open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fiangonan' ny Vondrona Kristianin' ny Fanahy Masina

Ny **Fiangonan' ny Vondrona Kristianin' ny Fanahy Masina** na **FVKFM** dia fiangonana kristiana evanjelika na ara-pilazantsara miorina eto Madagasikara. Tsy inona ity fiangonana ity fa fiangonana avy amin' ilay fiangonana avy any Brezila nantsoina hoe Eglise Universelle du Royaume de Dieu izay noroahin' ny fitondram-panjakana malagasy sady najanona noho ny mpitarika tao aminy voampanga ho nandoro Baiboly tao Fianarantsoa.

## Jereo koa

* Kristianisma eto Madagasikara

* Evanjelisma eto Madagasikara
* Eglise Universelle du Royaume de Dieu

## Loharano sy fanamarihana
Église universelle du Royaume de Dieu (Madagasikara)

Ny **Église Universelle du Royaume de Dieu** dia fiangonana evanjelika karismatika avy any Brezila nentina Breziliana teto Madagasikara sy niorina tao Antanimena Antananarivo. Ity fiangonana ity ihany koa no tompon' ny fampielezam-peo sy fahitalavitra Record tamin' ny fotoana nijoroany azy teto amin' ny firenena.

Nofoanan' ny fitondram-panjakana malagasy ilay fiangonana noho ny mpikambana sasany tao aminy nampangaina ho nandoro Baiboly tany Fianarantsoa sy nanakorontana ny filaminam-bahoaka. Toa tsy nanana ny fomban' ny fiangonana ilay fikambanana fa sahala amin' ny orinasa vahiny.

Rehefa rava io fiangonana io izay notantanin' ny vahiny dia nanangana ny Fiangonan' ny Vondrona Kristianin' ny Fanahy Masina (FVKFM) ny mpino malagasy tao aminy. Tsy tafasaraka tanteraka anefa ireo fiangonana roa ireo satria mbola misy ny fandefasan' ilay fiangonana maneran-tany pastora sy mpanampy avy any ivelany (avy atsy Afrika) hitoriteny ao amin' ny FVKFM aty Madagasikara. Tsy teto Madagasikara ihany no nisy olana ity Fiangonana ity fa tany Angola sy Sao Tome ihany koa.

## Jereo koa

* Sekta
* Evanjelisma
* Église Universelle du Royaume de Dieu
* Fiangonan' ny Vondrona Kristianin' ny Fanahy Masina (FVKFM) 

## Loharano sy fanamarihana
Faritanin' i Teheran

Ny **Faritanin' i Teheran** dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna. Mirefy 18&nbsp;909 km² izy ary ao avaratry ny lembalemba afovoan' i Iràna no misy azy. Ity faritany ity dia manana sisintany iraisana amin' ny Faritanin' i Mazandaran any avaratra, amin' ny Faritanin' i Qom any atsimo, sy amin' ny Faritanin' i Semnan any atsinanana ary amin' ny Faritanin' i Alborz any andrefana. Ny tanànan' i Teheran dia tsy renivohi-paritany ihany fa renivohitr' i Iràna ihany koa. Hatramin' ny volana Jona 2010 ity faritany ity dia manana departemanta miisa 11 sy kaominina miisa 37 ary vohitra miisa 1&nbsp;358.

Nanjary nitombo lanja ilay faritany rehefa nambara ho renivohitry ny tarana-mpanjaka Kajara (*Qajar*) i Teheran tamin' ny taona 1778. Ankehitriny i Teheran dia anisan' ny kaominina 20 lehibe indrindra eran-tany amin' ny habeny sy ny mponina ao aminy.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Alborz

Ny **[[Faritanin' i Alborz]]** dia iray amin' ny faritaniny 31 ao Iràna. Mirefy 5 833 km² izy ary any avaratra-andrefan' ny lembalemba afovoan' i Iràna. Ity faritany ity dia manana sisintany iraisana amin' amin' ny Faritanin' i Mazandaran any avaratra, amin' ny Faritanin' i Teheran any atsinanana, amin' ny Faritanin' i Markazi any atsimo ary amin' ny Faritanin' i Qazvin any andrefana. Ny tanànan' i Karaj, izay tanàn-dehibe fahadimy lehibe indrindra ao Iràna raha ny isan' ny mponina no heverina, no renivohitr' ilay faritany. Izy io dia niforona tamin' ny taona 2010 tamin' ny fizaràna ny Faritanin' i Teheran, izay nahalasa faritany faha-31 azy ao Iràna.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Qom

Ny **Faritanin' i Qom** dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna. Any amin' ny tapany avaratr' ilay firenena no misy azy ary ny renivohiny dia ny tanànan' i Qom. Manana velarana mirefy 11&nbsp;237 km² izy, izay mandrakotra ny 0,89 % amin' ny velaran' i Iràna manontolo. Noforonina tamin' ny fizaràna ny Faritanin' i Teheran tamin' ny taona 1995 izy. Tamin' ny taiona 1996 dia nisy mponina 853&nbsp;000 io faritany io ka ny 91,2 % amin' ireo dia mipetraka any an-tanàn-dehibe ary ny 8,8 % any ambanivohitra. Ny Faritanin' i Qom dia manana tanàn-dehibe iray sy departemanta efatra ary vohitra miisa 256.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Markazi

Ny **Faritanin' i Markazi** dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna. Any amin' ny tapany andrefan' ilay firenena no misy azy, ary i Arak ny renivohiny. Ny isan' ny mponina ao aminy dia 1,35 tapitrisa eo ho eo ary 29 130 km² ny velarany. Ny sisin-tanin' ity faritany ity amin' izao fotoana izao dia nofaritana tamin' ny taona 1980, rehefa nozaraina ho Faritanin' i Markazi sy Faritanin' i Teheran izy amin' izao fotoana izao, ny ampahany amin' izany dia nampidirina ao amin' ny Faritanin' i Isfahan, ao amin' ny Faritanin' i Semnan ary ao amin' ny Faritanin' i Teheran.

Ny tanàn-dehibe ao amin’ ilay faritany dia i Saveh, i Arak, i Mahallat, i Parandak, i Khomein, i Delijan, Tafresh, i Ashtian, i ary Shazand (antsoina hoe Sarband taloha). Mangatsiaka sy maina ny ririnina any Markazi noho izy be tendrombohitra sy ny toetanin-tanibe.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Azerbaijan-e-Sharghi

Ny **Faritanin' i Azerbaijàna Atsinanana** na **Azerbaijan-e-Sharghi** dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna. Ao amin' ny faritr' i Azerbaijàna Iraniana no misy azy, mifanefi-tany amin' i Armenia, amin' ny Repoblikan' i Azerbaijàna, amin' ny Faritanin' i Ardabil, amin' ny Faritanin' i Azerbaijàna Andrefana, ary amin' ny Faritanin' i Zanjan. Ny renivohiny dia i Tabriz. Ny Faritanin' i Azerbaijana Atsinanana dia ao amin' ny Faritra faha-3.

Araka ny fanisam-bahoaka tamin' ny taona 2006, ny Faritanin' i Azerbaijàna Atsinanana dia 3&nbsp;527**&nbsp;**267 tao amin' ny tokantrano 911&nbsp;241. Ny fanisam-bahoaka manaraka tamin' ny taona 2011 dia niisa 3&nbsp;724&nbsp;620 tao amin' ny tokantrano 1&nbsp;085&nbsp;455. Tamin' ny fanisam-bahoakan' ny taona 2016, ny isan' ny mponina dia 3&nbsp;909&nbsp;652 tao amin' ny tokantrano 1&nbsp;223&nbsp;028.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Khorasan-e-Jonubi

Ny **Faritanin' i Khorasan Atsimo** na **Faritanin' i Khorasan-e-Jonubi** dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna, ao amin' ny tapany atsinanan' i Iràna. I Birjand no renivohitr' ilay ny faritany. 

Tamin' ny fanisam-bahoaka tamin' ny taona 2006, ity faritany ity dia nisy mponina 600&nbsp;568 ao amin' ny tokantrano 159&nbsp;255. Ny fanisam-bahoaka manaraka tamin' ny taona 2011 dia naitana mponina 662&nbsp;534 tao anatin' ny tokantrano 183&nbsp;114. Tamin' ny taona 2014 dia napetraka tao amin' ny Faritra faha-5 izy. Tamin' ny fanisam-bahoaka farany indrindra tamin' ny taona 2016, ny mponina tao amin' ny Faritanin' i Khorasan Atsimo dia nitombo ho 768&nbsp;898 tao amin' ny tokantrano 223&nbsp;984.

Ity faritany vaovao ity, dia ilay Quhistan taloha izay tafiditra ao anatin' i Khorasan Lehibe tamin' ny drafitra fitantanana iraniana. Na izany aza, i Qohistan ara-tantara dia faritra nanana ny maha izy azy miavaka, manana kolontsaina, tantara, tontolo iainana ary tontolon-javaboary miavaka.

I Khorasan Atsimo dia iray amin' ny faritany telo noforonina taorian' ny fizaràna an' i Khorasan tamin' ny taona 2004. Raha tany am-piandohana, ny "Khorasan Atsimo" vao noforonina dia tsy nahitana afa-tsy i Kôntean' i Birjand sy ny kôntea vaovao sasany nisaraka tamin' io kôntea io (izany hoe i Nehbandan sy i Darmian ary i Sarbisheh), tamin' ny taona manaraka an' io, dia nampidirina tao Khorasan Atsimo ny tanàna avaratra sy andrefana ary ny fizaràn-tany rehetra tao Quhistan taloha (toa an' i Qaen, i Ferdows ary i Tabas), izay misy distrika 11 hatramin'ny taona 2016.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Khorasan-e-Shomali

Ny **Faritanin' i Khorasan Avaratra** na **Faritanin' i Khorasan-e-Shomali** dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna, ao amin' ny tapany avaratra-atsinanan' i Iràna. Ny renivohi-paritany dia ny tanànan' i Bojnord. I Khorasan Avaratra dia iray amin' ny faritany telo noforonina taorian' ny fizaràna ny Faritanin' i Khorasan tamin' ny taona 2004. I Khorasan no faritany lehibe indrindra tao Iràna mandra-pizarany ho faritany telo tamin' ny 29 Septambra 2004. Ny faritany nankatoavin' ny parlemanta iraniana (tamin' ny 18 Mey 2004) sy ny Filankevitry ny Mpiambina (tamin' ny 29 May 2004) dia ny Faritanin' i Razavi Khorasan sy Faritanin' i Khorasan Avaratra ary Faritanin' i Khorasan Atsimo.

Tamin' ny fanisam-bahoaka tamin' ny taona 2006, ny isan' ny mponina dia 791 930 tamin' ny tokantrano 198&nbsp;626. Ny fanisam-bahoaka manaraka tamin' ny taona 2011 dia nahitana mponina niisa 867&nbsp;727 tao anatin' ny tokantrano 240&nbsp;885. Tamin' ny taona 2014 dia nampidirina tao amin' ny Faritra faha-5 ity faritany ity. Tamin' ny fanisam-bahoaka farany indrindra tamin' ny taona 2016 dia nihena kely ny isan' ny mponina izay lasa 863&nbsp;092 tao tamin' ny tokantrano 254&nbsp;747.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Tahan' ny tsy fananana asa

Ny **tahan' ny tsy fananana asa** dia ny isan-jaton' ny olona ao anatin' ny mponina afaka miasa nefa tsy an' asa. Ny mponina afaka miasa dia ny mponina mahatratra ny taonan' ny olona tokony hiasa na efa miasa na maniry hiasa.

Ny olona tsy an' asa dia olona tsy manana asa ary mitady asa. Ny famaritana ny tahan' ny tsy fananana asa dia mety miovaova isaky ny firenena, noho izany dia tsy mety ny fampitahana ny tahan' ny tsy fananana asa ôfisialy isaky ny firenena tsy misy fiheverana ny amin' ny famartany an' izany. Ny famaritana ny tahan' ny tsy fananana asa araka ny nofaritan' ny Birao Iraisam-Pirenena momba ny Asa (*Bureau international du travail* na BIT) dia famaritana ekena fa iharan' ny tsy fitoviana kelin' ny fandikana izany. Ny sampan-draharaha sasany, toy ny *Organisation de coopération et de développement économiques* (OECD), dia manisa ny tahan' ny tsy fananana asa narindra ka ahafahana manao fampitahana iraisam-pirenena.

Ny tahan' ny tsy fananana asa dia kajina any amin' ny firenena samihafa amin' ny fampiasana ny fanadihadiana momba ny asa.

Ny tahan' ny tsy fananana asa dia antontan' isa ara-toekarena ampiasain' ny haino aman-jery betsaka hanehoana ny toekaren' ny firenena iray. Ny tahan' ny asa, izay mandinika ny fitsinjarana ny mponina eo amin' ny olona afaka miasa sy ny tsy afaka miasa, dia maneho mazava kokoa ny fampiasana ny olona manana hery hiasa ao amin' ny firenena iray.
Emmerson Mnangagwa

I **Emmerson Mnangagwa** dia mpitondra fanjakana ao Zimbaboe, teraka tamin' ny 15 Septambra 1942 tao Shabani (Zvishavane ankehitriny). Filoha lefitry ny Repoblikan' i Zimbaboe voalohany tamin' ny taona 2014 ka hatramin' ny 2017 izy, avy eo lasa filohan' ny firenena taorian' ny fanonganam-panjakana tamin' ny taona 2017, izay niafara amin' ny fialan' i Robert Mugabe teo amin' ny fitondrana. Nandresy tamin' ny fifidianana filoham-pirenena izy tamin' ny taona manaraka an' io.
Faritanin' i Ardabil

Ny **Faritanin' i Ardabil** dia iray amin' ny faritany 31 ao Iràna. Any amin' ny tapany avaratra-andrefan' ilay firenena no misy azy, ao amin' ny Faritra faha-3, mifanefi-tany amin' ny Repoblikan' i Azerbaijàna, amin' ny Faritanin' i Azerbaijàna Atsinanana, amin' ny Faritanin' i Zanjan ary amin' ny Faritanin' i Gilan. Ny tanànan' i Ardabil no foibem-pitantanana azy. Ity faritany ity, izay mirefy 18&nbsp;011 km2, sy naorina tamin' ny taona 1993, dia ampahany avy amin' ny tapany atsinanan' ny Faritanin' i Azerbaijàna Atsinanana.

Tamin' ny fanisam-bahoaka natao tamin' ny taona 2006, io faritany io dia nisy mponina 1&nbsp;209&nbsp;968 ao amin' ny tokantrano 281&nbsp;433. Ny fanisam-bahoaka manaraka tamin' ny taona 2011 dia niisa 1&nbsp;248&nbsp;488 tao amin' ny tokantrano 337&nbsp;943. Araka ny fanisam-bahoaka natao tamin' ny taona 2016, ny mponina tao amin' ny Faritanin' i Ardabil dia nitombo ho 1&nbsp;270&nbsp;420 amin' ny tokantrano 377&nbsp;423.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Faritanin' i Azerbaijan-e-Gharbi

Ny **Faritanin' i Azerbaijan Andrefana** na **Azerbaijan-e-Gharbi** dia iray amin' ny faritany iraika amby telopolo ao Iràna ary iray amin' ny faritanin' i Azerbaijàna iraniana. Mandrakotra velaran-tany mirefy 39&nbsp;487 km2, na 43&nbsp;660 km2 raha ampidirina ao ny farihy Urmia.

Any amin' ny tapany avaratra-andrefan' ilay firenena no misy azy, mifanefi-tany amin' i Torkia, amin' i Iràka ary amin' ny Repoblika Mizakatenan' i Nakhchivan ao Azerbaijàna, ary koa amin' ny Faritanin' i Azerbaijàna Atsinanana, amin' ny Faritanin' i Zanjan ary amin' ny Faritanin' i Kurdistan. Ity faritany iraniana ity dia ao amin' ny Faritra hafa-3. Misaraka amin' i Armenia izy amin' ny alalan' ny sisintany fohin' i Torkia amin' ny Repoblikan' i Azerbaijàna.

Tamin' ny fanisam-bahoaka tamin' ny taona 2006, io faritany io dia nisy mponina 2&nbsp;831&nbsp;779 ao amin' ny tokantrano 655&nbsp;260. Ny fanisam-bahoaka manaraka tamin' ny 2011 dia nahhitana mponina 3&nbsp;080&nbsp;576 ao amin' ny tokantrano 822&nbsp;152. Tamin' ny fanisam-bahoaka farany tamin' ny taona 2016 dia nitombo ho 3&nbsp;265&nbsp;219 ny mponina ao amin' ny tokantrano 935&nbsp;956.

## Jereo koa

* Faritany any Iràna: Alborz - Ardabil – Azerbaijan-e-Gharbi – Azerbaijan-e-Sharghi – Bushehr - Shahar Mahaal-o-Bakhtiari - Esfahan - Fars - Gilan – Golestan - Hamedan – Hormozgan - Ilam - Kerman - Kermanshah – Khorasan-e-Jonubi - Khorasan-e-Razavi - Khorasan-e-Shomali - Khuzestan - Kohkiluyeh-o-Boyer Ahmad - Kurdistan Iraniana – Lorestan - Markazi – Mazandaran - Qazvin – Qom – Semnan - Sistan-o-Baluchestan - Teheran - Yazd - Zanjan
Pravind Jugnauth

I **Pravind Kumar Jugnauth** dia mpitondra fanjakana maorisiana, praiminisitra nanomboka tamin' ny 23 Janoary 2017. Izy no mpitarika ny Mouvement socialiste militant na MSM. Teraka tamin' ny 25 Desambra 1961 tao Vacoas-Phoenix izy. Minisitry ny Fitantanam-bola tamin' ny taona 2003 ka hatramin' ny 2005 izy, avy eo tamin' ny taona 2009 ka hatramin' ny 2011 ary tamin' ny taona 2016 hatramin' ny Janoary 2017, fony izy lasa praiminisitran' i Maorisy, nandimby ny rainy. Tamin' ny fifidianana solombavambahoaka 2019 dia nahazo maro anisa indray izy, noho izany dia nijanona ho praiminisitra nandritra ny dimy taona.
Fiteny kasỳ

Ny **fiteny kasỳ** dia fiteny aostrôaziatika manana mpiteny iray tapitrisa mahery fotsiny any amin' ny tapany avaratra-atsinanan' i India, indrindra ny vahoaka Kasỳ (*Khasi*) ao amin' ny fanjakan' i Meghalaya. Manana sata ôfisialy izy io any amin' ny distrika sasany amin' ity fanjakana ity. Ny mpihavana akaiky indrindra amin' ny fiteny kasỳ dia ny fiteny hafa ao amin' ny vondrona kasîka ao amin' ny Lembalemba Shillong; anisan' izany ny fiteny pnara, ny fiteny lingngama ary ny fiteny oara-jaintia.

Soratana amin' ny tarehin-tsoratra latina ny fiteny kasỳ. Tamin' ny tapany voalohany amin' ny taonjato faha-19 dia tsy nahitam-pahombiazana firy ny fanandramana hanoratra ny fiteny kasỳ amin' ny tarehin-tsoratra bengaly-asamey.

## Jereo koa

* Fiteny oara-jaintia
* Fiteny pnara
* Fiteny lingngama
* fiteny maharama
* Kasỳ (vahoaka)
Kasỳ (vahoaka)

Ny **Kasỳ** dia vahoaka any Meghalaya any amin' ny tapany avaratra-atsinanan' i India, izay hita betsaka ao amin' ny fanjakan' i Assam, sy any amin' ny faritra sasany ao Bangladesy. Ny Kasỳ no vahoaka betsaka indrindra ao amin' ny tapany atsinanan' i Meghalaya, izany hoe ny tangoron-kavoanan' i Khasi, izay 78,3 % amin' ny mponina ao amin' ilay faritra, ary izy no vondrom-poko lehibe indrindra ao amin' ilay fanjakana, izay 48 % amin' ny mponina ao Meghalaya.

Anisan' ny olona vitsy miteny aostrôaziatika any Azia Atsimo izy ireo. Ny fiteny kasỳ no fiteniny. Ny vondrom-poko kasỳ dia miavaka noho izy ireo anisan' ny vondrom-poko vitsy sisa izay manana fiarahamonina entin-dreny. Araka ny Lalàmpanorenan' i India dia nomena ny satan' ny fokom-pirenena anaty lisitry ny fanjakana ny Kasỳ.

## Jereo koa

* Vahoaka any India
* Vahoaka any Bangladesy
* Fiteny kasỳ
Fiteny pnara

Ny **fiteny pnara** na **fiteny jaintia** dia fiteny aostrôaziatika ampiasaina any India sy any Bangladesy.

## Jereo koa

* Fiteny kasỳ
* Fiteny lingngama
* Fiteny oara-jaintia
Fiteny lingngama

Ny **fiteny lingngama** dia fiteny aostrôaziatika any amin' ny tapany avaratra-atsinanan' i India mifandray akaiky amin' ny fiteny kasỳ. Nisy fotoana niheverfana ity fiteny ty ho fitenim-paritry ny fiteny kasỳ, nefa ao amin' ny fikarohana vao haingana dia voasokajy ho fiteny miavaka izy. Mitovy fomba fikarakarana sakafo sy fomba fiakanjo amin' ny vahoaka Garô mpifanila vodirindrina aminy ny mpiteny lingngama.

## Jereo koa

* Fiteny kasỳ
* Fiteny pnara
* Fiteny oara-jaintia
* fiteny maharama
Fiteny oara-jaintia

Ny **fiteny oara-jaintia** dia fiteny aostrôaziatika ao amin' ny sampam-piteny kasîka ampiasain' ny olona 16 000 eo ho eo any Bangladesy ary olona 51 000 any India.

Tsy tokony hafangaro amin' ny fiteny kasỳ aoara, izay fitenim-paritry ny fiteny kasỳ ampiasain' ny Oara-Kiriama izay mifandray akaiky aminy.

## Jereo koa

* Fiteny kasỳ
* Fiteny pnara
* Fiteny lingngama
* fiteny maharama
Sampam-piteny kasîka

Ny **sampam-piteny kasîka** na **sampam-piteny kasiana** dia fianakaviam-piteny aostrôaziatika any amin' ny Lembalemba Shillong, izay tenenina ao amin' ny fanjakan' i Meghalaya any amin' ny tapany avaratra-atsinanan' i India sy ny faritra manodidina an' i Bangladesy, ampiasain' ny vahoaka Kasy
Ireo fiteny ireo dia fiteny dimy ao anatin' ny sampan' ny fiteny môn-kmera avaratra, dia:

* ny fiteny kasy, izay nanome ny anarany ny voahoaka iray ao India (ny Kasy);
* ny fiteny lingngama, any India;
* ny fiteny pnara, any India;
* ny fiteny oara-jaintia, any Bangladesy;
* ny fiteny maharama, any  India.
Fiteny maharama

Ny **fiteny maharama** na **fiteny marama** dia fiteny kasîka ao amin' ny fiteny aostrôaziatika any Meghalaya (any India). Mifandray akaiky amin' ny fiteny  kasỳ izy io, ary heverina ho fitenim-paritr' ity fiteny ity indraindray, na dia toa tsy mitovy amin' ny an' ny fiteny kasỳ ampiatahaina amin' ny fiteny pnara aza.

## Jereo koa

* Fiteny kasỳ

* Fiteny pnara

* Fiteny lingngama
* Fiteny oara-jaintia
The World Almanac

Ny ***The World Almanac and Book of Facts*** dia bokikely amerikana, almanaka mampita vaovao momba ny lohahevitra toy ny fiovan' izao tontolo izao sy ny loza ary ny fanatanjahan-tena. Navoaka isan-taona izy io nanomboka tamin' ny taona 1868 ka hatramin' ny 1875, ary naverina navoaka isan-taona nanomboka tamin' ny 1886.
Shah

Ny **shah** dia anaram-boninahitry ny mpanjaka izay nampiasain' ny olo-malaza tao amin' ny fanjakana iraniana teo amin' ny tantara. Nampiasain' ny fiarahamonina persiana isan-karazany koa izy io, toy ny Empira Ôtômana, ny Kanata Kazàka, ny Kanatan' i Bukhara, ny Emiratan' i Bukhara, ny Empira Mogaly, ny Soltanatan' i Bengal, ny tarana-mpanjaka afgana ara-tantara, ary teo anivon' ny Gurkha.  Amin' ny fiteny persana izany dia atao hoe شاه, / *Šāh*, izay midika ara-bakiteny hoe "mpanjaka".

Tsy nihevitra ny tenany ho toy ny mpanjakan’ny tarana-mpanjaka nifaninana fotsiny (izany hoe toa ny fitondrà-mpanjaka eorôpeana) ny mpitondra iraniana tsirairay, fa nihevitra ny tenany ho شاهنشاه / *Šâhanšâh* (*Shahanshah*), izay midika hoe "Mpanjakan' ny mpanjaka", na پادشاه / *Pâdešâh* (*Padishah*), izay midika hoe "Mpanjaka Tompo", amin' ny hevitra manambara ny fanohizan' ny Empira Persiana tany am-boalohany.
Fadintseranana

Ny **fadintseranana** na **ladoany** dia fahefanam-panjakana na sampan-draharaha miandraikitra ny fanaraha-maso ny sisin-tanin' ny firenena iray, ary indrindra amin' ny fandrindrana ny olona sy ny entana miditra sy mivoaka (anisan' izany ny biby, ny fitaterana, ny entam-barotra manokana, ary ny entana mampidi-doza), sy amin' ny fanangonana ny haba alaina amin' ireo entana ireo.

Miovaova be ny asa ampanaovina ny fadintseranana isaky ny firenena, nefa saika sampan-draharaham-panjakana ara-toekarena sy ara-bola manana ny toetran'  ny mpiandraikitra hetra sy ny fiarovana izany. Tao anatin' ny folo taona farany, ny asan' ny fadintseranana dia niitatra ka lasa misahana andraikitra fototra telo: ny fampidiran-ketra sy ny fiarovana ary ny fanamorana ny rahataham-barotra.

Ny firenena tsirairay dia manana didy aman-dalàna sy fitsipika manokana momba ny fanafarana sy fanondranana entana miditra sy mivoaka amin' ny firenena, izay ampiharin' ny manampahefana ao aminy avy; ny fanafarana sy fanondranana ny entana sasany dia mety ho ferana na voarara tanteraka. Betsaka ny karazana sazy mihatra amin’ izay mandika ireo lalàna amam-pitsipika ireo.

Isan-taona, amin' ny faran' ny volana Janoary, ny andro iraisam-pirenena momba ny fadintseranana dia ankalazaina miaraka amin' ny lohahevitra manokana.
William Morgan Shuster

I **William Morgan Shuster** (1877 - 1960) dia mpisolovava sy mpiasam-panjakana ary mpanoratra amerikana, izay fanta-daza indrindra amin' ny asany amin' ny maha "mpitam-bola jeneralin' i Persia" izay notendren' ny Antenimiera iraniana, na Majles, nanomboka tamin' ny Mey ka hatramin' ny Desambra 1911.
Fitsarana Iraisam-Pirenena

Ny **Fitsarana Iraisam-Pirenena**, izay any Den Haag (Nederlandy) ao amin' ny Lapan' ny Fandriampahalemana, dia naorin' ny andininy faha-92 ao amin' ny Dinan' ny Firenena Mikambana: "Ny Fitsarana Iraisam-Pirenena no sampan-draharaha lehibe ara-pitsarana ao amin' ny Firenena Mikambana. Izy io dia miasa mifanaraka amin' ny Sata natsangana mifototra amin' ny Satan' ny Fitsarana Iraisam-Pirebnena Maharitra ary ampiarahina amin' ity Dina izay miaty azy ity." Atao hoe ***Cour internationale de justice*** na ***CIJ*** izy amin' ny teny frantsay fa ***International Court of Justice*** na ***ICJ*** kosa amin' ny teny anglisy. Ny tena anjara asany dia ny famahana ny fifandirana momba ny lalàna apetraky ny firenena sy ny fanomezana hevitra momba ny olana momba ny lalàna atolotry ny fikambanana sy ny masoivoho iraisam-pirenena ankatoavin' ny Fivoriamben' ny Firenena Mikambana.

Noforonina tamin' ny alalan' ny fanambaran' ny Firenena Mikambana tamin' ny 26 Jona 1945 izy io, ary niasa nanomboka tamin' ny Marsa 1946. Izy io no nasolo ny Fitsarana Maharitra Iraisam-pirenena (*Cour permanente de justice internationale* na CPJI na *Permanent Court of International Justice*), naorin' ny Fikambanan' ny Firenena (*Société des Nations* na SDN na *League of Nations*). Ny fiteny ôfisialy ampiasaina ao dia ny fiteny frantsay sy ny fiteny anglisy.
Fiteny santalỳ

Ny **fiteny santalỳ** dia fiteny ao amin' ny vondrom-piteny monda ao amin' ny fianakaviam-piteny aostrôaziatika, mifandray amin' ny fiteny hô sy ny fiteny mondary. Ny fiteny santalỳ dia fitenin' ny Santalỳ na Santaly, vondrona teratany any India.

Olona enina tapitrisa eo ho eo no miteny izany any India, any Bangladesy, any Nepaly ary any Botàna. Mipetraka any India ny ankamaroan' ny mpiteny, any amin' ireto fanjakana ireto: Jharkhand, Assam, Bihar, Odisha, Tripura ary Bengal Andrefana.

Manana abidy manokana izy io, antsoina hoe abidy santalỳ, saingy ambany dia ambany ny fahaizana mamaky teny sy manoratra, eo anelanelan' ny 10 sy 30 %. Ny fiteny santalỳ dia azo soratana amin' ny fampiasana ny alfasilabera ôdia, devanagary na ny alfasilabera bengaly; nandritra ny vanim-potoana britanika dia nosoratana tamin' ny abidy latina mihitsy aza izy io.
Santalỳ (vahoaka)

Ny **Santalỳ** dia vondrom-poko monda miteny aostrôaziatika ao amin' ny Zana-kôntinenta Indiana. Ny Santalỳ no vondrom-poko lehibe indrindra ao Jharkhand sy ao Bengal Andrefana, izay samy fanjakana any India, raha jerena ny isan' ny mponina ary hita any amin' ireto fanjakana any India ireto koa: Odisha, Bihar, Assam ary Tripura.

Izy ireo no vondrom-poko vitsy anisa lehibe indrindra ao amin' ny Diviziôna Rajshahi any avaratr' i Bangladesy sy ny Diviziôna Rangpur. Misy betsaka ao Nepaly izy ireo. Ny Santalỳ dia miteny santalỳ, izay fiteny monda be mpampiasa indrindra ao amin' ny fianakaviam-piteny aostrôaziatika.
Ayatollah

Ny ***ayatollah*** dia iray amin' ny anaram-boninahitra ambony indrindra omena ny mpikambana ao amin' ny fitondram-pivavahana siita (*mullah na mollah*). Tsy toy ny fitondram-pivavahana sonita, ny fitondram-pivavahana siita dia tena misy ambaratongam-pahefana. Ny *ayatollah* dia mpitarika sy manam-pahaizana momba ny finoana silamo eo amin' ny sehatry ny didy zary lalàna, ny etika, filôzôfia na ny mistisisma. Amin' ny teny arabo izany dia soratana hoe آية الله fa amin' ny teny persana kosa dia آیت‌الله, izany midika ara-bakiteny hoe "famantaran' Andriamanitra". Matetika izy ireo no mampianatra any amin' ny sekoly islamika (*hawza*). Ny *ayatollah* sasany dia manao satrka miendrika fehiloha mainty (indrindra ao amin' ny Tontolo Arabo sy ny Tontolo Persiana) na  maitso, izany dia manondro ny toerany amin' ny maha *sayyid* azy, izany hoe amin' ny maha taranak' i Mohamady azy amin' ny alalan' ny zanany vavy Fatima, vadin' i Ali, izay ''imam'' voalohany tao amin' ny Siisman' ny Roambinifolo. Ny *ayatollah* hafa dia manao an' io satroka io fa fotsy.

Ny hoe "Ayatollah" ihany koa no anaram-bositra iantsoana an' i Ahmed Abdallah Mohamed Sambi.
Takalon' aina

Ny **takalon' aina** dia olona tazomin' ny olona hafa an-keriny izay mitaky fepetra amin' olona hafa fahatelo ny famelana azy ho velona sy ny famotsorana azy. Ny tafika any amin' ny ady dia matetika, taloha, no nampiasa an' io fanao io any amin' ny tanin' ny fahavalo mba hiantohana ny fiarovana ny miaramilany na hanakanana ny fihetsika feno fankahalana. Izany indrindra no nitranga nandritra ny Ady Lehibe roa.

Rehefa tsy momba ny pôlitika sy mikendry ny hahazoana vidim-panavotana fotsiny ny anton' ny fanaovana takalon' aina dia fakana an-keriny no ilazana izany. Amin' ny toe-javatra hafa dia endrika fampihorohoroana mikendry ny famotsorana ny voafonja sy ny fanaterana fitaovam-piadiana ary ny tsy fanasaziana ny mpaka an-keriny ny antony anaovana izany.
Islamisma

Ny **islamisma** dia foto-pampianarana manohana ny finoana silamo ho ideôlôjia pôlitika. Izany dia ahitana ny fanetsiketsehana ny Mozilmana momba ny tetikasa ara-tsôsialy sy ara-pôlitika mifototra amin' ny fitsipika sy ny lalàna ara-pivavahana (*[[Sharia]]*). Io no teny mitovy hevitra ara-pivavahana ho an' ny "silamo pôlitika". Ny mpiaro ny islamisma dia atao hoe "*al-Islamiyyun*"

Amin' ny ankapobeny dia momba ny pôlitika ny fampiasana ny teny hoe "islamisma", izay niseho tamin' ny taonjato faha-20, hatramin' ny nipoirany indray dia nivoatra be ny heviny tamin' ny faran' ny taona 1970. Mety ho fisafidiana am-pahatsorana ny foto-pampianarana mozilmana ho tari-dalana amin' ny hetsika ara-pôlitika izany, na koa momba ny ideôlôjia mampivily ny finoana silamo hanatanterahana tetikasa pôlitika: manova ny rafitra ara-pôlitika sy ara-tsôsialy ao amin' ny firenena amin' ny alalan' ny fanaovana ny lalàna *Sharia*, izay terena ho raisin' ny fiaraha-monina iray manontolo ny fandikana azy tsy misy isalasalana, ho hany loharanon-dalàna. Noho izany dia teny fampiasa mampiady hevitra ny hoe islamisma.

Ny ankamaroan' ny mpiaro ny islamisma dia mifandray amin' ny fikambanana silamo na hetsika fanentanana ara-tsôsialy, izay matetika antsoina hoe "*al-harakat al-Islamiyyah*". Ny Islamista dia manantitrantitra ny fampiharana ny *Sharia*, ny firaisankina ara-pôlitikan' ny Mozilmana rehetra ("pan-islamika"), ny fananganana fanjakana islamika (hitambatra amin' ny farany), ary ny fandavana ny fitaoman' ny tsy Mozilmana — indrindra fa ara-toekarena, ara-tafika, ara-pôlitika, ara-tsôsialy, na ara-kolontsaina, avy amin' ny Tandrefana na maneran-tany.

Ireo olo-malaza amin' ny islamisma tamin' ny taonjato faha-20 dia ahitana an' i Sayyid Rashid Riḍā, i Hassan al-Banna (mpanorina ny Firahalahiana Mozilmana), i Sayyid Qutb, i Abul A'la Maududi, i Ruhollah Khomeini (mpanorina ny Repoblika Islamikan' i  Iràna), i Hassan Al- Turabi. Ilay mpitondra fivavahana sonita siriana Muhammad Rashid Riḍā, mpanohitra mafy ny fampidirana kolontsaina tandrefana sy ny ziônisma ary ny nasiônalisma, dia nanohana ny tokony haha iraisam-pirenena ny sonisma amin' ny alalan' ny famerenana amin' ny laoniny amin' ny fomba revôlisiônera ny kalifata iraisan' ny Mozilmana rehetra sy ho an' ny finoana silamo iray manontolo mba hampiray ara-pôlitika ny Tontolo Mozilmana.

## Jereo koa

* Repoblika islamika
* Fanjakana islamika
Ruhollah Khatami

I **Seyyed Ruhollah Khatami** dia mpitondra fivavahana iraniana zokiolona tao an-tanànan' i Yazd. Amin' ny teny persiana izany dia atao hoe سید روح‌الله خاتمی. Teraka tamin' ny 28 Ôktôbra 1906 izy ary maty tamin' ny 27 Ôktôbra 1988). Tamin' ny Jolay 1982 izy dia notendren' i Ruhollah Khomeini ho mpitarika vavaka tao amin' ny tanànan' i Yazd, ao Iràna afovoany.

Rain' ny mpanao pôlitika iraniana maromaro izy, anisan' izany ny filoha teo aloha Mohammad Khatami, ny mpanorina ny Front Participation Islam Iran Mohammad-Reza Khatami, ny lehiben' ny kabinetran' ny filoha teo aloha Ali Khatami, ary i Fatemeh Khatami, izay voafidy ho ao amin' ny filankevitry ny tanànan' i Ardakan tamin' ny taona 1999.
Amisy

Ny **Amisy** dia vondrom-poko ara-pivavahana kristiana manam-piaviana jermanika. Fantatra amin' ny fiainany tsotra sy milamina ary henjana, miaro ny tenany amin' ny fandrosoana sy ny fitaoman' ny tontolo ivelany izy ireo.

Avy amin' ny Anabatista soisa indrindra, izay nanorim-ponenana tao Alsace ny sasany, naorin' i Jakob Amman tao Sainte-Marie-aux-Mines tamin'ny 1693 ary noroahina avy tao Alsace ny ankamaroany tamin' ny taona 1712 taorian' ny didy avy amin' i Louis XIV, ny vondrom-piarahamonina Amisy ankehitriny dia hita indrindra any Amerika Avaratra izay mitombo be ny isan' ny mpikambana ao aminy.

Tany Frantsa, tsy nisy afa-tsy 3&nbsp;000 teo ho eo ny Amisy tavela tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-20. Ireto farany dia nanamafy ny fanjavonan' ny sampana frantsay tamin' ny taona 1907 tamin' ny fifidianana ny hiverenan' izy ireo ho ao amin' ny Menônita. Ny fitsipika voalohany amin' ny Amisy ny hoe: "Aza manaraka ny tontolo manodidina anao ianao."
Didin'ny Banner Menan'ny Asa

**Didin'ny Banner Menan'ny Asa**,( rosian :Орден Трудового Красного Знамени ) dia baikon'ny Firaisana Sovietika noforonina ho fanomezam-boninahitra ny asa eo amin'ny sehatry ny famokarana, siansa, kolontsaina, literatiora,zavakanto,fanabeazana,fanatanjahan-tena,fahasalamana, sosialy ary ny hafa. faritra ny asa dia ny mpiara-miasa amin`ny Miaramila ny Banner Mena Nahazo ity raharaha ity ny vitsy ny andrim-panjakana, orinasa, gazety sy ny hafa.

*
Fitna

Ny teny hoe ***fitna*** na ***fitan*** dia teny arabo ampiasaina hanondroana fisaraham-bazana ara-pôlitika sy ara-pivavahana, ady an-trano, fifandrafiana ary fisaratsarahana teo amin' ny Mozilmana. Io teny io dia misy heviny mivelatra manondro ny fitsapana, ny fahoriana, ny fakam-panahy, ny fikomiana, ny ady ary ny ady an-trano.

## Ny teny hoe ''fitna'' ao amin' ny fiteny arabo
Mety hanavaka ny dikan' ny teny hoe *fitna* ao amin' ny teny arabo klasika sy ny dikany ao amin' ny teny arabo ankehitriny sy ao amin' ny fitenim-paritra arabo isan-karazany ny mpanoratra. Noho ny maha zava-dehibe ny teny hoe *fitna* ao amin' ny Kor'any, ny fampiasana azy amin' io boky io dia mety mila dinihina misaraka amin' ny dikan' io teny io amin' ny teny arabo klasika na manampy izany.

Ankoatra ny fampiasana azy ao amin' ny Kor'any, ny teny hoe *fitna* dia ampiasaina hanondroana ny ady an-trano lehibe efatra tao amin' ny Kalifata Silamo nanomboka tamin' ny taonjato faha-7 ka hatramin' ny taonjato faha-9.

## Ny teny hoe ''fitna'' manondro ny ady an-trano lehibe
Nanjary nanana heviny voalohany hoe "fikomiana", "fanakorontanana" na "ady an-trano" ny teny hoe *fitna*, ady an-trano izay miteraka fisaraham-bazana ary ao anatin' izany ny naha tandindomin-doza lehibe ny fahadiovan' ny finoana. Noho ny ady izay nanamarika ny fiavian' i Mu'āwiya teo amin' ny fitondrana, ny teny hoe *fitna* dia nampiharina amin' ny vanim-potoana rehetra nisian' ny korontana nateraky ny sekoly na hetsika izay nisaraka tamin' ny ankamaroan' ny mpino. Araka izany io teny io dia nenti-niresaka momba ny ady lehibe hafa toy ny Fitna Voalohany (taona 656–661), Fitna Faharoa (taona 680–692), ny Fitna Fahatelo (taona 744–747), ny Fitna Fahefatra (taona 809–827), ny Fitna Fahadimy (taona 866–866) ary Fitnan' i al-Andalus (taona 1009–1031).
Eid al-Fitr

Ny ***Eid al-Fitr*** na ***Aid el-Fitr*** dia fety ankalazain' ny Mozilmana maneran-tany hanamarihana ny fiafaran' ny fifehezana (anisany ny fifadian-kanina) izay natao mandritra ny volana ''Ramadan''. Ankalazaina amin' ny andro voalohany amin' ny volana *[[Saoaly|Shawwal]]* ao amin' ny tetiandro mozilmana izany. Miovaova ny daty gregôriana anatanterahana izany satria fohy kokoa ny volana silamo raha mitaha amin' ny volana gregôriana, miroso 11 andro isan-taona. Io no fety voalohany amin' ny fety ôfisialy roa ankalazaina ao amin' ny finoana silamo (ny iray hafa dia ny ''Eid al-Adha'').

Amin' ny teny arabo izany dia atao hoe عِيدُ الْفِطْرِ / *ʿĪd al-Fiṭr*, izay midika ara-bakiteny hoe "fetin' ny fijanonan' ny fifadian-kanina". Ity fety ity dia fantatra koa amin' ny anarana hoe ***Eid al-Saghir*** na ***Aid el-Saghir*** (arabo: العيد الصغير / *al-ʿĪd al-Ṣaghīr*, midika hoe "fety madinika"), izay azo tsorina amin' ny hoe ***Eid*** na ***Aid*** tsotra izao.

Ny *Eid al-Fitr* dia anaovana vavaka (*[[Vavaka dimy fanao isan' andro (silamo)|salat]]*) manokana izay ahitana fizaràna (*rakat*) atao any amin' ny toerana malalaka na efitrano lehibe, amin' ny ankapobeny. Ao amin' ny fotoana iarahan' ny besinimaro mivavaka (*jamāʿat*) ihany no azo anaovana izany ary anaovana fananganana tanana manandrify ny sofina (*takbir*) fito fanampiny rehefa miteny hoe "*Allahu ʾAkbar*" (izay midika hoe "Andriamanitra no lehibe indrindra") ao amin' ny Hanafita, izay anisan' ny sekolin' ny silamo sonita: telo no atao amin' ny fanombohan' ny *rakat* voalohany ary telo alohan' ny *rukūʿ* amin' ny *rakat* faharoa. Ny sekoly sonita hafa dia matetika manao *takbir* miisa 12, mizara ho vondrona misy fito sy dimy.

Ao amin' ny silamo siita, ny *salat* dia misy *takbir* enina ao amin' ny *rakat* voalohany amin' ny faran' ny *qira'a*, alohan' ny *rukū*, ary dimy amin' ny *rakat* faharoa. Arakaraka ny hevitry mpahay lalàna amin' ny toerana misy azy, ity *salat* ity dia mety ho tsy maintsy atao (فرض / *farḍ*) na tokony hatao indrindra (مُسْتَحَبّ / *mustaḥabb*) na tsara raha atao (مندوب / *mandūb*).

Aorian' ny *salat*, ny Mozilmana dia mankalaza ny *Eid al-Fitr* amin' ny fomba isan-karazany ary ny sakafo no mibahan-toerana amin' izany, ka nanome io fety io ny anarana hoe "Eid mamy" na "Fetin' ny siramamy".

## Jereo koa

* *[[Eid al-Adha]]*
Ashura

Ny ***Ashura*** dia andro fahatsiarovana ara-pivavahana ao amin' ny finoana silamo, tsy maintsy ifadian-kanina, izay atao amin' ny andro faha-10 amin' ny volana *[[Moharamo|Muharram]]*, volana voalohany amin' ny taona ao amin' ny tetiandro mozilmana. Fahatsiarovana tena lehibe ho an' ny Siita sy Sonita izany. Atao hoe عَاشُورَاء / *ʿāšūrāʾ* izany amin' ny teny arabo. Ho an' ny Siita indrindraindrindra dia io no fankalazana ny fitsingerenan' ny daty nahafatesan' ny imam Husayn, zafikelin' i Mohamady.
Mawlid

Ny ***Mawlid***, na ***al-Mawlid al-nabawi***, dia fety silamo, fahatsiarovana ny nahaterahan' i Mohamady, mpaminanin' ny finoana silamo, izay ankalazaina amin' ny ankapobeny ny faha-12 amin' ny volana *[[Rabialaoaly|Rabia al awal]]* any amin' ny firenena silamo. Amin' ny teny arabo dia atao hoe **ٱلْمَوّلِدُ** na ٱلْمَوّلِدُ ٱلنَّبَوِيّ izay midika ara-bkiteny hoe "fahaterahan' ny mpaminany", ity fety ity.
Miotisoa Rasendra Andrianantenaina

**Miotisoa Rasendra Andrianantenaina** dia mpilalao tenisy malagasy.
Teraka tamin'ny 20 Oktobra 2006 izy.
Koranisma

Ny **koranisma** na ny **silamo koranita** dia rian-kevitra ara-pivavahana ao amin' ny silamo, izay manao ny Kor'any ho hany loharano avy amin' ny faminaniana azo itokisana avy amin' Andriamanitra ary ahafahana mamela ny  hisian' ny fisalasalana momba ny fahamarinan' ny hadita (teny lazaina fa avy amin' i Mohamady sy avy amin' ny namany, nangonina sy nosoratana taorian' ny fampitana am-bava lava, izay ahitana ny fanangonana sasany nataon' i Al Bukhari sy i Muslim izay eken' ny silamo sonita). Mino ny Koranista na ny Koranita fa mazava sy feno ny hafatr' i Allah ao amin' ny Kor'any, noho izany dia azo takarina tanteraka tsy mila ny fanampianan' ny hadita. Milaza izy ireo fa apôkrifa ny lahatsoratry ny hadita izay misy ankehitriny, satria nosoratana taonjato roa taorian' ny nahafatesan' i Mohamady; noho izany dia tsy afaka manana lenta mitovy amin' ny Kor'any izy.

Ny fomba fiasan' ny koranisma dia misy fitoviany amin' izay hita ao amin' ny fivavahana abrahamika hafa toy ny hetsika karaita ao amin' ny jodaisma sy ny *[[sola scriptura]]* ao amin' ny prôtestantisma.
Eid al-Adha

Ny ***Eid al-Adha*** na ***Aid al Adha*** na ny **Fetin' ny Sorona** no fety faharoa amin' ny fety roa lehibe ankalazaina ao amin' ny finoana silamo (ny iray hafa dia ny ''Eid al-Fitr'' na ''Aid al-Fitr''). Amin' ny lovantsofina silamo dia anomezam-boninahitra ny fahavononan' i Abrahama hanao sorona ny zanany lahy ho fankatoavana ny didin' Andriamanitra io fety io. Atao hoe عيد الأضحى / *ʿĪd al-ʾAḍḥā*, izany amin' ny teny arabo. Antsoina koa hoe ***Eid al-Kebir*** na ***Aid el-Kebir*** na **Fety Lehibe** (arabo: العيد الكبير / *al-ʿĪd al-Kabīr*) koa io andro io.

Miankina amin’ ny fitantarana, na i Ismaela na i Isaaka no lazaina amin' ny hoe "sorona ho an' Andriamanitra". Kanefa, talohan' ny nahafahan' i Abrahama nanao sorona ny zanany tamin' ny anaran' Andriamanitra, sy noho ny fahavononany hanao izany, dia nanome azy zanak' ondry hatao sorona ho solon' ny zanany Andriamanitra. Ho fahatsiarovana izany fidirana an-tsehatra izany dia biby toy ny zanak' ondry no atao sorona.

Zaraina telo ny henan' ny biby atao sorona: ny ampahany iray no hanin’ ny fianakaviana izay nanolotra ilay biby, ny ampahany faharoa ho an' ny namana sy ny havana, ny sisa kosa zaraina ho an' ny mahantra sy ny sahirana. Misy ny fanolorana zava-mamy sy fanomezana, ary mazàna ny havana akaiky dia mitsidika sy atao tsara fandray.

Ao amin' ny tetiandro manara-bolana silamo, ny *Eid al-Adha* dia milatsaka amin' ny andro fahafolon' ny volana ''Dhu al-Hijja'' ary maharitra efatra andro. Ao amin' ny tetiandro gregôriana)dia miovaova isan-taona ny daty, miroso eo amin' ny 11 andro isan-taona.

## Jereo koa

* *[[Eid al-Fitr]]*
Venevisión

**Venevisión** dia tambajotra fahitalavitra venezoeliana an'ny Grupo Cisneros. Niorina tamin'ny 1 martsa 1961 avy amin'i Diego Cisneros izy io. Iray amin'ireo mpamokatra telenovela lehibe indrindra miaraka amin'ny Televisa, Telemundo, Caracol, RCN, ABS-CBN ary GMA Network.

## References
Victor Turner

I **Victor Witter Turner** dia antrôpôlôga britanika fantatra amin' ny fandalinany ny famantarana sy ny fanao ary ny fombafomba fiovan-tsata eo amin' ny foarahamonina. Teraka tao Glasgow (Ekôsy) tamin' ny 28 Mey 1920 izy ary maty tamin' ny 18 Desambra 1983 tao Charlottesville (Etazonia).

Noho ny Rhodes-Livingstone Institute dia nanatanteraka ny fikarohany teo anivon' ny Ndembo (*Ndembu*) any Zambia (Rodezia Avaratra tamin' izany fotoana izany) i Turner. Nanomboka tamin' ny fandalinana ny lohahevitra momba ny demôgrafika sy ny toekaren' ilay foko izy saingy vetivety dia nanjary liana tamin' ny fombafomba (ritoaly).
Bryan R. Wilson

I **Bryan Ronald Wilson** dia sôsiôlôga britanika niasa tao amin' ny Oniversiten' i Oxford. Teraka tamin' ny 25 Jiona 1926 tao Leeds izy ary maty tamin' ny 9 Ôktôbra 2004 tao Middleton Stoney any Oxfordshire. Manampahaizana momba ny sôsiôlôjian' ny fivavahana izy.
New York (state)

**New York (state)**Izy io dia fanjakana any avaratra-atsinanan'i Etazonia. Iray amin'ireo fanjakana ao amin'ny Ranomasimbe Atlantika Afovoany izy io, izay misy mponina 19,6 tapitrisa eo ho eo, ary izy no fanjakana fahefatra lehibe indrindra amin'ny mponina amin'ny taona 2023. New York dia fanjakana faha-27 lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany any Etazonia.

## Rohy ivelany
Global city

**Global city **Tanàna manerantany na fantatra ihany koa amin'ny hoe tanàn-dehibe angovo, dia tanàna iray miasa ho toy ny node tena ilaina amin'ny tambajotra ara-toekarena manerantany. Ny tanàna maneran-tany dia maneho ny foibe sarotra sy manan-danja indrindra ao anatin'ny rafitra.
CNN

**CNN** Cable News (CNN) dia fantsom-baovao tariby iraisam-pirenena izay miasa ao afovoan-tanànan'i Atlanta, Georgia, Etazonia. Niorina tamin'ny 1980.
Pascal Razakanantenaina

**Pascal Razakanantenaina** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i teraka ny 19 Aprily 1987 ao Mahajanga.

## Klioba baolina kitra
*2006–2009	Saint Michel United (Seychelles)	
*2009–2011	CS Avion	(Frantsa)
*2011–2014	Calais RUFC (Frantsa)
*2014–2018	Arras FA	 (Frantsa)
*2018–2024	JS Saint-Pierroise (Réunion, Frantsa)
* 2024 AS Excelsior  (Réunion, Frantsa)

## Jereo koa
Fahalalahana

Ny **fahafahana** na **fahalalahana** dia ny toetran'ny olona tsy voageja sy tsy iharan'ny faneriterena fa afaka manao izay tiany araka ny sitrapony. Ny filôzôfia, ny sôsiôlôjia, ny teôlôjia ary ny taranja maro samihafa dia samy afaka mamaritra ny ataony hoe fahafahana na fahalalahana. Betsaka anefa ny zavatra mametra izany fahalalahana izany.

Ny **fahalalahana** ihany koa dia zo fototra sy toe-javatra manome **fahafahana** amin'ny olona iray haneho hevitra, hanapa-kevitra, na hihetsika araka ny sitrapony, **raha tsy manitsakitsaka ny zon’ny hafa** na ny lalàna mifehy ny fiarahamonina.

### Karazana fahalalahana
Maro karazana ny fahalalahana, miankina amin’ny sehatra sy ny tontolo iainana iresahana azy:

#### 1. Fahalalahana miteny
Ny fahafahan’ny olona **maneho hevitra malalaka**, na amin’ny teny, na amin’ny soratra, na amin’ny haino aman-jery, na amin’ny tambajotra sosialy. Anisan’ny zo voalaza ao amin’ny **Lalàm-panorenana** sy **Fanjakana demokratika**.

#### 2. Fahalalahana mihetsika
Zo mahafahan’ny olona **mivezivezy, mifindra toerana, mamorona fikambanana, manao hetsika**, sy miditra amin’ny fiaraha-monina, araka ny safidiny.

#### 3. Fahalalahana ara-pivavahana
Zo ananan’ny olona **hino na tsy hino**, hanao fivavahana na hanaraka finoana araka izay tiany, ary tsy hanery na hanery hafa hino toy izany koa.

#### 4. Fahalalahana manokana
Fiainana manokana tsy tokony hotsabatsabahan’ny hafa, toy ny tsiambaratelo, fifandraisana manokana, sy ny fananany.

#### 5. Fahalalahana ara-politika
Zo ananan'ny olona **handray anjara amin’ny raharaham-pirenena**, hifidy sy hifidianana, ary haneho hevitra momba ny fitondrana sy ny lalàna.

### Fahalalahana sy andraikitra
Na dia manana fahalalahana aza ny olona iray, dia **tsy midika izany hoe afaka manao izay tiany fotsiny**. Mila **mifanaja amin’ny fahalalahan’ny hafa** sy **manaja lalàna**. Izany no mahatonga ny fahalalahana ho **teny miampy andraikitra**.

### Fahalalahana ao amin’ny tantara
Tamin’ny tantaran’ny olombelona, ny fahalalahana dia notakiana sy niadiana hatrany:

* Nisy **andron’ny fanandevozana**, izay tsy nananan’ny olona sasany zo hanana fahalalahana.
* Nisy ihany koa ny **adim-pirenena sy tolona ho an’ny fahaleovantena**, izay notarihin’ny firenena te hahazo fahalalahana ara-pirenena sy ara-tsaina.
* Tamin'ny **tolona ara-politika** sy ny **hetsika sosialy**, maro ireo olona sy vondrona niady ho amin'ny fahalalahana mitovy ho an'ny rehetra (toy ny zon'ny vehivavy, zon'ny olona mainty hoditra, sns).

### Fahalalahana amin’ny fomba fijery ara-pivavahana sy filozofia
Amin'ny finoana sasany, ny fahalalahana dia **fanomezana avy amin’Andriamanitra**, ka ny olona dia natao ho afaka misafidy sy mitondra tena araka ny fahendrena sy finoany.

Amin'ny filozofia kosa, ny fahalalahana dia heverina ho **fototry ny maha-olombelona** sy **fotokevitra iorenan’ny demokrasia**.

### Jereo koa

* Zon'olombelona
* Demokrasia
* Fahafahana miteny
* Lalàm-panorenana
* Andraikitra ara-tsosialy

* Liberalisma


## Jereo koa
Sôsiôlôjia

Ny **sôsiôlôjia** dia taranja ara-tsiansa mikaroka fanazavana sy fahatakarana momba ny tranga hita maso eo amin' ny fiarahamonina, mandalina ny fifandraisana ara-piarahamonina izay mamokatra ny maha izy-azy ny olona, ny andrim-piarahamonina, ny rafi-pandaminana, ny kolontsaina, ny sarangam-piarahamonina, ny fitsipiky ny fiarahamonina, ny ady sy ny fifandirana, ary koa ny fanaon' ny vondrona ara-piarahamonina rehetra tsy azo hazavaina amin' ny alalan' ny fandinihana ny saina na ny maha zavamananaina ny mpikambana ao aminy.
Paulin Voavy

**Paulin Voavy** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny  10 Novambra 1987 ao Maintirano.

## Klioba baolina kitra
* Thonon Évian FC ((Frantsa)
* Misr El Maqasa (Ejipta - 2017]].

## Jereo koa
* Biôgrafia
Marco Ilaimaharitra

**Marco Ilaimaharitra** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i teraka ny 26 Jolay 1995 (Mulhouse, Frantsa).

## Klioba baolina kitra
*2013-2017	 FC Sochaux-Montbéliard	()
*2017-	 Charleroi SC	(]

## Jereo Koa
*Barea