Zon'ireo olombelona LGBT Eswatini

**Ny zon'ireo olombelona LGBT any Eswatini**
Tsy ekena ara-dalàna ny zon’ny olona LGBT ao Eswatini.
Araka ny nambaran’ny vondrona iray miaro ny zon’ny LGBT ao amin’io firenena io :
Tsy misy lalàna mankatoa na miaiky ny fisian’ny olona LGBT, na miaro ny zo hanana fironana ara-pananahana sy maha-izy azy tsy heterosexuelle. Noho izany, tsy afaka maneho ampahibemaso ny fironany na ny maha-izy azy ireo ny olona LGBT, noho ny tahotra ho lavina sy ho tratran’ny fanavakavahana.

Voarara amin’ny lalàna ny fiarahana amin’olona mitovy fananahana ao Eswatini, na dia tsy tena ampiharina amin’ny zava-misy andavanandro aza izany lalàna izany.
Araka ny Tatitra momba ny Zon’olombelona (Human Rights Practices Report) navoakan’ny Departemantan’ny Fanjakana Amerikana tamin’ny taona 2021, tsy mbola nisy fanenjehana ara-pitsarana na fisamborana natao manoloana ny fifandraisana ara-nofo nifanaovan’ny olona mitovy fananahana amin’ny fepetra ifanarahan’izy ireo.Manoloana ny fihetsika manavakavaka, fanararaotana ary indraindray herisetra mihitsy aza. Noho izany antony izany dia maro amin’izy ireo no tsy miteny mivantana momba ny maha izy azy, miafina, na mifindra monina any Afrika Atsimo. Miatrika tahan’ny aretina VIH avo ihany koa ny olona LGBTIQ+, ary i Eswatini no manana tahan’ny fiparitahan’ny VIH avo indrindra manerantany, amin’ny 27%-n’ny mponina voan’ny aretina.
Na dia izany aza, malalaka kokoa ny fandeferan’ny Eswatini amin’ny resaka LGBTIQ+ raha oharina amin’ny ankamaroan’ny firenena afrikanina
Tamin’ny volana jona 2018 no notanterahina ny diaben’ny rehareha voalohany tao amin’ilay firenena .
## Lalàna mikasika ny firaisana ara-nofo
Heloka bevava ny fanaovana firaisana amin’ny alalan’ny fivontosana amin’ny fivaviana (sodomie) araka ny andininy faha-252(1) ao amin’ny Lalàm-panorenan’ny Fanjakan’i Eswatini. Ity lalàna ity dia avy amin’ny fitsipika sy fotokevitra ao amin’ny Lalàna Romanina-Holandey, izay nampiharina tany Eswatini nanomboka ny 22 Febroary 1907. Ireo fitsipika sy lalàna ireo dia mbola mihatra hatramin’ny 6 Septambra 1968, andro nahazoan’i Eswatini ny fahaleovantenany, ary ampiharina amin’ny anarana hoe “common law of Eswatini” (lalàna iraisana ao Eswatini).
Ny fanitsakitsahana ity lalàna ity dia mety hiteraka sazy famonoana ho faty, na sazy hafa maivana kokoa, arakaraka ny fanapahan-kevitry ny fitsarana.

Hatramin’ny tapaky ny taonjato faha-20, ny fitsarana any Afrika Atsimo dia nanasokajy ny sodomie ho toy ny:

*« unlawful and intentional sexual relations per anum between two human males. »*

*« [[Firaisana ara-nofo]] amin’ny alalan’ny fivalanana, natao am-piheverana nefa tsy ara-dalàna, teo amin’ny lehilahy roa»*

Ity famaritana voafetra ity dia namela an-kilabao ireo karazana firaisana hafa izay nantsoina hoe *firaisana ara-nofo mifanohitra amin’ny natiora sy voarara*, ary noheverina ho heloka mifanohitra amin’ny natiora. Tafiditra amin’izany, fara fahakeliny, ireo firaisana ara-nofo teo amin’ny lehilahy roa na dia tsy nisy fidirana amin’ny alalan’ny fivalanana aza.
Satria tsy mazava loatra ny common law momba io lafiny io, ary toa tsy nahitana firy akory ny fiheverana fa tafiditra ao anatin’izany ny fihetsika ara-nofo teo amin’ny vehivavy samy vehivavy. Tsy fantatra mazava koa raha nisy fiantraikany tamin’ny common law an’i Eswatini ireo fivoarana ara-dalàna tany Afrika Atsimo.

Ny fikambanana iraisam-pirenena Lesbian, Gay, Trans and Intersex (ILGA) dia milaza fa mitovy amin’ny famaritana an’ny any Afrika Atsimo ny famaritana ny sodomie ao amin’ilay firenena, ary heverina ho ara-dalàna ny firaisana ara-nofo ataon’ny olona mitovy fananahana .
Ny hany fomba hanafoanana ny lalàna momba ny sodomie eo amin’ny firenena dia ny fandalovana amin’ny alalan’ny fitsarana.
Tamin’ny volana Jona 2019, taorian’ny fanafoanana ny lalàna momba ny sodomie tao Botswana, dia nisy lahatsoratra an-gazety (éditorial) nanao antso tamin’i Eswatini mba hanao toy izany koa. Na izany aza anefa, dia notsindrian’ilay lahatsoratra fa misy fahasamihafana lehibe eo amin’ireo firenena roa i Botswana dia demokrasia, raha i Eswatini kosa dia fanjakana mpanjaka tanteraka, manana tatitra ratsy momba ny zon’olombelona ary mandrara tanteraka ny antoko politika ka vitsy dia vitsy ny vintana hisian’ny fifanakalozan-kevitra sy adihevitra momba izany .
Tsy ampiharina amin’ny tena fiainana ny lalàna momba ny sodomie. Naverin’ny minisiteran’ny fitsarana imbetsaka fa tsy politikan’izy ireo ny manenjika olona manao firaisana ara-nofo an-tsitrapo amin’ny mitovy fananahana. Na izany aza, naneho fitsikerana ity fomba fiasa ity ny fikambanana mpiaro ny zon’ny olona LGBTIQ+, nilaza fa:

*« To us, it sounds like holding a gun and saying your policy is not to shoot »*;

*« Ho anay, toa mitovy amin’ny fitanana basy nefa milaza fa ny politikanareo dia tsy mba mitifitra »*.
Ity àry ny fandikan-teny amin'ny teny malagasy:

Taorian’ny fandavana ny lalàna manohitra ny sodomia tao Botswana tamin’ny volana jona 2019, dia nisy lahatsoratra navoakan’ny tranonkalam-baovao momba ny zon’olombelona Swazi Media Commentary, izay naverina navoakan’ny AllAfrica, niantso an’i Eswatini mba hanao toy izany koa. Na izany aza, nanamarika ilay lahatsoratra fa misy fahasamihafana eo amin’ireo firenena roa ireo: demôkrasia i Botswana, raha monarkia feno fahefana kosa i Eswatini, ka tsy dia ahiana loatra ny hisian’ny fiovana tahaka izany ao Eswatini. Nilaza ilay mpanoratra, Richard Rooney, fa ambany ny fenitra amin’ny resaka zon’olombelona ao Eswatini, ary voarara ny antoko politika. Vokatr’izany, heveriny fa tsy dia misy vintana loatra ny hisian’ny adihevitra sy fifanakalozan-kevitra tahaka ny tany Botswana.
Malaza ho manohitra mafy ny fanafoanana ny lalàna manohitra ny sodomia ny mpanjakan’ny fanjakana, ary voalaza fa nilaza izy fa ny fiarahana ara-nofo amin’ny mitovy fananahana dia *satanika*.Satria tsy maintsy manome alalana aloha ny mpanjaka vao azo ampiharina ny lalàna rehetra lany ao amin’ny parlemanta, dia heverina fa ny fitsarana no toerana mety indrindra hanafoanana ilay lalàna .
## Fankatoavana ny fifandraisana ara-pitiavana eo amin’ny olona mitovy fananahana
Tsy misy fankatoavana ara-dalàna ny fifandraisana amin’ny olona mitovy fananahana.
## Fananganan-janaka
Tsy mahazo manangana zaza ho an'ny tenany ny mpivady mitovy fananahana. Fa kosa, ny ray aman-dreny manangana zaza mitovy amin’ny lalàna (heterosekswela) dia afaka ho tokana,manambady na misaraka .

## Fiarovana amin’ny fanavakavahana
Tamin’ny taona 2012, nolavin’i Mgwagwa Gamedze, Minisitry ny Raharaham-bahiny tao Eswatini, ny antson’ny vondrona manokana ao amin’ny Firenena Mikambana misahana ny raharaha LGBTIQ+ mba hametrahana lalàna hiarovana ny olona LGBTIQ+. Nilaza i Gamedze fa vitsy loatra ny olona pelaka monina ao Eswatini ka tsy mendrika hanaovana ezaka manokana izany.

## Loharano