Sonà

Ny **sonà**, izay atao amin' ny teny arabo hoe **سُنَّة‎** / ***sunna***, izay midika ara-bakiteny hoe "lalàna" na "lovantsofina", dia manondro ny lovam-pampianarana sy ny fanaon' ny mpaminany silamo Mohamady, ary filamatra ho an' ny ankamaroan' ny Mozilmana. Io no heverina ho ny zavatra narahin' ny Mozilmana tamin' ny andron' i Mohamady ary nampitaina tamin' ny taranaka taty aoriana. Araka ny rijan-kevitra silamo klasika, ny *sunna* dia voarakitra ao amin' ny hadita (ny fampandriana an-tsoratra ny fampitana am-bava ny fampianarana sy ny asa ary ny teny, ny fanomezan-dalana mangina na ny tsy fankatoavan' i Mohamady), izay mitambatra miaraka amin' ny Kor'any (boky masin' ny silamo ary heverin' ny Mozilmana ho tenin' Andriamanitra) ho fanambaràna avy amin' Andriamanitra izay azon' i Mohamady ka noho izany loharanon' ny lalàna silamo (*[[sharia]]*) sy ny teôlôjia (*kalâm*).

Araka ny finoana silamo dia i Mohamady no ohatra tsara indrindra ho an' ny Mozilmana ary ny andininy maro ao amin' ny Kor'any dia milaza ny fitondrantenany fakan-tahaka ary mibaiko ny mpanara-dia azy hankatò azy. Ny *sunna* dia manome fototra, tsy ho an' ny fototry ny lalàna sy fombafomban' ny finoana silamo ihany, toy ny fomba fivavahana (*salat*), fa koa amin' ny asa andavanandro, toy ny didy hanapahana ny hoho na ny halavan' ny volombava.

Nandritra ny vanim-potoana talohan' ny silamo dia nampiasaina ny teny hoe "*sunna*" mba hanondroana ny "fomba fanao", na tsara na ratsy. Tany am-piandohan' ny vanim-potoana silamo, io teny io dia nanondro izay ohatra tsara napetraky ny olona taloha, anisan' izany i Mohamady sy ny mpanara-dia azy (*[[sahaba]]*). Fanampin' izay, tsy voatery mifandray amin' ny hadita ny sonàn' ny mpaminany.

Ny hevitra klasikan' ny teny hoe *sunna* izay manjaka ankehitriny dia nampidirina taty aoriana tamin' ny faran' ny taonjato faharoan' ny finoana silamo, raha teo ambany fitarihan' ilay manam-pahaizana Ash-Shâfi'î, ny ohatr' i Mohamady araka ny voalaza ao amin' ny hadita dia lasa mialoha laharana ny ohatra hafa rehetra napetraky ny fahefana hafa. Ny teny hoe *al-sunnah*, taty aoriana, lasa noheverina ho ny sonàn' i Mohamady irery ihany, mifototra amin' ny hadita. Ny fampitana am-bava ny *sunna* koa dia fomban-drazana tao amin' ny Saikinosin' i Arabia, ary rehefa niova ho amin' ny silamo ny Arabo dia nampiditra io fomban-drazana io tao amin' ny fivavahany.

Ny sonàn' i Mohamady, mifototra amin' ny hadita, dia ahitana ny teniny manokana (*sunna qawliyyah*), ny fahazarany, ny fanaony (*sunna fiiliyyah*), ary ny fankatoavany mangina (*sunna taqririyyah*). Ao amin' ny finoana silamo, ny teny hoe "*sunna*" dia ampiasaina hilazana ireo adidy ara-pivavahana izay tsy voatery hatao, toy ny vavaka fanampiny ataon' ny mozilmana (*sunna salat*) ankoatry ny vavaka dimy tsy maintsy atao isan' andro.

Ny fahasamihafana eo amin' ny fandikana ny *sunna* dia misy ao amin' ny tontolo mozilmana, noho izany, tsy toy ny Mozilmana sonita, ny Mozilmana siita dia manaraka ny fahefan' ny imamo roa ambin' ny folo, ny Mozilmana sofy dia milaza fa nampita ny soatoavin' ny *sunna* "tamin' ny alalan' ny andiam-pampianarana sofy" i Mohamady, ary ny Koranista dia tsy manaiky tsotra izao ny sonàn' i Mohamady satria laviny tanteraka ny hadita rehetra.

## Jereo koa

* Sonisma
* Koranisma

## Loharanjo sy fanamarihana