Fahatelo (sikidy)

Ny ***Fahatelo***, araka ny fanaovana sikidy malagasy, dia ny tsanganan-tsikidy fahatelo, iray amin' ny tsanganan-tsikidy enina ambin' ny folo, izay apetraka any amin' ny farany ambony sy laharana fahatelo avy ankavanana ao amin' ny fàfana itambaran' ny tsanganan-tsikidy rehetra. Anisan' ireo atao hoe renin-tsikidy ny *Fahatelo*, izay ilazana ny rahalahy na ny olona tsy manatrika eo amin' ny fisikidiana nefa resahina, na ny olon-kafa. 

## Fanasokajiana
Anisan' ireo atao hoe renin-tsikidy ny *Fahatelo*, ka ny tsanganana, izay samy renin-tsikidy, eo alohany (ankavanany) dia ny *[[Tale (sikidy)|Tale]]* sy ny *[[Maly (sikidy)|Maly]]*, ary ny hafa manarakarala azy (eo ankavia) dia ny *[[Bilady]]*, ny *[[Fianahana (sikidy)|Fianahana]]*, ny *[[Abily]]*, ny *[[Alisay]]* ary ny *[[Fahavalo (sikidy)|Fahavalo]]*. Ny tsanganana valo manaraka (ny *[[Fahasivy (sikidy)|Fahasivy]]*, ny *[[Ombiasa (sikidy)|Ombisa]]*, ny *[[Haja (sikidy)|Haja]]*, ny *[[Zanahary (sikidy)|Zanahary]]*, ny *[[Asorotà (sikidy)|Asorotà]]*, ny *[[Tovolahy (sikidy)|Tovolahy]]*, ny *[[Lalana (sikidy)|Lalana]]* ary ny *[[Kiba (sikidy)|Trano]]* na *[[Kiba (sikidy)|Kiba]]*) dia lazaina hoe tera-tsikidy.

## Fahazoana ny ''Fahatelo''
Misy vaniny efatra toy ny tsanganan-tsikidy malagasy rehetra ny *Fahatelo* ka misy "lohany" sy "tratrany" sy "valahany" ary "tongony". Aorian' ny fahazoana ny *[[Maly (sikidy)|Maly]]* no ahazoana ny *Fahatelo*: manao tokom-boan-tsikidy efatra ny mpisikidy. Anesorany tsiroaroa mandra-pahasisa iray na roa ny tokom-boan-tsikidy voalohany, dia alainy izay voa sisa (tokana na roa) ka apetrany eo ankavanan' ny lohan' ny *Maly* mba hamoronany ny lohan' ny *Fahatelo*. Ampihariny amin' ny tokom-boan-tsikidy faharoa indray izany fihetsika izany mba hahazoany ny tratran' ny *Fahatelo* izay apetrany eo ambanin' ny lohany. Ampiharina fanintelony amin' ny toko manaraka indray izany mba hahazoana ny vaniany. Ampihariny amin' ny tokom-boan-tsikidy fahefatra farany izany dia azo ny tongotry ny *Fahatelo*.

## Fanakambanana ny ''Fahatelo''
Ny fanakambanana ny lohan' ny *[[Tale (sikidy)|Tale]]* sy ny an' ny *[[Maly (sikidy)|Maly]]* sy ny an' ny *Fahatelo* ary ny an' ny *[[Bilady]]* no ahazoana ny tsanganana *[[Fianahana (sikidy)|Fianahana]]*. Ny fanakambanana ny tratran' ny *Tale* sy ny an' ny *Maly* sy ny an' ny *Fahatelo* ary ny an' ny *Bilady* no ahazoana ny tsanganana *[[Abily]]*. Ny fanakambanana ny vanian' ny *Tale* sy ny an' ny *Maly* sy ny an' ny *Fahatelo* ary ny an' ny *Bilady* no ahazoana ny tsanganana *[[Alisay]]*. Ny fanakambanana ny tongotry ny *Tale* sy ny an' ny *Maly* sy ny an' ny *Fahatelo* ary ny an' ny *Bilady* no ahazoana ny tsanganana *[[Fahavalo (sikidy)|Fahavalo]]*. Ny fampifanampiana soratry ny *Tale* sy ny an' ny *Maly* no ahazoana ny soratry ny *[[Lalana (sikidy)|Lalana]]*. 

## Hevitry ny hoe ''Fahatelo''
Ny *Fahatelo* no iantsoana ny rahalahy na ny olona tsy manatrika nefa resahina na ny olon-kafa, amin' ny sikidy malagasy. Ny fivoasana ny sora-tsikidy ao amin' ny *Fahatelo* no ahafantarana ny mombamomba izany olona izany. Ny *Fahatelo* dia mety hiseho ao amin' ny iray amin' ny sora-tsikidy enina ambin' ny folo toy ny *Tareky* (1&nbsp;1**&nbsp;**1&nbsp;1), ny *Jama* na *Asombola* (2&nbsp;2&nbsp;2&nbsp;2), ny *Asorasady* (2**&nbsp;**2&nbsp;1&nbsp;1), ny *Alahasady* (1&nbsp;1&nbsp;2&nbsp;2), ny *Alitsimay* (2&nbsp;1&nbsp;1&nbsp;2), sns.

## Jereo koa

* Tsanganan-tsikidy: Tale, Maly, Fahatelo, Bilady, Fianahana, Abily, Alisay, Fahavalo, Fahasivy, Ombiasa, Haja, Zanahary (na Haky), Asorotà, Tovolahy (na Saily), Lalana, Trano (na Kiba)

## Tahirin-kevitra azo anovozana

### Boky

* Chemillier, Marc, Denis Jacquet, Victor Randrianary & Marc Zabalia, 2005, "L'art des devins à Madagascar", *Pour la science* 47 : *Mathématiques exotiques* : 90-95.
* Dandouau (André.), "Ny fahombiazan' ny sikidy" in *Bulletin de l'Académie Malgache*,     Tananarive, 1908 (pp. 62-72).
* Decary (Raymond), *La divination malgache par le sikily*, Paris, Publication du Centre     Universitaire des Langues Orientales vivantes (Volume IX), 1970. ELIADE (Mircea), Le sacré et le profane, Paris, Gallimard, 1965.

* Decary, Raymond, avec la collab. de Marcelle Urbain-Faublée, 1970, *La Divination malgache par le Sikidy*. Paris, Paul Geuthner.

* Rabedimy (Jean François), *Pratiques de divination à Madagascar ; Techniques du Sikily en Pays Sakalava Menabe*, Travaux et Documentation de l’ORSTOM (N°51), PARIS, 1976
* Russillon (Henri), "Le sikidy malgache" in *Bulletin de l’Académie Malgache*, (Vol VI),     Tananarive, 1908-1909 (p.p. 115-162).
* Sibree, James (June 1862). "Divination among the Malagasy, Together with Native Ideas as to Fate and Destiny". *Folklore*. 3 (2): 193–226.

### Rohy ivelany

* La divination sikidy à Madagascar  ()
* "Sikidy", *Anthropomada.com*

* Skinner, Stephen (1980-01-01). ''Terrestrial astrology: Divination by geomancy'' (PDF) (1st ed.). London ; Boston: Routledge & Kegan Paul.
* "Ny sikidy (PDF)", *madarevues.recherches.gov.mg*
* Jean François Rabedimy sy Etienne Razafindehibe, Cours N°1 : "La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques ", *www.anthropomada.com*
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, Cours N°2 : "La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques ", *www.anthropomada.com*
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, Cours N°3 : "La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques ", *www.anthropomada.com*
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, Cours N°4 : "La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques ", *www.anthropomada.com*
* J. F. Rabedimy, "Pratique de divination à Madagascar (PDF)" , *madadoc.irenala.edu.mg*