Tsofoka

Ny **tsofoka** dia hasin-teny anisan'ny sokajin'ny tsirinteny izay fanisika ao anatin'ny fototeny na ny hasin-teny hafa ka mizara izany ho roa. Ahitana fampiasana tsofoka ny fiteny aostrôneziana (toy ny fiteny malagasy, indôneziana, maley, tagalôga, sondaney, javaney), ny fiteny semitika (toy ny fiteny arabo), ny fiteny indô-eorôpeana sasany (toy ny fiteny sanskrita, grika taloha, latina), ny fiteny aostrôaziatika (toy ny fiteny kmera) 

## Tsofoka ao amin' ny fiteny aostrôneziana
### Fiteny malagasy
Amin'ny teny malagasy dia ahitana tsofoka, ka anisan'izany ny hoe: -*in*-, -*if*-, -*amp*-, -*om*-.

Misy ny milaza fotoana (ohatra: -*in*- ao amin'ny hoe *vinidy* elembung* dia midika hoe "tapoaka, bola poaka aty".

* Ny teny hoe *cerlang* dia midika hoe "mamiratra" fa ny hoe *cemerlang* kosa dia midika hoe "mamirapiratra". Ny teny hoe *gigi* dia midika hoe "nify", fa ny *gerigi* kosa midika hoe "nifinifiny". 

=== Fiteny sondaney ===
Mampiasa tsofoka ihany koa ny [[fiteny sondaney]]. Ohatra amin' izany ireto: *-ar-, -arar-, -um-, -in*-. 

Anisan' ireo tsofoka heverina ho mbola mamokatra ny hoe -*ar*- sy ny -*arar*- izay manambara ny endrika [[Filaza isa (fitsipiteny)|milaza maro]]<nowiki/>n' ny [[mpamari-toetra]], na indraindray koa ny endrika milaza maron' ny [[anarana]] sy [[Mpisolo tena (fitsipiteny)|mpisolo tena]]  manomboka amin' ny [[renifeo]] (raha manomboka amin' ny [[zanapeo]] dia miova ho tovona *ar*- ilay tsofoka).

Ankoatr' ireo tsofoka ireo dia ao koa ny tsofoka -*um*- (famoronana [[matoanteny]]) sy ny tsofoka -*in*- (manambara [[fitodika atao]]), ka ireo tsofoka roa ireo dia nampiasaina betsaka tao amin' ny fiteny sondaney taloha, fa ny fiteny sondaney vaovao dia tsy mampiasa azy ireo matetika afa-tsy ao amin' ny asasoratra kanto.

=== Fiteny tagalôga ===
Ao amin' ny [[fiteny tagalôga]] dia misy endrika sahala amin' ny [[fitodika mpanao]] izay azo avy amin' ny fanisiana tsofoka -*um*- aorian' ny fanombohan' ny matoanteny.

Ny tsofoka fantatra indrindra dia ny -*in*- izay ahazoana [[matoanteny]] manamarika ny [[Fanehoan-javatra efa sy tsy efa|fanehoan-javatra efa]], toy ny hita amin' ny hoe *giniba* izay midika hoe "rava" (avy amin' ny hoe *giba*, [[mpamari-toetra]] midika hoe "tonta"); *binato* midika hoe "toraham-bato" (avy amin' ny hoe *bato* "vato"); ary *ginamit* izay midika hoe "ampiasaina". Nindrana ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]] hoe *graduate* ny fiteny tagalôga, ka raha hiteny hoe "nahazo diplôma aho" dia ny matoanteny hoe *grumaduate* no ampiasaina.

=== Fiteny javaney ===
Ao amin' ny [[fiteny javaney]] dia ahitana ireto tsofoka ireto: -*in*-, -*um*-, -*er*- ary -*el*-. Ny tsofoka -*in*- dia milaza [[fitodika atao]]. Ohatra, ny teny hoe *karya* dia ahazoana ny hoe *kinarya* (izay midika hoe "vita"), ny teny hoe *carita* dia ahazoana ny hoe *cinarita* (izay midika hoe "tadiavina")

== Tsofoka ao amin' ny fiteny aostrôaziatika ==

=== Fiteny kmera ===
Ny [[fiteny kmera]], izay anisan' ny [[Fianakaviam-piteny aostrôaziatika|fiteny aostrôaziatika]], dia ahitana tsofoka miisa fito. Anisan' izy ireo ny tsofoka manova ho [[anarana]] hoe -*b*-. Ohatra, ny teny hoe *lbɨən* izay midika hoe "hafainganam-pandeha", dia nisampana avy amin' ny hoe *lɨən* "haingana"; ny hoe *lbɑɑng* izay midika hoe "fitsapana", dia avy amin' ny hoe *lɔɔng*, midika hoe "mitsapa, manenjika".

Ao koa ny tsofoka -*m*- (famoronana ny anaran' ny mpanao), izay nahazoana ny hoe *cmam,* midika hoe "mpiambina", avy amin' ny hoe *cam* izay midika hoe "mijery". Efa tsy mamokatra intsony ireo tsofoka ireo ka tsy hita raha tsy ao amin' ny teny nolovaina tamin' ny [[fiteny kmera taloha]].

== Tsofoka ao amin' ny fiteny indô-eorôpeana ==
Ao amin' ny [[fiteny prôtô-indô-eorôpeana]], ny endrika [[Filazam-potoana ankehitriny|milaza fotoana ankehitriny]], ao amin' ny [[matoanteny]] sasantsasany, dia manisy tsofoka -*n*- na -*m*- ao amin' ny [[fototeny]]. Izany tranga izany dia nolovain' ny fiteny sasany toy ny [[fiteny sanskrita]] sy ny [[fiteny grika taloha]] ary ny [[fiteny latina]].

=== Fiteny sanskrita ===
Ny [[Fiteny sanskrity|fiteny sanskrita]] dia mampiseho indrindra ity endri-javatra ity, ka ny telo amin' ireo sokaji-matoanteny folo no isehoan' izany. Ohatra, ny √*yuj-*, "mikambana" dia manome ny hoe *yu·ná·k·ti* "mikambana izy" ↔ *yu·ñj·ánti*, "mikambana izy ireo".

=== Fiteny latina ===
Ny [[fiteny latina]] dia ahitana ny tsofoka -*n*- izay fahita amin' ny [[matoanteny]] toy ny hoe *vincō* ("mandresy aho") (ny endrika amin' ny [[Fanehoan-javatra efa sy tsy efa|fanehoan-javatra efa]] sy amin' ny [[fitodika atao]] anefa dia *victus* ("resy"), avy amin 'ny fototeny hoe *vic*, izay nahazoana koa ny hoe *vincimus*. ("mandresy isika", "mandresy izahay"). Ao koa ny [[fototeny]] hoe *liqu*- ("mamela", "mandao"), izay nahazoana ny  hoe *relinquo* (midika hoe "mamela aho") sy ny hoe *relictus* ("tavela", "avela", "ilaozana"). 

=== Fiteny grika taloha ===
Ahitana tsofoka ny [[matoanteny]] *la**m**bánō* (ahitana ny tsofoka *-an*- koa) midika hoe "mandray aho", ny ao amin'  ny [[fiteny grika taloha]]. Ny [[aôrista]] anefa dia manana endrika hoe *élǎbon* "nandray aho".

=== Endriky ny fiteny espaniôla sasany ===
Amin' ny [[fiteny espaniôla]] tenenina ao [[Nikaragoa]] sy [[Kôsta Rika]] ary [[Hôndorasy]]  dia ahitana ny tsofoka -*it*- izay milaza hakelezana ao amin' ny anarana. Ohatra: ny anarana hoe *Óscar* dia ahazoana ny hoe *Osquítar* (fa tsy *Oscarito*); ny anarana hoe *Edgar* dia ahazoana ny hoe *Edguítar*; ny hoe *Victor* ahazoana ny hoe *Victítor*.

== Tsofoka ao amin' ny fiteny semitika ==

=== Fiteny arabo ===
Mampiasa ny tsofoka  ت / -*t*- ny [[fiteny arabo]] ao amin' ny matoanteny voasokajy ao amin' ny endrika VIII, izay ampiasaina hanambaràna ny [[Fitodika tampody|hevitra tampody]] mifandraika amin' ny matoanteny ao amin' ny endrika I. Apetraka ao aorian' ny [[renifeo]] voalohany ao amin' ny [[fototeny]] izany; apetraka eo alohany ny [[tovona]] -*i*- (izay tsy misy heviny manokana) satria tsy afaka manomboka amin' ny renifeo mifanarakara ny teny iray. Ohatra amin' izany ny hoe اجتهد / *ijtahada* (midika hoe "niasa mafy izy"), izay avy amin' ny hoe جهد / *jahada* (midika hoe "niezaka izy"). Nisampana avy amin' ireo teny ireo ny hoe اجتهاد / *ijtihad* (midika hoe "ezaka fandinihana") sy ny hoe جهاد / *jihad* (midika hoe "ezaka, tolona, ady").

== Tsofoka ao amin' ny fiteny manirery sasany ==

=== Fiteny sery ===
Ao amin' ny [[fiteny sery]] ([[fiteny manirery]] any [[Meksika]]), amin' ny [[matoanteny]] sasany dia ahazoana fototeny [[Filaza isa (fitsipiteny)|milaza maro]] ny tsofoka -*tóo*- apetraka aorian' ny [[zanapeo]] voalohany ao amin' ny fototeny milaza tokana; ampitahao ny fototeny milaza tokana hoe *ic* (midika hoe "mamboly") sy ny fototeny milaza maro hoe *itóoc*. Ohatra:  *itíc* ("namboleny va ilay izy?") sy  *ititóoc'' ("nafafiny va izy ireo?").

## Jereo koa

* Tsirinteny
* Tovona
* Tovana
* Tsirinteny sara-droa
* Tsofoka ao amin' ny teny malagasy