Baiboly Dikanteny Iombonana Eto Madagasikara

Ny **Baiboly Dikanteny Iombonana Eto Madagasikara**, izay hafohezina amin' ny hoe **''Baiboly DIEM**,* dia fandikan-teny ny [[Baiboly amin' ny teny malagasy]] niarahan' ny mpandika teny malagasy avy amin' ny fiangonana vitsivitsy eto [[Madagasikara]]. Mikendry ny hananan' ny Kristiana [[Fiteny malagasy|miteny malagasy]] Baiboly tsy anavahana fiangonana ireo mpandika teny ireo sady mikendry ny hahazoan' ny mpiteny malagasy ankehitriny "ny tian' Andriamanitra ho lazaina". Ampiasaina indrindra io dikan-teny io amin' ny fotoam-pivavahana iraisam-pinoana ataon' ny fiangonana miray ao amin' ny [[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara]] (na FFKM). Tamin' ny taona 2003 no nanaovana printy voalohany ny Baiboly DIEM. Ny [[Fikambanana Mampiely Baiboly Malagasy]] no niandraikitra ny fanontana azy.

Mihevitra ny mpandika teny fa maro amin' ny teny malagasy tranainy no efa tsy azon' ny mpamaky ankehitriny intsony ny heviny, noho izy tsy fandre andavanandro na koa efa niova hevitra, ka izany no anisan' ny nanosika azy ireo hanao dikan-teny vaovao. Izany no antony ampiasan' ny mpandika teny ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] tenenina sy soratana amin' izao taonjato izao.

== Ny mombamomba ilay dikan-teny ==
Ny Baiboly DIEM (Dikanteny Iombonana Eto Madagasikara) dia fandikana [[Ekiomenisma|ekiomenika]] ny [[Baiboly amin' ny teny malagasy|Baiboly amin']] [[Baiboly amin' ny teny malagasy|ny teny malagasy]], vokatry ny fiaraha-miasa eo amin' ny antokom-pinoana kristianina samihafa eto Madagasikara. Ny tena tanjony dia ny hanome dikan-tenin' ny [[Soratra Masina]] iraisana sy mora azon' ny rehetra, mifanaraka amin' ny tontolon' ny [[Fiteny malagasy|fiteny]] sy ny [[kolontsaina malagasy]] ankehitriny.

Efa tany amin' ny taompolo 1970 tany ho any ny hevitra momba ny fandikan-teny iombonana amin' ny teny malagasy. Tamin' ny taona 1975 no navoaka ny dikan-teny ekiomenika voalohany amin' ny Testamenta Vaovao. Ity tetikasa ity dia natomboky ny [[Fikambanana Mampiely Baiboly Malagasy]] (FMBM), niarahana tamin' ny solontenan' ny fiangonana kristianina lehibe eto amin' ny firenena, indrindra ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|Prôtestanta]] sy [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Katôlika]]. Vita ary navoaka tamin' ny taona 2003 ny fandikana feno ny Baiboly DIEM, anisan' izany ny [[Testamenta Taloha]] sy ny [[Testamenta Vaovao]] ary ny [[boky deoterôkanônika]]. Io dikan-teny io dia novolavolaina avy amin' ny latatsoratra [[Fiteny hebreo|hebreo]] sy [[Fiteny grika|grika]], ary nandraisan' ny teôlôjiana sy ny mpahay teny ary ny tompon' andraikitra amin' ny fiangonana malagasy anjara. Ny tanjona dia ny hamokatra fandikan-teny mahatoky amin' ny lahatsoratra tany am-boalohany sady ho mora azon' ny mpampiasa ny fiteny malagasy ankehitriny.

== Lisitry ny boky ==
Misy roa karazana ny Baiboly DIEM: ny iray natao ho an' ireo zatra nampiasa ny [[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Baiboly prôtestanta]] (tsy ahitana [[boky deoterôkanônika]]) ary ny iray natao ho an' ny mpamaky ny [[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Baiboly katôlika]] (ahitana [[boky deoterôkanônika]]). Atolotra eto ny anaran' ny boky ao amin' ny Baiboly DIEM araka ny fomba nanoratan' ny mpandika teny azy ireo.

=== Boky ao amin' ny Testamenta Taloha ===
Mitsinjara ho [[Bokin' ny Lalàna]] (na [[Pentateoka]]) sy [[Boky ara-tantara (Baiboly)|Boky ara-tantara]] sy [[Bokin' ny olon-kendry|Bokin' ny Olon-kendry]] ary [[Bokin' ny mpaminany (Baiboly)|Bokin' ny Mpaminany]] ny [[Testamenta Taloha]] ao amin' ny Baiboly DIEM.

==== Ny Bokin'ny Lalàna ====
Ireto ny [[Bokin' ny Lalàna]]: *Genesỳ*, *Eksôdy*, *Levitîka*, *Nomerỳ* ary *Deoterônômy* 

==== Ny Boky ara-tantara ====
Ireto ny [[Boky ara-tantara (Baiboly)|Boky ara-tantara]]: *Josoa,  Mpitsara, Rota, Samoela voalohany, Samoela faharoa, Mpanjaka voalohany, Mpanjaka faharoa, Tantara voalohany, Tantara faharoa, Hezrà, Nehemià* ary *Estera.* 

==== Ny Bokin' ny Olon-kendry ====
Ireto ny [[Bokin'ny olon-kendry|Bokin' ny Olon-kendry]]: *Jôba, Salamo, Ohabolana, Kôheleta* ary *Tononkiran' i Salômôna* 

==== Ny Bokin' ny Mpaminany ====
Ireto ny [[Bokin' ny mpaminany (Baiboly)|Bokin' ny Mpaminany]]: *Isaià, Jeremià, Fitomaniana, Ezekiela, Daniela, Hôsea, Jôela, Hamôsa, Hôbadià, Jônà, Mikà, Nahoma, Habakòka, Tsefanià, Hagay, Zakarià* ary *Malakỳ*.

=== Boky ao amin' ny Testamenta Vaovao ===

==== Ny Vaovao Mahafaly ====

* *Vaovao Mahafaly araka an' i Matio*, 
* *Vaovao Mahafaly araka an' i Marka*, 
* *Vaovao Mahafaly araka an' i Lioka,*
* *Vaovao Mahafaly araka an' i Jôhany.*

==== Ny Asan' ny Apostoly ====
Tokana ny *Asan' ny Apostoly*.

==== Ny Taratasy ====
Ireto ny taratasy avy amin' i [[Paoly (apôstôly)|Paoly]]:

* *Taratasy avy amin' i Paoly ho an' ny Kristianina tany Rôma,*
* *Taratasy voalohany avy amin' i Paoly ho an' ny Kristianina tany Kôrinto,*
* *Taratasy faharoa avy amin' i Paoly ho an' ny Kristianina tany Kôrinto,*
* *Taratasy avy amin' i Paoly ho an' ny Kristianina tany Galatia,*
* *Taratasy avy amin' i Paoly ho an' ny Kristianina tany Efeso,*
* *Taratasy avy amin' i Paoly ho an' ny Kristianina tany Filipy,*
* *Taratasy avy amin' i Paoly ho an' ny Kristianina tany Kôlôsy,*
* *Taratasy voalohany avy amin' i Paoly ho an' ny Kristianina tany Tesalônika,*
* *Taratasy faharoa avy amin' i Paoly ho an' ny Kristianina tany Tesalônika,*
* *Taratasy voalohany avy amin' i Paoly ho an' i Timôty,*
* *Taratasy voalohany avy amin' i Paoly ho an' i Timôty,*
* *Taratasy avy amin' i Paoly ho an' i Tito,*
* *Taratasy avy amin' i Paoly ho an' i Filemôna*

Ireto ny taratasy nosoratana ho an' ny fiangonana rehetra:

* *Taratasy ho an' ny Kristiana hebreo*
* *Taratasy avy amin' i Jakôba,*
* *Taratasy voalohany avy amin' i Petera,*
* *Taratasy faharoa avy amin' i Petera,*
* *Taratasy voalohany avy amin' i Jôhany,*
* *Taratasy faharoa avy amin' i Jôhany,*
* *Taratasy fahatelo avy amin' i Jôhany,*
* *Taratasy avy amin' i Joda*

==== Ny Apôkalips*ỳ* ====
Tokana ny [[Literatiora apôkaliptika|Apôkalipsỳ]], dia ny *Apôkalipsỳ natolotra an' i Jôhany*

== Endriky ny fandikan-teny ==

=== Fanagasiana anarana hebreo na grika ===

==== Fanagasiana ny anaram-boky ====
Tsy voatery nisafidy ny iray amin' ny anaran' ny boky efa misy ao amin' ny [[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy]] na ao amin' ny [[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy]] (izay efa nisy fanavaozana rahateo) ny mpandika teny fa indraindray dia nanao anarana vaovao izay heveriny fa manakaiky kokoa ny fanononana amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] na eo anelanelan' ny anarana prôtestanta sy katôlika. Ohatra: ny *Genesisy* na *Jenezy* dia lasa *Genesỳ*. Ny anaram-boky milaza anarana mponina miafara amin' ny hoe -*na* ao amin' ny Baiboly prôtestanta dia miafara amin' ny -*nina* ao amin' io Baiboly io (ohatra: *Rômanina* fa tsy *Romana*).

==== Fanagasiana ny anaran' olona na anaran-toerana ====
Ny anaran' olona na anaran-toerana dia natao tahaka izany koa, nampanakekezina ny [[Fiteny grika|teny grika]] na [[Fiteny hebreo|hebreo]]. Misy fahasamihafany amin' ny Baiboly prôtestanta malagasy sy amin' ny Baiboly katôlika malagasy tranainy izy raha ny amin' ny anaran' olona sy ny anaran-tany.

Mampiavaka azy ny fanatsofohana ny litera "h" amin' ny anarana izay efa mahazatra ka tsy nisy an' io litera io. Ny hoe *Isaka* na [[Isaaka (zanak' i Abrahama)|Isaaka]] lasa hoe *Itsehàka* (hebreo: יצחק / *Iishḥâk*; grika: Ισαάκ/ *Isaak*). Hita koa ny hoe *Kanahana* fa tsy *Kanana* na *Kanaana* (hebreo: כְּנָעַן<big>‬</big> / *Kənâ‘an*; grika: Χαναάν / *Khanaan*).

=== Tsy ao ny anarana hoe *Jehovah* na *Iahve* ===
Ny anarana hoe *Jehovah* na *Iahve* dia nosoloana ny hoe *TOMPO* (atao sora-baventy) ka ny fomban' ny Baiboly jiosy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] ([[Septoajinta|Septoaginta]] na [[Septoajinta|Septanta]]) no nohajaina amin' izany, izay nanolo ny anaran' Andriamanitra amin' ny [[Abidy hebreo|litera hebreo]] hoe יהוה‬ / *IHVH na YHWH* ho *Kύριος / kúrios* (midika hoe "Tompo") fotsiny amin' ny teny grika. Ao amin' ny Baiboly jiosy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] (ny [[Lahatsoratra Masôretika]]) anefa io anarana io dia tsy nesorina fa voasoratra ihany nefa tsy tononina.

== Fandraisana ny Baiboly DIEM ==

=== Misy ny mampiasa ===
Hatramin' ny namoahana azy dia efa be mpampiasa any amin' ny fiangonana sy ny sekoly ary ny tokantrano malagasy ny Baiboly DIEM. Azo alaina amin' ny endrika nomerika ihany koa izy io, indrindra amin' ny alalan' ny fampiharana smartphone, izay manamora ny fahafahan' ny olona hamaky azy. Tamin' ny taona 2023 dia inankalaza ny faha-20 taona nivoahan' ny DIEM ny FMBM, ka nanasongadina ny maha zava-dehibe izany eo amin' ny fiainana ara-panahy sy ara-kolontsaina eto Madagasikara.

Tsy dikan-teny iombonana fotsiny ny Baiboly DIEM fa dikan-teny vaovao, izay natao indrindra hanamafisana ny [[Ekiomenisma|fiombonan' ny Kristiana]] amin' ny fampiasana azy amin' ny fotoam-pivavahana iraisam-pinoana karakarain' ny [[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara|FFKM]], ka betsaka ny mpitondra fivavahana sy ny Kristiana tsotra mampiasa azy amin' izany. Mamporisika ny famakiana azy koa ny ao amin' ny FFKM na ny ao amin' ny [[Fikambanana Mampiely Baiboly Malagasy]] (FMBM) noho ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] mora azo ao amin' io Baiboly io.

=== Misy ny tsy mampiasa ===

==== Tsy fialana amin' ny mahazatra ====
Na dia natao hovakina amin' ny fotoam-pivavahana iraisam-pinoana aza ny Baiboly DIEM dia maro ny mpitondra fivavahana mampiasa ny Baibolin' ny fiangonany amin' ny fotoana anaovana fivavahana iraisam-pinoana ka manaraka izany koa ny ankamaroan' ny mpivavaka ao aminy.

Tsy vitsy ihany koa ny tsy mahazoazo ilay dikan-teny noho ny fahitany voambolana sy anaran' olona na anaran-tanàna na anaran-javatra nosoratana amin' ny fomba tsy fahitany ao amin' ny Baiboly mahazatra azy. Noho izany dia misy ny mpino [[Prôtestantisma eto Madagasikara|prôtestanta]] izay mihevitra fa ny [[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Baiboly katôlika]] ihany io Baiboly DIEM io, ary tsy vitsy koa ny mpino [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|katôlika]] izay mihevitra fa ny [[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Baiboly prôtestanta]] ihany io boky io.

Amin' ny lafiny iray dia azo heverina ho sady tsy an' ny Prôtestanta no tsy an' ny Katôlika ny Baiboly DIEM satria tsy nihazona teny sasany efa niombonana na efa misy ao amin' ny Baiboly prôtestanta na ao amin' ny Baiboly katôlika nisy talohan' ny Baiboly DIEM ny mpandika teny. Azo raisina ohatra amin' izany ny fanoratana ny anarana hoe *Jôhany* izay sady tsy prôtestanta (*Jaona*) no tsy katôlika (*Joany*), ny anaran' ny boky hoe *Genesý* (fa tsy *Genesisy* na *Jenezy*), *Itsehàka* (fa tsy *Isaka* na *Isaaka*), *Kanahana* (fa tsy *Kanana* na *Kanaana*), sy ny maro hafa koa.

Ny mpino prôtestanta sasany dia tsy mampiasa io boky io noho ny tsy fahitany intsony ny anarana hoe *Jehovah'' ao izay midika aminy fa tsy fampananana anarana an' Andrimanitra.

## Ohatra fampitahana dikan-teny

## Jereo koa

* Baiboly

* Baiboly amin' ny teny malagasy

* Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara
*Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy
*Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy

* Ny Soratra Masina - Fandikan-Tenin' ny Tontolo Vaovao
* Fiteny malagasy

## Loharano sy fanamarihana