Fiteny malaiô-pôlineziana

Ny **fiteny malaiô-pôlineziana** dia sampana lehibe indrindra amin' ny fianakaviam-piteny aostrôneziana, fiteny ampiasaina hatrany andrefan' ny Ranomasimbe Indiana mamakivaky an' i Azia Atsimo Atsinanana, ka hatrany atsinanan' ny Ranomasimbe Pasifika. Ny fiteny hafa ao amin' io fianakaviana aostrôneziana io dia ao amin' ny vondrom-piteny fôrmôzàna izay ahitana sampana maro.

Tamin' ny taonjato faha-19 no nampiasana ny andian-teny hoe *malaiô-pôlineziana*, ka nenti-nanondro ny fitambaran' ny fiteny ao amin' io fianakaviana io, nefa tsy natao anisan' izy ireo ny fitenin' ny vahoaka atao hoe Melaneziana.

Izao ny zana-bondrom-piteny malaiô-pôlineziana:

* Fiteny malaiô-pôlineziana andrefana
* Fiteny malaiô-pôlineziana afovoany-atsinanana
Ilay Italiana Antonio Pigafetta izay niara-dia tamin' i Magellan tamin' ny diany manodidina ny Tany tamin' ny taona 1519 hatramin' ny 1522 no nahazoana ny voambolana tranainy indrindra ao amin' ny fiteny malaiô-pôlineziana roa, dia ny fiteny maley sy ny fiteny malagasy. Nahatsikaritra ny maha iray fianakaviana ireo fiteny roa ireo i Pigafetta.

## Fafana ampitahana ny fiteny malaiô-pôlineziana samihafa

## Zana-tsam-piteny malaiô-pôlineziana

### Fiteny malaiô-pôlineziana andrefana
Ny fiteny malaiô-pôlineziana andrefana dia ireo fiteny aostrôneziana rehetra tenenina eto Madagasikara, any Azia Atsimo-Atsinanana an-tanibe, any Filipina, ao amin' ny Nosy Sunda Lehibe (anisan' izany ireo nosy kely mifanila aminy), any Bali, any Lombok, any amin' ny tapany andrefan' i Sumbawa, any Palau ary ny amin' ny Nosy Mariana. Satria tsy misy endri-javatra izay mamaritra tsara ny fiteny malaiô-pôlineziana andrefana ho zana-bondrona, dia nilaozan' ny fanasokajiana vao haingana izany.

### Fiteny malaiô-pôlineziana afovoany-atsinanana
Ny fiteny malaiô-pôlineziana afovoany-atsinanana dia ahitana fiteny miisa 700 mahery, izay mizara ho fiteny malaiô-pôlineziana afovoany sy fiteny malaiô-pôlineziana atsinanana.

#### Fiteny malaiô-pôlineziana afovoany
Ny fiteny malaiô-pôlineziana afovoany dia tenenina any amin' ny Nosy Sunda Kely sy Maluku ao amin' ny Ranomasin' i Banda, any amin' ny faritra mifanitsy amin' ny faritany indôneziana any Nusa Tenggara Atsinanana sy Maluku ary ny firenena Timôro Atsinanana (afa-tsy ny fiteny papoana ao Timôro sy ny manodidina), fa miaraka amin' ny fiteny bima miitatra hatrany amin' ny tapany atsinanan' ny Nosy Sumbawa ao amin' ny faritanin' i Nusa Tenggara Andrefana sy ny fiteny sola ao amin' ny Nosy Sula any amin' ny zoro atsimo-andrefan' ny faritanin' i Maluku Avaratra. Ny nosy lehibe indrindra amin’ io faritra io dia i Sumbawa, i Sumba, i Flores, i Timor, i Buru, ary i Seram. Ny fiteny manan-danja indrindra amin' ny isa dia ny fiteny ngahy mbojo (fiteny bimana), ny fiteny fangaray any andrefan' i Flores, ny fiteny oabo meto any Timôro Andrefana, ary ny fiteny tetoma izay fitenim-pirenen' i Timôro Atsinanana.

Ny fiteny malaiô-pôlineziana afovoany dia fantatra amin' ny ankapobeny ho teny mahafaoka ireo fiteny tsy malaiô-pôlineziana atsinanana ao anatin' ny fiteny malaiô-pôlineziana afovoany-atsinanana, izay mamorona fatorana fa tsy zana-tsampana manan-kery. Maro amin' ireo endri-toetra aroso hamaritana ny fiteny malaiô-pôlineziana afovoany no tsy hita any amin' ny faran' ny faritra ara-jeôgrafia.

#### Fiteny malaiô-pôlineziana atsinanana
Ny faritra itenenanana ny fiteny malaiô-pôlineziana atsinanana dia manomboka amin' ny morontsirak' i Halmahera mamakivaky an' i Pasifika. Mbola mampiady hevitra ity zana-bondrona ity satria mifototra amin' ny porofo ara-boambolana fotsiny, tsy misy fanavaozana ara-peon-teny iombonana. Mifanohitra amin' izany kosa ireo sampana roa, dia ny fiteny halmahera amin' ny tapany atsimon' i Ginea Vaovao Andrefana sy ny fiteny ôseanika, izay samy voafaritra tsara amin' ny fanavaozana ara-peon-teny sy ara-boambolana, ary ekena eran' izao tontolo izao ho zana-bondrona manan-kery.

## Jereo koa

* Ny fiteny fôrmôzana
* Ny fiteny ôseanika