Uncarina

Ny ***Uncarina*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony sy roa ravin-tsimoka, mitahiry ranony, ao amin' ny fianakaviana *[[Pedaliaceae]]* sy ao amin' ny filaharana Lamiales, hita eto Madagasikara. Misy amin' izy ireo ny hazo madinika na hazobotry manintsan-dravina. Amin' ny teny malagasy izy ireo dia fantatra amin' ny ankapobeny amin' ny anarana hoe **farehitra**; misy koa ny anarana hafa isaky ny karazany na amin' ny fitenim-paritra malagasy. 

Satria teratany any amin' ny faritra maina na maina amin' ny fizaràn-taona sasany ny ankamaroan' ny zavamaniry ao anatin' io vondron-karazana io, maro ny manjary misy tapany ambany mibontsina sy manangona sy mitahiry rano hiatrehany ny vanim-potoan' ny hain-tany.

Ankoatra ny *Uncarina* dia maro ny karazana zavamaniry mitahiry rano toy izany izay hita eto Madagasikara sy any ivelany, toy ny *[[Adenium]]*, ny *[[Beaucarnea]]*, ny *[[Dioscorea]]*, ny *[[Euphorbia]]*, ny *[[Gerrardanthus]]*, ny *[[Pachypodium]]*, ny *[[Stephania]]*, sns.

## Ny anarany amin' ny teny malagasy

Amin' ny teny malagasy izy ireo dia fantatra amin' ny ankapobeny amin' ny anarana hoe *farahaitsa, farehetra, farehetse, farehetsy, farehitra, farehitry, farehitsa, farehitsy, faretra, faretsy,* sns. Misy koa ny anarana hafa isaky ny karazany na isaky ny fitenim-paritra malagasy: *anakoraky, atsipiretiky, betsilo, fandriboalavo, mamolo, sahoanita, salavaratse, selaniomby, voamanangala, voamangala.*

## Fampiasan' ny Malagasy azy
Ny raviny, ny rantsany tanora, ny atin' ny rantsany be nofo ary ny hodiny, izay samy be sapôninina avokoa, dia ampiasain' ny vehivavy malagasy, potserina miaraka amin' ny rano mba hatao fanasam-bolo sy hanala angadrano. Amidy eny amin' ny tsena an-tanàn-dehibe io zavamaniry io mba hampiasaina araka izany.

Ny *Uncarina* ihany koa dia ahazoana dity manitra sy mangidy izay atao fanafody hitsaboana ny aretin' ny havokavoka, ary ampiasaina ihany koa amin' ny evoka

Anisan' ny mampiavaka ireo zavamaniry ireo ny voany izay misy tsilo maranitra miendrika lalam-pintana. Heverina ho mampidi-doza izy ireo satria miraikitra mora amin' ny ranjon' izay mandalo mikasika azy ary mety mandratra ny biby. Ity fahafahany miraikitra ity no ampiasana azy hamandrihana biby madinika toy ny voalavo sy ny biby mpikiky hafa, ny ramanavy, ny vorona, sns.

## Karazana

Hita eto Madagasikara ny vondron-karazana *Uncarina*, any amin' ny faritra avaratra, andrefana, afovoany-atsimo ary atsimo, any anaty kirihitra maina sy ala maina. I Otto Stapf. no namorona ity vondron-karazana ity tamin' ny taona 1895. Nasandrany ny fizaràna *[[Harpagophytum]]*, fa ny *Uncarina* kosa, izay efa nofaritan' i Henri Ernest Baillon tamin' ny taona 1887, dia lasa vondron-karazana vaovao (*Uncarina* (Baill.) Stapf.). Ny *[[Uncarina grandidieri]]* (Baill.) Stapf. no karazana filamatra.

Indreto ny karazana ao amin' ny *Uncarina*: 

* *Uncarina abbreviata* (Baill.) Ihlenf. & Straka -- farehetsy, farehitra
* *Uncarina ankaranensis* Ihlenf. -- 
* *Uncarina decaryi* Humbert ex Ihlenf. --  farahaitsa, farehetra, farehitra, farehitsa, faretra, faretsy
* *Uncarina grandidieri* (Baill.) Ihlenf. & Straka --  farahetsy, farehetse, farehitsa, salavaratse
* *Uncarina ihlenfeldtiana* Lavranos -- 
* *Uncarina leandrii* Humbert --  farehetsy, sahoanita, voamanangala, voamangala
** *Uncarina leandrii* *var. leandrii* Humbert
** *Uncarina leandrii* *var. rechbergeri* Lavranos
* *Uncarina leptocarpa* (Decne.) Ihlenf. & Straka --  farahetsy, farehetsikely, farehitra
* *Uncarina peltata* (Baker) Stapf --  anakoraky, atsipiretiky, betsilo, selaniomby
* *Uncarina perrieri* Humbert -- fandrimboalavo, mamolo
* *Uncarina platycarpa* Lavranos -- 
* *Uncarina roeoesliana* Rauh -- 
* *Uncarina sakalava* Humbert -- 
* *Uncarina stellulifera* Humbert -- farehetsy
* *Uncarina turicana* Lavranos -- 

## Jereo koa

* *[[Harpagophytum]]* (fianakaviana *[[Pedaliaceae]]*, filaharana Lamiales)

* *[[Adenium]]* (fianakaviana *[[Apocynaceae]],* filaharana Gentianales)
* *[[Beaucarnea]]* (fianakaviana *[[Asparagaceae]],* filaharana Asparagales)
* *[[Dioscorea]]* (fianakaviana *[[Dioscoreaceae|Dioscoraceae]],* filaharana Dioscoreales)
* *[[Euphorbia]]* (fianakaviana *[[Euphorbiaceae]],* filaharana Malpighiales)
* *[[Gerrardanthus]]* (fianakaviana *[[Cucurbitaceae]]*, filaharana Cucurbitales)
* *[[Pachypodium]]* (fianakaviana *[[Apocynaceae]],* filaharana Gentianales)
* *[[Stephania]]* (fianakaviana *[[Menispermaceae]],* filaharana Ranunculales)