Eseky

Ny **eseky** dia lalao ilalaovan'olon-droa. Izy io dia lalaovina ambony baoritra miefamira ahitana efamira roa loko miisa 64. Enina ambin'ny folo no isan'ny piesy azon'ny mpilalao roa lalaovina eny am-piandohan'ny lalao. Ny tanjon'ny mpilalao dia manao esekimaty ny mpiara-milalao. 

Mandritry ny lalao dia mifandimby manisaka piesy eo amin'ny baoritra ireo mpilalao roa ireo. Ny mpilalao atao hoe «fotsy» izay manana piesy manana loko mazava no manomboka ny lalao. Ny mpilalao mifanohitra azy dia ny mpillao «mainty» izay afaka manisaka ny piesy manana loko maizimaizina.

Lalao malaza erak'izao tontolo izao ny eseky ary matetika lalaovina amin'ny fifaninanana eseky. Fialam-bolim-pirenena ao Rosia io lalao io.

Ny fitsipiky ny chess sy ny fifaninanana iraisam-pirenena  dia fehezin'ny Federasiona iraisam pirenena chess (FIDE/Fédération internationale des Échecs, amin'ny teny frantsay).

## FIDE

Ny federasiona iraisam-pirenena chess dia fikambanana mampivondrona fikambanam-pirenena chess 200 mahery avy amin'ny kaontinanta dimy.  **FIDE** dia norina tao Paris, Frantsa, tamin'ny 20 Jolay 1924.  Noraisiny hoteny filamatra hoe "Gens una Sumus" (Fianakaviana iray isika, amin'ny teny latina).

Ankoatra io  dia mikarakara ny fiadiana ny ho tompondaka eran-tany (na lahy na vavy, sokajin-taona samy hafa ary fomba fanao amin'ny lalao) sy ny Olympiad Echec.  Izy io koa dia manisa ny naotin'ny Elo ho an'ny mpilalao ary manome  anaram-boninahitra iraisam-pirenena.

**Filohan'ny FIDE**
* 1924 - 1939:  Alexander Rueb 
* 1939 - 1946:  Augusto de Muro  
* 1946 - 1949:  Alexander Rueb  
* 1949 - 1970:  Folke Rogard 
* 1970 - 1978:  Max Euwe  
* 1978 - 1982:  Fridik Olafsson  
* 1982 - 1995:  Florencio Campomanes  
* 1995 - 2018:  Kirsan Ilyumzhinov 
* 2018 - ....:  Arkady Dvorkovich 

## Tompondaka echec eran-tany
* 1886 - 1894:  Wilhelm Steinitz  
* 1894 - 1921:  Emanuel Lasker 
* 1921 - 1927:  José Raúl Capablanca 
* 1927 - 1935:  Alexander Alekhine 
* 1935 - 1937:  Max Euwe 
* 1937 - 1946:  Alexander Alekhine 
* 1948 - 1957:  Mikhail Botvinnik 
* 1957 - 1958:  Vasily Smyslov 
* 1958 - 1960:  Mikhail Botvinnik 
* 1960 - 1961:  Mikhail Tal 
* 1961 - 1963:  Mikhail Botvinnik 
* 1963 - 1969:  Tigran Petrosian  
* 1969 - 1972:  Boris Spassky  
* 1972 - 1975:  Robert Fischer  
* 1975 - 1985:  Anatoly Karpov 
* 1985 - 1993:  Garry Kasparov  
* 1993 - 1999:  Anatoly Karpov  
* 1999 - 2000:  Aleksandr Khalifman  
* 2000 - 2002:  Viswanathan Anand  
* 2002 - 2004:  Ruslan Ponomariov  
* 2004 - 2005:  Rustam Kasimdzhanov 
* 2005 - 2006:  Veselin Topalov   Biolgaria
* 2006 - 2007:  Vladimir Kramnik  
* 2007 - 2013:  Viswanathan Anand  
* 2013 - 2023:  Magnus Carlsen  
* 2023 - 2024:  Ding Liren  
* 2024 - ....:  Dommaraju Gukesh  

## Correspondence chess

Karazana echec izay ampitaina amin'ny mpifanandrina amin'ny mailaka ny hetsika.  Refesina andro ny fe-potoampamaliana ary mety haharitra volana na taona my lalao iray vao vita.

Ny International Correspondence Chess Federation (ICCF)  naorina tamin'ny 1951, no tompon'andraikitra amin'ny fikarakarana ny Olympiad sy ny fiadiana ny tompondaka eran-tany.

## Tompondaka Erantany  ICCF

## Lalao Olaimpika ICCF

Ny Olympiad dia fifaninanana izay ananan'ny firenena tsirairay mpikambana ao amin'ny ICCF zo hanendry ekipa hisolo tena azy, ahitana mpilalao ara-dalàna 6 sy mpisolo toerana roa.

Dingana roa no atao: ny famaranana amin'ny Olympiad iray ny manasa-dalàna amin'ny manaraka, izay iarahana.

## Jereo koa
* Lalao

## References