Fifanaraham-piaraha-miasa frantsay-malagasy

Ny **fifanaraham-piaraha-miasa** **frantsay-malagasy** dia fifanarahana maro izay nosoniavina fotoana fohy taorian' ny nahazoan' i Madagasikara ny fahaleovantena tamin' ny taona 1960 (teo ambany fiadidian' i Philibert Tsiranana), dia nametraka ny rafitry ny fifandraisana akaiky teo amin' ny firenena roa tonta. Ireo fifanarahana ireo dia fantatra amin' ny anarana frantsay hoe **Accords de coopération franco-malgaches**, izay nosoniavina tamin' ny Aogositra 1960. Nosoniavina tamin' ny 2 Avrily 1960 tany Paris ireo fifanarahana ireo ary nanomboka nanan-kery tamin' ny 26 Jona 1960.

## Ny votoatin' ny fifanarahana

### Famindrana fahaiza-manao sy fahaleovantena
Milaza ny fifanarahana lehibe fa mahazo fiandrianana eo amin' ny lafiny iraisam-pirenena sy mahazo fahaleovantena amin' ny alalan' ny famindrana fahaiza-manao avy amin' ny Communauté française. ny Repoblika Malagasy. Mahakasika ny sehatra fehezin' ny andininy faha-78 ao amin' ny Lalàmpanorenana frantsay tamin' ny taona 1958 io famindram-pitantanana io, indrindra ny pôlitika ivelany, ny fiarovana, ny vola ary ny raharaha momba ny toekarena.

#### Momba ny diplômasia sy ny pôlitika
Mankato ny maha firenena an' i Frantsa ny firenena malagasy, ary ny Frantsay koa dia mankato ny maha firenena mahaleotena an' i Madagasikara, saingy mifandray akaiky amin' i Frantsa. Na izany aza dia mijanona ho manana hery matanjaka ara-pôlitika sy ara-pitantanana eto Madagasikara i Frantsa.

#### Momba ny fiarovana sy ny tafika
Nisy ny fifanarahana ara-miaramila izay nahafahan' i Frantsa manohy ny fananany tobim-pamaharana miaramila eto Madagasikara, indrindra ny ao Antananarivo (eny Ivato), ao Antsiranana (Diego-Suarez teo aloha), ao Antsirabe, ao Toamasina (na Tamatave) ary ao Tolagnaro (Fort-Dauphin). Nahitana manamboninahitra frantsay ny ao anatin' ny tafika malagasy. Afaka miantoka ny fiarovana an' i Madagasikara i Frantsa raha ilaina. Afaka mivezivezy malalaka eto Madagasikara ny tafika frantsay na an-tanety, na an-dranomasina ary na an-kabakabaka.

#### Momba ny toekarena sy ny vola
Ny *franc malgache* dia nifikitra tamin' ny *franc* *français*, tamin' ny alalan' ny *[[zone franc]]* (Banque de Madagascar et des Comores talohan' ny nananganana ny Banky Foiben' i Madagasikara). Nisy ny fifanarahana momba ny fampiasam-bola sy ny fifanakalozana ara-barotra ary ny fanampiana ara-bola. Mitazona ny tombontsoa ara-toekarena stratejika (tany, harena an-kibon' ny tany, orinasa) i Frantsa.

#### Momba ny kolontsaina sy ny fanabeazana
Nohazonina eto Madagasikara ny rafi-pampianarana frantsay (lisea frantsay, boky fianarana amin' ny teny frantsay, mpampianatra frantsay). Nisy ny fiaraha-miasa momba ny fanofanana mpampianatra sy mpitantana. Nifanarahana koa ny hisian' ny fampiroboroboana ny teny frantsay.

#### Ny fitsarana sy ny fitantanan-draharaham-panjakana
Afaka manohy ny asany eto Madagasikara ny mpitsara frantsay sy ny mpiasam-panjakana frantsay. Naka tahaka ny andrim-panjakana frantsay ny andrim-panjakana malagasy.

### Samihafa

#### Fandraisana anjara ao amin' ny Communauté française
Lasa mpikambana ao amin' ny Communauté française nohavaozina i Madagasikara, ka nandray anjara amin' ny fihaonamben' ny lehiben' ny fanjakana sy lehiben' ny governemanta, ary koa amin' ny komitin' ny minisitra sy manampahaizana (*comités de ministres et d'experts*).

#### Satan' ny teratany ao amin' ny nosy Sainte-Marie
Fifanarahana manokana no natao sonia mikasika ny nosy Sainte-Marie (na Nosy Boraha), izay tafiditra ao anatin' ny tanim-pirenena malagasy. Ny olona avy ao amin' io nosy io dia manana sata manokana ary afaka mampiasa ny zo mifamatotra amin' ny maha olom-pirenena frantsay azy sady mihazona ny zom-pirenena malagasy.

## Ny fandraisan' ny Malagasy ireo fifanarahana ireo

### Faneken' ny Malagasy sasany tamin' ny voalohany (1960–1961)
Notohanan' ny governemantan' i Tsiranana sy ny antokony, Parti Social Démocrate (PSD), ireo fifanarahana ireo. Ny ampahany amin' ny mponina dia nahita izany ho antoky ny fitoniana sy ny fitohizana, indrindra teo amin' ny fanabeazana sy ny toekarena ary ny fifandraisana iraisam-pirenena. Nankasitraka ny fiaraha-miasa ara-kolontsaina sy ara-pitantanana iarahana amin' i Frantsa ny Malagasy maro efa nandray ny kolontsaina frantsay, indrindra ny mpiasam-panjakana ambony sy ny mpampianatra amin' ny sekoly ambony.

### Tsy fankasitrahana ny fifanarahana
Notsikerain' ny antoko mpanohitra malagasy sasany, toa ny Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara (AKFM) sy ny Mouvement National pour l'Indépendance de Madagascar (MONIMA), ireo fifanarahana ireo, izay noheverin' izy ireo ho fanjanahantany amin' ny endriny vaovao izay mampiankin-doha an' i Madagasikara amin' i Frantsa. Lasa tonga saina ny amin' izany koa ny mpianatra sy ny mpampianatra.

Ireo antoko pôlitika ireo sy ny avara-pianarana dia nanameloka ny fisian' ny miaramila frantsay eto Madagasikara, izay noheveriny ho fanohintohinana ny fiandrianam-pirenena. Toraka izany koa ny tsy fitoviana ara-toekarena izay noheverina fa nitohy ka nanimba ny maro anisa malagasy. Manjakazaka ny teny sy ny kolontsaina frantsay ka manimba ny teny sy ny kolontsaina malagasy.

### Hetsi-bahoaka
Ho fanoherana ireo fifanarahana ireo dia nisy ny fitokonan' ny mpianatra sy ny fihetsiketsehana faobe teo amin' ny Kianjan' ny Fahaleovantena sy any amin' ny tanàna maro hafa, ny korontana manohitra ny "fanafrantsaiana" ("*francisation*") ny fanabeazana sy manohitra ny fiankinan-doha amin' i Frantsa. Vahoaka maro ny nanohana mavitrika ny teny filamatra hoe "Raha mbola frantsay, tsy mila" (frahtsay: "*Si c'est encore français, on n'en veut pas*"). Taorian' io hetsi-bahoaka io dia voatery mamindra fahefana amin' ny jeneraly Ramanantsoa ny filoha Tsiranana.

## Fepetra noraisina taty aoriana sy ny vokatr' izany

### Fanapahana ôfisialy ny fifanaraham-piaraha-miasa
Tamin' ny taona 1973, teo ambany fitarihan' i Didier Ratsiraka, dia nofoanana ireo fifanaraham-piaraha-miasa ireo ary nisy fepetra vaovao natao hanamafisana ny fahaleovantena ara-pôlitika sy ara-toekaren' i Madagasikara. Nanapaka ny fifanaraham-piaraha-miasa ara-tafika, ara-toekarena, ara-bola ary ara-kolontsaina tamin' i Frantsa i Didier Ratsiraka. Manamarika ny fiafaran' ny "Françafrique" amin' ny endrika malagasy izany.

### Pôlitika mihataka amin' i Frantsa
Navadika ho fananam-pirenena ny sehatra stratejika toy ny banky, ny trano fiantohana, ny orinasa frantsay lehibe (ohatra: SOMACODIS, Air Madagascar, sns.). Natsangana ny toekarena tarihin' ny rafitra sôsialista.

Natao laharam-pahamehana ny teny malagasy ao amin' ny fanabeazana. Nisy ny fanavaozana momba ny fanabeazana hialana amin' ny môdelin' ny fanjanahantany (fanagasiana ny votoatin' ny fampianarana sy ny rafi-pampianarana). Noforonina ny *[[Boky Mena|Charte de la Révolution Socialiste Malagasy]]* (na Boky Mena, 1975), izay manambara avo ny fahaleovantena ara-kolontsaina.

Manakaiky kokoa ny Firaisana Sôvietika, an' i Sina, an' i Kôrea Avaratra ary ny firenena ao amin' ny andian-tany fahatelo tsy momba ny atsy na ny aroa i Madagasikara. Nolavina ny franc CFA: niala tamin' ny zone franc i Madagasikara tamin' ny taona 1973 (fanapahan-kevitra nomanina tamin' ny andron-dRamanantsoa, ​​saingy notohizan-dRatsiraka sy nohamafisiny).

### Ny vokatry ny fanapahan-kevitra
Tsy nifandray ara-diplômasia amin' ny Tandrefana i Madagasikara. Ny krizy ara-toekarena tamin' ny taompolo 1980 dia nitarika ny fiverenana amin' ny ampahany amin' ny fiaraha-miasa amin' i Frantsa sy amin' ny Tahirim-Bola Iraisam-Pirenana (na FMI). Nihalany hery ny sôsialisma revôlisiônera malagasy, Izany dia nitarika ho amin' ny fisokafana demôkratika tamin' ny taona 1991.

## Jereo koa

* Imperialisma
* Andian-tany Fahatelo
* Hetsika tsy momba ny atsy na ny aroa
* Repoblika Malagasy
* Communauté française
* Rotaka tamin' ny taona 1972
* Fanjanahantany amin' ny endriny vaovao
* Fanindrahindram-pirenena

## Loharano sy fanamarihana