Akondro (zavamaniry)

Ny **akondro** dia zamaniry mamony tokan-dravin-tsimoka isan-karazany mamorona ny vondron-karazana ***Musa*** izay ao amin'ny fianakaviana *[[Musaceae]]*. Maniry maharitra taona maro izy io sady be ravina, maitso lalandava, mitahiry rano betsaka sady amin' ny ankapobeny fihinam-boa. Tsy hazo fa zavamaniry ahitra ny akondro, tsy araka ny bika aman' endriny. Raha ny marina dia tsy tena manana vatany izy, fa fitambarana ravina no mampitsangana azy.

Ity vondron-karazana ity dia ahitana karazana enimpolo eo ho eo, izay maniry amin'ny faritra trôpikaly avokoa amin'ny ankamaroany, ary maro amin'izy ireo no ambolena hahazoana voany izay atao hoe akondro ihany koa. Ny karazana sasany dia fanao haingo ary volena anaty trano fonenana any amin' ny tany manana toetany antonony.

Zavamaniry avy any Azia Atsimo-Atsinanana ny akondro, nefa vokarina manerana ny faritra mafana sy mando izy ankehitriny, izay volena mba hahazoana ny voany, ny tsiratsiraka amin' ny vatany, na ny raviny.

## Toerana ahafahan' ny akondro maniry

Vokatra fahita manerana ny faritra rehetra manana toetanin-jana-pehin-tany ny akondro. Afaka maniry amin' ny toerana rehetra misy rano ny akondro na amin' ny tany mananana toetany misy ririnina tsy dia mangatsiaka loatra (toy ny an’ ny vondon-nosy Canarias izay niavian' ny fambolena akondro any Amerika) na amin' ny tany mafana. Tsy afaka maniry amin' ny tany be orampanala anefa izy. Ny sala-maripana anatin' ny taona ahafahany maniry dia 20&nbsp;°C, mila orana eo anelanelan' ny 1&nbsp;500&nbsp;mm  sy 2&nbsp;000&nbsp;mm  izy  hahafahany maniry tsara ary mila rivotra mando. Ny antsanga misy fotaka entin’ ny renirano sy ny ony no nofon-tany tiany aniriana.

## Toetoetrany
### Ny vatan' ny akondro
Ny vatan'ny akondro dia tsy inona fa ny tahon-dravina mifanosona sy mifampiditra ka miendrika varingarina matevina. Rehefa lehibe ny vatan' akondro dia mahatratra 3 hatramin' ny 12 m.

### Ny ravina

Ny eny an-tampon' izany vatan'akondro izany dia ivoahan’ny ravina be velarana miainga avy eo afovoany ka mitodika any ivelany toa tana-masoandro, ny ankamaroan'ny raviny (ireo tsy eo afovoany) dia miondrika manondro ny tany.

### Ny voniny

Mivoaka avy eo afovoan'izay ivo isarahan'ny foto-dravina ny tahom-bonin'ny akondro. Ny vony lahy dia eo am-pototr' ilay tahom-bony fa ny vony vavy kosa dia eo an-tendron' ny tahom-bony.

### Ny voan' akondro
Tsy misy vihiny ny voan' akondro, ka noho izany ny fampitomboan-taranaky ny akondro dia amin' ny alalan' ny zanany izay mipoitra avy eo am-potony avy amin' ny fakany any anaty tany. Mirefy 10 sm hatramin' ny 40 sm ny halavan' ny voan' akondro. Ny salan-danjan' ny embok' akondro iray dia eo amin' ny 10 kg eo nefa misy embok' akondro mahatratra 20 kg.  Ny 75 % amin' ny lanjan' ny voan' akondro dia rano fa ny 21 % kosa dia gliosida.

### Tsingerim-piainan' ny akondro
Ny vatan' akondro dia ahitana emboka izay maty aorian' ny fahamasahan' ny voany. Ny fakan' akondro izay milevina any anaty tany no tsy maty fa manome zanany afaka mitomba ho akondro vaovao isan-taona. Mitombo haingana ny akondro ka mahatonga ny voany ho masaka ao anatin' ny 10 volana aorian' ny fambolena zanak' akondro sy 3 volana aorian' ny fivoahan' ny voniny.

## Famokarana sy fampiasana ny akondro

### Famokarana akondro
Na dia avy any Azia aza ny akondro dia avy ao Afrika ny antsasaky ny vokatra akondro maneran-tany, nefa lany ao Afrika avokoa ny ankabetsahan' ny vokatra. Ny firenena any Amerika Afovoany sy Amerika Avaratra no tena manondrana akondro.

### Fampiasana ny akondro
Ny akondro sasany dia ahazoana voany mamy ka azo hanina izany rehefa masaka, ny karazany hafa indray dia manome voany izay tsy maintsy ahandroina satria tsy tena mamy (*[[Musa paradisiaca]]*). Misy koa ny akondro volena mba hakana ny tsiratsitaka sy ny ravina eny aminy (*[[Musa textilis]]*), izay ampiasaina amin' ny fanamboarana taratasy sy tady. Misy koa karazan' akondro ahazoana ny tadin' abaka.

## Aretina mpahazo ny akondro
Betsaka ny aretina izay afaka manimba ny akondro eny amin' ny toeram-pambolena akondro manontolo. Tokony hisafidy karazana akondro tsara raha te hahazo vokatra mahafa-po sady hampihena ny vola lany amin' ny fikarakarana ny fahasalamany.

## Karazan' akondro

### Karazana
Mitsinhara ao amin' ny zana-bondron-karazana telo ny karazana ankondro, dia ny *Ingentimusa* sy ny *Eumusa* ary ny *Callimusa*.

#### ''Ingentimusa''

* *[[Musa ingens]]*.

#### ''Eumusa''

* *[[Musa acuminata]]* Colla
* *Musa angcorensis*
* *Musa aurantiaca*
* *Musa banksii*
* *Musa balbisiana* Colla
* *Musa basjoo*, bananier du Japon, très rustique
* *Musa cavendishii*
* *Musa cheesmanii*
* *Musa ensete*
* *Musa flaviflora*
* *Musa griersonii*
* *Musa itinerans*
* *Musa laterita*
* *Musa mannii*
* *Musa nagensium*
* *Musa ochracea*
* *Musa rubra*
* *Musa sanguinea*
* *Musa schizocarpa*
* *Musa siamea*
* *Musa sikkimensis*
* *Musa thomsonii*
* *[[Musa × paradisiaca]]* L.
* *Musa velutina* H.Wendl. & Drude
* *Musa* sp. 'Burmese Blue'
* *Musa* sp. 'VN1-054'

#### ''Callimusa''

* *Musa alinsanaya*
* *Musa bauensis*
* *Musa beccarii*
* *Musa boman*
* *Musa borneënsis*
* *Musa bukensis*
* *Musa campestris*
* *Musa coccinea*
* *Musa exotica*
* *Musa fitzalanii* - (éteinte)
* *Musa flavida*
* *Musa gracilis*
* *Musa hirta*
* *Musa insularimontana*
* *Musa jackeyi*
* *Musa johnsii*
* *Musa lawitiensis*
* *Musa lolodensis*
* *Musa maclayi*
* *Musa monticola*
* *Musa muluensis*
* *Musa paracoccinea*
* *Musa peekelii*
* *Musa pigmaea*
* *Musa salaccensis*
* *Musa splendida*
* *Musa suratii*
* *[[Musa textilis]]* Nee
* *Musa troglodytarum* L.
* *Musa tuberculata*
* *Musa violascens*

### Karazan' akondro misy eto Madagasikara

Misy ny akondro atao voly fihinana izay ahandroina alohan' ny hihinanana azy noho izy tsy tena mamy, ka azo atao laoka koa, izy no ataon' ny Malagasy hoe *akondrolahy* (*Musa textilis*). Ny akondro mamy kosa dia azo hanina eo no ho eo rehefa masaka hoazy eny am-potony na navomboka.

* *[[Musa acuminata]] --*  ambihy
* *[[Musa balbisiana]]* --

* *[[Musa paradisiaca|Musa × paradisiaca]]* -- akondro, batavia, fontsilahy, fontsy, hontsy, horita, katakata, kifapanonotsy, mavokely, otsy, tsienamboa (heverina ho mitovy ainy ihany ny *[[Musa sapientum]]* -- afontsy, akondro, ambarabahy, barabahy, boroboaka, fontsy*,* hontsy, kadaka, katakata, kida, kidamenaloky, tsiomeroa)
* *[[Ensete perrieri]]* na *[[Musa perrieri]] --* antsirohoroka, ontsy, tsirohoroka, voantsirohoroka
* *[[Musa sylvestris]]* *--* 

* *[[Musa textilis]]* -- akondrolahy, akondrolambo, akondrosarika, foto-tsarika, raty, sarika, taintsarika

## Jereo koa

* Akondro (voany)

* Voankazo
* Manga
* Voasary
* Voasarimakirana
* Mandarinina (zavamaniry)
* Laoranjy

* Paoma
* Paiso

## Rohy ivelany

* Complete nutritional information.
* International Network for the Improvement of Banana and Plantain (INIBAP)
* Honduran Foundation of Agricultural Research (FHIA) 
* Banana from ''Fruits of Warm Climates'' by Julia Morton
* Banana and Plantain - University of Georgia 
* Banana Fruit Facts - California Rare Fruit Growers .
* Tracing antiquity of banana cultivation in Papua New Guinea 
* Bananas could split for good
* Bananas not on verge of extinction, says FAO .
* Plant pathologists unpeel rumors of banana extinction 
* De Laat Koudetechniek - Information about ripeningrooms 
* The influence of banana stem e