Boky etiôpianan' i Klemento

Ny ***Boky etiôpianan' i Klemento*** dia boky kanônikan' ny fiangonana ôrtôdôksa teoahedô (etiôpiana sy eritreana) izay voalazan' ny lovantsofina fa nosoratan' i Klemento avy any Rôma. Atao hoe **ቀለመንጦስ** / *Qälëmentos* izy io amin' ny teny geezy. Mirakitra fifehezana, ambaratongam-pahefana, fotopampianarana ary fitondran-tena ny votoatiny. Manana sata kanônika ara-piangonana izy io fa tsy ara-Baiboly amin' ny hevitr' ity teny ity ho an' ny Tandrefana. Manana lanja ara-dalàna sy ara-pampianarana ary mifandray amin' ny maha-izy azy ny mpino ao amin' ny fiangonana ôrtôdôksa teoahedô izy io. Ity boky ity dia manana toerana manokana ao amin' ny kanôna lehiben' ny Baibolin' ny fiangonana ôrtôdôksa teoahedô  sady ekena ho manana fahefana ara-potopampianarana sy momba ny litorjia ary ara-pifehezana.

## Fanondroana sy famoronana
Mirakitra fitambarana lahatsoratra pseodepigrafika lazaina fa nosoratan' i Klemento avy any Rôma (taonjato voalohany),  ray apôstôlika lehibe tao amin' ny Fiangonana voalohany, ny anarana hoe *Qälëmentos*. Ahitana indrindra ny *Qälëmentos I* sy ny *Qälëmentos II*, ary indraindray ny *Qälëmentos III*, arakaraka ny sora-tanana, ity fanangonana ity. Voatahiry amin' ny teny geezy ireo lahatsoratra ireo, matetika ao amin' ny sora-tanana kanônika miaraka amin' ny *[[Didaskalia etiôpiana|Didaskalia]]* sy ny *[[Kanôna Apôstôlika]]* ary ny *[[Sinôdôsy]]*.

Araka ny fandalinana filôlôjika dia azo inoana fa nanovo avy amin' ny lova siriaka sy kôpta (taonjato faha-4–6) ny mpanoratra ny *Qälëmentos*, nefa nadika amin' ny teny geezy, angamba teo anelanelan' ny taonjato faha-6 sy faha-8, ary nampidirina miandalana tao amin' ny kanônan' ny Baiboly ôrtôdôksa teoahedô. Pseodepigrafika ny filazana an' i Klemento avy any Rôma ho nanoratra azy io, saingy ekena ara-teôlôjia ho antoky ny fahefana apôstôlika izany.

## Sata sy votoaty ary lohahevitra lehibe
Manavaka ny kanôna kelin' ny Baiboly kely (Soratra Masina) sy ny kanôna lehiben' ny Baiboly (kanôna ara-piangonana, bokim-pitsipika) ny fiangonana ôrtôdôksa teoahedô. Ao anatin' io sokajy faharoa io (miaraka amin' ny *[[Sinôdôsy]]*, ny *[[Didaskalia etiôpiana|Didaskalia]]* *[[Didaskalia etiôpiana|etiôpiana]]*, ny *[[Kanôna Apôstôlika]]*, ary ny *[[Bokin' ny Fanekena|Bokin'<nowiki/>]]* *[[Bokin' ny Fanekena|ny Fanekena]]* (*Mäṣḥafä Kidan*)) ny *Qälëmentos*. Noho izany dia kanônika ho an' io Fiangonana io izy, nefa tsy ampiasaina ho soratra masina litorjika mitovy amin' ny Filazantsara efatra.

Amin' ny ankapobeny dia lahatsoratra momba ny ekleziôlôjia sy ny fitsipi-pifehezana apôstôlika ny *Qälëmentos* izay miresaka indrindra:

* ny fandaminana ny Fiangonana: ambaratongam-pahefana (eveka, pretra, diakôna), fifandimbiasana apôstôlika, fahefana episkôpaly;
* ny fotopampianarana sy katesizy: fanambaràm-pinoana momba ny Trinite, ny kristôlôjia mifanaraka amin' ny teôlôjia miafizita etiôpiana, maha zava-dehibe ny lovantsofina ampitaina am-bava;
* ny fitsipi-pifehezana sy ny fitondran-tena: fitsipi-piainana kristianina, fivalozana, fahadiovana ara-pivavahana, fitondran-tena voarara (lova jodeô-kristiana misongadina).
* ny litorjia sy ny fiainan' ny vondron' ny mpiray fiangonana: vavaka, fifadian-kanina, sakramenta, anjara asan' ny vondron' ny mpino ao amin' ny famonjena.

Ny *Qälëmentos* dia fototra amin' ny fahatakarana ny fomba fijery ôrtôdôksa teoahedô momba ny Fiangonana ho vondrom-piarahamonina fehezin' ny Lovam-pampianarana, ny fitohizana apôstôlika ivelan' ny rafitra grika-latina, ny fiavahan' ny kristianisma etiôpiana fahiny, ny toetra jodeô-kristiana mandrafitra ny *Tewahedo* ("firaisana").

## Jereo koa

* Kanônan' ny Baiboly ôrtôdôksa teoahedô