open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boeing 777

Ny **Boeing 777** dia fianakaviana fiaramanidina ara-barotra mpandea lavitra dia lavitra namboarin' ny orinasa Boeing. Io no fiaramanidina lehibe indrindra manana môtera roa tamin' ny fotoana nanomboahana nampiasa azy. Ny Boeing 777 dia novolavolaina mba hamenoana ny elanelana misy eo amin' ny fiaramanidina manana habe antonony (toy ny Boeing 767) sy ny fiaramanidina lehibe dia lehibe izay misy môtera efatra tamin' izany fotoana izany (toy ny Boeing 747). Izy io dia noforonina niaraka tamin' ny fandraisan' anjaran' ny kômpania m-pitaterana ana habakabaka mpanjifa fiaramanidina tamin' ny famaritana ny filana.

## Fomba nanamboarana azy sy tantarany
Ny Boeing 777 no fiaramanidina ara-barotra lehibe voalohany noforonina tanteraka tamin' ny endrika 3D miaraka amin' ny fanampian' ny solosaina, ka nahafahana nanafaingana sy nampahomby kokoa ny famolavolana sy ny fanamboarana. Nampiasana akora môderina (toy ny tsamana viraty, ny titanina, ny fangaro-na metaly isan-karazany) izy io mba hampihenana ny lanjany sy ny masonkarena amin' ny fanamboarana sy ny fividianana azy. Izy io dia manana elatra ambony taha sy manana tendro miraika amin' ny karazana sasany mba hanatsarana ny famakivakiany ny rivotra. Tena matanjaka ny môtera: ohatra, ny 777-300ER dia entin' ny môtera GE90-115B, izay anisan' ny môteran' ny fiaramanidina sivily matanjaka indrindra tsy mbola nisy hatrizay.

Ny sidina voalohany nataon' ny Boeing 777 dia tamin' ny 12 Jona 1994. Nanomboka tamin' ny taona 1995 ny fampiasana azy amin' ny fitaterana ara-barotra. Nanomboka teo dia nivoaka ny karazany maro  (Boeing 777-200, Boeing 777-200ER, Boeing 777-300, Boeing 777-300ER, Boeing 777-200LR, mpitatitra entana, ary vao haingana ny fianakaviana Boeing 777X).

## Fampiasana azy sy ny hoaviny
Ny Boeing 777 dia ampiasain' ny kômpaniam-pitaterana ana habakabaka maro eran-tany, indrindra ho an' ny sidin-davitra iraisam-pirenena. Nahafahan' ny kômpaniam-pitaterana ana habakabaka nanolotra sidina tsy misy fiatoana sady lavitr' ezaka izy io sady nahazo tombony tamin' ny fananany môtera roa (noho izany dia mora vidy kokoa noho ny fiaramanidina misy môtera efatra).

Ny fianakaviana Boeing 777X (777-8 sy 777-9) dia eo an-dalam-pamolavolana amin' izao fotoana izao ary mikendry ny hanome fahombiazana bebe kokoa, sy môtera maôderina kokoa. Nisy ny tatitra momba ny olana ara-teknika na ara-piarovana amin' ny karazan' ny Boeing 777 izay efa misy, ka nahatonga ny fifantohan' ny fitaovana mpanara-maso.

## Jereo koa

* Raharaha Boeing 777

* Boeing 707

* Boeing 717

* Boeing 727

* Boeing 737
* Boeing 747
* Boeing 757
* Boeing 767
* Boeing 777
* Boeing 787
Raharaha Volamena 49 kilao

Ny **raharaha Volamena 49 kilao** dia famoahana volamena antsokosoko nilanja 49 kg avy aty Madagasikara ka tratra tao Kômôro tao amin' ny seranam-piaramanidina iraisam-pirenena Prince Said Ibrahim ao Moroni tamin' ny 28 Desambra 2021. Olona telo no nosamborin' ny zandarimariam-pirenena kômôrianina – nahitana teratany malagasy roa – niaraka tamin' ny anjam-bolamena miisa 28, milanja 49 kg eo ho eo, tao anaty entany. Saika hiakatra amin' ny fiaramanidina manokana hihazo an' i Dubai ireto voarohirohy ireto. Nanambara ny mpampanoa lalàna kômôrianina fa tsy vao sambany ity raharaha ity: eo ho eo amin' ny folo ny fandefasana entana an-tsokosoko avy aty Madagasikara mankany Kômôro toy izany teo anelanelan' ny volana Septambra sy Desambra 2021. Olona maromaro no nosamborin' ny tompon' andraikim-panjakana kômôriana, nisy tamin' izy ireo ny Kômôriana, dia ny talen' ny seranam-piaramanidina tamin' izany fotoana izany sy ny mpiasan' ny fadintseranana iray, sy teratany malagasy roa. Tamin' ny volana Janoary 2022 no nampodina teto Madagasikara ireo teratany malagasy roa ireo, mba hanefa ny saziny.

Nandritra ny taona maro dia nijanona tao amin' ny Banque centrale des Comores (BCC) ireo volamena ireo. Nitaky ny hamerenana izany ny manam-pahefana malagasy, tamin' ny fampahatsiahivana ny "Fifanarahan' ny Firenena Mikambana miady amin' ny heloka bevava voarindra miampita firenena" (fr.: *[[:fr:Convention_de_Palerme|Convention des Nations unies contre la criminalité transnationale organisée]]*). Tamin' ny 14 Marsa 2025, taorian' ny fifampiraharahana nandritra ny telo taona mahery, dia naverin' i Kômoro amin' i Madagasikara ilay volamena. Mamaritra ity famerenana ny volamena malagasy ity ho fanehoana fiaraha-miasa tsara momba ny ady amin' ny fanondranana tsy ara-dalàna ny fanambarana iraisan' ny fanjakana roa tonta.

## Rohy ivelany
**Videô**

* "Trafic d'or entre Madagascar et les Comores", *Radio Frequence Ouani*

## Jereo koa

* Raharaha Volamena 73 kilao (tratra tany Afrika Atsimo)
* Raharaha Boeing 777
* Raharaha Volamena nivadika Vy
* Fitrandrahana harena an-kibon' ny tany eto Madagasikara
* Kolikoly eto Madagasikara

## Loharano sy fanamarihana
Petteri Orpo

**Antti Petteri Orpo** (teraka ny 3 Novambra 1969 tao Köyliö) dia mpanao politika finlandey. Izy no mpitarika ny Antoko Fiaraha-miasa Nasionaly (KOK) ary Praiminisitra tao amin'ny Repoblikan'i Finlandy nanomboka ny 20 Jona 2023. Nanomboka ny taona 2016 ka hatramin'ny 2019, dia niasa ho Minisitry ny Fitantanam-bola tao amin'ny kabinetran'ny Praiminisitra Juha Sipilä izy, ary ho lefiny nanomboka ny volana Jona 2017. 
Nanomboka ny fifidianana parlemantera finlandey tamin'ny taona 2019 ka hatramin'ny volana Jona 2023, dia niasa ho Mpitarika ny Mpanohitra izy.

## Fiainana
Nianatra siansa politika tao amin'ny Oniversiten'i Turku i Orpo.

## Praiministra Finlandy
Panama Papers

Ny ***Panama Papers*** dia manondro ny fivoahana antontan-taratasy tsiambaratelo maherin' ny 11,5 tapitrisa avy amin' ny kabinetra-mpisolovava panameana atao hoe Mossack Fonseca, izay ahitana filazana amin' ny antsipiriany momba ny orinasa ivelan' ny tanim-pirenena maherin' ny 214&nbsp;000 sy ny anaran' ny tompon' andraikitra mpampiasa vola ao amin' ireo orinasa ireo. Anisan' izany ny mpanao pôlitika, ny miliaridera, ny atleta avo lenta, ary ny olo-malaza maro. Voarohirohy mivantana amin' ireo fanambaràna ireo ny lehibem-panjakana na ny lehiben-governemantan' ny firenena fito (Arabia Saodita, Arzantina, Emiràta Arabo Mitambatra, Islandy, Pakistana, Fanjakana Mitambatra, ary Okraina), toy izany koa ny mpikambana ao amin' ny governemantany, ny havany ary ny mpiara-miasa amin' ny lehiben' ny governemanta any amin' ny firenena maherin' ny 40 hafa (anisany i Azerbaijana, i Sina, i Afrika Atsimo, i Kôrea Atsimo, i Brezila, i Frantsa, i India, i Siria, i Meksika, ary i Rosia).

Ny hoe *Panama Papers* dia mampahatsiahy ny *Pentagon Papers* izay mahakasika ny Ady tany Vietnamy, anarana nomena ny antontan-taratasy miafina misy 7&nbsp;000 pejy navoakan' ny New York Times tamin' ny taona 1971 sy gazety amerikana hafa manodidina ny dimy ambin' ny folo.

Mahakasika raharaha efa tamin' ny taompolo 1970 hatramin' ny faran' ny taona 2015, izay mirakitra angona mitentina 2,6 teraôktety, ireo antontan-taratasy ireo izay nomen' ny mpampaneno lakolosy tsy fantatra anarana sy tsy nokaramaina (fantatra amin' ny solon' anarana John Doe ihany). Nalefa voalohany tao amin' ny gazety alemàna mpivoaka isan' andro *Süddeutsche Zeitung* tamin' ny taona 2015 ny angon-drakitra, avy eo dia nozaraina haingana tamin' ny trano famoaham-baovao tany amin' ny firenena 80 mahery ireo angon-drakitra ireo tamin' ny alalan' ny International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) any Washington. Nivoaka tamin' ny 3 Avrily 2016 ny andian-dahatsoratra voalohany, niaraka amin' ny antontan-taratasy miisa 149. Nanaraka ny famoahana voalohany ny fanambaràna tsiambaratelo fanampiny, niaraka amin' ny lisitra fenon' ny orinasa voalaza ao amin' ireo antontan-taratasy ireo izay nantenaina havoaka amin' ny volana Mey 2016.

Ireo antontan-taratasy ireo dia mahakasika ny orinasa ivelan-tanim-pirenena (atao hoe *offshore*) izay nampian' ny Mossack Fonseca tamin' ny famoronana azy, na nanam-pifandraisana tamin' ny mpanjifany. Na dia tsy voararan' ny lalàna ao amin' ny ankamaroan' ny firenena aza ny orinasa ivelan-tanim-pirenena, dia voararan' ny lalàna ny fampiasana azy ireo ho orinasa fanakona-maso manampy amin' ny fandosirana hetra na amin' ny famotsiam-bola.
Loko manga

**Ny loko manga** dia iray amin'ireo loko fototra amin'ny "spectrum visible", izay fifangaroan'ny loko mavo sy volon-tany. Izy io dia miavaka amin'ny alalan'ny fananana hery sy ny maha-mitovy amin'ny lanjany sy hatsaran'ny toetra ara-javakanto sy ara-tsaina. Ny loko manga dia azo aseho amin'ny alalan'ny ranomainty manga ary anisan'ny loko fanehoana rivotra sy fahazavana ary lokon-danitra.

## Famaritana Ara-batana
Ny loko manga dia avy amin'ny fanovàna ara-tsaina sy ara-kolotsaina amin'ny fomba fijery sy fisainana. Ao amin'ny "color wheel", ny loko manga dia voatondro amin'ny toerana misy azy amin'ny sisiny ilany mialoha. Azo faritana amin'ny loko mitovy amin'ny lanjan'ny "spectrum visible", miaraka amin'ny fanovàna amin'ny hasarobidy sy ny lokon'ny voly. 

## Fampiasana sy Fiantraikany
* **[[Sary]] sy [[Zavakanto]]**: Ny loko manga dia matetika ampiasaina amin'ny sary sy zavakanto, noho izy io manampy amin'ny fanomezana hery sy fihetseham-po manaitra. Izy io dia mety ho anisan'ny loko fototra amin'ny famoronana sary na fanoharana mitovy amin'ny rafitra ny rivotra sy ny fihetseham-pon'ny fiainana.
* **[[Psikolojia]]**: Ny loko manga dia mifandray amin'ny toe-tsaina marindrano sy fitoniana. Heverina ho loko mampitony, ary matetika ampiasaina amin'ny toerana irina ho malalaka sy tsara ho an'ny fanalefahana sy fiainana mety amin'ny toe-tsainany loko manga. Heverina ho mampifandray amin'ny maha-olombelona amin'ny rafitra ara-tsaina ny loko manga.

## Loko Manga sy Kolotsaina
* **Amin'ny Kolontsaina Eoropeana**: Ny loko manga dia matetika mifandray amin'ny fahazavana sy ny lanjan'ny hakanto. Ao amin'ny sary mitaky fanoharana, ny manga dia manampy amin'ny fanomezana amin'ny mahasoa amin'ny alalan'ny loko.
* **Amin'ny Kolontsaina [[Sinoa]] sy [[Japonezy|Japoney]]**: Ao amin'ny kolontsaina asiatika, ny manga dia heverina ho manana ny lanjany amin'ny fanajana sy ny fahadiovana.
Trozona mpanamory

Ny **trozona mpanamory** dia biby cetacean an'ny karazana *Globicephala* (*Globicephalinae*). Ny karazana roa mbola misy dia ny trozona mpanamory lava vombony (*Globicephala melas*) sy ny trozona mpanamory fohy vombony (*Globicephala macrorhynchus*). Tsy mora avahana any an-dranomasina izy roa ireo, ary ny famakafakana ny karandoha no fomba tsara indrindra hanavahana ireo karazana ireo. 

Eo amin'ireo karazana roa ireo, dia saika maneran-tany izy ireo, miaraka amin'ny trozona mpanamory lava vombony miaina any amin'ny rano mangatsiaka kokoa sy ny trozona mpanamory fohy vombony miaina any amin'ny rano tropikaly sy subtropikaly. Ny trozona mpanamory dia anisan'ny trozona lehibe indrindra any an-dranomasina, mihoatra ny haben'ny Trozona mpamono ihany. Izy ireo sy ireo mpikambana lehibe hafa ao amin'ny fianakaviana trozona dia fantatra ihany koa amin'ny hoe trondro mainty.

Kalamara no tena sakafon'ny trozona mpitari-dalana, saingy hihaza trondro toy ny trondro lamoria  sy *[[turbot]]* ihany koa izy ireo.
Trozona manan-nify

Anisan'ny **Trozona manan-nify** na **Dofins** (Odontoceti) ny feso (Delphinidae) ary noho izany dia biby mampinono (Mammalia) izay miaina anaty rano (biby mampinono an-dranomasina). 
Ny feso no isan-karazany indrindra ary, miaraka amin'ny karazany efa ho 40, ny fianakaviana trozona lehibe indrindra (Cetaceae). Hita any amin'ny ranomasina rehetra izy ireo, ary misy karazany sasany hita any amin'ny renirano ihany koa.

## Fitondran-tena
Mpilomano haingana ny feso, mahatratra hafainganam-pandeha hatramin'ny 55 kilometatra isan'ora. Matetika izy ireo no mitsambikina avy ao anaty rano, indraindray manao fihetsika akrobatika (ohatra, ny feso mpihodina). Ny fitsambikinana toy izany dia adika ho fitondran-tena sy fifandraisana amin'ny filalaovana.
Ronaldo Caiado

**Ronaldo Ramos Caiado** (teraka ny 25 Septambra 1949 tao Anápolis, Goiás) dia profesora breziliana, mpandidy taolana, ary mpanao politika avy ao amin'ny antoka União Brasil (UNIÃO). Izy no governoran'ny fanjakan'i Goiás amin'izao fotoana izao.

## Fiainana
Avy amin'io fanjakana io ihany izy ary niasa ho solombavambahoaka federaly nandritra ny fe-potoana dimy ary indray mandeha ho senatera nanomboka tamin'ny fiandohan'ny taona 2015 ka hatramin'ny faran'ny taona 2018 talohan'ny nifindrany ho governora tamin'ny taona 2019. Voafidy indray izy tamin'ny taona 2022, ary nahazo ny ankamaroan'ny vato tamin'ny fifidianana roa tamin'ny fihodinana voalohany.

Tamin'ny taona 1972, nahazo diplaoma tao amin'ny Fakiolten'ny Fitsaboana sy Fandidiana izy, izay anisan'ny Oniversite Federalin'i Rio de Janeiro ankehitriny, izay manampahaizana manokana momba ny taolana.

## Jereo koa
*peji Homepage
Clarissa Tércio

**Erica Clarissa Borba Cordeiro de Moura** (teraka ny 26 Desambra 1984 tao Recife), fantatra kokoa amin'ny anarana hoe ***Clarissa Tércio***, dia mpanao politika breziliana mifandray amin'ny Antoko Progressistas (PP). Solombavambahoaka federaly ho an'ny fanjakan'i Pernambuco. izy.

## Tantaram-piainana
Tamin'ny taona 2018, voafidy ho solombavambahoaka ho an'ny fanjakan'i Pernambuco izy, nisolo tena ny Antoko Kristiana Sosialy (PSC), tamin'ny vato 50.789 (1.13% amin'ny vatom-bahoaka).

Kristianina izy, manambady, ary renin'ny zanakavavy roa.

## Mandats électoraux
Colocasia

Ny ***Colocasia*** dia vondron-karazana zavamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Araceae]]*, teratany any Azia Atsimo-Atsinanana sy any amin' ny Zana-kôntinenta Indiana. Ny karazana sasany dia ambolena betsaka sy maniry tsara any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly hafa. Miendrika lela lefona na sary fo sy misy savoka ny raviny ary tsy mitazona rano: ny ranonorana dia mikoriana haingana eo amin' ny velarany.  Misy karazany eo anelanelan' ny 10 sy 20 ity vondron-karazana ity. Ny *Colocasia esculenta* (saonjo) sy ny *Colocasia gigantea* ary ny *Colocasia antiquorum* no karazana tena fantatra.Ny saonjo dia Zavamaniry manafika any amin' ny tany mando manamorona ny morontsirak' ny Gulf Coast any Etazonia, izay mandrahona ny hampikisaka ny zavamaniry teratany any amin' ny tany mando.

## Fampifangaroana

Mora afangaro amin' ny *[[Alocasia]]* ny *Colocasia*. Vondron-karazana roa mitovitovy endrika izy ireo. Miavaka ny *Alocasia* amin' ny raviny manjelanjelatra sy manondro ambony ary tohanan' ny "vatany" hita maso. Mifanohitra amin' izany ny *Colocasia* izay manana ravina tsy manjelatra sady miondrika ary maniry mivondrona eo ambonin' ny vodiny izay amin' ny ankapobeny milevina ambanin' ny tany.

## Karazana
Misy karazany eo anelanelan' ny 10 sy 20 ity vondron-karazana ity.

* *Colocasia affinis* Schott
* *Colocasia antiquorum*, (anantsaonjo) indraindray heverina ho mitovy amin' ny *C. esculenta* (saonjo).
* *Colocasia* *boyceana <small>Gogoi & Borah</small>*
* *Colocasia esculenta* (L.) Schott - saonjo
* *Colocasia fallax* Schott
* *Colocasia fontanesii* Schott
* *Colocasia formosana* Hayata
* *Colocasia hassanii* H.Ara
* *Colocasia* *konishi* Hayata
* *Colocasia* *kotoensis* Hayata
* *Colocasia lihengiae* C.L.Long & K.M.Liu
* *Colocasia mannii* Hook.f.
* *Colocasia menglaensis* J.T.Yin, H.Li & Z.F.Xu
* *Colocasia oresbia* A.Hay
* *Colocasia tonoimo* A.Hay

## Fanamarihana

Ny zana-bondrona misaraka ao anatin' ny foko *Colocasiae* dia misy karazana iray, izay nantsoina taloha hoe *Colocasia* *gigantea*: *[[Leucocasia gigantea]]* (Blume) Hook.f. na *Caladium giganteum* Blume. Ny *Colocasia indica* (Lour.) Kunth (saonjombia) dia heverina ankehitriny fa ny *Alocasia macrorrhizos* (L.) G. Don.

## Jereo koa

* *[[Alocasia]]*
* *[[Leucocasia]]*
Anthurium

Ny ***Anthurium*** dia vondron-karazana zavamaniry ao amin' ny fianakaviana *[[Araceae]]*, ahitana karazany 600 hatramin' ny 800, ary mety ho karazana 1&nbsp;000. Io no iray amin' ny vondron-karazana lehibe indrindra ao amin' io fianakaviana io. Karazana vaovao marp no voafaritra isan-taona. Fahita any amin' ny faritra neôtrôpikaly ny karazana ao aminy: maniry any amin' ny ala trôpikaly mando any Amerika Afovoany sy Atsimo ny ankamaroany, fa ny sasany kosa dia maniry any amin' ny tontolo somary maina. Hita any Meksika (tapany avaratra) ka hatrany Arzantina izy ireo ary indrindra any Panama, any Kôlômbia, any Brezila, Goiana, Haity ary Ekoadôra. Toa tsy hita any Azia izy ireo na dia hita any amin' ny ala trôpikaly any Azia izay mety nampidirana azy ireo: ohatra, ny *Anthurium* mena any Srilanka. Karazany maromaro no ampitomùboina taranaka mba hatao zavamaniry an-trano noho ny hakanton' ny raviny, toy ny *Anthurium crystallinum*, na noho ny felam-boniny mena, toy ny *Anthurium scherzerianum*.

## Karazana
Inty misylisitry ny karazana voatsonga:

* *Anthurium andraeanum* Linden ex André
* *Anthurium cordatum* (L.) Schott
* *Anthurium crenatum* (L.) Kunth
* *Anthurium dominicense* Schott
* *Anthurium grandifolium* (Jacq.) Kunth
* *Anthurium palmatum* (L.) G.Don
* *Anthurium scandens* (Aubl.) Engl.
* *Anthurium scherzerianum* Schott
* *Anthurium ×selloum* K.Koch

## Jereo koa

* Lisitry ny karazana ''Anthurium''
* *[[Colocasia]]*
* *[[Alocasia]]*

* *[[Leucocasia gigantea|Leucocasia]]*

* *[[Syngonium]]*

* *[[Philodendron]]*
* *[[Monstera]]*
Leucocasia gigantea

Ny ***Leucocasia gigantea*** dia karazana zavamaniry mônôkôtiledôna ao amin' ny fianakaviana *[[Araceae]]*, zana-karazan' ny *Aroideae*, teratany any Azia Atsimo Atsinanana. Io no hany karazana ao amin' ny vondron-karazana ***Leucocasia***. Zavamaniry ahitra maniry isan-taona izy io, mahatratra 2,5 m ny haavony, izay maniry any amin' ny ala trôpikaly amin'ny tany misy sokay, hatramin' ny haambo 700 m, amin' ny ankapobeny amin' ny tany mando nefa misy rano tsara. 

Ambolena ihany koa ity karazana ity. Any amin' ny faritra sasany any Azia Atsimo-Atsinanana sy any Japôna, dia atao legioma ny tangozan-draviny.

Indreto koa ny anarana ahafantarana azy, araka ny *[[The Plant List]]* (18 Novambra 2020):

* *Arisaema fouyou* H.Lév.
* *Caladium giganteum* Blume
* *Colocasia gigantea* (Blume) Hook.f., 1893 
* *Colocasia prunipes* K.Koch & C.D.Bouché

## Jereo koa

* *[[Syngonium]]*

* *[[Philodendron]]*

* *[[Anthurium]]*
* *[[Alocasia]]*

* *[[Colocasia]]*
* *[[Monstera]]*
Giovani Cherini

**Giovani Cherini** (teraka ny 23 Jona 1960, tao Soledade, Rio Grande do Sul) dia mpanao politika sy teknisianina breziliana. Solombavambahoaka federaly ho an'i  izy amin'izao fotoana izao ary anisan'ny Antoko Liberal (PL).

## Asa ara-politika
Tamin'ny fifidianana fanjakana tamin'ny 1990, dia nirotsaka hofidiana voalohany izy tamin'ny fe-potoam-piasana 1991–1995, nisolo tena ny PDT ho solombavambahoaka tao amin'ny Antenimieran-doholona Rio Grande do Sul. Nahazo vato 11.672 izy ary niasa ho solombavambahoakan'ny antoko.

Nanomboka tamin'ny 1995 ka hatramin'ny 2011, solombavambahoaka ho an'i Rio Grande do Sul tao amin'ny parlemanta fanjakana tao Porto Alegre izy, ary nanomboka tamin'ny 2011 dia niasa ho solombavambahoaka federaly tao Brasília hatrany izy.
Eduardo Girão

**Luís Eduardo Grangeiro Girão** (teraka ny 25 Septambra 1972 tao Fortaleza) dia mpandraharaha sy mpanao politika breziliana avy any . Loholona izy amin'izao fotoana izao ary mpikambana ao amin'ny Partido Novo (NOVO).

Mpikambana ao amin'ny Antenimieran-doholona breziliana izy nanomboka tamin'ny taona 2019, nisolo tena ny fanjakan'i Ceará. Voafidy tamin'ny vato 1.325.786 izy nandritra ny fe-potoam-piasana valo taona izay nifarana tamin'ny taona 2026.

Niasa ho mpandraharaha tao amin'ny sehatry ny hotely, ny fandoavam-bola amin'ny fitaterana, ary ny fiarovana tsy miankina i Eduardo Girão teo aloha.

Tamin'ny taona 2017, lasa filohan'ny klioba baolina kitra *Fortaleza EC* izy.

## Jereo ikoa
Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy

Ny **hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy**, izay atao amin' ny teny hebreo hoe עֵץ הַדַּעַת טוֹב וָרָע / *ʿēṣ haddaʿaṯ ṭōḇ wārāʿ*, dia iray amin' ny hazo roa manokana ao amin' ny fitantarana ny Saha Edena ao amin' ny Genesisy 2–3, ka ny faharoa dia ny hazon' aina. Misy koa manam-pahaizana milaza fa ny hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy dia anarana hafa ilazana ny hazon' ainaAry Iaveh Andriamanitra nanao saha tany Edena, tany atsinanana, ka napetrany tao ny olona izay noforoniny. Ary nampanirin' ny Tompo Andriamanitra tamin' ny tany izao hazo rehetra mahate-hijery sady fihinana isan-karazany izao sy ny hazon' aina tao afovoan' ny saha, ary ny hazon' ny fahalalana ny tsara sy ny ratsy. (Jenezy 2: 8-9, *[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]*)

## Ao amin' ny Baiboly
Mitantara ny Genesisy toko faha-2 fa napetrak' Andriamanitra tao amin' ny saha misy hazo maro misy voany azo hanina i Adama, nefa norarany tsy hihinana ny "hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy". Andriamanitra dia namorona vehivavy iray, Eva, rehefa avy nanome io didy io. Ao amin' ny Genesisy toko faha-3, dia nisy menarana nitaona an' i Eva hihinana amin' ny voankazo voarara ary navelany hanandrana izany koa i Adama. Noho izany dia noroahin' Andriamanitra hiala amin' ilay saha izy ireo.

Tsy toy ny hazon' aina ny hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy, fa tsy hita na aiza na aiza ao amin' ny Baiboly hebreo na any amin' ny kolontsaina semitika fahiny. Na izany aza, ny andian-teny hoe "fahalalana ny tsara sy ny ratsy" dia hita any amin' ny toerana hafa ao amin' ny Baiboly (oh: Deoterônômia 1:39 sy 2 Samoela 14:17–20).

## Jereo koa

* Hazon' aina

* Hazon' aina (araka ny Baiboly)
* Voankazo voarara
* Fahotana tamin' ny fototra
Fahotan' ny razana

Ny **fahotan' ny razana** na **fahotana lovain' ny taranaka** na **fahadisoan**' **ny razana** dia fotopampianarana izay mampianatra fa ny olona tsirairay dia mandova ny fitsarana noho ny fahotan' ny razambeny. Amin' ny teny grika kôine izany dia atao hoe προπατορικὴ ἁμαρτία / *propatorikē hamartia* sy προπατορικὸν ἁμάρτημα / *propatorikon hamartêma* ary προγονικὴ ἁμαρτία / *progonikē hamartia*. Nisy voalohany indrindra tao amin' ny voan-kevitra ao amin' ny fivavahana mediteraneana maro (ohatra, tao amin' ny hamartiôlôjia kristiana) ity fotopampianarana ity; resahina ao amin' ny Baiboly ao amin' ny Eksôdôsy 20:5 ny otan' ny taranaka.

Manavaka ny fanozonana ny razana sy ny heloka nolovaina, ny sazy, ny fahasahiranana na ny fahasimbana lovain' ny taranaka ny manam-pahaizana klasika Martin West.

## Jereo koa

* Sakramenta

* Fifandimbiasana apôstôlika
Hazon' aina (araka ny Baiboly)

Ao amin' ny jodaisma sy ny kristianisma, ny **hazon' aina** (hebreo: עֵץ הַחַיִּים / *‘ēṣ haḥayyīm*; latinina: *lignum vitae*) dia voalaza voalohany ao amin' ny toko faha-2, andininy faha-9 amin' ny *Bokin' ny Genesisy* ho "eo afovoan' ny saha Edena" miaraka amin' ny hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy (עֵץ הַדַּעַת טוֹב וָרָע ; *Linum* *scientiae boni et mali*). Taorian' ny fahalavoan' ny olombelona, ​​"fandrao haninjitra ny tanany izy ka hakany koa ny hazon' aina, dia hohaniny, ka ho velona mandrakizay izy", dia napetraka teo amin' ny farany atsinanan' ny saha ny kerobima sy ny sabatra mirehitra mba hiambina ny lalana mankany amin' ny hazon' aina. Iadian-kevitra raha io hazon' aina io ihany na tsia no hazon' ny fahalalana ny tsara sy ny ratsy.

Ao amin' ny Baiboly, ivelan' ny *Genesisy*, ny teny hoe "hazon' aina" dia hita ao amin' ny *[[Bokin' ny Ohabolana]]* (3:18; 11:30; 13:12; 15:4) sy ny ''Apôkalips''y (2:7; 22:2, 14, 19). Hita ao amin' ny *[[Boky fahefatr' i Esdrasa]]* (2:12; 8:52) sy 4 Makabeo (18:16) koa izy io, izay anisan' ny apôkrifa jiosy.

Araka ny *[[Apôkalipsin' i Mosesy|Apôkalipsy grikan' i Mosesy]]* dia antsoina koa hoe Hazon' ny Famindrampo ny hazon' aina. Nino i Adama fa ny menaka avy amin' ny hazon' aina dia hanala azy amin' ny aretiny ary nandefa an' i Seta sy Eva ho eo am-bavahadin' ny saha mba hangataka diloilo avy amin' ny hazon' aina.

## Jereo koa

* Adama sy Eva
* Sefirôta
* Hazon' aina
Adama (araka ny silamo)

I **Adama**, ao amin' ny teôlôjia islamika, dia inoana fa olombelona voalohany teto an-tany ary mpaminany voalohany ao amin' ny finoana silamo. Amin' ny teny arabo izy dia atao hoe آدم / *ʾĀdam*. Tena hajain' ny Mozilmana ny andraikitr' i Adama amin' ny maha rain' ny zanak' olombelona azy. Miantso an' i Eva (arabo: حَوَّاء / Ḥawwāʾ) vadiny ho "renin' ny zanak' olombelona" koa ny Mozilmana. Mihevitra an' i Adama ho Mozilmana voalohany ny Mozilmana, araka ny voalazan' ny Kor'any fa nitory finoana mitovy ny mpaminany (arabo: نبي / *nabī*) rehetra, dia ny finoana silamo (arabo: إسلام / *islām*, izay midika ara-bakiteny hoe "fanekena an' Andriamanitra").

Araka ny finoana silamo dia noforonina avy amin' ny zavatry ny tany i Adama ary novelomin' Andriamanitra. Napetrak' Andriamanitra tao amin' ny saham-paradisa i Adama. Taorian' ny nanotany tamin' ny nihinanany ny voan' ilay hazo voarara (na Hazon' ny tsy fahafatesana) taorian' ny nandraran' Andriamanitra azy tsy hanao izany, dia nolavina ho azy ny paradisa ary nalefa honina teto an-tany izy. Manampy ny *Qiṣaṣ al-Anbiyāʾ* (arabo: قصص الأنبياء‎ / *Qiṣaṣ al-Anbiyāʾ*: "Fitantaran' ny Mpaminany") fa nazera nifanalavitra i Adam sy i Eva, rehefa noroahina avy tao amin' ny paradisa, dia, ary nifankahita teo amin' ny Tendrombohitra Arafat tamin' ny farany. Tamin' i Adama no nahaizan' ny olombelona namboly, nijinja, nahandro amin' ny lafaoro ary nibebaka.

Raisina ara-bakiteny sy ara-panoharana ho momba ny fifandraisan' ny olombelona amin' Andriamanitra ny fitantarana an' i Adama ao amin' ny Kor'any. Tsy voatery manaraka ny "kreasiônisma Tany Tanora" ny finoana silamo, ary mino ny ankamaroan' ny Mozilmana fa efa nisy talohan' i Adama ny fiainana eto an-tany. Tsy aseho fotsiny amin' ny maha mpaminany na amin' ny maha olombelona azy i Adama, fa amin' ny maha môdely voalohan' ny olombelona tonga lafatra azy koa.

## Jereo koa

* Mpaminanin' ny silamo
* Mohamady
BioLib

Ny ***Biological Library***, izay fantatra ihany koa amin' ny fanafohezana hoe ***BioLib***, dia angon-drakitra momba ny taksônômia an-tserasera. I Zicha sy Ondřej ary ny namany no mpanoratra azy. Mifantoka amin' ny zavamananaina isan-karazanay ao amin' ny Repoblika Tseky ity angon-drakitra ity saingy tsy voafetra ho amin' io.

## Rohy ivelany

* www.biolib.cz/en/ (amin' ny teny anglisy)
* www.biolib.cz/cz/main/ (amin' ny teny tseky)
Valiha (zavamaniry)

Ny ***Valiha*** dia vondron-karazana volotsangana ao amin' ny foko *Bambuseae*, ao amin' ny fianakaviana *[[Poaceae]]*, hita eto Madagasikara. Ity karazana ity dia nomena anarana avy amin' ny anaran' ny zavamaneno iray, ny valiha, izay namboarina taloha amin' ity zavamaniry ity. Mety avy amin' ny teny prôtô-aostrôneziana **balija* na **baliga* ilazana ny *Dendrocalamus strictus* ampiasaina amin' ny fanamboarana fitaovam-panenomana noho ny toetrany mafy, anarana izay nafindra tany amin' ny volotsangana malagasy izay hitan' ny manam-pahaizana vao haingana.

Misy karazany roa ity vondron-karazana volontsangana ity, dia ny *Valiha diffusa* S.Dransf. (1998) sy ny *Valiha perrieri* (A.Camus) S.Dransf. (1998).
Fifandraisana

**Ny fifandraisana** (amin'ny fiteny andavanandro) dia fifanakalozana an-taratasy, amin'ny ankapobeny dia miitatra mandritra ny fotoana maharitra. Ny fifandraisan'ny olo-malaza, ny mpanoratra ary ny mpanakanto dia manome hazavana vaovao, amin'ny alàlan'ny leson'ny fifandraisana akaiky, momba ireo asa efa fanta-daza. Afaka manazava ny fiainany andavanandro ihany koa ny taratasin’ny olon-tsotra, toa an’i Madame de Sévigné.

Ny fifandraisana dia mety ho lasa fitaovana ho an'ny asa epistolary, izany hoe, fifanakalozam-baovao tsy tapaka izay manaporofo ny hasarobidin'ny literatiora ny votoatiny (raha noforonina ny litera dia antsoina hoe novela epistolary). Nisongadina manokana io lafiny literatiora io nanomboka tamin’ny taonjato XX faha-20, nifanandrify tamin'ny fivoaran'ny sosiolojian' ny zavakanto. Na izany aza, nisy ny taratasim-pifandraisana sasany talohan'io vanim-potoana io koa izay "nankasitrahana" tamin’ny fotoan’androny, toa an’i Erasmus na René Descartes .

Fanohanana ara-pihetseham-po koa ny fifandraisana, ho an'ireo mpanao gazety momba ny ady izay nanoratra ho an'ny *renin'ny ady* nandritra ny Ady Lehibe Voalohany . Rehefa nandeha ny fotoana, nanjary loharanom-baovao sarobidy momba ny fomba fiheveran'ny miaramila ny ady  ireo taratasy ireo.

Noho ny antony ara-toekarena, ny teknikan'ny fanoratana mifampihaona dia nampiasaina ho an'ny fifandraisana tamin'ny taonjato faha-19 tany Angletera  .

## Tondro

## Jereo koa

* mailaka
* Fifandraisana ara-diplomatika
* Genre epistolary
* Tsiambaratelon'ny fifandraisana
* Fianarana ampitain-davitra
* Papier à en-tête
* Mpanoratra taratasy
Paul Ronzheimer

**Paul Ronzheimer** (teraka ny 26 Jolay 1985 tao Aurich, Alemaina) dia mpanao gazety alemà, mpanao gazety momba ny ady, mpanoratra, mpanolotra fandaharana amin'ny fahitalavitra, ary mpanao podcast. 
Izy no tonian-dahatsoratra lefitra ao amin'ny gazety tabloid* Bild*.
Ruslan Leviev

***Ruslan Leonidovich Leviev*** (rosiana: *Руслан Леонидович Левиев*, anarana teraka: *Karpuk*; teraka tamin'ny 22 Aogositra 1986, tao Bikin, Khabarovsk Krai, (FRSS) dia mpikatroka mpanohitra Rosiana, mpanadihady ara-miaramila ary mpanorina ny vondrona *Conflict Intelligence Team*.

## Fampanoavana sy Mpanorisory
Tamin'ny Novambra 2019, notafihan'ny mpanafika iray teo akaikin'ny tranony i Leviev izay namely azy ary nanosotra loko maitso tamin'ny tarehiny.

Tamin'ny 16 Martsa 2022, nosamborina tsy natrehiny i Leviev noho ny *fanaparitahana vaovao diso* momba ny fampiasana ny tafika Rosiana. Nomelohin'ny Komity Miaro ny Mpanao Gazety ny fanenjehana.

Tamin'ny 18 Novambra 2022, fantatra fa nampidirin'ny Minisiteran'ny Fitsarana ao Rosia tao amin'ny Rejistra ho an'ny Solontenan'ny Vahiny i Leviev.
Daniel Freitas

**Daniel Costa de Freitas** (teraka ny 3 Aprily 1982, tao Criciúma) dia mpandraharaha breziliana sady mpanao politika ao amin'ny Antoko Liberal (PL).

Voafidy ho mpikambana ao amin'ny filankevitry ny tanàna niaviany ao Criciúma izy tamin'ny taona 2012 sy 2016 ho an'ny Antoko Progressista (PP). Tamin'ny 7 Oktobra 2018, voafidy ho solombavambahoaka federaly ho an'i Santa Catarina ho an'ny Antoko Liberaly (PL) izy ary voafidy indray tamin'ny 2022.

## Fifidianana

## Rohy ivelany

## Referansa


]
]

]
Junio Amaral

**Geraldo Junio ​​​​do Amaral** (teraka tamin'ny 30 Jiona 1987 tao Belo Horizonte), fantatra amin'ny anarana hoe **Cabo Junio Amaral**, dia miaramila polisy  
Mpikambana ao amin'ny Antoko Liberaly (PL) izy ary solombavambahoaka federaly ho an'ny fanjakan'i Minas Gerais nanomboka tamin'ny taona 2019.

## Fiainana manokana
Amaral dia Caporal an'ny polisy miaramila breziliana.

## Asa ara-politika
Mpikambana ao amin'ny Antenimieran'ny Solombavambahoaka Breziliana izy hatramin'ny taona 2019. Mpikambana ao amin'ny Antoko Liberaly.

## Rohy ivelany

## Referansa


]
]

]
Jaime Bagattoli

**Jaime Maximino Bagattoli** (teraka ny 26 Aprily 1961, tao Presidente Getúlio) dia mpanao politika breziliana, mpikambana ao amin'ny Antoko Liberal (PL).

Amin'izao fotoana izao, senatera voafidy avy amin'ny fanjakan'i Rondônia izy.

Mpandraharaha momba ny fambolena sy fiompiana izy ary mipetraka ao Vilhena. Tamin'ny fifidianana tamin'ny taona 2022, voafidy ho senatera ho an'i Rondônia izy tamin'ny vato 289.553 (35.87% amin'ny fitambarany).

## Jereo ikoa
Nelson Piquet

**Nelson Piquet**, teraka ny 17 Aogositra 1952, tao Rio de Janeiro, , dia mpamily hazakazaka breziliana.

Nandresy tamin'ny fiadiana ny tompondaka eran-tany Formula 1 intelo izy, tamin'ny 1981, 1983, ary 1987.
Marcos Rogério

**Marcos Rogério da Silva Brito** (teraka 7 Jolay 1978 tao Ji Paraná) fantatra kokoa amin'ny anarana hoe **Marcos Rogério** dia senatera federaly ao Brezila misolo tena ny fanjakany ao . Izy dia nanompo tao amin'ny antenimieran'ny 10 hatramin'ny 19 teo aloha.

## Jereo ikoa
-1

Ireo zava-nitranga, ireo olon-teraka ary ireo olona maty tamin'ny taona  ny kalandrie Gregôriana.
## Zava-nitranga

## Teraka tamin'ny taona

## Maty tamin'ny taona
José Nêumanne Pinto

**José Nêumanne Pinto** (teraka tamin'ny 18 Mey 1951 tao Uiraúna) dia mpanao gazety, poeta ary mpanoratra breziliana. Mpanoratra lahatsoratra sy mpanao gazety ho an'ny *O Estado de S. Paulo* izy, mpaneho hevitra isan'andro ao amin'ny *Rádio Estadão*, ary mpanao gazety ho an'ny Instituto Millenium. Tamin'ny 1976, nahazo ny *Loka Esso* ho an'ny asa fanaovan-gazety ara-toekarena izy.

Mpikambana ao amin'ny Akademia Paraíba momba ny Taratasy sy ny Akademia Tantaran'i São Paulo izy, ary efa namoaka boky 12, anisan'izany ny *O silêncio do delator* (2005) sy *O que sei de Lula* (2011). Nandritra ny 15 taona mahery izy no mpaneho hevitra isan'andro tao amin'ny Rádio Jovem Pan.

## Ny bokiny
* *Mengele, a Natureza do Mal* (1985), romance-reportagem;
**As Tábuas do Sol* (1986), coletânea de poemas;
**Erundina, a Mulher que Veio com a Chuva* (1989), perfil  Luiza Erundina;
**Atrás do Palanque*, livro-reportagem sobre os bastidores da eleição presidencial de 1989;
**Reféns do Passado* (1992), coletânea de ensaios e artigos políticos publicados na imprensa;
**Barcelona, Borborema* (1992), livro de poemas sobre a arquitetura de Gaudí e o forró de Campina Grande;
**A República na Lama* (1992), relato do folclore da República de Alagoas e história de sua queda;
**Veneno na veia* (1995), romance policial sobre o episódio dos Anões do Orçamento;
**Solos do silêncio* (1996), poesia reunida;
**Os cem melhores poetas brasileiros do século (2001), antologia;
**As fugas do Sol* (1999)
**O silêncio do delator* (2004), romance
**O que sei de Lula'' (2011), biografia.

## Jereo koa
Soraya Thronicke

**Soraya Vieira Thronicke** (teraka ny 1 Jona 1973, Dourados, ) dia mpisolovava sy mpanao politika breziliana, mifandray amin'ny PODEMOS (PODE) ary amin'izao fotoana izao dia senatera ho an'ny fanjakan'i , rehefa voafidy tamin'ny taona 2018 avy amin'ny Antoko Liberaly Sosialy (PSL).

Kandida ho Filohan'ny Repoblika izy tamin'ny fifidianana 2022.

## Fahombiazana tamin'ny fifidianana

## Jereo ikoa
Giselle Monteiro

**Giselle Louise Monteiro De Oliveira** (teraka ny 13 Aprily 1984 tao Rio de Janeiro) dia psikology sy mpanao politika breziliana.

Tamin'ny fifidianana tamin'ny taona 2022, voafidy ho solombavambahoakan'i Rio de Janeiro izy ho fahafolo amin'ireo voafidy betsaka indrindra, ary amin'izao fotoana izao dia mitazona ny toerana ao amin'ny Antenimieram-pirenena faha-13 ao amin'ny Antenimieram-pirenen'i Rio de Janeiro (ALERJ).
Voajanahary

Ny **voajanahary** dia ilazana ireo zavatra na singa rehetra izay tsy noforonin'ny olombelona, fa hita sy mivoatra amin'ny fomba voajanahary ao amin'ny planeta. Mety hahitana amin'ny voajanahary ny:

**Ny Tany**: Ny zavamaniry sy biby, ary ny toetry ny tany manodidina azy, toy ny vato, fasika, tany, sy ny simika voajanahary.

**Ny Zavamisy**: Ny tontolo iainana, toy ny ala, ny renirano, ny farihy, ny tendrombohitra, ary ny ranomasina.

**Ny Biby sy Zavamaniry**: Ireo karazan-javamaniry sy biby rehetra mivoatra sy miaina amin'ny tany, ao anatin'izany ny ala tropikaly, savana, efitra, na toerana hafa.

**Ny [[Rano]] sy Ny Toetr'Andro**: Ny toetry ny toetr'andro (toy ny orana, rivotra, hafanana) sy ny rafitra rano voajanahary, toy ny farihy, ony, renirano, ranomasina, sy ireo loharano.

**Ny Fampiasana sy Fitehirizana**: Ny fiarovana ny tontolo voajanahary, na ny fitehirizana ireo loharano voajanahary (ohatra, ny fananganana valan-javaboary sy ny fanaraha-maso ny fiarovana ny biby sy zavamaniry tsy fahita any amin'ny toerana hafa).

Amin'ny teny tsotra, ny voajanahary dia manondro ny zavatra rehetra amin'ny tontolo iainana izay tsy noforonin'olombelona fa avy amin'ny nahary amin'ny ankapobeny.

### Ohatra:

* **Ny ala voajanahary**: Ala izay tsy noforonin'ny olombelona, fa voajanahary, amin'ny fomba mivoatra avy amin'ny voa.
* **Ny biby voajanahary**: Biby izay nipoitra sy mivelona amin'ny fomba voajanahary, toy ny lemur sy ny fosa any Madagasikara.
* **Ny loza voajanahary**: toetr'andro ratsy (cyclone), tafiodrivotra, horohorontany, tondra-drano.
Tancredo Neves

**Tancredo de Almeida Neves** dia mpitondra fanjakana breziliana teraka ny 4 Martsa 1910, tao São João del Rei (Minas Gerais) ary maty ny 21 Aprily 1985, tao São Paulo (Fanjakan'i ).

Minisitry ny Fitsarana, Praiminisitra, ary avy eo Governora, voafidy ho Filohan'ny Repoblika tamin'ny 1985 izy saingy maty talohan'ny nanendrena azy.

## Filohan'i Brezila
Jânio da Silva Quadros

**Jânio da Silva Quadros**, teraka ny 25 Janoary 1917 tao Campo Grande () ary maty ny 16 Febroary 1992 tao São Paulo (Fanjakan'i ), dia mpisolovava breziliana, mpampianatra lalàna ary mpitondra fanjakana, izay filohan'ny repoblika breziliana nandritra ny fito volana tamin'ny 1961.

Indroa ihany koa izy no Ben'ny tanànan'i São Paulo sy Governoran'ny Fanjakan'i .

## Filohan'i Brezila
Mauricio Marcon

**Mauricio Bedin Marcon** (teraka ny 24 Janoary 1987 tao Caxias do Sul, ) dia mpahay toekarena sady mpanao politika breziliana mifandray amin'ny PODEMOS (PODE).

## Fahombiazana tamin'ny fifidianana

## Jereo ikoa
Delegado Palombo

**Mario Palumbo Junior**, fantatra kokoa amin'ny anarana hoe ** Delegado Palumbo** (teraka ny 16 Aogositra 1974 tao São Paulo), dia solontenan'ny polisy breziliana sady mpanao politika, mifandray amin'ny Hetsika Demokratika breziliana (MDB).

## Tantaram-piainana
Voafidy ho mpanolotsainan'ny tanàna tao São Paulo tamin'ny taona 2020.

Tamin'ny fifidianana tamin'ny taona 2022, voafidy ho solombavambahoaka federaly tao São Paulo izy tamin'ny vato 254.898 (1.07% amin'ny vato manankery).

## Jereo koa
Eduardo Pazuello

**Eduardo Pazuello** (teraka ny 19 Jolay 1963 tao Rio de Janeiro) dia mpanao politika breziliana sady jeneraly ao amin'ny tafika breziliana. 
Solombavambahoaka federaly ho an'ny fanjakan'i Rio de Janeiro izy amin'izao fotoana izao, nofidin'ny Antoko Liberaly.

Minisitry ny Fahasalamana tao Brezila izy teo anelanelan'ny taona 2020 sy 2021.

Tamin'ny 1 Jona 2021, dia notendren'i Jair Bolsonaro ho Sekretera misahana ny Fianarana Stratejika sy Sekretera misahana ny Raharaha Stratejika izy.

## Jereo Koa
Ficus carica

Ny ***Ficus carica*** dia karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Moraceae]]*. Karazan-kazo madionika misy voany azo hanina izy io izay teratany any amin' ny faritr' i Mediteranea sy Azia Andrefana ary Azia Atsimo izy io, ary nambolena hatramin' ny Andro Taloha ary mihamaro manerana izao tontolo izao. Atao hoe **aviavimbazaha** na **aviavy** ny anarany amin' ny teny malagasy ao amin' ny Baiboly amin' ny dikan-teny malagasy, nefa tsy io ihany no zavamaniry antsoina amin' izany anarana izany. Ny *Ficus carica* no karazana fantatra indrindra amin' ny vondron-karazana *[[Ficus]]* (misy karazana maherin' ny 800). Afaka miaina hatramin' ny 300 taona izy io ary 7 taona eo ho eo izy vao afaka mamokatra feno.

## Jereo koa

* *[[Ficus]]*
* Amontana
* Aviavy
* Adabo
* Fihamy
Ficus polita

Ny ***Ficus polita***, dia karazana zavamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Moraceae]]*, misy raviny miendrika fo, teratany any amin' ny alan' i Afrika trôpikaly sy eto Madagasikara. Atao hoe "**aviavy**" ny anarany amin' ny teny malagasy, nefa tsy io ihany no zavamaniry atsoina amin' io anarana io.

## Faritra aniriany

Ny *Ficus polita* dia hazo hita any amin' ny ala mando sy ala manamorona renirano (morontsiraka andrefana sy afovoany ao Afrika), ala amorontsiraka sy ala maina (morontsiraka atsinanana sy atsimo ao Afrika), ary eto Madagasikara. Izy io dia maniry hatrany amin' ny haambo 1&nbsp;200 m.

## Toetoetrany

Ny *Ficus polita* dia mitovitovy amin' ny *Ficus bizanae* (izay karazana aviavy koa), izay karazana tsy fahita raha tsy ao amin' ny ala trôpikalin' i Afrika Atsimo. Ny raviny dia manana sisiny feno ary matetika miendrika fo, miaraka amin' ny tendrony lava maranitra. Ny voan' ny *Ficus polita* dia maniry eo ambonin' ny hazo efa antitra, mamorona vondrona kely eny amin' ny rantsana fohy. Ny fanenitra mpamindra vovobony dia ny *Courtella bekiliensis bekiliensis* raha eto Madagasikara, ary ny *Courtella bekiliensis bispinosa* *raha* any ao Afrika.

## Jereo koa

* Aviavy

* *[[Ficus]]*
* *[[Courtella]]*
Ficus trichopoda

Ny ***Ficus trichopoda*** dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Moraceae]]*. Atao hoe "**aviavy**" izy io amin' ny teny malagasy nefa tsy io irery no zavamaniry antsoina amin' izany anarana izany.

## Toetoetrany
Mety hiseho amin' ny endrika hazo na hazobotry izay misy ravina mandavan-taona ny *Ficus trichopoda* ary manana haavo eo anelanelan' ny 12 sy 25 m amin' ny ankapobeny. Midadasika sy mivelatra ny tampony. Mampiavaka azy ny fananany faka mipoitra avy amin' ny rantsana mba hiorina amin' ny tany, ka manome endrika mitovy amin' ny an' ny *[[Ficus benghalensis]]*. Ny raviny dia boribory lavalava somary mafy. Ny kirany dia matetika hita mazava (ohatra, mavo ny eo ambony, mena ny ao ambany amin' ny zavamaniry sasany). Ny voany dia mipoitra avy amin' ny vondrom-bony miavaka; ny voany masaka dia miloko marevaka (matetika mena na volomboasary) arakaraka ny toerana aniriany.

## Faritra sy toerana aniriany
Ny faritra voajanahary anirian' ny *Ficus trichopoda* dia ny faritra trôpikaly sy amin' ny tapany atsimon' i Afrika: avy any Senegaly ka hatrany amin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô, Zambia, Môzambika, hatrany KwaZulu-Natal (Afrika Atsimo) ary eto Madagasikara. Toerana tiany aniriana ny ala an-konahona, amoron-drano, lohasaha mando, indraindray eo amoron' ny fatrana. Mety aminy ny faritra misy rano na mando.

## Jereo koa

* Aviavy

* *[[Ficus]]*
Sargento Nantes

**Sargento Nantes** , anarana feno: **Israel Nantes Santos**, (teraka ny 2 Febroary 1984 tao São Paulo) dia polisy sady mpanao politika breziliana ao amin'ny antoko Progressistas.

Efa mpanolotsaina tao an-tanànan'i São Paulo izy nanomboka tamin'ny taona 2022.

Anisan'ny antoko Progressistas izy.

Tiktok: TikTok

## Jereo koa
Eudicotyledoneae

Ny ***Eudicotyledoneae*** dia vondron-javamaniry mamony. Izy ireo no iray amin’ireo klady lehibe roa, dia ireo *[[dikôtiledôna]] tsy [[magnôliida]]*. Ny vondrona anabaviny dia ny *Magnoliideae*, vondrona kely lavitra. Ny *Eudicotyledoneae* sy ny *Monocotyledoneae* no zavamaniry mamony izay nahazo vahana tamin’ny vanim-potoana Kretase lava. Izy ireo no tena nisolo toerana ireo karazan-javamaniry taloha. Avy amin’ireo ala taloha tamin’ny vanim-potoana Mesôzôika, ny kônifera ihany no mbola fahita betsaka ankehitriny. Ny vondrona lehibe ao amin’ny *Eudicotyledoneae* dia ny rôsida sy ny asterida (mitambatra eo ho eo amin’ny 70%-n’ny *Angiospermae*). Ny mônôkôtiledôna no mandrafitra ny ankamaroan’ny ambiny. Ohatra amin’ny *Eudicotyledoneae* dia ny laisoa, paoma, ary sôza.

Ny endrika hazo amin’ireo zavamaniry mamony dia nivoatra nandritra ny vanim-potoana Kretase. Ireo no nanomboka nanongana tsikelikely ny kônifera nandritra ny vanim-potoana fahatelo (66 ka hatramin’ny 2 tapitrisa taona lasa). Ala no nandrakotra betsaka ny tany talohan’ny fihenan’ny toetr’andro.

## Loharano sy fanamarihana
Ficus lutea

Ny ***Ficus lutea*** dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Moraceae]]*. Izy io dia maniry hatrany Eastern Cape (Afrika Atsimo) ka hatrany amin' ny faritr' i Afrika trôpikaly. Atao hoe **amontana** izy io amin' ny teny malagasy nefa tsy io ihany ny zavamaniry antsoina amin' io anarana io.

## Toetoetrany

Mahatratra 25 m ny haavony, lehibe sy mivelatra ny ao amin' ny tampony. Manja na volondavenona antitra ny hodiny. Raha any amin' ny faritra malalaka izy dia matetika fohy ny vatany sady ahitana fakany manohana fa raha any anaty ala kosa ny vatany dia matetrika lava kokoa.

Mivondrona eo amin' ny faran' ny sampany ny ravin' ny *Ficus lutea* izay manjelanjelatra, mahatratra hatramin' ny 43 sm ny halavany ary 20 sm ny sakany, somary boribory toa endrik' atody na salavalava manana tendrony lava maranitra ny endriky ny ravina, ary ny eo am-poto-dravina dia miendrika fo na boribory.

Ny voany dia mipoitra eo ampototry ny ravina na amin' ny rantsana eo ambanin' ny vondron-ravina, manana savaivo mahatratra 30 mm sady be volovolony indrindra raha mbola tanora.

## Faritra sy toerana aniriany
Ity zavamaniry ity dia hita any amin' ny ala manamorona renirano sy any amin' ny tany rakotra ala ary any amin' ny aritra misy ala maitso lalandava any Afrika Andrefana sy Afrika Atsinanana ary Afrika Atsimo.

## Jereo koa

* *[[Ficus]]*

* Aviavy
* Fihamy
* Amontana
* Adabo
Ficus tiliifolia

Ny ***Ficus tiliifolia*** dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Moraceae]]*. Atao hoe **amontana** ny anarany amin' ny teny malagasy nefa tsy io ihany ny zavamaniry antsoina amin' io anarana io.

Teratany eto Madagasikara sy ao amin' ny tangoro-nosy Kômôro izy io. Ao amin' ny tany rakotra ala sy amin' ny ala ifandimbiasan' ny fizaran-taona maina sy mando no tiany aniriana. Ahitana azy koa  ny eny amin' ny fatrana misy ala na eny an-tsisin'ala.  Afaka maniry hatrany amin' ny haambo 1&nbsp;700 m izy io ary ahitana azy, ohatran ny ao amin' ny Valan-javaboarim-pirenena Isalo.

Ny vatany na hodiny dia mety ho manopy mavo tanora na manopy fotsy. Tahaka ny hazo maro ao amin' ny vondron-karazana *[[Ficus]]* dia miankina amin' ny fanenitra manokana mpamindra vovobony ny famoazan' ity hazo ity, ka anisan' izany ny *Ceratosolen stupefactus*.

## Jereo koa

* *[[Ficus]]*

* Amontana
* Aviavy
* Adabo
* Fihamy
Adabo

Ny **adabo** dia zavamaniry samy hafa ao amin' ny vondron-karazana *[[Ficus]]* (fianakaviana *[[Moraceae]]*) sy *[[Dioscorea]]* (fianakaviana *[[Dioscoreaceae]]*). Anisan' ny zavamaniry antsoina amin' io anarana io:

* ny *[[Ficus sakalavarum]]* na *[[Ficus sakalavarum|Ficus cocculifolia]]* (karazana hazo)
* ny *[[Dioscorea sansibarensis]]* (karazana vahy)

## Jereo koa

* *[[Ficus]]*
* Amontana
* Aviavy
* Fihamy
Ficus sakalavarum

Ny ***Ficus sakalavarum*** dia karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Moraceae]]*. izay atao amin' ny teny malagasy hoe **adabo**. Anarany ara-tsiansa taloha koa ny hoe ***Ficus cocculifolia***. Ao amin' ny zana-bondron-karazana *Sycomorus* izy io, izay ahitana karazana *Ficus* manana ravina lehibe sy voany lehibe.

## Toetoetrany
Miseho amin' ny endrika hazo, matetika lehibe, ny *Ficus sakalavarum*. Mahitsy ny vatany. Lehibe ny raviny, hatramin' ny 15 sm, sady rakotra volovolo indrindra fa raha mbola tanora. Lehibe ny voany izay manana savaivo hatramin' ny 10 sm, manana tahom-boany matevina, rakotra volovolony amin' ny voalohany, avy eo miala ireo volovolo ireo, ary miova ho mavo rehefa masaka.

## Faritra sy toerana aniriany
Miparitaka be eto Madagasikara izy io. Amin' ny tany mando na amoron-drano indraindray no tena tiany aniriana, ary hita na dia any amin' ny faritra atsimo-andrefana izay somary maina koa izy io.

## Jereo koa

* *[[Ficus]]*
* Adabo
* Amontana
* Aviavy
* Fihamy
Fihamy

Ny **fihamy** dia zavamaniry mamony isan-karazany ao amin' ny vondron-karazana *[[Ficus]]*, ao amin' ny fianakaviana *[[Moraceae]]*. Indreto ny karazana antsoina amin' io anarana io:

* ny *[[Ficus benghalensis]],*

* ny *[[Ficus grevei]]*,
* ny *[[Ficus assimilis]]* (na *[[Ficus assimilis|Ficus guatteriifolia]]* teo aloha).

## Jereo koa

* *[[Ficus]]*
* Adabo
* Amontana
* Aviavy
Ficus grevei

Ny ***Ficus grevei*** dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Moraceae]]*, izay tsy hita afa-tsy eto Madagasikara. Atao hoe **fihamy** izy io amin' ny teny malagasy nefa tsy io irery no zavamaniry antsoina amin' io anarana io.

## Toetoetrany
Hazo lehibe ny *Ficus grevei*, mahatratra haavo 10 ka hatramin' ny15 m.

### Ny raviny

Mivolon-davenona sy matevina ary manjelanjelatra ny ravin' ny *Ficus grevei*, izay manana halava hatramin' ny 16 sm, somary boribory, manana tendro lavalava kely maranitra, ary matetika mihintsana.

### Ny voany

Mitokana na mipoira tsiroaroa eny amin' ny rantsana ny voan' ny *Ficus grevei*, izay boribory sy somary misy volovolony, manana savaivo eo amin' ny 1 hatramin' ny 2 sm.

### Ny fakany

Manana fakany mipoitra avy amin' ny rantsana na amin' ny vatany izay mihalava mankany amin' ny tany ny *Ficus grevei*.

## Faritra sy toerana aniriany
Any amin' ny faritra atsimo-andrefana amin' i Madagasikara no tena ahitana azy, indrindra any amin' ny ala maina na ala ifandimbiasan' ny fizaran-taona mando sy maina, fa tsy maintsy eo akaikin' ny rano na ny hamandoana, eny amin' ny haambo hatramin' ny 200 m. Ohatra amin' izany ny eny amin' ny tany sokay misy lavaka na tresaka any amin' ny Lembalemba Mahafaly.

## Jereo koa

* *[[Ficus]]*

* Adabo
* Amontana
* Aviavy
* Fihamy