open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Akademia miaramilan'Antsirabe

Ny **Akademia Miaramilan'Antsirabe** (*ACMIL*) dia akademia miaramila malagasy niorina tamin'ny taona 1966 tao Antsirabe

Tamin’ny taona 1960 dia nisy ny Tafika Malagasy, ny Tafika an’habakabaka, ny Tafika an-dranomasina ary ny Zandarimariam-pirenena.

Taorian'ny famindrana ny tafika mpanjanaka ho amin'ny tafika nasionaly dia nahatratra 5.000 lahy izy ireo.

## FIAINANY TALOHA
Taorian’ny nahazoana ny fahaleovantena, araka ny fifanarahana fiaraha-miasa amin’ny Frantsay sy Malagasy, dia niantehitra tamin’ny Repoblika frantsay irery ihany ny Repoblika Malagasy amin’ny fanofanana ny miaramilany. Ny teratany malagasy dia miditra ao amin'ny akademia miaramila frantsay amin'ny alàlan'ny fanadinana fifaninanana mitovy amin'ny olom-pirenena frantsay na mihoatra ny fetran'ny quota. Tamin’ny taona 1966 dia afaka nanangana ny akademia miaramila tao Antsirabe i Philibert Tsiranana. Ny tanjon’ny sekoly dia ny hanome fiofanana voalohany ho an’ireo manamboninahitra izay hiasa ao amin’ny tafika malagasy sy afrikanina.

## Formation
Ao amin’ny Akademia Miaramila (ACMIL) Antsirabe, ny taranja ampianarina dia ny: paikady sy fiarovana ny filaminana, fitarihana sy fifandraisana, tetika, fampianarana miaramila ankapobe sy teknika ary fahalalana ny lalàna sy ny lalàna.

## Mpitarika nifandimby
*2007: Kolonely Dominique Rakotozafy
*2012: Jeneraly Béni Xavier Rasolofonirina
*2016: Jeneraly Heritiana Ramasy Razafindratovo
*2019-2023: Jeneraly Pikulas Demosthène
*Nanomboka ny taona 2023: ny jeneraly Ratsarahevitra Andriamisetra
RABENALISOA Ravalitera Jean

## Mombamomba azy
I RABENALISOA Ravalitera Jean ,izay fatatra  koa amin'ny solon'anarana hoe J. Nalisoa RAVALITERA na Benaina eo amin'ny asa sorany .Izy dia teraka tamin'ny 28 Novambra 1945 tao Tsiroanomandidy ary nanambady an'i Lisy Ravalitera izay mpanoratra toa azy ihany . 

## Ny andraikiny
Betsaka ireo sehatr'asa izay iseharany satria sady mpampianatra mpikaroka izy no mpanabe, mpanoratra, mpikabary, talen'ny foibe momban'ny teny ao amin'ny akademia malagasy, talen'ny  haikanto sy hailaza ao amin'ny  akademia koa izy,  ary tomponandraikitry ny " radio"  anjomara (94.8 fm) 

## Ny fikambanana
Nisy ihany koa ireo fikambananana izay nisy azy na teto an-toerana na tany ivelany toy ny ACALAN ( Académie de Langues des Africains),  faribolana SANDRATRA, Havatsa U.P.E.M ( Union des Poétes et des écrivains malgache  ), FI.MPI.MA  ( FIkambanan' ny MPikabary MAlagasy )
## Asa soratra
Eo amin'ny sehatry ny kanto indray dia nanoratra tantara( tantara fihaino, sombin-tantara) izy, fa indrindra ny tena nanavanana azy sy nironany kokoa dia ny fanoratana tononkalo ary isany tena nahafatarana azy sy tiany ilay mitondra ny lohateny hoe " ampitoviana". 
## Ny boky
Amin'ny maha ao anaty fikambananana azy dia niara-niasa tamina mpanoratra hafa teo amin'ny  resaka famoaham-boky izy toy ny boky "fara mamy" ( J. Nalisoa RAVALITERA, Hermann Ravelomanana, Fanomezana Rabemolaly),  "matoy" ( J. Nalisoa RAVALITERA, Omgui, Ranoë), kanefa nanoratra boky ho azy manokana izy toy "tapa-porohana", " zetra", "fitia manandala", "mavana". 
## Miavaka
Manana mari-pahaizana docteur amin'ny " es-lettres" izy. Ary niavaka ny nanehoany izany " thése" izany satria dia teny gasy no nanantanterahany azy, izay zavatra tsy mbola fahita maneran-tany mihitsy . Lohahevitra tamin' izany dia ny hoe "  ny very tadiavina ao anatin 'ny asa soratr'i saint louis Raphaël Rafringa"
## Fialamboly
Na dia eo izany rehetra izany,  izy dia isan'ireo olona mpanao fanatanjahantena ka ny tena nanavanana azy dia voley baolina sy ny baolina kitra ary efa nisy fotoana izy efa tompondaka tamin' izany. Hoy ilay mpanoratra iray izay hoe"  ao anatin'ny vatana tomady no ahitana saina matsilo".

____________________________________________

## Loharano
Tridax procumbens

Ny ***Tridax procumbens*** dia karazana zavamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]*. Ny maha ahi-dratsy azy no tena ahafantarana azy. Teratany any Amerika trôpikaly izy io, anisan' izany i Meksika, saingy nampidirina tany amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly ary antonony eran-tany. Heverina ho ahidratsy manimba  izy io any Etazonia. Atao hoe **angamay** ity zavamaniry ity amin' ny teny malagasy.

## Anarany amin' ny teny malagasy
Atao hoe **angamay** ny *Tridax procumbens* amin' ny teny malagasy, nefa antsoina amin' io anarana io koa ny zavamaniry *[[Rhamphicarpa fistulosa|Rhamphicarpa longiflora]]* sy ny aretina angatra.

## Toetoetrany

Ahitana vony afovoany mavo sy vony an-tsisiny fotsy na mavo misy kambin-tsikina sady manana nify telo ny vondrombonin' ny angamay. Misy nifinifiny ary matetika miendrika zana-tsipìka ny raviny.

Mafy sy rakotra volo henjana ary misy toa volomborona fotsy amin' ny tendrony iray ny voany. Mety hanafika ity zavamaniry ity noho izy mamokatra voany maro, hatramin' ny 1&nbsp;500 isam-potony, ary azon' ny rivotra entina lavitra ny voany tsirairay. Hita eny an-tsaha, eny amin' ny kijana, eny an-tanimboly, eny amin' ny bozaka, ary eny amoron-dalana any amin' ny faritra mafana ity ahi-dratsy ity.

## Fampiasana azy

Ampiasaina amin' ny fitsaboana ny *Tridax procumbens*: iadiana amin' ny virosy, antibiôtika, fanasitranana ratra, amonoana bibikely ary mampihena fanaintainana. Mampiasa ny ranon-draviny ny mponina ao amin' ny faritra sasany ao India mba hanasitranana ratra vaovao sy hampitsaharana ny fandehanan-dra.

## Jereo koa

* Angamay
* *[[Rhamphicarpa]]*
Baden-Baden

I **Baden-Baden**, dia tanàna any . Miaraka amin'ny mponina 56,881, io no distrika an-tanàn-dehibe faran'izay kely indrindra ao amin'ny fanjakana, eo amoron'ny *Forêt Noir*.

Ny  no misy ao amin'ny fanjakana , ny isan' ny mponina ao aminy dia 56.881  araka.


Baden-Baden-vom Waldhaus Batschari-06-2014-gje.jpg
Baden-Baden-vom Louisfelsen-20-2014-gje.jpg
Baden-Baden-Friedrichsbad-06-Kloster vom Heiligen Grab-2018-gje.jpg
Baden-Baden-Stadtmuseum-16-2017-gje.jpg
Baden-Baden-Rathaus-38-aus Steinstr-2022-gje.jpg
Baden-Baden-Frieder-Burda-Museum-09b-2005-gje.jpg
Baden-Baden-Altes Schloss Hohenbaden-57-Palas-2016-gje.jpg
Baden-Baden-Neues Schloss-262-von Scheibenstr-2020-gje.jpg
Baden-Baden-Kurhaus-23-Tulpen-2017-gje.jpg
Baden-Baden-Trinkhalle-innen-Suedzugang3-gje.JPG
Baden-Baden-Goenneranlage-beim Haupteingang-02-2005-gje.jpg
Baden-Baden-Lichtentaler Allee-368-Herbst-2011-gje.jpg


## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Angamay

Ny teny hoe **angamay** dia anarana anondroana karazan-javamaniry roa sy aretina iray:

* zavamaniry ahitra ao amin' ny fianakaviana *[[Asteraceae]]* antsoina amin' ny anarana ara-tsiansa hoe *[[Tridax procumbens]]*;
* zavamaniry ahitra ao amin' ny fianakaviana *[[Orobanchaceae]]*, antsoina hoe *[[Rhamphicarpa fistulosa|Rhamphicarpa fistolosa]]* (izay atao hoe *[[Rhamphicarpa fistulosa|Rhamphicarpa longiflora]]* koa);
* aretina mifindra amin' ny alalan' ny firaisana ara-nofo, izay fantatra indrindra amin' ny anarana hoe angatra.
Rhamphicarpa fistulosa

Ny ***Rhamphicarpa fistulosa*** dia karazan-javamaniry mamony, roa ravin-tsimoka, ao amin' ny fianakaviana *[[Orobanchaceae]]* (na *[[Scrophulariaceae]]* taloha). Zavamaniry katsentsitra teratany aty Afrika izy io. Ity karazana katsentsitra ity dia miparitaka aty Afrika atsimon' i Sahara ary mety hiteraka fahavoazana lehibe amin' ny voly vary (hatramin' ny 60&nbsp;% any Benino). Atao hoe **angamay** izy io amin' ny teny malagasy nefa tsy io ihany ny zavamaniry antsoina amin' io anarana io.

## Anarana ara-tsiansa
Indreto ny anarana ara-tsiansa iantsoana io zavamaniry io:

* ***Rhamphicarpa fistulosa*** (Hochst.) Benth.

* ***Macrosiphon fistulosus*** Hochst.
* ***Buchnera longiflora*** Arn.
* ***Rhamphicarpa longiflora*** Benth.

## Mombamomba azy

### Toetrany sy faritra aniriany

Maitso hatsatra ny lokon' ilay zavamaniry saingy mety manopy mena rehefa lehibe. Miendrika fanjaitra ny raviny ary mamorona vondrom-pelambony miendrika fantsona lava ny voniny fotsy. Misokatra aorian' ny filentehan' ny masoandro ny voniny ary lazaina fa ny lolo mandeha alina no miantoka ny famindrana ny vovoboniny.

Miely amin' ny toerana miadasika aty Afrika ity zavamaniry ity (avy any Ginea ka hatraty Madagasikara ary avy any Sodàna ka hatrany Afrika Atsimo) ary hita any Ginea Vaovao sy any amin' ny tapany avaratr' i Aostralia ihany koa.

### Zavamaniry katsentsitra
Zavamaniry ahitra maniry isan-taona sady katsentsitra ny *Rhamphicarpa fistulosa*. Karazan-javamaniry tena miely patrana any amin' ny tany mando tondraky ny ranon' orana amin' ny fizaran,-taona sasany aty Afrika trôpikaly sy sobtrôpikaly izy io, ary mety lasa ahidratsy sy katsentsitra eny amin' ny tanimbary miandry orana any amin' ny tany lempona aty Afrika, izay miteraka fahaverezam-bokatra mihoatra ny 60&nbsp;% matetika.Olana lehibe amin' ny tanimbary iharan' ny tondra-drano mandalo sy tsy voara-maso ny fisian' ity zavamaniry ity. Voafetra ny paikady iadiana amin' ny *Rhamphicarpa fistulosa*: ny fanesorana azy io amin' ny tanana, ny fanondrahan-drano maharitra, ny fampiasana zezika ary ny fampiasana poizina mamono ahitra dia fantatra amin' izao fotoana izao fa fomba iadiana mahomby enti-miady aminy. Ankoatra izay dia hita tato ho ato ny kinovam-bary maro izay mamokatra be sy mahatohitra ary mahazaka an' io ahidratsy io.

## Jereo koa

* *[[Rhamphicarpa]]*
* Angamay (teny maro heviny)
Rhamphicarpa

Ny ***Rhamphicarpa*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony sy roa ravin-tsimoka ao amin' ny fianakaviana *[[Orobanchaceae]]*. Teratany aty amin' ny faritra trôpikaly sy atsimo amin' i Afrika izy io, eto Madagasikara, any Torkia ka hatrany Kaokazy, any India, any Ginea Vaovao ka hatrany amin' ny tapany avaratra amin' i Aostralia.

## Karazana
Indreto ny karazana misy ao amin' ny *Rhamphicarpa* araka ny Plants of the World Online:

* *Rhamphicarpa australiensis* Steenis
* *Rhamphicarpa brevipedicellata* O.J.Hansen
* *Rhamphicarpa capillacea* A.Raynal
* *Rhamphicarpa elongata* (Hochst.) O.J.Hansen
* *[[Rhamphicarpa fistulosa]]* (Hochst.) Benth.
* *Rhamphicarpa medwedewii* Albov
Waiblingen

I **Waiblingen**, dia tanàna any Alemaina. Ny tanàna dia eo amin'ny 10 kilometatra avaratran'i Stuttgart renivohitra fanjakana. Ny tanàna no misy ao amin'ny fanjakana , ny isan' ny mponina ao aminy dia 57.313  araka.

## Toekarena
Ny mpanamboatra rojo Stihl dia manana ny foibeny ao Waiblingen-Neustadt. Stihl dia mampiasa olona 3.800 eo ho eo. Robert Bosch GmbH dia manana orinasa any Waiblingen izay misy mpiasa 600 eo ho eo.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Razafindrakoto Gérard

**Gérard Razafindrakoto**, izay matetika atao hoe Randrenja eo amin'ny tontolon'ny sinema malagasy, dia teraka tamin'ny 24 Martsa 1960 ary nodimandry tamin'ny 8 Desambra 2016. Izy dia manambady amin'i Ramasiarinivo Lalao ary manan-janaka 5

Mianadahy. Izy dia anisany nitondra avo ny sarimihetsika malagasy ary mpanoratra no mpandray anjara ihany koa.

## Fiandohan'ny Asa sy ny Asa-mpanakanto
Voalaza fa nanomboka tamin'ny sinema tamin'ny taona 2005 i Randrenja tamin'ny sarimihetsika navoakan'ny trano famokarana Scoop Digital. Nanangana orinasa mpamokatra sarimihetsika antsoina hoe Horizon izy tamin'ny 2011.

## Sarimihetsika
Ireto ny sarimihetsika nilalaovin'i Randrenja:

### Scoop Digital:
- Play boys

-Malok'ila 

-Andrebabe

### Horizon:
- Tondra-dra 1947

-Rango-pohy

-I Neniko

-Sotasota

-Vola

-Tsindry Aloka

-Tampody

-Bango Krista

## Asa Hafa
Afaka milaza isika fa nanangana foko izy satria nanao anjara toerana lehibe tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny sarimihetsika maro ary nandray anjara mivantana tamin'ny fanavaozana ny Sinema malagasy. Izy koa dia filohan'ny Fikambanan'ny Matihanina ao amin'ny Sinema Malagasy. Nanolo-tena tamin'ny ady amin'ny herisetra amin'ny haino aman-jery ihany koa izy. 

## Faran'ny fiainany
Niady tamin'ny kansera tao amin'ny tsinay izy. Indrisy, na dia navotsotra avy any amin'ny fonja aza izy tamin'ny alahelo, dia nodimandry tamin'ny 8 Desambra 2016 tao an-tranony tao HJRA, tamin'ny faha-56 taonany. Natsangana tany amin'ny fasana fianakaviany tany Mahabo Andoharanofotsy izy. Ary ny minisiteran'ny Serasera sy ny Kolon-tsaina  dia nanolotra ny taratasy fanomezam-boninahitra «Chevalier de l’Ordre National» ho fiatrehana voninahitra azy.

## Fanamarihana sy Loharano
Mamitiana Razafimandimby

**Mamitiana Razafimandimby** dia mpanatontosa sarimihetsika, mpanoratra tantara an-tsoratra ary mpamokatra malagasy. Izy dia

malaza indrindra tamin'ny fananganana sy fitantanana ny Scoop Digital, orinasa famokarana haino aman-jery miorina eto Madagasikara, izay miasa amin'ny fanaovana sarimihetsika, tantara an-tsehatra ary fandaharana amin'ny fahitalavitra.

## Fiainana sy Asa
Nanomboka ny asany amin'ny sehatry ny haino aman-jery i Mamitiana Razafimandimby tamin'ny taona 1995, tamin'ny asa mifandraika amin'ny lafiny teknika amin'ny famokarana, indrindra tamin'ny maha-mpaka sary sy mpaka sary amin'ny kamera.Tamin'ny taona 2000 eo ho eo.Nifantoka tamin'ny famokarana fandaharana amin'ny fahitalavitra izy ary nandray anjara tamin'ny fanatanterahana fandaharana fialamboly sy fanatanjahantena ho an'ny fantsona isan-karazany eto an-toerana.Tamin'ny taona 2003 ka hatramin'ny 2005, nanao fiofanana maro amin'ny fanoratana tantara izy, izay nitondra azy tsikelikely ho amin'ny fitarihana sarimihetsika. Ny sarimihetsika voalohany vita amin'ny maha-mpamokatra azy dia ny Andrebabe (2005).

## Scoop Digital
Mamitiana Razafimandimby no tale jeneralin'ny Scoop Digital, orinasa malagasy iray miompana amin'ny famokarana sarimihetsika sy fandaharana audiovisuel. Araka ny loharanom-baovao sasany, ny orinasa dia efa namokatra sarimihetsika lava mihoatra ny efapolo hatramin'ny nananganana azy tamin'ny taona 1995. Ny famokarana avy amin'ny Scoop Digital dia miavaka indrindra amin'ny fantsom-pahitalavitra eo an-toerana sy ny fandraisana anjara amin'ny fananganana indostrian'ny sinema eto Madagasikara.

## Asa

### Saga Malok’ila
Ny andiany Malok’ila dia heverina ho iray amin'ireo famokarana manan-danja nataon'i Mamitiana Razafimandimby.Ity saga ity, natomboka tamin'ny 2006, dia mampifangaro hetsika, adventure ary drama. Nisy andiany maromaro no natao nandritra ny taona maro:

* Malok’ila 1 (2006)

* Malok’ila 7 (2010) — niara-nitantana tamin'i Gérard Razafindrakoto

* Malok’ila 8 (2010) — niara-nitantana tamin'i Gérard Razafindrakoto

* Malok’ila 14 (2014)

* Malok’ila 15 : Ny Fiverenana Lehibe (2023) — niara-nitantana tamin'i Germain Andriamanantena

### Zavatra hafa vita
• Andrebabe (2005) — sarimihetsika lava voalohany navoaka

.• Jalôko — sarimihetsika mitambatra amin'ny drama, dia sy tolona, aingaina avy amin'ny lohahevitra mifandray amin'ny kolontsaina malagasy sy ny fiarahamonina ankehitriny.

## Fomba sy lohahevitra
Matetika ny asan'i Mamitiana Razafimandimby dia miresaka lohahevitra momba ny fiarahamonina Malagasy, ny firaisankina, ary ny fahaiza-miatrika ny zava-tsarotra.Matetika ny sarimihetsik'izy ireo dia manambatra singa amin'ny drama sy hetsika, miaraka amin'ny fampidirana ireo fanovàna ara-kolontsaina eo an-toerana, indrindra amin'ny alalan'ny mozika sy ny fomban-drazana.

## Fanamarihana sy Loharano
Sitraka Randriamahaly

**SITRAKA Randriamahaly** dia mpamorona sary mihetsika tanora,ary mpiara-miasa amin’ny tetikasa “Portraits de ville, portraits de

festivals”. Nandalo fiofanana sy atrikasa maro izy mba ho lasa matihanina amin’ny asa ataony, nanomboka tamin’ny nahazoany diplaoma injeniera amin’ny elektronika ary nisafidy ny «Informatika ampiharina» tao amin’ny Ecole Supérieure Polytechnique Antananarivo, avy eo atrikasa «Fakan-tsary sy jiro», atrikasa «feo», atrikasa «tetikasa» ary farany atrikasa «famokarana» tamin’ny 2010. Nanao fiofanana momba ny sary mihetsika 3D koa izy tao amin’ny Institut de l'image de l’Océan Indien tao La Réunion tamin’ny 2011 ary nanatrika atrikasa «Carrefour de la création» tao Annecy, Frantsa tamin’ny 2012. Tamin’ny 2009, nahazo ny loka faharoa tao amin’ny Lauréat Rencontres du film court izy ary ny loka voalohany tamin’ny 2010 sy 2011

## Fampianarana sy Fiofanana

* Nahazo     diplaoma injeniera amin’ny elektronika, safidy "Informatique appliquée", tao amin’ny École Supérieure Polytechnique Antananarivo.

* Nandalo atrikasa maromaro: “Caméra & lumière”, “son”, “scénario”, ary “réalisation.
* Nanao     fiofanana amin’ny animation 3D tany amin’ny ILOI (La Réunion) tamin’ny 2011.
* Nandray     anjara tamin’ny atrikasa “Carrefour de la création” tao amin’ny Festival international du film d’animation d’Annecy France tamin’ny 2012.
* Efa tao amin’ny Berlinale Talents koa izy. 

## Asa sy horonantsary

* Sokaky     (2009): horonantsary fohy mihetsika, manomboka amin’ny tantara momba ny sokatra sy trondro.
* Varavarankely     (2010) : Tantara fohy amin’ny animation.
* Hazalambo''','''  la chasse au lambo (2011): horonantsary fohy momba ny jono,basy ,fitadiavana zava-mamy, misy lohahevitra momba ny fiarovana ny tontolo sy ny vokany amin’ny fihetsiky ny olombelona.
* Iny     hono izy ravorona (2012) : iray amin’ireo asa nampiavaka azy.
* Rough Life (2015) : horonantsary mihetsika (“animation”) nahazo loka sy fankasitrahana, anisan’ny “Zébu d’Or de l’animation Panafricaine”. 

* Rough World : asa vaovao izay naseho tao amin’ny Madagascourt Film Festival, nahazo mention spéciale tamin’ny sokajy Animation Panafricaine.

## Loka sy fankasitrahana

* Fandresena amin’ny Rencontres du Film Court (RFC) tamin’ny 2009.
* Zébu     d’Or de l’animation ho an’ny “Rough Life” amin’ny fampitahana     panafricaine.
* Mention spéciale amin’ny Madagascourt Film Festival ho an’ny “Rough World”. 

## Ny fomba fiasa sy ny lohahevitra

* Mampiasa     tantara fohy sy mahitsy izy, tsy matetika misy feo be loatra, ary mifantoka amin’ny sary, amin’ny fihetsiky ny tontolo, amin’ny fomba fiainan’ny olombelona sy ny fifandraisany amin’ny natiora.
* Misy foana ny antony sosialy sy tontolo iainana, toy ny fiahiana ny tontolo, ny vokany amin’ny hevitry ny olona amin’ny famokarana sy fampiasam-pitaovana. 
* Efa niasa tamin’ny fampiroboroboana ny sarimihetsika animation malagasy izy, amin’ny alalan’ny fikambanana toy Animanakay, izay ivondronan’ny     mpanavao sy mpanatontosa fampisehoana animation ao Madagasikara. 

## Loharano nanovozan-kevitra
Jeôpôlitika

Ny **jeôpôlitika** dia fandalinana ny fiantraikan' ny jeôgrafia amin' ny pôlitika iraisam-pirenena sy ny fifandraisana iraisam-pirenena. Fomba andalinana ny pôlitika ivelany mba hahatakarana sy hanazavana ary haminavina mialoha ny fihetsika ara-pôlitika iraisam-pirenena amin' ny alalan' ny ova ara-jeôgrafia. Anisan' izany ny fanadihadiana isam-paritra, momba ny toetany, momba ny tôpôgrafia, momba ny demôgrafia ary momba ny harena voajanahary. Avy amin' ny teny grika hoe γῆ / *gễ* , izay midika hoe "tany", sy πολιτική / *politikḗ*, izay midika hoe "pôlitika", ny teny hoe *jeôpôlitika*.

Famaritana maro no nomena: fandalinana ny "fifandraisana eo amin' ny anton-javatra ara-jeôgrafia sy ny vondrona pôlitika" (André-Louis Sangguin); "taranja miezaka manazava ny fiforonan' ny hery pôlitika eny amin' ny habaka" (Fondation des études pour la défense nationale); "famakafakana ara-jeôgrafia momba ny toe-javatra ara-piarahamonina sy ara-pôlitika" (Michel Foucher). Teo amin' ny tantara, ny teny hoe *jeôpôlitika* dia manondro ny fifandraisam-pahefana eo amin' ny samy firenena, nefa io teny io dia mihatra amin' ny ankapobeny amin' ny fandalinana ny fifandraisan' ny fahefana eny amin' ny habaka, na inona na inona habeny, anisan' izany ny eny ifotony.

Hita ao amin' ny mpanoratra tamin' ny vanim-potoana klasika toa an' i Montesquieu ny fisaintsainana jeôpôlitika. Na izany aza, tany Alemaina no niforona ilay voan-kevitra tamin' ny taonjato faha-19, teo ambany fitarihan' i Friedrich Ratzel. Nivoatra tany Frantsa sy tany Britaina Lehibe ary tany Etazonia ilay taranja. Satria natao haha ara-dalàna ny pôlitikan' ny fanitaran-tany alemàna ary avy eo  haha ara-dalàna ny foto-pisainan' ny Nazi, dia tsy nampiasaina intsony io taranja io taorian' ny Ady Lehibe Faharoa. Ny asa nataon' ny oniversitera toa an' i Yves Lacoste tamin' ny taompolo 1980 dia nahafahana nanavao ilay taranja, izay nahazo ny maha ara-dalàna azy tanteraka sy nanomboka nampianarina indray.

## Jereo koa

* Pôlitika
* Pôlitika iraisam-pirenena
* Fifandraisana iraisam-pirenena
* Pôlitika ivelany
* Tôpôgrafia
Pôlitika iraisam-pirenena

Ny **pôlitika iraisam-pirenena** dia ny fihetsiky ny firenena eo amin' ny sehatra iraisam-pirenena sy momba ny safidiny diplômatika. Eo amin' ny pôlitika iraisam-pirenena dia fahaizana mahazo tombony lehibe indrindra ho an' ny firenen' ny tena araka izay azo atao ny diplômasia. Amin' ny maha fitondrana ny raharaham-bahoaka ny pôlitika, dia ny fitandroana ny filaminana sy ny fanatsarana ny toe-draharaha eo amin' ny firenena iray manoloana ny firenena rehetra mifaninana aminy no tanjony. Mikatsaka ny hanamafy ny toerany sy ny heriny, na amin' ny alalan' ny varotra, na amin' ny alalan' ny tafika na amin' ny alalan' ny fivavahana, ny pôlitika iraisam-pirenenan' ny firenena iray. Ny pôlitika iraisam-pirenena koa dia mikendry ny hanome fahafaham-po ny hevi-bahoaka ao aminy, izay matetika mampahatsiahy ny lasan' ny fireneny (ohatra: ny Empira Mpanjanaka Frantsay ho an' i Frantsa).

## Jereo koa

* Pôlitika

* Fianakaviambe iraisam-pirenena
* Fifandraisana iraisam-pirenena
* Pôlitika ivelany
* Jeôpôlitika
Fifandraisana iraisam-pirenena

Ny **fifandraisana iraisam-pirenena** ny fifandraisana sy ny fifanakalozana eo amin' ny samy firenena sy fanjakana. Lohahevitra fototra halalinina ny lalàna iraisam-pirenena, ny pôlitika iraisam-pirenena, ny toekarena iraisam-pirenena ary ny tantaran' ny fifandraisana iraisam-pirenena. Halalinina amin' ny alalan' ireo zana-taranja ireo amin' ny ankapobeny ny raharaham-bahiny sy ny lohahevi-delehibe eo amin' ny rafitra iraisam-pirenena: ny andraikitry ny firenena tsirairay, ny fikambanana iraisam-pirenena, ny fikambanana tsy miankina amin' ny fanjakana, ary ny orinasa iraisam-pirenena.

Sady sahanin' ny sehatra akademika no sahanin' ny sehatra pôlitika ny fifandraisana iraisam-pirenena. Azo halalinina amin' ny fomba fijery manoritsoritra na amin' ny fomba fijery mamaritra fenitra izany. Samy mikatsaka ny hamakafaka sy handrafetana ny pôlitika iraisam-pirenenan' ny firenena ireo fomba fijery roa ireo.

Na dia tao amin' ny sehatry ny siansa pôlitika aza ny fifandraisana iraisam-pirenena teo amin' ny tantara, dia mihamitombo hatrany ny fanamafisana ny sehatra ara-toekarena amin' ny alalan' ny toekarena pôlitika iraisam-pirenena, izay nivoatra be nanomboka tamin' ny taopolo 1970. Misy sehatra akademika hafa koa izay voakasik' izany: ny lalàna iraisam-pirenena, ny filôzôfia, ny jeôgrafia (indrindra amin' ny alalan' ny jeôpôlitika), ny sôsiôlôjia, ny antrôpôlôjia, ny fandalinana ny kolontsaina, ny siansa pôlitika.

Lohahevitra dinihina manokana ny fanatontoloana, ny fanjakana, ny tontolo iainana sy ny fampandrosoana maharitra, ny fihanaky ny fitaovam-piadiana nokleary, ny nasiônalisma, ny fampandrosoana ara-toekarena, ny fitantanam-bola iraisam-pirenena, ny zon' olombelona, ​​sns.

## Jereo koa

* Fianakaviambe iraisam-pirenena
* Diplômasia
* Pôlitika ivelany
* Firenena Mikambana
Pôlitika ivelany

Ny **pôlitika ivelany** dia paikady sy hetsika ataon' ny firenena na fanjakana eo amin' ny fifandraisany amin' ny firenena na fanjakana hafa, amin' ny vondrona ary amin' ny fikambanana iraisam-pirenena. Mahafaoka tanjona marobe izany, anisan' izany ny fiarovana sy ny filaminana, ny tombontsoa ara-toekarena ary ny fanampiana amin' ny maha olona. Maninteraka ny famolavolana ny pôlitika ivelany ny lafin-javatra isan-karazany toy ny fiheverana ny sehatra anatiny sy ny fihetsiky ny firenena na fanjakana hafa ary ny paikady jeôpôlitika isan-karazany. Teo amin' ny tantara dia nivoatra avy amin' ny fitantanana krizy miserana ho amin' ny fiatrehana ny fifandraisana iraisam-pirenena maharitra ny fampiharana ny pôlitika ivelany, izay ahitana ny vondrona diplômatika mitana anjara toerana lehibe amin' ny fampandrosoana azy.

Maro isan-karazany sady mifamatotra ny tanjon' ny pôlitika ivelany, izay manampy amin' ny fananan' ny firenena na fanjakana tsirairay fomba fijery feno. Tanjona voalohany indrindra ny fiarovana sy ny filaminana, ka mahatonga ny firenena roa na maro hanangana fiaraha-miombon' antoka ara-tafika sy hampiasa "hery malefaka" hanoherana ny fandrahonana. Zava-dehibe amin' ny andraikitry ny firenena eo amin' ny toekarena maneran-tany ny tombontsoa ara-toekarena, anisan' izany ny fifanarahana ara-barotra sy ny fanampiana avy any ivelany. Fanampin' izany dia firenena maro no namolavola fandaharan' asa momba ny maha olona mifototra amin' ny andraikitra miaro sy manohana ny firenena tsy dia matanjaka amin' ny alalan' ny endri-panampiana isan-karazany.

Ny fandalinana ny pôlitika ivelany dia andinihana ny antony sy fomba fiasa samihafa ao ambadiky ny fifandraisan' ny samy firenena, miaraka amin' ny vondrona misahana fandinihana sy ny andry akademika manolotra fikarohana sy fanadihadiana hampahafantarana ny fanapahan-kevitra pôlitika.

## Jereo koa

* Fifandraisana iraisam-pirenena
* Pôlitika anatiny
* Diplômasia
* Fifandraisan' i Madagasikara sy i Israely
Yitzhak Ben-Zvi

I **Yitzhak Ben-Zvi** dia mpanao pôlitika israeliana ary filoha faharoan' i Israely nanomboka tamn' ny 8 Desambra 1952 ka hatramin' ny 23 Avrily 1963. Amin' ny teny hebreo ny anarany dia יִצְחָק בֶּן־צְבִי‎‎ / *Yitshak Ben-Tsvi*. Tamin' ny fahaterahany tamin' ny 24 Novambra 1884 tany Poltava, any Okraina ankehitriny, dia nantsiona hoe **Izaak Shymshelevitch** izy, ary tany Jerosalema tamin' ny 23 Avrily 1963 no nahafatesany. Nitana andraikitra lehibe teo amin' ny sehatry ny asa sy ny fiarovana ary ny fiambenana ny firenena izy. Mpanorina ny hetsika marksista sy ziônista *Poale Zion* ("Mpiasan' i Ziôna"), izay nanoratany lahatsoratra maro tao amin' ny gazetin' io hetsika io izy sady mpikaroka ihany koa, manam-pahaizana manokana momba ny Fokon' i Israely sy ny vahoaka samaritana.
Tsiebo Calvin

I **Tsiebo Calvin** dia mpanao pôlitika sady mpiasam-panjakana malagasy izay nitana andraikitra lehibe tamin' ny vanim-potoanan' ny Repoblika Malagasy voalohany.  Teraka tamin' ny 12 Jolay 1902 sy maty tamin' ny taona 2008 izy. Mpikambana mpanorina ny antoko pôlitika Parti Social Démocrate izy ary filoham-pirenena lefitr' i Madagasikara nanomboka amin' ny taona 1960 ka hatramin' ny taona 1970 teo ambany fitarihan' ny filoha Tsiranana Philibert.

## Zotram-piainany
Teraka tamin' ny 12 Jolay 1902 tao Andoharano izy. Lasa mpiasam-panjakana izy tamin' ny fanjanahantany frantsay. Voafidy tao amin' ny antenimieram-paritanin' i Toliara izy tamin' ny taona 1949. Anisan' ny mpanorina ny antoko Parti Social Démocrate  tamin' ny taona 1956 i Tsiebo. Voafidy ho filohan' ny Antenimieram-pirenena vaovao izy tamin' ny volana Oktobra 1960, saingy niala tamin' io toerana io tamin' ny Novambra 1960 rehefa voatendry ho filoha lefitr' i Tsiranana Philibert. Nahazo toerana fanampiny ho Minisitry ny Asa sy ny Lalàna Sôsialy izy tamin' ny taona 1965. Anisan' ny mpanohana tsy nivadika amin' i Tsiranana i Tsiebo sady nitarika ny governemanta nandritra ny aretina mafy nahazo an' i Tsiranana tamin' ny taona 1970. Niongana niaraka amin' i Tsiranana i Tsiebo tamin' ny volana Oktobra 1972.
Chthamalia

Ny ***Chthamalia*** dia vondron-karazana zavamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Apocynaceae]]*. Ity vondron-karazana ity dia nomena anarana voalohany tamin' ny taona 1844. Misy karazana 21 eo ho eo izay teratany any Meksika sy any amin' ny tapany atsimon' i Etazonia izy io. Ny *Chthamalia* dia eken' ny Plants of the World Online ho vondron-karazana, saingy heverin' ny sasany ho mitovy amin' ny na zana-karazan' ny *[[Matelea]]*.

## Karazana
Inreto ny karazana miisa 21 izay eken' ny Plants of the World Online tamin' ny 17 Mey 2025:

* *Chthamalia atrostellata* Morillo
* *Chthamalia biflora* Decne.
* *Chthamalia brevicoronata* (B.L.Rob.) Morillo
* *Chthamalia camporum* (Brandegee) Morillo
* *Chthamalia castanea* (Brandegee) Morillo
* *Chthamalia chihuahuensis* (A.Gray) Morillo
* *Chthamalia cynanchoides* (Engelm. & A.Gray) Morillo
* *Chthamalia decumbens* (W.D.Stevens) L.O.Alvarado & E.B.Cortez
* *Chthamalia lesueurii* (Standl.) Morillo
* *Chthamalia nummularia* Decne.
* *Chthamalia ojadapantha* (L.O.Alvarado, S.Islas & M.G.Chávez) S.Islas & M.G.Chávez
* *Chthamalia parviflora* (Torr.) L.O.Alvarado & E.B.Cortez
* *Chthamalia pedunculata* Decne.
* *Chthamalia producta* (Torr.) L.O.Alvarado & E.B.Cortez
* *Chthamalia prostrata* (Cav.) L.O.Alvarado & Cortez
* *Chthamalia pubiflora* Decne.
* *Chthamalia radiata* (Correll) Morillo
* *Chthamalia schaffneri* (A.Gray ex Hemsl.) L.O.Alvarado & M.G.Chávez
* *Chthamalia tehuacana* Castañeda-Zárate, M.G.Chávez & L.O.Alvarado
* *Chthamalia texensis* (Correll) Morillo
* *Chthamalia wootonii* (Vail) Morillo
Mpahay lalàna

Ny **mpahay lalàna** dia olona manam-pahaizana manokana momba ny lalàna ka afaka mamakafaka sy maneho hevitra momba ny lalàna. Izany olona izany dia nahazo fampianarana manokana momba ny lalàna sady manana diplôma amin' ny lalàna. Mpahay lalàna ny mpitsara sy ny mpisolovava ary ny mpampianatra lalàna eny amin' ny fampianarana ambony.
Fitoviana ara-tsôsialy

Ny **fitoviana ara-tsôsialy** dia fitsipika fototra izay ahafahan' ny olona na vondrona rehetra ao anatin' ny fiarahamonina hanana zo sy fahafahana ary sata mitovy, na inona na inona fiaviany, na lahy na vavy, na inona na inona ny fivavahana, ny harenany, na ny volon-kodiny na ny toerany eo amin' ny fiarahamonina. Raha lazaina amin' ny teny hafa, ny fitoviana ara-tsôsialy dia ny tsy fisian' ny olona na vondron' olona mahazo tombony na sahirana noho ny antony ara-piarahamonina tsy araka ny rariny sy ny hitsiny (ohatra: ny fahaterahana, saranga, ny maha lahy na vavy).

## Ny zava-dehibe mandrafitra ny fitoviana ara-tsôsialy

### Fitovian-jo
Eo ambanin' ny lalàna mitovy ny tsirairay sady mitovy ny fiarovana' ny lalàna azy ireo (oh: zo hifidy, fahalalahana maneho hevitra, zo amin' ny fitsarana ara-drariny).

### Fitovian' ny fahafahana
Tokony hanana fahafahana mitovy ny tsirairay amin' ny fianarana,  amin' ny asa, na  amin' ny pôlitika, na inona na inona fiaviany.

### Fitovian' ny fepetra
Tokony hahena ny elanelana ara-materialy (fidiram-bola, fananana, trano, fahasalamana) mba tsy ho lasa tsy rariny ara-drafitra ny fahasamihafana.

### Fankatoavana mitovy
Tokony hohajaina ny hasin' ny olona tsirairay, homena lanja ny fahasamihafan' ny kolontsaina sy ny fivavahana ny maha-izy azy ny vondrona misy ny tsirairay.

## Tanjona sy fetrany ary ohatra
Ny tanjon' ny fitoviana ara-tsôsialy dia ny famoronana fiarahamonina anjakan' ny rariny kokoa sy mampiray kokoa, izay ahafahan' ny tsirairay mivoatra amin' ny fomba feno. Na izany aza dia tsy mikendry ny haha ranoray izany: ny fahasamihafan' ny tsirairay (talenta, zavatra tiana, ezaka) dia mitoetra, nefa tsy tokony hamaritra ny soatoavina ara-piarahamonina na hamaritra ny fahamendrehan' ny olona iray.

Ao amin' ny fiarahamonina tsy mampanjaka ny fitoviana dia afaka mahazo fanabeazana tsara kokoa, fitsaboana tsara kokoa, ary tambajotram-pifandraisana maro kokoa ny ankizy avy amin' ny fianakaviana manankarena. Ao amin' ny fiarahamonina mizotra mankany amin' ny fitoviana ara-tsôsialy kosa dia miantoka ny fitovian' ny fahafahana hahazo fianarana, ny fahazoana fitsaboana ary ny fahombiazana, ho an' ny ankizy rehetra na inona na inona fiaviany, ny fanjakana.
Mainty hoditra

Ny andian-teny hoe "**mainty hoditra**" dia ampiasaina ho fanasokajiana ara-pirazanana ny olona, ​​matetika mifototra amin' ny mason-tsivana ara-pôlitika sy ara-bolon-koditra, ampiharina amin' ny vahoaka sasany manokana izay manana volon-koditra manja ka hatramin' ny tena mainty. Matetika any amin' ny firenena tandrefana manana rafi-panasokajiana ara-piarahamonina mifototra amin' ny firazanana dia ampiasaina hamaritana ny olona izay heverina ho manana hoditra maizina kokoa noho ny mponina hafa ny teny hoe "mainty". Matetika io andian-teny io no ampiasaina hanondroana ny olona manana razambe avy aty Afrika atsimon' i Sahara sy ny tompontany aostraliana ary ny Melaneziana, na dia nampiharina  tamin' ny vondrona hafa koa aza izy io, ary na dia tsy manondro ny fifandraisana ara-pirazanana akaiky na amin' ny fomba inona na inona. Na izany aza dia tsy ny olona rehetra heverina ho "mainty hoditra" no manana hoditra mainty ary matetika manan-danja ny toetra ivelany mampiavaka fanampiny, toy ny endriky ny tarehy sy ny volo. Tsy mampiasa ny teny hoe "mainty" ho famantarana ara-pirazanana ivelan' ny fiheverana nentin' ny kolontsaina tandrefana. ny fiarahamonina afrikana.

Ny antrôpôlôga ankehitriny sy ny mpahay siansa hafa, izay manaiky ny fisian' ny fiovaovana biôlôjika eo amin' ny mponina samihafa, dia manao ny hoe "firazanana mainty hoditra" ranoray sy miavaka ho hevitra naorin' ny fiarahamonina fotsiny. Mampiasa mason-tsivana samihafa hamaritana ny hoe "mainty" ny fiarahamonina samihafa, ary niova ireo fanasokajiana nataon' ny fiarahamonina ireo rehefa nandeha ny fotoana. Any amin' ny firenena maro dia misy fiantraikany amin' ny fanasokajiana toy ny volon-koditra ny ova ara-piarahamonina, ary miovaova ny fepetra ara-tsôsialy momba ny fanondroana ny olona ho "mainty". Mihevitra ny teny hoe "mainty" ho manambany, lany andro, manamaivana na tsy afaka maneho ny tena marina ny olona sasany, ka tsy mampiasa na manome famaritana izany, indrindra any amin' ny firenena afrikana izay tsy dia nahitana fanavakavahana ara-bolon-koditra firy nataon' ny mpanjanaka.

Ao amin' ny tontolo miteny anglisy, dia mety hanana heviny isan-karazany ny teny hoe "mainty", miankina amin' ny firenena. Raha matetika ampiasaina sy ekena any Etazonia ny teny hoe "person of color" ("olona manana loko"), dia heverina ho manafintohina be ny fampiasana ny hoe "colored person" ("olona miloko"), izay manondro ny olona safiotra, afa-tsy ao Afrika Atsimo. Any amin' ny faritra hafa toa an' i Aostralazia dia nampiasa ny teny hoe "mainty" hanondroana ny vahoaka tompontany ny mpanjanaka. Noheverina ho tena manafintohina tany Aostralia io teny io tamin' ny taompolo 1960 sy 1970. Amin' ny ankapobeny dia tsy nampiasaina ho anarana ny teny hoe "mainty", fa ho mpamari-toetra manampy teny hafa. Rehefa nandroso ny fanafoanana ny fanavakavahana taorian' ny fitsapan-kevi-bahoaka izay natao tamin' ny taona 1967, dia nandray ilay teny ny Abôrijinina sasany any Aostralia, izay nanaraka ny fomba amerikana, saingy mbola manahirana ihany ny fampiasana izany.
Kopeysk

**Kopeysk** (rosiana: Копе́йск) dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Chelyabinsk , Rosia , any atsimoatsinanan'i Chelyabinsk . misy mponina: 147.806 (2021).

## Fianinany taloha
Talohan'ny 1928, io tanàna io dia nantsoina hoe *Ugolnye Kopi*, izay midika hoe toeram-pitrandrahana arintany (noho izany no nisafidy ny akanjo fiarovan'ilay tanàna). Nesorina ny singa *Ugolnye* ary nasiana tovana* -sk* mba hanondroana ny toerana.

## Toekarena
Mandra-pahatongan'ny taona 1990, ny sehatra ara-toekarena lehibe dia manafoana ny fitrandrahana arintany.
Amin’izao fotoana izao, mikatona avokoa ny toeram-pitrandrahana rehetra noho ny tsy fahampian’ny saribao sy ny halafosan’ny famokarana.
Offenburg

I **Offenburg** dia tanàna ao amin'ny faritra andrefan'i , 20 kilometatra eo ho eo atsimoatsinanan'i Strasbourg. Ity tanàna imperial taloha ity no sezan'ny distrika ary tanàna lehibe indrindra ao amin'ny distrikan'i Ortenau.

## Jeografia
Offenburg dia eo am-bavan'ny Lohasahan'i Kinzig ao amin'ny Rhin, eo amin'ny antsasa-dalana eo anelanelan'i Karlsruhe, eo amin'ny 66 kilometatra eo avaratra, ary i Freiburg im Breisgau, eo amin'ny 54 kilometatra any atsimo.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Neckar

Ny **Neckar** dia lehibe amin'ny ron-koditra any , 362 km longeur - izay mandro ny afovoan-tany  miaraka amin'ny faritra ahi-doko efa ho 14000 km². Eo am-bavany, ny mon-droa 145 m³/s. 

Ny hidradradradrana dia ny hebreo dia ny fananany lehibe indrindra amin'ny ron-kena taorian'ny Aar, Maas, Mosel sy Main ary ny renirano lehibe indrindra indrindra any Alemaina raha ny halavany sy ny fikorianan-drano.

Ny Neckar dia miposaka ao amin'ny tranon'i Villingen-Schwenningen amin'ny haavon'ny 705 m. 
Voalohany dia mikoriana ala mainty (*Forêt-Noire*), avy amin'ny "tendany" eo akaikin'ny Plochingen  mankany avaratra ka hatrany amin'ny faritra Stuttgart sy Heilbronn, avy eo andrefan'i Odenwald sy any amin'ny Mannheim. Ao no mandeha ao anaty ron-koditra amin'ny 88 m ambonin'ny haavon'ny ony Rhin.
Ravensburg

I **Ravensburg** dia tanàna ao amin'ny fanjakanan'i , ao . Eo akaikin’ny Farihin’i Bodensee sy ny sisin-tanin’i  no misy azy. Ny tanàna dia fantatra amin'ny orinasa Ravensburger Group, izay manana ny foibeny eto.

## Jeografia
Ravensburg dia eo amin'ny 17 km eo ho eo (raha manidina ny goaika) avaratra-atsinanan'i Friedrichshafen, any amin'ny Farihin'i Bodensee.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Lalàna iraisam-pirenena

Ny **lalàna iraisam-pirenena** dia vondrom-pitsipika mifehy ny fifandraisan' ny firenena sy ny fikambanana iraisam-pirenena ary na dia ny olon-tsotra aza. Ny antom-pisian' ny lalàna iraisam-pirenena dia ny hamaritra sy hifehy:

* ny zavatra mamorona ny atao hoe fanjakana na firenena (tanim-pirenena, mponina, governemanta) sy ny fiandrianany;

* ny fahefana rehetra ananan' ny fanjakana rehetra (fahefana ao amin' ny tanim-pireneny, fahefana amin' ny olona ao aminy, fahefana amin' ny asam-panjakana);

* ny fifandraisana am-pilaminana eo amin' ny samy firenena (fandrarana ny fampiasana hery eo amin' ny fifandraisana iraisam-pirenena);

* ny fifandraisana iraisam-pirenena sy ny fiaraha-miasa eo amin' ny samy firenena satria izay dia ahafahana mametrahana fifandraisana am-pilaminana sady ahafahana manaraha-maso izany.

Tany am-boalohany dia ny firenena na fanjakana irery ihany no nampiharana ny lalàna iraisam-pirenena, saingy ny fitombo isan' ny fikambanana iraisam-pirenena nandritra ny taonjato faha-20 dia nitarika tsikelikely ho amin' ny fiheverana azy ireo ho anisan' ny fehezin' ny lalàna iraisam-pirenena koa. Eken' ny Fitsarana Iraisam-Pirenena fa anisan' ny fehezin' ny lalàna iraisam-pirenena ny Firenena Mikambana. Manoro hevitra ny fivoarana vao haingana momba io taranja io (lalàna iraisam-pirenena momba ny maha olona, ​​lalàna iraisam-pirenena momba ny zon' olombelona, ​​​​lalàna momba ny varotra iraisam-pirenena) fa ampiharana ny lalàna iraisam-pirenena koa ny olon-tsotra sy ny mpisehatra tsy miankina hafa (fikambanana tsy miankina amin' ny fanjakana, orinasa misehatra amin' ny firenena maro). Mifanohitra amin' ny fototra nentim-paharazana iorenan' ilay taranja anefa ity fanitarana ny sehatra ampiharana ny lalàna irasam-pirenena ity, izay mamela ny sitrapon' izay te ho feheziny, izany dia midika fa afaka mamorona na mampihatra na miantoka ny fampiharana ny fitsipiky ny lalàna iraisam-pirenena ny firenena na fikambanana na olona fehezin' io vondrom-pitsipika io.

Loharanon' ny lalàna iraisam-pirenena ny fifanarahana iraisam-pirenena, ny fomba amam-panao iraisam-pirenena ary ny fitsipika ankapobeny isan-karazany momba ny lalàna. Anisan' ny loharano fanampiny amin' ny lalàna iraisam-pirenena ny fitambaran' ny didim-pitsarana sy ny fotopampianaran' ny mpahay lalàna iraisam-pirenena tena mahafeno fepetra. Misahana ny fifandraisana fehezin' ny lalàna manokana ahitana singa vahiny ao amin' ny firenena kosa ny lalàna iraisam-pirenena mifehy ny tsy miankina. Raha miresaka momba ny lalàna iraisam-pirenena fotsiny, dia ny vondrom-pitsipika fototra mahafaoka sampana maro manana fikendrena manokana ao amin' ny lalàna iraisam-pirenena no tiana hambara amin' izany: anisan' izany ny lalàna iraisam-pirenena momba ny ranomasina, ny lalàna iraisam-pirenena momba ny zon' olombelona, ​​sns.

## Jereo koa

* Lalàna

* Fifandraisana iraisam-pirenena
Radio France internationale

Ny **Radio France Internationale** na **RFI**, dia onjam-peom-panjakana frantsay izay manao fampielezam-peo iraisam-pirenena, natsangana tamin' ny 6 Janoary 1975. Manana mpihaino miisa 59,5 tapitrisa izy io tamin' ny taona 2022,ka mahatonga azy ho anisan' ny onjam-peo iraisam-pirenena be mpihaino indrindra eran-tany, miaraka amin' ny Deutsche Welle, ny BBC World Service, ny Voice of America ary ny Radio China International. Mampiely feo amin' ny firenena miisa 150 mahery manerana ny kôntinanta dimy ny RFI. Nanomboka tamin' ny taona 2008 dia sampan' ny vondrona France Médias Monde ilay onjam-peo, miaraka amin' ny fahitalavitra iraisam-pirenena France 24 sy ny onjam-peo amin' ny teny arabo Monte Carlo Doualiya, izay be mpanaraka any Maghreb.

Manana tambajotra-mpano gazety midadasika izay malaza amin' ny fahaleovantenany ny RFI, miorina ao Paris ny 480 amin' izy ireo ary 400 ny mpanao gazety manerantany. Mampiely feo amin' ny teny frantsay sy amin' ny fiteny vahiny 16 amin' ny alalan' ny zanabolana maro, ny tambajotra nomerika an-tanety RNT, ny onjam-peo fohy sy antonony, ny FM, tambajotra an-tariby ary amin' ny Internet ny RFI. Alefa amin' ny onjam-peo mpiara-miombon' antoka maherin' ny 1&nbsp;700 manerana izao tontolo izao koa ny fandaharana ao aminy. Amin' ny teny frantsay, amin' ny teny anglisy, amin' ny teny espaniôla ary amin' ny teny haosa ny ankamaroan' ny votoatiny ampitainy. Mahazo fandaharana manokana ora vitsivitsy ny fiteny soahily, fola, pôrtogey, mandinga, ary okrainiana. Fanampin' izany, dia anisan' ny onjam-peo malaza indrindra ao Romania ny sampana romanianany, ny RFI Roumanie.

Tamin' ny taona 2022 dia manana mpihaino misa 59,5 tapitrisa isan-kerinandro maneran-tany ny RFI. Ahitana mpitsidika 24,6 tapitrisa isam-bolana ny tranokalany ary arahin' ny mpanjifa 31,1 tapitrisa ao amin' ny Facebook, Twitter, Instagram ary YouTube ny tambajotran-tsaraserany. Ny RFI no onjam-peo frantsay malaza indrindra ao amin' ny Facebook.
British Virgin Islands

Ny **British Virgin Island** (na **BVI**) dia vondronosin' i Karaiba sady fizaran-tany ampitan-dranomasina an' ny Fanjakana Mitambatra, any atsinanan' i Pôrtô-Rikô. Tamin' ny taona 2022 dia anisan' ny paradisan-ketra lehibe indrindra eran-tany ny British Virgin Island.
Forbes

Ny ***Forbes*** dia gazetiboky amerikana momba ny toekarena, naorin' i Bertie Charles Forbes tamin' ny taona 1917 ary an' ny orinasa fampiasam-bola hôngkôngey Integrated Whale Media Investments. Eo amin' ny Fifth Avenue any New York ny foibeny.
Ulf Kristersson

**Ulf Kristersson**, teraka ny 29 Desambra 1963 tao Lund, dia mpitondra fanjakana Soedoa.. Izy no mpitarika ny Antoko Moderate nanomboka tamin'ny Oktobra 2017 ary Praiminisitra nanomboka tamin'ny 18 Oktobra 2022.

## Fiainana manokana
Nanambady izy nanomboka tamin'ny 1991 ary manan-janaka vavy telo natsangana. Nohamasinina ho pasitera tao amin'ny Fiangonana Evanjelika Loterana any Soeda ny vadiny tamin'ny Janoary 2023.

## Praiministra Soeda
Pontederiaceae

Ny ***Pontederiaceae*** dia fianakavian-javamaniry tokan-dravin-tsimoka (mônôkôtiledôna) ao amin' ny filaharana Commelinales; ahitana karazana 30 eo ho eo mitsinjara amina vondron-karazana eo anelanelan' ny 5 sy 9. Izy ireo dia zavamaniry ahitra, zavamaniry anaty rano, mitahiry ranon-kazo betsaka, mitsingevana ambony rano na mifikitra amin' ny tany amin' ny alalan' ny fakany, maniry any amin' ny faritra manana toetany antonony ka hatrany amin' ny faritra mafana.

Ao amin' io fianakaviana io no ahitana ny tsikafonkafombazaha (izay atao hoe tsikafonkafona ihany koa, sady ao amin' ny vondron-karazana *[[Eichhornia]]*), zavamaniry mitsingevana sady tena manafika be amin' ny velaran-drano na lalan-drano aty amin'ny faritra trôpikaly. Any amin' ny faritra manana toetany tsy dia mampiroborobo azy izy dia ampiasaina ho zavamaniry fanao haingo an-jaridaina. Ny fanasokajiana filôjenetika APG II (2003) sy ny fanasokajiana filôjenetika APG III (2009) dia mametraka ity fianakaviana ity ao amin' ny filaharana Commelinales.

## Lisitry ny vondron-karazana
Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny *[[World Checklist of Selected Plant Families]]* (WCSP) (19 Avrily 2010):

* *[[Eichhornia]]* Kunth (1843)
* *Heteranthera* Ruiz & Pav. (1794)
* *Hydrothrix* Hook.f. (1887)
* *Monochoria* C.Presl (1827)
* *Pontederia* L. (1753)
* *Scholleropsis* H.Perrier (1936)

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny *[[Angiosperm Phylogeny Website]]* (18 Mey 2010):

* *[[Eichhornia]]*
* *Eurystemon*
* *Heteranthera*
* *Hydrothrix*
* *Monochoria*
* *Pontederia*
* *Reussia*
* *Scholleropsis*
* *Zosterella*

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny *[[National Center for Biotechnology Information|NCBI]]* (19 Avrily 2010):

* *[[Eichhornia]]*
* *Heteranthera*
* *Hydrothrix*
* *Monochoria*
* *Pontederia*

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny *[[DELTA Angio]]* (19 Avrily 2010) :

* *Eichhornia*
* *Eurystemon*
* *Heteranthera*
* *Monochoria*
* *Hydrothrix*
* *Pontederia*
* *Reussia*
* *Scholleropsis*
* *Zosterella*

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny *[[ITIS]]* (20 Avrily 2010):

* *[[Eichhornia]]* Kunth
* *Eurystemon*
* *Heteranthera* Ruiz & Pavón
* *Monochoria* K. Presl
* *Piaropus*
* *Pontederia* L.
* *Reussia* Endl.
* *Zosterella*
Eichhornia

Ny ***Eichhornia*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony pôlifiletikatika, maniry anaty rano, ao amin' ny fianakaviana *[[Pontederiaceae]]*. 

## Fanasokajiana
Nampidirina ao amin' ny vondron-karazana *[[Pontederia]]*, miaraka amin' ny *[[Monochoria]]*, ny karazana ao amin' ny *Eichhornia*. Ny tsirairay amin' ireo taranaka telo ireo dia fantatra amin' izao fotoana izao fa zana-bondron-karazan' ny *Pontederia*:

* ny *Pontederia* subg. *Cabanisia*, izay ahitana ny *Pontederia meyeri* sy ny *Pontederia* *paniculata* ary ny *Pontederia* *paradoxa*;
* ny *Pontederia* subg. *Oshunae*, izay ahitana ny *[[Pontederia crassipes]]*;
* ny *Pontederia* subg. *Eichhornia*, izay ahitana ny *Pontederia azurea*, ny *Pontederia diversifolia*, ny *Pontederia heterosperma*, ary ny *Pontederia natans.*

Ny *Pontederia* subg. *Eichhornia* dia hita lanerana ny faritra trôpikaly, any Amerika Atsimo no foibeny, ny *Pontederia* *natans* anefa tsy hita raha tsy ao Afrika sy eto Madagasikara. Ny karazana telo hafa dia voafetra amin' ny Faritra Neôtrôpikaly.

## Toetoetrany
Zavamaniry maharitra mihoatra ny roa taona ny karazana ao amin' ny *Eichhornia*, maniry an-dranomamy, manana rantsana miondrika sy misandrahaka maro. Mety hahitana voniny iray ka hatramin' ny 30 marevaka sy manintona ny vondrom-boniny, ka ny ankamaroany dia miloko mavokely manopy manga hatramin' ny mavokely, mahalana ny fotsy.

## Karazana ao amin' ny ''Eichhornia''
Indreto ny karazana ao amin' ny *Eichhornia*, raha faharany maro:

* *Eichhornia azurea* Kunth, 1843
* *[[Eichhornia crassipes]]* (Mart.) Solms, 1883, na *[[Pontederia crassipes]]* - tsikafonkafombazaha
* *Eichhornia diversifolia*
* *Eichhornia martiana* na *Pontederia martiana*
* *Eichhornia natans* Solms, 1882
* *Eichhornia paniculata*
* *Eichhornia speciosa*

Indreto ny karazana ao amin' ny *Eichhornia*, raha faharany vitsy:

* *Eichhornia azurea*

* *Eichhornia diversifolia*

* *Eichhornia heterosperma*

* *Eichhornia natans*

## Jereo koa

* *[[Pontederia]]*

* *[[Monochoria]]*