open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mananasy

Ny **manananasy** dia zavamaniry trôpikaly, nipoitra avy any amin' ny faritra afovoany amin' i Amerika trôpikaly sy any amin' ireo nosy Antilia, ary ambolena hahazoana ilay voankazo mitambatambara misy nofony mamy. Atao hoe ***Ananas comosus*** ny anarany ara-tsiansa ary ao amin' ny fianakaviana *Bromeliaceae* no anasokajiana azy.

Mirefy iray metatra eo ho eo ny haavon' ny mananasy maniry. Ny raviny dia matevina, mafy, lava ary mandrakotra ka ahafahany manangona rano. Ny famoniny dia ahitana voniny zato ka hatramin' ny roanjato any ho any, izay samy mitombo aorian' ny fahalonahany ka lasa toy ny voaroy. Ireo voa toa ny voaroy rehetra ireo no mamorona ny nofon' ny mananasy.

Ny anaran' ny mananasy dia avy amin' ny teny indiana any Amerika Afovoany hoe *nana*. Tamin' ny taonjato faha-16 dia ny Pôrtogey sy ny Espaniôla no nampiditra azy io any amin' ny nosy sy firenena maro amin' ny tany mafana. Izany no niparitahan' ny mananasy any Azia Atsimo-Atsinanana, any Pôlinezia, sns.Amin' izao fotoana izao ny mananasy dia ambolena any amin' ny faritra manana toetanin-jana-pehintany rehetra. i Hawaii no miantoka ny ankamaroan' ny famokarana mananasy am-bifotsy. Ny mpamokatra lehibe hafa dia i Sina, i Brezila ary i Meksika.

Azo atao fanafody koa ny mananasy, anisan' izany ny fampihenana fanaintainana, ny mamono mikrôba sady manampy amin' ny fandevonan-kanina (misy anzima afaka mandevona prôteinina - antsoina hoe brômelainina).

## Jereo koa

* Voankazo
* Manga
* Voasary
* Voasarimakirana
* Mandarinina
* Laoranjy
* Akondro

* Paoma
* Paiso
Betiravy

Ny **betiravy** dia zavamaniry maharitra roa taona, manana ravina malama sy lavalava, voniny maitso na mavo mivondrona ka manome edrika lavalava sy toy ny ravinkazo, volena indrindra mba hahazoana ny vodiny lehibe fihinan' ny olombelona sy ny biby ary mba hanamboarana siramamy. ***Beta vulgaris*** ny anarany ara-tsiansa. Avy any amin' ny faritra amorontsiraka any Eorazia ny betiravy izay ambolena saika amin' ny toerana rehetra. Ny karazana betiravy miely indrindra dia maniry maharitra roa taona, mamokatra vodiny nofosana amin' ny taona voalohany ary mamoa ny taona faharoa. Misy karazany maromaro ny betiravy.

Amin' ny fanasokajina ara-tsiansa, ny betiravy dia anisan' ny vondron-karazana *[[Beta]]* ao amin' ny fianakaviana *[[Chenopodiaceae]]* na *[[Amaranthacea]]*.

Ny karazany fanao sakafon' olombelona, na betiravy mena, dia ambolena mba hahazoana ny vodiny mena sy boribory izay hanina rehefa avy nahandroina. ity karazany ity dia gliosida 10 % ao anatiny. Misy ihany koa ny prôteinina, ny lipida, ny tsiraka ary ny sira mineraly kelikely. Be otrikaina A sy B ny raviny.

Misy ny karazany fanao sakafon' olombelona. Ny betiravy fanamboarana siramamy dia misy fakany lehibe, miendrika kitsoloha fotsy, sy taho ahitana tahan-tsiramamy. 

Misy koa ny betiravy ambolena eny an-tsaha hohanin' ny biby fiompy izay atsoina amin' ny anarana ara-tsiansa hoe *Beta vulgaris macrohiza*.

## Jereo koa

* *[[Beta]]*
Dniestr

I **Dniestr** dia ony any Eorôpa Atsinanana, ao andrefana amin' i Okraina sy atsinanana amin' i Môldavia, 1 362 km ny halavany. Avy any amin' ny Tandavan-tendrombohitra Karpatiana akaikin' i Drogobych any Okraina izy io, mikoriana mankany atsimo-atsinanana, amin' ny ampahany amin' ny sisintany atsinanan' i Môldavia, ary mivarina any amin' ny Ranomasina Mainty akaikin' i Odessa. Ny vavarano midadasik' ilay renirano dia ahitana sampantsampany maromaro mamorona riakasia be honahona tao hoe Dnestr Liman. Ny sakan' ilay ony dia eo anelanelan' ny 150 sy 230 m. Mirefy 430 m eo ho eo ny sakany lehibe indrindra. Amin' ny ririnina dia mivaingana ny ampahany be amin'ny ranon' i Dniestr mandritra ny 70 andro eo ho eo.

Atao hoe Днестр / *Dniestr* izy amin'left| ny teny rosiana, Дністер / *Dnister* amin' ny teny okrainiana, *Nistru* amin' ny teny romaniana, *Tyras* amin' ny teny grika ary *Tyras* na *Danastris* amin' ny teny latina.

I Dniestr dia manondraka faritra manodidina ny 80 000 km² ary lalana lehibe amin' ny fanondranana voamaina, legioma, voan-tanamasoandro, biby fiompy ary vokatra azo avy amin' izany, ary koa ny hazo fanaovana fanorenana; ireo vokatra rehetra ireo dia avy amin' ny faritanin-dranon' i Dniestr. Ny tanàna lehibe indrindra amin' io renirano io dia i Tiraspol.

Talohan' ny Ady Lehibe II dia anisan' ny sisin-tanin' i Romania sy ny Firaisana Sôvietika ny ony Dniestr. Nandritra ny ady dia nisy fifanandrinana lehibe nitranga teo amoron' ilay renirano, izay nifanaovan' ny mpanani-bohitra Alemàna sy Romaniana an-daniny sy ny Rosiana an-kilany.

## Jereo koa

* Bug Atsimo
* Bug Andrefana
* Donets
* Dniepr
Danube

I **Danube** no ony faharoa lava indrindra any Eorôpa (aorian' i Volga izay mikoriana manontolo manerana an' i Rosia). Ao amin' ny Ala Mainty any Alemaina no loharanon' izy io rehefa mihaona ao Donaueschingen ny renirano roa, dia i Brigach sy i Breg. Ao Donaueschingen no manomboka mitondra ny anarana hoe *Danube* ilay ony*.*

Ny halavan' i Danuba dia miankina amin' ny toerana iaingana: 2&nbsp;852 km raha ho an' ny fihaonana ao Donaueschingen fa 3&nbsp;019 km kosa raha avy amin' ny loharano Breg. Mikoriana miantsinanana izy ary manondraka renivohitra maromaro any Eorôpa Afovoany sy Atsinanana ary Atsimo: Vienna (ao Aotrisy), Bratislava (ao Slôvakia), Budapest (ao Hôngria) ary Belgrade (ao Serbia). Ny vinanihefak' i Danube dia misokatra amin' ny Ranomasina Mainty: mizara eo anelanelan' i Romania sy i Okraina.

I Danube dia lalana an-drano lehibe nandritra ny taonjato maro. Izy no sisin-tany avaratra amin' ny Empira Rômana. Mamakivaky firenena folo izy: Alemaina (7,5 %), Aotrisy (10,3 %), Slôvakia (5,8 %), Hôngria (11,7 %), Krôasia (4,5 %), Serbia (9,4 %), Bolgaria (5,2 %), Romania (28,9 %), Môldavia (1,7%) ary Okraina (3,8 %).Mandrakotra firenena sivy hafa ny faritanin-dranony: Italia (0,15 %), Pôlônina (0,09 %), Soisa (0,32 %), Tsekia (2,6 %), Slôvenia (2,2 %), Bôsnia-Herzegôvina (4,8 %), Môntenegrô, Makedônia Avaratra, Albania (0,03 %) ary Kôsôvô.

Izao ny anaran' i Danube ao  amin' ny faritanin-dranony: 

* alemàna: *Donau*; 
* romaniana: *Dunărea*; bavariana: *Doana*;
* tseky: *Dunaj*;
* slôvaka: *Dunaj*;
* pôlôney: *Dunaj*;
* hôngariana: *Duna*;
* slôvena: *Donava*;
* serbô-krôatiana: *Dunav* / Дунав;
* bolgariana: Дунав / *Dunav*;
* rosiana: Дунай / *Dunay*;
* okrainiana:  Дунай / *Dunay*;
* grika: Δούναβης / *Thunavis*; 
* italiana: *Danubio*;
* espaniôla: *Danubio*; torka: *Tuna*;
* albaney: *Tunë /* *Tuna*.
Donets

I **Donets Avaratra**, izay antsoina hoe **Donets** fotsiny, dia renirano any atsinanana amin' i Okraina sy atsimo-andrefana amin' i Rosia, mirefy 1&nbsp;053 km. Izy no renirano lehibe amin' ny faritr' i Donbass. Any amin' ny faritra avo any avaratr' i Kharkiv, any Okraina, no ipoiran' ny loharanony. Miampita ny sisintany manasaraka an' i Rosia sy i Okraina, mamakivaky ny atsinanana amin' i Okraina ary ny atsimo-andrefana amin' i Rosia izy dia mikoriana mankany amin' i Don (any Rosia, any ambanin' i Konstantinovka), izay manao azy ho sakelidrano lehibe indrindra. Manondraka faritanin-drano mirefy 98&nbsp;900&nbsp;km² izy. Ny sakelidranony lehibe indrindra dia i Aydar, i Oskol ary i Kalitva.

Atao hoe Северский Донец / *Severskiy Donets* izy amin' ny teny rosiana, ary Сіверський Донець / *Siverskiy Donets* amin' ny teny okrainiana.

I Donets dia azon' ny sambo ifamoivoizana eo amin' ny 210 km eo ho eo any tapany ambony amin' ny vavany ary, ankoatra ny vanim-potoana mampandry ny rano, dia ampiasaina amin' ny fitaterana arintany sy akora fanodina indostrialy.

## Jereo koa

* Dniestr
* Bug Atsimo
* Bug Andrefana
* Dniepr
Masindahy Nikôla

I **Masindahy Nikôla** na **Nikôla avy any Myra** na **Nikôla avy any Bary**, na **Nikôlasy avy any Mira** na **Nikôlasy avy any Bary**, dia Grika teraka tany Patara (*Πάταρα*) any Likia (*Λυκία*) tamin' ny taona 270 tany ho any ary maty tany Mira (*Μύρα*) tamin' ny taona 343. Evekan' i Mira tany Likia, mety nandray anjara tamin' ny Kônsily voalohany tao Nikea izy tamin' izany niady tamin' ny arianisma.

Ao amin' ny fitantarana dia tsy isalasalana fa afangaro amin' i Abe Nikôlà avy any Sion, mpanorina mônastera iray tamin' ny taonjato faha-6, akaikin' i Mira, any Likia izy. Avy any Azia Minora i Masindahy Nikôlà dia niditra tao amin' ny mônastera tao Sion ary lasa arsevekan' ny Fiangonana Metrôpôlitanan' i Mira; noho izany, dia azo inoana fa nandray anjara tamin' ny Kônsily Voalohany tao Nikea izy, nanohitra ny arianisma. Tamin' ny faran' ny taonjato faha-11 dia nentin' ny mpivarotra italiana ny relikany avy any Mira nankany Bary (ao Italia ankehitriny) izay nisy bazilika naorina mba handevenana azy.

Teraka tany Patara (grika: Πάταρα / *Patara*) any Likia (grika: Λυκία / *Lykia*) ao amin' ny faritr' i Anatôlia na Azia Minora tamin' ny 15 Marsa 270 tany ho any izy ary maty tao Mira (grika: Μύρα / *Myra*) tao Likia ihany tamin' ny 6 Desambra 343.

Ao amin' ny Fiangonana ôrtôdôksa sy ny Fiangonana katôllika koa dia i Masindahy Nikôlà no olo-masina mpiaro ny ankizy, ny virjiny, ny tantsambo ary ny mpivarotra. Malaza ho mpanao fahagagana koa izy.

Ny iray amin' ny fitantarana maro miely patrana momba azy dia miresaka ny amin' ny fanomezana nozarainy mangingina ho an' ny zanakavavy telon' ny lehilahy mahantra iray, izay tsy afaka nanome azy ireo, ka saika handao azy ireo ho amin' ny fiainana feno fahotana. Ity angano ity no niandohan' ny fomba fizaràna fanomezana miafina atao any amin' ny faritra sasany any Eorôpa amin' ny alin' ny fetin' i Masindahy Nikôlà, amin' ny 6 Desambra.

Ny fivavahana aminy dia voaporofo fisiana nanomboka tamin' ny taonjato faha-6 tany Atsinanana ary niely tany Andrefana avy any Italia nanomboka tamin' ny taonjato faha-11. Nantsoina ho mpiaro firenena maro sy ny antokon' asa maro izy; olo-malaza amin' ny hagiôgrafia kristiana izy ary anisan' ny olo-masina hajaina indrindra ao amin' ny Fiangonana Ôrtôdôksa, nalaza, ankoatra ny hafa, noho ny fahagagana maro nataony.

Ny fetin' i Masindahy Nikôlà dia ankalazaina amin' ny 6 Desambra, indrindra any amin' ny firenena eorôpeana maromaro: any Belzika, any Loksemborga, any Nederlandy, any Alemaina, any Frantsa (indrindra fa any Lorraine sy Alsace),  any Soisa, any Espaina ary any Italia.

## Jereo koa

* Noely
* Dadabe Noely

* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/0f9q7
Solila

Ny ***Mentha*** dia vondron-karazan-javamaniry, ao amin' ny fianakaviana *[[Lamiaceae]]*. Ity vondron-karazana ity dia ahitana karazana maro, maro amin' izy ireo no ambolena ho hanitra, ho haingo na ho zavamaniry fanafody. Ny tena mpamokatra dia i Marôka. Fantatra ny **solila** hatramin' ny fahagola, ny sasany dia nahazo lanja ara-toekarena lehibe tato anatin' ny folo taona lasa. 

Amin' ny karazana solila 18 ekena amin' izao fotoana izao, ny telo ihany (*Mentha aquatica*, *Mentha canadensis*, *Mentha* *spicata*) sy ny safiotra (*M. x gracilis*, *M. x piperit*a, *M. x villosonervata*) ihany no mibahan-toerana eo amin' ny tsena maneran-tany ho an' ny famokarana menaka.

## Jereo koa

* *[[Mentha piperita]]*
* *[[Mentha pulegium]]*
IShowSpeed

**Darren Watkins Jr.** (teraka ny 21 Janoary 2005), fantatra kokoa amin'ny anarana hoe **IShowSpeed** na fotsiny **Speed**, dia YouTuber amerikana, streamer, ary toetran'ny Internet. Izy dia fantatra amin'ny onjam-peo isan-karazany izay ilalaovany lalao video toy ny *[[:en:Valorant|Valorant]]*, *[[:en:NBA_2K|NBA 2K]]*, *[[:en:Fortnite|Fortnite]]*, ary *[[:en:FIFA_(video_game_series)|FIFA]].*

## Jereo koa

* Biôgrafia
Bug Atsimo

I **Bug Atsimo** na **Bug Atsinanana** na **Buh Atsimo** na **Buh Atsinanana** dia ony any andrefana amin' i Okraina, 806 km ny halavany. Mikoriana mianatsimo-atsinanana eo anelanelan' ny lohasahan' i Dniestr (andrefana) sy ny lohasahan' i Dniepr (atsinanana), ary mivarina ao amin' ny Ranomasina Mainty akaikin' ny vavaranon' i Dniepr. Izy no ony na renirano faharoa lava indrindra ao Okraina. Tsy azo ifamivoizana miakatra mihoatra ny 160 km miala ny vavavaranony i Bug Atsimo, noho ny fisian' ny riambe sy ny tohadrano ary ny fasika  manembantsembana ny lalany.

Atao hoe Південний Бугb / *Pivdennyi Buh* izy amin' ny teny okrainiana, Южный Буг / *Iuzhny Bug* kosa amin' ny teny rosiana, *Bug* amin' ny teny romaniana; *Bugul de Sud na Buh* amin' ny teny pôlôney*.*

## Tanàna
Mykolaiv

## Jereo koa

* Dniestr
* Bug Andrefana
* Dniepr
* Donets
Bug Andrefana

Ny **Bug Andrefana** na **Bug** fotsiny dia renirano ao Eorôpa Atsinanana, zana-tsakelidranon' i Vistula eo alohan' ny sakelidrano Narev (na Narew). Any Okraina ny loharanony, 70 km ao atsinanan' i Lviv. Mikoriana mianavaratra ilay renirano ary mandrafitra ny sisin-tany (363 km) manasaraka an' i Okraina amin' i Pôlônia kilometatra vitsivitsy any ambanin' i Tchervonograd, avy eo mandalo eo anelanelan' i Pôlônia sy i Belôrosia any ambony sy any ambanin' ny tanànan' i Brest. Avy eo dia miolaka miankandrefana ilay renirano, ka any izy no mikambana amin' i Vistula tsy lavitra an' i Varsovia. Mifangaro amin' ny an' i Narev ny ranony ary avy eo amin' ny an' i Vistula dia mivarina any amin' ny Ranomasina Baltika amin' ny farany.

Maherin' ny 772 km ny halavan' ilay renirano, ka ny 587 km dia ao Pôlônia; azon' ny sambo andehanana avy any ambonin' i Brest izy. Misy lakandrano mampifandray an' i Bug Andrefana amin' i Dniepr sy amin' i Niemen. Mirefy 39 420 km² ny velaran' ny faritanin-dranony, ka ny antsasany eo ho eo — 19 284 km² — dia any Pôlônia.

Atao hoe *Bug*  izy amin' ny teny pôlôney, Заходні Буг / *Zachodni Buh* amin' ny teny bielôrosiana, Западный Буг / *Zapadny Bug*  amin' ny teny rosiana,  Західний Буг, *Zakhidnyi Bug* na Буг / *Buh*  fotsiny amin' ny teny okrainiana.

## Jereo koa

* Bug Atsimo
Martra

Ny **martra** dia biby misy nono mpihinan-kena miely manerana ny ila-bolantany avaratra ary be mpitady noho ny volony matevina. Somary lava ny martra ary fohy tongotra sy rantsan-tongotra sady manana rantsan-tanana sy rantsan-tongotra misy hoho maranitra ny martra. Mipetraka any an-davaky ny hazo izy rehefa tsy mitady sakafo (biby mpikiky sy vorona ary atody). Ao amin' ny fianakaviana *Mustelideae* amin' ny lamina *Carnivora* ny martra.izay atao amin' ny anarana ara-tsiansa hoe *Martes*.

Misy karazany maro izy:

* *Martes americana* — Martra amerikana;
* *Martes flavigula* — Martra mavo vozona;
* *Martes foina*;
* *Martes gwatkinsii* — Martran' i India Atsimo;
* *Martes martes* — Martra mahazatra;
* *Martes melampus* — Martra japôney
* *Martes pennanti* — Martra Pekana
* *Martes zibellina* — Zibelina

Ny karazana mahazatra (*Martes martes*) any Amerika dia mirefy 60 ka hatramin'ny 90 sm ny halavany, ary 20 sm eo ho eo ny rambony; mazàna izy dia miloko mavo, manana tongotra matroka kokoa ary misy tsipika mivolom-boasary na fotsy eo amin’ny tendany sy ny tratrany.

Ny martra amerikana (*Martes americana*) dia be mpihaza ary amin'izao fotoana izao dia tsy misy afa-tsy ao amin'ny faritra arovana. Mazàna dimy eo ho eo ny zanaka martra indray teraka avy amin' ny reniny iray.

Ny martra mavo tenda (*Martes flavigula*) dia mivelona any any Eorôpa sy Azia ary mavo tenda. Ny *Martes foina* kosa dia fotsy tenda.

Ny martra hafa dia ny zibelina (*Martes zibellina*) sy ny pekana (*Martes pennanti*), izay manja mainty ary 90 sm eo ho eo ny halavany, ary ny rambony be volo dia mirefy 46 sm.
Voltora mainty eoraziana

Ny **voltora mainty eoraziana** na **voltora moanina** (*Aegypius monachus*) dia isan' ny karazana vorona mpihaza sy mpihinana fatim-biby, mandeha amin' ny andro, ao amin' ny fianakaviana *Accipitridae*. Any amin' ny faritra atsimo amin' i Eorazia no misy azy. Tsy misy afa-tsy vondrona telo izay sisa na nampidirina indray any Eorôpa, izay arovana ankehitriny. Io no hany karazana amin' ny sokjy *Aegypius*.

Tany am-boalohany dia toa hita nanerana ny faritra atsimo amin' i Eorazia io karazana io, manomboka any Espaina sy Pôrtogaly ka hatrany Sina, ary efa voaporofo fa nisy tany Marôka fahiny. Na izany aza dia nanjavona any amin' ny ampahany be amin' i Eorôpa sy Sina ary koa Marôka izy.

Any Eorôpa dia mbola hita any amin' ny Saikinosy Iberiana (Pôrtogaly sy Espaina) sy any Gresy ny voltora mainty eoraziana ary naverina nampidirina indray tany Frantsa. Ny voltora mainty eoraziana dia nanjary tsy fahita firy any amin' ny faritra atsimo-andrefana amin' i Azia, indrindra any Torkia, sy any amin' ny faritra atsimo-andrefana amin' i Sina.

## Jereo koa
Voltora be volombava
Fiteny tsirkasiana

Ny **fiteny tsirkasiana** na **fiteny tserkesy** dia fizaràn' ny fianakaviam-piteny kaokaziana avaratra-andrefana, fitenin' ny vahoaka Tsirkasiana. Misy fiteny tsirksiana roa, voafaritry ny fenitry ny literatiora ao aminy, dia ny fiteny adigeana (кӀахыбзэ; fantatra ihany koa amin' ny anarana hoe *fiteny tsirkasiana andrefana*), misy mpiteny 500 000 any ho any, sy ny fiteny kabardiana (къэбэрдейбзэ; fantatra koa amin' ny hoe *fiteny tsirkasiana atsinanana*), misy mpiteny iray tapitrisa. Ireo fiteny roa ireo dia tena ahafahan' ny mpiteny azy an-daniny sy ankilany mifankahazo fiteny, saingy misy ihany ny tsy fitoviany izay iheverina azy ireo ho fitenim-paritra miavaka tsara. Ny firaketana an-tsoratra voalohany indrindra natao amin' ny fiteny tsirkasiana dia natao amin' ny tarehin-tsoratra arabo, noraketin' ilay mpanao dia lavitra tiorka atao hoe Evliya Çelebi tamin' ny taonjato faha-17.

Misy marimaritra iraisana eo amin' ny mpahay teny momba dia mihevitra ny fiteny adigeana sy ny fiteny kabardiana ho fiteny roa miavaka tsara. Na izany aza, ny teny ampiasaina eo an-toerana hanondroana ireo fiteny ireo dia manao azy ireo ho fitenim-paritra. Miantso ny tenany hoe адыгэ / adyge ("Adigeana") amin' ny fitenin-drazany ny vahoaka Tsirkasiana. Any amin' ny faritra atsimo-andrefana amin' i Rosia eorôpeana dia misy ihany koa ny faritra antsoina hoe Adygea (rosiana: Адыгея / *Adygeya*), voahodidina ao anatin' i Krasnodar Krai, izay nomena anarana avy amin' ny anaran' ny Tsirkasiana anondroany ny tenany.

Amin' ny teny rosiana, ny fizaràn' ny fiteny tsirkasiana dia raisina ho vondrom-piteny sady antsoina hoe адыгские / *adygskie* (midika hoe "fiteny adigeana"), fa ny fiteny adigeana kosa dia antsoina hoe адыгейский / *adygeyskiy* (midika hoe "fitenin' ireo ao amin' ny [Repoblikan' i] Adygea). Ny teny hoe *tsirkasiana* sy *tserkesy* indraindray dia ampiasaina amin' ny fiteny maromaro ho mitovy amin' ny hoe "fiteny kaokaziana avaratra-andrefana" amin' ny ankapobeny na ny "fiteny adigeana" manokana.
Kastôro

Ny **kastôro** dia biby mpikiky lehibe. Indraindray izy dia miaina anaty rano, indraindray miaina an-tanety. Any Amerika Avaratra sy Eorôpa ihany no ahitana ny kastôro. Any Britaina Lehibe, ohatra, dia nampidirina indray izy ireo. Tany Eorôpa, dia saika ripaka izy ireo. Misy kastôro mipetraka any amin' ny reniranon' i Elbe sy Rhone, ary koa any Bavaria, any Pôlônia ary any Skandinavia.

Malaza amin' ny fanamboarana sy fikarakarana tohodrano any anaty renirano ny kastôro. Ny tohodranon' izy ireo dia mampiadana ny fikorianan' ny renirano ary mampihena ny fikaoka. Mahasoa karazam-biby maro hafa ny faritra mando amboarin' izy ireo.

## Jereo koa
* Bitro
* Voalavo
* Totozy
Ardea cinerea

Ny ***Ardea cinerea*** dia vorona mirenireny, lava tongotra, ao amin' ny fianakaviana *[[Ardeidae]]*, hita manerana an' i Eorôpa sy Azia ary any amin' ny faritra sasany aty Afrika. Tsy mifindra lavitra ny toerana misy azy ny ankamaroan' izy ireo, fa ny sasany avy any amin' ny faritra avaratra kokoa dia mifindra monina mianatsimo rehefa fararano. Vorona monina amin' ny faritra mando izy, hita manodidina ny farihy, ny renirano, ny dobo, ny honahona ary eny amoron-dranomasina. Ny zavaboary anaty rano no tena fihinany ka ambenany indrindra rehefa mijoro eo akaikiny na ao anaty rano izy na manaraka ny rembiny amin' ny rano marivo.

Ny zana-karazana *Ardea cinerea firasa* hita eto Madagasikara dia atao amin' ny teny malagasy hoe **firasa** na **vanokagira** na **langoromavo**. Marihina fa ny teny hoe "firasa" dia manondro karazam-borona mpihaza koa, dia ny *[[Accipiter madagascariensis]]* sy ny *[[Astur henstii]].*

Hatramin' ny 1 m ny haavony raha mijoro, ny lehibe dia milanja 1 hatramin' ny 2 kg. Fotsy ny lohany sy ny tendany izay misy tsipika mainty manomboka eo amin' ny masony ka hatrany amin' ny vombony mainty. Ny vatany sy ny elany dia volondavenona eo ambony ary ny ao ambany dia fotsy manopy volondavenona, ary misy mainty ny sisiny. Mavo manopy mavokely ny vavany lava sady maranitra, ary volontany ny tongony.

Miteraka miaraka maro ny langoromavo amin' ny lohataona, matetika manao ny akaniny eny ambony hazo izy. Misy atody telo ka hatramin' ny dimy maitso manopy manga ny tranony. Samy mamana ny atody ny vorona mpivady mandritra ny 25 andro eo ho eo, ary avy eo dia samy mamahana ny zana-borona izay manidina rehefa feno fito na valo herinandro.

Maro amin' ny vorona mbola kely no tsy tafavoaka velona amin' ny ririnina voalohany, fa raha velona izy ireo dia mety hiaina hatramin' ny 5 taona eo ho eo.

## Zanakarazana

Anisan' ny zana-pianakaviana *Ardeinae* ny *Ardea cinerea*, sahala amin' ny ankamaroan' ny karazana mbola misy. Nofaritan' ilay soedoà mpandinika zavaboary Carl von Linné tamin' ny taona 1758 tao amin' ny andiany fahafolo amin' ny *Systema Naturae* ity karazana vano ity. Napetrany miaraka amin' ny vondron-karazana misy ny vorompotsy (*[[Bubulcus]]*) sy ny vanofotsy (*Ardea alba*) ao amin' ny vondron-karazana *Ardea* ary namorona ny anarana hoe *Ardea cinerea*. Ny anarana siantifika dia avy amin' ny teny latinina hoe *ardea* iazay midika hoe "vano" sy ny hoe *cinereus* izay midika hoe "volon-lavenona".

Zana-karazana efatra no fantatra sy ekena:

* *Ardea cinerea* *cinerea* – Linnaeus, 1758: hita ao Eorôpa, aty Afrika, any Azia Andrefana.
* *Ardea cinerea* *jouyi* – Clark, 1907: any Azia Atsinanana
* ''Ardea cinerea'' ''firasa'' – Hartert, 1917: eto Madagasikara (tao hoe vanokagira na langoromavo amin' ny teny malagasy)
* *Ardea cinerea* *monicae* – Jouanin & Roux, 1963: ao amin' ny vondro-nosy eny ampitan' ny Banc d'Arguin (Maoritania).

## Jereo koa

* Vano
* Vanobe
* *[[Ardea]]*
* Firasa

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Donbass

I **Donbass** na **Donbas** dia faritra misy arintany mizara eo amin' i Okraina sy Rosia, eo anelanelan' ny Ranomasin' i Azov ao atsimo sy ny ony Don, eo amin' ny andaniny roa amin' ny tanànan' i Donetsk, mahatratra 60&nbsp;000 km². Faritra manan-danja ara-toekarena sy ara-kolontsaina i Donbass, izay ahitana ny Ôblastan' i Donetsk sy ny Ôblastan' i Luhansk (na Logansk). Nisy mponina 6 222 000 tao tamin' ny taona 2021.

Atao hoe Донбас / *Donbas* izy amin' ny teny okrainiana fa Донба́сс / *Donbass* kosa amin' ny teny rosiana. Ity anarana ity dia teny natambatra midika hoe "sahalempon' i Donets": Донецький басейн / *Donetskiy basein* (okrainiana) na Донецкий бассейн / *Donetskiy bassein*, ka i Donets dia renirano.

Nandray anjara tamin' ny fampandrosoana ny toekarena sôvietika i Donbass (tamin' ny taona 1970 dia izy no niantoka ny ampahatelon' ny arintany novokarin' i Firaisana Sôvietika. Ny 70&nbsp;% amin' ny sahan' arintany dia any Okraina ankehitriny.

Ny arintany any, izay tsara kalitao, dia mitambatra amin' ny akora vy avy any Kryvyi Rih, ao Okraina (taterina an-dalamby) mba ho lasa tsỳ. I Donbass dia faritra indostrialy lehibe, ao no misy ny iray amin' ny orinasa mpamokarta vy sy tsỳ lehibe indrindra eran' izao tontolo izao, izay misy tangoron-tanàna misy mponina an' arivony maro, toa an' i Donetsk (mihoatra ny iray tapitrisa ny mponina) sy i Lugansk na Luhansk (500&nbsp;000 mponina). Mifaninana amin' i Kuzbass any atsinanana (ao Rosia) izy izao, nefa mbola misy tahiry am-polony tapitrisa taonina.

Nanomboka tamin' ny taona 2014 dia iadiana ny ao Donbass ary nanomboka tamin' ny volana Febroary 2022 dia iadian' i Okraina sy i Rosia izy ankehitriny.

## Jereo koa

* Tantaran' i Okraina

* Ady tao Donbass
Siravato

Ny **siravato** dia karazana mineraly mivaingana misy klôriora-na sôdiôma (NaCl). Ity mineraly ity dia malemy, tena maivana, marefo, mora vaky, manana tsiron-tsira, satria misy sira ny ankabeazany, ary misy ihany koa na dia kely dia kely aza ny iôda, ny brôma, ny fliôro, ny vy, ny ôksizenina ary ny silisiôma. Hita ao anaty vatolampy karazana evapôrita izy.

Raha madio izy, sady miforona tsara ny kristaly, dia tsy misy loko, nefa mety hiloko fotsy koa. Ny fisian' ny loto dia mety hanome loko volondavenona, manopy mavo hatramin' ny manopy mena, manopy manja, mainty na manga na volomparasy aza.

Ny mineraly madio, izay mando raha tsapaina, dia marin-toerana kokoa noho ny siravato mahazatra, izay mazàna miharava noho ny loto, lasa fatra bitika malemy toy ny klôriora-na kalsiôma na klôriora-na maneziôma. Levona anaty rano ny siravato. Ity faha mora levona an-drano ity, sy ny tsiron-tsira ao aminy, ary ny endrika goba na ny fizarazaran' ny kristaliny, dia ahafahana mamantatra azy haingana. Raha hafanaina izy dia mihasimba ny akora mineraly, avy eo mitsonika. Mandoko mavo mamiratra ny lelafo ny pitika avy amin' ny siravato, izany dia toetra mampiavaka ny iôna sôdiôma.

Ity mineraly ity dia hita matetika amin' ny sira fôsily an-dranomasina miaraka amin' ny vato evapôrita na vato hafa ao anaty sahalempona iangonan' antsanga. Tena ilaina amin' ny fiainan' ny biby sy ho an' ny toekarena ny siravato. Ny siravato miseho ety ambonin' ny tany na fantatra noho ny fisian' ny loharanon-tsira dia fantatry ny vahoaka mpiompy hatramin' ny Andro Taloha.

## Jereo koa

* Fitrandrahana harena an-kibon' ny tany eto Madagasikara
Dnipro

I **Dnipro** na **Dnipropetrovsk** dia tanàna any atsinanana amin' i Okraina, renivohitry ny faritra sady tanàn’ ny taozavabaventy lehibe any.

Amin' ny teny okrainiana izy dia atao hoe: Дніпро / *Dnipro*; amin' ny teny rosiana: Днепр / Dniepr. Hatramin' ny taona 1926 izy dia nantsoina hoe *Ekaterinoslav* na *Iekaterinoslav*, nanomboka tamin' ny taona 1926 ka hatramin' ny 2016 *Dnipropetrovsk* (avy amin' ny teny okrainiana) na *Dniepropetrovsk* (avy amin' ny teny rosiana).

Tanàna ao amin' ny faritra manankarena mineraly izy io; noho ny lalamby sy ny fitaterana amin' ny sambo dia azo atao ny maka vy avy any Kryvyi Rih, sy arintany avy any Donetsk ary manganezy avy any Nikopol. Ny zavatra vokarina betsaka ao dia ny vy, ny fitaovam-panorenana, ny vokatra simika, ny fitaovana amin' ny lalamby, ary ny milina ampiasaina amn’ ny fambolena sy ny fitrandrahana. Ity tanàna ity dia misy oniversite, ivon-toeram-pikarohana, galerian-javakanto  ary tranombakoka.

Naorin' i Grigori Aleksandrovich Potemkin tamin' ny taona 1787 ilay tanàna izay nantsoina hoe Yekaterinoslav tany am-boalohany, ho fanomezam-boninahitra an' i Catherine II, empreroravavin' i Rosia. Ny anarany amin' izao fotoana izao dia nomena azy tamin' ny taona 1926. Ny fahavitan' ny orinasa mpamokatra herinaratra lehibe iray ao amin' i Dniepr tamin' ny taona 1932 dia nanafaingana ny fitomboan' ny indostria tao an-tanàna, izay nanomboka tamin' ny taona 1880, tamin' ny fahatongavan' ny lalamby. Nandritra ny Ady Lehibe II, i Dnipropetrovsk dia nofehezin' ny Alemàna tamin' ny taona 1941 ka hatramin' ny 1943.
Donetsk

I **Donetsk** dia tanàna ao atsimo-atsinanana amin' i  Okraina, renivohitry ny faritr' i Donetsk, eo an-tsisin' ny sahan-drano misy an' i Donbass, ao 594 km atsimo-atsinanan' i Kyiv (na Kiev).

Atao hoe Донецьк / *Dodetsk* izy amin' ny teny okrainiana, fa Донецк / *Donetsk* kosa amin' ny teny rosiana. Taloha izy dia nantsoina taloha hoe Alexandrovka sy Yuzovka ary Stalino.

Tamin' ny taona 2017 i Donetsk dia nisy mponina miisa 918&nbsp;536, fa 1&nbsp;623&nbsp;194 kosa izany raha atambatra amin' ny isan' ny mponina amin' ny tangoron-tanàna manodidina.Ao amin' ny renirano Kalmius no iorenany, tanàna lehibe indrindra ao amin' ilay sahan' aritany izy sady foibe indostrialy lehibe indrindra ao. Ny asa lehibe ao amin' io tanàna io dia mifandraika amin' ny asa fanefena sy fitrandrahana metaly sy ny famokarana vy sy vy anidina ary tsỳ. Misy ihany koa ny indostrian' ny vokatra simika sy ny famokarana sakafo ary angovon' aratra.

I Donetsk dia manana trano fanaovana ôpera sy toeram-pampianarana ambony ary toeram-pikarohana. Manana ôrkesitra semfônika koa izy.

Niorina tamin' ny taona 1870 io tanàana io rehefa nahazo alalana avy amin' ny governemanta rosiana hanamboatra lalan-damasinina amin' ny vy i John Hughes, izay mpandraharahan-taozava-baventy ekôsey. Nandroso haingana ilay tanàna tamin' ny taompolo 1920. Nandritra ny Ady Lehibe II, dia nobodoin' ny tafika alemàna io tanàna io ary niteraka fahasimbana lehibe tao izany. Nantsoina hoe Stalino io tanàna io tamin' ny taona 1924 ka hatramin' ny taona 1961, avy eo nandray ny anarany ankehitriny.

Tamin' ny taona 2014 izy no lasa renivohitry ny Repoblika Entim-Bahoakan' i Donetsk, izay nisara-bazana tamin' i Okraina ka nanambara fahaleovan-tena tamin' ny 7 Avrily 2014.

## Hira
Nanomboka tamin'ny 2014, ny hira *Putin chuilo* (Путін - хуйло) no hira fanevan' i Donetsk

## Jereo koa
* Okraina

* Tanàna any Okraina: Chernobyl, Cherson, Donetsk, Kharkiv, Lugansk Melitopol, Odessa, Sevastopol, Zaporizhia
Kharkiv

I **Kharkiv** na **Kharkov** dia tanàna any atsinanana amin' i , renivohitry ny faritr' i Kharkiv, eo amin' ny fihaonan' ny renirano Udy sy Lopan ary Kharkiv. Nisy mponina miisa 1 421 125 izy tamin' ny taona 2022 raha niisa 1 450 082 izany tamin' ny taona 2018.

Amin' ny teny okrainiana izy dia atao hoe Харків / *Kharkiv*, fa Харьков / *Kharkov* kosa amin' ny teny rosiana.

Fihaonan' ny lalamby sy lalana manan-danja eo anelanelan' i Môskoa sy i Donbass izy. Izy no tanàna faharoa lehibe indrindra ao Okraina, eo akaikin' ny toeram-pitrandrahana arintany ao amin' ny sahan-dranon' i Donets sy ny sahan' etona voajanahary ao Chebelinka. I Kharkiv dia mifandray amin' ny sahan' akoram-by ao Kryvyi Rih amin'ny alalan’ ny lalamby.

Ny orinasa ao Kharkiv dia miompana amin' ny fanamboarana milina fambolena sy fitaovana fitrandrahana harena an-kibon' ny tany, fitaovana mandeha amin' ny angovon' aratra sy fitaovam-piaramanidina, vokatra ara-tsimia, fitaovam-piasana madinika ary fanodinana ny vokatry ny fambolena ho sakafo. I Kharkiv dia mbola misy tsangambato manan-tantara: hita ao ny Katedraly Pokrovsky (naorina tamin' ny faran' ny taonjato faha-17), ny Fiangonana Uspensky (naorina tamin' ny faran' ny taonjato faha-18), ny Fiangonan' ny Patriarka (naorina tamin' ny taonjato faha-19) ary ny lakolosy lehibe naperaka tamin' ny taona 1812 ho fahatsiarovana ny faharesen' i Napoléon. Misy oniversite ny ao Kharkiv.

Niorin' ny Kôsaka zaparôga tamin' ny taona 1656 i Kharkov izay tanàna mimanda natao hiarovana an' i Môskoa amin' ny fanafihan' ny Tatara tamin' izany fotoana izany. Lasa foibe ara-kolontsaina sy ara-barotra izy avy eo, ary tamin' ny taona 1765 dia lasa foibem-pitantanan' i Okraina. Noho ny fanomezan-danja ny harena an-kibon' ny tany tao amin' ilay faritra, tamin' ny faran' ny taonjato faha-19, i Kharkov dia lasa foibem-pitaterana an-dalamby sy foiben' ny taozava-baventy.

Nandritra ny Ady Lehibe Voalohany dia nisy ady mahery vaika ny tao an-tanàna: ny voalohany teo amin' ny tafika alemàna sy ny tafika rosiana; avy eo nandritra ny ady an-trano, taorian' ny Revôlisiôna Rosiana, teo amin' ny Bôlsevika sy ny Tafika Fotsy. Tao no nipetrahan' ny governemantan' ny Repoblika Sôvietika Okrainiana, nanohitra ny Repoblika Mizaka Tenan' i Okraina notarihin' i Symon Petliura, miorina ao Kyev (na Kyiv).

Renivohitry ny Repoblika Sôsialista Sôvietikan' i Okraina tamin' ny taona 1920 ka hatramin' ny taona 1934 i Kharkov, ary nanomboka teo dia i Kyiv (na Kiev) indray no lasa renivohitr' i Okraina. Nandritra ny Ady Lehibe Faharoa dia nobodoin' ny tafika alemàna ilay tanàna ka be ny zavatra simba, nefa nafahan' ny Tafika Mena tamin' ny Aogositra 1943. Nantsoina hoe *Kharkiv* i Kharkov nanomboka tamin' ny taona 1991, rehefa nahazo ny fahaleovan-tenany i Okraina.

Nopotehin' ny tafondro rosiana i  Kharkiv nandritra ny adin' i Okraina sy i Rosia tamin' ny taona 2022.

## Jereo koa
* Okraina
Tanàna hafa any Okraina: Bakhmut, Chernobyl, Cherson, Donetsk, Kiev, Kharkiv, Lugansk Melitopol, Mykolaiv, Odessa, Sevastopol, Sumy, Zaporizhia
Mariupol

I **Mariupol** tanàna any atsimo-atsinanana amin' i Okraina, eo am-bavan' ny renirano Kalmius, ao amin' ny morontsiraka avaratry ny Ranomasin' i Azov. Seranan-tsambo sy tanàna indostrialy ao amin' ny faritr' i Donetsk izy. Tamin' ny taona 2021 dia niisa 431 859 ny mponina tao, izay fifangarona Okrainiana sy Rosiana ary Grika vitsy an' isa.

Atao hoe Маріуполь / *Mariupol* izy amin' ny teny okrainiana, fa Мариуполь / *Mariupol* kosa amin' ny teny rosiana. Nantsoina hoe *Zhdanov* na *Jdanov* izy tamin' ny taona 1948 ka hatramin' ny 1989.

I Mariupol dia seranan-tsambo manan-danja, fiafaran-dalamby ary foibe ara-taozava-baventy. Ny famokarana tsỳ, ny toeram-panamboarana sambo, ny orinasa mpamokatra simika, ary ny toeram-pamokarana trondro am-bifotsy no miantoka ny ampahany be amin' ny fampidiram-bolan' ilay tanàna. Ny famokarana sy fitrandrahana metaly dia mandray anjara lehibe koa amin' ny toekarena.

Naorin' ny Grikan' i Krimea tamin' ny taona 1779 i Mariupol. Nobodoin' ny Alemàna izy nanomboka tamin' ny taona 1941 ka hatramin' ny 1943, ary be ny zavatra simba tao noho ny daroka baomba. Nantsoina hoe *Zhdanov* (na *Jdanov*) izy ho fanomezam-boninahitra an' i Andrei Aleksandrovich Zhdanov, izay mpanao rijan-kevitra sy mpanao pôlitika kôminista.

Nandritra ny fanafihan' i Rosia an' i Okraina, izay nanomboka tamin' ny 24 Febroary 2022, ity seranan-tsambo stratejikan' i Donbass ity dia nataon' ny tafika rosiana fahirano ary 90 % no fitambaran' ny rava sy simba.
Odessa

I **Odessa** na **Odesa** dia tanàna ao atsimo-afovoany amin' i , tanàna seranan-tsambo, ao amin' ny Ranomasina Mainty, renivohitry ny ôblastan' i Odessa. Ny isan' ny mponina tao dia 1&nbsp;011&nbsp;494 tamin' ny taona 2018. Atao hoe Оде́са / *Odesa* izy amin' ny teny okrainiana, fa  Оде́сса / *Odessa* kosa amin' ny teny rosiana.

I Odessa dia seranan-tsambon' ny fanjonoana sy ny raharaham-barotra lehibe ao Okraina, izay azon' ny sambo idirana mandritra ny taona. I Odessa koa dia tanànan' ny taozava-baventy lehibe, toeram-pihaonanan' ny lalamby, foibe ara-kolontsaina ary toerana fialan-tsasatra amoron-dranomasina malaza. Ny taozava-baventy ao amin' ilay tanàna dia mamokatra solitany voadio, sakafo, akora plastika, fanafody ary akanjo.

Ahitana toeram-pampianarana ambony maro ny ao Odessa, anisan' izany ny oniversite, ny fampianarana manamboatra sambo sns. Io tanàna io koa dia manana tranombakoka sy teatra maromaro ary ôpera.

Zanatany grika taloha i Odessa, izay nantsoina hoe *Odessos* tamin' izany fotoana izany, nobodoin' ny Tatara izy tamin' ny taonjato faha-14, avy eo tonga koa ny Tiorka. Nampidirin' i Rosia ao amin' ny taniny izy tamin' ny taona 1792, izay tobin' ny tafika an-dranomasina rosiana, avy eo naorin' i Ekaterina II Lehibe tamin' ny taona 1794 ny tanànan' i Odessa. Tanàna fahatelon' i Rosia sy seranana fanondranana voamadinika voalohany tamin' ny taonjato faha-19 i Odessa, izay nodarohan' ny tafika an-dranomasina frantsay sy anglisy baomba nandritra ny Ady tao Krimea.

Tamin' ny taona 1905 i Odessa dia nitrangan' ny korontana revôlisiônera, anisan' izany ny tantara malaza momba ny sambo mpiady *Potemkin*. Fialofana farany ho an' ny Tafika Fotsy izay notarihin' ny jeneraly Denikin nandritra ny fanoherana ny revôlisiôna (1918-1919) i Odessa, nefa lasan' ny Tafika Mena izy tamin' ny taona 1920. Niharam-pahavoazana be ilay tanàna nandritra ny Ady Lehibe Faharoa, ary ny Alemàna dia nibodo azy tamin' ny taona 1941 hatramin' ny taona 1944 dia nandripaka Jiosy betsaka tao.

Tamin' ny May 2014 dia nisy ny korontana goavana teo amin' ny mpanohana ny governemanta vonjimaika ao Kyiv sy ny mpanohitra miteny rosiana.

Taorian' ny fahafatesan' ny mpikatroka mpomba ny fitondrana ao Kyiv, izay maty voatifitra tao afovoan-tanàna dia niafina tao anatin' ny tranon' ny Sindikà ny mpanohana ny Rosiana, izay nenjehin' ny mpanohana ny governemantan' i Kyiv, trano izay nirehitra taorian' ny fanipazan' ny mpanao fahirano afo tao. Teo amin' ny efapolo eo ho eo ny mpomba an' i Rosia no maty noho ny fahasemporana na nodorana velona tamin' ny harivan' ny 2 Mey 2014.
Sevastopol

I **Sevastopol** na **Sebastopol** dia tanàna any amin' ny tapany atsimon' i Okraina, eo amoron' ny Ranomasina Mainty, any amin' ny morontsiraka atsimon' ny Saikinosin' i Krimea. Ny isan' ny mponina ao Sevastopol dia 416&nbsp;263 tamin' ny taona 2016.

Atao hoe Севастополь / *Sevastopolʹ* izy amin' ny okrainiana fa *Aqyar* kosa amin' ny teny tatara krimeana.

I Sevastopol dia tobim-pitaovam-piadiana lehibe sady seranan-tsambo manan-danja. Ny fanamboarana sambo sy ny fanodinana sakafo sy mekanika no taozava-bavety lehibe indrindra ao.

## Tantara
Naorin' i Grigori Potemkin tamin' ny taona 1784 teo amin' ny toerana nisy ny tanàna kelin' ny Tatara iray, akaikin' ny toerana nisy ny voanjo grika fahiny, dia i Kherson (taonjato faha-6 tal. J.K.), ny tanànan' i Sevastopol izay lasa seranan-tsambo lehibe tamin' ny ady tany Rosia, teo amin' ny Ranomasina Mainty. Nanao azy io ho tanàna mimanda voaaro mafy i Nikolai I. Ny fahirano natao an' i Sevastopol, tamin' ny Septambra 1854 ka hatramin' ny Septambra 1855, no fizaràn-tantara lehibe indrindra momba ny Ady tao Krimea.

Voatafika ilay tanàna, izay narovan' i Eduard Ivanovitch Totleben, taorian' ny herintaona nanaovan' ny tafika frantsay-britanika fahirano azy, tafika izay notarihin' i Aimable Pélissier. Ny faharesen' ny Rosiana teo amin' ny Mamelon Vert (7 Jona 1855), tao Tchernaia (16 Aogositra), ary indrindra, tao Malakoff (8 Septambra) dia nitarika ny fianjeran' i Sevastopol. Nodoran' ny Rosiana ilay tanàna ary avy eo dia nandositra an' io tanàna io izy ireo, tamin' ny fibodoan' ny Mpiray Dina azy tamin' ny 10 Septambra 1855.

Nandritra ny Revôlisiôna Bôlsevika sy ny ady an-trano taorian' izay dia lasa foiben' ny tafik' i Rosia Fotsy, notarihin' i Baron Wrangel, i Sevastopol. Noroahin' ny Tafika Mena i Wrangel tamin' ny Nôvambra 1920. Nandritra ny Ady Lehibe Faharoa, dia nataon' ny Alemàna fahirano i Sevastopol tamin' ny Nôvambra 1941 ary narovan' ny Sôvietika mafy.

Lehibe ny fahapotehan' ilay tanàna ka nianjera izy tamin' ny 2 Jolay 1942, taorian' ny fahirano naharitra sivy volana. Nitondra gadra 70 000 ny Wehrmacht. Azon' ny miaramila sôvietika notarihin' i Fedor Tolbukhin indray i Sevastopol tamin' ny 9 May 1944, taorian' ny fahirano naharitra iray volana. Tatỳ aoriana dia lasa iray amin' ny tobin' ny tafika an-dranomasina sôvietika ao amin' ny Ranomasina Mainty indray izy.

Taorian' ny faharavan' ny Firaisana Sôvietika tamin' ny 1991, i Okraina sy i Rosia dia samy nitaky ny andian-tsambo tao amin' ny Ranomasina Mainty, izay napetraka tao Sevastopol. Nanao fifanarahana ny roa tonta tamin' ny taona 1992, izay nanome ny fizaràna ny andian-tsambo tamin' ny taona 1995.

Nanomboka tamin' ny 18 Marsa 2014, taorian' ny krizin' i Krimea, dia nahazo ny sata maha "tanàna manan-danja federaly rosiana" azy i Sevastopol. Io sata io dia tohren' ny Firenena Mikambana sy I Okraina - izay nikambanan' ilay tanàna nanomboka tamin' ny taona 1954 ka hatramin' ny 2014.

## Jereo koa
* Okraina
Tanàna hafa any Okraina: Bakhmut, Chernobyl, Cherson, Donetsk, Kiev, Kharkiv, Lugansk Melitopol, Mykolaiv, Odessa, Sevastopol, Sumy, Zaporizhia
Sakoa

I **Sakoa** dia faritra ao amin' ny tapany atsimo-andrefan' i Madagasikara, ahitana ala maina misy tsilo ary malaza indrindra amin' ny fisian' ny arintany, ny sahan' arintanin' i Sakoa no tsara indrindra amin' izany. Maromaro ny orinasa nahazo fahazoan-dalana hitrandraka ao amin' io toerana io.

## Mpitrandraka
Ny ankabeazan' ny taratasy fahazoa-mitrandraka amin' ny sehatra ara-barora dia eo am-pelan-tanan' ny orinasa Madagascar Consolidated Mining, sampan' ny Red Island Minerals, naorin' i Sam Malin, izay manombana sy mampiroborobo ny loharanon-karena ao amin' io toeram-pirandrahana io.

Ny Pan African Mining dia manana fahazoan-dàlana marobe koa amin' ny manodidina ilay saha. Anisan' ny toeram-pitrandrahana arintany mifanila amin' ny faritra Sakoa ny ao Ianapera, ny ao Imaloto, ny ao Sakamena, ary ny ao Vohibory.

## Tantara
Ao atsimo-andrefan' i Madagasikara no ahitana ny arintanin' i Sakoa izay nisy nahita voalohany tamin' ny taona 1908. Nisy fitrandrahana madinika tamin' ny andron' ny Ady Lehibe Faharoa. Ny fangadiana tamin' izay dia nahafaha-mamantatra fa mahatratra any amin' ny 12 metatra any ambanin' ny tany ny faritra azo anaovana ny fitrandrahana amin' ny toerana sasany.

## Toetoetran'ny arintany hita ao
Arintany ahazoana hafanana no hita ao, izay mitovy toetra amin' ny arintany aondrana avy ao Afrika Atsimo sady mety ho azo ampiasaina amin' ny foibem-pamokarana herinaratra any India sy any Eorôpa Andrefana. Araka ny tombana natao amin' izao andro izao dia arintany 200 tapitrisa taonina no azo alaina ao nefa mety mihoatra ny 1 000 tapitrisa taonina ny tahirin' arintany ao.

Fitrandrahana tsy anaovana tonelina fa anaovana lavakabe mitanatana tsy misarona no heverina fa hitrandrahana ny arintany ao Sakoa ary izany dia hahazoana 5 tapitrisa taonina amin' ny voalohany.

## Jereo koa

* Bemolanga
* Tsimiroro

## Loharano sy fanamarihana
Orsa pôlara

Ny **orsa pôlara** (*Ursus maritimus*) dia orsa manana ny faritra niaviany indrindra ao anatin'ny Faribolan-tendrontany Arktika, manodidina ny Ôseana Arktika, ny ranomasina manodidina azy ary ny velaran-tany manodidina. Izy io no karazana orsa lehibe indrindra mbola misy, ary biby mpihinam-biby lehibe indrindra any an-tany.
Môrsa

Ny **môrsa** (*Odobenus rosmarus*) dia biby mampinono an-dranomasina midadasika be miaraka amin'ny fitsinjarana tsy tapaka momba ny Tendrontany Avaratra ao amin'ny Ranomasimbe Arktika sy ny ranomasina arktikana any amin'ny Ila Bolantany Avaratra. Ny môrsa no hany karazana velona ao amin'ny fianakaviana *Odobenidae* sy ny karazana *Odobenus*.
Karibo

Ny **karibo** (*Rangifer tarandrus*), dia serfa ao amin' ny vondron-karazana *Rangifer*. Hita amin' ny faritra manodidjna ny tendron-tany avaratra izy ireo ary teratany any amin' ny faritra Arktika misy tondra sy be tendrombohitra ary mangatsiaka any Eorôpa Avaratra ary Siberia ary any amin' ny tapany avaratr' i Amerika Avaratra. Ny karibo dia mpifindrafindra monina na miorim-ponenana, ary miovaova be ny haben' ny andiany any amin' ny faritra samihafa. Ny karazany any amin' ny faritry ny tondra dia zatra hatsiaka mafy, ary ny sasany dia zatra fifindra-monina lavitra dia lavitra.

## Jereo koa
* Serfa mena
* Kapreôlo
* Karibo
* Ôrinaly
Orangotàna

Ny **orangotàna** dia rajako lehibe avy any amin'ny ala mando any Indônezia sy Malezia. Tsy hita afa-tsy any amin'ny faritra Bôrneô sy Somatra izy ireo ankehitriny, fa nandritra ny Pleistôzena dia niparitaka nanerana an'i Azia Atsimo-Atsinanana sy Sina Atsimo. Voasokajy ao amin'ny karazana *Pongo*, ny orangutàna dia noheverina ho karazana iray tany am-boalohany.
Trozona manga

Ny **trozona manga** (*Balaenoptera musculus*) dia biby mampinono an-dranomasina ary trozona. Mahatratra 29,9 metatra (98 ft) ny halavany ary mahatratra 199 taonina (196 taonina lava; 219 taonina fohy), io no biby lehibe indrindra fantatra hatramin'izay. Ny vatan'ny trozona manga lava sy mahia dia mety misy loko isan-karazany amin'ny volondavenona-manga eo amin'ny ilany ary somary maivana kokoa ny ao ambany.
Jard Struik

**Jard Struik** dia mpilalao, mpanoratra senariô mizaka ny zom-pirenen'i Holanda teraka ny 24 Novambra 1997 tao Pays-Bas.

## Biôgrafia
Struik dia nanomboka tamin'ny naha-mpanao azy tao amin'ny media sosialy. Tamin'ny taona 2013 dia niditra tao amin'ny fantsona YouTube Cinemates izy, izay nahazoany traikefa teo anoloana sy tao ambadiky ny fakantsary hatramin'ny fiandohan'ny taona 2017.

Manomboka amin'ny Jolay 2019 ka hatramin'ny Mey 2021, i Struik dia hitondra ny toeran'i Joris Poppink ao amin'ny andiany fahitalavitra **. Izy koa dia milalao ao amin'ny andian-tranonkala *[[Vakkenvullers]]*, izay mazoto amin'ny maha-scénario azy koa.

Tamin'ny taona 2020, nahazo ny loka *The Best Social Media Award* ho an'ny Instagrammer tsara indrindra tao amin'ny The Best Social Awards izy. Tamin'io taona io ihany dia namorona sy nanolotra fandaharana ho an'ny tanora izy momba ny fahaiza-mamaky teny sy ny teknolojia ho an'ny VPRO, *De Dikke Data Show*.

## Reference

## Rohy ivelany
*Jard Struik ao amin'ny IMDb
Filoham-pirenen' i Ginea

Ireto ny **filoham-pirenen' i Ginea** nifandimby:

* Ahmed Sékou Touré (teraka tamin' ny taona 1922 ary maty tamin' ny taona 1984; nitondra tamin' ny taona 1958 hatramin' ny 1984);
* Louis Lansana Beavogui (teraka tamin' ny taona 1923 ary maty tamin' ny taona 1984; nitondra tamin' ny 26 Marsa hatramin' ny 2 Avrily 1984, mpitondra vonjimaka);
* Lansana Conté (teraka tamin' ny taona 1934 ary maty tamin' ny taona 2008; nitondra tamin' ny taona 1984 hatramin' ny 2008);
* Moussa Dadis Camara (teraka tamin' ny taona 1964; nitondra tamin' ny taona 2008 hatramin' ny 2009);
* Sékouba Konaté (teraka tamin' ny taona 1964; nitondra tamin' ny 15 Janoary hatramin' ny 21 Desambra 2010, mpitondra vonjimaika);
* Alpha Condé (teraka tamin' ny taona 1938; nitondra tamin' ny taona 2010 hatramin' ny 2021);
* Mamadi Doumbouya (teraka tamin' ny taona 1980; nitondra naomboka tamin' ny taona 2021).

## Jereo koa

* Ginea
* Tantaran' i Ginea
Kamasotra

Ny **Kamasotra** (sanskrity: कामसूत्र / *Kāma-sūtra*; "Fisipiky ny Fitiavana") dia soratra sanskrity fahiny momba ny firaisana ara-nofo, ny erôtika ary ny fihetseham-po. fahatanterahana eo amin'ny fiainana. Nosoratan'i Vātsyāyana,  ny Kamasotra dia tsy boky momba ny firaisana ara-nofo irery ihany no tsy tena boky momba ny firaisana ara-nofo, fa nosoratana ho mpitari-dalana ho an'ny zavakanto miaina tsara, ny toetran'ny fitiavana, ny fitadiavana mpiara-miombon'antoka amin'ny fiainana, ny fitazonana azy. ny fiainam-pitiavan'ny olona iray, sy ny lafiny hafa mifandraika amin'ny fahaiza-manao miompana amin'ny fahafinaretana eo amin'ny fiainan'ny olombelona.
Ksenofôby

**Ksenofôby** (avy amin'ny teny grika fahiny ξένος (*xénos*) 'hafahafa, vahiny', ary φόβος (*phóbos*) 'tahotra') dia ny tahotra na ny tsy fitiavana izay rehetra heverina ho vahiny na hafahafa. Izany dia fanehoana ny fifanoherana hita eo amin'ny vondrona iray sy ivelan'ny vondrona ary mety hiseho amin'ny fiahiahiana amin'ny asan'ny iray amin'izy ireo, ny faniriana hanafoana ny fisiany, ary ny tahotra ny ho very ny maha-firenena, foko, na foko.
Dôdô

Ny **dôdô** (*Raphus cucullatus*) dia vorona efa lany tamingana izay tsy nisy nanidina tany amin'ny nosy Maorisy, izay atsinanan'i Madagasikara ao amin'ny Ranomasimbe Indianina. Ny havana akaiky indrindra amin'ny dôdô dia ilay solitaire Rodrigues efa lany tamingana.
Fanavakavaham-bolon-koditra

Ny **fanavakavaham-bolon-koditra** dia ny finoana n'ny olombelona, araka ny vondrona misy azy,  manana toetra samihafa mifanaraka amin' ny toetra nolovaina ary azo zaraina araka ny fahambonian' ny foko iray noho ny hafa, indrindra ny volon-koditra. Mety hidika koa izy io fa fitsarana an-tendrony, fanavakavahana, na fanoherana miantefa amin' ny olon-kafa satria tsy mitovy firazanana na foko izy ireo. Ny fanavakavaham-bolon-koditra môderina dia matetika mifototra amin' ny fomba fijery ara-tsôsialy momba ny fahasamihafana biôlôjika eo amin' ny olona. Ny endrika fanorisorenana ara-môraly, fantatra kokoa amin'ny hoe microaggression, dia mety hisy fiantraikany ratsy eo amin'ny fiarahamonina voakasika. Ahena hatrany ny fanavakavahana amin'ny Afrikana, indrindra fa ireo taranaka Afrikana any Frantsa.

## Jereo koa

* Apartheid
* *[[Essai sur l'inégalité des races humaines]]*
Vata fampangatsiahana

Ny **vata fampangatsiahana**, amin'ny fiteny mahazatra, dia kojakoja ara-barotra sy an-trano misy efi-trano misoroka mafana sy paompy hafanana (mekanika, elektronika na simika) izay mamindra hafanana avy ao anatiny mankany amin'ny tontolo ivelany mba hampangatsiaka ny ao anatiny amin'ny hafanana ambanin'ny hafanana. hafanan'ny efitra. Ny vata fampangatsiahana dia teknika fitahirizana sakafo tena ilaina manerana izao tontolo izao. Ny mari-pana ambany kokoa dia mampihena ny tahan'ny fiterahana bakteria, noho izany dia mampihena ny tahan'ny fahapotehan'ny vata fampangatsiahana. Ny vata fampangatsiahana dia mitazona ny mari-pana amin'ny mari-pana vitsivitsy ambonin'ny rano mamirifiry.