open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abogida

Ny **abogida** na *abugida*, dia karazana fombam-panoratana ampiasaina mba hanoratra ny feon'ny fiteny iray. Izy io dia eo anelanelan'ny abidy manoratra ny vaninteny sy ny abidy manasaraka tsara ny zanapeo sy ny renifeo ho litera manokana ; ny litera ao amin'ny abogida dia renifeo iray mitambatra amin'ny zanapeo iray miaraka. Ny vaninteny hafa na ny fanalana ny zanapeo miaraka dia soratana amin'ny alàlan'ny fanampiana diakritika iray.

## Teôria

Afaka aseho amin'ny alàlana abidy iray noforonina ny fomba fandehanan'ny abogida : 
omena grafema iray notsongaina avy amina abogida iray soratana hoe *க​*.

Io grafema io raha avela amin'izao dia tononona hoe  arahan'ny zanapeo miaraka aminy ( izy eto). Raha te-hanoratra ny feo , dia *க* fotsiny no soratana. Raha te-hanoratra , dia mila ampiana diakritika iray grafema க ; dia manome *க + ி*.

Raha te-hanoratra hoe *க* irery, dia mila ampiana diakritika manondro ny tsi-fisiana zanapeo miaraka ( soratana amin'ny ்), manome *க + ்*. Io soratra io dia lazaina hoe *virama* (avy amin'ny teny hindi) na *mpanjavona*.

Raha te-hanoratra ny zanapeo  tsy misy renifeo, dia mila soratra hafa indray  mizaka tena (soratana இ). 

Raha averina :

* *க*​ = 
* *கி* = 
* *க்* = 
* *இக*​ = 
* *இக்* = 
* *இகி* = 

## Jereo koa
*  Omniglot, lisitry ny abogida]
Sekrima

**SEKRIMA** dia azo avy amin'ny teny hoe *<big>Sendika Kristianina Malagasy</big>*, izany hoe sendika najoro mba hiarovana ny zon'ny Mpiasa.

## Jereo koa
* Araho ny tranon-kala  ahitana azy.
Ramaitsoankanjo

**Ramaitsoakanjo** dia vadin-dRabiby, mpanjaka arabo, tao Ambohidrabiby. Niteraka telo izy ireo ka Rabefaravolamanjaka sy Randapavola no zanany vavy.

## Tantarany
Ramaintsoakanjo, vehivavy niaina tamin' ny taonjato faha-15, dia voalazan' ny lovantsofina fa vazimba. Zanakandriana ny firazanany noho izy zanakavavin' ny mpanjaka Andriandrambondanitra (izay zanak' Andriatomarafefy ary ito moa dia zanak' Andriatomaramanana izay zanak' Andriatomara, fianakavian' andriana nanjaka tamin' ny faritr' Anjozorobe tamin' ny taonjato faha-14 sy faha-15). Tamin' ny taonjato faha-15 dia nisy andriandahy atao hoe Habib, anarana nogasiana hoe Rabiby, tafakatra taty anivon' ny riaka ka nanjaka fohy tao Ambohitsitakatra Anjozorobe ary nifindra monina sy nanjaka teo Ambohidrabiby. Nalain-dRabiby ho vady Ramaintsoakanjo ka niterahany roa, dia Rabefaravolamanjaka sy Randapavola atao koa hoe Ramaintsoanala.

Misy koa lovantsofina milaza fa mbola niteraka maro ankoatr' izy roa vavy ireo Rabiby sy Ramaintsoakanjomilaza, isan' izany ny mpanjaka Andriamamilazabe; Imady izay nifindra monina tany amin' ny faritra Ambositra ka avy aminy no niavian' ny fitenana hoe "Imerin' Imady" ary ny farany dia andriambavy iray hafa izay lasa vadin' ny mpanjaka Andriambahoaka tany Imamo. Niara-nonina tamin-dRabiby vadiny teo Ambohidrabiby Ramaintsoakanjo ka mbola ao ny fasany mandraka ankehitriny.

Isan' ny manana ny maha-izy azy manokana amin' ny finonana nentin-drazana aty Imerina koa Ramaintsoakanjo satria ny anarany dia saika antsoin' ny Ntaolo raha mivavaka amin' Andriamanitra sy ny razana na any an-tampon' Ankaratra, na any Angavo na any Andringitra na any Lohavohitra ary amin' ireo tendrombohitra 12 sy vohitra manan-kasina rehetra eto Imerina mandraka ankehitrio.

## Jereo koa

* Andriana
* Vazimba
* Tendrombohitra roa ambin' ny folo
Fiteny amharika

Ny **fiteny amharika** dia fiteny ao amin' ny vondrom-piteny semitika tenenina any Etiôpia. Izy io dia fiteny semitika faharoa amin' ny lafiny isan' ny mpiteny, eo aorian' ny fiteny arabo. Io no fitenin' ny vahoaka Amhara. Noho ny pôlitika mikasika ny fiteny talohan' ny fahalatsahan' ny Defg dia ampiasain' ny ankabeazan' ny mponina any Etiôpia ilay fiteny, ary ny mpiteny azy dia na mampiasa azy amin' ny maha fitenin-dreny na maha fiteny faharoa nianarana na fiteny ampiasaina eny ivelany azy. Any Etiôpia dia fiteny ampiasaina amin' ny fandraharahana ny fiteny amharika.

Tsy manana sata ôfisialy intsony ny fiteny amharika nanomboka tamin' ny nampiharana ny Lalampanorenan' ny taona 1994, nanambara ny andininy faha 5-1 fa mitovy sata avokoa ny fiteny tenenina ao Etiôpia. Kanefa ny andininy faha 5-2 dia milaza fa teny fiasan' ny governemanta federaly ny fiteny amharika.

Any ivelan' i Etiôpia, ny fiteny amharika dia tenenin' ny mponina miisa 2,7 tapitrisa miaina any Ejipta, any Israely, any Jibotia, any Iemena, any Sodàna, na koa any Soeda (tenenin' ny mponina vitsivitsy, matetika avy any Etiôpia ny ankabeazan' izy ireo) na any Eritirea ho an'ireo izay mbola niaina tambanin' ny fandraharahana Etiôpiana talohan' ny taona 1993.

## Tantara

Ny soratra voalohany amin' ny teny amharika dia nosoratana tany amin' ny taonjato faha-13 tany ho any.

## Fanoratana ny fiteny amharika

Ny fiteny amharika dia soratana amin' ny alàlan' ny abogida avy amin' ny fiteny geezy.

## Jereo koa
**Fiteny hamitô-semitika:**
* Fiteny semitika
* Fiteny arabo
* Fiteny arameana
* Fiteny hebreo
**Fiteny be mpampiasa ao Afrika:**

Ireto ireo fiteny be mpampiasa ao Afrika: ny fiteny afrikansa, agny, amharika, anglisy, arabo, bambara, baole, berbera, bete, diola, fanga, fola (na fiteny peola), frantsay, haosa, iôroba, kitoba, lingala, malagasy, môre, pôrtogey, soahily, sômaly, sôninke, soso, tigrinia, vôlôfo ary zolo. 

**Fiteny etiôpika:**

* Fiteny geezy - Fiteny tigrinia - Fiteny amharika - Fiteny tigrea - Fiteny goragea

## Rohy ivelany

* Ny fiteny amharika eo amin'ny Omniglot.com
* Ny fiteny amharika ho an'ireo izay mahafehy ny fiteny frantsay
* Lexiques de langues du français vers l'amharic 
* Clavier en ligne en Geez
* Raki-bolana sy loharanon-karena amin'ny fiteny amharika
Voina tao Chernobyl

Ny **voina tao Chernobyl** dia loza niokleary nitranga tamin'ny 26 Aprily 1986 tao amin'ny mpiharo nioklearin'i Lenina ao Okraina. Ny vokatr'io voina io dia ny fiempo ny fo ny reaktora, ny fivotsorana ny radioaktivite manerana ny tontolo manodidona, ary olona maty maromaro na avy amin'ny taratra. Io voina io hany no voina voasokajy ho tena nampidi-doza indrindra hatr'izay ka hatramin'izao.

## Jereo koa

### Rohy ivelany
* 
*  Animation représentant  l'activité volumique du césium 137
Chernobyl

**Chernobyl** (amin'ny fiteny okrainiana : *Чорнобиль (Chornobyl)*, na amin'ny fiteny rosy *Чернобыль (Chernobyl)*) dia tanàna ao amin'ny oblasitr'i Kiev, ao / Ny toerana misy azy dia enina ambin'ny sivipolo kilometatra any avaratr'i Kiev.

Ny tanànan'i Chernobyl io dia fantatra amin'ny voina nitranga tany tamin'ny 26 Aprily 1986 noho ny fiempon'ny reaktora niokleary. Ny tanàna akaiky indrindra aminy dia Pripiat.

Ny mpihary niokleary dia dimy ambin'ny folo kilometatra any avaratr'i Chernobyl. Noho izany dia ao amin'ny velaram-piarovana manodidon'ny mpihary no misy azy. Io velarana io dia manana tana telopolo kilometatra, izy io dia tokony ho tsy misy mponina miaina ary ny mpiasa ihany no afaka mankao.

## Jereo koa
* Okraina
Tanàna hafa any Okraina: Bakhmut, Chernobyl, Cherson, Donetsk, Kiev, Kharkiv, Lugansk, Melitopol, Mykolaiv, Odessa, Sevastopol, Sumy, Zaporizhia
Seranam-piaramanidina Dong Hoi

Ny **Seranam-piaramanidina Dong Hoi** (*Sân bay Đồng Hới*) (kaody AITA : **VDH**, kaody OACI : **VVDH**) dia seranam-piaramanidina iraisam-pirenena iray any Dong Hoi, Quang Binh, Vietnam. Valo kilometatra any avaratra andrefan'i Dong Hoi ny misy azy. Nosokafana tamin'ny 1930 izy. 

Ny OACA ny orinasa mitantana io seranam-piaramanidina io.
Mamoriarivo

**Mamoriarivo** dia tanàna miorina eo ambany avaratry ny tendrombohitra Ambohitrandriananahary. Ity tendrombohitra ity moa dia eo ampita avaratra antsinanan'ny vohitra Ambohidrabiby no misy azy. Avy eo Talata Volonondry no mivily amin'ny lalana ho any Ifalimanjaka (mbola tsy tonga ao Ifalimanjaka). 

I Mamoriarivo dia tanàna roa mitomandavana avaratra atsimo izay samy voahodidina hadivory avokoa. Ny nahatonga ny tanàna hatao hoe Mamoriarivo dia teo i Andrianjaka no namory ireo arivolahy nahitana andriana, hova, mpanompo, izay nentiny nonina teny Antananarivo. Tamin'izany dia mbola tsy nisy tanàna teo.

Tato aoriana dia nisy tanàna niorina teo. Amin'ny maha andriana ny mponina teo dia teo no natao sesi-tany ny printsesy iray tamin'ny andron-dRanavalona I.
Seranam-piaramanidina Tan Son Nhat

Ny **Seranam-piaramanidina Tan Son Nhat** (*Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất*) (kaody AITA : **SGN**, kaody OACI : **VVTS**) dia seranam-piaramanidina iraisam-pirenena iray any Ho Chi Minh City, Dong Nam Bo, Vietnam. Valo kilometatra any avaratra andrefan'i Ho Chi Minh City ny misy azy. Nosokafana tamin'ny 1930 izy. 

Ny OACA ny orinasa mitantana io seranam-piaramanidina io.
Borsa

Ny tao hoe **borsa** dia, trano an'olona na tsia, ahafahana mifanakalo zavatra na tao ara-bola ary mametraka ny vidiny. Samihafa :
* Ny borsa fivarotana, toerana ifanankalozana ny entam-barotra ;
* Ny borsan'ny sanda, isian'ny sandan'ny orinasa.
Raha ampiasaina fotsiny amin'izao, ny teny *borsa* dia midika borsa ny sanda.

Ny ohatra borsa malaza eto amin'izao tontolo izao dia ny NASDAQ, manana ny foibeny any New York, any Etazonia.
Krizy ara-bola

Ny teny hoe **krizy ara-bola** dia ampiasaina mba hanonona zava-mitranga mikasika ny krizin'ny fifanankalozana, ny krizin'ny banky ary ny krizy ara-borsa. 

## Ny krizy ara-bola tamin'ny 2007-2010

Ny **krizy ara-bola** nitranga tamin'ny telovolana faha efatra tamin'ny taona valo sy roa arivo dia laharam-piovana faha roa an'ny krizy ara-bola tamin'ny 2007-2010, teo aorian'ny krizin'ny subprimes tamin'ny telovolana faha telon'ny taona fito sy roa arivo. Io laharampiovana faharoa io, vomariky ny fanitarana ny krizin'ny vola taratasy sy ny krizim-patokisana sy fanampiana trosa fanampin'ny fiakaran'ny taha iraisan'ny banky, dia mikasika ny firenena manerana ny tany. Hita tao amin'ny toerana ilalaovam-bola io krizy io tamin'ny fidinan'ny tao ara-bola (action) (misy miteny « krach ny fararano 2008), milanja eo amin'ny hetsika ara-toe-karen'ny tontolo ny tsindrin'ny trosa eo anivon'ny orinasa sy ny tokantrano.

Io laharam-piovàna io dia manomboka eo amin'ny herinandron'ny 14 Septambra 2008 tamin'ny tranom-bola amerikana nijanona nandoha vola, ary voaavotry ny Banky Foibe Amerikana (Fed), torak'izany koa ny antoka AIG, novidian'ny mpifaninana tsara fisiana kosa ara-bola, na tonga dia bankiropotra tanteraka toy ny banky Lehman Brothers. Misy orinasa hafa avotan'ny Fireneny amin'ny alàlan'ny fivadihany ho orinasam-pirenena toy Freddie Mac sy Fannie Mae tamin'ny 6 Septambra 2008.
Any Eoropa indray, maro ny tranom-bola avotry ny Firenena sy ny Banky Foibeny (Banky Foibe Eoropeana moa ao amin'ny Faritra Euro) ; ny orinasan-toky iraisam-pirenena Nederlanden Groep dia nomen'ny firenena vola folo miliara euro.

## Jereo koa

### Rohy ivelany
*  ''Observatoire du BIT sur la crise de l'emploi''
*  Europe sociale : 2010, l’année de tous les risques ?  Les conséquences économiques et sociales de la crise financière. Par Pierre Verluise Docteur en Géopolitique
Filahiana

Ny **filahiana** na **tabory** na **lataka** dia taovam-pananahan' ny lehilahy na ny biby lahy sasany ahafahany miray amin' ny vehivavy. Io ihany koa no ahafahany mamany. irefy eo amin' ny 12 sm ka hatramin' ny 20 sm izy io arakaraka ny olona. Maro ny  anarana iantsoana azy io araky ny toerana na faritra eto Madagasikara.
Metaly

Ny **metaly** dia zavatra simika mety mampita aratra na hafanana ary mivadi-toetra mba ho lasa katiôna na manao rohy iônika amin' ny zavatra tsy metaly. Amin' ny simia, ny metaly dia zavatra afaka mitondra aratra moramora kokoa noho ny rivotra na ny zavatra hafa toy ny plastika na ny fitaratra. Ao anatin' ny metaly, ny atôma dia mety mivadika katiôna amin' ny alalan' ny fahaverezana elektirôna sy avy amin' ny fangalarana elektirôna hafa any amin' ny atôma manodidina azy mba hanolo iny elektirôna very. 

Indreto misy ohatra amin' ny metaly matetika ampiasaina: alimo, andriamby, fanitso, firamainty, firapotsy, tsỳ, varahina, viraty, volafotsy, volamena, volavelona, vy.

## Jereo koa

* Metaly tetezamita
* Metalôida
* Metaly mavesatra
Sinema

Ny **sinema** dia karazan-kanto iray. Izy io dia zava-kanto voaorina amin'ny sary maro alaina avy amin'ny atao hoe fakan-tsary na kamerà manokana hahafahana maka sary efatra ambin'ny roapolo na telopolo anatin'ny iray segondra. Ireo sary ireo dia alefa misesy (24 isa-tsegondra). Ny fandefasana sary maro misesy ao anatin'ny fe-potoana vitsivitsy dia manao an'ilay sary hihetsika ho antsika olombelona satria ao ny filofo retiniana sy ny vokatra phi.
Môdernizasiôna

Ao amin'ny taranjan'ny siansa ara-tsôsialy, ny **môdernizasiôna** dia fivadihan'ny fiara-monina « taloha » na « nentin-drazana » ho lasa « moderna ».
Skandinavia

I **Skandinavia** dia faritra avaratra any Eorôpa. Fikambanan' ny firenena roa, na telo na mihoatra, araka ny fomba fijery, ity faritra ity, dia i Nôrvezy, i Soeda ary i Finlandy, na dia any "ivelan' i Skandinavia" aza no misy azy. Azo heverina ho anisany koa i Danemarka, satria iraisany amin' i Soeda sy i Nôrvezy ny tantarany. Tany nipoiran' ny vahoaka jermanika sy ny Vikingy i Skandinavia. Raha itarina amin' ny fizaràn-tany nandray ny kolontsainy dia azo ampidirina ao aminy koa i Finlandy sy i Islandy ary ny nosy Feroe.

## Jereo koa
* Eorôpa Avaratra
*Fiteny skandinaviana
*Tandavan-tendrombohitra Skandinaviana
Banky Foibe Eoropeana

Ny **Banky foibe eoropeana** dia ny banky foiben'ny vondrona eoropeana. Ny toerana foibeny dia any Frankfurt am Main any Alemaina. Ny tanjon'ny Banky foibe eoropeana dia mitazona ny vidin'entana hitombina, mba tsy ho mahery ny roa isan-jato ny fiakaran'ny vidin-javatra. Izy io dia mandrindra ny politika ara-bolan'ny firenena eo amin'ny faritra euro. Amin'izao fotoana izao, ny Banky foibe eoropeana dia banky lehibe indrindra eto an-tany.

Ny Banky foibe eoropeana dia niforona teo aorian'ny fifaneken' Amsterdam tamin'ny 1998, ny foibeny dia ao Frankfurt. Ny filohany ankehitriny dia i Jean-Claude Trichet.

## Jereo koa
* Vondrona Eoropeana
* Toe-karen'ny Vondrona Eoropeana
* Faritra euro

### Rohy ivelany
* European Central Bank, sehatra ofisialy
* sehatra ofisialy
Bambi, A Life in the Woods

***Bambi, A Life in the Woods*** dia boky nataon'i Felix Salten tamin'ny 1923. Ny horonantsary i Studio Disney *[[Bambi]]* dia amin'ny filazàna ny boky.
Fizika

Ny **fizika** dia taranja andalinana ny zavaboary, ary ny tanjony dia ny mamantatra ny hetsiny sy ny fiasany. Avy amin' ny teny grika hoe *φυσις* / *phusis* izay midika hoe "zavaboary" na "natiora") ny hoe *fizika*, izany hoe "siansan' ny zavaboary". Amin' ny hevitr' io teny io ankapobeny na amin' ny heviny voalohany, ny fizika dia fahalalana ny zavaboary; io no hevitra nomen' i René Descartes sy ny mpianany Jacques Rohault sy i Régis ny fizika.

Anisan' ny taranja akademika tranainy indrindra fantatra ny fizika. Betsaka ny taranja mampiasa ny siansa fizika, toy ny eketrônika, ny haikintana na koa ny mekanika; nandritra izay roa arivo taona izay, ny fizika dia teny mitovitovy dika amin' ny filôzôfia, ny simia, ary sampan' ny matematika sy ny biôlôjia; fa nandritra ny Revôlisiôna Siantifika tamin' ny taonjato faha-16, ny fizika dia nivoatra ho lasa siansa manokana. Fa na izany aza, amin' ny taranja sasany toy ny fizika matematika na amin' ny simia koantika, dia sarotra avahana ny fetran' ny saham-piasan' ny fizika.

## Jereo koa

* Matematika
* Siansan' ny zavaboary
* Simia
* Jeôgrafia

### Rohy ivelany
* HyperPhysics website – HyperPhysics, a physics and astronomy mind-map from Georgia State University
* PhysicsCentral – Web portal run by the American Physical Society
* Physics.org  – Web portal run by the Institute of Physics 
* ''The Skeptic's Guide to Physics'' 
* Usenet Physics FAQ – A FAQ compiled by sci.physics and other physics newsgroups
* Website of the Nobel Prize in physics 
* World of Physics – An online encyclopedic dictionary of physics
Mioitra

Manavo-tena na miavo-tena raha marimarina kokoa, sendra an'izay sakana na olana mafy ny olona iray kanefa tsy kivy fa mioitra, matetika ilazàna ireo vahoaka madinika na mahantra na tsy mba manam-pahalalàna firy, na koa olona nilaozan'ny tiana ; izay miezaka hatrany eo amin'ny fiainana.
Tórshavn

**Tórshavn** dia renivohitr'i Nosy Feroe. Tamin'ny fanisana tamin'ny taona 2007, ny isam-poniny dia 19,000 mponina.
Hasina

Ny teny hoe ***hasina*** dia manana heviny maro: 

* Hery tsy hita maso (hasina)
* Fanomezana (hasina)
* Sira (hasina)
* Zavamaniry (hasina)
* Fizarazaràna (hasina)
* Zavatra voatokana (hasina)
Lailava

Ny **Lailava** na **Lehilava** dia iantsoana ireo taranak'Ilailava izay mpiandry vavahadin'Andrianampoinimerina teny Ambohimanga. Arak'izany dia isan'ny foko Tsimahafotsy Ilehilava ary hova ny firazanany. Isan'ny tena akaikin'ny fon'Andrianampoinimerina Ilehilava ary nazoto tamin'ny asany ka indray maka raha sendra rendremana teo ampiandrasana vavahady Ilehilava no nandalo Andrianampoinimerina ka notairin'Andrianampoinimerina hoe "Haody ry Ilehilava". Dia namaly Ilehilava hoe "Izaho ihany ity" nefa sady sondriatory ihany izy. Nahavita be tamin'ny asany anefa Ilehilava ka nomen'Andrianampoinimerina fisaorana ka nasainy nitady toerana mba hipetrahany. Dia teo ambany andrefan'Ambohidrabiby no nofidiany ka mbola ao mandrak'ankehitriny ny taranany ary tonga hovalahy manankarena eo.
Bakteria NDM-1

Ny **New-Delhi Metallo-beta-lactamas** dia anzima hita vao haingana mampateza ny bakteria ho tsy lairan'ny ankabeazan'ny antibiôtika ampaisaina amin'izao fotoana izao. Ny karazan'antibiotika tsy mandaitra aminy intsony dia ny karbapenema, ampiasaina ho an'ireo bakteria izay manohina ny antibiotika tsotra. Ny fototarazon'i NDM-1 dia anisan'ny karazam-pototarazo mpanamboatran'ny anzima beta-laktamazy tenenina hoe karbapenemazy. Ny bakteria mitondra io fototarazo ireo dia tononona ho "superbugs" ao amin'ny gazety sy ny media, noho ireo olona sarotra tsaboina rehefa tratrany.

## Jereo koa

### Rohy ivelany
*  BBC News Health - Questions&Answers about NDM-1 superbugs
*  National Resistance Alert 3 addendum in UK (PDF)
Hena

Ny atao hoe **hena** dia ireo sakafo izay misy hozatra, miaraka amina tavin-kena, ra, fitatitra, tsinay na jabora. Izy io dia mety vokatry ny fiompiana na vokatry ny fihazana. Ny fihinanana hena dia iadian-kevitra ary tsindraindray mifady hena ny kolontsaina na ny finoana sasany. Azo raisina ohatra izao ny Mozilmana na ny Jiosy samy mifady henan-kisoa fa tsy mifady hena omby, raha vao vonoina araka ny fombany ilay biby.

## Famaritana ara-dalàna

Araka ny fikambanana iraisam-pirenen'ny fahasalaman'ny biby, ny hena dia ireo zavatra rehetra azo hanina amin'ny biby. Araka ny fitsipika eoropeana, ny hena dia ireo zavatra azo hanina amin'ny biby, miaraka amin'ny ra. Ambaran'ny fikambanana iraisam-pirenen'ny fahasalamana fa "biby mampinono na manatody, ary koa ny tantely."

## Ny lokon'ny hena

Avy amin'ny miôglôbina ny lokon'ny hena satria ny hemôglôbina sisany dia dimy na folo isan-jaton'ny voan-doko totaliny raha ara-dalàna ny fomba famonoana ilay biby.
Angôvo

Ny **angôvo** dia fahafahan'ny lamina iray manova ny endrika, manao asa mampisy hetsika, na hazavana na hafanana. 

Ny angôvo ao amin'ny mari-drefy iraisam-pirenena dia refesina amin'ny *joule*. Ny *kilowatt-ora* no ampiasaina rehefa amin'ny fiainana andavanandro, ary ny *elektrôna-volt* no ampiasaina amin'ny fizika. Azo afamadibadika ireo mari-drefy ireo amin'ny alalan'ny tsy miova. Tsindraindray koa dia ampiasaina ny taonin-tsolika manakaiky.

Ny angovo ihany koa dia herin’ny natiora na herin’ny zavatra iray izay afaka miasa na mampihetsika zavatra hafa. Zavatra ilaina amin’ny fiainana andavanandro ny angovo, satria ahafahana manazava, manafana, mampandeha milina, manodina fitaovana, ary manatontosa asa maro samihafa.

## Karazana angovo
Misy karazany roa lehibe amin’ny angovo:

### 1. Angovo azo havaozina
Ireo karazana angovo **azo averina ampiasaina** sy **tsy mety lany** amin’ny ho avy, toy ny:

* **Angovo avy amin’ny [[masoandro]]** (solaire)
* **Angovo avy amin’ny [[rivotra]]** (éolienne)
* **Angovo avy amin’ny rano** (hydroélectrique)
* **Angovo avy amin’ny hafanana anaty tany** (géothermie)
* **Angovo avy amin’ny fako na zavamaniry** (biogaz sy biomasse)

### 2. Angovo tsy azo havaozina
Ireo angovo **mety ho lany** rehefa ela ny ela, toy ny:

* **[[Solitany]] (pétrole)**
* **Arintany (charbon)**
* **Entona voajanahary (gaz naturel)**
* **Angovo nokleary** (avy amin'ny uranium)

## Fampiasana ny angovo
Ny angovo dia ilaina amin’ireto asa manaraka ireto:

* **Fanaovana jiro** sy famatsiana herinaratra
* **Fanodinana sy famokarana vokatra amin'ny indostria**
* **Fitaovana [[fitaterana]]**: fiara, fiaramanidina, sambo
* **Fanatanjahan-tena sy fanatanjahantena milina**

## Angovo sy tontolo iainana

* Ny **angovo tsy azo havaozina** dia **miteraka fandotoana** (setroka, rivotra maloto, fanamainana ny toetr’andro)
* Ny **angovo azo havaozina** dia **madio sy tsy manimba** ny natiora, ka ampirisihina amin’ny hoavy

## Angovo ao Madagasikara

* Mbola vitsy ny olona manana herinaratra, indrindra any ambanivohitra
* Angovo azo avy amin’ny rano no be mpampiasa indrindra (toeram-pamokarana herinaratra amin’ny renirano)
* Misy ezaka amin’ny fampiasana angovo avy amin’ny masoandro sy rivotra any amin’ny faritra sasany

## Famaranana
Zava-dehibe amin’ny fandrosoan’ny fiarahamonina ny **fahazoana angovo**, saingy tokony hajaina ny **fampiasana maharitra** sy **miaro ny tontolo iainana**. Noho izany, ilaina ny manampy sy mampiroborobo ny angovo **madio, azo havaozina**, sy **misokatra ho an’ny rehetra**.

## Jereo koa
**Toekarena**
* angovo fôsily
* angovo azo havaozina
* angovon' ny masoandro
* angovon-drivotra
* angovon-drano
**Fizika**
* angovo araka aratra
* angovo ara-kalaky
* angovon-taratra
Mino

Mihevitra hoe misy (ny zavatra iray), na hiseho. Mihevitra koa hoe marina na tsara foana (ny anona iray). = manantena = matoky = miandrandra = manompo = mahatsapa.
Manta

**Manta** dia karazana taratra be  (trondro) dia be izay ahitana karazana roa misy ao amin'ny Genus *Mobula*. Ny lehibe indrindra, *Mobula birostris*, dia mahatratra ny sakany 7 m raha kely indrindra ny kely indrindra, *Mobula alfredi*, mahatratra 5.5 m. Ny taratra amin'ity karazana goavambe ity dia asongadin'ireo voromahery triangular, ny vava cephalic izay mitovitovy amin'ny tandroka ary ny vava be dia be manatrika ny faritra. Nosokajiana teo anilan'ny elasmobranchii (izay ahitana ny antsy sy ny taratra), ao anatin'ny fianakavian'i Myliobatidae.

## Jereo Koa
Fiitatry ny isam-ponina

Ny atao hoe **fiitatry ny isan'ny mponina** na **fiitatra demografika** dia midika ny fiovan'ny isan'ny mponina arakaraky ny fotoana isiana.

Ny fiitatry ny isan'ny mponina dia voazara ho fizarana roa :
* Ny voalohany dia ny **fiitatra natoraly** ; miankina amin'ny isan'ny olona teraka sy ny isan'ny olona maty isaky ny mponina arivo ao anatin'ny velarantany nofaritana ary anatin'ny fe-potoana iray (matetika herintaona no ampiasaina).
* Ny faharoa dia ny **fiitatra noho ny fifindra-monina** ; miankina amin'ny fiitatra natoraly sy ny isan'ny mponina tonga ao anatin'ny velarantany nofaritana ary ao anatin'ny fe-potoana iray.

Raha miiba ny tambatr'ireo fiitatra roa irao. Mihena ny isam-ponina. Mety tsy mitombo mihitsy koa ny isan'ny mponina ary rehefa izany dia atao hoe "tsy-fiitarana".

## Taham-piitarana demografika

Amin'ny demografia, ny "taham-piitarana demografika" dia mamisavisa ny fiitaran'ny isan'ny mponina.

## Fiitatry ny isam-ponina tao amin'ny Tantara

Tamin'ny enina alina arivo taona talohan'i Jesoa Kristy hatramin'ny dimy arivo taona TJK, enina na valo tapitrisa teo ho eo ny isam-ponina. Niitatra ho zato tapitrisa izy tamin'ny taon'ny varahina ary roanjato tapitrisa izy teo amin'ny taona medievaly, nihamafy ny fiitatry ny isam-ponina tamin'ny taonjato faha 19 noho ny ezaka natao tamin'ny lafin'ny toe-karena ary tamin'ny lafin'ny fahasalamana. Ankehitrio, ny fiitaran'ny isan'ny mponina manerana ny tany dia efatra ambin'ny fitopolo tapitrisa tapitrisa isan-taona.

## Ny fiitatry ny isan'ny mponina maneran-tany

Tamin'ny taona enina sy roa arivo, ny taham-piitatra demografika manerana ny tany dia 1,14 isan-jato isan-taona. Noho izany, ny fiitaran'ny isan'ny mponina dia 203 800 isan'andro ary 74 tapitrisa manerana ny tany, in-efatry ny isan'ny mponin'i Madagasikara.

Nihanihena ny taham-piitatra demografika hatry ny taona 1970 ; ny taham-piitatra ngeza indrindra tamin'ny taonjato faharoapolo dia tamin'ny taona 1960 : tamin'izany fotoana izany ny taham-piitarana dia nahatratra ny 2,0% isan-taona. Ny fiitatry ny isan'ny mponina dia tsy hoe mitovy daholo manerana ny tany, fa miovaova arakaraky ny faritany sy ny firenena.
* Mbola ambony ny taham-piitarana demografika eny amin'ny Afrika Sobsahariana ary any Azia Andrefana.
* Efa miiba ny fiitaran'ny isan'ny mponina eny amin'ny firenena mandroso sasantsasany, any Eoropa Atsinanana sy any Eoropa andrefana ohatra.

:* Ny anton'ny tsy-fiitaran'ny isan'ny mponina any Afrika Atsimo dia ny fahafatesana vokatry ny SIDA
:* Afaka taona maromaro, hihena noho ny olona tsy miteraka intsony ny isan'ny mponina ao Japana sy any amin'ny firenena any Eoropa Atsinanana.
Adwolf

**Adwolf, Virginia** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Virginia, ao Etazonia. .

## Jeografia
 
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 36.7836111111 ary -81.5891666667.
Ny faritr'ora dia GMT -5.

## Jereo koa
* Etazonia
** Virginia

### Rohy ivelany
Richardson

**Richardson** dia tanàna iray ao Etazonia. Ny isam-poniny dia1241,1 tamin'ny fanisana natao tamin'ny taona 2000. Ary ny velarantaniny dia 91 802 kilometatra efa-mira.
## Tantara

## Jeografia

## Toe-karena

## Jereo koa
* Etazonia
Bruno, Nebraska

**Bruno, Nebraska** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Nebraska, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 68014..

## Jeografia
 
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 41.2833333333 ary -96.9608333333.
Ny faritr'ora dia GMT -6.

## Jereo koa
* Etazonia
** Nebraska
### Rohy ivelany
*
Aaronsburg, Pennsylvania

**Aaronsburg** dia tanàna iray ao Etazonia. Ny isam-poniny dia 360,1 tamin'ny fanisana natao tamin'ny taona 2000. Ary ny velarantaniny dia 485 kilometatra efa-mira.
## [[Tantara]]

## [[Jeografia]]

## [[Toe-karena]]

## Jereo koa
* Etazonia
Tetezana

Ny **tetezana** dia rafitra, hazo, vato na vy atao hampitohy ny laniny roa amin'ny hady na renirano iray. Rafitra handinganana lalana ihany koa izy io rehefa tsy tiana hifanapaka ny lalana roa : ny lalamby.

Ny fivoaran'ny teknôlôjian'ny tetezana dia mety zaraina fotoana roa : ny fotoana rômana ary ny fotoana ankehitriny. Tao amin'ny fotoana romana, ny fitao fananganana ny tetezana dia vato ary tsy dia nivoatra firy ny fomba fanamboarana ny tetezana.

Ny tetezana tamin'ny fotoana ankehitriny dia amboarina amin'ny simenitra sy vy.

## Jereo koa
* Mari-trano
Abbeville

I **Abbeville** dia tanàna ao amin'ny fivondronan'i Abbeville, ao amin'ny departemantan'i Somme, ao amin'ny faritr'i Hauts-de-France, ao Frantsa. 
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 80001.
I Nicolas Dumont no ben'ny tanàna mandritry ny fahazoan-dalana 2008&ndash;2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i 
## Jeografia

Ny isam-ponin'i Abbeville dia 24829 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006.  Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 2 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 76 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 50.1058° Avaratra ary 01.8358° Atsinanana amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

## Rohy ivelany
*  : Tranonkala 
* Eo amin'i www.communes.com
Agenvillers

I **Agenvillers** dia tanàna any Frantsa, ao amin'ny faritr'i Hauts-de-France, ao amin'ny departementan'i Somme.

## Rohy ivelany
### Amin'ny teny frantsay
Albert, Somme

Ny **Albert, Somme** dia tanàna ao amin'ny departementan'i Somme, ao Hauts-de-France, any Frantsa. Ny misy an'ny departementan'i Somme dia any avaratr'i Picardie.

## Jeografia

## Jereo koa
### Loharano
* Ity lahatsoratra manontolo ity dia nodikaina tamin'ny teny malagasy. Azonao jerena eto ny pejy loharanon'ity lahatsoratra ity : 

Albert, Somme
### Rohy ivelany
* Armancourt eo amin'ny sehatry ny Insee
Lalao Olaimpika

Ny **Lalao Olaimpika** izay azo soratana **Lalao Olimpika** dia hetsika iraisam-pirenena lehibe mikasika ny fanatanjahan-tena atao amin'ny andro fahavaratra sy ny fanatanjahan-tena atao amin'ny andro ririnina. Amin'ny fiteny grika ankehitriny  izany dia Οἱ Ὀλυμπιακοὶ ἀγῶνες / *hoi Olympiakoí agônes*. Ny Lalao Olaimpika dia fifaninanana amin'ny taranja ara-panatanjahan-tena maro dia maro. Ny elanelam-potoan'ny Lalao Olimpika fahavaratra tahaka ny Lalao Olaimpika ririnina dia efa-taona; fa ny elanelam-potoan'ny Lalao Olimpika (fahavaratra-ririnina na ririnina-fahavaratra) dia roa taona.

Ny Lalao Olaimpika tamin'ny voalohany dia noforonin'ny foko grika ao Eorôpa tamin'ny Andro Taloha tamin'ny taonjato faha-8 hatramin'ny nandraràna azy tamin'ny taonjato fahadimy. I Pierre de Coubertin, mpamorona ny KOI (CIO) no namorona ny Lalao Olimpika maoderina tamin'ny 1896.

## Famaritana
Ny Lalao Olaimpika dia hetsika ara-panatanjahantena lehibe indrindra maneran-tany, ahitana firenena an-jatony mifaninana amin’ny taranja ara-panatanjahantena maro, ka atao isan-taona efatra (isaky ny 4 taona), amin'ny lohataona sy ririnina.

## Sokajy roa lehibe amin' ny Lalao Olaimpika

### Lalao Olaimpika fahavaratra
Io no lehibe indrindra, ahitana taranja toy ny:

* Atletisma (hazakazaka, tsambikina, famoahana lanja)
* Baolina kitra
* Baskety
* judo
* Lomano (filomanosana)
* Haltérophilie (fanandratana lanja)
* Bisikileta
* Gymnastique, sns.

### Lalao Olaimpika ririnina
Io no ahitana fanatanjahantena amin’ny lanezy/toerana mangatsiaka:

* Ski
* Patinage artistique
* Hockey sur glace
* Snowboard, sns.

## Tantaran'ny Lalao Olaimpika

* Niandoha tany Grisia Taloha (776 talohan’i JK, tany Olympie)
* Naverina tamin’ny fomba maoderina tamin’ny taona 1896 tao Atena, 
* Pierre de Coubertin no nikarakara ny fanombohana maoderina.

Misy foana ny teny filamatra: "Citius, Altius, Fortius" (Haingana kokoa, Avo kokoa, Mahery kokoa)"

## Komity Olaimpika Iraisam-Pirenena
Izy no manara-maso sy mandrindra ny fikarakarana ny Lalao Olaimpika maneran-tany. Miorina ao Lausanne, .

## Lalao Olaimpika tamin'ny 2024
+ Lalao olimpika 2024
* Toerana: 🇫🇷 Paris, 
* Daty: 26 Jolay – 11 Aogositra 2024
* Firenena 200+ no nandray anjara

Misy taranja vaovao toy ny *breaking* (breakdance)

## Madagasikara sy ny Lalao Olaimpika

* Tonga nanomboka tamin’ny 1964 (Tokyo)
* Tsy mbola nahazo medaly aloha hatreto
* Misy atleta malagasy efa nandray anjara tamin’ny: Atletisma, Natation, Judo, Taekwon

## Jereo koa

### Rohy ivelany
* Sehatra ofisialin'ny Komity Olimpika Iraisam-pirenena
Madagascar (horonantsary, 2005)

Ny ***Madagascar*** dia horonantsary ny DreamWorks Animation Studios, nivoaka tamin'ny 25 Mey 2005. Afaka hitantsika ao i Ben Stiller (manome feo an'i Alex, ilay liona), Jada Pinkett Smith (milalao an'i Gloria, iay soavalindrano), Chris Rock (milalao an'i Marty, ilay zebra), David Schwimmer (milalao an'i Melman, ilay zirafy), Sacha Baron Cohen (Julien, ilay maki), Cedric the Entertainer, ary i Andy Richter.

Io tantara io dia ahitana ireo biby maromaro izay tonga teto Madagasikara rehefa tratra ny loza teny an-dranomasina ka nahita ireto gidro sy fosa izay tsy fahita raha tsy eto Madagasikara ihany.

Nomena tohiny ilay horonantsary tamin'ny 2008, ary ny anaran'ilay tohiny dia **.

## Loharano

## Rohy ivelany

*  
* 
* 
* 
* 
*  *[https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=16591.html Madagascar]* an'i Allociné
Varsôvia

**Varsôvia** (fiteny poloney : Warszawa) dia renivohitr'i Polonia, ny isam-poniny dia 1,7 tapitrisa mponina eo ho eo (1 726 581 (2014)).

## Tantara

## Distrika
A tanàna de Varsôvia está dividida em 17 distritos:

* Bemowo 
* Białołęka 
* Bielany 
* Mokotów 
* Ochota 
* Praga-Południe 
* Praga-Północ 
* Rembertów 
* Centro
* Wawer 
* Wilanów
* Włochy
* Wesoła 
* Wola 
* Ursynów
* Targówek 
* Żoliborz 

## Fanabeazana

## Kolontsaina sy fialamboly
### Mozika

### Haino aman-jery

## Fanatanjahantena
* Legia Warszawa - dia klioba baolina kitra matianina ao Varsôvia ao amin'ny Polonia
* Polonia Warszawa - baolina kitra matianina ao Varsôvia
* Gwardia Warszawa - baolina kitra matianina ao Varsôvia
* Skra Warszawa - taranja maro

## Olo-malaza avy ao Varsôvia
* Lech Kaczyński, président d'Polonia
* Marie Curie, mpahay fizika, simia

## Gallery

FB Warszawa panorama.jpg
Panorama Warszawy by Night SS.jpg


Varsovio, Oraj Terasoj, 66.jpeg
PKiN widziany z WFC.jpg
2022 Warszawa widok z PKiN na wieżowce koło Emilii Plater, 1.jpg
Warsaw Spire PBPA.jpg
"Rondo 1" in Warsaw, Poland, by day.jpg
Złota 44 (06.2013).jpg
Q22.jpg
Intraco I - radek kołakowski.jpg
Varšava, Śródmieście, ulice Emilii Plater, hotel InterContinental Warszawa.JPG|Hotel Continental 
Cosmopolitan Twarda 2 4 radek kołakowski.jpg|Hotel Cosmopolitan 
TPSA tower warsaw.JPG|Spektrum Tower
Marriott and oxford tower warsaw.JPG|Hotel Marriott


## Jereo koa


### Rohy ivelany
Euro

Ny **euro** dia sandam-bola ôfisialin' ny firenena mpikambana 20 ao amin' ny Vondrona Eorôpeana, ary vola tokana sy iraisan' ireo firenena 20&nbsp;ireo. Ny fikambanan' ny firenena rehetra mampiasa ny vola euro dia atao hoe Faritra Euro.

Ankoatran' ny firenena ao amin' ny Faritra Euro, misy firenena ao Eorôpa mampiasa ilay sandam-bola na dia tsy vola ôfisialy any aminy aza ny euro, i Môntenegrô sy i Kôsôvô ohatra dia mampiasa azy, noho ny fianjadian' ny Faritra Euro.
Ny euro dia nanomboka niasa tamin' ny taona 1999 ary nandimby ny ECU (*[[European Currency Unit]]*), sandam-bola eorôpeana noforonina tamin' ny taona 1979. Ankehitriny, izy izao no sandam-bola faharoa miasa indrindra eto an-tany ary voalohany amin' ny isan' ny vola taratasy voaprinty (610 lavitrisa euro).

## Jereo koa
* Dôlara
* Ariary
* Pound

## Rohy Ivelany
*
Avaratra

Ny **avaratra** dia iray amin' ny vazan-tany efatra sy ny lafin-trany valo. Mifanohitra amin' ny atsimo ny avaratra ary mifampijadona amin' ny andrefana sy ny atsinanana. 

Aty amin' ny ila-bolantany atsimo dia ny faritra tandrify ny masoandro mitataovovonana no avaratra, fa raha any amin' ny ila-bolantany avaratra kosa dia ny faritra manandrify ny masoandro mitatavovonana no atsimo. Misy fomba hafa koa ahafahana mamantatra ny vazan-tany, anisan' izany ny avaratra, dia ny fijerena ny kintana sy ny antokon-kintana. Ny tondroavaratra no fitaovana ampiasaina mba hamantarana ny vazan-tany. 

Ny teny ilazana ny vazan-tany, na ampiasaina ho anarana na ho mpamari-toetra, dia soratana manomboka amin' ny sora-baventy rehefa tafiditra ao anatin' ny anaran-tsamirery milaza toerana na manondro faritra ara-jeôgrafia, fa manomboka amin' ny sora-madinika raha manondro zotra na todika. 

## Kolontsaina malagasy

### Fanandroana malagasy
Eo amin' ny fanandrana malagasy dia lafin-tany itoeran' ny vintana Adalo sy ny Alohotsy ny avaratra. Lafin-tany itoeran' ny vintana Asombola sy Alahasaty ny atsimo.

### Fomba amam-panao
Teo amin'ny Ntaolo malagasy raha manonona ny vazan-tany izy dia toy izao no fanaovany izany: tononiny aloha indrindra ny avaratra, izay vao ny atsimo, avy eo ny atsinanana ary faranany amin'ny andrefana. Tsy azo avadika izany filaharana izany fa toy ny mampitsimbadika ny filaminana misy amin'ny tontolo. Ohatra: "Any ianareo zanahary avaratra, zanahary atsimo, zanahary antsiananana, zanahary andrefana".

Araka izany dia samy manana ny filaharany sy ny heviny avokoa ny vazan-tany efatra teo amin' ny fijerin' ny Ntaolo. Ny avaratra anefa no ambony sy manan-danja indrindra amin'izy ireo. Ara-tantara dia tamin' ny andron' Andriamanelo no nanomboka nipetraka tamin' ny tantara ny fanomezana ny mpanjaka nifandimby ny avaratra.

### Ohabolana

* Akondro kely avara-tanàna, ka raha avana manan-tompo. 
* Manao andevolahy ondanam-bady: atao avaratra, mianatsimo loha; atao atsimo, tototry ny kitay.
* Andevolahy tsy mahatra-drasa: any avara-tanàna vao mingoso anabavy.
* Efa zatra nahazo, ka rivotra avy avaratra avy no nanjairana sonina hahasiam-balala.
* Sifotra avaratr' i Namehana, sady sondry no lesoka.
* Tanim-bomangan' Avaratr' Ilafy, ka ny kotra ihany no avadibadika. 
* Trano atsimo sy avaratra: izay tsy mahalena ialofana.
* Tsikovo-mainty avara-tanàna: alahelo tsy entin' ny irery.

## Jereo koa

* vazan-tany
* avaratra-atsinanana
* atsinanana
* atsimo-atsinanana
* atsimo
* atsimo-andefana
* andrefana
* avaratra-andrefana
* tondroavaratra
Tsiefa

Ny **tsiefa** (soratana amin'ny soratra *∞*) dia habetsaka tsy misy fetra na tsy misy fifaranana amin'ny matematika na amin'ny fizika. Samy manana ny heviny mikasika ny tsiefa ny olombelona.

Amin'ny matematika, heverina fa isa lehibe (iray miliara, iray biliôna, iray biliara...) ny *tsiefa* (i.e. raha mandrefy izy na manisa : « isa miditra tsiefa ») kanefa karazan'isa samihafa amin'ny isa voatsapa.

Amin'ny filôzôfia, ny tsiefa dia zavatra tsy mifarana.

## Jereo koa
* matematika
** fetra
Abbeville-Saint-Lucien

I **Abbeville-Saint-Lucien** dia tanàna ao amin'ny fivondronan'i Clermont, ao amin'ny departemantan'i Oise, ao amin'ny faritr'i Hauts-de-France, ao Frantsa. 
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 60003.
I Marc Desjardins no ben'ny tanàna mandritry ny fahazoan-dalana 2008&ndash;2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Vallées de la Brèche et de la Noye
## Jeografia

Ny isam-ponin'i Abbeville-Saint-Lucien dia 532 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2009.  Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 130 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 156 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.5175° Avaratra ary 2.1706° Atsinanana amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

## Rohy ivelany
*  : Tranonkala 
* Eo amin'i www.communes.com
Achy

I **Achy** dia kaominina ao amin'ny [[boriborintany|boriborintanin'i]]  Beauvais,  ao amin'ny departemantan'i Oise, ao amin'ny faritr'i Hauts-de-France, any Frantsa.

## Jeografia
Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia  ary .
Ny velarantaniny manontolo dia , ary ny isam-poniny dia  mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona  2006
. Amin'izao fotoana izao, i  Sylviane Decherf no ben'ny tanàna.
Ny kaodim-paositra dia  60690. Ny kaody INSEE ho an'ilay tanàna ao amin'ny departemantan'i  Oise dia  60004.

## Jereo koa
### Rohy ivelany
Abancourt, Oise

Ny **Abancourt** dia tanàna ao amin'ny departementan'i Oise, ao Hauts-de-France, any Frantsa. Ny misy an'ny departementan'i Somme dia any avaratr'i Picardie.
## Jeografia

## Jereo koa

### Loharano-karena

* Ity lahatsoratra manontolo ity dia nodikaina tamin'ny teny malagasy. Azonao jerena eto ny pejy loharanon'ity lahatsoratra ity : 
### Rohy ivelany

* Abancourt eo amin'ny sehatry ny Insee
La Neuville-d'Aumont

I **La Neuville-d'Aumont** dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Beauvais, ao amin'ny departemantan'i Oise, ao amin'ny faritr'i Hauts-de-France, ao Frantsa. 
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 60453.
I André Alluyn no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2001&ndash;2008. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Pays de Thelle
## Jeografia

Ny isam-ponin'i La Neuville-d'Aumont dia 243 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 1999.  Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 150 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 232 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.31° ary 2.0997° amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

## Rohy ivelany
*  : Tranonkala 
* Neuville-d'Aumont Eo amin'i www.communes.com
Abzac, Gironde

I **Abzac** dia tanàna ao amin'ny fivondronan'i Libourne, ao amin'ny departemantan'i Gironde, ao amin'ny faritr'i Nouvelle-Aquitaine, ao Frantsa. 
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 33001.
I Jean-Louis d'Anglade no ben'ny tanàna mandritry ny fahazoan-dalana 2008–2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Pays de Coutras
## Jeografia

Ny isam-ponin'i Abzac dia 1739 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008.  Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 5 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 65 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 45.0175° Avaratra ary -0.126° Atsinanana amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

## Rohy ivelany
*  : Tranonkala 
* Eo amin'i www.communes.com
Biraom-panisan'i Etazonia

Ny **Biraom-panisan' Etazonia** (amin'ny teny anglisy : *United States Census Bureau*) dia miankina amin'ny Economics and Statistics Administration an'ny Departementam-barotr' Etazonia. Araka ny lalam-panorenan'ny firenena, hisain'ny Biraom-panisana ny isam-ponin'ny firenena ary, amin'ny alàlan'io isam-ponina io, hovainy ny isan'ny solotenan'ny faritany any amin'ny Kaongresa. Manangona statistika mahakasika ilay firenena, ny toe-karena ary ny olom-pirenena io Birao io.

Namorona ary mandraharaha ny Population Clock, mpanisa manome ny isam-ponina any Etazonia sy manerana ny tany izy.

## Jereo koa
* Etazonia

### Rohy ivelany
*  
*  U.S. and World Population Clocks - POPClocks
Code Lyoko

**Code Lyoko** dia tantara antsarimihetsika mitohy frantsay noforonin'i Jérome Mouscadet ary nandeha teo amin'ny kanalim-pahitalavitra France 3 tamin'ny 3 Septambra 2003 ary tamin'i Canal J tamin'ny 1 Septambra 2004. Tapitra ny 10 Novambra 2007 ilay tantara. 

Ny mpandefa ilay tantara any Beljia dia i La Deux ity, i Radio-Canada any Kanada ary eo amin'i Cartoon Network any Etazonia. Alefan'i Disney XD ilay tantara any Japana.

## Ambangovangon'ilay tantara
Nahita ordinatera koantika tanay ozinina ny ankizy tanora efatra izay miaina ao amin'ny faritra manodidin'i Paris. I Jérémie, izay nahita ilay ordinatera voalohany indrindra no nandrehatra azy ary araka izany nanaitra ny rindankajy mampidi-doza : XANA. Tamin'ny voalohany io rindrankajy io dia natao hitoherana tetikasa omanin'ny tafika. Anefa izy io taty aoriana lasa nahaleotena ary ankehitriny izy mitady hanjakazaka izao tontolo izao.

## Olona
* **Jérémie Belpois**
* **Odd Della Robbia**
* **Ulrich Stern**
* **Yumi Ishiyama**
* **Aelita Schaeffer** na Aelita Stones
* Elisabeth « Sissi » Delmas
* William Dunbar
* XANA
* Franz Hopper
* Jim Moralès
* Hervé Pichon
* Nicolas Poliakoff
* Milly Solovieff 
* Tamiya Diop 
* Jean-Pierre Delmas 
* Hiroki Ishiyama 
* Kiwi 
* Samantha Knight
* Anthéa Hopper
* Patrick Belpois
* Suzanne Hertz

## Fihaviana
## Toerana
Hanyu pinyin

Ny **pinyin** (拼音 *pīnyīn* : tsipelim-peo) ary ho an'ny fiteny han manokana (漢語拼音 *hànyǔ pīnyīn* : tsipelim-peon'ny fitenin'ny  han) dia fomba fandikana amin'ny abidy latina ny fiteny mandarina (na putonghua). Ny dikan-tsoratra pinyin dia ampiasiana any amin'ny Repoblika Entim-bahoakan'i Sina ho an'ny fandikana amin'ny abidy latina na amin'ny fampianarana ny teny sinoa.

Ny pinyin dia vokatry ny volavola mikasikan'ny dikan-tsoratry ny fiteny sinoa namoaka ny pinyin noeken'ny governemanta sinoa. Novaina tamin'io romanizasiôna io ny fomba fanaovana rômanizasiôna nisy tao taloha toy ny Wade-Giles izy (1859 ; novaina tamin'ny 1912) na ny bopomofo. Misy fanaovana romanizasiôna manokana ho an'ireo fiteny sinoa hafa na fiteny tsy voasokajy ho ao amin'ny vondron'ny fiteny sinoa.

Noho ny fiteny mandarina mampiasa haabom-peo, soratana amin'ny alalan'ny diakritika manaraka izy :
# Ny haabom-peo voalohany dia maneho feo avo ary soratana amin'ny tendro mahitsy ˉ ;
# Ny haabom-peo faharoa dia maneho feo miakatra ary soratana amin'ny tendro miraika havanana ˊ ;
# Ny haabom-peo fahatelo dia maneho feo mihidina dia somary miakatra ary soratan amin'ny hatseka ˇ ;
# Ny haabom-peo fahaefatra dia maneo feo mihidina ary fohy ary soratana amin'ny tendro miraika havia `.
Rehefa tsy afaka manoratra ny haabom-peo amin'ny alalan'ireo diakritika ireo ny milina dia azo asiana isa aorian'ilay vaninteny. Ohatra *zheng4* ho an'ny teny *zhéng*. *0* (aotra) no soratana rehefa tsy misy haabom-peo.

## Fanononana

Ny pinyin dia mampiasa ny abidy latina. Visavisaina amin'ny teny hoe *fanombohana* sy ny teny *famaranana* ny fanononana ny fiteny sinoa. Ny fanombohana dia ny renifeo manomboka ilay vaninteny, kanefa ny famaranana dia zanapeo (misosona na tsy misosona) azo arahana renifeo mamarana (*-n*, *-ng* na tsindraindray *-r*).
WikiLeaks

Ny tranonakala **WikiLeaks** dia tranonkala mamoaka analizy ara-politika ary ara-piaramonina. Ny antom-pisiany dia mamoaka fampahalalàna arovana.
Fitenim-pirenena

Ny **fitenim-pirenena** dia fiteny ho an' ny vahoaka ao amin' ny firenena iray manokana, fa miovaova ny fandraisana izany arakaraka ny firenena. Any amin' ny firenena sasany, ny fiteny iray dia mety manana ny satan' ny fitenim-pirenena araka ny lalàna na araka ny safidin' ny governemanta. Mety ny lalàna mihitsy no manondro ny fiteny iray ho fitenim-pirenena na tondroina fotsiny toy izany tsy misy lalàna.

Mety mifangaro na tsia amin' ny fiteny ôfisialy ny fitenim-pirenena arakaraky ny firenena. Misy ny fitenim-pirenena izay tsy fiteny ôfisialy (tsy ampiasaina hiraketana ny raharaham-panjakana) ary misy ny fiteny ôfisialy izay tsy fitenim-pirenana (tsy ampiasain' ny mponina amin' ny fifaneraserany andavananadro) ao amin' ny firenena iray.

Misy ny fiteny teratany ao amin' ny firenena iray izay sady tsy voaray ho fitenim-pirenena no tsy fiteny ôfisialin' io firenena io.

## Jereo koa

* Fiteny ôfisialy
* Fiteny any India

* Fiteny ao amin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô
* Fiteny ao Roanda
* Fiteny eto Madagasikara
Bahamasy

Ny **Bahamasy** na **Commonwealth of the Bahamas** dia firenena ao amin' ny faritra karaiba, anisan' ny nosy Antilia, ao amin' ny Ranomasina Karaiba, any ivelan' i Karaiba no misy azy. I Bahamasy dia tamba-nosy any atsimo-atsinanan' i Florida ary any avaratr' i Kioba. Ny renivohiny dia i Nassau (ao amin' ny nosin' i New Providence no misy azy). Ny anaran' ny vahoaka ao dia Bahameana na Bahamiana.

Tangoro-nosy midadasika ny tanin' ity firenena ity, izay ahitana nosy miisa 700 any ho any, ka ny 40 amin' izany ihany no onenan' olona. Tsy dia avo ny vohon-tany any: ny tendro farany avo dia manana haambo 60 m monja.

Ao New Providence, izay nosy lehibe indrindra any, no onenan' ny antsasaky ny mponin' i Bahamasy. Ny fizahàn-tany izay mandroso tokoa no sehatr' asa lohalaharana ao amin' io firenena io. Ny sehatr' asa ara-bola koa dia mitana anjatra toerana lehibe satria anjatony maro ny banky miorina ao amin' ilay firenena.

Zanatany britanika taloha i Bahamasy izay nahazo ny fahaleovan-tenany tamin' ny taona 1973, sady mpikambana ao amin' ny Commonwelth.

## Jereo koa

* **Firenena ao Amerika:** Antigoa-sy-Barboda - Arjentina - Bahamasy - Barbady - Belizy - Bôlivia - Brezila - Dôminika - Ekoadôra - Etazonia - Goatemala - Goiana - Grenady - Haity -Hôndorasy - Jamaîka - Kanada - Kioba - Kôlômbia - Kôsta Rika - Meksika - Nikaragoa - Orogoay - Panama -  Paragoay - Però - Pôrtô Rikô - Repoblika Dôminikana - Salvadôro - Santa Losia - Santa-Kity-sy-Nevisy - Santa-Vinsanta-sy-Grenadina - Silia - Sorinama - Trinite-sy-Tôbagô -Venezoela

* **Kôntinenta eto an-tany:** Afrika - Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo) - Azia - Eorôpa - Ôseania - Antarktika
Kolontsaina

Ny **kolontsaina** dia ny fitambaran'ny fomba amam-panaon'ny vahoaka ao amin'ny foko na faritra na firenena na kôntinenta iray. Ny siansa mandinika ny kolontsaina dia ny antrôpôlôjia sady siansa ara-tsosialy. 

## Jereo koa

* Kolontsaina malagasy 
* Kolontsaina ao Gabôna 
* Kolontsaina ao amin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô 
* Kolontsaina ao amin' ny Repoblikan' i Kôngô 
* Kolontsaina ao Roanda 
* Kolontsaina ao Borondy 
* Kolontsaina ao Oganda
Ronono

Ny **ronono** dia sakafo ranoka miloko fotsy vokarin' ny biby mampinono vavy. Ny ronono dia vokarin' ny fihary ao anatin' ny nono.

## Siansa
Ny ronono dia ranoka fotsy, ny zavatra misy ao anatiny dia mety samihafa kely arakaraky ny karazana biby mampinono.

### Fizika

Ny rononon' omby dia manana tahan-danja 1,032. Ny rano ao aminy dia 87 isan-jato. Ny sisan' izay dia tavy (3,5-4,5 %) ary zavatra hafa toy ny gliokôzy, ny lipida, ny prôtida ary ny otrikanina, miaraka amina singa mineraly toy ny kalsiôma, pôtasiôma, manganeza, kilôro...

### Simia

Ny pH dia somary marikivy (6,4 hatramin' ny 6,8 ho an' ny rononon' omby) mahery kelin' ny 7 ny pH an' ny rononon' olombelona (7,0-7,5). Mihamarikivy ny ronono rehefa mijanona elaela, satria lasa mivadika ho asidra laktika ny laktôzy. 

## Jereo koa
* Ronono vovoka
Saha

Ny **saha** dia velarana iray tsy voafefy hambolena.

Amin'ny taranja fizika, azo tenenina koa hoe saha manetika.