Maytenus undata

Ny ***Maytenus undata*** na ***Gymnosporia undata*** dia hazobotry na hazo madinika maitso ravina lalandava ao amin' ny fianakaviana *[[Celastraceae]]*, henjana sy mialonalona ny raviny, misy voniny kely manitra mamerovero, ary voany kapsly telo sofina misy vihim-boa voasarona nofo matevina. Atao hoe **fandramanana** na **hompy** ity zavamaniry ity amin' ny teny malagasy. Miely patrana any amin' ny faritra' i Afrika trôpikaly sy Afrika tapany atsimo, eto Madagasikara ary ao Kômôro izy io, ary afaka maniry amin' ny toerana isan-karazany. Ampiasaina amin' ny fitsaboana nentim-paharazana ny hodiny sy ny fakany ary ny raviny. Sokajian' ny IUCN ho tsy dia atahorana ho tandindomin-doza ("Least Concern") ity karazana ity.

## Famariparitana
Hazo madinika na hazo kely maro rantsana ny *Maytenus undata*, maitso lalandava, izay miovaova haavony arakaraka ny toerana sy ny toetany aniriany, amin' ny ankapobeny 2 ka hatramin' ny 10 m, ary mety mahatratra 15 m aza. Any amin' ny faritra mangatsiaka na amin' ny toe-javatra sarotra dia somary fohifohy matevina sy matanjaka kokoa izy io. Volondavenona manopy manja ny hodiny izay malama na misy vaky madinidinika, izay miofaka ka mampiseho ny lafika ambany mavokely amin' ny hodiny.

### Ravina
Mifandimby, tsotra, henjana ary manana endrika somary miovaova ny ravina: mibikan' atody na salavalava, manana halava 13 sm sy sakany 9 sm. Misy nifinifiny kely na mialonalona ny sisiny, indraindray misy fihary madinidinika maro. Matetika no misy tsipika fotsy miseho rehefa aforitra ny ravina, ary mety misy sosona manify manopy fotsy mipetana aminy eo amboniny ny raviny tanora. Miovaova eo amin' ny maitso hatsatra mankamin' ny maitso antitra ny lokon' ny ravina. Maitso manopy manga ny eo amin' ny ilany ambany.

### Vony
Mipoitra eo am-poto-draviny ny vondromboniny izay fitambarana vony kely maromaro, matetika manitra mamerovero. Miova eo amin' ny fotsy manopy maitso ka hatramin' ny fotsy manopy mavo na mavo hatsatra ny lokon' izy ireo. Voalaza  indraindray fa mitovitovy amin' ny an' ny tantely ny hanitra avoakany, nefa mety hahenoana fofona hena lo koa izy io izay misarika ny biby sasany mpamindra vovobony. Matetika ny famelanany dia manomboka amin' ny Septambra ka hatramin' ny Mey.

### Voa
Kapsily mizara efitra telo ny voany izay mirefy 5 hatramin' ny 7 mm. Mivadika mavo, mena na manja mena ny voany amin'ny fahamasahany. Rehefa misokatra ny voa dia mamoaka vihim-boa voaron' ny sarona nofo mivolomboasary, izay tena manintona ny vorona sy ny biby mampinono sasany, ka manamora ny fiparitahan' ny voa.

## Anarana
Ireto ny anarana ara-tsiansa sasany niantsoana sy mbola iantsoana ny *Maytenus undata* na *Gymnosporia undata*:

* *Aerisilvaea serrata*
* *Catha fasciculata*
* *Celastrus albatus*
* *Celastrus ilicinus*
* *Celastrus undatus*
* *Gymnosporia fasciculata*
* *Gymnosporia huillensis*
* *Gymnosporia peglerae*
* *Gymnosporia undata*
* *Gymnosporia zeyheri*
* *Maytenus fasciculata*
* *Maytenus zeyheri*

## Ekôlôjia sy fitsinjaràn-toerana

### Toerana tiany aniriana
Afaka maniry amin' ny karazan-toerana maro samihafa ity karazan-javamaniry ity: ala maitso lalandava, sisin' ala, hivoka be hazobotry, tany be vato na misy sista (soson-tanimanga mafy mifanosona), hadin-driaka ary dongom-pasika amorontsiraka. Maniry hatrany amin' ny tany lemaka ka hatramin' ny haambo 3&nbsp;100 m izy io, arakaraka ny faritra, nefa ny tany tsy ihandronan-drano no tena tiany.

### Faritra ahitana azy
Miely patrana ilay karazana: any Afrika tapany atsimo (Afrika Atsimo, Esoatiny, Bôtsoana, Zimbaboe, Môzambika, Zambia), any Afrika atsinanana sy afovoany (Etiôpia, Kenià, Tanzania, Oganda), eto Madagasikara sy ao Kômôro, ary any amin' ny Saikinosy Arabo (Iemena, Arabia Saodita). Hanin' ny vorona sy biby mampinono (rajako, sns) ny voany, ka manampy amin' ny fanaparitahana vihim-boa.

### Satam-piarovana
Sokajin' ny IUCN ho tsy dia misy atahorana ("Least Concern") ity karazana ity. Miantoka ny fahafahany manohitra ny faharinganana ny ny fizarazaràny ara-jeôgrafia midadasika. Misy fiantraikany aminy ihany any amin' ny toerana sasany anefa ny fandripahana ala.

## Fampiasana azy sy toetra manokana

### Fitsaboana nentim-paharazana
Tanehina hahazoana tambavy ny hodiny sy ny fakany: azo itsaboana ny olan' ny fandevonan-kanina, ny fivalana-dra, ny tazo ary ny aretin' ny taovam-pisefoana. Anaovana fesana (na petakilasy) hitsaboana ny areti-maso na ny aretin-koditra koa ny raviny.

### Toetra simika
Misy triterpenina sy flavônôida ny ao amin' ilay karazana. Mampiseho fiasa miady amin' ny mikrôba manohitra ny bakteria *Staphylococcus aureus* (tompon' andraikitra amin' ny fahapoizinana ara-tsakafo) sy ny bakteria *Pseudomonas aeruginosa* (miteraka aretina ao apin' ny toeram-pitsaboana) ary ny holatra bitika *Cryptococcus neoformans* (miteraka aretina). Mitohy ny fikarohana momba ny fiasany mamono sela sy miady amin' ny homamiadana.

### Fampiasana an-trano sy amin' ny asa tanana
Ahazoana hazo matevina sy mateza ity karazana ity ka ampiasaina amin' ny fanapboarana zaran' angady sy zaram-pitaovana hafa, atao kitay sy saribao koa, ary ampiasaina amin' ny fanorenana. Fanao haingon-tanàna sy fefy mampiroborobo ny hamaron' ny karazan-javamananaina (bibikely sy vorona) io karazana io.

## Jereo koa

* *[[Aerisilvaea]]*
* *[[Catha]]*
* *[[Gymnosporia]]*
* *[[Celastrus]]*
* *[[Maytenus]]*
* Hompy