open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Magy

Ny **magy** na **majy** dia mpianatr' i Zaratostra, na olona tao amin' ny sarangan' ny mpisorona persiana, na olona anisan' ny fokom-pirenena mediana (araka an' i Herôdôtôsy) izay nisahana ny asam-pisoronana tany Iràna. Nisy amin' izy ireo ny voalaza ao amin' ny Baiboly fa notarihina kintana iray ka tonga namangy sy nanolotra fanomezana ho an' i Jesoa (na Jesosy) vao teraka. Raha itarina ny hevitry ny teny hoe "magy" na "majy" dia ampiasaina ho mitovy hevitra amin' ny hoe "mpanao mazia".

## Fiforonan-teny
Ny teny hoe *magy* na *majy* dia avy amin' ny teny grika hoe μάγοις / *magois*, izay avy amin' ny teny persana hoe *maga* na *magis*.

## Araka ny mpanoratra grika tranainy sy tandrefana
Niseho tao amin' ny tontolo tandrefana ny teny hoe *magy* na *majy* nanomboka tamin' ny taonjato voalohandohany ka nampiasaina hanondroana ny olona niaraka tamin' ny fivavahan' i Zaratostra sady mpikarakara ny fanopoam-pivavahana amin' i Ahura Mazda. Tsy izy ireo anefa no mpivavaka voalohany tamin' ny mazdeisma. Tsy voasoratra ao amin' ny *[[Avesta]]* ny anaran' izy ireo. Ny mpanoratra tranainy dia nanao ny magy ho ombiasa (na ombiasy) ka izany no niheverana ny fanao maizimaizina sy miafinafina ho asan' ny magy na majy ka atao hoe *majika* na *mazia.* 

Heverina ho vahoaka niova finoana ho amin' ny fivavahana nohavaozin' i Zaratostra, atao hoe zôrôastrisma, ny magy ary ny zana-poko ao aminy dia mety naka tsikelikely ho azy samirery ny fahefam-pisoronana. Tsy azo fototra tsara anefa ny amin' izany satria tsy misy na soratra na zavatra hafa manaporofo azy. Taorian' ny fiorenan' ny fivavahana silamo tao Iràna dia nanjavona tsy hita intsony ny magy.

Raha ny amin' ny majika (fanaovana hatsarana) ataon' ny magy iraniana indray no resahina dia zavatra tsy marina izany. Ny mpanoratra grika tranainy izay nitady tahirin-kevitra momba an' i Iràna dia nifampiraharaha tamina magy efa nanana kolontsaina grika sy efa nonina tany Mesôpôtamia, tany Kaldea, tany Anatôlia, sns ka efa nandray fomba amam-panao avy any ivelan' i Iràna. Noho izany ny filalaovana ody sy ny fanandroana izay tsy tian' i Zaratostra sy nozoniny tao amin' ny tononkira (*gata*) nataony dia noheverin' ny Grika sy ny Tandrefana rehetra ho fahaizana manokan' ny Mazdeana.

## Jereo koa
*Magy ao amin' ny Baiboly
* Noely
Ruby Lin

**Ruby Lin**, teraka tamin'ny 27 Janoary 1976 tao Taipei, Taiwan, dia mpilalao sarimihetsika  sy mpihira pop.

### Rohy ivelany
* site officiel de imdb: http://www.imdb.com/name/nm0510948/
Kourosh Mansory

Kourosh Mansory dia teraka tany Brezila tao amin'ny tanànan'i Pindamonhangaba, noforonin'ny dadatoan'ny tandapany. Nalaza be tao an-tanàna ilay fiara, ary nantsoina hoe Lambomonza. Tapitra.
Vavolombelon' i Jehovah eto Madagasikara

Ny **Vavolombelon' i Jehovah eto Madagasikara** dia fikambanana kristiana miorina eto Madagasikara sy miray amin' ny Vavolombelon' i Jehovah maneran-tany. Ao Antananarivo no ahitana ny foibeny atao hoe Betela. Miisa any amin' ny 34 980 ny Vavolombelona mitory eto Madagasikara tamin' ny taona 2018. 

## Tantarany

#### Faha fanjanahan-tany
Tamin' ny 1925 no nitsidika voalohany an' i Madagasikara ny iraky ny Fikambanan' ny Vavolombelon' i Jehovah. Nisy ny iraka hafa tonga teto Madagasikara tamin' ny taona 1933, dia i Robert Nisbet sy i Bert Mcluckie avy ao Afrika Atsimo ka tamin' izany no tena nisian' ny fitoriana sady nizarana boky maro voalohany. Tamin' ny taona 1955 dia niainga avy tany Frantsa ka tonga teto Madagasikara tao Toamasina, avy eo nankany Antananarivo i Adam Lisiak sy i Edouard Marlot mpisava lalana manokana izay niezaka nampianatra Baiboly sy nanaparitaka ny bokikely amin' ny teny frantsay *Réveillez-vous!* (malagasy: "*Mifohaza!*"). Tafatsangana ny fiangonan' ny Vavolombelon' i Jehovah eto Madagasikara tamin' ny taona 1956.

#### Nanomboka tamin' ny nahazoana ny fahaleovan-tena
Tamin’ ny taona 1960 dia  tany Antsiranana i Florent sy i Henriette Chabot avy any Frantsa. I Laval sy i Irène Carbonneau no misiônera voalohany teto Madagasikara tamin' ny taona 1961. Hatramin' izay dia noraràn' ny fanjakana frantsay ny famoahana ny *Tour de Garde* (malagasy: "*Tilikambo Fiambenana*") nefa tamin' io taona io dia azo navoaka ilay boky amin' ny teny malagasy teto Madagasikara. Taty aoriana tamin' ny taona 1970 dia tsy neken' ny fitondram-panjakana malagasy ny fikambanan' ny Vavolombelon' i Jehovah notarihin' ireo teratany vahiny izay voatery nody any aminy. Ny Malagasy no nanohy ny fitoriana sy nanao ny asan' ny mpisava lalana ka nampianatra ny Baiboly. Tamin' ny taona 1984 vao neken' ny fanjakana malagasy ny fijoroan' ny fikambanan' ny mpianatra ny Baiboly ary tamin' ny taona 1994 vao nankatoavin' ny fanjakana ny Fikambanan' ny Vavolombelon' i Jehovah. Tamin' ny taona 2008 no nivoaka ny dikan-tenin’ ny Baiboly an' ny Vavolombelon' i Jehovah amin’ ny teny malagasy atao hoe ''Ny Soratra Masina'' – ''Fandikan-tenin' ny Tontolo Vaovao''.

Miparitaka eran' i Madagasikara izao ny fikambanan' ny Vavolombelon' i Jehovah sady voadika amin' ny fitenim-paritra malagasy fito amin' izao ny fampianarana sy ny fitoriana na an-taratasy na an-tranonkala. Atao hoe Betela ny anaran' ny foiben' ny fikambanana.

Araka ny voalaza ao amin' ny tranonkalan' ny fikambanana tamin' ny taona 2018 dia miisa 34 980 ny mpitory mampianatra ny Baiboly (tsy voaisa amin' izany ny tsy ampy taona) izay mitsinjara amin' ny fiangonana miisa 736 manerana ny Nosy.

## Jereo koa

* Vavolombelon' i Jehovah
*Kristianisma ao Madagasikara

## Rohy ivelany

* https://www.jw.org/mg/

## Loharano
Israelianina

Ny **Israeliana** na **Israelianina** dia ny olom-pirenen' i Israely amin' izao fotoana izao. Mety ho Jiosy ara-pirazanana na ara-pinoana izy ireo, mety ho Arabo, mety ho Mozilmana na Kristiana, ary mety ho avy amina vahoaka hafa koa. Mety ao Israely na any amin' ny firenena hafa ny fonenan' ny Israeliana. 

Amin' ny teny hebreo izy ireo dia atao hoe יִשְׂרְאֵלִים‎ / *Yīśreʾēlīm*; , fa amin' ny teny arabo kosa dia إسرائيليين / *Isrāʾīliyyīn*. 

Ny mponina ao amin' ilay firenena dia Jiosy sy Arabo, izay 75 % sy 20 % amin' ny olom-pirenena; arahin' ireo vahoaka hafa vitsy anisa ara-poko sy ara-pivavahana, izay mahatratra 5 %. 

Ny kolontsaina israeliana tany am-boalohany dia nofaritan' ireo vondrom-piarahamonina jiosy am-pielezana izay nanao *aliyah* ho any Palestina notantanin' ny Britanika avy any Eorôpa sy Azia Andrefana ary Afrika Avaratra tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-19 sy ny fiandohan' ny taonjato faha-20. Taty aoriana ny fifindra-monina jiosy avy any Etiôpia, ny fanjakan' ny Firaisana Sôvietika teo aloha, sy i Amerika dia nampiditra singa ara-kolontsaina vaovao tao amin' ny fiarahamonina israeliana ary nisy fiantraikany lalina teo amin' ny kolontsaina israeliana môderina izany.

Nanomboka tamin' ny fahaleovantenan' i Israely tamin' ny taona 1948 dia manana zanaka am-pielezana be dia be ny Israeliana sy ny taranaky ny Israeliana, izay mifanipaka amin' ny ankamaroan' ny Jiosy am-pielezana sy amin' ny an' ny vondrona ara-poko sy ara-pivavahana hafa; tombanana fa efa ho ny 10 % amin' ny mponina israeliana amin' ny ankapobeny no mipetraka any ivelany, indrindra fa any Rosia (ka i Môskoa no ahitana vondrom-piarahamonina israeliana lehibe indrindra ivelan' i Israely), any India, any Kanada, any amin' ny Fanjakana Mitambatra, any Etazonia, ary manerana an' i Eorôpa.

## Jereo koa
* Israelita 

* Jiosy 

* Hebreo
Filôzôfy

NY olona tôt NY zozoro ,NY malemy indrindra amin' NY natiora nefs zozoro misaina . ahoana NY hevitrao amin' izany?
Alexander Dimitrenko

**Alexander Dimitrenko** dia mpanoratra ny tantaran'ny fiainany mizaka ny zom-pirenen'i Alemaina teraka ny 5 Jolay 1982

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/04qwgc
Eva

I Eva, araka ny Baiboly, dia ilay vehivavy voalohany noforonin' Andriamanitra teto ambonin' ny tany. Ny vadiny dia i Adama, ilay lehilahy noforonin' Andriamanitra voalohany indrindra. Izy mivady no nitaranaka ny olombelona rehetra. Noforonina tamin' ny alalan' ny fotaka i Adama, fa i Eva kosa tamin' ny taolan-tehezan' i Adama. Ny fahotan' izy mivady no niteraka ny fahasahiranana sy ny fahafatesan' ny olombelona. Ny tantaran' i Adama sy Eva no mahatonga ny fiheverana fa ny olombelona rehetra taranaky ny mpivady volohany sady tokana.

## I Eva ao amin' ny jodaisma sy ny kristianisma
Ny tantaran'i Adama sy Eva no iorenan'ny foto-pampianarana momba ny fahalavoan' ny olombelona sy ny fahotana tamin' ny fototra izay finoana manan-danja ao amin' ny fivavahana kristiana.

### Ao amin' ny Baiboly hebreo
Ao amin' ny Bokin' ny Genesisy ao amin' ny Baiboly hebreo (Gen. 1-- 5) dia misy fitantarana roa izay maneho fomba fijery roa miavaka. Ao amin' ny fitantarana voalohany i Adama sy i Eva dia tsy voatonona anarana. Miteny fotsiny Andriamanitra ao fa nanamboatra ny olombelona araka ny endrik' Andriamanitra sy nitso-drano azy ireo mba hihabetsaka sy hitandrina izay rehetra noforonin' Andriamanitra. Tsy nanan-tsiny sady tsy nahalala menatra izay ireo na dia nitanjaka aza. Ao amin' ny fitantarana faharoa dia namolavola an' i Adama vay tamin' ny vovoka Andriamanitra avy eo nametraka azy tao amin' ny saha Edena. Nilaza tamin' i Adama Andriamanitra fa afaka mihinana an-kalalahana ny voan' ny hazo rehetra ao amin' ny saha, afa-tsy ny voan' ilay hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy. Aty aoriana dia noforonina avy tamin' ny taolan-tehezan' i Adama i Eva mba hatao namany. Nisy bibilava (menarana) anefa namitaka an' i Eva ka nahatonga an' i Eva hihinana ny voan' ilay hazo voarara sady nanomezany koa i Adama vadiny. Izany fihinanana ny voan' ilay hazo voarara izany dia nahatonga azy ireo hitombo fahalalana, nefa izany koa dia nahalalany menatra sy nahafantarany ny atao hoe ratsy. Noho izany dia nanozona ny bibilava sy ny tany Andriamanitra. Nambaran' Andriamanitra tamin-dravehivavy sy tamin-dralehilahy ny ho vokatry ny fahotany. Avy eo noroahin' Andriamaitra hiala avy tao Edena izy ireo.

## Jereo koa:
* Adama
* Kaina
* Abela
* Seta
* Fahotana
Isaaka (zanak' i Abrahama)

I **Isaaka** na **Isaka** dia lehilahy voalaza ao amin' ny Baiboly, zanak' i Abrahama sy i Saraha sady rahalahy tsy iray reny amin' i Ismaela. Nanambady an' i Rebeka izy ka niteraka an' i Esao sy i Jakôba. Atao hoe יצחק / *Yiṣḥāq* io anarana io amin' ny teny hebreo.

Nanohy ny fivavahan-drainy amin' andriamanitra tokana i Isaaka sady nampita izany tamin' ny zanany, indrindra tamin' i Jakôba, izay atao hoe Israely koa. Niampita taminy ny tsodrano azon' i Abrahama sy ny fampanantenan' Andriamanitra ny tany Kanaana ho an' ny taranany; nampitainy tamin' ny iray amin' ny zanany izany rehetra izany, dia i Jakôba izay nahazo izany am-pitaka. Ny Baiboly no mitantara izany rehetra izany, nefa ny boky masina hafa toy ny Kor'any koa dia manana ny fomba fitantarany azy.

Ny lahatsoratra telo ao amin’ ny bokin' ny Genesisy (na Jenezy) no miresaka azy, izay samy manana ny fomba fitantarany azy: Gen. 17.17 (tahirin-kevitry ny mpisorona) sy Gen. 18.12 (tahirin-kevitra iahvista) ary Gen. 21.6 (tahirin-kevitra elôhista). Izany dia miresaka ankolaka ny maha zana-behivavy momba an’ Isaaka.

Ao amin’ ny fitantaran’ ny Genesisy, i Isaaka, izay nampanantenain’ Andriamanitra an’ i Abrahama (Gen. 21.1-8), dia nanambady an’ i Rebeka (Gen. 24). Tsy dia misongadina loatra i Isaaka raha mitaha amin’ i Abrahama sy i Jakôba. Ny fitantarana mahakasika azy dia mifamatotra amin' ireo lava-drano fantsakana sy ny fitoerana masina hita nanodidina an' i Gerara sy I Beerseba ao amin’ ny faritra atsimo amin' i Palestina (Gen. 26).

Rehefa vita ny tetiaran' ny Patriarka, izay nanandratra ny famondronana ho foko, dia maro ny lovantsofina momba azy manokana izay novana hahakasika an’ i Abrahama kokoa. Ny fahatsiarovana an' i Isaaka dia mifamatotra amin' ny fitantarana malaza sy mampihetsi-po momba ilay fanaovan-tsorona azy, izay mahakasika an' i Abrahama nozahan' Andriamanitra toetra aloha (Gen. 22).  Mahagaga ihany ny mahita ny fivoaran' ny tantara ao amin' ny asasoratry ny raby: tsy zaza i Isaaka fa olon-dehibe matanjaka tokony ho 37 taona, ka tsy tokony ho azon-drainy fatorana tsy an-tsitrapo, nefa ny rainy efa antitra. Hamafisina araka izany ny fanoloran-tena an-tsitrapo nataon' ilay zanaka hatao sorona, izay noraisin' ny Kristiana hanoharana ara-tandindona an’ i Jesoa (na Jesosy) izay nanolo-tena hatao sorom-panavotana ho an' ny olombelona rehetra.

Ao amin’ ny asasorany i Filôna avy any Aleksandria (ny *De Cherubim* sy ny *De Abrahamo*) dia manao heviteny ny amin' ny fahaterahan' ilay patriarka ka mihevitra izany ho fiterahan' Andriamanitra ny hasina ao amin' ny fanahin' ny olombelona, izay niova tsikelikely hanam-pahafahana hahazo ny toetra tongalafatra tandindomin' i Isaaka, na koa handray ny fanomezam-pahasoavan' ny fahatongalafatra, izay tsy maintsy avy amin' Andriamanitra irery ihany.

## Jereo koa

* Mpaminanin' i Israely
* Mpaminanin' ny kristianisma
* Mpaminanin' ny silamo
Jakôba (patriarka hebreo)

I **Jakôba** dia lehilahy voalaza ao amin' ny Baiboly, zanak' i Isaaka sy rahalahin' i Esao. Anisan' ny Patriarka nanao fanekena tamin' Andriamanitra izy. I Jakôba dia antsoina koa hoe Israely taorian' ny fitolomany tamin' ny anjelin' Andriamanitra ka ny taranany dia atao hoe Israelita na Zanak' i Israely.  
Nanompo andriamanitra tokana izy ka nandova ny fampanantenana natao tamin' ny razany, dia ny hanana taranaka maro izay homena tany mahavokatra, dia ny tany Kanaana. Nanambady efatra izy ka niteraka ny zanilahy nipoiran' ny foko roa ambin' ny folo. Niharan' ny fanandevozana tany Egipta ny taranany alohan' ny honenan' izy ireo any amin' ny tany nampanantenaina azy. Tsy ny Baiboly ihany no ahitana ny tantaran' i Jakôba fa ny boky masina sasany toy ny Kor'any koa.

Nampirafy i Jakôba ka ireto ny vehivavy niterahany: i Lea sy i Rahely sy i Zilpa ary i Bila. Ny roa voalohany, izay mpirahavavy zanak' i Labàna, no tena vadiny fa ny roa farany dia mpanompo vaviny.

Ireto avy ny zanak' i Jakôba tamin' ireo vehivavy efatra ireo: 

* i Lea niteraka an' i Robena, i Simeôna, i Levy, i Jodà, i Isakara ary i Zebolôna (na Zabolôna); 
* i Bila niteraka an' i Dana sy i Naftaly (na Neftaly); 
* i Zilpa niteraka an' i Gada sy i Asera; 
* i Rahely niteraka an' i Jôsefa sy i Benjamina. Izy ireo no nanjary razamben' ny foko roa ambin' ny folon' i Israely. Tsy nanana zanakavavy afa-tsy i Dina i Jakôba, dia ilay zanany tamin' i Lea.

## Jereo koa

* Fokon' i Israely
* Ny zanak' i Jakôba: Robena - Simeôna - Levy - Jodà - Dana - Naftaly- Gada - Asera - Isakara - Zebolôna - Jôsefa - Benjamina - Dina
*Ny vadin' i Jakôba: Lea - Rahely - Bila - Zilpa

* Mpaminanin' i Israely
* Mpaminanin' ny kristianisma
* Mpaminanin' ny silamo
Abela

I **Abela** dia olona resahina ao amin'ny Baiboly, zanaka faharoan'i Adama sy i Eva, dia ireo olombelona voalohany noforonin'Andriamantra. Mpiompy no asa fivelomany. Noho ny fanatitra nataony izay nankasitrahin'Andriamanitra, dia namono azy ny rahalahiny atao hoe Kaina. Izy no olombelona maty voalohany araka ny Baiboly.

## Jereo koa:
* Adama
* Eva
* Kaina
* Seta
* Fanatitra
Kaina

I **Kaina** dia lahimatoan'ireo olombelona voalohany noforonin'Andriamanitra, dia i Adama sy i Eva; mpiasa tany no raharaha nataony. I Abela, izay novonoiny noho ny fialonany, no zandry nanaraka azy. I Kaina, noho izany, no mpamono olona voalohany amin'ny tantaran'ny olombelona, araka ny Baiboly. Izy no olona fahatelo voaozona teto ambonin'ny tany, fa ny azy dia vokatry ny fandatsahan-dra sy vonoan'olona nataony. Nosazin'Andriamanitra ho mpirenireny (mpanjenjena) izy. Nana-jandry faharoa nisolo an'i Abela i Kaina izay nantsoina hoe Seta.



## Jereo koa:
* Adama
* Eva
* Abela 
* Seta
Seta

I **Seta** dia olona resahina ao amin'ny Baiboly izay naterak'i Adama sy i Eva, olombelona voalohany noforonin'Andriamanitra. Zanaka fahatelo nanaraka an'i Kaina sy i Abela izy. Izy no razan'i Noa izay nitaranaka ny olombelona taorian'ny safodrano maneran-tany.

## Jereo koa:
* Adama
* Eva
* Kaina
* Abela
Sema

I **Sema** dia olona resahina ao amin' ny Baiboly. Zanak' i Nôa (na Nôe) sady rahalahin' i Hama (na Kama) sy Jafeta izy. Izy no razamben' i Ebera razamben' i Abrahama. Niaraka tamin' i Nôa rainy mbamin' ireo rahalahiny sy ny vadiny ary ireo vadin-drahalahiny tao anaty sambofiara izy nandritra ny safodrano nandripaka ny zava-manana aina teto ambonin' ny tany. 

Indray andro, taorian' ny safodrano, raha mamon-divay i Nôa dia nampitafy lamba azy mba tsy hahita ny fitanjahany i Sema sy Jafeta, fa i Hama kosa efa nijery ny fitanjahan-drainy taohan' izany. Rehefa nisava ny hamamoan' i Nôa dia notsofiny rano i Sema sy i Jafeta ho lasa ho tompon' i Kanaana zanak' i Hama fa i Kanaana kosa ho andevon' izy ireo.

Ny zanak' i Sema dia i Elama sy i Asira (na Asora) sy i Arpaksada sy i Loda ary i Arama. I Jesoa dia voaliza fa taranak' i Sema.

Avy amin' ny anaran' i Sema ny anaram-bondrom-piteny atao hoe *[[Fiteny semitika|semitika]]* na ny anaran' ny vondrom-poko atao hoe *Semita*.

## Jereo koa

* Hama
* Jafeta
* Semita
* Fiteny semitika
Tera

I **Tera** dia olona resahina ao amin'ny Baiboly. Zanak'i Nahora sady rain'i Abrahama sy i Nahora sy i Haràna (rain'i Lota) ary i Saraha (vadin'i Abrahama) izy. I Ora any Kaldea no tanàna fiaviany. Nanompo andriamanitra maro (politeista) izy. Taranak'i Sema i Tera.
Nefilima

Ny **Nefilima** dia karazan' olona voalaza ao amin' ny Baiboly, vokatry ny firaisan' ny "zanak' Andriamanitra" tamin' ny zanakavavin' ny olombelona. Ny rain' ny Nefilima dia hevirin' ny maro fa anjely nikomy amin' Andriamanitra. Tamin' ny fisiany teto an-tany dia nitombo be ny fahotan' ny olombelona. Atao hoe הנּפלים izy ireo amin' ny teny hebreo.
Taorian' io no nahatonga an' Andriamanitra handefa rano hanafotra ny tany manontolo mba handringana ny olombelona rehetra izay tsy nanoa azy sy ny ankamaroan' ny zavamananaina hafa.

## Firesahana ny Nefilima ao amin' ny Baiboly
### Ao amin'  ny Genesisy

Ny Genesisy na Jenezy (6.1-4) dia milaza fa olo-mahery sy manan-daza izy ireo:

* "1 *Ary raha vao nihamaro ny olona tambonin' ny tany ka teraka zazavavy maro,* 2 *dia hitan' ny zanak' Andriamanitra fa tsara tarehy ny zanakavavin' ny olona; ka dia nifidy vady ho azy tamin' izy rehetra araka izay tiany izy.* 3 *Ary hoy Jehovah: Tsy mba hanapaka mandrakariva ao amin' ny olona ny Fanahiko, fa amin' ny faniavany dia nofo izy; nefa ho roa-polo amby zato taona ny androny.* 4 *Ny Nefilima nitoetra tambonin' ny tany tamin' izany andro izany, sy taorian' izany koa, raha nivady tamin' ny zanakavavin' ny olona ny zanak' Andriamanitra, ka niterahany; ireo no ilay olo-mahery hatrizay ela izay, dia ny lehilahy nanan-daza*." (Gen. 6.1-4 -- *Ny Baiboly*).

### Ao amin' ny Nomery

Ny  Nomery na Fanisana (13.31-33) kosa dia manao azy ireo ho rapetonolona:

* 31 *Fa hoy kosa ny lehilahy izay niara-niakatra taminy: Tsy mahazo miakatra handresy ny olona isika; fa mahery noho isika izy.* 32 *Dia nilaza ratsy ny tany izay nosafoiny tamin' ny Zanak' Isiraely izy ka nanao hoe: Ny tany izay nalehanay nosafoina dia tany izay mandevona ny monina eo, ary ny olona rehetra izay hitanay teo dia olona vaventibe;* 33 *ary nahita ny Nefilima teo izahay, dia taranaky ny Anakita avy amin' ny Nefilima; ary teo imasonay dia tahaka ny tsingentana izahay; ary toy izany koa izahay teo imasony*. (Nom. 13.31-33 -- *Ny Baiboly*).

## Jereo koa

* Nôa
* Safodrano
* Sambofiaran' i Nôa
* Anjely potraka
* Demony
* Devoly
Lôta

I **Lôta** dia olona voatantara ao amin' ny Baiboly. Ny ankohonany no afa-nandositra ny fandoroan' Andriamanitra an' i Sôdôma sy i Gômôra izay nilatsahan' ny afo sy solifara. I Haràna zanak' i Tera sady rahalahin' i Abrahama sy i Nahora no rain' i Lôta. Tamin' ny nandosirany ny afo dia niova ho vongan-tsira ny vadiny rehefa nitodika nijery ny fahamaizan' i Sôdôma. Nanan-janaka taminy ny zananivany roa ka nitaranaka ny Môabita sy ny Amônita. 

## Jereo koa

* Mpaminanin' ny kristianisma
* Mpaminanin' ny silamo
Ismaela

I **Ismaela** dia olona resahina ao amin' ny Baiboly sy ao amin' ny Kor'any. Izy no zanak' i Abrahama voalohany raha mbola tsy niteraka an' i Isaaka i Saraha. I Hagara, vehivavy Egiptiana, mpanompovavin' i Saraha, no reniny. Amin' ny teny hebreo izy dia atao hoe **ישׁמעאל** / *Išma`e’l* (izay midika hoe "Nohenoin' Andriamanitra [ny fangatahako]"), fa amin' ny teny arabo kosa dia: **إسماعيل** / *Ismāʿīl*. Taty aoriana dia teraka i Isaaka. Tamin' ny farany i Abrahama dia nandroaka an' i Hagara sy ny zanany hiala avy eo aminy araka ny sitrapon' i Saraha izay tsy te-hizara ny lovan-janany amin' i Ismaela. Ny Baiboly dia mitantara fa i Isaaka no saika hataon-drainy sorona nefa misy ny mpanao heviteny amin' ny Kor'any izay milaza fa tsy maintsy ho i Ismaela no ilay saika natao sorona. I Ismaela no razamben' ny Ismaelita izay atao hoe koa Hagarita na Hagarena na ny Arabo (Adnanita).
Esao

I **Esao** dia olona tantaraina ao amin'ny Baiboly. Zanak'i Isaka sy i Rebeka izy sady kambana tamin'i Jakoba. Tian-drainy kokoa izy nefa nivarotra ny fizokiany sady tsy azony koa ny tsodranon-drainy tokony ho azy noho ny hafetsen'i Jakoba. Nikasa ny hamono an'i Jakoba i Esao. Nefa tamin'ny fahalehibeazany dia nifindra fonenana izy sy ny ankohonany mbamin'ny biby fiompiny. Namela heloka an'i Jakoba ihany i Esao tamin'ny farany. Araka ny Baiboly dia atao hoe koa Edoma i Esao ka izy no voalaza fa razamben'ny Edomita.
Jôsefa (zanak' i Jakôba)

I **Jôsefa** (hebreo: יוֹסֵף‬ / *Iosef*) dia olona voatantara ao amin' ny Baiboly. Zanak' i Jakoba sy i Rahely izy. I Benjamina no rahalahy iray reny aminy. Manana rahalahy folo hafa tsy iray reny aminy izy. Namidin' ireo rahalahiny izay nialona azy izy nefa lasa manampahefana tany Egipta taty aoriana. Nantsoiny honina any Egipta ny fianakaviany, fantatra amin' ny hoe Zanak' i Israely, tamin' ny fotoana nahamosarena ny tany manontolo. Taorian' ny nahafatesany sy ilay Farao natoky azy no nanombohan' ny fahasahiranan' ny Zanak' i Isaraely izay nandevozin' ny Egiptiana. Manana ny fomba fitantarany an' i Jôsefa koa ny boky masin' ny silamo atao hoe Kor'any.

## Ny fiainany manokana

I Jakoba no rain' i Jôsefa. Ny vadiny dia i Asenata. Ny zanany dia i Manase sy i Efraima.

## Jereo koa

* Ny zanak' i Jakoba: Robena - Simeôna - Levy - Jodà - Dana - Naftaly- Gada - Asera - Isakara - Zebolôna - **Jôsefa** - Benjamina - Dina
* Ny vadin' i Jakoba: Lea - Rahely - Bila - Zilpa
* Fokon' i Israely
*Fokon' i Jôsefa (fokon' i Manase sy fokon' i Efraima)
.tr

.**tr** dianny top-level domain fehezan-dalàna no an'ny Torkia ao amin’ny Aterineto. 

Jereobkoa: Lisitry ny ambony-pitenenana.
Joseph

Ny teny **Joseph** mety midika:
*Joseph Smith
*Joseph Stalin
*Joseph Seligman
*Joseph Kasa-Vubu
*Joseph Simon Gallieni
*Joseph Ileo
*Joseph Glidden
*Joseph Aziz
*Joseph Pannaye
*Joseph Petzval
*Joseph Juran
*Joseph Orlicky
*Joseph Kerwin
*Joseph Kabila
*Joseph Whitworth
Tilikambon' i Babela

Ny **Tilikambon' i** **Babela** na **Tilikambo tao Babela**, araka ny Baiboly, dia tilikambo avo dia avo nataon' ny olombelona mba hanakarana ny lanitra. Ny fanamboarana an' io tilikambo io dia tsy nahafaly an' Andriamanitra ka nahatonga azy nanamaro ny fitenin' ny olombelona mba tsy hifankahazoany sady hampitsahatra ny fanamboarana ilay tilikambo no hampiparitaka ny olombelona manerana ny tany. Amin' ny teny hebreo dia atao hoe *Migdal Babel* ny anaran' io tilikambo io. Ao amin' ny Bokin' ny Genesisy (Gen. 11.1-9) no ahitana ny tantara momba an' ilay tilikambo.

## Jereo koa:
* Edena (saha)
Edena

I **Edena** na ny **Saha Edena** dia toeram-piadanana teto ambonin' ny tany nametrahan' Andriamanitra ny olombelona voalohany (dia i Adama sy i Eva) izay voalaza ao amin' ny Baiboly. Ny Bokin' ny Genesisy (toko faha-2 sy faha-3) no ahitana io tantara io.

## Jereo koa:

* Famoronana (finoana sy fedrà)
* Anjely
* Anjelolojia
*Paradisa
Levy (zanak' i Jakôba)

I **Levy** (hebreo: לֵּוִי‎ / *Levi* na *Lewi*) dia olona resahina ao amin' ny Baiboly, ao amin' ny Genesisy. Zanakahahy fahatelon' i Jakoba izy. I Lea no anaran-dreniny (Gen. 29.31-34). Ny taranak' i Levy no atao hoe fokon' i Levy na Levita izay nisahana ny asam-pisoronana tao amin' ny Zanak' i Israely.

Zafin' i Abrahama sy i Isaaka i Levy. Nizara ho fianakaviana telo ny taranak' i Levy tamin' ny andron' ny fahandevozana tao Ejipta, dia ny fianakavian' i Gersôna sy ny an' i Kehaty (na Kohaty) ary ny an' i Merary. I Levy no rain' i Iôkebeda (vehivavy) izay niteraka an' i Miriama sy i Mosesy ary i Aarôna tamin' i Amrama (zafin' i Levy). I Robena sy i Simeôna sy i Jodà sy i Isakara ary i Zebolôna no rahalahiny iray reny aminy ary i Dina no anabaviny iray reny aminy.

Nandray anjara tamin' ny famonoana ireo lehilahy tao an-tananan-dry Sikema (na Sekema), noho ity farany nandry an-keriny tamin' i Dina, izy niaraka tamin' i Simeôna (Gen. 34.25-26) ka nozonin-drainy noho izany (Gen. 49.7).Nisahana ny anjara asa mpisorona sy ny fitsarana sy ny fampitana ny fahalalana (indrindra ny fahalalana ny Torah) amin' ny Israelita rehetra ny Levita ka miaro azy ny foko 11 sisa.

I Mosesy no Levita fantatra indrindra teo amin' ny Hebreo; rahalahiny i Aarôna izay nanjary mpisoronabe voalohany teo amin' i Israely.

I Levy no lohan' ny fianakavian' ny mpisorona ka noho izany dia tsy nahazo anjara tany manokana tamin' ny fizarana tany tao Kanaana (faritra) ny fokon' i Levy (ny Levita). Nisy tanàna miisa 48 anefa nonenany sy nananany fahefana ara-pôlitika sy ara-toekarena eran' ny tanin' i Israely. Nanana tombotsoa manokana ny Levita ka hita hatrany amin' ny fanompoana ao amin' ny sinagôga mandraka ankehitriny izany.

## Jereo koa:

* Ny zanak' i Jakôba: Robena - Simeôna - **Levy** - Jodà - Dana - Naftaly- Gada - Asera - Isakara - Zebolôna - Jôsefa - Benjamina - Dina
*Ny vadin' i Jakôba: Lea - Rahely - Bila - Zilpa
*Fokon' i Levy
*Levita
Levita

Ny **Levita** dia ireo taranak'i Levy, izay nisahana ny asam-pisoronana tamin’ny andro talohan'ny Fahababoana tany Babilona. I Levy dia zanak’i Jakoba sady zafikelin’i Isaka izay zanak’i Abrahama. Iray amin’ireo foko roa ambin'ny folo taranak’i Jakoba ny Levita. Hatramin’ny naharavan’ny Fanjakan'i Joda tamin’ny taona 586 tal. J.K. dia mitovy hevitra ny teny hoe *[[Mpisorona jiosy|mpisorona]]* sy *levita*. Amin’ireo Levita dia i Mosesy (na Moizy) no tena nalaza ary ny taranak’i Arona no nisahana indrindra ny fisoronana. Ny Bokin'ny Levitikosy ao amin'ny Testamenta Taloha no boky ao amin'ny Baiboly miresaka misimisy kokoa ny amin'ireo Levita. 

Tsy nanana anjara tany ho azy manokana ny Levita rehefa natao ny fizarana ny tany voababo, dia ny tany Kanana, fa niparitaka miaraka amin’ireo foko sisa ao amin’ny Zanak’i Israely ka nonina tamin’ny tanana miisa 48. Satria izy ireo tsy nanao asa hafa afa-tsy ny raharaha momba ny fanompoana an’Andriamanitra sy ny fitantanan-draharaha ary ny fampianarana ny Lalàna, dia nanome ny ampahafolon-karenany azy ny sisa amin’ny Israelita mba hivelomany sy hanamboarana na hanarenana ny tempoly. Nisy koa ireo Levita nisahana ny fitendrena sy ny fitsofana zavamaneno ao amin’ny tempoly. 

Betsaka ireo mpaminany nivoaka avy amin’ny Fokon'i Levy, dia i Mosesy (na Moizy), i Samoela, i Elia, i Ezekiela, i Ezra (na Esdrasa), i Hagay (na Akjea), i Jeremia, i Zakaria zanak’i Jehoiada, i Zakaria zanak’i Berekia, i Malakia ary i Jaona (na Joany) mpanao batisa. Nanana ny marika famantarana azy manokana ny Levita, dia famantarana misy vatosoa roa ambin’ny folo misolo ireo Israelita roa ambin’ny folo.

## Jereo koa:

* Tempolin'i Jerosalema
* Mpisorona jiosy
*Fokon'i Levy
*Fokon'i Israely
*Levy
Aarôna

I **Aarôna** na **Aharôna** na **Arona** dia olona resahina ao amin’ ny Baiboly, indrindra ao amin’ ny Testamenta Taloha ao amin’ ny Bokin’ny Eksodosy sy ny Levitikosy ary ny Nomery. Nanampy an’ i Mosesy (na Môizy) tamin’ ny fanafahana ny Zanak’i Israely tamin’ ny fanadevozan’ ny Egiptiana izy. Izy no mpisorombe voalohany ao amin’ ny fivavahana jiosy sady mpanorina ny raharahan’ ny mpisorona teo amin’ ny Hebreo. Nanan-janaka an’ i Nadaba sy i Abiho sy i Eleazara ary i Itamara tamin’i Eliseba (na Elizabeta) vadiny izy. I Arona dia zanak’i Amrama sy i Iokebeda, izany hoe taranak’i Levy. Rahalahin’i Mosesy sy i Miriama izy. Atao hoe אַהֲרֹן / *Aharone* io anarana io amin’ny teny hebreo fa Ἀαρών / *Aarôn* kosa amin’ny teny grika.

Nandray anjara tamin’ny fanatanterahana ny fahagagana nampanaovin’Andriamanitra azy sy i Mosesy teo anatrehan’ny Egiptiana izy. Isan’izany fahagagana izany ny niovan’ny tehiny ho menarana teo anatrehan’ny Farao. Satria i Mosesy tsy havanana tamin’ny fitenenana dia izy no nanampy azy amin’ny fitondrana teny raha nifampiresaka tamin’ny Farao izy ireo ny amin’ny tokony hanafahana ny Zanak’i Israely amin’ny fanandevozana.  I Arona sy i Mosesy no namoaka ny Zanak’i Israely avy tao Egipta.Navelan’i Mosesy tamin’i Arona ny Zanak’i Israely tamin’ny niakarany tany an-tendrombohitra Sinay niaraka amin’i Josoa (na Jôsoe) mba haka ny vatofisaka nisy ny Didy Folo. Nefa i Arona, rehefa norahonan’ny vahoaka dia nanamboatra famantarana hita maso an’Andriamanitra, dia ny ombilahy kely volamena (Eks. 32.1-24) izay nahatezitra an’Andriamanitra taminy satria fanompoan-tsampy izany.

Araka ny Baiboly dia Arona no mpisorombe voalohany. Maty teo akainkin’ny sisin-tanin’i Kanana i Arona tamin’ny faha-123 taonany satria tsy natoky ny herin’Andriamanitra. Nandimby azy avy eo i Eleazara zanany.

## Jreo koa:

* Levita
*Mosesy
Sasha Clements

**Sasha Clements** dia mpilalao sarimihetsika Kanada teraka ny 14 Martsa 1990 tao Toronto

## Jereo koa
* Biôgrafia
Torah

Ny **Torah** (תּוֹרָה), izay midika hoe "lalàna", dia fitambaran' ny boky dimy voalohany ao amin' ny Baiboly amin' ny teny hebreo (Tanakh). Izy no fizaràna voalohany ao amin' ny Tanakh, eo alohan' ny Nevi'im sy ny Ketuvim. Indraindray dia atao hoe "Boky dimin' i Mosesy (na Môizy)" izy ireo. Ao amin' ny Baiboly kristiana dia ireto ireo boky ireo: ny Genesisy (na Jenezy) sy ny Eksôdosy (na Esaody) sy ny Levitikosy (na Levitika) sy ny Nomery (na Fanisana) ary ny Deoterônômia (na Deoterônômy). Ny fitambaran' ireo no tondroina koa amin' ny hoe Pentateoka ao amin' ny asasoratra kristiana.

## Fiforonan-teny
Ny teny hoe תּוֹרָה / *Torah* dia teny hebreo izay midika hoe "lalàna", "toromarika" na "fampianarana". 

## Ny boky ao amin' ny Torah
Ireto avy ny anaran' ny boky ao amin' ny Torah amin' ny teny hebreo: 
* ספר בראשית */ Sefer Bereshit* ("Tamin' ny voalohany"): Genesisy na Jenezy

* ספר שְׁמוֹת */ Sefer Shemot* ("ireo Anarana"): Eksôdôsy na Eksaody

* ספר ויקרא */ Sefer Vayikra* ("Ary niantso Izy"): Levitika na Levitikosy

* ספר במדבר */ Sefer Bemidbar* ("Tany an-tany efitra"): Nomery

* ספר דְּבָרִים */ Sefer Devarim* ("ireo Teny"): Deoterônômy na Deoterônômia

## Torah am-bava
Ny Torah am-bava, izay atao amin' ny teny hebreo hoe תורה שבעל פה / *Torah SheBe'al Pe*, dia ny foto-pampianarana sy ny tahirin-dahateny nampitaina am-bava ao amin' ny fivavahana jiosy, sy fanampin' ny "Torah voasoratra" (Lalàna voasoratra).

Araka ny finoan' ny jodaisma rabinika ny Torah am-bava dia tokony tsy hivaona amin' ny endriny voalohany tamin' ny nanolorana azy tany Sinay (na Sinaia), ka noho izany dia mila olona mpamerimberina (hebreo: תנאים / *Tannaim*) izay miantoka ny fampitana ny fampianarana sy mamerina ny teny nampitana azy hatramin' ny voalohany. Mivoatra ny fivoasana ny Torah.

Am-bava tokoa io lovantsofina io tamboalohany, nefa taty aoriana dia nampandrina an-tsoratra amin' ny ampahany tamin' ny taonjato voalohany ao amin' ny Midrasa (hebreo: מִדְרָשׁ / *Midrash*) sy ao amin' ny Misna (hebreo: משנה / *Mishnah*) ary ao amin' ny Talmoda (hebreo: תַּלְמוּד / *Talmud*) sy ny Fifamaliana (hebreo: שאלות ותשובות / *She'elot uTeshuvot*) ary ny asa soratry ny Raby taty aoriana.

## Jereo koa
**Fizaràn' ny Baiboly hebreo**

* Tanakh - Nevi'im - Ketuvim
**Fivoasana ny Baiboly hebreo**
*Torah am-bava - Midrasa - Talmoda - Mishnah - Gemarà - Halakà - Agadà

**Hafa**

*Pentateoka
*Baiboly samaritana
Ketuvim

Ny **Ketuvim** na **Ketubim** ("soratra") dia fitambaran' ny boky iraika ambin' ny folo mamorona ny fizaràna fahatelo sady farany ao amin' ny Baiboly hebreo (na Tanakh). Tsy afangaro amin' ny lazain' ny Kristiana hoe "bokin' ny olon-kendry" na "bokim-pahendrena" ny Ketuvim (midika hoe "Soratra") ao amin' ny Baiboly hebreo.

## Fiforonan-teny
Ny teny hoe כְּתוּבִים / *ketuvim* na *ketubim* dia teny hebreo amin' ny endriny milaza maro, izay midika hoe "soratra".

## Ny fanasokajiana ireo boky ao amin’ny Ketuvim
Misy sokajy telo ny boky ao amin' ny Ketuvim, dia ireo ao amin' ny hoe סִפְרֵי אֶמֶת / *Sifrei Emet* sy ny hoe חמש מגילות / *Hamesh Megilot* ary ireo boky sisa. 

### Ny ''Sifrei Emet'' na ''Bokim-Pahamarinana''
Ny teny hoe סִפְרֵי / *sifrei* dia midika hoe "horonam-boky". Ny hoe *Emet* dia fanafohezana ny fifanarakarahan' ny anaran' ny boky telo mitambatra ao aminy, nefa afaka midika hoe "fahamarinana". Telo ny boky ao amin' ny סִפְרֵי אֶמֶת / *Sifrei Emet*, dia ireto avy:
* *[[Bokin' ny Salamo|Sefer Tehillim]]* (ספר תְּהִלִּים) (Salamo)

* *[[Bokin' ny Ohabolana|Sefer Mishlei]]*  (ספר מִשְלֵי)(Ohabolana)

* *[[Bokin' i Jôba|Sefer Iyyôb]]*  (ספר אִיּוֹב) (Jôba)

### Ny ''Hamesh Megilot'' na ''Horonana Dimy''
Misy dimy ny boky atao hoe *Hamesh Megilot*, izay midika hoe "horonam-boky dimy", dia ireto avy:
* *[[Tononkira Fanaperana|Sefer Shir HaShirim]]*  (ספר שִׁיר הַשִּׁירִים) (Tononkira Fanaperana)

* *[[Bokin' i Rota|Sefer Ruth]]*  (ספר רות) na *[[Bokin' i Rota|Megillat Ruth]]* (מגילת רות) (Rota)

* *[[Bokin' ny Fitomaniana|Sefer Eikhah]]*  (ספר אֵיכָה) (Fitomaniana)

* *[[Bokin' ny Mpitoriteny|Sefer Qoheleth]]*  (ספר קֹהֶלֶת) (Mpitoriteny)

* *[[Bokin' i Estera|Sefer Ester]]*  (ספר אסתר) na *[[Bokin' i Estera|Megillat Ester]]* (מגילת אסתר) (Estera)

### Ny boky sisa
Tsy misy anarana manokana hanasokajiana azy ny boky sisa ao amin' ny Ketuvim izay miisa telo, dia ireto avy:
* *[[Bokin' i Daniela|Sefer Daniel]]*  (ספר דָּנִיֵּאל) (Daniela)

* *[[Boky Ezra-Nehemia|Sefer Ezra wu Nekhem'ya]]*  (ספר עזרא נחמיה) (Ezra sy Nehemia mitambatra)

* *[[Bokin' ny Tantara|Sefer Divrei haYamim]]*  (ספר דִּבְרֵי־הַיָּמִים) (Tantara)

Marihina fa mitambatra ho boky iray ny Bokin' i Ezra sy ny Bokin' i Nehemia izay misaraka ao amin' ny Baiboly kristiana, toraka izany koa ny Bokin' ny Tantara roa (1Tantara sy 2Tantara).

## Jereo koa
* Tanakh

* Torah

* Nevi'im
* Boky Ezra-Nehemia
Nevi'im

Ny **Nevi'im** na **Nebi'im** ("mpaminany") dia ilazàna ireo boky izay mamorona ny fizaràna faharoa ao amin’ ny Baiboly hebreo (atao hoe Tanakh) manomboka eo amin’ ny Bokin’ i Jôsoa ka miafara amin’ny Bokin' i Malakia. Ny fizaràna atao hoe Torah no eo alohany fa ny fizaràna atao hoe Ketuvim koasa no ao aoriany. Tsy afangaro amin' ny lazain' ny Kristiana hoe "bokin'ny mpaminany" ny "Mpaminany" na "Nevi'im" ao amin' ny Baiboly hebreo.

## Fiforonan-teny
Ny hoe *nevi’im* dia teny hebreo (נְבִיאִים‬ / *Nəḇî'îm*) izay midika hoe “mpaminany (maro)”. Ny endrika milaza tokan’ io teny io dia *nabî* (“mpaminany (tokana)”). Araka ny lovantsofina dia mpaminany no nanoratra an’ireo boky isan’ ny atao hoe Nebi’im ireo.

## Fizaràn' ny Nevi’im
Mizara roa indray ny Nevi’im dia ny *Nevi'im rishonim* (נביאים ראשונים / "mpaminany taloha") sy ny *Nevi'im aharonim* (נביאים אחרונים / "mpaminany farany" na "mpaminany taoriana"). Ny “mpaminany taloha” dia ilazàna ireo boky nosoratana talohan’ ny Fahababoan’ ny Zanak’ i Israely tany Babilôna fa ny “mpaminany taoriana” kosa dia enti-manondro ireo boky voasoratra taorian’ izany fahababoana izany. Ny Bokin’ i Daniela dia tsy voasokajy ao amin’ny Nevi’im na isain' ny Kristiana ao amin' ireo atao hoe " bokin' ny mpaminany".

### Ny ''Nevi’im rishonim'' na Mpaminany taloha
Ny Nevi’im rishonim dia ireo boky sokajîn’ny Kristiana ho boky ara-tantara. Misy boky efatra ny ao amin'ny Nevi'im rishonim dia ireto avy:
* Sefer Yehoshua (ספר יהושע‎ ) na Yehoshua  : Jôsoa

* Sefer Shoftim (ספר שופטים) na Shoftim : Mpitsara

* Sefer Shemuel (ספר *שמואל*) na  Shemuel: Samoela voalohany sy Samoela faharoa

* Sefer Melakhim (ספר מלכים) na Melakhim: Mpanjaka voalohany sy Mpanjaka faharoa

Marihina fa tsy misaraka ho boky roa ireo Bokin’ ny Mpajaka ao amin’ ny Baiboly hebreo, torak'izany koa ny Bokin' i Samoela.

### Ny ''Nevi'im aharonim'' na Mpaminany taoriana.
Ny bokin'ny mpaminany sisa rehetra dia ao amin'ny vondrona atao hoe *Nevi'im aharonim*. Ny Kristiana dia manasokajy azy ireo ao amin’ny atao hoe bokin’ ny mpaminany, nefa tsy ny bokin'ny mpaminany rehetra no isan'ny Nevi'im aharonim, ohatra amin'izany ny Bokin' i Daniela izay voasokajy ao amin'ny Ketuvim ("soratra"). Miisa efatra ny boki’ireo mpaminany taoriana, dia ireto avy:
* Sefer Yeshayahu (ספר ישעיהו) na Yeshayahu: Isaia

* Sefer Yrmeyahu (ספר יִרְמְיָהוּ) na Yrmeyahu: Jeremia

* Sefer Yehezkael (ספר יחזקאל) na Yehezkael: Ezekiela

* Trei Assar (תרי עשר “mpaminany madinika roa ambin’ ny folo”)

Ireo mpaminany taoriana telo voalohany dia atao hoe “mpaminany lehibe”. Ny *Trei Assar* dia manambatra ireo mpaminany miisa roa ambin’ny folo atao hoe "mpaminany madinika" – dia ireto avy: *Sefer Hoshea* (ספר הושע) (Hôsea), *Sefer Yo'el* (ספר יואל) (Jôela), *Sefer Amos*  (ספר עמוס) (Amosa), *Sefer Ovadiyah* (ספר עובדיה) (Ôbadia), Sefer Yohnah (ספר יונה) (Jona), *Sefer Mikhah* (ספר מיכה) (Mika), *Sefer Nahum* (ספר נחום) (Nahoma), *Sefer 'Havakuk* (ספר חבקוק) (Habakoka), *Sefer Tsefaniyah* (ספר צפניה) (Zefania), *Sefer Haggai* (ספר חגי) (Hagay), *Sefer Zekhariyah* (ספר זכריה) (Zakaria) ary *Sefer Malakhi* (ספר מלאכי) (Malakia).

## Jereo koa:
* Tanakh

* Torah

* Ketuvim
Françoise de l'Incarnation

**Françoise de l'Incarnation** dia masera monialy Kristianina, martiry trinitera avy ao Espaina, teraka ny febroary 1873 ary maty 13 janoary 1937.

## Biografia
Masera **Françoise de l'Incarnation** teraka tao Martos ny febroary 1873. Ny taona 1889 no nidirany ho mpianatra tao amin'ny Monastera Trinitera tao Martos ihany izany nisy ny nenitoany masera tao. Ny 21 jolay 1936, noroahina hiala ny Couvent ny Masera trinitera mihiboka ka lasa niantrano tao an-tranon'ny anadahiny Ramon niaraka tamin'ny nenintoany, Masera Maria du Rosaire i Masera Françoise.

Ny 13 janoary 1937 dia novonoina niaraka tomin'ireo voagadra tao amin'ny Toeram-pandevenana tao Casillas tao Martos izy. Ny iray tamin'ireo milisy dia nikasa hametaveta azy saingy nanohitra tamin-kery igagana i Françoise: romotry ny hatezerana ity jiolahy ka nodarofany ny vodibasy ny lohan'i Masera Françoise hahafaty azy ary avy eo notaritiny ho any an-davaka ny fatiny. 63 taona izy tamin'izay.

## Martiry trinitera
Martiry trinitera avy ao Espaina 1936-1937:

* Álvaro Santos Cejudo
* Françoise de l'Incarnation
* Jacques de Jésus
* Jean de Jésus et Marie
* Jean de la Vierge de Castellar
* Joseph de Jésus et Marie
* Louis de Saint Michel des Saints
* Mariano de Saint Joseph
* Melchor du Saint-Esprit
* Prudence de la Croix
* Second de Sainte Thérèse

## Jereo koa
* Biôgrafia
* Trinitera
Prudence de la Croix

**Prudence de la Croix** dia mompera Kristianina, martiry trinitera avy ao Espaina, teraka ny 28 aprily 1880 ary maty 31 jolay 1936.

## Biografia
Mompoera **Prudence de la Croix** tao Rigortia (Vizcaya-Espaina) no tanàna nahaterahan'i Mompoera Prudence, tamin'ny 28 aprily 1883 ary io andro nahaterahany io ihany izy dia efa natao Batemy. Ny 9 may 1898 no nanombohany ny nôvisia tao Algorta (Vizcaya) ary ny 13 may 1899 kosa no nanaovany ny voady vooalohany araka ny lalana sy fomban'ny relijiozy trinitera.

Ny 28 jolay 1936 no nosamborina niaraka tamin'ireo frera trinitera rehetra niaraka kômonôté taminy tao "Santuario de la Virgen de la Cabeza" i Mompoera Prudence ary dia nalefa tamin'ny tanàna hafa antsoina hoe "Andújar". Anisan'ny nampihavaka azy tamin'izany fotoana nisamborana azy izany ny tsy nanekeny mihitsy hanala ny akanjo fitondran'ny relijiozy trinitera satria hoy izy: "raha toa ka ny fanaovako ity fanamiana manokana maha relijiozy ity no hamonoana ahy dia tsy atahorako satria miana anatin'ny ara-dalana aho". Nonina taminà trano mitokana niaraka tamin'ny frera roa izy ary telo andro moja taorian'ny fisamborana (ny 31 jolay 1936) no noentina ankeriny ho vonoina niaraka tamin'i Mompoera Secondo di Santa Teresa.

## Martiry trinitera
Martiry trinitera avy ao Espaina 1936-1937:

* Álvaro Santos Cejudo
* Françoise de l'Incarnation
* Jacques de Jésus
* Jean de Jésus et Marie
* Jean de la Vierge de Castellar
* Joseph de Jésus et Marie
* Louis de Saint Michel des Saints
* Mariano de Saint Joseph
* Melchor du Saint-Esprit
* Prudence de la Croix
* Second de Sainte Thérèse

## Jereo koa
* Biôgrafia
* Trinitera
South Park

***South Park*** dia sarimihetsika tantara mitohy an-tsarimiaina misy hatsikana (anglisy: *animated sitcom*) amerikana noforonin'i Trey Parker ary i Matt Stone ho an'i network televiziona Comedy Central.
William Leong Kuan Pui

Reverend **William Leong Kuan Pui** (梁君培威廉牧師) Ny pasitera litorjika, Mpaneho hevitra politika, ireo olo-malaza ara-pinoana ao Hong Kong sy Makaô.

## Ny fiainany manokana
Rev. William Leong dia teraka tamin'ny Jolay 1998 tao Makaô,Portiogaly. Niaraka tamin'ny Fiangonana Batista sy ny batisa hatramin'izao.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Personal Facebook
* 梁君培牧師見證 Testimony of Reverend William Leong Kuan Pui(台灣聖經網得救見證) 
* 澳門基督徒愛心團契（世界延伸會） 
* 教會機構名錄
* 教會機構名錄
Kristianisma ôrtôdôksa

Ny **kristianisma ôrtôdôksa** na **ôrtôdôksia** dia fiombonan' ny fiangonana kristiana anisan' ny tranainy indrindra vokatry ny fivakisan' ny Fiangonana Lehibe voalohany noho ny tsy fitovian-kevitra ara-pitondrana sy ara-teôlôjia nisy teo amin' ny Fiangonana tatsinana sy ny Fiangonana tandrefana. Ny vakiny faharoa tamin' izany dia ny Fiangonana katôlika izay tsy iza fa ny Fiangonana tandrefana tany alohan' ny Refôrma prôtestanta. Mino ny Trinite ny Ôrtôdôksa nefa tsy niombon-kevitra tamin' ny Fiangonana katôlika ny amin' ny Fanahy Masina izay inoan' ny Ôrtôdôksa fa mipoitra avy amin' ny Ray ihany fa tsy amin' ny Zanaka koa (jereo: *[[Filioque]]*).

Ny kristianisma ôrtôdôksa dia iray amin' ny antokom-pinoana telo lehibe amin' ny kristianisma. Tahaka ny Pentarkian' ny taonarivo voalohany, ny fiombonana ôrtôdôksa dia alamina ho Fiangonana aotôsefaly tsy mifampiankina amin' ny fomba fijery ara-dalàna sy ara-panahy, tamin' ny taonjato faha-21 dia niisa dimy ambin' ny folo izy ireo, raha tsy isaina ireo heverin' ireo be mpanaraka ho tsy kanônika. ny tena. Ireo Fiangonana ireo dia misafidy ny primatany manokana, izay manana ny fahefana pastôraliny miankina amin' ny patriarka fidin' ny sinôda.

Maro amin' ireo fahefana pastôraly ireo no mifanitsy amin' ny fizaràn-tanin' ny firenena na fanjakana môderna iray na maromaro; ny Patriarkatan' i Môskoa, ohatra, dia mifanitsy amin' ny ankamaroan' ny fanjakana vokatry ny faharavan' ny Firaisana Sôvietika. Izy ireo koa dia mety ahitana metrôpôly, episkôpata (na evesea), paroasy, mônastera na metôkia ivelany an' ny zanaka am-pielezana, na koa any ivelan' ny firenena misy ny patriarka (toa an' i Kônstantinôpla izay manana ampaham-pari-piadidiana ao amin' ny tapany avaratra sy atsinanan' i Grisia); indraindray dia mifanitsaka izy ireo (toy ny an' i Besarabia izay ifanitsahan' fari-piadidian' ny patriarikan' i Bucarest sy ny an' i Môskoa).

Ny fielezan' ny ôrtôdôksia dia nanomboka any amin' ny faritra atsinanana amin' ny lemaka mediteraneana ao anatin' ny kolontsaina grika. Ny fiangonany isam-toerana ao aminy dia manana fampianarana sy asa fanompoana mitovy, sady miara-mahatsapa mafy ho ao amin' ny Fiangonana tokana. Ny Baiboly sy ny litorjia dia azo vakiana amin' ny fiteny litorjika tranainy na amin' ny fitenim-pirenena amin' izao fotoana izao ao amin' ny fari-piadidian' ny patriarka. Ny Kristiana ôrtôdôksa tsirairay dia manaraka ny taom-piangonana voafehin' ny tetiandro litorjikan' ny Fiangonana izay iankinany.

## Jereo koa

* Fiangonana ôrtôdôksa tatsinanana

* Fiagonana Ôrtôdôksa eto Madagasikara
*Fiangonana Ôrtôdôksan' i Aleksandria sy Afrika Manontolo
*Baiboly ôrtôdôksa
*Kônsily
*Pneomatôlôjia
Białystok

I **Białystok** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Voïvodie Podlasie (fiteny poloney: *[[:pl:Województwo podlaskie|Województwo podlaskie]]*) any  Polonia.  Manana mponina miisa 295 000 mponina

## Distrika

Mizara ho distrika 28 ny tanànan'i Białystok:

## Fanabeazana

# Anjerimanontolon'i Białystok (fiteny frantsay‎: *[[:fr:Université de Białystok|Université de Białystok]]*)
# Anjerimanontolon'i fitsaboan'i Białystok (fiteny frantsay‎: *[[:fr:Université de médecine de Białystok|Université de médecine de Białystok]]*)
# Akademian'ny  Politécnica ao Białystok (fiteny anglisy: *[[:en:Bialystok University of Technology|Bialystok University of Technology]]*)
# Akademian'ny mozika ao Białystok (Akademia Muzyczna w Białymstoku)
# Akademian'ny Administração Pública ao Białystok (fiteny anglisy: *[[:en:Białystok School of Public Administration|Białystok School of Public Administration]]*)
# Instituto de Cosmetologia ao Białystok (fiteny anglisy: *[[:en:Białystok Institute of Cosmetology|Białystok Institute of Cosmetology]]*)
# Akademian'ny Economia ao Białystok (fiteny anglisy: *[[:en:Academy of Economics in Białystok|Academy of Economics in Białystok]]*)
# Akademian'ny Finanças e Administração ao Białystok (fiteny anglisy: *[[:en:Academy of Finance and Management in Białystok|Academy of Finance and Management in Białystok]]*)

## Kolontsaina sy fialamboly
### Teatra
* Teatra / Węgierko Drama Theatre
* Teatra / Białystok Puppet Theater
* Teatra / Wirszalin

### Mozika
* Podlasie Opera and Filharmonianic (fiteny poloney: *[[:pl:Opera i Filharmonia Podlaska|Opera i Filharmonia Podlaska]]*) 
* Filharmonian'i Podlaska (Filharmonia Podlaska)

### Haino aman-jery
* TVP 3 Białystok
* Radio Białystok
* Radio Jazz
* Radio "I"
## Fanatanjahantena
* Jagiellonia Białystok - dia klioba baolina kitra matianina ao Białystok ao amin'ny Polonia
* AZS Białystok - kliobana basketball
* Hetman Białystok
* Podlasie Białystok  - taranja maro

## Olo-malaza avy ao Białystok
* Grzegorz Sandomierski, mpilalao baolina kitra
* Izabella Scorupco, mpilalao amin'ny horonantsary
* Ludwik Lejzer Zamenhof, (fiteny esperanto)
* Radosław Sobolewski, mpilalao baolina kitra
* Ryszard Kaczorowski, Filohan'ny Polonia
* Tomasz Frankowski, mpilalao baolina kitra

## Tanàna namana

## Sary

150913 Town hall in Białystok - 01.jpg
Dworzec-w-Bialemstoku.jpg
Stadion Miejski - Białystok1.jpg


Białystok, kamienica (d. zarząd fabryki Moesa), ul. św. Rocha 3, 03.JPG
150913 Branicki Palace in Białystok - 09.jpg
Białystok Palac Lubomirskich Mariag36.jpg
Waszyngtona 36 Białystok 3.jpg
Białystok Urząd Marszałkowski.jpg
Białystok, Ulica Monte Casino.jpg
Białystok, ul. Popiełuszki.jpg
Panorama Białegostoku.JPG


## Jereo koa


### Rohy ivelany

*  Ny mpanolotsain'ny tanànan'ny Białystok
*  VisitBiałystok - Wikivoyage
*  Białystok - Wikivoyage 
*  Climate Białystok, Polonia

Gdańsk
Fanjakana

Ny **fanjakana** dia vondro-mponina ara-pôlitika monina ao amin' ny fizaran-tany voafaritra sady eo ambany fifehezan' ny fitondram-panjakana (governemanta) iray izay heverina ho fitaovana fototra amin' izany ankehitriny.

Amin' ny lafiny fandaminana dia endri-pandaminana ampiasain' ny fiarahamonina ny fanjakana mba hitondrany sy hitantanany ny tenany. Eo amin' ny lafiny lalàna, ny fanjakana dia fitambaran' ny fahefana sy fahafaha-manery ananan' ny firenena amin' ny olom-pirenena sy ny isam-batan' olona, ​​mba hampanjakana ny tombontsoan' ny besinimaro, izany hoe ny tombontsoam-bahoaka na ny soa iombonana.

Eo amin' ny lalàna iraisam-pirenena dia voafaritry ny fananany fizaran-tany ara-dalàna (tanim-pirenena) ny fanjakana manana ny fiandrianany, ka ao anatin' izany tany izany no mihatra amin' ny mponina ao aminy ny lalàny, sady ahitana andrim-panjakana mampihatra fahefana. Tsy maintsy miorina amin' ny maha masi-mandidy ny vahoaka na amin' ny fiandrianan' ny firenena ny maha ara-dalàna an' io fahefana io amin' ny ankapobeny, indrindra ao amin' ny fanjakana lazaina hoe demôkratika.

Matetika ahitana fanjakana tokana misy fizaràna ara-pitantanana isan-karazany nyfirenena iray. Mety ho fanjakana tokana na vondrona federaly ny fanjakana; amin' ity karazany farany ity dia ampiasaina indraindray ny teny hoe "fanjakana" mba hilazana ny fitondrana tsirairay izay mandrafitra ny federasiôna (na fanjakana federaly), ary mety manana ny fahafahana sasany ananan' ny fanjakana manana fiandrianana izy ireo, saingy eo ambanin' ny federasiôna misy azy ary tsy manana fahafahana mitovy amin' izany eo amin' ny sehatra iraisam-pirenena. Teny hafa ampiasaina ao amin' ny rafitra federaly toy izany ny hoe "faritany", "faritra" na teny hafa.

## Jereo koa

* Fanjakà-mpanjaka

* Tanàna-fanjakana
* Governemanta
* Fitondrana
* Tanim-pirenena
* Fahaleovantena
Tomasz Kupisz

**Tomasz Kupisz** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Polonia teraka ny 2 Janoary 1990 tao Radom

## Jereo koa
* Biôgrafia