open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Viôlinina

Ny **viôlinina** dia zavamaneno misy tadiny ampanenoina amin' ny fikasohana. Vita amin' ny tapa-kazo miisa 71 sy amin' ny karazan-kazo maro, napetaka tamin' ny dity na natambatra ity zavamaneno ity. Ny viôlinina dia manana tady efatra amin' ny ankapobeny, izay henjanina ho marina amin' ny elanelana fahadimy, izay ampanenoin' ny mpitendry zavamaneno amin' ny alalan' ny fitaovana miendrika tsipìka (fikasohana) na amin' ny alalan' ny fanondro na ankihibe (izany no atao hoe *pizzicato*).

Ao amin' ny mozika klasika toy ny valiha efatra (anglisy: *quartet string*; frantsay: *quatuor à cordes*) na ôrkestra sinfônika, ny viôlinina no zavamaneno kely indrindra sy avo feo indrindra ao amin' ny fianakaviany; anisan' ireo zavamaneno efatra ireo ny viôla na altô, ny viôlônsela ary ny kôntrabeso.

Efa tamin' ny taonjato faha-16 no namoronana ny viôlinina. Tena haingana be ny nampalaza azy, ka mitana toerana misongadina ao amin' ny mozika klasika tandrefana izy io: nanoratra ho an' ity zavamaneno ity ny mpamoron-kira malaza maro (*concerto*, mozikan' efitrano, sanganasa ho an' ny sinfônia, sns.) ary nilalao azy mihitsy aza (Vivaldi, Bach, Mozart, sns.). Nahazo laza lehibe ny mpitendry viôlinina sy mpamoron-kira tamin' ny taonjato faha-18, toa an' i Niccolò Paganini, i Eugène Ysaÿe ary i Johan Sibelius tamin' ny taonjato faha-20.
Tampere

**Tampere** (sodoa: *Tammerfors* ) dia tanàna any atsimoandrefan'i  . 

Miaraka amin'ny mponina 249,009, Tampere no tanàna lehibe indrindra ao amin'ny faritr'i Pirkanmaa ary tanàna fahatelo lehibe indrindra ao amin'ny firenena (taorian'i Espoo sy Helsinki renivohitra).
Espoo

**Espoo** (sodoa:* Esbo*) dia tanàna iray any amin'ny morontsiraka atsimon'i , izay misy mponina 314.821 (tombanana 2024). Ao anatin'ny faritr'i Helsinki Metropolitan miaraka amin'i Helsinki, Vantaa ary Kaunianen. Mizara sisintany atsinanana miaraka amin'i Helsinki sy Vantaa i Espoo.
Any avaratrandrefan'i Espoo no misy ny valan-javaboary Nuuksio. Tanàna niavian'ny mpamily Formula 1 Kimi Räikkönen izy io.
Kimi Räikkönen

**Kimi-Matias Räikkönen** dia mpanamory sambon-danitra mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 17 Oktobra 1979 tao Espoo

Nandeha fiara tamin'ny Formula 1 izy nanomboka tamin'ny 2001 ka hatramin'ny 2009 ary nanomboka tamin'ny 2012 ka hatramin'ny 2021, ny fahombiazany lehibe indrindra dia ny nahazo ny anaram-boninahitra tompondaka eran-tany tamin'ny 2007 ho an'ny Ferrari.

## Jereo koa
* Formula 1
* Juan Manuel Fangio
* Michael Schumacher
* Alain Prost
* Ayrton Senna
Farihy Titicaca

**Farihy Titicaca** (nomena anarana hoe Nosy Titicaca) no farihy lehibe indrindra any Amerika Atsimo izay mirefy 8.372 kilometatra toradroa. Eo amin’ny lembalemba Altiplano any amin’ny Andes no misy azy io; Ny ilany andrefana amin'ilay farihy, izay mirefy 4916 km², dia an'i , ny ilany atsinanana, izay 3372 km², an'i . Raha ny velarantany, io no farihy voajanahary faha-18 lehibe indrindra eran-tany; Tokony ho 15,5 heny noho ny an’ny Bodensee ny velarantaniny ary saika mitovy amin’i Korsika ny velarantany.
Randrianantoandro Jean Joseph

Ny mpitandrina RANDRIANANTOANDRO Jean Joseph (teraka tamin'ny Alakamisy 14 Janoary 1943 tany ho any) dia mpitandrina FJKM teo aloha tao Andravoahangy Fivavahana, ary namorona ny Fiangonana FPVM tamin'ny taona 2003.
Fikatsahana an' ilay Jesoa ara-tantara

Ny **fikatsahana an' ilay Jesoa ara-tantara** dia sampam-pikarohana ara-tantara momba an' i Jesoa na Jesosy. Nanomboka tamin' ny taonjato faha-18 ka mitohy hatramin' izao izy io, ary mifototra amin' ny famakafakana ara-tantara aman-tsikera ny Baiboly. Mizara vanim-potoana telo izany fikatsahana izany.

Ny voalohany, nanomboka tamin' ny tapaky ny taonjato faha-18, dia nanandrana naminavna ny mety ho "fiainan' i Jesoa" amin' ny maha olo-malaza azy teo amin' ny ara-panahin' ny olombelona, amin' ny alalan' ny fanesorana ny dôgma kristiana. Olana teo amin' iany fpoba fiasa izany tsy dia fisian' ny loharano momba an' i Jesoa, afa-tsy ny filazantsara kanônika, izay asasoratra teôlôjika mikendry kokoa ny hanamarina ny finoan' ny Kristiana voalohany fa tsy mikendry hitatitra ny tantaram-piainany.

Nisy fikatsahana faharoa, tao anatin' ny rafitry ny sekoly alemàna, dia nanomboka tamin' ny taompolo 1950, ka nanavaka ny "Jesoa ara-tantara" (ny zavatra rehetra azo lazaina momba an' i Jesoa araka ny loharano misy) sy ny "Jesoa tena izy". Nikatsaka ny hamaritana ny fitaovana maro enti-manao tsikera araka ny literatiora izany fomba fiasa izany mba hanavahana ao amin' ireo loharano ireo, ny vokatry ny famolavolana taty aoriana, sy izay azo lazaina fa an' i Jesoa sy mety nampiavaka azy teo amin' ny jodaisma.

Farany, ny fikatsahana fahatelo, izay nataon' ny mpikaroka amerikana sy alemàna indrindra nanomboka tamin' ny tapaky ny taompolo 1980, dia mikendry ny hametraka an' i Jesoa ao anatin' ny tontolon' ny jodaisman' ny taonjato voalohany, izay nahitana endrika samihafa kokoa noho ny tatỳ aoriana. Ny adi-hevitra dia mifantoka amin' ny singa maneho ny fitohizana sy ny fahatapahana teo amin' i Jesoa mifandraika amin' ny tontolo ara-pivavahana sy ara-piarahamonina ary ara-pôlitika.
Ariane 6

**Ariane 6** dia rafitra fandefasana Eoropeana azo ampiasaina ho an'ny *European Space Agency* (ESA) ary novokarin'ny consortium an'ny orinasa eoropeana. Ao anatin'ny fianakavian'ny balafomanga Ariane, Arianespace no miasa, manolo ny Ariane 5

Ny mpandray anjara voalohany amin'ny tetikasa dia  (55,3%),  (21%) ary  (7,6%), ary ny sisa tavela dia nozaraina tamin'ny firenena folo hafa nandray anjara.

Mampiasa motera hydrogène sy oksizenina rano (hydrolox) ity balafomanga roa dingana ity. Ny dingana voalohany dia misy motera Vulcain nohavaozina avy amin'ny Ariane 5, raha ny faharoa kosa mampiasa ny motera Vinci, natao manokana ho an'ity balafomanga ity. Ny variana Ariane 62 dia mampiasa mpanentana balafomanga matanjaka P120C roa, raha mampiasa efatra kosa ny Ariane 64. Ny booster P120C dia zaraina amin'ny fiara fandefasana hafa any Eoropa, ary dika nohatsaraina amin'ny P80 ampiasaina amin'ny Vega tany am-boalohany.

## Jereo koa
*Ariane 5
*Saturn V
*vega
Môfeta

Ny **môfeta** (Anglisy: *skunk*) dia fianakavian'ny biby mampinono ahitana **Mephitidae** maimbo. Malaza izy ireo noho ny fivoaran'ny fihary hanitra anal, izay ampiasainy hanakanana ny biby mpiremby. Nosokajiana ho anisan'ny fianakavian'ny *Mustelidae* taloha ny môfeta; na izany aza, ny porofo ara-pananahana dia nahatonga ny môfeta ho raisina ho fianakaviana misaraka. Torak'izany koa, nosokajiana tamin'ny mela maimbo, saingy ny porofo avy amin'ny fototarazo dia mampiseho fa manana razambe iraisana amin'ny môfeta izy ireo, ka tafiditra ao anatin'ny fianakaviana môfeta izy ireo ankehitriny.
Mpandidy akoho

Ny **mpandidy akoho** (*Acanthuridae*) dia fianakavian'ny trondro misy taratra izay ahitana **trondro mpandidy** ary **trondro tokana**. Ny fianakaviana dia ahitana karazana trondro an-dranomasina 86 eo ho eo, miaina any amin'ny ranomasina mafana, matetika manodidina ny haran-dranomasina. Maro amin'ireo karazana no miloko marevaka ary malaza amin'ny aquarium.

## Jereo Koa
Tsivaravara

Ny **tsivaravara** (*Lutjanidae*) fianakavin'ny trondro an-dranomasina indrindra fa misy mpikambana sasany monina ao amin'ny vava-drano ary, indraindray, rano madio. Ahitana karazana 113 eo ho eo ny fianakaviana. Ny ankamaroan'ny karazana dia ampiasaina amin'ny sakafo ary maro no manana lanjany ara-toekarena. Karazana karazana maro eran-tany no fantatra amin'ny fiteny eo an-toerana hoe tsivaravara mena, anisan'izany ireo karazana avy amin'ny karazana samihafa (anisan'izany ny *Lutjanus* sy *Pristipomoides*).
Aloho rivotra

Ny **aloho rivotra** dia trondro avy amin'ny hazandrano dia ahitana ny fianakaviana ***Clariidae*** amin'ny ordo *Siluriformes*. 16 genera sy karazana trondro 117 eo ho eo no voalaza; karazana ranomamy daholo.

## Jereo Koa
Vega (balafomanga)

**Vega** dia balafomanga na efatra dingana ho an'ny zanabolana kely, izay novolavolain'ny Avio hatramin'ny 1998 tamin'ny anaran'ny European Space Agency (ESA).

Miaraka amin'ny halavan'ny 30 metatra eo ho eo ary ny savaivony telo metatra, Vega no kely indrindra amin'ireo fiara fandefasana ESA telo. Miaraka amin'ny lanjany manodidina ny 139 taonina, ny rafitra dia afaka mitondra entana hatramin'ny 2,5 taonina. Ny VEGA dia natao voalohany indrindra hitaterana fikarohana kely kokoa sy zanabolana fijerena ny tany ho any amin'ny orbitra polar na ambany.

Nanomboka tamin'ny 13 Febroary 2012 izy io ary farany tamin'ny 5 Septambra 2024. Ny maodely mpandimby, Vega-C, dia afaka mitondra hatramin'ny 2,5 taonina ary natomboka voalohany tamin'ny 13 Jolay 2022. Ny Vega-E matanjaka kokoa aza dia eo an-dalam-pandrosoana ary kasaina hiditra amin'ny serivisy amin'ny 2026.

Firenena fito no nandray anjara:  (65%),  (12,43%),  (5,63%),  (5%),  (3,5%),  (1,34%) ary  (0,8%).

ESA dia nanambara fa, ankoatra ireo firenena mpikambana voalaza etsy ambony, , , , ,  ary ny Repoblika  dia nandray anjara tamin'ny fampandrosoana ny Vega-C nohatsaraina.

Hatramin'ny nanafihan'ny na an'i  tamin'ny Febroary 2022, dia nisy ny ahiahy momba ny fisian'ny motera AVUM amin'ny ho avy, satria novokarin'ny mpanamboatra Yuzhmash tamin'ny fampiasana singa Rosiana izy io. Tamin'ny volana martsa 2022, nanambara i Avio fa nitahiry motera maromaro ho "réserve stratejika" izy ary tsy nahita fa misy famatsiana famatsiana ao anatin'ny fotoana fohy. Na izany aza, nanadihady ny safidy eoropeana sy amerikana ho an'ny motera ny ESA.

## Jereo koa
*Ariane 5
*Ariane 6
*Saturn V
Leroy Sané

**Leroy Sané** dia mpilalao baolina kitra mizaka alemainy ny zom-pirenen'i  teraka ny 11 Janoary 1996 tao Essen

## Klioba
*2014–2016 FC Schalke 04
*2016–2020 Manchester City
*2020– FC Bayern München

## Fahazazana sy fianakaviana
Teraka tao Essen i Sané tamin'ny naha-zanak'ilay mpilalao baolina kitra nasionalin'i Senegaly teo aloha Souleymane Sané sy Regina Weber, mpanao gymnasta alemà. Lehibe tany Frantsa i Souleymane rainy ary nipetraka tany Alemaina nandritra ny herintaona tamin'ny 1982 ho anisan'ny miaramilany niaraka tamin'ny tafika frantsay. Nanomboka ny asany ho mpilalao baolina matihanina any Alemaina [4] izy ary nilalao, ankoatry ny hafa, tamin'ny taona 1990 tao amin'ny SG Wattenscheid 09; Nandritra izany fotoana izany dia nihaona tamin'ny renin'i Leroy i Souleymane, izay nahazo ny medaly alimo tamin'ny Lalao Olimpika 1984 tany Los Angeles.
Toshiba

**Toshiba Corporation** (japoney: 株式会社東芝) dia vondrona teknolojia iraisam-pirenena manana foibe ao Tokyo renivohitra Japoney. Ny orinasa dia iray amin'ireo mpanamboatra lehibe indrindra amin'ny fitaovana elektrika sy elektronika eran-tany.

## Vokatra


 13-11-12-rechtsmedizin-berlin-charite-by-RalfR-10.jpg|Computertomograph (2013)
 IFA 2005 Toshiba HBS A 001 HD-DVD Player (Dual-Layer HD-DVD 30GB) and (DVD-HD-DVD-Twin-Disc 5GB 15GB) (by HDTVTotalDOTcom).jpg|HD-DVD-Player (2005)
 ８１式短距離地対空誘導弾（第２高射特科大隊） (1).jpg|Flugabwehrraketen-System Typ 81
 JGSDF Koukidousha (TOYOTA) 10.jpg|Luftabwehrfahrzeug Typ 93 Closed Arrow
 91式携帯地対空誘導弾 (8465088884).jpg|MANPADS Typ 91
 2017-09-19 (304) Air conditioner Toshiba RAV-SP564AT-E at Bahnhof Melk.jpg|Klimaanlage
 Toshiba Qosmio X70-A-12N PSPLTE-2895.jpg|Laptop Qosmio X70-A-12N PSPLTE
 Toshiba MK4313MAT HDD (dark1).jpg|2,5-Zoll-Festplatte
 TMPZ84C015AF 01.png|Mikroprozessor für Taschenrechner
 Laptop Acrobat Model NBD 486C, Type DXh2 - Toshiba TC514400ASJL-70 on motherboard-9759.jpg|Speicher (RAM) für Laptops
 TOSHIBA TUBE 12AU7 Hi-Fi.jpg|Radioröhre 12AU7
 Libretto 70CT.jpg|Libretto 70CT
 Toshiba Satellite A300.jpg|Toshiba Satellite A300
 Car Radio.jpg|Toshiba-Autoradio
Mykola Matviyenko

**Mykola Oleksandrovytch Matviyenko** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Okraina teraka ny 2 Mey 1996 tao Saky, 

Klioba: Chakhtar Donetsk
*Zava-bita: Tompondakan'i Okraina tamin'ny 2018, 2019 ary 2020.
Illya Zabarnyi

**Illia Boryssovych Zabarni** (okrainiana: *Ілля Борисович Забарний*), teraka ny 1 Septambra 2002 tao Kyiv, Okraina.
Izy dia mpilalao baolina kitra iraisam-pirenena Okrainiana milalao ho mpiaro ny AFC Bournemouth.

Voafantina ho ekipam-pirenena Okrainiana izy, nanomboka tamin’i Frantsa nanomboka ny 7 oktobra 2020.

## Klioba
*2020-2023 Dynamo Kyiv
*2023- AFC Bournemouth
Vitaliy Mykolenko

**Vitali Serhyïovytch Mykolenko ** (okrainiana: *Віталій Сергійович Миколенко*), teraka ny 29 May 1999 tao Cherkasy any . Mpilalao baolina kitra iraisam-pirenena any Okraina izy izay nasondrotra tao amin'ny Everton FC.

Vitali Mykolenko dia nanome voninahitra ny fifantenana voalohany niaraka tamin'ny ekipa nasionalin'i Okraina tamin'ny 20 Novambra 2018.

## Klioba
*2017-2022 Dynamo Kyiv
*2022-	 Everton FC
Dynamo Kyiv

**Futbolnyy Klub  Dynamo Kyïv** (okrainiana: 'Футбольний Клуб Динамо Київ''), dia klioba baolina kitra Okrainiana naorina tamin'ny 1927 ary miorina ao Kyiv, renivohitry ny firenena.

Niorina tamin'ny 1923 ny klioba ary nahazo anaram-boninahitra nasionaly maro.
Liverpool (Aostralia)

**.Liverpool** dia tanàna ambanivohitr'i South Western Sydney, ao amin'ny fanjakan'i Valesa Atsimo Vaovao, , 31 kilometatra (19 mi) atsimo andrefan'ny Sydney CBD.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 31.078 mponina tamin'ny taona 2021.

## Jereo koa
* Aostralia
** Valesa Atsimo Vaovao

## Tsiahy
Irlandy Avaratra

**Irlandy Avaratra** (anglisy: *Northern Ireland*) dia ampahany amin'ny  any Britaina Lehibe sy Irlandy Avaratra. Izy io dia misy enina amin'ireo distrika sivy ao amin'ny faritany Irlandey manan-tantara any Ulster any avaratra atsinanan'ny Nosy irlandey.
Baskety

Ny **baskety** dia fanatanjahatena filalaovana baolina izay matetika atao an-trano, ary indrindra koa eny amin'ny an-kianja malalaka. Ahitana ekipa roa manandrana manipy ny baolina ho any amin'ny ekipa namana izay ny tanjona dia ny hampiditra ny baolina ao anatin'ny harato. Mirefy 3,05 metatra ny harona ary miraikitra amin’ny lafiny roa tery amin’ny kianja filalaovana. Ny ekipa iray dia matetika ahitana mpilalao dimy
Dennis Schröder

**Dennis Mike Schröder** dia mpanatanja-tena, mpilalao basikety mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 15 Septambra 1993 tao Braunschweig Eo ambanin'ny fifanarahana amin'ny Detroit Pistons ao amin'ny ligy National Basketball Association (NBA) any Amerika Avaratra.

Nahazo ny fiadiana ny amboara eran-tany niaraka tamin'ny ekipam-pirenena alemà tamin'ny taona 2023 i Schröder
Leros

**Leros** (grika: Λέρος) dia tanàna na nosy grika ao amin'ny Ranomasina Égée . Miaraka amin'ny Farmakonisi, Levitha ary Kinaros ary ireo nosy kely hafa tsy misy mponina, dia mandrafitra ny kaominina mitovy anarana ao amin'ny faritr'i Aegean Atsimo. Ilay nosy lehibe mirefy 54.052 km² ary mahatratra 321 m ny haavony dia eo amin'ny morontsirak'i Azia Minora sy ny Hoalan'i Güllük (tiorka: Güllük Körfezi). Leros dia anisan'ny vondrona nosy Sporades Atsimo.
Mykonos

**Mykonos** (grika: Μύκονος) dia nosy misy ny Cyclades ao amin'ny Ranomasina Égée. Anisan’izany i Delos sy ny nosy Rinia tsy misy mponina.

Ny velarantanin'ilay nosy dia 86.125 km². Misy mponina 10 134 ao. Ny renivohitry ny nosy dia antsoina koa hoe Mykonos.
Samos

**Samos** (grika: Σάμος) dia any amin'ny atsinanana amin'ny Ranomasina Égée ary eo akaikin'ny morontsirak'i Ionianina any Azia Minora. Nanomboka ny taona 2019 dia nizara ho kaominina roa dia Anatoliki Samos sy Dytiki Samos. Ny isam-ponina dia 32643 mponina tamin'ny taona 2021.

Ny tanàna lehibe indrindra dia ny tanànan'i *Samos*
Leptadenia madagascariensis

Ny ***Leptadenia madagascariensis*** dia karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Apocynaceae]]*, teratany eto Madagasikara sy ao amin' ny nosy ao amin' ny Lakandranon' i Môzambika (nosy Juan de Nova). Ireto ny anarany amin' ny teny malagasy: **mojy**, **taratarika**, **tarikarika**, **taritarika**, **vaheronto**, **vahirano**, **vahironto**, **vahirontovavy**. Atao hoe ***Leptadenia bojeriana*** koa izy io. Zavamaniry tsy hita raha tsy eto Madagasikara sy ao Kômôro ary Mayotte izy io.

## Jereo koa

* *[[Leptadenia]]*
* *[[Leptadenia reticulata]]*
Nosy Rhodos

**Nosy Rhodos** (grika: Ρόδος - Ródos) dia miaraka amin'ny 1401 kilometatra toradroa ny nosy fahefatra lehibe indrindra any  araka ny velarantany, fa ny fahatelo lehibe indrindra amin'ny mponina sy ny nosy lehibe amin'ny vondrona nosy grika Dodecanese ao amin'ny Ranomasina Égée atsimo atsinanana. Araka ny fanisam-bahoaka tamin'ny taona 2011, dia nisy mponina 115.490. Saika ny antsasany no mipetraka ao amin’ny tanànan’i Rhodos, tanàna lehibe
Nosy Kos

**Nosy Kos** (grika: *Κως*) any atsinanan’ny Ranomasina Égée dia eo amoron’ny morontsirak’i Azia Minora. Nosy Kos no nosy fahatelo lehibe indrindra ao amin'ny Dodecanese taorian'ny Nosy Rhodos sy Nosy Karpatos. Tamin'ny 2011, dia nisy mponina 33.388.
Nosy Karpatos

**Nosy Karpartos** (grika: *Κάρπαθος*) dia nosy grika . Miaraka amin'ny velarantany 300,152 km², izy no nosy Dodecanese faharoa lehibe indrindra taorian'ny Rhodes. Nanomboka tamin'ny 2011, nanangana kaominina ao amin'ny faritr'i Aegean Atsimo miaraka amin'ny nosy Saria sy ireo nosy be vato hafa ilay nosy. Ny isam-ponin'i Nosy Karpatos dia 6226 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008
Nosy Paros

Ao afovoan'ny Zyclades no misy ny nosy grika **Paros** (grika: : *Πάρος*) . Miaraka amin'ireo nosy be vatolampy kely tsy misy mponina, dia miforona ao amin'ny faritr'i Aegea Atsimo izy io. Tamin'ny 2011, mponina 13 715 (Parians) no nonina tao amin'ilay nosy, ka ny 4 326 tamin'ireo no nipetraka tao amin'ny tanàn-dehiben'i Parikia ary 2 468 tao Naoussa.
August von Mackensen

**August von Mackensen** dia nitaona mizaka ny zom-pirenen'i  (Prosia) (teraka ny 6 Desambra 1849 tao Haus Leipnitz any Sachsen ary maty ny 8 Novambra 1945 tao Burghorn. Miaramila miasa izy, dia nandray anjara lehibe tamin'ny faharesen'ny Rosiana tamin'ny 1914 sy ny fiandohan'ny taona 1915, izay nahazoany ny anaram-boninahitra hoe maréchal. Avy eo izy dia nanome baiko ny Operation F tamin’ny 1915 mba hanoherana an’i Serbia, izay resy sy nanafika, ary nandray anjara tamin’ny hetsi-panoherana an’i  nanomboka tamin’ny 1916. Tamin’ny 1918, nomena baiko tany amin’ny Balkans tamin’ny anaran’ny Fahefana Afovoany, dia resy sy nosamborin’ny Allies izy rehefa resin’ny tafika frantsay-serba indray i Serbia.
Rononomandry

Ny **rononomandry** (*Chanos chanos*) dia karazana trondro misy vombony miparitaka manerana ny Indo-Pasifika. Izy io no hany karazana velona ao amin'ny fianakaviana *Chanidae*, ary hany tokana velona amin'ny karazana *Chanos*. Ny karazana dia manana anarana mahazatra maro. *Awa-awa* no anaran’ilay trondro amin’ny fiteny haoaiana, ary ava izy amin’ny teny tahisianina. Antsoina hoe *bangús* any Filipina izy io, izay malaza amin'ny anarana hoe trondro nasionaly, na dia nanambara aza ny Vaomieram-pirenena misahana ny Kolontsaina sy ny Zavakanto fa tsy izany no izy satria tsy misy fototra ao amin'ny lalàna Filipina.

## Jereo Koa
Faijantraloho

Ny **fanjaitraloho** (fianakaviana **Belonidae**) na long toms dia trondro indrindra mifandray amin'ny toeram-ponenana an-dranomasina tena marivo na ambonin'ny ranomasina malalaka. Ny karazana sasany dia ahitana karazana hita any amin'ny tontolo an-dranomasina, ary ranomamy (oh: *Strongylura*), fa ny genera vitsivitsy kosa dia voafetra amin'ny renirano sy renirano, anisan'izany ny *Belonion*, *Potamorrhaphis*, ary *Xenentodon*.
Volafotsiloha

Ny **volafotsiloha** dia fianakaviana **Atherinidae**, trondro ao amin'ny lamina **Atheriniformes**. Ny sisiny volafotsiloha dia trondro be taolana izay miparitaka eran-tany, miaina any anaty renirano, estuaria ary rano amoron-tsiraka. Miseho maneran-tany any amin'ny rano mafana sy mafana izy ireo. Manodidina ny roa ampahatelon'ny karazana dia an-dranomasina, ary ny ambiny dia miaina anaty rano madio. Ny karazany 74 dia ao anatin'ny 13 genera. Ny karazana *Craterocephalus* no isan-karazany indrindra misy karazany 25.
Pietro Parolin

**Kardinaly Pietro Parolin** (teraka 17 Janoary 1955 tao Schiavon, Provinzia Vicenza, Italia) dia Kardinaly katolika romana ao amin'ny Kuria ary diplaomaty ao amin'ny Fiketana Masina. Nanomboka tamin'ny Oktobra 2013 ka hatramin'ny nahafatesan'i papa Fransoa tamin'ny 21 aprily 2025, dia Kardinaly Sekreteram-panjakana izy.
Kambria

**Kambria** (anglisy: *Wales*) dia ampahany amin'ny   sy Irlandy Avaratra. Any andrefan'ny nosy Britaina Lehibe no misy azy io ary manamorona an'i  sy ny ranomasina Celtica ary Irlandy. Ny renivohitr'i Kambira dia Cardiff. Iray amin'ireo firenena Celtica enina io firenena io.
Cardiff (New South Wales)

**Cardiff (New South Wales)** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Valesa Atsimo Vaovao ao Aostralia.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 2883 mponina tamin'ny taona 2018.
Any amin'ny 17 kilometatra (11 mi) andrefana-atsimo-andrefan'i Newcastle, New South Wales no misy azy
### Toe-tany

## Jereo koa
* Aostralia
** Valesa Atsimo Vaovao

## Tsiahy
Luis Antonio Tagle

Kardinaly **Luis Antonio Gokim "Chito" Tagle** (teraka tamin'ny 21 Jiona 1957 tany Manila, Filipina) dia mpitondra fivavahana Filipiana ary Arseveka katolika romana tao Manila nanomboka tamin'ny 2011 ka hatramin'ny 2019. Nanomboka ny taona 2019 ka hatramin'ny 2022 izy dia prefet kardinaly tao amin'ny *Congregation for the Evangelization of People*.
Schiavon

I **Schiavon** dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i  avaratratsinanan'i Italia ary misy mponina 2 618 (hatramin'ny 31 Desambra 2023) ao amin'ny faritanin'i Vicenza ao faritra Veneto. Ny isam-poniny dia 2.618.
Catharanthus coriaceus

Ny ***Catharanthus coriaceus*** dia karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Apocynaceae]]*. izay tsy hita raha tsy eto Madagasikara.

## Jereo koa

* *[[Catharanthus]]*
Catharanthus

Ny ***Catharanthus*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Apocynaceae]]*. Misy karazany valo fantatra. Fito no tsy fahita firy afa-tsy eto Madagasikara, fa ny iray kosa, ny tonga na trongatsy na vonenina (*[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]*), dia fahita manerana izao tontolo izao. Ny karazana fahavalo, ''Catharanthus pusillus'', dia teratany any India sy any Srilanka. Ny anarana hoe *Catharanthus* dia avy amin' ny teny grika midika hoe "voninkazo madio".

Izy ireo dia zavamaniry ahitra maniry mandritra ny taona maro, manana raviny mifanohitra na saika mifanohitra. Matetika ny voniny dia mitokana tsy misy namany ao amin' ny foto-dravina. Ny tsirairay dia manana ravimbony misy zana-pelana dimy lava sy tery ary felambony misy tahony miedrika varingarina misy zana-pelany dimy.

Ny *Catharanthus roseus*, fantatra taloha amin' ny anarana hoe *Vinca rosea*, dia loharanon-karazana alkalôida maro. Mamokatra alkalôida 130 eo ho eo ilay zavamaniry, anisan' izany ny vinblastinina sy ny vinkristinina, izay fanafody roa ampiasaina hitsaboana homamiadana. Ny *Catharanthus roseus* dia ambolena ho zavamaniry fanao haingo amin' ny zaridaina. Maromaro ny ovan-karazana volena novolavolaina mba hamokarana voniny amin' ny loko mavokely, mena, fotsy sns, na amin' ny loko mazava nefa misy fototra maizina.

## Karazana

* *[[Catharanthus coriaceus]]* Markgr. – Madagasikara (felamena, tangentsakalava, tsipelana)
* *[[Catharanthus lanceus]]* (Bojer ex A.DC.) Pichon – Madagasikara (salotsa, tsipelana, tsipelatany, vonenina, voninenina)
* *[[Catharanthus longifolius]]* (Pichon) Pichon – Madagasikara (kita, kitra, tonga)
* *[[Catharanthus makayensis]]* (L. Allorge, P. B. Phillipson & R. Razakamalala)
* *[[Catharanthus ovalis]]* Markgr. – Madagasikara (ilamena, kilaimena, kita, kitia, kitra, tsipelana)
* *[[Catharanthus pusillus]]* (Murray) G.Don. – India, Srilanka, Himalaya Andrefana ()
* *[[Catharanthus roseus]]* (L.) G.Don. – Madagasikara, hita any amin' ny firenena hafa koa (arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina)
* *[[Catharanthus scitulus]]* (Pichon) Pichon – Madagasikara
* *[[Catharanthus trichophyllus]]* (Baker) Pichon – Madagasikara sy any India (felamena, kilaimena, razoma, vonenina)
Catharanthus pusillus

Ny ***Catharanthus pusillus*** dia karazana zavamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Apocynaceae]]*. Teratany any India sy Srilanka izy io.

## Jereo koa

* *[[Catharanthus]]*
Joany VIII (papa)

**Joany VIII** (* talohan'ny 852 tany Roma; † 16 Desambra 882) dia Papa katolika romana nanomboka ny 14 Desambra 872 ka hatramin'ny nahafatesany.

## Fiainana sy asa
Avy any Roma i Jaony, zanaky ny Gundo iray ary lasa arkdiakona tamin’ny 852. Voafidy ho Masindahy Piera izy tamin’ny 14 Desambra 872. Amin'ny maha Papa azy, dia niezaka ny hitazona ny fahefan'ny papa tany  izy taorian'ny firodanan'ny Fanjakana Franka niaro ny firenena tamin'ny Sarazena. Tamin'ny 875 dia notendreny ho emperora ny mpanjaka Francs Andrefana Charles le chauve. Nosatrohiny koa ny mpanjaka mpandimby azy, Charles Ilaibota, mpanjakan’i Franka Atsinanana, tamin’ny 881 

## Papa faha-??

## Jereo koa
Ingelheim am Rhein

**Ingelheim am Rhein** ((frantsay: *Ingelheim sur Rhin*) dia kaominina alemana ny fanjakana , Alemaina.
Ny isan' ny mponina ao aminy 36.390 araka.

## Renirano
*Rhin

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Alemannia Aachen

**Alemannia Aachen** 1900 e. V., fantatra amin'ny anarana hoe Alemannia Aachen, dia miaraka amin'ny mpikambana 10,760 (hatramin'ny 24 septambra 2024) ny klioba ara-panatanjahantena lehibe indrindra ao an-tanànan'i Aachen (frantsay: *Aix-la-Chapelle*) ary iray amin'ireo klioba ara-panatanjahantena lehibe indrindra any .

Ny ekipa baolina kitra voalohany dia niakatra ho any amin'ny fizarana faha-3 ho an'ny taom-pilalaovana 2024/25. Nanomboka tamin'ny 1967 ka hatramin'ny 1970 ary tamin'ny vanim-potoana 2006/07 dia nilalao tao amin'ny Bundesliga izy.

]
Hansa Rostock

Klioba baolina kitra **Hansa Rostock**, na *F.C. Hansa Rostock* dia klioba baolina kitra alemà avy any Rostock, .

Amin'izao fotoana izao dia milalao ao amin'ny 3.Bundesliga ny klioba.

## Jereo koa
*Bundesliga
*Bundesliga faha-2
Bundesliga faha-2

Ny **Bundesliga faha-2** (alemà: *2.Bundesliga*) no ligy faharoa ambony indrindra amin'ny baolina kitra matihanina any . Ekipa 18 no afaka milalao.

Niova imbetsaka ny endrika lalaon'ny Bundesliga faha-2. Tamin'ny voalohany dia nizara ho *2. Bundesliga Avaratra* ary *2. Bundesliga Atsimo*.
Hatramin'ny vanim-potoana 1992/93, ny Bundesliga faha-2 dia ligy tokana.

Amin'ny fiafaran'ny vanim-potoana, ny klioba roa manana toerana tsara indrindra dia ampitomboina amin'ny Bundesliga, raha ny ekipa fahatelo kosa dia manana fahafahana hahazo fampiroboroboana amin'ny lalao fialàna amin'ny ekipa laharana faha-16 ao amin'ny Bundesliga.

## Amboara tompon-daka

Hatramin'ny taom-pilalaovana 2008/09, nahazo ny amboarany manokana ilay mpandresy tamin'ny vanim-potoana iray.
Ireo tompon-daka amin'ny fizarana faharoa rehetra hatramin'ny nampidirana ny lalao tokana 2.Liga tamin'ny 1981/82 dia voasokitra eo amin'ny vilia baolina.

### Ekipa nasondrotra sy navotsotra tamin'ny Bundesliga faha-2

## Links
*
MSV Duisburg

Ny *Meidericher Spielverein 02 e. V. Duisburg* (fohy: **MSV Duisburg**) dia klioba ara-panatanjahantena avy any Duisburg, , .

Ny klioba amin'izao fotoana izao dia milalao ao amin'ny Bundesliga faha-3.

## Jereo Koa
*Bundesliga
*Bundesliga faha-2
Leo XIV

**Leo XIV**' no anaran’ny Papa izay nohamasinina ao amin’ny Eglizy katôlika rômanina ny 8 mey 2025 tany Roma, Italia.

Teraka tamin’ny 14 septambra 1955 tany Chicago, izy. Ny 12 desambra 2014 no voatendry ho Evekan’i Chiclayo, Però izy ary ny 30 janoary 2023 no voatendry ho Kardinaly.

## Papa faha-267

## Anarana nahaterahana
*Robert Francis Prevost* no anarany ary Amerikana izy.
Salmôna Atlantika

Ny **salmôna Atlantika** (*Salmo salar*) dia karazana trondro misy vombony taratra ao amin'ny fianakaviana *Salmonidae*. Io no fahatelo lehibe indrindra amin'ny *Salmonidae*, ao ambadiky ny salmôna Siberiana sy ny salmôna Chinook Pasifika, izay mahatratra iray metatra ny halavany. Ny salmôna Atlantika dia hita any amin'ny Oseana Atlantika avaratra sy any amin'ireo renirano mikoriana ao. Ny ankamaroan'ny mponina dia hazandrano, foy eny amin'ny sakelidrano sy renirano, saingy mifindra any an-dranomasina rehefa mitombo izy ireo any amin'ny toerana mahamatotra azy, ary avy eo ny olon-dehibe dia mihetsiketsika indray mandeha ara-potoana mba hanatevina.
Leo XII

**Leo XII** dia Papa *Annibale Francesco Clemente Melchiorre Girolamo Nicola della Genga* (* 22 Aogositra 1760 tao amin'ny lapan'i Gennga; † 10 Febroary 1829 tao Roma) dia Papa faha-252 tao amin'ny Eglizy katôlika rômanina nanomboka tamin'ny 1823 ka hatramin'ny 1829.

## Papa faha-252

## Jereo koa
Leo III

**Leo III**, teraka tamin’ny taona 750 tany ho any ary maty tamin’ny 12 Jiona 816 tany Roma, dia papa faha-96 tao amin’ny Eglizy Katolika, nanomboka tamin’ny 795 ka hatramin’ny 816, natao ho olomasina tamin’ny taonjato faha-17 tamin’ny anarana hoe *Masindahy Leo III* (andro firavoravoana tamin’ny 12 Jona). Izy no nanome satroboninahitra ny Emperora tandrefana Charlemagne tamin’ny taona 800.

## Papa faha-96
Cesena

**Cesena** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Emilia-Romagna, ao atsimon'i Ravenna, ary misy mponina 96 066 amin'izao fotoana izao.

Cesena no toerana nahaterahan'ny papa Pio VI. ary Pio VII. Pio VIII no evekan'ny diosezin'i Cesena ary tao an-tanàna ny sezany. Izany no antony niantsoan’i Cesena ny tenany ho*tanànan’ny papa telo*.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia
Parma

**Parma** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i , . Ny isam-poniny dia 198.121 (anisan'izany ny manodidina:
425,000) ary ivon'ny fanodinana sakafo.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia
Emilia-Romagna

I *'Emilia-Romagna* dia faritra any .
 
Tanàna lehibe: Bologna,  Parma, Ravenna, Modena, Reggio Emilia si Rimini..
Ravenna

**Ravenna** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i , .

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia
François Amable Ruffin

**François Amable Ruffin** (31 Aogositra 1771 - 15 Mey 1811) dia jeneralin'ny fisaratsarahana tao amin'ny Fanjakana Frantsay Voalohany an'i Napoleon. Naratra mafy izy nandritra ny fitarihana ny miaramilany hiady amin’ny Anglisy tao Barrosa,  (Martsa 1811).
Frederik II (Danemark sy Norvezy)

Frederik II (* 1 Jolay 1534 tao Haderslev; † 4 Aprily 1588 tao Antvorskov akaikin'i Slagelse) dia mpanjakan'i Danemark sy Norvezy nanomboka tamin'ny 1559 ka hatramin'ny 1588.

## Fiainana
Izy no lahimatoan'i Christian III. Danemark sy Dorothea vadiny avy any Saxe-Lauenburg. Ny zanany dia Christian IV de Danemark.
Edmundo González

**Edmundo González Urrutia** dia mpanao politika, injeniera mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 29 Aogositra 1949 tao La Victoria. Tamin'ny fifidianana filoham-pirenena Venezoeliana tamin'ny Jolay 2024, nifaninana tamin'ny filoha tsy refesi-mandidy Nicolas Maduro izy.

## Jereo koa
*Lisitry ny Filohan'i Venezoela
Petera III (Rosia)

**Petera III** Fyodorovich (teraka tamin'ny anarana hoe *Karl Peter Ulrich avy any Schleswig-Holstein-Gottorf*) * 21 Febroary 1728 tao Kiel, Alemaina; † 6 Jolay. / 17 Jolay 1762greg. tao Ropscha akaikin'i Saint Petersburg) no Emperora  nandritra ny enim-bolana tamin'ny 1762 (25 Desambra 1761Jul. / 5 Janoary 1762greg.–28 JuneJul. / 9 Jolay 1762greg.) ary nanomboka tamin'ny 1739 ka hatramin'ny 1762 Duke of Holstein-Gottorf.

Vadin'ny Printsesy Sophie Auguste von Anhalt-Zerbst-Dornburg izy, ary Emperora Ekaterina II tatỳ aoriana
Paoly I (Rosia)

**Paoly I** (tena *Pavel Petrovich* na Rosiana: *Павел Петрович* , * 20 Septambra / 1 Oktobra 1754 tao Saint Petersburg ; † 11 Martsa / 23 Martsa 1801 tany Saint Petersburg) dia Duke of Holstein-Gottorf nanomboka tamin'ny 1762 ka hatramin'ny 1773 ary ny Emperora *Tsar* an'i Rosia (1796-1801)

## Fiainana
Zanakalahin’ny Grand Duchess Ekaterina II, tatỳ aoriana, ny Emperora Ekaterina II (Ekaterina Lehibe), dia neken’ny Emperora Petera III ho taranany ara-dalàna izy, ary ny Emperora Petera III tatỳ aoriana.

Tamin’ny andro nahafatesan’i Ekaterina II, 17 Novambra 1796, i Paoly, 42 taona, dia nanambara ny tenany ho emperora. Tamin'ny 5 Aprily 1797, angamba noho ny fankahalany ny reniny, izay nanala baraka azy nandritra ny androm-piainany, dia namoaka didy izy fa ny taranaky ny lehilahy ihany no afaka handimby ny seza fiandrianana.
Zipora

I **Zipora** dia voatonona ao amin’ny Bokin' ny Eksôdôsy ho vadin’i Mosesy, ary zanakavavin’i Jetro, mpisorona sady andrianan’ny Midiana.

Izy no renin'ny zanak'i Mosesy roa lahy: Eliezera sy Gersoma.

Ao amin’ny Bokin' ny Tantara, dia voatonona ny roa tamin’ireo zafikeliny: Seboela, zanak’i Gersoma; ary Rehabia, zanak'i Eliezera.
Rebeka

**Rebeka** dia hita ao amin’ny Baiboly hebreo ho vadin’i Isaka sy renin’i Jakoba sy Esao. Araka ny lovantsofina ara-baiboly, ny rain’i Rebeka dia Betoela Arameana avy any Mesôpôtamia, izay antsoina koa hoe Aram-Naharaima. Ary ny rahalahin'i Rebeka dia Labàna Arameana, izay zafikelin'i Milka sy Nahora, rahalahin'i Abrahama. Rebeka sy Isaka dia iray tamin’ireo mpivady efatra izay inoan’ny sasany fa nalevina tao amin’ny lava-bato misy ny Patriarka, ny telo hafa dia i Adama sy Eva, Abrahama sy Saraha, ary Jakoba sy Lea.
Friedrich III (emperora)

**Friedrich III**, (*Friedrich Wilhelm Nikolaus Karl von Preussen* no anarany feno) (* 18 Oktobra 1831 tao Potsdam; † 15 Jiona 1888 Potsdam), taorian'ny 28 taona naha-Prince, dia Mpanjakan'i Prosia nandritra ny 99 andro ary noho izany dia Emperora ny 

Nanjaka 99 andro monja i Friedrich III. Nandimby azy i Wilhelm II zanany
Friedrich Merz

**Joachim-Friedrich Martin Josef Merz** dia mpanao politika alemà mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 11 Novambra 1955 tao Brilon, Alemaina. Izy no praiminisitra fahafolo an'ny Repoblika Federalin'i Alemaina nanomboka ny 6 Mey 2025.

## Praiminisitr' Alemaina

Antoko politika: CDU (Demokratika Kristiana)
Brilon

I **Brilon** dia tanàna any Alemaina,  Ny tanàna no misy ao amin'ny  (frantsay: *Rhénanie-du-Nord-Westphalie*). Ny isan' ny mponina ao aminy dia 25.456 araka.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Ady Franco-Prosiana

Ny **Ady Franco-Prosiana 1870/71** dia ady ara-tafika teo amin'i  tamin'ny lafiny iray sy ny Kaonfederasiona Alemana Avaratra teo ambany fitarihan'i  sy ireo fanjakana alemà atsimon'i Bavaria, Baden , Württemberg Hessen-Darmstadt etsy ankilany.

Ny ady teo amin'i Frantsa sy Prosia momba ny firotsahan'ny Printsy Leopold von Hohenzollern-Sigmaringen ho amin'ny seza espaniola no nahatonga ny ady.
Nanambara ady tamin’i  i  tamin’ny 19 Jolay 1870. Mifanohitra amin’ny nantenain’ny Emperora frantsay, dia niditra an’ady ireo fanjakana efatra any atsimon’i . Nandritra izany fotoana izany, ny firenena eoropeanina hafa dia tsy niandany.

Tao anatin’ny herinandro vitsivitsy, tamin’ny faramparan’ny fahavaratra tamin’ny 1870, dia resin’ny Alemà ny ampahany betsaka tamin’ny tafika frantsay. Taorian'ny ady tao Sedan tany avaratr'i Frantsa, ny Emperora Napoléon III tamin'ny 2 Septambra 1870 ho babo ny Mpanjaka Prosiana.

Taorian'ny fianjeran'i Paris dia nahita ny tenany ny governemanta frantsay tamin'ny Febroary 1871 ary nifarana ny ady tamin'ny 10 Mey 1871 niaraka tamin'ny *Fiadanana ny [[Frankfurt am Main|Frankfurt]]*

Anisan’ny tsy maintsy nandoavana onitra dimy lavitrisa francs i Frantsa
Nosy Ascension

Ny **Nosy Ascension**  dia nosy volkano mitoka-monina, 7°56′ atsimon'ny Ekoatera ao amin'ny Ranomasimbe Atlantika Atsimo. Tokony ho 1,540 km miala ny morontsirak'i Afrika izy io ary 2,300 km miala ny morontsirak'i Amerika Atsimo..
Boris Nemtsov

**Boris Efimovitch Nemtzov**, .dia mpanao politika rosiana mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 9 Oktobra 1959 tao Sochi ary maty ny 27 Febroary 2015 tao Moskva. 

Nandritra ny fotoana ela izy dia iray amin'ireo olo-malaza ao amin'ny antoko liberaly Union des forces de droite. (rosiana: *Союз правых сил*) Nivoatra avy amin'ny mpanohana an'i Vladimir Putin ho iray amin'ireo mpitsikera mafy indrindra izy ary iray amin'ireo mpitarika malaza indrindra amin'ny fanoherana ny fitondran'i Putin.

Tamin'ny 27 Febroary 2015, maty voatifitra tao afovoan'i Moskoa izy.
Madeleine Lacsko

**Madeleine Rose Déa Maria de Freitas Lacsko** dia mpanoratra, mpanao gazety ary YouTuber mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 2 Jolay 1978 tao Santo André.

Niasa tao amin'ny Fitsarana Tampony Federaly koa i Lackso ary mpanolotsaina parlemantera tao amin'ny Antenimieram-pirenena ao São Paulo.
St Helena, Victoria

**Saint Helena** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Victoria ao amin'ny Aostralia.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 2890 mponina.
### Toe-tany

## Jereo koa
* Aostralia
** Victoria

## Tsiahy
Tristan da Cunha

**Tristan da Cunha** dia vondron'ireo nosy volkano any amin'ny Ranomasimbe Atlantika Atsimo. Iray amin'ireo faritra telo amin'ny Faritany Britanika any ampitan-dranomasina any Saint Helena, Nosy Ascension ary Tristan da Cunha izy io.

Ny faritany dia ahitana ny nosy Tristan da Cunha misy mponina, izay manana savaivony eo amin'ny 11 kilometatra (6,8 mi) ary velarantany 98 kilometatra toradroa (38 sq mi); ny tahirim-biby any amin'ny Nosy Gough sy ny Nosy tsy azo idirana; ary ireo Nosy Nightingale kely kokoa tsy misy mponina. Tamin'ny Oktobra 2018, ny nosy lehibe dia manana mponina maharitra 250, izay samy mitondra ny zom-pirenena Britanika any ampitan-dranomasina.

Ny nosy hafa dia tsy misy mponina, afa-tsy ireo mpiasan'ny Afrikana Tatsimo ao amin'ny tobim-pamokarana toetr'andro ao amin'ny Nosy Gough.
Hugo Motta

**Hugo Motta Wanderley da Nóbrega** dia Dokotera, mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 11 Septambra 1989 tao João Pessoa, Paraíba.

Solombavambahoaka federaly ao amin'ny fanjakan'i  izy.

Antoko politika: Republicanos

## Jereo Koa
FC São Paulo

Ny **São Paulo Futebol Clube**, fantatra amin'ny anarana hoe **FC São Paulo** any amin'ireo firenena miteny alemà, dia klioba ara-panatanjahantena avy any , ..

## Fondation
Ny klioba dia niorina voalohany tamin'ny 25 Janoary 1930 ho *São Paulo da Floresta*.

## Jersey
Ny lobaka São Paulo FC dia fotsy misy tsipika mitsivalana mena sy mainty

## Logo klioba
Nohaingoana kintana mena telo sy mavo roa ny logo klioba. Ireo kintana mena telo dia maneho ny anaram-boninahitra telo amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany amin'ny Copa Libertadores/Club World Cup (1992, 1993 ary 2005). Ireo kintana mavo roa dia maneho ny medaly volamena roa an'ny atleta Adhemar da Silva.

## Ny zava-bita
* Copa Libertadores 1992, 1993, 2005
* Copa Sudamericana: 2012
* Supercopa Sudamericana: 1993
* Tompondakan'i Brezila: 1977, 1986, 1991, 2006, 2007, 2008
* Tompondakan'i Sao Paulo: (22 ×) 1931, 1943, 1945, 1946, 1948, 1949, 1953, 1957, 1970, 1971, 1975, 1980, 1981, 1987, 1985, 1985, 1992, 1998, 2000, 2005, 2021
* Copa do Brasil: 2023
*Supercup do Brasil: 2024

## Jereo koa
*Portuguesa
*FC Santos
*Corinthians
*EC Bahia
*CR Flamengo
*Fluminense
*Palmeiras
Adhemar da Silva

**Adhemar Ferreira da Silva** dia mpanatanja-tena mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 29 Septambra 1927 tao  ary maty ny 12 Janoary 2001 tao Sao Paulo. Nahazo medaly volamena 3 olympika izy.

Nanomboka tamin'ny 1947 ka hatramin'ny 1955 dia nokarakaraina tao amin'ny FC São Paulo izy, ary avy eo dia niditra tao amin'ny CR Vasco da Gama tao Rio de Janeiro izay namarana ny asany ara-panatanjahantena tamin'ny 1960.

Nahazo medaly volamena tamin'ny Lalao Olaimpika 1952 tany Helsinki sy ny Lalao Olaimpika 1956 tany Melbourne izy.

Da Silva no mpitsambikina voalohany tamin'ny taona 1950. In-telo izy no nanatsara ny firaketana eran-tany
Sport Club Corinthians Paulista

**Sport Club Corinthians Paulista**, fantatra amin'ny anarana hoe **Corinthians**, dia klioban'ny fanatanjahantena Breziliana monina ao an-tanànan'i , . Niorina tamin'ny 1 septambra 1910 ho ekipa baolina kitra izy io.
Ny anarany dia nahazo tsindrimandry avy amin'ny Klioba baolina kitra Corinthian any Londona, izay nitety an'i  tamin'izany fotoana izany.

Na dia navitrika tamin'ny fanatanjahantena hafa aza ny klioba nandritra ny taona maro, dia malaza amin'ny fahombiazany amin'ny baolina kitra.
Ny klioba dia iray amin'ireo mahomby indrindra any Brezila sy Amerika tato anatin'ny taona vitsivitsy.

## Lohateny
* Tompondakan'ny FIFA Club World: 2000, 2012
* Copa Libertadores: 2012
* Tompondakan'i Amerika Atsimo: 2013
* Tompondakan'i Brezila (7): 1990, 1998, 1999, 2005, 2011, 2015, 2017
* Nandresy ny amboara Breziliana: 1995, 2002, 2009
* Nandresy ny amboara Super Breziliana: 1991
* Tompondakan'i Sao Paulo (31×): 1914, 1916, 1922, 1923, 1925, 1928, 1929, 1930, 1937, 1938, 1939, 1941, 1951, 1952, 197 1982, 1983, 1988, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003, 2009, 2013, 2017, 2018, 2019, 2025

## Jereo Koa
*Palmeiras
*FC São Paulo
*Portuguesa
*FC Santos
Palmeiras

**Palmeiras São Paulo**, na **Palmeiras** tsotra, dia klioba baolina kitra avy any  ary iray amin'ireo klioba lehibe indrindra sy mahazatra indrindra amin'ny baolina kitra breziliana.

Maitso sy fotsy ny lokon'ny klioba an'ireo tompondaka firaketana.

## Ny zava-bita
* Tompondakan'i Brezila 12 ×
* Nandresy ny amboara Breziliana: 1998, 2012, 2015, 2020
* Tompondakan'i São Paulo: (25 [+2 tsy ofisialy]) 1920, 1926, 1927, 1928 (fanampiny), 1932, 1933, 1934, 1936, 1938 (fanampiny), 1940, 1942, 1954, 1954, 1954 1963, 1966, 1972, 1974, 1976, 1993, 1994, 1996, 2008, 2020, 2022, 2023, 2024
*Copa Libertadores: 1999, 2020, 2021

## Jereo koa
*FC São Paulo
*Portuguesa
*FC Santos
*Corinthians
*EC Bahia
*CR Flamengo
*Fluminense
Cleitinho Azevedo

**Cleiton Gontijo de Azevedo** (Divinópolis, 15 Aprily 1982), fantatra kokoa amin'ny anarana hoe **Cleitinho**, dia mpandraharaha, mpitendry mozika ary mpanao politika breziliana mifandray amin'ny Repoblicanos. Senatera ao amin'ny Repoblika Federalin'i Brezila izy amin'izao fotoana izao, ho an'ny , ..

*Antoko: Republicanos-MG)
Heliôma

Ny **heliôma** dia singa simika manana isa atômika 2, marika ***He***. Izy io dia etona tsy fahita firy, saika tsy miasa amin' ny fiota simika, ny voalohany ao amin' ny fianakavian' ny etona tsy fahita firy ao amin' ny tabilaon-tsingerin' ny singa. Ny tebo-pangotrahany no ambany indrindra amin' ny raha rehetra fantatra, ary tsy mety mivaingana izy raha tsy iharan' ny tsindry mihoatra ny 25 atmôsfera.

Ny teny hoe *heliôma* dia avy amin' ny teny grika hoe Ἥλιος / *Hếlios*, izany hoe "masoandro", io singa io dia hitan' ilay mpahay kintana Jules Janssen voalohany tao amin' ny tara-masoandro tamin' ny 18 Aogositra 1868, nandritra ny fanakona-masoandro tanteraka. 

Manana miratoerana marin-toerana roa ny heliôma: ny heliôm 4 (4He), izay betsaka indrindra, sy ny heliôma 3 (3He). Tsy mitovy toetra ireo miratoerana roa ireo, tsy tahaka ny ankamaroan' ny singa simika, satria lehibe ny tahan' ny lanja atômikany. Miresaka indrindra momba ny heliôma 4 (4He) ity lahatsoratra ity. Ny lahatsoratra *[[Heliôma 3]]* no iresahana ny toetra manokan' ny miratoerana 3He.

Mitombo haingana sy isan-karazany ny fampiasana ny heliôma
CR Flamengo

Ny **CR do Flamengo** (*Clube de Regatas do Flamengo*), , antsoina matetika hoe **Flamengo** raha fintinina, dia klioba ara-panatanjahantena avy amin'ny distrika mitovy anarana ao amin'ny metropolisy Breziliana ao Rio de Janeiro. Ny lokon'ny klioba dia mena sy mainty.

Niorina tamin'ny 17 Novambra 1895 ho klioba mpivoy, nahazo anaram-boninahitra baolina kitra breziliana fito ny klioba, ny Copa Libertadores tamin'ny 1981, 2019 ary 2022 ary ny amboaran'ny Intercontinental tamin'ny 1981.

Ny sampy lehibe indrindra amin'ny klioba dia i Zico, fantatra ihany koa amin'ny anarana hoe fotsy Pelé, izay nitarika ny klioba ho amin'ny fahombiazana lehibe indrindra ary izy no mpilalao baolina kitra indrindra amin'ny klioba misy baolina 568.

## Jereo koa
*Palmeiras
*Portuguesa
*Corinthians
*FC São Paulo
*FC Santos
*EC Bahia
*Fluminense
*CR Vasco da Gama
Fluminense

Ny klioba baolina kitra **Fluminense** (*Fluminense Football Club*), antsoina matetika hoe Fluminense, no klioba baolina kitra tranainy indrindra ao amin'ny tanàn-dehibe Breziliana ao .

Fluminense dia iray amin'ireo klioba baolina kitra manan-danja indrindra ao amin'ny firenena ary efa nahazo ny tompondaka nasionaly efatra.
Niorina tamin'ny 1902 izy io.

## Jereo koa
*Palmeiras
*Portuguesa
*Corinthians
*FC São Paulo
*FC Santos
*CR Flamengo
*EC Bahia
EC Bahia

**Esporte Clube Bahia** dia klioba baolina kitra avy any Salvador, renivohitry ny fanjakana Breziliana avaratra atsinanan'i . 

Niorina tamin'ny 1931, ny klioba dia tsy vitan'ny hoe mahomby indrindra ao amin'ny tanindrazany, fa izy koa no mpandresy voalohany tamin'ny fifaninanana baolina kitra nasionaly ofisialy, ny Taça Brasil tamin'ny 1959, izay nekena tamin'ny fomba ofisialy ho tompondaka nasionaly tamin'ny 2010. 

Tamin'ny 1988, Bahia no nahazo ny *Campeonato Brasileiro de Futebol*, ka nahatonga azy ireo ho tompondaka Breziliana indroa.

## Jereo koa
*Palmeiras
*Portuguesa
*Corinthians
*FC São Paulo
*FC Santos
*CR Flamengo
*Fluminense
Portuguesa

Ny **Associação Portuguesa de Desportos**, ao amin'ny firenena ihany koa **Portuguesa de Desportos**, antsoina matetika hoe **Lusa** (avy amin'ny Lusitania ho an'ny Portogaly) na **Portuguesa**, dia klioba ara-panatanjahantena avy any , , fantatra indrindra amin'ny departemantan'ny baolina kitra. Ny klioba dia iray amin'ireo klioba mahazatra indrindra ao amin'ny firenena

Ny Portuguesa dia nandresy in-telo ny Tompondakan'ny São Paulo ary indroa ny fifaninanana nentin-drazana Rio-São Paulo tamin'ny taona 1950.
Hatramin'ny nialany tamin'ny Série A tamin'ny taona 2013, dia nihena hatrany ny Portuguesa ary nitrosa be.
FC Santos

**Santos Futebol Clube**, fantatra amin'ny anarana hoe **FC Santos**, dia klioba baolina kitra avy ao amin'ny tanànan'i Santos, tanàna seranan-tsambo ao amin'ny fanjakan'i .

## Ny zava-bita
* Mondial: 1962, 1963
* Mpandresy Copa Libertadores: 1962, 1963, 2011
* Mpandresy Copa Conmebol: 1998
* Tompondakan'i Brezila: 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1968, 2002, 2004
*Nandresy ny amboara Breziliana: 2010
* Tompondakan'i Sao Paulo: (22) 1935, 1955, 1956, 1958, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1973, 1978, 2007, 1973, 1978, 2007 2010, 2011, 2012, 2015, 2016

## Jereo koa
*Palmeiras
*Corinthians
*FC São Paulo
*Portuguesa
Oxfordshire

**Oxfordshire** (nohafohezina ny *Oxon*, avy amin'ny teny  latinina *Oxonia*) dia  faritra atsimo-atsinanan'i .

## Jeografia
Olona 660.000 eo ho eo no mipetraka ao amin'ny faritra 2.610 km².

## Tanàna lehibe
*Oxford

## Tsiahy
Faingana

Ny **faingana** (*Apus apus*) dia vorona salantsalany, mitovitovy amin'ny sidintsidina trano na trano saingy somary lehibe kokoa, na dia tsy avy amin'ireo karazana fody ireo aza, ao amin'ny lamina *Apodiformes*. Ny fitoviana misy eo amin'ireo vondrona dia noho ny evolisiona mitambatra, izay maneho ny fivoaran'ny toe-javatra mitovy amin'izany.
Thomas von Heesen

**Thomas von Heesen** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 1 Oktobra 1961 tao Höxter.

## Klioba
*1980–1994 Hamburger SV
*1994–1997 Arminia Bielefeld
Höxter

I **Höxter**  dia tanàna any  any Nordrhein-Westfalen sy ny tanànan'ny distrika

Höxter dia manana mponina efa ho 28.173.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Ratingen

I **Ratingen** dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i North Rhine-Westphalia, ao amin'ny distrikan'i Mettmann. dia tanàna any ,  ny tanàna no misy ao amin'ny  (frantsay: *Rhénanie-du-Nord-Westphalie*). Ny isan' ny mponina ao aminy dia 88.708 araka.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Sidintsidina

Ny **sidintsidina** (*Hirundo rustica*) no karazana sidintsidina miely indrindra eran-tany, hita any amin'ny kaontinanta rehetra, ary misy mpirenireny na dia any Antarktika aza. Izy io dia vorona fody miavaka amin'ny tendrony manga ary lava be ny rambony.
Campeonato Brasileiro de Futebol

Ny ** Campeonato Brasileiro de Futebol ** dia ny fiadiana ny ho tompondaka nasionaly ho an'ny klioba baolina kitra breziliana, izay antsoina matetika hoe **Brasileirão**, nokarakarain'ny fikambanana nasionaly *Confederação Brasileira de Futebol*.

Raha ny ankamaroan'ny tapany voalohany amin'ny taona dia natokana ho an'ny fiadiana ny ho tompondaka amin'ny baolina kitra any amin'ny fanjakan'i , ny fiadiana ny ho tompondaka nasionaly dia matetika manomboka ny volana Mey ka hatramin'ny Desambra. Ny tompon-daka dia Palmeiras manana anaram-boninahitra roa ambin'ny folo.

Ny tompon-daka ofisialy voalohany dia natao tamin'ny 1971.

Tamin'ny 2010, ireo mpandresy tamin'ny fifaninanam-pirenena voalohany natao teo anelanelan'ny 1959 sy 1970, ny Taça Brasil sy ny Turier, fantatra ihany koa amin'ny anarana hoe Taça de Prata, dia nekena tamin'ny fomba ofisialy ho tompondakan'i Brezila.