open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Simia

Ny **simia** dia siansa momba ny taharo sy ny fiota ary ny toetran' ny akora matiera. Siansa momba ny atôma koa izy.

## Ny fiavin' ny teny hoe ''simia''

Avy amin' ny teny hoe alsimia ny teny hoe simia. Ny alsimia dia avy amin' ny teny arabo hoe الخيمياء (*Al kemi*); misy famotoran-teny roa amin' ny teny arabo, famotoran-teny iray amin' ny teny ejipsianina, dia iray hafa amin' ny teny grika

* Araka ny hevitra ejipsiana, ny teny *kemi* avy any amin' ilay teny kôpta hoe *chame* nindramina amin' ny teny ejipsiana taloha *kemi* (majia)

* Araka ny hevitra grika, ny teny hoe *kemi* dia avy amin' ny teny hoe χυμεία (*khumeia*: fifangaroana rano)

Tamin' ny taonjato nanaraka teo, nivoatra ny alsimia ka niteraka ny simia. Nisy fifandrosoana ny simia dia nivadika siansa marina; raha misy olona mitady an' ilay vato filôzôfaly, mahalasa siansa ezôterika.

Hita tsara ny fisarahan' ny alsimia sy ny simia tamin' ny taona 1722, hoy i Geoffroy l'Aîné (dokotera) fa tsy afaka misy ny *[[transmutation]]*, lasa taranja roa ny simia sy ny alsimia; tokony anavahana izany ireo fiteny roa ireo.

## Ny taranja ao amin' ny simia

Ny simia dia mizara ho taranja maro:

* Biôsimia

* Simia analitika 
** Krômatôgrafia
** Spektrôskôpia

* Simian' ny fitao

## Jereo koa

* Siansa
Ekôlôjia

Ny **ekôlôjia** dia fandalinana siantifika ny zavatra mitranga mametra ny fizaràna sy ny fahabetsan' ny zavamananaina. Avy amin' ny teny grika hoe "oikos" ("trano") sy λόγος / *logos* ("siansa") ny teny hoe *ekôlôjia*. Siansa biôlôjika ny ekôlôjia mianatra momba ny zavamananaina (biôsenôzy) sy ny taranja fizika (biôtôpy) io zavatra rehetra manome ny ekôsistema (i Transley no namorona azy). Mianatra momba ny topan' angôvo (*réseaux trophiques*) sy ny angôvo mandendeha ao anatin' ny ekôsistema ilay taranja. Manondro ny fikambanan' ny miaina sy ny tontolo manodidina tsy miaina ny ekôsistema.

## Tantara

## Loharano
### Bibliografia
**Teny Frantsay**
* Roger Dajoz (2000) *Précis d'écologie*. Dunod, (Paris) 615 p.
* Paul Duvigneaud *La synthèse écologique : populations, communautés, écosystèmes, biosphère, noosphère*  Doin éditeurs  1984  ISBN 2-7040-0351-3
* Patrick Matagne *Comprendre l'écologie et son histoire. La bibliothèque du naturaliste. Les origines, les fondateurs et l'évolution d'une science...*, Delachaux et Niestlé, 2002  ISBN 2-603-01268-1)

### Rohy ivelany

*  Ecolojia (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
*  Ecology Dictionary
Sid Meier's Civilization II

, mety voatono koa **Civ II** na **Civ 2**, dia kilalao nà stratejia nataon'i MicroProse, ary natao ho an'ny ordinatera. I Brian Reynolds ny mpamorona azy. Faha nanao azy koa i Douglas Caspian-Kaufman sy i Jeff Briggs. 

Naha dia fanarahan'ny Sid Meier Civilization ary io, tsy nihiditra tao anatin'ny fivelarany i Sid Meier sy Bruce Shelley.

Ilay versiona voalohany nivoaka tamin'ny 29 Febroary 1996, fa taminy teny anglisy ihany izy sy hoan'ny PC misy Windows ihany. Voadika taminy teny Frantsay ilay kilalao taminy taona 1997.

Taminy taona 2002, Nisy *remise à niveau* ny Civilization II nataon'i Atari ; io *remise à niveau* io mikasika ny Windows ankehitriny : Windows XP, Windows Me...
## Sivilizasiona

## Rohy ivelany

* Tranonkala ofisialy ny Firaxis
* Civilization III 
* Un clone public de Civilization

;Tranonkala na fan :
* Civfanatics 
* Apolyton Civilization
* Convertir sa version de base en FWE ou MGE gratuitement
Freeciv

Kilalao videô ny **Freeciv**, tsy andoavam-bola ilay kilalao, mangala-tahakan'ilay kilalao Civilization izy. Ny targetra-ny dia mandresy ny sivilizasiona tsy namana. 

Voatanan'ny fikambanana internasionaly ny programmateur ilay kilalao ; mba hanomeno an'ilay kilalao orijinaly Civilization.


Image:Freeciv-2.0.6.png|silaka sarin-tany ny Eoropa
Image:Freeciv v2.00b1 hexa.jpg|Fahitana heksagônaly
Endin' akoho sy tonon' akoho

Ny **endin' akoho** sy **tonon' akoho** dia sakafo gasy vita amin' ny henan' akoho. Ny akora ilaina dia vainga-nofon' akoho. Mila saosy ihany koa izy io.

## Akora ilaina
Ny akora ilaina dia vainga-nofon' akoho: feny sy elany ary nofo-tratrany. Marihina fa mitovy ihany ny fikarakarana ny akoho na endasina na atono fa ny tena zava-dehibe dia ny ho masaka tsara sy misy hanitra tsara ny akoho.

## Saosy
Mila saosy izy io ka ireto ny zavatra ilaina amin' izany:
* menaka roa sotro lehibe;
* tongolo gasy hasiny 10;
* tongolobe voany roa lehibe;
* dità (*thym*) fehezany kely iray;
* kotomila kely;
* vovoka voamanitra (*muscade*) (misy mivarotra ao amin' ny Pavillon Analakely mpivarotra harona)
* vinaingitra roa sotro
* siramamy roa sotro kely na tantely iray sotro fihinanana
* sira izay antonona ny tsirairay

## Fikarakarana
* Diovina tsara ny akoho ary dia atsika ny rano mba ho maina. Atao ao anaty fitantavanana ary fafàna amin' ny lamba madio ho tena maina.
* Tetehina faran' izay madinika ny tongolo gasy, ny tongolo be, ny dità ary ny kotomila.
* Atao anaty "bol" iray, rehefa avy eo dia arotsahy ao anaty "bol" koa ny vovoka voamanitra (*muscade*) sy ny siramamy na tantely. Avy eo dia arotsaka ihany koa ny akoho. Haroharoina tsara. Ny tena mety dia haroy amin' ny tanana madio ka somary tahaka ny manotra ihany. Avela hilona adiny iray farafahakeliny. Ny tsara indrindra dia alina iray mihitsy no faharetan' ny fandomana.
* Rehefa vita izany rehetra izany dia azo atao amin' izay ny manendy sy mitono.

Tandremana tsy hafana be mihitsy ny afo. Atao malefadefaka mba ho masaka tsara hatrany anaty. Ny amin' ny atono, raha toa ka mafy loatra ny afo dia tondrahana ranon-tsira kely avy eo ambonin' ny akoho fa tsy ny afo. Iny rano iny manamasaka ny hena no manalefaka ny afo. 

* Asiana haingony toy ny salady, voatabia, karaoty, atody araka izay tiana.

Mazotoa homana Tompoko !
Aljika

Ny **Aljika** dia vahoaka teratany any Amerika Avaratra.

## Ny vondrom-poko sy ny foko
I. Wiyot
: 1. Wiyot *(†)*

II. Yurok
: 2. Yurok

III. Teny Algônkiana
: 3. Arapaho
: 4. Pied-noir
: 5. Cheyenne
: 6. Cree
: 7. Fox
: 8. Menominee
: 9. Miami-Illinois *(†)*
: 10. Ojibwé
: 11. Potawatomi
: 12. Shawnee
: A. Algonkina atsinanana
:: 13. Abenaki atsinanana
:: 14. Etchemin *(†)*
:: 15. "Loup A" *(†)*
:: 16. "Loup B" *(†)*
:: 17. Mohican *(†)*
:: 18. Malesita-passamaquoddy
:: 19. Massachusett *(†)*
:: 20. Micmac
:: 21. Mohegan-Pequot *(†)*
:: 22. Munsee (na Delaware)
:: 23. Nanticoke *(†)*
:: 24. Narragansett *(†)*
:: 25. Pamlico *(†)*
:: 26. Powhatan *(†)*
:: 27. Quiripi-Naugatuck-Unquachog *(†)*
:: 28. Shinnecock *(†)*
:: 29. Unami *(†)*
:: 30. Abenaki andrefana

## Fiteny
Ny fianakaviam-piteny aljika dia heverina fa avy amin' ny prôtô-aljika, fiteny prôtô laharana faharoa natsangana avy amin' ny fiteny prôtô-algônkiana ary koa ny fiteny wiyot sy yurok.

Ny ankamaroan' ny fiteny aljika dia ao amin' ny fianakaviam-piteny algônkiana, ampiasaina amin' ny faritra any amin' ny Tendrombohitra Rocky ka hatrany New-England. Ny fiteny aljika hafa dia ny fiteny yurok sy ny fiteny wiyot any amin' ny tapany avaratra-andrefan' i California.

## Jereo Koa

* Teratanin'ny Amerika
* Fiteny
* Mponina
* Aljika
Wikimedia Commons

Mediateky an-tranonkala ny Wikimedia Commons. Nataon'i Wikimedia Foundation sy commons.

Voaangona ao ny media isan-karazany (sary, sary mihetsika, mozika, lahatsoratra an-tsoratra sy lahatsoratra tenenina.... Misy ilàna azy ny daholo ny sary sy ny sary mihetsika rehetra.

## Tantara

Nisokatra taminy taona 2004, nisy fisy 100.000 tao anatiny tamin'ny 24 Mey 2005, nisonitra iray tapitrisa ny isan'ny fisy tamin'ny novambra 2006, roa an'tapitrisa amin'ny oktobra 2007 dia telo an'tapitrisa izy tamin'ny taona 16 jolay 2008

## Fanoroana

Botsoaka ny Wikimedia Commons, afaka mandika, manolo ny fisy hita ra fantatra ny fiaviny sy ny mpanao. Amban'ny Lisansa GFDL ny ankabeazan'ny fisy misy ao anatin'ny Commons, ny fomba fampiasann'ny fisy ao anatin'ilay pajy ny fanoriana miaraka amin'ilay fisy.

Tokony afaka zaraina ny media ao anatin'ny Wikimedia Commons. Tokony fantatra fotsiny ny anaran'ilay mpanao azy dia manomeha azy ambany lisansa tokana. Tokony misy ao anatin'nà projet wikimedia iray izy. Ny format an'ilay fisy dia PNG, GIF, JPEG, XCF, PDF, MIDI, Ogg, SVG et DjVu, tsy misy zavatra afa azo ampidirina. Ny angeda ny fisy iray tsy mahazo miaotra ny 20 Mo

Mampiasa teknolojia Wiki ny Commons. Afaka ovan'iza n'iza ny pejy misy ao izany, tsy mila fahalalàna manokana, ambon'ny Navigateur Web (Internet Explorer, Mozilla, Opera...). Afaka ampiasaina ny fisy ny Commons ambon'ny projet afa (Wikipedia, Wikibooks).

## Ambon'ny DVD-ROM

Amin'ny Aprily 2005, i Directmedia Publishing nandika ny wikipedia alemana tambon'ny DVD-ROM. Nisy sary 10.000 ao anatiny
Civilization III

Kilalao videô nataon'i Sid Meier ny Civilization III. Misy version roa nanarakan'ilay kilalao Civilization III : *Play The World* sy *Civilization III: Conquests* ; ireo version ireo afaka ilalaovana ambon'ny internet ary manampy règle de jeu (mponina, teknolojia, trano, trano mahafinaritra...).
Voanteny

Ny **voanteny**, izay antsoina hoe **teny** ihany koa, amin'ny heviny mahazatra, dia feo na tarehin-tsoratra mitandahatra izay manome heviny sy manana ny dikany. Ny fanavahana ny voanteny roa samy hafa dia sarahin'ny mpanelanelana, izay matetika heba na malalaka hita amin'ny fanoratana, na fiatoana kely heno amin'ny fitenenana. Amin'ny haifiteny, ny voanteny na teny dia singa kely indrindra azo tononina mitokana sady manana hevitra.

## Ny endriky ny voanteny

### Ny mamorona ny voanteny
Ny voanteny na ny teny dia foronina hasin-teny iray na maromaro, izay tsy azo tapatapahina, mba hahazoana mampiasa azy miaraka amin'ny heviny. Ny fadrasana ny voanteny foronina hasin-teny tokana dia tsy ahazoana afa-tsy feon-teny tsy misy heviny.

Ny fanakambanan-teny dia fampitohizana voanteny roa na mihoatra mba hamoronana singa vaovao, manana ny heviny manokana, atao hoe kamban-teny. Ny fampisampanan-teny kosa dia ny fanakambanana tsirinteny amin' ny fototeny mba hamoronana teny vaovao atao hoe sampan-teny. Tsy hilazana ny toetry ny teny ara-pitsipiteny, toy ny filaza isa na ny lahara-mpandray anjara am-pehezanteny na ny anjara asan' ny teny, sns, izany. 

### Fiovana endriky ny voanteny
Mety mihalava na mihafohy ny teny iray voaforon' ny hasin-teny atao hoe fototeny, miampy hasin-teny hafa, arakaraka ny hevitra asehony na ny anjara asa sahaniny ao anaty tarika na fehezanteny, amin' ny alalan' ny fanesorana na fanampiana hasin-teny atao hoe tsirinteny amin' ny fototeny. Mety miova endrika fotsiny ny teny iray arakaraka ny anjara asa sahaniny ao amin' ny tarika na ao amin' ny fehezanteny.

## Fampiasana ny voanteny

### Ny karazana voanteny
Mizara ho vondrona roa lehibe ny voanteny, dia ny reniteny sy ny zanateny. Voanteny azo sarahina amin'ny namany ny reniteny nefa afaka mahaleo tena sady manana hevitra mazava na dia tsy misy teny hafa milaza ny anjara asany aza, sady tsy natao hilaza ny anjara asan' ny teny hafa koa izy. Voanteny tsy azo sarahina amin' ny namany sady tsy afaka mahaleo tena ny zanateny sady natao hilazana ny anjara asan' ny teny hafa na natao hampifandraisana teny roa hafa ao anaty tarika na fehezankevitra na fehezanteny.

Misy karazany maro ny teny izay azo avondrona anaty sokajy ara-pitsipiteny atao hoe sokajin-teny, ka ny fantatra indrindra amin'izany dia ny anarana, ny matoanteny, ny mpamaritra, ny tambinteny, ny tenim-piontanana, ny mpisolo anarana ary ny mpampitohy.

### Ny fanambarana ny voanteny
Matetika ny voanteny atambatambatra araka ny fitsipiteny no mamorona tarika (tarika anarana, tarika matoanteny, sns) ary ny fitambaran' ireto indray no mamorona fehezanteny. Ny tarika iray na ny fehezanteny iray dia mety hoforonina voanteny iray.

## Jereo koa

* Anjara asa
* Sokajin-teny
* Reniteny
* Zanateny
* Tarika
* Fehezankevitra
* Fehezanteny
* Lisitry ny teny ampiasaina amin' ny haiteny
Antso an-tariby

Ity ny lisitry ny antso an-tariby internasionaly, afaka mampiasa ny servisy telefônika anaty firenena iray afa. Iio lisitra io dia ilay nataon'i Union internationale des télécomunicasions anatin'ny recommandation UIT-T E.164 ; taminy 1 febroary 2004

## Ilay tovona "+"

Mievan'ny séquence d'accès makany any amin'ny firenena ivelany ilay tovoa **+** eo alonan'ilay numero. Amin'ny telefôna tsy mihetsika, **00** ny fisalany. Amin'ny telefôna môbily, tsindrina elaela ilay pika **0**.

Rehefa miantso any a Frantsa oatra (antso = +33 na 0033), mifafa ilay *0* amin'ny fanombohan'ilay numero. 

* Oatra : **+33-6.05.35.55.25** na **0033-6.05.35.55.25** rehefa miantso amin'ny telefôna môbily.
** **+33-1.01.47.55.25** na **0033-1.01.47.55.25** rehefa mihantso amin'ny telefôna tsy mihetsika.

Misy séquence hafa koa no miasa, ao anatin'ny tany Rosy oatra, ny séquence miasa dia **90** fa tsy **00** na **+**

## Faritra 1 - [[Etazonia]], [[Kanada]] sy [[Karaiba]]

## Faritra 2 - Ankabiazan'ny

## Faritra 3 - [[Eoropa]]

## Faritra 4 - [[Eoropa]]

## Faritra 5 - [[Meksika]], [[Amerika Ampivoany]] sy [[Amerika Antsimo|Antsimo]], [[Antila]]

## Faritra 6 - [[Pasifika antsimo]], [[Oseania]]

## Faritra 7 - [[Rosia]], [[Kazakstana]]

## Zone 8 Azia Antsinanana sy servisy manokana
La zone 8 couvre l' et est également utilisée pour tous les services téléphoniques spéciaux.


## Faritra 9 - Azia Ampivoany sy Azia antsimo

## Rohy ivelany
* Lisitry ny Antso an-tariby, 
* Lisitry ny Antso an-tariby
Hanta

I **Hanta** dia mpihira mivoy ny karazan-kira maro misy ao Madagasikara toy ny hiran-drazana, tsapiky, banaiky, jihe, salegy. Mampiasa ny zavamaneno malagasy toy ny valiha, kabôsy, langoroany, katsà ., sns.

## Jereo koa

* Lisitry ny mpihira malagasy

## Rohy Ivelany

* Tranonkalan' i Hanta
Vondrona Eorôpeana

Vondrona iraisan' ny governemanta maro ny **Vondrona Eorôpeanina** (VE). Misy firenena 27 ao anatiny. Voaforona tamin' ny 7 febroary 1992 izy, tamin' ny nahasoniavan' ny firenena eorôpeanina 12 ny Dinan' i Maastricht, efa mpikambana tao amin' ny CEE na EEC. 

30,82%n' ny harin-krena faobe eto an-tany dia any Eorôpa no misy azy, io no tsena ara-toekarena ngeza indrindra eto an-tany. Firaisam-padintseranana ny Vondrona Eorôpeanina, ary misy firenena 15 nahamafy ny fiaraha-miasa ao anatin'ny fikambanana ara-bola sy ara-toekarena, ilay faritra Euro. Misy firenena mampiasa miaraka ilay vola tokana ny Euro (€) 

## Tantara
### Ny CEE
Niteraka ny CEE tamin' ny voasonia tamin' ny 25 Martsa 1957 tany Roma any amin' ny Capitole ; hita ohatran' ny tsena iraisana izy.
## Jereo Koa/Amboary

*Eorôpa
*Firenena ao Eorôpa

## Rohy Ivelany

* Tranonkala ofisialy ny FE
Sid Meier's Civilization IV

Kilalao videô ilay **Civilization IV**, nataon'i Sid Meier, ary dia novoaka taminy taona 2005.

* Nisy ny Civilization IV: Warlords 28 Jolay 2006
* Nisy koa ny Civilization IV: Beyond the Sword nivoaka tamin'ny 20 Jolay 2007
* Nisy ihany koa ny Civilization IV: Colonization nivoaka tamin'ny 26 septambra 2008

Ireo version ireo avy zavatra nitongilana tamin'ny Civilization IV daholo.
Tantaran' i Alemaina

Ilay teny *Deutschland* no manomehan'ilay tantara lava an'ilay firenena. Nisy tamin'ny vohalohany ilay teny *thiuda* midika "mponina" ; *thiudisk* ny mpamaritra anarana azy. Nisoloin' ny Rômana ilay teny *thiudisk* nivadika Theodischus dia aveo *Teudischus*. Nivadika *Diutisca* izy tamin'ilay teny alemana taloha. Nivadika *todesche* izy amin'ny teny frantsay dia aveo indray koa nivadika *tudesque*. Ny teny italiany miteny *tedesco* rehefa resaka alemana

## Ny Jermania
## Ny Fanjakana Franka
### Ny Fivelarana Jermanika
### Ny Fanjakan'ny Sarlemana

## Alemaina tamin'ny taona mily
### Avy eo amin'ny Empira Masina hatramin'ny printsipaotia

Ny haifiteny sy ny soratra latina nampiseho fa ny mponina jermana efa nisy tamin' ny andron' ny Rômana. Fa ny mpitantara dia miteny eny rehefa miresaka momban'ny fiavin'ny atny alemana tamin'ny Partage de Verdun tamin'ny taona 843. Nahazo i Louis le Germanique tamin'io traité io ny Francie Orientale. Avy amin'ny Francie Orientale no nisy ny Empira Jermanika Masina voaforon'i Otton I Le Grand (936-973). Ao anatin'io tany io, misy ny Alemaina, Ny Italia sy ny Borgônia.

Tamin'ny fiforonan'azy, voatoan'ny fahakelezan'ny trano fianarana eo ambon'io ny mpitondra afaka manampetrakan'ny filaminana, sy ny fahakelezan'ny vola mihiditra, satria ny mpitondra tsy manana an'ilay tany ny Empira Jermanika mba andohan'ny pôlitika-ny. Ny fifidianan'ny mpitondra ataon'ny Printsy mpifidy manakely ny hasin-ny. Makany Roma ilay mpitondra mba anometrahan'ny papa fehibory izy.

Tamin'ny taonjato faha 13, be raharaha italiany loatra i Frederika II, ka navelany ny fitondrana sy ny fanaraha-maso ao anatin'ny printsipaotia ekleziatika alemana ary dia avelany ny silakan'izy ireo anatin'ny printsipaotia lahika. Tsy misy fitondrana imperialy ny Alemaina tamin'io fotoana io.

## Ny andro môderna

### Ny reforma
#### Ny andron'ny Habsbourg
#### Ady relijiosy

### Fifafan'ny Empira Masina
#### Ady naharitra 30 taona

### Revolusiona Frantsay

## Ny Fisolona ny taonjato faha 19
## Ny Alemaina lasa iray

## Jereo Koa/Amboary

* Alemaina
* Berlin
* Eoropa
* Empira Jermanika Masina
* Prosy
* Ady Franko-Jermanika

## Rohy ivelany

* Nationalisme et sentiment national en Allemagne
* Quelques faits relatifs au problème des expulsés et réfugiés allemands. Bonn: Ministère fédéral des expulsés, réfugiés et sinistrés de guerre, 1966 
* The full text of the "Reichsdeputationshauptschluss" of 25th February 1803
* Constitutional charter for the Prussian State (Imposed Constitution of 5th December 1848, in full text)
Empira Rômana

Ny **Empira Rômana** dia ny empira lehibe indrindra tamin'ny Andro Taloha. Ny renivohiny dia i Rôma ary mifototra amin' ny tany manodidina ny Ranomasina Mediteranea ilay empira. Nitoetra nanomboka tamin' ny 27 tal. J.K. hatramin'ny fanonganana ny emperora farany tamin'ny taona 476 ny Empira Rômana. Amin'ny teny latina izy dia atao hoe ***Imperium Romanum***.

Ny empira no dingana fahatelo teo amin'ny tantaran'i Rôma Taloha. Ny vanimpotoana faha mpanjaka ny voalohany, faha repoblika ny faharoa ary faha empira ny fahatelo.

Ny fiteny ôfisialin' ny Empira Rômana dia ny fiteny latina. Na dia izany aza, nitazona ny fiteny grika taloha ho fiteny ôfisialy miaraka amin' ny fiteny latina ny faritra atsinanana ao amin' ilay empira.

Naharitra dimanjato taona ny tapany andrefan'ny Empira Rômana. Ny faritra atsinanana izay ahitana an'i Grisy sy i Torkia ankehitriny dia mbola naharitra mihoatra ny arivo taona. Taorian' ny fitontonganan' ny Empira Rômana Andrefana dia Empira Bizantina no anaran'ilay Empira Rômana Atsinanana, ary i Kônstantinôpla no renivohiny.

## Tantara

## Jereo koa

* Empira
* Rôma Taloha
* Fanjakana Rômana
* Repoblika Rômana
476

Zavatra nitranga tamin'ny **taona **

* 4 septambra : Nihongana ny Empira Romana Andrefana

## Olona niteraka

* Âryabhata

## Olona maty

* Flavius Oreste : Mpitondran'ny Empira Romana Andrefana

## Daty afa

* 300 • 400 • 500
* 460 • 470 • 480
* 475 • 476 • 477
Krizin'ny Timaoro Antsinanana tamin'ny 1999

Ilay **Krizy ny [[Timaoro Antsinanana]]** tamin'ny taona 1999 dia nanomboka tamin'ny fiaikanan'ny militanta tsy ho an'ny fahaleovantena amin'ny olona tsy miady, ary lasa nivelatra tamin'ny ady jeneraly tao anatin'ny firenena iray manontolo, tao amin'ny renivohitra Dili. 

Nahatratra 1.400 tany ho any ny olona maty nandritry ny ady. Tonga tany ny Firenena Mikambana (InterFET) mba handamina.
Kiprôsy

Ny teny hoe **Kipra** na **Kiprôsy** dia mety manondro :

* ny Repoblika Kipriôty
*ny Repoblika Torkan' i Kipra
* ny Nosin' i Kipra
* ny Chypre (ranomanitra)
Empira Masina Rômana Jermanika

Ny **Empira Masina Rômana Jermanika** na **Empira Jermanika Masina** na **Empira Rômana Masina** na **Firenena Jermanika**  (*Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation* amin' ny teny alemàna, *Sacrum Romanorum Imperium Nationis Germanicæ* amin' ny teny latina) dia firaisana ara-pôlitika ny tany ny Eorôpa Andrefana sy Afovoany tamin' ny Andro Antenatenany, ary entin' ny mpitondra rômana jermanika.

Ny Empira Masina Rômana Jermanika dia naorin' i Othon I Lehibe tamin' ny taona 962 sy noravan' i Napoléon I tamin' ny taona 1806. Indraindray izy dia atao hoe *Reich* voalohany. Nitondra izany anarana izany io empira io nanomboka amin' ny taonjato faha-15. Vokatry ny ezaka maro hamerenana indray ny Empira Rômana Andrefana (izay nosoloan' ny fanjakana maro mahaleo tena) ny famoronana ny Empira Masina Rômana Jermanika. Na dia niovaova ny anarany sy ny sisin-taniny nandritra ny taonjato maro dia nifanandrindrify amin' ny an' ireo fanjakana alemàna izany.

Amban' ny dinastia ôtônianina tamin' ny taonjato faha-10 ny Empira no nanomboka nisy, avy amin' ny Fransia Atsinanana Karôlinjianina. Ilay fitenenana hoe *Sacrum imperium* dia nisy tamin' ny taona 1184, ary niasa foana tamin' ny 1254. Ilay fanampiny *Deutscher Nation* (*Nationis Germanicæ* amin' ny teny latina) dia nipetaka tamin' ny taonjato faha-15. Ny fivelaran' ny tanin' ny Empira Masina dia niovaova foana tamin' ny taonjato manaraka, tamin' izay no nivelatra indrindra, ilay empira nivelatra amin' i Eorôpa Afovoany sy amin' i Eorôpa Atsimo.

## Jereo koa

* Empira
* Empira Rômana
Nosin' i Kiprôsy

Ilay **Nosin' i Kiprôsy** na **Nosin' i Sipra** na **Nosin' i Kipra** (*Κύπρος* amin' ny teny grika ; *Kıbrıs* amin' ny teny tiorka) dia nosy ao anatin' ny Mediteranea atsinanana, izy dia eo akaikin' ny Siria sy eo antsimo ny Anatôlia (any Torkia).

Mpikambana amin' ny Vondrona Eorôpeanina ilay silaka antsimon' ilay nosy. Misy mponina 1&nbsp;300&nbsp;000 no miaina ao. Ny Grika no tena betsaka indrindra ao anatin' i Kiprôsy iray mantolo, misy koa moa olona Britanika mipetraka ao anatin' ny tobim-pamaharana, ary ireo bazy miaramila ireo dia amban' ny fitondran' ny Nosy Britanika.

Ilay silaka avaratra dia efa nahazo fahaleovantena tamin' ny taona 1974. Tamin' io no nisy Kiprôsy anankiroa, ary voasaraka izy ireo amin' ilay "tsipika Attila".

* Misy ny Repoblika Kipriôta dia ilay repoblika tena fantatrin' ny fianakaviambe iraisam-pirenena. Manana fipetrahan' ny UN izy ary mpikambanan' ny Vondrona Eorôpeanina. Tokony manjaka ao anatin' ilay nosy iray mantolo izy kanefa izy eo antsimo ihany no tena manana hasina

* Ilay faritra avaratra dia miteny hoe Repoblika Tiorkan' i Kiprosy (RTCN), izy dia ny Torkia ihany no mafantatra azy; ny mpòninany dia ny kipriôty avy any Torkia, sy ny Tiorka avy amin' ny fanjanatany tamin' ny taona 1974. Tamin' ny taona 2004, ny fikambanana ny kaonferansa islamika nanomeha an' ilay firenena ilay staty nà mpijery amban' ny Firenena Tiorka ny Kiprôsy. Ny Azerbaijana sy ny Pakistana ihany no mahita an' io firenena io otran' ny firenena.

## Jereo Koa/Amboary

* Repoblikan' i Kiprôsy
* Repoblika Tiorka ny Kiprôsy
* Vondrona Eorôpeanina
* Jeografian' i Kiprôsy
* Tanànan' i Kiprôsy
* Lisitrin' ny mpanjakan' i Kiprôsy
* Kiprôsy
Teny grika (mitovy anarana)

----
Ny hoe **teny grika** dia mety manondro:

* ny fiteny grika izay mizara araka ny vanimpotoana nitenenana azy;

* ny voan-teny grika izay azo atambatra hamoronana andian-teny grika na fehezan-teny grika na lahatsora grika.
Westminster

**Westminster** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Aostralia Andrefana ao Aostralia.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 5175 mponina tamin'ny taona 2015.

### Toe-tany

## Jereo koa
* Aostralia
** Aostralia Andrefana

## Tsiahy
Fiteny grika ankehitriny

Ny fiteny grika ankehitriny (grika: *νεοελληνική γλώσσα / neoellinikí glō΄ssa,* na *ελληνικά / elliniká*) dia endriy ny fiteny grika tenenina min'izao fotoana izano. Tenin-drenin'ny olona 15 000 000; 10 700 000 eo izy any Grisy. 

Teny ofisialin'i Grisy sy ny Kipra Atsimo ankehitriny. Misy olona vitsivitsy miteny grika any Albania sy any Torkia.

Voatono koa hoe "Romaika" (*Ρωμαίικα Rōmaíka*).

## Rohy ivelany

*Wikipedia amin'ny teny Grika
*Test-Wikipedia amin'ny teny Grika Taloha

## Jereo ka

* Grika
* Fiteny grika
* Fiteny grika taloha
* Fiteny indô-eorôpeanina
* Fiteny helenika
* Fiteny grika kôine
Repoblikan' i Kipra

Ny **Repoblikan' i Kipra** na **Repoblikan' i Sipra** na **Repoblikan' i Kiprôsy** dia firenena mpikambana amin' ny Vondrona Eorôpeanina, ao amin ny ilany atsinanan' ny Ranomasina Mediteranea, ery ampitan’ ny morontsirak’ i Torkia sy Siria ary Libàna.

Miompana amin' ny sehatr' asa momba ny fizahàn-tany ny toekaren’ i Kipra.

Ny nosy Kipra dia ao amin’ ny toerana stratejika ao amn’ ny Ranomasina Mediteranea ka izany no mahatonga azy nisy mpanani-bohitra sy mpanjana-tany nandritra ny tantarany. Anisan’ ireo nanao izany tamin’ ny Andro Taloha ny Asiriana, ny Ejipsiana, ny Persiana ary ny Rômana. Tamin’ ny Andro Antenatenany dia mbola nitohy izany toe-javatra izany, ka ny Anglisy sy ny Frantsay sy ny Italiana ary ny Torka tamin’ ny Empira Ôtômana no nifehy an’ i Kipra. Tamin’ ny taona 1923 dia lasa zanatany tao amin’ ny Empira Britanika i Kipra. Nahazo ny fahaleovan-tenany anefa izy tamin’ ny taona 1960 sady nikambana ao amin’ ny *[[Commonwealth]]*. Vantany vao nanomboka ny taompolo 1960 dia nisy ny disadisa teo amin’ i Kipriôta grika sy ny Kipriôta torka, noho izany dia nizara roa ilay firenena tamin’ ny taona 1974: dia ny Repoblikan' i Kipra ao atsimo sy ny Fanjakana kipriôta torka ao avaratra (eo ivelan' ny tsipika maitso, lasan' i Torkia sy ataony hoe azy, lasa repoblika hafa amin' ny anarana hoe *Repoblika Torkan' i Kipra Avaratra*), izay tsy misy mankato afa-tsy i Torkia. Tamin’ ny taona 2004 dia niditra ho mpikambana ao amin’ ny Vondrona Eorôpeana ny Repoblikan’ i Kipra. Niditra tao anatin' ny faritra Euro i Kipra tamin' ny 1 Janoary 2008.

## Toekarena

I Kipra no tany tena manana harena indrindra tao anatin' ny firenena 10 niditra tao anatin' ny Vondrona Eorôpeanina tamin' ny taona 2004, ny harin-karena faobe/olona dia 18 900 €. Tamin' ny taona 2007, ny fisongan' ny toekarena dia manakaiky ny 4,4 %, ny isan' ny olona tsy miasa 2,2 %, ary ny fiakaram-bidin' ny fiainana 2,2 %. I Kipra anefa tsy ao ivelan' ny fikorontanana ara-toekarena misy eto an-tany. I Charilaos Stravrakis niteny tamin' ny taona 2007 fa ny fisongan' ny toekarena dia *nidina* 3,5% isa-taona.

## Mponina

## Jereo koa

* Vondrona Eorôpeanina
* Kipra (nosy)
**Firenena ao Eorôpa**

Albania - Alemaina -  Andôra -  Aotrisy - Belzika - Bielôrosia - Bolgaria - Bôsnia-Herzegôvina - Danemarka - Espaina - Estônia - Fanjakana Mitambatra - Finlandy - Frantsa - Grisia (na Gresy) - Hôngria (na Hongaria) - Irlanda - Islandy - Italia - Jeôrjia - Kipra (na Sipra) - Krôasia (na - Krôatia) - Letônia - Liktenstaina - Litoania - Loksemborga - Masedônia Avaratra (na Makedônia Avaratra)- Malta - Môldavia - Môntenegrô - Nederlandy - Nôrvezy - Okraina - Pôlônia - Pôrtogaly - Tsekia - Romania - Rosia - San-Marîno - Serbia - Slôvakia - Slôvenia - Soeda - Soisa - Tsekia - Vatikàna.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
Hidatsa

Ny **Hidatsa**, na **Minnetaree** (ozy ny Mandan) dia olona avy amin'ny mponina Sioux, ary dia silaka iray amin'ny silam-ponina telo. Ny anaran'ilay mponina amin'ny tenin-ny dia *Nuxbaaga*.

Ny hidatsa mety voafangaro miaraka amin'ny Gros Ventres avy any Montana

## Teny

Ny teny Hidatsa dia teny mitovy amin'ny teny Crow.

## Jereo koa

* Teratanin'ny Amerika
* Sioux
* Etazonia
Rôma

I **Rôma** dia renivohitran' i Italia, eo amin' ny 22 km ny renivohitra ny Ranomasina Tireniana. Misy mponina 2 718 700 ny ao (4 253 450 izany raha isaina ny tanàna manodidina miankina aminy). I Rôma no tanàna be mponina indrindra sy be velarana indrindra any Italia; fa kelikely koa ny tanàna manodidina azy rehefa ampitahaina amin' i Napoli sy i Milano.

Renivohitray ny Empira Rômana i Rôma. *Urbs* no anarany tamin' io andro io. Mety fantatra koa izy miaraka amin' ny tanàna an-tanety fito (Aventino, Celio, Capitolino, Esquilino, Palatino, Quirinale, Viminale).

## Jereo koa

* Rôma Taloha
* Fanjakana Rômana

* Empira Rômana
* Vondrona Eorôpeana
* Eorôpa

* Lalao Olimpika tamin' ny 1960
* Vatikana
* Italia

## Jereo Koa
* Lisitra ny tanàna any Italia
Dallas

**Dallas** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i , ao Etazonia. 752XX, 753XX.

## Jeografia
 
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 32.7758333333 ary -96.7966666667.
Ny faritr'ora dia GMT -6.

## Jereo koa
* 
* Etazonia

## Rohy ivelany
*
Texas

Ny **Texas** dia firenena eo antsimon'i Etazonia, izy io dia ilay firenena ngeza indrindra eo arinan'i Alaska (696.241 km²) ary izy no firenena faha roa amin'ny isam-ponina (23,9 trapitrisa).

80% ny olona miaina any Texas miaina anaty tanàna, ny antsasan'io no miaina any Houston, San Antonio, Dallas, na Fort Worth.

Ngeza non'i Frantsa na Madagasikara ny fivelaran'i Texas, ary manana endiky ny faritra maro dia maro izy : misy ny zetra arỳ antsinanana, ary misy ny tany hay arỳ andrefana.

Zanatany espaniola ny texas talohan'ny 1845, teo arinan'io izy voa nihiditra ao anatin'ny Etazonia. 

Tany ho an'ny fanandevozana, niaraka tamin'ny *[[Confédérés]]* ny Texas tamin'ny *[[Ady ho an'ny fisaràhana]]* (1861-1865).

## Jereo koa

### Lahatsoratra ilaina

### Rohy ivelany
Ludwik Zamenhof

I '''Ludwik Lejzer Zamenhof''' () dia dokotera mpijery maso nipetraka any Polonia teraka ny 15 Décembre 1859 tao Białystok ary maty ny 14 Avril 1917 tao Varsôvia . Fantantsika izy ankehitriny satria izy no namorona ny fanipihan'ny teny esperanto.


Image:Wikipedia-bialystok-esperanto.jpg|Takelaka mipetra eo aloan'i Centre de l’Espéranto ny Białystok
Image:Wikipedia-bialystok-esperanto-2.jpg|Centre de l’Esperanto de Białystok eo arinan'nà sinagôga afa
Image:Ludwik Zamenhof (Białystok).JPG|sary vongan'i Ludwik Lejzer Zamenhof any Białystok 
Image:1908-kl-t-zamenhof.jpg|Ludwik Lejzer Zamenhof  (1908)
Lakota

----
Ny teny **Lakota** mety midika :

* **[[Lakota (mponina)|Lakota]]** : Mponina teratany any Amerika Avaratra

* Ny **[[fiteny Lakota]]**
Empira Bizantina

Ny **Empira Bizantina** dia empira kristiana grika tatsinanana izay mpandova ny Empira Rômana any Atsinanana nitoetra teo amin' ny faritra atsinanan' i Eorôpa nandritra ny taonjato faha-4 hatramin' ny taona 1453.

Tamin’ ny taona 330, dia noforonin' i Kônstantino I ny tanànan’ i Kônstantinôpla izay natao hoe "Rôma Vaovao" teo amin’ ny toerana nisy an’ i Bizansa taloha. Nosarahan’ i Teodôsio ho empira roa samy manana ny renivohiny ny Empira Rômana tamin’ ny taona 395. Tsy naharitra ela anefa ny Empira Rômana Andrefana fa nitontongana tanteraka tamin’ ny taona 476 noho ny fanafihan’ ny vahoaka jermanika izay nonina teo moron’ ny sisintanin’ ny Empira Rômana Andrefana. Nahatohitra ireo mpanafika jermanika ireo ny Empira Rômana Atsinanana ka noho ny tsifisian’ ny Empira Rômana Andrefana intsony dia natao hoe Empira Bizantina ny anarany.

## Jereo koa
* Empira Romana

### Rohy ivelany
Broken/Muro Bot

----
Hi! I'm a bot operated by the user Muro de Aguas, who is a sysop of the Spanish Wikipedia. Report any errors **[[:es:User talk:Muro Bot|here]]**.
Ravitoto

Sakafo nentim-paharazana malagasy ny ***ravitoto******.*** Izay azo avy amin'ny ravina mangahazo notontoina tamin'ny laona, na tamin'ny milina fanaovana toton-kena. Andrahoina miaraka amin'ny tongolo gasy ny ravitoto ary ampiarahana amin'ny henankisoa na henomby na totom-boanjo. Samy azo hohanina miaraka amin'ny vary avokoa ireo rehetra ireo. 

**Ireo karazana fomba fahandro ny ravitoto**

Samy manana ny fahaiza-mahandro ravitoto ny faritra tsirairay, araka ny singa misy ao aminy avy. Karazana fahandro izay manome lanja ny haify malagasy. 

Hatreto, mbola ny henan-kisoa sy ravitoto aloha no nahandro malaza sy be mpanao. Na izany aza, tsy vitsy ihany koa ny fomba fahandro hafa mety tsy mahazatra loatra saingy matsiro ihany koa. Isan'izany ohatra ny ravitoto sy hen'omby, ny akoho amin'ny voanio, miaraka amin'ny trondro na ihany koa miaraka amin'ny  makamba, indrindra ho an'ireo tia hazandranomasina. 

Ahafahana manamboatra ireo sakafo ireo ihany koa ny ravitoto amby fotsy, ho an'ireo izay monina ivelan'i Madagasikara. Na izany aza, hafa ihany koa ny manamboatra ao an-trano.

Misy amin'ny firenena hafa, toa an'i Comores no mahandro ny ravi-mangahazo amin'ny ronono vita amin'ny voanio, izay antsoina hoe mataba. Ampiarahana amin'ny trondro maina na makamba kely, antsoina hoe *tsivakigny.* 

Mandrafitra ny sakafo nentim-paharazana amina faritra maro any Afrika ny ravitoto. Any Afrika Andrefana izao, *hako bantara* no anarana ahalalana azy.

## Loharano :
Tonizia

I **Tonizia** na **Repoblika Toniziana** dia firenena any Afrika Avaratra ao amin' ny faritr' i Magreba. Atao hoe تونس izy amin' ny teny arabo. Voafaritry ny Ranomasina Mediteranea i Tonizia any avaratra sy any atsinanana. Mizara sisitany amin' i Aljeria izy any andrefana (965 km ny halava ny sisintany mizara azy amin' i Aljeria) ary mizara sisintany amin' i Libia izy any atsimo-atsinanana (459 km ny halava ny sisintany mizara azy amin' i Libia). Ny renivohiny dia i Tunis, any avaratra atsinanan' ilay firenena. Atao hoe **[[Toniziana]]** ny vahoakan' ity firenena ity.

Tanimaty ny 40&nbsp;% amin' ny tanim-pirenena tonizianina, ny 60&nbsp;% sisa dia tany azo ambolena, any Tonizia ankehitriny ny tanindrazan' ny Kartajinianina tamin' ny taonjato faha-7 tal. J. K. hatramin' ny taonjato faha-2 tal. J. K., alohan' ny nahalasa azy "sompitry ny varimbazaha" ho an' ny Empira Rômana.
*Régence de Tunis* ny anaran' i Tonizia tamin' ny andron' ny Empira Ôtômàna, lasa prôtektorata frantsay i Tonizia tamin' ny 1881. Teo alohan' ny fahaleovantena (nahazo ny fahaleovantenany tamin' ny 20 Martsa 1956 i Tonizia) dia nahazo anarana hoe Fanjakanan' i Tonizia ilay firenena tamin' ny faran' ny fanjakan' i Lamine Bey, izay tsy nanana sata mpanjaka izany mihintsy. Tamin' ny fiantsoana ny Repoblika tamin' ny 25 Jolay 1957, i Habib Bourguiba, mpitarika ny tia tanindrazana tonizianina, no filoha voalohany indrindra tao Tonizia; filohan' i Tonizia mandritry ny telopolo taona izy. Tamin' ny faran' ny "fanjakan' i Bourguiba", ny praiministra Zine el-Abidine Bel Ali no nanohy ny tanjon' ny pôlitikan' i Bourguiba, sady manao fampahalalahana koa eo akaiky eo.

## Tantara
## Jeôgrafia
### Toetany
## Demôgrafia
## Jereo koa

* Magreba
* Empira Ôtômana
* Kartago
**Firenena ao Afrika:**  Afrika Atsimo - Alzeria - Angôla - Benino - Borkina Fasô - Borondy - Bôtsoana - Ejipta - Eritrea - Esoatiny (Soazilandy taloha) - Etiôpia - Gabôna - Gambia - Ganà - Ginea - Ginea Bisao - Ginea Ekoatôrialy - Jibotỳ - Kamerona - Kapvera - Kenia - Kômôro - Kôtidivoara - Lezôtô - Liberia - Libia - Madagasikara - Malaoy - Malỳ - Maorisy - Maoritania - Marôka - Môzambika - Namibia - Nizera - Nizeria - Oganda - Repoblika Arabo Saharaoy Demôkratika - Repoblika Demôkratikan' i Kôngô - Repoblikan' i Afrika Afovoany - Repoblikan' i Kôngô - Roanda - Saô Tôme e Prinsipe - Seisely - Senegaly - Siera Leôna - Sodàna - Sodàna Atsimo - Sômalia - Sômalilandy - Tanzania - Tôgô - Tonizia - Tsady - Zambia - Zimbaboe

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika

### Tsiahy
Tanàna eto Madagasikara

Ny **tanàna eto Madagasikara** resahina eto dia ny tanàn-dehibe sy tanàna madinika eto Madagasikara izay matetika renivohi-paritany, renivohi-paritra na renivohitry ny distrika.

## Toerana misy ny tanàna eto Madagasikara

__NOTOC__

## Lisitry ny tanàna eto Madagasikara

### A
* Ambalavao
* Ambovombe
* Amparafaravola
* Andoany
* Anjozorobe
* Antananarivo: renivohitra, 1,2 mpo. (2003)
* Antanifotsy
* Antsiranana (Diego-suarez)
* Antsirabé
* Antsiranana
* Antsohimbondrona

### B
* Benjana

### F
* Fianarantsoa
* Foulpointe

### M

* Maroantsetra

* Mahajanga
* Manakara
* Mananjary
* Marovoay
* Morondava

### T
* Tolagnaro
* Toliara
* Toamasina

## Mponina ao amin' ny tanàna eto Madagasikara
Ity tabilaon' ny tanàna eto Madagasikara ity dia ahitana ny isan' ny mponina (fanisam-bahoaka tamin' ny taona 1975 sy 1993 ary 2005), ny faritra ary ny faritany. Ireo dia voalahatra araka ny habetsahan' ny mponina ao tamin' ny taona 2005.

## Jereo koa

* Tantaran' i Madagasikara
* Governemanta malagasy
* Pôlitika eto Madagasikara
* Kolontsaina malagasy
* Fivavahana eto Madagasikara
* Fiteny eto Madgasikara
* Faritany eto Madagasikara
* Faritra eto Madagasikara
* Foko eto Madagasikara
* Jeôgrafian' i Madagasikara
* Fahantrana eto Madagasikara

## Rohy ivelany

* INS
* World Gazetteer
* City Population
Malta

I **Malta** dia firenena foronin-tangoro-nosy, fitambaran' ny nosy telo, ao amin’ ny Ranomasina Mediteranea, eo anelanelan’ i Eorôpa Atsimo sy i Afrika Avaratra. Atao hoe *Repubblika ta' Malta* izy amin' ny fiteny maltey. 

I Malta dia tangoro-nosy madinika, fitambarana nosy telo  Eo anelanelan’ i Eorôpa Atsimo sy i Afrika Avaratra no misy azy.

I Malta dia isan’ ireo firenena manana hakitroky ny mponina ambony indrindra maneran-tany, laharana fahatelo izy tamin’ ny taona 2001. Monina an-tanàn-dehibe ny 90 %n’ ny Maltey.

Nahitana soritra fisian’ ny olombelona voalohany tany amin’ ny taona 5000 tal. J.K. Mbola misy ny sisan-javatra naorina tamin’ izany fotoana izany. Noho ny toerana misy azy ara-jeôgrafia stratejika dia nalaky nisy nanjanaka ny tamba-nosin’ i Malta, ka nifandimby tao ny Grika, ny Rômana, ny Bizantina, ny Arabo, ny Italiana, ny Frantsay ary ny Anglisy. Tamin’ ny taonjato faha-20 anefa dia niseho ny fitakiana isan-karazany nataon’ ireo tia tanindrazana ka nanambara ny fahaleovan-tenany tamin’ ny taona 1964 i Malta. Niditra ho mpikambana ao amin’ ny Vondrona Eorôpeana izy tamin’ ny 1 Mey 2004 ary niditra tao anatin' ny faritra Euro izy tamin' ny Janoary 2008.

## Jereo koa
**Firenena ao Eorôpa**

Albania - Alemaina -  Andôra -  Aotrisy - Belzika - Bielôrosia - Bolgaria - Bôsnia-Herzegôvina - Danemarka - Espaina - Estônia - Fanjakana Mitambatra - Finlandy - Frantsa - Grisia (na Gresy) - Hôngria (na Hongaria) - Irlanda - Islandy - Italia - Jeôrjia - Kipra (na Sipra) - Krôasia (na - Krôatia) - Letônia - Liktenstaina - Litoania - Loksemborga - Masedônia Avaratra (na Makedônia Avaratra)- Malta - Môldavia - Môntenegrô - Nederlandy - Nôrvezy - Okraina - Pôlônia - Pôrtogaly - Tsekia - Romania - Rosia - San-Marîno - Serbia - Slôvakia - Slôvenia - Soeda - Soisa - Tsekia - Vatikàna.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
Mofo

Ny **mofo** no foto-tsakafon'ny kolontsaina maro. Ny fisiany azy io dia tany Frantsa, araky ireo voalazan’ireo sora-tanana natao tamin’ny vanim-potoana ny Moyen Âge. Vita amin'ny lafarinina sy rano izy io ary matetika misy sira . Ny akora hafa dia ampiana arakaraky ny karazana mofo sy ny fomba fikarakarana azy. Rehefa asiana lalivay na leviora dia mivonto ny koba noho ny fermentation .

Ny mofo dia azo amin'ny alalan'ny fandoroana ny koba, ao anaty lafaoro nentim-paharazana, na lafaoro mofo, na amin'ny fomba hafa (vato mafana ohatra). Ny fanaovana mofo no asan'ny mpanao mofo . Matetika ny mofo no amidy any amin'ny fivarotana mofo .

Ny lafarinina dia avy amin'ny voamaina fanaovana mofo - varimbazaha malefaka (vary), « épeautre » na ampemby . Azo atao ny manampy, amin'ny fatra antonony, lafarinina avy amin'ny sakafo hafa tsy manao mofo toy ny buckwheat, vary orza, durum varimbazaha, katsaka, chestnut, walnuts, sns. Ny voamadinika fanaovana mofo dia miavaka amin'ny fisian'ny proteinina afaka mamokatra gluten manana toetra elastika, izay mamela ny gazy karbonika havoaka amin'ny alalan'ny fermentation, ka mahatonga ny firongatry ny fermentation « lalivay koba ", ary mamorona ny ati-mofo.

Io fermentation io, antsoina hoe « fermentation alcoolique » dia mamokatra ethanol ankoatry ny gazy karbonika, izay etona rehefa mahandro sakafo. Raha tsy misy lalivay na lalivay, dia lazaina fa tsy misy lalivay na « azyme » ny mofo.

## Tantara
Ny mofo hohanintsika amin'izao fotoana izao dia vokatry ny dia lavitra fambolena, teknolojia ary gastronomic . Raha ny marina, ny tantaran'ny mofo dia manomboka amin'ny Paleolithic Ambony . Toa niely tany Eoropa tamin’ny alalan’ny Fenisianina  ny fampiasana mofo.

## Jereo koa
* Pizza (
Teratanin'ny Amerika Afovoany

#Azteka
#Conchos
#Guachichils
#Guaymis
#Huaxteka
#Jicaques
#Lenca
#Maya
##Mam
#Mosquitos
#Quiché
##Tzeltal
##Tzotzil
##Tojolabal
##Chol
#Mazateka
#Mixteka
#Otomi
#Olmeka
#Pames
#Papagos
#Pipil
#Tarahumars
#Tepehuas
#Taraska
#Teotihuacan
#Tépaneka
#Tolteka
#Totonaka
#Ulvas
#Zapoteka
#Zôka

## Jereo koa

* Teratanin'ny Amerika
* Mezôamerika
Fiteny tsôkotao

Ny **Choctaw** dia tera-tany ny amerika miaina any antsimo antsinanan'ny Etazonia (Mississipi, Alabana, Louisiana)

## Jereo koa

* Teratanin'ny Amerika

## Rohy ivelany

*  Wikipedia Choctaw
*  Choctaw - Joshua Project
*  Mississippi Band of Choctaw Indians (ofisialy)
*  Pearl River Resort
*  Choctaw Indian Fair
* Ny lahatsoratra Choctaw ambon'ny Encyclopedie-ny Teratanin'ny Amerika Avaratra
Wycliffe Bible Translators

Ny **Wycliffe Bible Translators** dia fikambanana mifototra amin'ny finoana, izany hoe tsy ny vola no matoan-draharahany, mikendry ny hanao dikan-tenin'ny Baiboly amin'ny fiteny rehetra misy eto ambonin'ny tany, dia amin'ilay fiteny izay miteny indrindra amin'ny fon'ny olona, indrindra ho an'ny mponina tsy mbola tratry ny Filazantsara. Niforona tamin'ny 1942 ny Wycliffe, ary i William Cameron Townsend no namorona azy. Manana birao any amin'ny firenena miisa 50 izy io. Ny anaran'io fikambanana io dia nalaina avy tamin'ny anaran'i John Wycliffe, ilay olona voalohany nandika teny ny Baiboly amin'ny fiteny Anglisy Medievaly.

## Fieritreretana sy ny fomba

Mifototra amin'ny firehana Prôtestantisma nananan'i Townsend ny fikambanana Wycliffe, mikasika ny fahazoana ara-tsaina sy ara-piteny, ary mihevitra izy fa ny fivelaran'ny Kristianisma dia baiko avy any amin'Andriamanitra.

## Filaminana

Ny SIL International (Summer Institute of Linguistics) dia nanomboka tamina karazana *fotoam-panofanana* tany Arkansas tamin'ny 1934, fikambanana rahavavin'ny Wycliffe Bible Translators izy.

## Rohy ivelany
* Tranonkala ofisialin'ny Wycliffe Bible Translators.
Washington D.C.

**Washington DC (District of Columbia)** dia renivohitran'i Etazonia, ao ny *Whitehouse*, ny trano ofisialy ny prezidâ, Ny *Capitol*, ary ny Cour Suprême sy ny lamina federaly afa, otran'ny FED.

Betsaka musée any, indrindra manaraka ny National Mall, sy ny National Library ny Etazonia, ny fitehirizam-boky ny Kongresa.


Washington-02-Capitol-1980-gje.jpg
Washington-06-Capitol-1980-gje.jpg
Washington-12-Lincoln Memorial-1980-gje.jpg
Washington-36-vom Obelisken-Weisses Haus-1982-gje.jpg
Washington-18-Weisses Haus hinten-1980-gje.jpg
Washington-20-Kongressbibliothek-grosser Lesesaal-1980-gje.jpg
Washington-44-vom Obelisken-Jefferson Memorial-1982-gje.jpg
Washington-40-vom Obelisken-Lincoln-Memorial-1982-gje.jpg
Gauloises (marika nà sigara)

Ny **Gauloises** dia marika nà sigara amboarin'ny Imperial Tobacco Group (Altadis taloha), malaza izy io amin'ilay sigarany mahery.

Nipotra tamin'ny taona 1910 ilay marika.

## Ednrika Simika

* Nikôtina : ~0,6 mg
* CO : ~10 mg
* *goudron* : ~10 mg

* * * * * * * * * * *
Louisiana

Ny **Louisiana** dia faritany mizaka-tena iray any Etazonia, ny renivohiny dia Bâton Rouge, misisina amin'ny renirano Mississippi. Ny tanàna tena ngeza indrindra any Louisiana dia **New Orleans**

Ny Louisiana dia ilay faritra atsimo ny Frantsa Vao hatramin'ny 1813, Tamin'io daty io, novidian'ny Amerikana ny Louisiana, ary ho an'ny Amerikana, voasokatra ny làlan'ny Andrefana (Jereo Ruée vers l'or na Gold Rush).

## Tantara

### Ny Louisiana Frantsay (hatramin'ny 1812)

Ny Louisiana Frantsay dia nanana velarana be, ankehitriny misy firenena amerikana 13 no niteraka avy amin'io Louisiana io : Louisiana, Arkansas, Oklahoma, Missouri, Kansas,Illinois, Iowa, Nebraska, Wisconsin, Minnesota, North Dakota, South Dakota, Montana.

Novidian'ny Amerikana tamin'ny frantsay ny Louisiana tamin'ny 1812

## Jeografia

## Demografia

## Jereo koa/Lahatsoratra ilaina
Mississippi (ony)

I **Mississippi** dia ony any Amerika Avaratra izay mamakivaky ny afovoan' i Etazonia. Mikoriana avy any amin' ny faritra avaratr' i Minnesota mankany amin' ny Hoalan' i Meksika. I Mississippi dia manana halava 3&nbsp;766 km: ny sakelidranony atao hoe Missouri, no lava indrindra any Amerika Avaratra. Atao hoe ***Mississippi River*** izy amin' ny teny anglisy. Ny velaran' ny sahan-dranony dia mahatonga an' i Mississippi ho anisan' ny ony manan-danja indrindra eran-tany ary ny sahandranon' i Missouri-Mississippi ho anisan' ny lehibe indrindra eran-tany. Nandritra ny vanim-potoana talohan' ny fahatongavan' ny Eorôpeana, i Mississippi dia efa natao lalana ifamoivoizana, ka nantsoin' ny Ôjiboe hoe *misi-ziibi*, izay midika hoe "renirano lehibe", ny tapany ambony, Manara-maso azy io ny Mississippi Valley Division sy vaomiera federaly iray noforonina tamin' ny taona 1879. Ity ony ity dia mijanona ho anisan' ny fototry ny toekarena sy kolontsain' i Etazonia ankehitriny.Raha ampitahaina i Mississippi sy i Missouri, manomboka any amin' ny loharanon' izy ireo ka hatrany amin' ny fihaonan' izy ireo any akaikin' i Saint-Louis, dia hita fa i Missouri dia lava kokoa noho i Mississippi: 3&nbsp;767 km ny voalohany ary 1&nbsp;862 km ny faharoa. Amin' ny fanampiana ny halavan' i Missouri amin' ny an' ny ampahany amin' ilay ony izay manomboka eo amin' ny fihaonana Missouri-Mississippi hatrany amin' ny Hoalan' i Meksika, dia mahazo 5&nbsp;971 km, izay mahatonga an' i Missouri-Mississippi ho ony fahefatra lava indrindra eto amin' izao tontolo izao (eo alohany ny tohin-drano Amazona-Río Ucayali-Río Apurímac sy ny tohin-drano i Nily-Bahr el-Abiad-Kagera ary i Yangzi Jiang (Ony Manga).

## Jereo koa

* Ony
* Renirano
* Missouri (renirano)
Teratanin'ny Amerika Atsimo

### Andina

#Atacameño
#Araucanos
#Aymara
##Angaraes
##Aymaraes
##Cabana-Condes
##Callahuayas
##Canas
##Canchis
##Canta
##Cara-caras
##Carangas
##Carumas
##Chancas
##Charcas
##Chichas
##Chocorbos
##Chuis
##Chumbivilcas
##Collaguas
##Collas
##Condes
##Cotabambas
##Huancas
##Lipes
##Lucanas
##Lupacas
##Muiscas
##Pacajes
##Parinacochas
##Quechuas
##Quilacas-Asanaques
##Soras
##Ubinas
##Yampara
##Yanahuaras
##Yauyos
##Chachapoyas
#Chavín
#Chimú
#Diaguita
#Huari
#Inca
#Moche [/moʧe/]
#Nazca
#Paracas
#Saraguro
#Sicán
#Tiahuanaco

### Piemonta Andina

#Panoan
#Jivaros :Shuars,Achuars, Shiwiar, Aguarunas, Huambisas
#Shipibo
#teny zaparoan : Zapara, Iquito, Andoa, Arabela

### Amazônia

#### Andrefana

#Tukanoan (ou Ticuna)
#Yagua

#### Ampivoany

#Arawak
#Tupian
#Culinas

#### Antsinanana

#Ge
##Bororo
##Tupian
##Guarani Paraguay
#Kalapalo
#Kayapo
#Xavante
#Potiguaras
#Guajajaras
#Pataxos

## Jereo Koa

* Teratanin'ny Amerika
Rossy

I **Paul Bert Rahasimanana** na i **Rossy** dia mpihira sy mpitendry mozika malagasy teraka tamin'ny 20 septambra 1960. Milalao zavamaneno maro izy ary angorodao no tena ahafantarana azy. Nanangana ny tarika mitondra ny anarana koa hoe **Rossy**; tarika manavao sy mitahiry ny vakodrazana malagasy ary efa nanandratra avo ny kolotsaina malagasy teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena.

## Fiainana

### Fianarana nataony
Nianatra tao amin' ny École Madame de Sevigné, Sainte Famille Mahamasina sy CEG Avaradrova izy ary avy eo tao amin' ny Lycée Ampefiloha sy Lycée Gallieni. Teny amin' ny Onivesiten' Antananarivo sampana Lalàna izy no nandranto fianarana ambony, ary avy eo niofana tao amin' ny INIREP, Issoudun France (Centre de Formation des Managers du Monde de la Musique) sampana regie spectacle, production, son et lumières. Niofana momba ny angorodao tao amin ny CNIMA (Centre National et International de Musique et d'Accordéon, Saint Sauves). Manana ny mari-pahaizana licence en droit privée sy maîtrise en droit pivée izy.

### Zavabita
Tarika malagasy voalohany matihanina ny Tarika Rossy. Manandratra ny hira gasy ho azo lalaovina an-tsehatra "tao Antsahamanitra".

Namorona ny music hall Tapolaka Glady nolalaovina an-tsehatra mandritra ny iray volana, tarika mitondra avo ny fanevan' i Madagasikara eran-tany (festival concours).

Nanangana ny Soma association mpanofana manampahaizana momba ny feo sy ny hay ara-panomanana hetsika ara java kanto. Namorona ny production ProRossy izy. Mpanomana hetsika goavana (Jean Jacques Goldman, Jimmy Cliff, Patrick Bruel  teto Madagasikanra).

Nandeha sesintany tamin'ny 2002 ka lasa fahavalo voalohan' i Marc Ravalomanana ara-pôlitika izy. Niverina an-tanindrazana 6 taona taty aoriana ary nanao fampisehoana teny Antsonjombe. 45&nbsp;000 olona nidi-bola. mbola tsy nisy fampisehoana nahazo olona toa io roapolo taona lasa izay (mahaleo 20&nbsp;000 mpijery teo amin'io toerana io). Nanavao ny kabosy niaraka tamin ny luthier malagasy (Manako) ho lasa electro acoustika niaraka tamin' ny luthier amerikana (Danny Ferington) izay namorona ny gitara kramer. Nanavao ny angorodao ho lasa *midi* niaraka tamin' ny ozinina Cavagnolo.

## Jereo koa

* Lisitry ny mpihira malagasy

## Loharano sy fanamarihana