajoala eo afovoan'ny tanàna.

Noho izany dia anisan'ny mandroso tokoa ny fizahan-tany amin'io faritra io. Maro ny trano fandraisam-bahiny izay niorina tao ka an'isan'izany ireo lehibe :
* Hotel Diamant
* Hotel des Thermes
* Arotel
* Hotel Menabel
* Royal Palace Hotel
* Hotel Rabemananjara

## Tanàna rahavavy
* Stavanger any 
* Montluçon any 
* Levallois-Perret any 
* Vacoas-Phoenix any 

## Jereo koa
**Renivohi-paritany eto Madagasikara**

* Antananarivo - Antsiranana - Fianarantsoa - Mahajanga - Toamasina - Toliara

**Renivohi-paritra eto Madagasikara**

* Ambatondrazaka - Ambositra - Ambovombe - Antananarivo - Antsirabe - Antsiranana - Antsohihy - Farafangana - Fenoarivo Atsinanana - Fianarantsoa - Ihosy - Maevatanana - Mahajanga - Maintirano - Manakara - Mananjary - Miarinarivo - Morondava - Sambava - Toamasina - Tôlanaro - Toliara - Tsiroanomandidy

## Loharano
Pôeta

Ny **pôeta** na **pôety** dia olona mpanonona na mpanoratra tononkalo na rindran-teny, iray na maromaro, mampihatra ny fahaizany manambatra ny teny, araka ny heviny sy ny feony ary ny gadony, mba hamoahana sary ao amin' ny saina na hanolorana fihetseham-po.

## Jereo koa

* Literatiora
* Zavakanto
Fredy Jaofera

**Fredy Jaofera** izay **Rakotomalala Eric Fredy Jaofera** no anarany feno  dia zafikelin' i Fredy Rajaofera ary samy poety izy mianaka. Zanaka lahimatoan' Itompokolahy Rakotomalala Eugène Louis (Ingénieur et Directeur des Batiments, Ingénieur et Directeur des Ponts et Chaussées, Ingénieur en Chef des Travaux Publics) sy Itompokovavy Rajaofera Elise (Vehivavy Malagasy voalohany mpanao gazety) izy. Mpirahalahy fotsiny ry zareo no zanaky ny ray aman-dreniny. Sarotra inoana toy ny gisa mainty no naha-mpanoratra an' i Fredy Jaofera fa nisy tokoa ny sakantsakana teo amin' ny fiainany : Mino ve ianao raha lazaiko hoe mafy tamin' i Fredy Jaofera no nandray ny penina sy nanoratra litera iray na roa tany am-boalohany tany an-dakilasy ? Mino ve ianao raha lazaiko hoe tsy nahay niteny malagasy i Fredy Jaofera tamin' ny fahazazany ? Anaram-bositra nomen' ny olona azy sy ny zandriny tany amin' ny raibeny sy renibeny teny Ambohipanja taloha ny hoe : "Gasy tsy mahay miteny gasy". Araka izany dia tantara mahavariana tokoa raha olona nanana fahasahiranana tamin' ny fianarana nanoratra an' ireo literan' ny abidia no tonga mpanoratra malaza aty aoriana ; mahalasa saina ihany raha olona mpiteny frantsay no nanjary poety malagasy ngezalahy. Tsy ampy ny hoe taranaka mpanoratra nisongadinana teo amin' ny haisoratra fa nilana fitiavana sy ezaka ombieny izany : Fitiavana tononkalo sy ezaka mifandraika aminy. Ny fotoana taty afara no nanamafy an' ireo. Ireto no boky efa nivoaka :

**Teny roa*
**Nosy mamiko*
**Ny ranomasoko*
**Fiainana*
**Diavolana*
**Iarivo*
**Raozy*
**Tsetsatsetsa*
**Malagasy isika*
**Automne*
**Betsimihilana 1*
**Daty tsy azo hadinoina*
**Betsimihilana 2*
**Ny Tanindrazako*
* *Alfa sy Omega*
* *Firenena hombam-pitiavana*
* *Onjam-pitia*
* *Bemiray*
* *Parisy*
* *Fota-mandry*
* *Madagasikara*
* *Zotra*
**Ianao*
**Eritreritra*
*" Indrisy, ry taniko ! "
*" Hiboka "
*" Ny filozofiako "
*" KRISMSASY "
*" Journal Testament "
*" Day and night "
Tao amin' ny Faribolana Sandratra izy taloha ary ankehitriny izy dia ao amin' ny Fikambanan' ny Poety sy Mpanoratra Malagasy. Mpanorina sy Filoha lefitra voalohany ny Fikambanan' ny Poeta sy Mpanoratra Malagasy  sampana Frantsa izy, Mpikabary sy mpanorina ny Fikambanan' ny Mpikabary Malagasy sampana Frantsa ary mpanorina sy filoha lefitra ihany koa ny Trano Kolotoraly Malagasy eto Frantsa. Manana ny mari-boninahitra "*Chevalier de l' Ordre des Arts, des Lettres et de la Culture par la République de Madagascar* izy. An-koatra izany dia Mpitoriteny Nasionaly amin' ny Fiangonana Protestanta aty Andafy izy (FPMA). Tompon' orinasa sy mpampianatra ny taranja Anglisy no asany.
Entrena

**Entrena** dia tanàna  any Espaina. Io tanàna io dia ao amin'ny faritan'i Soria, ao amin'ny faritra mizaka-tenan'i Kastila.  Eo anivon' Espaina any Eoropa atsimo no misy azy, ary io tanàna io dia anisan'ny mionisipaliten'ny faritan'i Soria.    1.451 mponina (2008).
Franckfort/Main

I **Frankfurt** dia tanàna lehibe ao amin' ny tapany atsimon' i Alemaina, ao amin' ny fanjakan' i Hessen, eo amin' ny ony Main. Atao hoe *Frankfurt am Main* izy amin' ny teny alemana: fa *Francfort-sur-le-Main* kosa amin' ny teny frantsay. Misy mponina miisa 773&nbsp;068 ny ao.

## Olo-malaza avy ao Franckfort
* Johann Wolfgang von Goethe (1749 - 1832)
* Anne Frank (1929 - 1945)

## Baolina kitra
* Eintracht Frankfurt

## Orinasa
*Lufthansa (orinasa fitaterana), Deutsche Bank, Commerzbank, Degussa AG sy Hoechst AG

## Ony
* Main

## Jereo Koa
* Lisitra ny tanàna ny Alemaina

## Rohy ivelany

* Ny mpanolotsain'ny tanànan'ny Franckfort
Matso

Ny **Matso** dia "dia mirindra" ataon'ny vondron'olona maromaro miaraka. Ny matso anisan'ny tena malaza ao Madagasikara dia izay ataon'ny Tafika isaky ny 26 Jiona mandritra ny fetim-pirenena.
Curitiba

I **Curitiba** dia kaominina ao Brazila, ao amin'i faritany Paraná.

## Jeografia
Ny velarantanin'ilay tanàna dia  435 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia  2.751.907.

## Jereo koa

## Rohy Ivelany

* Tranonkalan'ny tanànan'ny Curitiba
Końskowola

Tanàna ao atsimo atsinanan'i Polona i **Końskowola** (AFA : [kɔɲskɔ'vɔla]), eo anelanelan'i Pulawy sy Kurów tandrifin'ny renirano Kurówka. Misy mponina manodidina ny 2,188 ny tanàna (fanisana 2004).
Anandrano

Ny **anandrano** dia zavamaniry fanao anana, maniry eny amin' ny tany andalovan' ny rano betsaka. Ny anarany ara-tsiansa dia ***Nasturtium officinale***. Atao hoe *Cresson de fontaine* izy amin' ny teny frantsay fa *watercress* kosa amin' ny teny anglisy. Ao amin' ny fianakaviana *[[Brassicaceae]]* no misy azy.

## Jereo koa

* Anana
* *[[Nasturtium]]*
Brussel

I **Brussel** dia renivohitr' i Belzika (Bruxelles-ville) sady renivohitry ny Vondrona Eorôpeana.

Tanàna ny fikambanana maro, izy no fototran' i governemanta sy ny parlemanta ny *entités fédérées* ny tany belziana (faritany ny Bruxelles-Capitale, française de Belgique, ny vahoaka flamàna sy ny vahoaka frantsay ny belzika.); izy no fototran' i fikambanana iraisam-pirenena maro, ao koa ny OTAN.
Fiteny atabaskana

Ny **fiteny atabaskana** dia vondrom-piteny ngeza be ao amin' ny tapany avaratra sy atsimon' i Amerika Avaratra. Ny fiteny atabaskana dia fianakavina faharoa amin' ny isan' olona mpiteny azy sy amin' ny isan' ny fiteny (ny fiteny nahoatla dia ao anatin' ny fianakaviam-piteny atabaskana); amin' ny haben'  ny tany, ny Aljika ihany no manana velarana ngeza indrindra.
* *Vondrona ambanin' ny Southern Alaskan *
: 1. **[[teny Ahtna|Ahtna]]**
: 2. **[[teny Dena’ina|Dena’ina]]** (Fantatra koa amin'i Tanaina)

* * Alaska afovoany – Yukon subgroup*
: 3. **[[Deg Xinag]]** (Fantatra koa amin'i Deg Hit'an, Kaiyuhkhotana) 
: 4. **[[teny Holikachuk|Holikachuk]]** (Fantatra koa amin'i Innoko)
: 5. **[[teny Koyukon|Koyukon]]** 
: 6. **[[Kolchan]]** (fantatra koa amin' ny hoe Upper Kuskokwim)
: 7. **[[teny Tananà ambany|Lower Tanana]]** (Fantatra koa amin' ny hoe Tanana)
: 8. **[[teny Tanacross|Tanacross]]**
: 9. **[[Tananà]]**
: 10. **[[Tutchone ambany]]**
: 11. **[[Tutchone ambony]]**
: 12. **[[teny Gwich’in|Gwich’in]]** (Fantatra koa amin' ny hoe Kutchin)
: 13. **[[teny Hän|Hän]]** (Fantatra koa amin' ny hoe Han)

* *Vondrona ambanin' i Northwestern Canada*
: A. Tahltan-Tagish-Kaska
:: 14. **[[Tagish]]**
:: 15. **[[Tahltan]]**
:: 16. **[[Kaska]]**
: 17. **[[Sekani]]**
: 18. **[[Dunneza]]** (Fantatra koa amin' ny hoe Beaver)
: B. Slave-Hare (Southern and Northern Slavey)
:: 19. **[[teny Slavey|Slavey]]** (Fantatra koa amin' ny hoe Slave)
:: 20. **[[teny Mountain|Mountain]]**
:: 21. **[[teny Bearlake|Bearlake]]**
:: 22. **[[Indiana Hare|Hare]]**
: 23. **[[teny Dogrib|Dogrib]]**
: 24. **[[teny Dene Suline|Dene Suline]]** (Fantatra koa amin' ny hoe Chipewyan, Dëne Sųłiné, Dene Soun’liné)

* *Vondrona ambanin' ny Tsetsaut*
: 25. **[[Tsetsaut]]**

* *Vobndrona ambanin' ny Kôlômbia Britanika*
: 26. **[[Babine-Witsuwit'en]]** (Fantatra koa amin' ny hoe North Carrier)
: 27. **[[teny Carrier|Dakelh]]** (Fantatra koa amin' ny hoe Carrier)
: 28. **[[teny Chilcotin|Chilcotin]]** (Fantatra koa amin' ny hoe Tsilhqot’in)
: 29. **[[Stuwix|Nicola]]** (Fantatra koa amin' ny hoe Stuwix)

* *Zana-bondrona Sarsi*
: 30. **[[teny Tsuut’ina|Tsuut’ina]]** (Fantatra koa amin' ny hoe Sarcee, Sarsi, Tsuu T’ina)

* *Vondrona ambanin' ny Kwalhioqua-Clatskanie*
: 31. **[[Kwalhioqua-Clatskanie]]** (Fantatra koa amin' ny hoe Kwalhioqua-Tlatskanie)

## Jereo koa
* Teratanin' i Amerika
Siouan-Catawban

Ao anatin'i Siouan-Catawban dia misy teny 17 miampy karazan-teny mihidina aminy.

I. Siouan ny renirano Missouri(a.k.a. Crow-Hidatsa)
: 1. **[[Crow |Crow]]** (a.k.a. Absaroka, Apsaroka, Apsaalooke, Upsaroka)
: 2. **[[Hidatsa |Hidatsa]]** (a.k.a. Gros Ventre, Minitari, Minnetaree)
II. Siouan Mandan
: 3. **[[Mandan|Mandan]]**
:: a. Nuptare
:: b. Neutare
III. Siouan ny  (a.k.a. Central Siouan)
: A. Dakotan (a.k.a. Sioux-Assiniboine-Stoney)
:: 4. **[[Sioux|Sioux]]**
::: a. Santee-Sisseton (a.k.a. Santee, Sioux Antsinanana, Dakota)
:::: i. Santee
:::: ii. Sisseton
::: b. Yankton-Yanktonai (a.k.a. Yankton, Central Sioux, Dakota)
:::: i. Yankton
:::: ii. Yanktonai
::: c. Teton (a.k.a. Lakhota, Lakota, Sioux ny andrefana)
:::: i. Teton Avaratra
:::: ii. Teton Antsimo
:: 5. **[[Assiniboana|Assiniboine]]** (a.k.a. Assiniboin)
:: 6. **[[Nakoda|Stoney]]** (a.k.a. "Alberta Assiniboine")
: B. Chiwere-Winnebago (a.k.a. "Chiwere")
:: 7. **[[Teny Chiwere|Chiwere]]** (a.k.a. Ioway-Otoe-Missouria, Ioway-Otoe)
::: a. Iowa (a.k.a. Ioway)
::: b. Otoe (a.k.a. Oto, Jiwere)
::: c. Missouria (a.k.a. Missouri)
:: 8. **[[Winnebago|Winnebago]]** (a.k.a. Hocák, Hochunk, Hochank, Hocangara, Hotcangara, Hochangara)
: C. Dhegiha (a.k.a. Dhegihan)
:: 9. **[[Omaha-Ponca|Omaha-Ponca]]**
::: a. Omaha
::: b. Ponca (a.k.a. Ponka)
:: 10. **[[Kansa-Osage]]**
::: a. Kansa (a.k.a. Kanza, Kaw) *(†)*
::: b. Osage
:: 11. **[[Quapaw]]** (a.k.a. Kwapa, Kwapaw, Arkansas) *(†)*
IV. Ohio Valley Siouan (a.k.a. Sioux ny Antsio-antsinanana)
: A. Sioux Ny Virjinia
:: 12. **[[Tutelo]]**
:: 13. **[[Saponi]]** (a.k.a. Saponey) *(†)*
:: 14. **[[Moniton]]** (a.k.a. Monacan) *(†)*
:: 15. **[[Occaneechi]]**
: B. Sioux Misisipian (a.k.a. Ofo-Biloxi) *(†)*
:: 16. **[[Biloxi (teny)|Biloxi]]** *(†)*
:: 17. **[[Ofo]]** (a.k.a. Ofogoula) *(†)*

Ilay teny misy "(†)" dia teny maty.
Fiteny seienina

Ny **fiteny seienina** dia fiteny amerindianina tandindonin-doza ampiasain ny vahoaka Seienina ao amin'ny faritra afovoan'i Etazonia, ao amin' ny Fanjakan' i Montana sy ny Fajakan' i Oklahoma. Ity fiteny manambatambatra hasin-teny ity dia manana endri-piforonan-teny saro-drafitra.

Foko roa miaraka ny saienina: *Só'taa'e* (na *Sutai*) sy ny *Tsé-tsêhéstâhese* (na *Tsitsistais(ts)* avy amin'ny *Tsêhéstáno*), izay midika hoe "olona sahala isika" amin'ny teniny.

Ny teny hoe *saienina* dia avy amin'ny teny lakota hoe *šahíyena* izay midika hoe "*šahíya kely*".

## Jereo koa

* Teratanin' i Amerika
* Fiteny algônkianina
* Aljika
Bisikileta

Ny **Biskileta** (Na Velô) dia fiara mandeha an'tany manana kodiarana roa (avy aminio no anarany aminy teny Frantsay) mifanitsy.

Ny hery mampihetsika azy dia avy any amin'ny tongotr'olona (siklista)(aminy pedalina) amin'ny fipetrahana mipetraka na matory na mitsangana.

Ny pedalina otran'ny hoe *palier na vilebrequin*. Ny bisikileta dia isan'i fiara miasa antain'i faritany, ny pratikany, ilay siklisma dia