Lanitra (finoana)

Ny **lanitra** ao amin' ny fivavahana maro dia toerana misy ny fiainana mandrakizay ho an' ny olom-boafidy aorian' ny fahafatesana. Indraindray ny lanitra dia atao hoe ''paradisa''. Ny lanitra na ny paradisa dia toerana amalian-tsoa ny olona nitondra tena tsara teto an-tany, izany hoe nanaraka ny toromariky ny fivavahana izay milaza ny fisian' izany. Ny mifanohitra amin' izany dia ilay toerana ametrahana ireo izay tsy nanaraka izany didy izany, dia ireo izay nanda na tsy nofidin' Andriamanitra.

## Ny lanitra ao amin' ny fivavahana pôliteista

### Ny lanitra ao amin' ny fedrà grika sy rômana
Ao amin' ny fedrà grika sy rômana dia *Elosiôna pediôna*  (grika:  Ἠλύσιον πεδίον / *Êlúsion pedíon)* no ilazana ny toerana amalian-tsoa ny olona maty nefa nanao soa fahavelony, fa *[[Tartarôsy]]* (grika: Τάρταρος / *Tártaros*) kosa no toerana voaozona anasaziana ny ratsy fanahy fahavelony.

### Ny lanitra ao amin' ny fivavahana pôliteista hafa
Ny paradisa ao amin' ny fivavahana pôliteista taloha dia ninoana fa toerana itohizan' ny fisitrahan' ny olombelona ny fahafinaretan' ny fiainana teto an-tany aorian' ny fahafatesany. Ny *Walhalla* araka ny finoan' ny Alemàna sy ny Skandinaviana taloha dia toy izany.  Toy izany koa ny fihazana tsy manam-pahataperana ao amin' ny paradisan' ny finoan' ny Indiana tany Amerika Avaratra.

## Ny lanitra ao amin' ny fivavahana mônôteista
Ny fivavahana mônôteista fantatra indrindra fa miresaka ny amin' ny lanitra amin' ny maha toerana famalian-tsoa ny olo-marina izany dia ny jodaisma sy ny kristianisma ary ny finoana silamo.

### Ny lanitra ao amin' ny jodaisma
Ao amin' ny Soratra Masina jiosy dia *[[Seôla]]* (hebreo: שאול / *sheol*) no fiantsoana ny toerana itoeran' ny maty. Mihevitra ny Jiosy taloha fa ny paradisa dia ao amin' ny faritra fiton' ny lanitra, ary misy fanantenana hialana avy ao amin' ny Seôla mba hiverina hiaina indray eto an-tany na any an-danitra.

Ao amin' ny lovantsofina jiosy, ny hoe paradisa dia tsy inona fa ny fanantenana mesianika momba ny tany "todra-dronono sy tantely" na ny "Tany nampanantenaina" izay tandindon' ny tena paradisa. Fiteny koa ny hoe "eo an-tratran' i Abrahama" izay anondroana ny toerana honenan' ny olo-marina. Nandritra ny fahababoana tany Babilôna dia nampifanakekezina amin' ny Tempoly (izay tsy misy fa noravan' ny Babilôniana) ny paradisa, araka ny hita ao amin' ny ''Bokin' i Ezekiela'' (Ezek. 47), avy eo dia nosoloana amin' ny atao hoe "famoronana vaovao" izany ao amin' ny ''Bokin' i Isaia'' (Isaia 41 sy 43).

Ao amin' ny lahatsoratra apôkrifan' ny Testamenta Taloha no tena nahitana firesahana amin' ny antsipiriany kokoa, indrindra ao amin' ny ''Bokin' i Henôka'' (na ''Bokin' i Enôka''), izay manoritsoritra ny firafitry ny paradisa, sady milaza azy toerana honenan' ny olo-marina.

### Ao amin' ny kristianisma
Tsy misy firesahana afa-tsy intelo ny amin' ny paradisa ao amin' ny Testamenta Vaovao, dia ny ao amin' ny ''Evanjelin' i Lioka'' (Lio. 23.43) sy ny ''Epistily faharoa ho an' ny Kôrintiana'' (2Kor. 12.2-3) ary ny ao amin' ny ''Asan' ny Apôstôly'' (Asa 2.7).

Niteny tamin' ilay jiolahy i Jesoa raha nohomboana tamin' ny hazo fijaliana fa hiaraka aminy any am-paradisa "izao ankehitriny izao" ilay jiolahy. Aorian' ny nitsanganan' i Jesoa Kristy tamin' ny maty dia hiditra any am-paradisa eo no ho eo aorian' ny fahafatesany ny fanahin' ny olo-marina, ka ao izy ireo dia hifanatri-tava amin' Andriamanitra amin-kafaliana sy amim-pahasambarana. Haharitra mandrakizay izany fahasambarana izany, nefa rehefa tonga ny fitsanganan' ny maty rehetra amin' ny farany dia hitambatra amin' ny vatany omem-boninahitra ny fanahiny. Ny Katôlika dia mino fa alohan' ny hidirana ao amin' ny paradisa dia hisedra fanadiovana ao amin' ny atao hoe "afo fandiovana" ny fanahin' ny olombelona.

### Ny lanitra ao amin' ny finoana silamo
Ao amin' ny boky masin' ny silamo, ny Kor'any, dia ahitana ny atao hoe "lanitra fito" izay misy dingam-boninahitra tsy mitovy, ka ny fahafito no fitoeran' ny Avo Indrindra, ary ny voalohany dia ny farany ambany indrindra amin' ny lanitra, itoeran' ny fahafaham-po ahitana ny fara tampon' ny fahafinaretan' ny tany.

## Jereo koa

* Eskatôlôjia
* Andro farany
* Helo
* Lanitra
* Lanitra fito
* Lanitra Fahatelo
* Lanitra Fahafito