open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lucas Pinheiro Braathen

**Lucas Pinheiro Braathen** (teraka ny 19 Aprily 2000 tao Oslo) dia mpihazakazaka ski alpine Norveziana-breziliana.

Manam-pahaizana manokana amin'ny taranja teknika slalom goavambe sy slalom izy ary nifaninana ho an'i , firenena niavian'ny reniny, nanomboka tamin'ny vanim-potoana 2024/25. 
Ny zava-bitany lehibe indrindra dia ny nahazoany ny medaly volamena tamin'ny slalom goavambe tamin'ny Lalao Olimpikan'ny ririnina 2026.

## Jereo koa
Formiga (baolina kitra)

**Miraildes Maciel Mota**, anaram-bosotra hoe **Formiga** (amin'ny teny portogeymidika hoe *vitsika*) (teraka ny 3 Martsa 1978 tao Salvador da Bahia), dia mpilalao baolina kitra breziliana taloha. 

Izy no mpilalao amerikana tatsimo voalohany nanana lalao iraisam-pirenena mihoatra ny 100 ary mitazona ny firaketana an-tsoratra ho an'ny fisehoana betsaka indrindra ho an'ny ekipa nasionalin'ny vehivavy amerikana tatsimo. Izy no hany mpilalao nandray anjara tamin'ny fifaninanana baolina kitra olaimpika vehivavy rehetra natao hatramin'izao ary nilalao tamin'ny lalao betsaka indrindra. Izy ihany koa no hany mpilalao nandray anjara tamin'ny famaranana fito tamin'ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny vehivavy FIFA.
Caroline de Toni

**Caroline Rodrigues de Toni** (teraka ny 1 Septambra 1986, tao Chapecó, Santa Catarina) dia mpisolovava breziliana sady mpanao politika ao amin'ny Antoko Liberaly (PL).

Tamin'ny fifidianana tamin'ny taona 2018, voafidy ho mpikambana ao amin'ny Antenimieram-pirenena Federaly ao  ho an'ny Antoko Liberaly Sosialy (PSL) izy tamin'ny vato 109.363, izay isan-jaton'ny vato ambony indrindra azon'ny vehivavy voafidy tao Santa Catarina ary ny vidiny isaky ny vato ambany indrindra azon'ny mpikambana ao amin'ny Antenimieram-pirenena Federaly voafidy tao amin'io fanjakana io.

Tamin'ny taona 2022, voafidy ho mpikambana ao amin'ny Antenimieram-pirenena Federaly ho an'ny Antoko Liberaly (PL) indray izy.

## Fidianana

## Jereo koa
Évreux

Tanàna frantsay i **Évreux** miaraka amin'ny mponina 49.360 (tamin'ny 1 Janoary 2023) ao amin'ny faritr'i Normandia. Raha ny isan'ny mponina no jerena, izy no tanàna fahatelo lehibe indrindra ao amin'ny faritra Normandia Ambony (Haute-Normandie) teo aloha.

I Évreux no prefektioran'ny departemantan'i Eure.

## Jeografia
Any amin'ny 88 kilometatra avaratra andrefan'i Paris no misy an'i Évreux, 47 kilometatra atsimon'i Rouen ary miampita azy ny reniranon'i Iton.
Manana gara ao amin'ny lalamby Paris–Cherbourg i Évreux; latsaky ny adiny iray ny faharetan'ny dia mankany Paris Gare Saint-Lazare.

## Jereo koa
Rouen

**Rouen** dia kaominina y, prefektioran'ny departemantan'i Seine-Maritime ary renivohitry ny faritr'i Normandia. Eo ampitan'ny Reniranon'i Seine izy io.

Miisa 117.662 ny mponina tamin'ny taona 2023, ka izy no kaominina faha-36 be mponina indrindra tany Frantsa tamin'ny taona 2022 ary faharoa be mponina indrindra tany Normandia taorian'i Le Havre.

## Jereo koa
Le Havre

**Le Havre** dia tanàna any avaratra andrefan'i , miorina eo amin'ny Lakandranon'i Angletera ao amin'ny departemantan'i Seine-Maritime ao amin'ny faritr'i Normandia.

Miorina eo amin'ny morony ankavanan'ny vinanin'i Seine, Le Havre no misy ny Seranan-tsambon'i Le Havre, seranan-tsambo faharoa lehibe indrindra any Frantsa aorian'i Marseille. Le Havre no tanàna lehibe indrindra any Normandie.

## Jereo koa
Digitaria

Ny ***Digitaria*** dia vondron-karazana zavamaniry mamony tokan-dravin-tsimoka, ahitra ao amin' ny fianakaviana *[[Poaceae]]*, ao amn' ny filaharana Poales, izay ahitana karazana 300 eo ho any amin' ny faritra manana toetany antonony mafana sy mafana, nefa mety ho hita ihany koa any amin' ny faritra mangatsiaka kokoa. Izy ireo dia bozaka maniry isan-taona sy maharitra mihoatra ny roa taona, izay maniry eny amin' ny kijana, ary misy fanao vilona ho an' ny biby fiompy; ny sasany matetika heverina ho ahidratsy manimba ny ahimaitso. Mampiavaka azy ireo ny vondrom-boniny lava miendrika rantsan-tanana, izay iantsoana azy hoe "*Digitata*".

## Fampiasana
Ny karazana sasany dia heverina ho ahidratsy, indrindra raha maniry eo amin' ny ahimaitso sy amin' ny kianja fanaovana gôlfa ary amin' ny voly sasany, indrindra ny katsaka. Amin' ny karazana hafa, toy ny *Digitaria cruciata*, ny *Digitaria exilis*, ny *Digitaria iburua*, ny *Digitaria compacta* ary ny *[[Digitaria sanguinalis]]* (ahimena), ny voany dia ataon' ny olona sakafo ao Afrika, any Azia ary any Eorôpa; voasokajy ho anisan' ny voamadinika ireo karazana ireo. Farany, ny karazana *Digitaria* isan-karazany, anisan' izany ny *Digitaria decumbens*, dia ambolena hatao vilona any amin' ny faritra trôpikaly. Azo atao endasina izy ireo, totoina ho koba, andrahoina hatao sakafo, na aotrika mba hanaovana labiera. Vokatra fototra amin' ny fambolena any amin' ny faritra sasany ao Afrika ny karazana sasany. Manana otrikaina tsara koa izy io ka tsara ho an' ny biby fiompy.

## Karazana voatsonga
Indreto ny karazana sasany izay hita eto Madagasikara:

* *[[Digitaria abyssinica]]* (A.Rich.) Stapf (= *Digitaria scalarum* Chiov.) --  
* *[[Digitaria atrofusca]]* (Hack.) A.Camus -- ahipisaka
* *[[Digitaria bicornis]]* (Lam.) Roem. & Schult. (= *Digitaria biformis* Willd.) -- ahidahy, ahipody
* *[[Digitaria bosseri]]* Voronts. -- 
* *[[Digitaria ciliaris]]* (Retz.) Koeler  (= *Digitaria adscendens* (Kunth) Henrard.) -- ahipalana, fandropalana, kindresimena
* *[[Digitaria debilis]]* (Desf.) Willd. -- kindresifotsy
* *[[Digitaria didactyla]]* Willd. -- fandropalana, volonondry            
* *[[Digitaria fulva]]* Bosser -- 
* *[[Digitaria horizontalis]]* Willd. -- 
* *[[Digitaria humbertii]]* A.Camus -- fandrodahy, fandropalana, volonondry
* *[[Digitaria longiflora]]* *(Retz.) Pers.* -- 
* *[[Digitaria madagascariensis]]* Bosser -- 
* *[[Digitaria manongarivensis]]* A.Camus -- 
* *[[Digitaria milanjiana]]* (Rendle) Stapf -- 
* *[[Digitaria psammophila]]* Henrard -- 
* *[[Digitaria pseudodiagonalis]]* Chiov. -- 
* *[[Digitaria radicosa]]* (J. Presl) Miq. (= *Digitaria timorensis* (Kunth) Balansa) -- fandropalana
* *[[Digitaria sanguinalis]]* (L.) Scop. -- ahimena, ahipalana, ahipody

## Jereo koa

* Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Digitaria''
* Fandropalana
* Ahipisaka
* Ahidahy
* Ahipody
* Kindresifotsy
Kindresifotsy

Ny **kindresifotsy** dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana *[[Poaceae]]*:

* *[[Digitaria didactyla]] --* fandropalana, volonondry
* *[[Digitaria humbertii]] --* fandrodahy, fandropalana, volonondry
* *[[Urochloa umbellata]]* (Trin.) R.D.Webster (= *[[Brachiaria umbellata]]* (Trin.) Clayton = *Panicum umbellatum* Trin.) -- fandridahy,  volonondry

## Jereo koa
* *[[Brachiaria]]*
* *[[Digitaria]]*
* *[[Panicum]]*
* *[[Urochloa]]*
Ahipody

Ny **ahipody** dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana *[[Poaceae]]*:

* *[[Brachiaria deflexa]]* *-*- ahipody, ahipotsy
* *[[Digitaria bicornis]]* (= *Digitaria biformis*) -- ahidahy, ahipody
* *[[Digitaria sanguinalis]] --* ahimena, ahipalana, ahipody
* *[[Eragrostis ciliaris]] --* ahipody
* *[[Eragrostis cylindriflora]]* -- ahipody, dravala
* *[[Eragrostis tenella]]* -- ahipody, fangomoka, fingomoka
* *[[Panicum brevifolium]] --* adalavatana, ahipody
* *[[Panicum pseudowoeltzkowii]] --* ahipody, ahipoly, ahitoto
* *[[Melinis repens]]* (= *Rhynchelytrum repens*) -- ahikongona, ahipody, menapaka
* *[[Tricholaena monachne]]* -- ahipody

## Jereo koa

* *[[Brachiaria]]*
* *[[Digitaria]]*
* *[[Eragrostis]]*
* *[[Melinis]]*
* *[[Panicum]]*
* *[[Rhynchelytrum]]*
* *[[Tricholaena]]*
Ahidahy

Ny **ahidahy** dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana *[[Poaceae]]*:

* *[[Digitaria bicornis]]* (= *Digitaria biformis* Willd.) -- ahidahy, ahipody

* *[[Panicum luridum]]* --  ahidahy

## Jereo koa
* *[[Digitaria]]*
* *[[Panicum]]*
Ahipisaka

Ny **ahipisaka** dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana *[[Poaceae]]* sy *[[Cyperaceae]]*:

* *[[Axonopus compressus]] --* ahipisaka, ahipisakavavy
* *[[Digitaria atrofusca]] -*- ahipisaka
* *[[Panicum subalbidum]]* -- ahipisaka, famoa, fataka
* *[[Paspalum conjugatum]]* -- ahipisaka, ahipisakalahy 
* *[[Rhynchospora candida]] --* ahipisaka
* *[[Stenotaphrum dimidiatum]]* -- ahipisaka

## Jereo koa

* *[[Axonopus]]*
* *[[Digitaria]]*
* *[[Panicum]]*
* *[[Paspalum]]*
* *[[Rhynchospora]]*
* *[[Stenotaphrum]]*
Fandropalana

Ny **fandropalana** dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana *[[Poaceae]]*:

* *[[Cynodon dactylon]]* -- arampandrotra, arapandrotra, fandrahana, fandropalana, fandrotrarana, fandrotsana, firifiry, kidesy, kidresy, kindrese, kindresy, ladintrambo, rampadrotsa, rapandrotra, vahitsitafitahady, vandrahana, volonaondry, volotsaka
* *[[Digitaria ciliaris]]* (na *Digitaria adscendens*) -- ahipalana, fandropalana, kindresimena
* *[[Digitaria didactyla]]* -- fandropalana, volonondry
* *[[Digitaria humbertii]]* -- fandrodahy, fandropalana, volonondry
* *[[Digitaria radicosa]]* (na *Digitaria timorensis*) -- fandropalana

## Jereo koa
* *[[Cynodon]]*
* *[[Digitaria]]*
Seine (renirano)

Ny **Seine**, dia renirano any avaratr'i . Miakatra ao amin'ny faritr'i Bourgogne-Franche-Comté izy, mikoriana avy any atsinanana miankandrefana, mandalo ny renivohitr'i Paris, ary mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Angletera ao Le Havre. Mirefy 775 kilometatra eo ho eo ny halavany, ary iray amin'ireo renirano lava indrindra any Frantsa izy, miaraka amin'ny Loire (1004 kilometatra) sy ireo renirano mitambatra ao amin'ny Doubs, Saône, ary Rhône (mitovy 1025 kilometatra). Ny velaran'ny dobo fanariana rano ao amin'ny Seine dia mandrakotra 78,650 km² eo ho eo.

### Tanàna
* Châtillon-sur-Seine (5.478)
* Bar-sur-Seine (3.135)
* *[[Troyes]] (59.671)*
* Romilly-sur-Seine (14.352)
* Nogent-sur-Seine (5.955)
* Bray-sur-Seine (2.294)
* Montereau-Fault-Yonne (17.173)
* Fontainebleau (14.839)

* *[[Melun]] (40.066)*
* *[[Corbeil-Essonnes]] (47.632)*
* *[[Évry]] (53.237)*
* *[[Viry-Châtillon]] (31.132)*
* *[[Vitry-sur-Seine]] (90.075)*
* **[[Paris|PARIS]] (2.229.621)**
* *[[Sèvres]] (23.404)*
* **[[Boulogne-Billancourt]] (116.794)**
* *[[Puteaux]] (43.891)*
* *[[Neuilly-sur-Seine]] (62.346)*
* *[[Courbevoie]] (85.523)*
* *[[Asnières-sur-Seine]] (86.020)*
* *[[Clichy]] (59.255)*
* **[[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]] (109.343)**
* **[[Argenteuil]] (106.817)**
* *[[Nanterre]] (92.227)*
* *[[Saint-Germain-en-Laye]] (39.547)*
* *[[Conflans-Sainte-Honorine]] (35.213)*
* *[[Poissy]] (37.461)*

* Meulan-en-Yvelines (8.992)
* *[[Mantes-la-Jolie]] (45.052)*
* *[[Vernon (Eure)|Vernon]] (24.064)*
* Les Andelys (8.201)
* Elbeuf (17.343)
* **[[Rouen]] (110.755)**
* Honfleur (7.676)
* **[[Le Havre]] (172.074)**

## Jereo koa
Corridor Forestier Bongolava

Ny **Lalan-dranon'i Bongolava** (frantsay: *Corridor Forestier Bongolava*; ilay faritra arovana), izay ho **Valan-javaboarin'i Bongolava** amin'ny ho avy, dia hita any amin'ny faritra avaratra andrefan'i Madagasikara, ao amin'ny faritr'i Sofia.

Mizara ho distrika roa izy io: Mampikony (Betaramahamay sy Bekoratsaka) ary ny distrikan'i Port-Bergé (Port-Bergé II, Maevaranohely, Tsarahasina, ary Tsiningia), izay mivelatra amin'ny kaominina ambanivohitra fito sy fokontany 54.

Mirefy 60 589 hektara ny velaran-tany ary mivelatra eo anelanelan'ny latitude 15°25’09’’ sy 16°10’05’’ Atsimo ary latitude 47°15’10’’ sy 47°39’04’’ Atsinanana. Miovaova eo anelanelan'ny 38 m sy 320 m ny haavony. Ny zavamaniry voajanahary ao aminy dia ahitana ala maina mihintsana ravina miaraka amin'ny rakotry ny hazo mahatratra 15 m.

Mpitantana: *Fikambanana Bongolava Maitso* (bongolavamaitso.mg)

## Loharano sy fanamarihana
*Arrêté ministeriel
*midi-madagasikara.mg
Salvadoraceae

Ny ***Salvadoraceae*** dia fianakavian-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka, ao amin' ny filaharana  Celastrales na Brassicales, ahitana karazana folo eo ho eo mitsinjara amin' ny vondron-karazana roa na telo. Hazo na hazobotry izy ireo, indraindray misy tsilo, indraindray mandady, hita any amin' ny faritra maina na masira, any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly. Hita ao Afrika, eto Madagasikara, any Azia Atsimo, ary any Malezia izy ireo.

## Fanasokajiana
Nametraka ity fianakaviana ity tao amin' ny filaharana Celastrales ny fanasokajiana klasikan' i Cronquist (1981). Ny fanasokajiana filôjenetika kosa dia mametraka ity fianakaviana ity ao amin' ny filaharana Brassicales.

## Lisitry ny vondron-karazana
Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny *[[Angiosperm Phylogeny Website]]* (4 Aogositra 2015):

* *Dobera*
* *Salvadora*

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny *[[National Center for Biotechnology Information|NCBI]]* (4 Aogositra 2015):

* *[[Azima]]*
* *Salvadora*

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny *[[DELTA Angio]]* (4 Aogositra 2015):

* *[[Azima]]*
* *Dobera*
* *Salvadora*
Azima

Ny ***Azima*** dia vondron-karazana zavamaniry ao amin' ny fianakaviana *[[Salvadoraceae]]*, ao amin' ny filaharana Celastrales (araka ny fanasokajiana klasikan' i Cronquist) na ao amin' ny filaharana Brassicales (araka ny fanasokajiana filôjenetika).

## Lisitry ny karazana
Manana karazana telo ny vondron-karazana *Azima*:

* *Azima angustifolia* A. DC.
* *Azima sarmentosa* (Blume) Benth. & Hook. f.
* *[[Azima tetracantha]]* Lam. -- fantsikandilany, filofilo, goramaky

## Jereo koa
Celastrales

Ny **Celastrales** dia filaharana bôtanikan' ny zavamaniry mamony (*[[Angiospermae]]*) roa ravin-tsimoka. Misy fianakaviana iraika ambin' ny folo ny ao amin' io filaharana io ao amin' ny fanasokajiana klasikan' i Cronquist (1981). Ao amin' ny fanasokajiana filôjenetika APG (1998) dia tsy misy io filaharana io. Ahitana fianakaviana telo io filaharana io ao amin' ny fanasokajiana filôjenetika APG II (2003). Ao amin' ny fanasokajiana filôjenetika APG III (2009) dia ahitana fianakaviana roa io filaharana io.

## Fanasokajiana

### Fanasokajian' i Cronquist

* *Aextoxicaceae*
* *Aquifoliaceae*
* *Cardiopteridaceae*
* *[[Celastraceae]]*
* *Corynocarpaceae*
* *Dichapetalaceae*
* *Geissolomataceae*
* *Hippocrateaceae*
* *Icacinaceae*
* *[[Salvadoraceae]]*
* *Stackhousiaceae*

### Fanasokajiana APG II

* *[[Celastraceae]]* (tafisitra ao ny *Hippocrateaceae*)
* *Lepidobotryaceae*
* *Parnassiaceae*
** [miampy na tsia ny *Lepuropetalaceae*]

### Fanasokajiana APG III

* *[[Celastraceae]]* R.Br. (1814) (tafiditra ao ny *Lepuropetalaceae* Nakai, ny *Parnassiaceae* Martinov, ny *Pottingeriaceae* Takht.)
* *Lepidobotryaceae* J.Léonard (1950)

## Jereo koa

* Brassicales
Brassicales

Ny **Brassicales** dia filaharana bôtanika ahitana zavamaniry mamony roa ravin-tsimoka; dia nampidirin' ny fanasokajiana filôjenetika APG (1998). Ity flaharana ity amin' izao fotoana izao dia misy fianakaviana 17, vondron-karazana 398 ary karazana 4&nbsp;450 eo ho eo, ao anatin' izany ny vondron-javamaniry lehibe manan-danja ara-toekarena toy ny vondrona papay (*[[Carica]]*) sy ny vondrona kôlza sy nave (*[[Brassica]]*), laisoa (*[[Brassica]]*, *[[Crambe]]*, *[[Pringlea]]*).

## Fanasokajiana

### Fanasokajiana taloha
Ao amin' ny fanasokajiana APG II (2003), dia ahitana ireto fianakaviana ireto:

* *Akaniaceae*
* [+/- *Bretschneideraceae* ]
* *Bataceae*
* *[[Brassicaceae]]* (= *Cruciferae*)
** (tafiditra ao ny *[[Capparaceae]]*)
* *[[Caricaceae]]*
* *Emblingiaceae*
* *Gyrostemonaceae*
* *Koeberliniaceae*
* *Limnanthaceae*
* *[[Moringaceae]]*
* *Pentadiplandraceae*
* *Resedaceae*
* *[[Salvadoraceae]]*
* *Setchellanthaceae*
* *Tovariaceae*
* *Tropaeolaceae*

Ny *[[Angiosperm Phylogeny Website]]* dia tsy manaiky ny fianakaviana tsy voatery fa mamorona hafa ([22 aogositra 2006] fianakaviana 17, vondron-karazana 398, karazana 4&nbsp;450). Eto, ity filaharana ity dia ahitana ireto fianakaviana manaraka ireto:

* *Akaniaceae*
* *Bataceae*
* *[[Brassicaceae]]* (= *Cruciferae*)
* *[[Capparidaceae]]*
* *[[Caricaceae]]*
* *Cleomaceae*
* *Emblingiaceae*
* *Gyrostemonaceae*
* *Koeberliniaceae*
* *Limnanthaceae*
* *[[Moringaceae]]*
* *Pentadiplandraceae*
* *Resedaceae*
* *[[Salvadoraceae]]*
* *Setchellanthaceae*
* *Stixaceae*
* *Tovariaceae*
* *Tropaeolaceae*

### Fanasokajiana ankehitriny
Ao amin' ny fanasokajiana APG III (2009) dia ahitana ireto fianakaviana manaraka ireto ny Brassicales:

* *Akaniaceae* Stapf (1912) (tafiditra ao ny *Bretschneideraceae* Engl. & Gilg)
* *Bataceae* Mart. ex Perleb (1838)
* *[[Brassicaceae]]* Burnett (1835)
* *[[Capparaceae]]* Juss. (1789)
* *[[Caricaceae]]* Dumort. (1829)
* *Cleomaceae* Bercht. & J.Presl (1825)
* *Emblingiaceae* J.Agardh (1958)
* *Gyrostemonaceae* A.Juss. (1845)
* *Koeberliniaceae* Engl. (1895)
* *Limnanthaceae* R.Br. (1833)
* *[[Moringaceae]]* Martinov (1820)
* *Pentadiplandraceae* Hutch. & Dalziel (1928)
* *Resedaceae* Martinov (1820)
* *[[Salvadoraceae]]* Lindl. (1836)
* *Setchellanthaceae* Iltis (1999)
* *Tovariaceae* Pax (1891)
* *Tropaeolaceae* Juss. ex DC. (1824)
Poales

Ny **Poales** dia filaharana zavamaniry mamony tokan-dravin-tsimoka, izay anisan'ny lehibe indrindra. Ankehitriny ity filaharana ity dia ahitana fianakaviana 14 misy karazany mihoatra ny 18&nbsp;000, anisan' izany ny fianakaviana *[[Poaceae]]* (bozaka, voamadinika, volotsangana, sns), izay angamba ny fianakaviana ao amin' ny *[[Angiospermae]]* manan-danja indrindra ara-toekarena, ny *[[Typhaceae]]* (ny fianakavian' ny vondrona), ny *[[Bromeliaceae]]* (ny fianakavian' ny mananasy), ny *[[Cyperaceae]]* (fianakavian'  ny zozoro) ary ny *[[Juncaceae]]* (ny fianakavian' ny bararata).

## Fanasokajiana

### Lisitry ny fianakaviana amin' izao fotoana izao
Ao amin' ny fanasokajiana APG IV (2016) ny lisitry ny fianakaviana dia toy izao manaraka izao:

* *[[Bromeliaceae]]*
* *[[Cyperaceae]]*
* *[[Ecdeiocoleaceae]]*
* *[[Eriocaulaceae]]*
* *[[Flagellariaceae]]*
* *[[Joinvilleaceae]]*
* *[[Juncaceae]]*
* *[[Mayacaceae]]*
* *[[Poaceae]]*
* *[[Rapateaceae]]*
* *[[Restionaceae]]* (anisany ny *[[Anarthriaceae]]* sy ny *[[Centrolepidaceae]]*)
* *[[Thurniaceae]]*
* *[[Typhaceae]]*
* *[[Xyridaceae]]*

### Lisitra taloha
Ao amin' ny fanasokajiana APG III (2009) ny lisitra dia toy izao manaraka izao:

* *[[Anarthriaceae]]*
* *[[Bromeliaceae]]*
* *[[Centrolepidaceae]]*
* *[[Cyperaceae]]*
* *[[Ecdeiocoleaceae]]*
* *[[Eriocaulaceae]]*
* *[[Flagellariaceae]]*
* *[[Joinvilleaceae]]*
* *[[Juncaceae]]*
* *[[Mayacaceae]]*
* *[[Poaceae]]*
* *[[Rapateaceae]]*
* *[[Restionaceae]]*
* *[[Thurniaceae]]*
* *[[Typhaceae]]* (anisany ny *[[Sparganiaceae]]*)
* *[[Xyridaceae]]*

Ao amin' ny fanasokajiana APG II (2003), ny lisitra dia toy izao manaraka izao:

* *[[Anarthriaceae]]*
* *[[Bromeliaceae]]*
* *[[Centrolepidaceae]]*
* *[[Cyperaceae]]*
* *[[Ecdeiocoleaceae]]*
* *[[Eriocaulaceae]]*
* *[[Flagellariaceae]]*
* *[[Hydatellaceae]]* (ankehitriny apetraka ao amin' ny *[[Nymphaeales]]*)
* *[[Joinvilleaceae]]*
* *[[Juncaceae]]* 
* *[[Mayacaceae]]*
* *[[Poaceae]]* (= *Gramineae*)
* *[[Rapateaceae]]*
* *[[Restionaceae]]*
* *[[Sparganiaceae]]*
* *[[Thurniaceae]]*
* *[[Typhaceae]]* 
* *[[Xyridaceae]]*

Ao amin' ny fanasokajiana APG (1998), dia hafa kely ny lisitra:

* *[[Anarthriaceae]]*
* *[[Centrolepidaceae]]*
* *[[Cyperaceae]]*
* *[[Ecdeiocoleaceae]]*
* *[[Eriocaulaceae]]*
* *[[Flagellariaceae]]*
* *[[Hydatellaceae]]*
* *[[Joinvilleaceae]]*
* *[[Juncaceae]]*
* *[[Poaceae]]* (= *Gramineae*)
* *[[Prioniaceae]]*
* *[[Rapateaceae]]*
* *[[Restionaceae]]*
* *[[Sparganiaceae]]*
* *[[Thurniaceae]]*
* *[[Typhaceae]]*
* *[[Xyridaceae]]*

Ny fanasokajian' i Cronquist mifototra amin' ny rafitr' endrika dia tsy nahitana ny filaharana antsoina hoe Poales, ka nametraka ny fianakaviana ao amin' ny filaharana Bromeliales, Cyperales, Hydatellales, Juncales, Restionales ary Typhales.
Betaramahamay

I **Betaramahamay** dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mampikony, faritra Sofia.

## Rohy ivelany

﻿
Filofilo

Ny **filofilo** dia zavamaniry mamony roa ravin-tsimoka isan-karazany, ao amin' ny fianakaviana *[[Salvadoraceae]]* sy *[[Celastraceae]]*,  izay samy misy tsilo sady samy ao amin' ny filaharana Celastrales:

* *[[Azima tetracantha]]* Lam. (*[[Salvadoraceae]]*)
* *[[Gymnosporia linearis]]* (L.f.) Loes. (*[[Celastraceae]]*)

## Jereo koa

* Tsingilo
* Tsingilofilo
* *[[Azima]]*
* *[[Gymnosporia]]*
Katy Perry

**Katheryn Elizabeth Hudson** (teraka tao Santa Barbara, 25 Oktobra 1984), fantatra amin’ny anarana ara-javakanto hoe **Katy Perry**, dia mpihira, mpandraharaha ary olo-malaza amin’ny fahitalavitra avy any Etazonia. Nahazo laza izy tamin’ny alàlan’ny rakikira *One of the Boys* (2008), rakikira pop rock izay nahitana ny hira voalohany navoakany “I Kissed a Girl” sy ny hira manaraka “Hot n Cold”, izay nahatratra ny laharana voalohany sy fahatelo tao amin’ny tabilao amerikanina Billboard Hot 100.

Ny rakikira pop voataonan’ny mozika disco *[[Teenage Dream]]* (2010) dia namokatra hira dimy nahatratra ny laharana voalohany tao Etazonia - “California Gurls”, “Teenage Dream”, “Firework”, “E.T.” ary “Last Friday Night (T.G.I.F.)” - ka nahatonga azy ho rakikira tokana nataon’ny artista vehivavy nahavita izany. Ny famoahana indray ilay rakikira, mitondra ny lohateny *Teenage Dream: The Complete Confection* (2012), dia namokatra tatỳ aoriana ny hira “Part of Me”, izay nahatratra ihany koa ny laharana voalohany tao amin’ny tabilao amerikanina.

Perry dia isan’ireo artista mozika be mpivarotra indrindra amin’ny fotoana rehetra, efa nivarotra rakikira mihoatra ny 143 tapitrisa maneran-tany. Manana hira sivy nahatratra ny laharana voalohany tao Etazonia izy, rakikira telo nahatratra ny laharana voalohany tao Etazonia, ary nahazo loka maro, anisan’izany ny Billboard Spotlight Award (izy no hany artista vehivavy nahazo izany hatramin’izao), Guinness World Records efatra, Billboard Music Awards dimy, American Music Awards dimy, Brit Award iray ary Juno Award iray. Perry dia tafiditra tao amin’ny lisitra isan-taona navoakan’ny Forbes momba ireo vehivavy be karama indrindra eo amin’ny mozika nanomboka tamin’ny 2011 ka hatramin’ny 2019.

## Rakikira
* Katy Hudson (2001)
* One of the Boys (2008)
* Teenage Dream (2010)
* Prism (2013)
* Witness (2017)
* Smile (2020)
* 143 (2024)

## Rohy ivelany
* Katy Perry Official Web 
*
Santa Cruz do Arari

**Santa Cruz do Arari ** dia tanàna ao amin'ny Fanjakana federaly tenan'i , ao amin'ny , ao amin'ny Nosy Marajó no misy azy.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 9.635 mponina (2016)

## Jereo koa
* Brazila
** Pará
***Nosy Marajó

## Tsiahy
Affonso Cândido

**Affonso Antônio Cândido**, teraka ny 19 Jolay 1990, tao Ji-Paraná, dia mpanao politika breziliana.

Mpikambana ao amin'ny Antoko Liberaly (PL) izy ary ben'ny tanànan'i Ji-Paraná amin'izao fotoana izao, ao .

Nahazo diplaoma momba ny Lalàna i Cândido ary nirotsaka hofidiana voalohany tamin'ny taona 2012, rehefa voafidy ho mpanolotsaina tao Ji-Paraná. Nitana io toerana io nandritra ny fe-potoam-piasana roa izy.

Tamin'ny taona 2023, nandray ny fe-potoam-piasana voalohany tao amin'ny antenimieram-panjakana i Affonso Cândido, nahazo vato 13.665.

Tamin'ny fifidianana monisipaly tamin'ny taona 2024, voafidy ho ben'ny tanànan'i Ji-Paraná izy, nandresy ny ben'ny tanàna tamin'izany fotoana izany tamin'ny fihodinana voalohany tamin'ny vato 43.371 (64.27%).

## Jereo ikoa
Alex Brasil

**Alex Brasil**, anarana feno **Alexander Alves Pereira**, teraka ny 22 Septambra 1976 tao Campo Grande, dia solontenan'ny Fanjakan'i  nanomboka tamin'ny Janoary 2024.

Mpisolovava miasa amin'ny sehatra tsy miankina ihany koa izy.

## Jereo koa
Pisopiso

Ny **pisopiso** dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana *[[Lythraceae]]* sy *[[Euphorbiaceae]]* ary *[[Malvaceae]]*.

* *[[Woodfordia fruticosa]]* (L.) Kurz (*Lythraceae*): iratrika, lambohenjana, pisopiso
* *[[Koehneria madagascariensis]]* (Baker) S.A.Graham, Tobe & Baas. [na *Pemphis madagascariensis* (Baker) Koehne] (*Lythraceae*): hazobotsy, pisopiso, pisopisonala
* *[[Croton androiensis]]* (Leandri) Leandri (*Euphorbiaceae*)
* *[[Eriolaena hily]]* (Arènes) Dorr [na *Helmiopsis hily* Arènes] (*Malvaceae*): andriambolafotsy, hazomadio, hily, mainaty, menahy, pisopisonala

## Jereo koa

* *[[Croton]]*
* *[[Pemphis]]*
* *[[Woodfordia]]*

* *[[Eriolaena]]*
Papango

Ny **papango** na **tsimalaho** dia karazana vorona ao amin' ny fianakaviana *[[Accipitridae]]*. Izy io ary indraindray dia heverina ho zana-karazan' ny ''Milvus'' ''migrans'' (*Milvus* *migrans* subsp *aegyptius*). Atao hoe ***Milvus aegyptius***, ny anarany ara-tsiansa. Ity vorona ity dia hita any amin' ny ampahany be amin' i Afrika sy eto Madagasikara.

## Famariparitana
Mora fantatra ny papango amin' ny vavany mavo tanteraka, fa tsy toy ny an' ny *Milvus migrans* (izay tonga mivahiny ao Afrika mandritra ny ririnin' ny Ila Bolantany Avaratra). Na izany aza, mitovy amin' ny *Milvus migrans* mitovy taona aminy ny papango mbola kely.

## Zana-karazana

Araka ny fanasokajian' ny *International Ornithological Union* (versiona 14.1, 2024), dia manana zana-karazana roa ny *Milvus aegyptius*:

* *Milvus aegyptius aegyptius* (Gmelin, JF, 1788): Ejipta, avaratra atsinanan'i Afrika Avaratra-Atsinanana ary tapany atsimo-andrefan' ny Saikinosy Arabo;
* *Milvus aegyptius parasitus* (Daudin, 1800): Afrika atsimon' i Sahara sy Kômôro ary Maldiva.

## Fanamarihana
Tsy tokony hampitovina amin' ny karazam-borona roa antsoina amin' ny teny frantsay hoe "papangue", dia ny *Circus maillardi*) sy *Circus macrosceles* (fandrasalambo), ny papango (*Milvus migrans*). Ny izany aza dia hita indraindray ny fandikana ny hoe "papango" amin' ny teny frantsay hoe "papangue" ao amin' ny boky sasany.

## Kolontsaina

### Ohabolana malagasy

* Akohokely lasam-papango: misidina ambony vao tra-pahoriana.
* Aza manao papango be saron-doha, ka manao hoe tsy misy zokiny afa-tsy izaho
* Aza manao papangolahy anaty katsaka, ka izay mivoaka babany avokoa.
* Aza manao papango lahy anaty katsaka, ka tsy misy lahy afa-tsy izaho.
* Aza manao papango lava elatra: mandraoka any, mandraoka aty.
* Hianao no papango sasaky ny vorona, ankihibe mahaleo ny an-tsasany, felatanana mangaika ny rantsana.
* Hianao, ry papango didimaso, mahaiza mizaha tena vao manenitra ny olona.
* Manao akohobe milefa papango.
* Manao felan-tanam-papango: tsy maka an-kamorana fa maka an-kasarotana.
* Natao ho hitsikitsika hivavahana, kanjo hay papango nipaoka ny akohokely.
* Papango amam-borona, ka ny toerana no iraisana, fa ny faniriana samihafa.
* Papango amim-boanjo ka toerana no iraisana.
* Papango didimaso, voron-tsy fihinana: zahao aloha ny tarehy vao mifosa ny sasany.
* Papango fotsy elatra: tsy mipaoka ny an' olona ary tsy paohin' ny an' olona.
* Papango maty, vorom-boafandrika; mataho-tody aho, fa vorom-boavono.
* Papango mipaoka an-dranomasina: mipaoka an-tanin' olona.
* Papango nifaoka hodi-tsokatra: nahazo ihany, fa akorany.
* Papango nahazo sokatra: ny remby ka azo fa ny fihinana anazy tsy hita.
* Raha papango no maty, mifaliahavanja ny akoho, fa raha olo-manga no lasa, very kiady ny madinika.
* Reraka ny kary, fa lasan-ko papango ny akoho.
* Voron-tsaporetika, papango didimaso: jereo aloha ny tena vao manenitra ny hafa.

## Jereo koa

* *[[Milvus]]*
* *[[Circus]]*
* Fandrasalambo
Croton androiensis

Ny ***Croton androiensis*** dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Euphorbiaceae]]*, teratany eto Madagasikara. Teratany eto Madagasikara ity zavamaniry ity, indrindra fa any amin' ny faritra Androy sy Anosy. *Croton androiensis* (Leandri) Leandri no anarana ara-tsiansa fenon' io zavamaniry io. Ahalalana azy koa ny hoe *Croton geayi var. androiensis* Leandri (1939). Atao hoe **aolilolo** na **pisopiso** izy io amin' ny teny malagasy. Marihia fa tsy io ihany ny karazan-javaaniry atao hoe "aolilolo" na "pisopiso". Hazobotry na hazo madinika manana haavo 1 ka hatramin' ny 2 izy io.

## Famariparitana
Ity zavamaniry ity dia nofaritan' i Jacques Désiré Leandri tamin' ny taona 1939 ary nomeny ny anarana hoe *Croton geayi* var. *androiensis*, (ovan-karazan' ny *[[Croton geayi]]*) avy eo nampakarina ho karazana (*Croton androiensis* (Leandri) Leandri) tamin' ny taona 1969 (na 1970, araka ny loharanom-baovao sasany).

### Ankapobeny
Ny *Croton androiensis* dia hazobotry ny hazo madinika mijoro mahitsy, manana haavo 1 ka hatramin' ny 2 m, mampiavaka ny ala maina any amin' ny faritra atsimo amin' i Madagasikara, izay mifanaraka amin' ny toetany maina ny endriny. Misy lateksa mazava na somary miloko izy io.

### Ravina
Ny raviny dia tsotra, misy tangozan-dravina, ary mifandimby, na dia matetika mifaneritery izany eo amin' ny tendron-drantsana. Amin' ny ankapobeny dia kely izy ireo, eo amin' ny 1 ka hatramin' ny 3 sm ny halavany, miaraka amin' ny felany dia feno, tsy misy helokeloka, mibikan' atody na salavalava, ny tendrony boribory na indraindray somary miforitra manarakany lavany.

### Vony
Tahaka ny ankamaroan' ny karazana ao amin' ny *Croton*, ity iray ity dia mônôika, izany hoe ahitana vony lahy sy vavy. Ny vondrombony matetika hita eny an-tendron-drantsana na eny am-poto-dravina. Ny vony na lahy na vavy. Ny vony lahy, izay matetika eny amin' ny tapany ambony amin' ny vondrombony, dia kely ary matetika manana ravimbony dimy sy felambony fotsy dimy, misy lahimbony maro. Ny vony vavy, amin' ny ankapobeny dia eo am-pototry ny vondrombony, dia matetika tsy misy felambony misy kely disakely. Izy ireo dia ahitana fihary atodinaina ambony mizara ho tranom-bihy telo.

## Faritra sy toerana aniriany
Ny *Croton androiensis* dia teratany any atsimon' i Madagasikara, indrindra fa ny faritra Androy sy Anosy, eny amin' ny fasika sy dongom-pasika amorontsiraka. Hita any amin' ny kirihitrala misy tsilo sy eny amin' ny ala maina izy io.

## Fampiasana azy
Ampiasaina ho tsentsin-kidoro handroahana bibikely, indrindra ny hao, ny rantsana manitra sy ny ravin' ny *Croton androiensis*. Ampiasaina ety ivelany (tsy sotroina) mba hanasitranana fery sy hitsaboana ny nify loaka ny vokatry ny fitanehana ny hodiny.

## Jereo koa

* *[[Croton]]*
* Pisopiso
* Aolilolo
José Jerí

**José Enrique Jerí Oré** (teraka ny 13 Novambra 1986 tao Lima) dia mpisolovava sy mpanao politika Peroviana. Niasa ho Filohan'i Pero izy nanomboka ny 10 Oktobra 2025 ka hatramin'ny 17 Febroary 2026.

## Asa Politika
José Jerí dia mpikambana ao amin'ny antoko mpandala ny nentin-drazana *Somos Perú* nanomboka tamin'ny 2013. Voafidy ho mpikambana ao amin'ny Kongresy Peroviana izy tamin'ny 2021 ary lasa filohany tamin'ny Jolay 2025.

## Filoha
Lasa Filohan'i Peroviana i Jerí tamin'ny alàlan'ny fifandimbiasana araka ny lalàm-panorenana taorian'ny nanesoran'ny parlemanta ny Filoha Dina Boluarte tamin'ny 10 Oktobra 2025, noho ny *tsy fahaiza-manao ara-moraly maharitra*.

Tamin'ny 17 Febroary 2026, nesorin'ny Kongresy tamin'ny toerany i Jerí. Resy tamin'ny latsa-bato tsy fahatokisana izy tamin'ny vato 75 amin'ny 102. 24 no nifidy nanohitra izany ary telo no tsy nifidy.

## Filohan'i Pero

### Jereo koa
Dina Boluarte

**Dina Ercilia Boluarte Zegarra** (teraka ny 31 Mey 1962 tao Chalhuanca) dia mpisolovava sy mpanao politika Peroviana.

Nanomboka ny Desambra 2022 ka hatramin'ny fanonganana azy tamin'ny Oktobra 2025, dia niasa ho Filohan'i  izy.

Talohan'izay, filoha lefitra sy minisitry ny fampandrosoana sy ny fampidirana ara-tsosialy izy teo ambany fitondran'ny filoha Pedro Castillo izay nesorina. 
Tsy mpomba ny antoko politika izy saingy mpikambana vetivety tao amin'ny antoko elatra havia *Perú Libre*.

## Filohan'i Pero

### Jereo koa
Pedro Castillo

**José Pedro Castillo Terrones** (teraka ny 19 Oktobra 1969, tao Puña, Distrikan'i Tacabamba, Faritra Cajamarca) dia mpanao politika sy mpampianatra viana.

Nanomboka ny Jolay 2021 ka hatramin'ny Desambra 2022, dia niasa ho Filoha faha-64 tao  izy.

Talohan'izay, niasa ho mpampianatra sy mpitarika ny mpiasa izy. Hatramin'ny faran'ny Jona 2022, dia mpikambana tao amin'ny antoko elatra havia *Perú Libre* izy. Nanomboka ny Desambra 2022, dia nogadraina izy ary voampanga tamin'ny Janoary 2024 ho nanandrana hanongam-panjakana. Tamin'ny Novambra 2025, dia voasazy higadra iraika ambin'ny folo taona sy tapany izy.

## Filohan'i Pero

### Jereo koa
Woodfordia fruticosa

Ny ***Woodfordia fruticosa*** dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Lythraceae]]*. Teratany any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly aty Afrika Atsinanana (anisan' izany i Madagasikara), any Azia Atsimo ary any Azia Atsimo-Atsinanana, hita any amin' ny faritra aniroan-kirihitrala maina, ala mazava ary amin' ny toerana misolampy be vato. Atao hoe **iratrika**, **lambohenjana** na **pisopiso** izy io amin' ny teny malagasy.

## Famariparitana
Hazobotry misy rantsana mahia sy mahitsy ny *Woodfordia fruticosa*,  izay manana haavo mety mahatratra 3 m. Misy ny mitovy haavo amin' ny hazo indraindray.

### Ravina
Miendrika lela lefona, manana sisiny malama, mifarana amin' ny tendro maranitra, izay mandeha tsiroaroa an-daniny sy an-kilan' ny taho (mifanohitra).

### Vony sy voa
Mamorona vondrombony mikirazorazo avy amin' ny rantsana ny voniny. Mitambatra ka lasa miendrika lantonoara ipoiran' ny lahimbony maro ny vondrom-pelambony mena marevaka. Ny voany dia kapsily salavalava misy vihim-boa madinika maro.

## Faritra sy toerana tiany aniriana

Maniry any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly aty Afrika Atsinanana (anisan' izany i Madagasikara), any Azia Atsimo ary any Azia Atsimo-Atsinanana, ny *Woodfordia fruticosa*. Hita manerana ny Zana-kôntinanta Indiana, indrindra any avaratra. Mahalanay izy io any amin' ny faritra atsimon' i India. Na any Himalaya, any amin' ny haambo 1 &nbsp;500 m, dia mbola ahitana azy.

Any amin' ny faritra anirian-kirihitrala maina, ala mazava ary amin' ny toerana misolampy be vato no tena tiany aniriana. Ny *Woodfordia fruticosa* dia tia maniry amin' ny faritra maina. 

## Fampiasana sy toetra ara-tsimia

Mifototra indrindra amin' ny fitanehana ny fakany hatao tambavy ny *Woodfordia fruticosa*. Malaza indrindra amin' ny fananany fiasa manaitaitra sy mampifoha ny filana ara-nofo izy io, ka mahatonga azy ho fanafody itsaboana ny olana ara-pahasalamana mifandray amin' ny fahanterana, ​​ary koa itsaboana ny fahalemen' ny fitaovam-pananahana, indrindra raha vokatry ny aretina angatra nitaiza izany. Ampiasaina ho fanafodin' ny poizina alefan' ny hala antsoina hoe tarabiby (*Thomisus foka*) io zavamaniry io.

Vokatry ny biôsimia saro-drafitra ao aminy ny fahombiazan' ny *Woodfordia fruticosa*, indrindra ny fisian' ny karazana fenôlika maro izay miseho amin' ny endrika kristaly mavo azo levonina anaty asetata etila. Tsy misy alkalôida ny fakany nefa ahitana singa isan-karazany ny ampahany hafa amin' ilay zavamaniry. Betsaka akora handatra ny voniny sy ny raviny fa misy gôma be dia be ny hodiny kosa. Ao koa ny antôsianôla sy ny flavôna.

## Jereo koa

* *[[Woodfordia]]*
* Pisopiso
Lythraceae

Ny ***Lythraceae*** dia fianakavian-javamanirymamony roa ravin-tsimoka ao amin' ny filaharana Myrtales. Ahitana karazana 620 mitsinjara amin' ny vondro-karazana manodidina ny telopolo izy io. Hazo, hazobotry na ahitra (maniry isan-taona na maharitra mihoatra ny roa taona) ireo karazana ireo, ny sasany amin' izy ireo dia zavamaniry an-drano. Tsy hita afa-tsy amin' ny tany mafana na any amin' ny faritra mediteraneana, toy ny ampongabendanitra (*Punica granatum* L.), ny *Lythraceae* hazo na hazobotry. Tsy toy fianakaviana ao amin' ny filaharana Myrtales hafa rehetra, izay trôpikaly ny ankamaroany, ny *Lythraceae* dia ahitana karazana any amin' ny faritra misy ririnina mangatsiaka. Ny karazana tao amin' ny fianakaviana *[[Sonneratiaceae]]* sy *[[Punicaceae]]* ary *[[Trapaceae]]* dia nampidirina ao amin' ny *Lythraceae* ankehitriny.

## Lisitry ny vondron-karazana

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny *[[Angiosperm Phylogeny Website]]* (1 Jona 2010):

* *Adenaria* Kunth
* *Ammannia* L.
* *[[Capuronia]]* Lourteig
* *Crenea* Aublet
* *Cuphea* P.Browne
* *Decodon* J.F.Gmel.
* *Diplusodon* Pohl
* *Duabanga* Buch.-Ham.
* *Galpinia* N. E. Brown
* *Ginoria* Jacq.
* *Haitia* Urb.
* *Heimia* Link
* *Hionanthera* A.Fern. & Diniz
* *Koehneria* S.A.Graham, Tobe & Baas
* *Lafoensia* Vand.
* *Lagerstroemia* L.
* *Lawsonia* L.
* *Lourtella* S.A.Graham, Baas & Tobe
* *Lythrum* L.
* *Nesaea* Kunth
* *Pehria* Sprague
* *Pemphis* J. R. Forster & G. Forster
* *Physocalymma* Pohl
* *Pleurophora* D.Don
* *[[Punica]]* L.
* *Rotala* L.
* *Socotria* Levin
* *Sonneratia* L.f.
* *Tetrataxis* J. D. Hooker
* *Trapa* L.
* *[[Woodfordia]]* Salisb.

### Vondron-karazana misy eto Madagasikara

Indreto ny vondron-karazana manana karazana maniry na volena eto Madagasikara:

* *Ammannia* L.
* *[[Capuronia]]* Lour.
* *Koehneria* Lebrun & Stork
* *Lagerstroemia* L.
* *Lawsonia* L.
* *Nesaea* Comm. ex Kunth
* *Pemphis* J.R.Forst. & G.Forst.
* *Punica* L.
* *Rotala* L.
* *Sonneratia* L.f.
* *[[Woodfordia]]* Salisb.

## Jereo koa

* *[[Sonneratiaceae]]*
* *[[Punicaceae]]*
* *[[Trapaceae]]*
Chapare

Ny faritanin'i **Chapare** dia iray amin'ireo faritany 16 ao amin'ny departemantan'i Cochabamba, any . Ny tanànan'i Sacaba no renivohiny.

Eo amin'ny lemaka iva tropikaly no misy ny faritany ary rakotra ala mando ny ankamaroany. Tsara tarehy ny tontolo manodidina an'i Chapare ary mbola tsy dia mandroso loatra.
Ivoloina

**Ivoloina** dia reniranon' i izay mamakivaky ny faritra Atsinanana.

Any amin’ny 12 km avaratr’i Toamasina, akaikin’Analamalotra no misy ny vavany. Miampita ny Lalam-pirenena faha-5 (Toamasina – Maroantsetra) izy io

## Jereo koa
* Parc Ivoloina
* Tahirin-javaboary Betampona
* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Tahirin-javaboary Betampona

Ny **Tahirin-javaboary Betampona** dia faritra arovana eto izay hita ao amin'ny faritr'i Atsinanana, 45 km avaratra andrefan'i Toamasina. Niorina tamin'ny 30 Desambra 1927 izy io, ary mandrakotra velaran-tany 2228 hektara.

## Bibidia
Ny tahiry dia fonenan'ny karazana primates 11, anisan'izany ny karazana gidro roa: ny gidro mainty sy fotsy ary ny gidro fotsy.

Ny tahiry dia fonenan'ny karazana biby mandady 38, karazana amphibians 53, ary karazana vorona 84, anisan'izany ny gidro Prévost's bladder hawk-monkey, Serres's coua, crested coua, Toulou coucal, Malagasy nightjar, grey-headed lovebird, yellow-throated mesite, ary Madagascar cuckoo.

## Zavamaniry
Ny tahiry dia misy ala matevina, mando, maitso mandavantaona ary iva. Amin'ireo karazana zavamaniry 244 voarakitra, 26 no karazana palmie, toy ny *Dypsis tsaravoasira* sy *Dypsis betamponensis*, izay hita ao amin'ny valan-javaboary. Hita any ihany koa ny karazana fern epiphytic *Asplenium nidus* sy ny karazana kafe dia *Coffea betamponensis*.

## Fidirana
Tsy misy lalana mivantana mankany Betampona, fa azo aleha avy any Toamasina manaraka ny RN5 avaratra mankany amin'ny tetezan'i Ivoloina (12 km), avaratra andrefana amin'ny lalana mandalo atsimon'ny Reniranon'i Ivoloina mankany Anosibe (22 km), izay tsy azo ampiasaina intsony ny tetezana; tsy maintsy miampita ny renirano an-tongotra na amin'ny lakana ny olona iray ary avy eo manohy 11.5 km fanampiny mankany Fontsimavo. Ao amin'io tanàna farany io no misy ny biraon'ny Valan-javaboarin'i Madagasikara eo an-toerana. Eto no azo anaovana dia an-tongotra 1.5 ora (3.9 km) miakatra any amin'ny tobin'ny Rendrirendry an'ny Vondrona Fauna sy Flora eto Madagasikara, eo amin'ny fidirana amin'ny faritra arovana, ireo mpitari-dalana sy mpitondra entana.

## Loharano
Philipp III (Espaina)

**Philip III** –espaniola: *Felipe III* – (teraka ny 14 Aprily 1578 tao Madrid; maty ny 31 Martsa 1621 tao Madrid) dia mpanjaka avy amin'ny sampana Espaniola ao amin'ny Trano Habsburg (Casa de Austria). 

Nanomboka tamin'ny 1598 ka hatramin'ny 1621, dia nanjaka tamin'ny anarana hoe Felipe III, Mpanjakan'i  sy ny empira mifandraika amin'izany izy; tamin'ny anarana hoe Filippo II, Mpanjakan'i Sisila sy Naples; tamin'ny anarana hoe Filippo II, Mpanjakan'i ; ary tamin'ny anarana hoe Filippo II, Mpanjakan'i Sardinia.

## Ny Fahazazany
Teraka ho zanakalahy fahadimy an'i Philip II an'i Espaina sy ny vadiny fahefatra, Anne avy any Aotrisy i Philip III. Sady raibeny avy amin'ny rainy no raibeny avy amin'ny reniny ny Emperora Carlos V, emperora rômana masina.

## Mpanjakan'i [[Portogaly]]

## Jereo koa
Philipp IV (Espaina)

*'Philip IV ([[Fiteny espaniola|espaniola]]:* Felipe IV''; teraka ny 8 Aprily 1605, tao amin'ny Lapam-panjakan'i Valladolid, Valladolid; maty ny 17 Septambra 1665, tao amin'ny Alcázar Mpanjakan'i Madrid) dia mpanjaka espaniola avy amin'ny fianakavian'i Habsburg (Casa de Austria). 

Nanomboka tamin'ny 1621 ka hatramin'ny 1665, dia nitondra ny tanin'ny Satroboninahitra Espaniola (Espaina, Naples, Sicily, Sardinia, ary Holandy Espaniola) niaraka tamin'ireo fananan'izy ireo. Hatramin'ny 1640, amin'ny maha Philip III azy, dia izy no mpanjaka Habsburg farany tao .

## Mpanjakan'i [[Portogaly]]

## Jereo koa
Anisophylleaceae

Ny ***Anisophylleaceae*** dia fianakavian-javamaniry mamony ao amin' ny filahatrana Rosales na Cucurbitales arakaraka ny fanasokajiana, misy karazany 36 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 4. Hazo sy hazobotry maniry any amin' ny faritra mando trôpikaly izy ireo.

## Fanasokajiana
Ity fianakaviana ity dia nofaritan' ilay bôtanista britanika Henry Nicholas Ridley (1855-1956) tamin' ny taona 1922. Ny fanasokajiana APG IV (2016) dia mametraka ity fianakaviana ity ao amin' ny filaharana Cucurbitales, toy ny efa nisy tao amin' ny fanasokajiana APG (1998) sy tao amin' ny fanasokajiana APG II (2003), ary tao amin' ny fanasokajiana APG III (2009). Ao amin' ny fanasokajian' i Cronquist (1981) dia ao amin' ny filaharana Rosales izy io.

## Lisitry ny vondron-karazana

Inty ny lisitry ny vonddron-karazana araka ny *[[Angiosperm Phylogeny Website]]* (26 Mey 2010) sy ny *[[National Center for Biotechnology Information|NCBI]]* (26 Mey 2010) ary ny *[[DELTA Angio]]* (26 mai 2010):

* *[[Anisophyllea]]* R.Br. ex Sabine
* *Combretocarpus* Hook.f.
* *Poga* Pierre
* *Polygonanthus* Ducke
Pandanaceae

Ny ***Pandanaceae*** dia fianakavian-javamaniry mamony tokan-dravin-tsimoka, ny karazana fantatra indrindra dia ireo ao amin' ny vondron-karazana *[[Pandanus]]*. Ohatra amin' izany ny *Pandanus utilis*. Fianakaviana tranainy izy io, efa tany amin' ny fiantombohan' ny Kretasea ka hatramin' ny afovoany. Teratany any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly aty amin' ny Tontolo Taloha, avy any Afrika Andrefana ka hatrany  Pasifika. Misy karazana 982 mitsinjara amin' ny vondron-karazana telo hatramin' ny dimy izy io, ary ny Pandanus no karazana filamatra sady manan-danja indrindra, ahitana ny karazana *Pandanus amaryllifolius* sy ny *Pandanus julianettii* izay loharanon-tsakafo lehibe. Azo inoana fa tamin'ny vanim-potoana Kretacea no niandohan'ny fianakaviana. Ahitana hazo, hazobotry, zavamaniry mianika, epifita ary ahitra maniry maharitra mihoatra ny roa taona ny *Pandanaceae*.

## Lisitry ny vondron-karazana
Ao amin' ny fanasokajiana klasika, ity fianakaviana ity dia ahitana karazana 700 mizara ho voondron-karazana telo:

* *Freycinetia*
* *[[Pandanus]]*
* *Sararanga*

Amin' ny fanasokajiana ankehitriny anefa dia misy vondron-karazana fanampiny iray, izay manambatra ny karazana sasany taloha tao amin' ny *Pandanus*:

* *Martellidendron*

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny *[[Angiosperm Phylogeny Website]]* (14 Aogositra 2015):

* *Benstonea*
* *Freycinetia*
* *Matellidendron*
* *[[Pandanus]]*
* *Sararanga*

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny *[[National Center for Biotechnology Information|NCBI]]* (14 Aogositra 2015):

* *Benstonea*
* *Freycinetia*
* *Martellidendron*
* *[[Pandanus]]*
* *Sararanga*

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny *[[DELTA Angio]]* (14 Aogositra 2015):

* *Freycinetia*
* *[[Pandanus]]*
* *Sararanga*

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny *[[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]* (14 Aogositra 2015):

* *Freycinetia* Gaud.
* *[[Pandanus]]* L. f.
Caricaceae

Ny ***Caricaceae*** dia fianakavian-javamaniry roa ravin-tsimoka; ao amin' ny filaharana Violales (fanasokajiana klasika) na Brassicales (fanasokajiana filôjenetika), ahitana karazana 35 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 2 ka hatramin' ny 6. Izy ireo dia hazo madinika, hazobotry, na zavamaniry ahitra, teratany any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly, indrindra any Amerika sy Afrika Andrefana. Ohatra iray amin' izany ny papay (*Carica papaya*).

## Lisitry ny vondron-karazana

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny *[[Angiosperm Phylogeny Website]]* (4 Aogositra2015) sy ny *[[DELTA Angio]]* (4 Aogositra 2015):

* *[[Carica]]* L.
* *Cylicomorpha* Urb.
* *Jacaratia* A.DC.
* *Jarilla* Rusby

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny *[[National Center for Biotechnology Information|NCBI]]* (4 Aogositra 2015):

* *[[Carica]]*
* *Cylicomorpha*
* *Horovitzia*
* *Jacaratia*
* *Jarilla*
* *Vasconcellea*

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny *[[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]* (4 Aogositra 2015):

* *[[Carica]]* L.
* *Jarilla* Rusby
* *Vasconcellea*
Donatien Francis Randriamalala

**Donatien Francis Randriamalala** (teraka tamin'ny 6 Janoary 1971 tao Antsirabe) dia pretra relijiozy katolika romana malagasy sady evekan'i Ambanja.

## Jereo koa
*Diôsezin' Ambanja
Pizza

Ny **pizza** dia mofo fisaka vita amin'ny koba masirasira tsotra, asiana zava-manitra isan-karazany alohan'ny handrahoana azy, avy amin'ny sakafo na.

Ny pizza maoderina, miely patrana eran-tany miaraka amin'ny saosy voatabia sy fromazy ho fototra dia inoana fa avy any Napoli avy any Italia.

## Jereo koa
Rimini

**Rimini** dia tanàna iray eo amin'ny morontsirak'i Adriatika na ao  izay manana mponina 150.630 ary renivohitry ny faritanin'i Rimini.

Ao amin'ny faritra ara-tantaran'i Romagna izy io ary foiben'ny fizahan-tany amoron-dranomasina ankehitriny.

Ny tanàna tranainy midadasika ao Rimini dia eo amin'ny roa kilometatra sy sasany miala ny morontsirak'i Adriatika. Ny ankamaroan'ny distrikan'ny tanàna izay eo amoron-dranomasina mivantana dia faritra vao nohatsaraina.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia
Piacenza

**Piacenza** dia tanàna misy mponina 103.464 any avaratr'i .

Renivohitry ny faritanin'i Piacenza ao amin'ny faritr'i  izy io ary eo akaikin'ny fihaonan'ny renirano Po sy Trebbia ao amin'ny Lohasahan'i Lombardia Po.

Ivontoerana ara-barotra sy indostrialy ity tanàna ity, fonenan'ny orinasa fanadiovana entona voajanahary sy solika. Mamokatra simenitra, vokatra sakafo, plastika, entana hoditra, ary fitaovana fambolena ihany koa izy io. Misy toby miaramila an'habakabaka eo akaiky eo.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia
Helodranon' Andronona

**Helodranon' Andronona** dia helodrano any avaratratsinanan'i Madagasikara (faritra Sava, distrikan'i Vohemar), avaratr'i Vohemar, anisan' ny Ranomasimbe Indiana.

Ny reniranon’i Manankolana sy Antenandravina dia mikoriana ao amin’io helodrano io.

Ny tanàna akaiky indrindra dia Ampisikina.

## Jereo koa