Apôstôly roa ambin' ny folo

Ny ***Apôstôly roa ambin' ny folo*** dia ireo mpianatra roa ambin' ny folo nosafidin' i Jesoa manokana hamita iraka, dia i Petera, i Andrea, i Jakoba zanak' i Zebedeo, i Joany, i Filipo, i Bartôlômeo, i Tômasy, i Matio, i Jakôba zanak' i Alfeo, i Joda, i Simôna Zelôta ary i Jodasy.

Ankoatr' izany, araka ny lovantsofina kristiana dia nanavaka mpianatra fitopolo koa i Jesoa ka ireo no lasa eveka taty aoriana. Ireto mpianatra ireto dia nitory ny vaovao mahafaly (na filazantsara na evanjely).

I Paoly avy any Tarsisy dia isain' ny lovantsofina kristiana ho apôstôly faha-13: atao hoe "Apôstôlin' ny Jentilisa" (na Apôstôlin' ny Jentily) izy. 

Ny Katôlika sy ny Ôrtôdôksa dia mihevitra ny eveka ho mpandimby ny Apôstôly, ka manisy lanjany manokana ny fandimbasan' ny eveka ny Apôstôly (fifandimbiasana apôstôlika), izany hoe ny lovatsofina izay mamatotra azy dia mitohy ahatrany amin' ny Apôstôly na ny fifanarakarahan' ny olona izany na ny fifanarakarahan' ny fampianaram-pinoana.

## Fiforonan-teny
Ny teny hoe *Apôstôly* dia avy amin' ny teny grika hoe Απόστολος /*Apostolos* izay midika hoe "iraka". Io teny io dia avy amin' ny matoanteny hoe  *ἀποστέλλειν* / *apostellein* midika hoe "maniraka" "mandefa".  Nandikana ny teny hebreo hoe *shaliah* ny hoe *apostolos*.

## Ny Apôstôly roa ambin' ny folo
Ireto avy ireo Apôstôly roa ambin' ny folo notendren' i Jesoa:

### Petera na Piera
Simôna na Simôna Barjôna na Bar-Jôna no tena anaran' i Petera. Jiosy avy any Betsaida any Galilea i Petera. Mpanjono no asany. Araka ny lovantsofina dia izy no nanoratra ny *[[Epistily voalohany nosoratan' i Petera|Epistily voalohany]]* sy *[[Epistily faharoa nosoratan' i Petera|faharoan' i Petera]]*. Ny lovantsofina katôlika koa dia manao azy ho ilay nanorina ny Eglizy Katôlika voalohany sy Papa voalohany. Rahalahiny i Andrea. 

### Andrea
I Andrea dia Jiosy Galileana rahalahin' i Petera. Mpianatr' i Joany Batista izy taloha. Atao hoe Prôtôkleto ("Ilay Nantsoina Voalohany") koa izy satria nanaraka an' i Jesoa rehefa vita batisa ity farany. 

### Jakôba zanak' i Zebedeo
I Jakôba zanak' i Zebedeo (na Zebedio) izay atao hoe koa Jakôba Zokiny (na Jakôba Lehibe) dia rahalahin' i Joany zanak' i Zebedeo. Izy roalahy ireo dia antsoina koa hoe *Boanergés* izay midika hoe "zana-baratra". Tsy afangaro amin' i Jakôba zanak' i Alfeo i Jakôba zanak' i Zebedeo. 

Marihina fa tsy nanoratra epistily na i Jakôba zanak' i Alfeo na i Jakôba zanak' i Zebedeo. Tsy izy ireo no nanoratra ny *[[Epistily nosoratan' i Jakoba|Epistilin' i Jakôba]]*. 

### Joany na Jaona
I Joany na Jaona Apôstôly dia atao hoe *Joany zanak' i Zebede* na *Jaona zanak' i Zebedio* koa izy. Rahalahin' i Jakôba zanak' i Zebedeo izy. Mpanjono ny asany. Atao hoe *Boanerges* izy roa ireo. Misy ny mpandinika mihevitra fa i Joany Apôstôly dia tsy iza fa i Joany Evanjelista ihany. Ao koa anefa ireo mandà izany. Fanampin' izany dia heverin' iretsy farany fa tsy olon-tokana no nanoratra ny *[[Filazantsara araka an' i Joany|Filazantsaran' i Joany]]*. Ny Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy manao azy hoe *Jaona* fa ny Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy kosa *Joany*.

### Filipo
Mpianatr' i Joany mpanao Batisa taloha i Filipo. Izy ilay nanao hoe "Asehoy anay ny Ray". 

### Bartôlômeo na Bartelemy
I Bartôlômeo na Bartelemy dia atao hoe *Bar-Tolmay* amin' ny teny arameana. Atao hoe Βαρθολομαῖος / *Bartholomaíos* izy amin' ny teny grika*.* Ny Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy no ahitana ny hoe *Bartolomeo* (anglisy: *Bartholomew*) fa ny Baiboly katôlika amin'ny teny malagasy kosa anao azy hoe *Bartelemy* (frantsay: *Barthélémy*). Ny mpandinika sasany dia mihevitra fa olona iray i Bartôlômeo sy i Natanaela na Nataniely. Ny hoe *Bar-Tolmay* amin' ny teny arameana dia mety midika hoe "Zanaky ny bainga" na koa "Zanak' i Tolmai". 

### Tomasy na Tôma
I Tômasy na Tôma dia ilay mpianatra tsy nino ny fahafatesan' ny Jesoa ka nila nitsapa lanivoany. Atao hoe *Te 'Oma* izy amin' ny teny arameana izay midika hoe "kambana". *Δίδυμος* / *Didymos* ny dikan' izany amin' ny teny grika. Atao hoe *Tômasy ilay Didimo* izy ao amin' ny *[[Filazantsara araka an' i Joany|Filazantsaran' i Joany]]*. *Θωμᾶς* / *Thomas* no fiantsoana azy amin' ny teny arameana. Misy filazantsara apôkrifa izay mitondra ny anarany (*[[Filazantsaran' i Tômasy]]*).

### Matio
I Matio dia atao hoe *Ματθαῖος* / *Matthaios* amin' ny teny grika fa *Mattai* kosa amin' ny teny hebreo. Io dia fanafohezana ny hoe *Mattithyâhû* (*Mattith "fanomezana"* sy *Yâhû* "Andriamanitra"; "fanomezan' Andriamanitra"). Atao hoe *Matio Levy* na *Levy* fotsiny koa izy na *Levy zanak' i Alfeo*. Mpamory hetra ny asany taloha. Ny lovantsofina kristiana dia manao azy ho nanoratra ny *[[Filazantsara araka an' i Matio|Filazantsaran' i Matio]]*.  

### Jakôba zanak' i Alfeo
I Jakôba, zanak' i Alfeo izay atao hoe amin' ny teny grika *Iάκωβος ὁ τοῦ Ἁλφαίου* / *Iakôbos o toû Alphaiou* dia tsy afangaro amin' i Jakôba zanak' i Zebedio. Atao hoe koa Jakôba Zandriny (na Jakôba Kely) izy. Ny hoe *Alfeo* na *Alphaios* (grika) dia avy amin' ny anarana arameana hoe *Alpai*. *Ya'akov ben Halfay* ny fiantsoana azy amin' ny teny hebreo. Ny hoe *Jakôba Zandriny* na *Kely* dia fandikana ny teny grika hoe *Ἰάκωβος ὁ μίκρος* / *Iakōbos ho mikros*.  

Marihina fa tsy nanoratra epistily na i Jakôba zanak' i Alfeo na i Jakôba zanak' i Zebedio. Tsy izy ireo no nanoratra ny *[[Epistily nosoratan' i Jakoba|Epistilin' i Jakoba]]*.

### Joda Tadeo na Jodasy Tadeo
I Joda dia atao hoe koa Tadeo na Joda zanak' i Jakôba na Jodasy zanak' i Jakôba na Joda Tadeo na Jodasy Tadeo. *Ἰούδας Ἰάκωβος* / *Ioudas Iakôbos* amin' ny teny grika. Tsy afangaro amin' i Jodasy Iskariôta i Jodasy Tadeo (*Ἰούδας Θαδδαιος* / *Ioudas Thaddaios* amin' ny teny grika). 

### Simôna Zelôta
I Simôna Zelôta dia tsy afangaro amin' ny Simôna Petera. Ny hoe *zelôta* dia azo adika hoe "mafana fo" na "saro-piaro". 

### Jodasy Iskariôta
I Jodasy dia fantatra koa amin' ny anarana hoe Jodasy Iskariôta mba hiavahany amin' i Jodasy Zelôta na Joda Zelôta. Ny hoe *Iskariôta* dia mety midika hoe "avy amin' ny fokon' i Isakara".  *Ὶούδας Ὶσκάριωθ* / *Ioudas Iskariôth* na *Ὶούδας Ὶσκαριώτης* / *Ioudas Iskariôtês* no fiantsoana azy amin' ny teny grika. *Yəhûḏāh ʾÎš-qəriyyôṯ* amin' ny teny hebreo. Izy ilay namadika an' i Jesoa ka nanamora ny fisamborana azy. Misy filazantsara apôkrifa izay mitondra ny anarany, dia ny *[[Filazantsaran' i Jodasy]]*.

## Jereo koa

* Apôstôly: Andrea - Bartôlômeo - Filipo - Jakôba zanak' i Alfeo - Jakôba zanak' i Zebedeo - Joany - Joda - Jodasy - Matio - Petera - Simôna Zelôta - Tômasy

* Evanjelista

* Filazantsara
* Asan' ny Apôstôly
* Paoly
*Mpianatr' i Jesoa fitopolo