open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Media sosialy

Ny **media sosialy** dia sehatra an-tserasera (na virtoaly) izay ahafahan’ny olona mifampiresaka, mifampizara vaovao, sary, horonan-tsary, sy hevitra amin'ny fotoana tena izy. Ireo sehatra ireo dia mitambatra amin'ny **tambajotra sosialy** ka manamora ny fifandraisana manokana na ara-barotra.

### Toetoetra sy asan’ny media sosialy

* Mamela ny olona haneho hevitra sy hiresaka mivantana.
* Ahafahana mizara votoaty toy ny lahatsoratra, sary, rohy, sy horonan-tsary.
* Mampifandray olona avy amin’ny lafivalon’ny tany.
* Ampiasaina amin'ny tanjona manokana, ara-barotra, ara-politika, na ara-panabeazana.

### Ohatra amin’ny media sosialy malaza

* **[[Facebook]]** – fifandraisana sy fizarana vaovao amin’ny tambajotra
* **Twitter / X** – fanambarana sy fanehoan-kevitra fohy
* **[[Instagram]]** – fizarana sary sy tantara
* **TikTok** – fizarana horonan-tsary fohy
* **[[YouTube]]** – fizarana sy fijerena horonan-tsary lava
* **[[LinkedIn]]** – ho an’ny tontolo matihanina sy asa

### Media sosialy eto Madagasikara
Eo Madagasikara, dia mitombo hatrany ny isan’ny olona mampiasa media sosialy, indrindra amin’ny alalan’ny finday. Ampiasain’ny tanora indrindra ho fialamboly sy fifandraisana, fa ampiasain'ny orinasa sy fikambanana ihany koa ho fitaovana fampielezam-baovao sy fanentanana.

### Fiantraikany ara-tsosialy sy ara-tsaina
Na dia mitondra **tombontsoa** amin’ny lafiny fifandraisana sy fizarana vaovao aza ny media sosialy, dia mety hiteraka **olana ara-tsaina**, **fikorontanan-tsaina**, na **vaovao tsy marina (disinformation)** koa.

### Fehiny
Ny media sosialy dia efa lasa ampahany lehibe amin’ny fiainan’ny olona amin’izao fotoana izao. Zava-dehibe ny **fampiasana am-pitandremana** sy **fahalalana ara-tsaina** amin'ny fampiasana azy ireo.
Carlos Menem

**Carlos Saúl Menem Akil**, matetika antsoina hoe **Carlos Menem** (teraka tamin'ny 2 Jolay 1930 tany Aniloco, faritanin'i La Rioja, † 14 febroary, 2021 tany Buenos Aires) dia mpisolovava sy mpanao politika Arzôma. Filohan'i Arjantina izy amin'ny maha-mpikambana ao amin'ny partido justicalista (peronista) nanomboka ny 9 Jolay 1989 ka hatramin'ny 10 desambra 1999.

## Filohan'ny Arjentina
Malagasy sy ny karazam-badiny

Ny Malagasy sasany sy ny karazam-badiny

Vady afaka: vehivavy afaka tsy ho vady raha tsy manaraka ny fepetra nifanarahana  ny lahy

- Vady ahantona: vady isarahana nefa tsy natao ara-pomba dia mitsatoka eo ka lany zara. Tsy azon’ny hafa alaina. Vady misintaka:Misy ny vehivavy tsy mety ampodiana, ny lahy tsy mety misaotra fa samy kirina (= mihantona) « miara-dia samy miavona, ny ao aloha tsy manao hoe haingana, ary ny ao aoriana tsy miantso hoe: andraso »;

- Vady amboarina: enti-milaza ny zanak’olo-pirahalahy na havana akaiky ampifanambadiana, na tsy satriny aza, mba tsy hivoaka ny harena

- Vady an’efitra, vady an-tsiraka: tokatrano-na lehilahy mandranto any anindrana (ohatra: manao « mission » any amin’ny faritra ilay lehilahy dia maka vady an-tsiraka izy mandra-paha hodiny any amin’ny vadibeny);

- Vady be: vady voalohany amin’ireo vadin’ny lehilahy mampirafy

- Vady an-tery: fanaon’ny ray aman-dreny taloha no manery zanaka hanambady, rehefa mahatambitamby sy manan-karena na ratsy be sy antitra aza (zava-tsy zaka ny fanambadiana anteri-setra);

- Vady enti-mila: vady atao filan-tsy mahita fotsiny, izany hoe iaraha-mipetraka fotsiny mandra-pahita hafa;

- Vady entin-doloha, vady lova: vehivavy alain’ny rahalahim-badiny ho vady raha maty ny vadiny;

- Vady fady: olona tsy tokony hivady nefa mivady ihany, toy ny zanak’olo-mpirahavavy ;

- Vady fofo: vehivavy kasaina ho vady, (io ilay tena atao hoe Fofombady) ;

- Vady fotsinantsy: vady tsy miteraka na momba ;

- Vady kely: ny vady farany amin’ireo vadin’ny lehilahy mampirafy

- Vady lohamandry: vehivavy efa lehibe nefa dia mbola tsy manambady, nanaiky alain’ny tovolahy vady ara-dalàna;

- Vady masay: ny vady eo anelanelan’ny vady be sy vady kely na firy na firy ho an’ny lehilahy mampirafy ;

- Vady mody: vady tsy atao malaza fa tsorina ny fampiakarana azy ;

- Vadin’ny marolahy: vehivavy efa voalaza dieny mialoha fa ho vadin’ny rahalahim-badiny izy raha sendra maty hatrano koa izay manambady azy ;

- Vady sengy: vehivavy alaina tovolahy  ho vady tsy nandalo teo amin’ny ray aman-dreniny ;

- Vady tra-drafy: raha misy lehilahy maka vadikely kanefa tsy nampandreha mialoha ny vadibe fa hirafy izy dia afaka ilay vadibe.Ilay vadikely koa raha tsy nolazaina mialoha fa hirafy ka tonga ao an-trano ka mahita ny rafiny ao dia afaka koa izy
Mpanoratra senariô

Ny mpanoratra senariô dia olona manoratra tantara ho an’ny sarimihetsika, fahitalavitra, teatra na horonantsary. Amin'ny teny frantsay dia antsoina hoe scénariste, ary amin’ny teny anglisy dia screenwriter.

## Asa sy andraikitry ny mpanoratra senariô:
1. Mamolavola tantara: Mieritreritra sy manangana rafitra ho an’ny tantara izay hitranga.

2. Manoratra dialoga: Mamorona ny resaka ataon’ny mpilalao.

3. Mamaritra toe-javatra: Milaza hoe aiza sy oviana no mitranga ny tantara.

4. Miara-miasa amin’ny mpanatontosa (réalisateur) sy mpamokatra (producteur): Manitsy sy manatsara ny senariô arakaraka ny fangatahana na fanovana.

## Karazana senariô soratany:
Sarimihetsika lava (long-métrage)

Sarimihetsika fohy (court-métrage)

Andian-tantara amin’ny fahitalavitra (série)

Dokambarotra (publicité)

Teatra (pièce de théâtre)

Ohatra mpanoratra senariô malaza maneran-tany:

Aaron Sorkin (The Social Network)

Quentin Tarantino (Pulp Fiction)

Nollywood sy Bollywood: Misy maro koa any amin’ny firenena hafa, tsy voafetra amin’ny Hollywood.

## Fitaovana ampiasaina:
Software: Final Draft, Celtx, WriterDuet…

Rafitra: Teny enti-manomboka (FADE IN), fizarana ACT I, II, III, andalana sy fizarana an-tsipiriany.

Te ho mpanoratra senariô ve ianao?
Mpikabary

Ireo zavatra atao rehefa mikabary:

Fiseho:madio,ny endrika mifanaraka amin'ny sehatra ijoroana an-kabary,ary mampiseho fahavononana

Fihetsika: tsy nivezivezy, mijoro mahitsy mijery manatrika ireo mpihaino,tsy milalao zavatra,tsy mibaby tànana sy tsy mitafy tànana,tsy manao tànana am-paosy,fa ambanin'ny saoka ny tànana  ary ambonin'ny  foitra/ceinture, ary miankina amin'ny zavatra lazaina ny fihetsika atao.

Feo:tsy mitovy tantana,fa ahitana lantom-peo (avo, iva,mafy,mora,haingana,miadana,fahanginana iniana atao); miankina amin'ny teny holazaina.

Fitafy: mifanaraka amin'ny sehatra ijoroana.Mihaja sy manafy haja ny mpanatrika,maotina
Mba fahaleovantena (tononkalo)

## '''MBA FAHALEOVANTENA...'''
Nanjary adivarotra ny fahaleovantena

Kanefa raha ny marina sy ny tena fahendrena:

Tsy takina izany, fa azo an-kalalahana

Lalana mizotra ho amin'ny fahafahana.

Fa mbola ao, hay, ilay vanja voalevina

Miandry ny hipoahany, tahaka anao mievina

Kisendrasendran-kiaka natosika ny sery 

Nanjary "ela velona" sy "aza ela fery".

Nizotra ka nizotra, fa tsy mbola afaka 

Io fa miodan-tsandry, mitady izay arapaka

Lahy lehibe minono, miandrandra fanampiana

Toy ny olona efa zatra voafitak'olontiana.

Ka tsy vitan'eso ny tranga toy izany

Fa mila antsika miasa, mitraka hatrany hatrany

Miasa amin'ny teny, amin'ny tany, amin'ny tena

Fa tsy miondri-dava, misaina fahalemana.

Ravao ny tsy rariny,  tazony izay nekena 

Tiavo ny vahoaka: f'ireo no tena harena;

Ireo zava-boahary: kajio sy fantaro

Ny tsaran'ny hafa: andramo ka ianaro

Ny fiankinan-doha? Angamba efa ampy

Meteza mba ho mafy toy ny vatolampy.

Mba FAHALEOVANTENA tsy harisarisa,

Fa "hiadana finaritra" ny Gasy an-tapitrisa

**HAJAINA**

(*19 jona 2017)*

*Nivoaka tao amin'ny gazety valiha ny 29 jona 2017*
Tafatoetra (tononkalo)

## '''Tafatoetra'''
Tafatoetra ao am-poko miaraka aminao androany

Ny hasambara-nokatsahiko hiononako eto an-tany!

Ny hatsaran-tarehy nohiraiko sy ny bika nokatsahiko

Tsy alaiko noho izay hitako aminao navahiko...

Sodokan'eritreritra aho 'zay elabe izay...

Hetahetan'ny tanteraka, afo mampilomay

No nandoro ny fisainako! 'Zay nenjehiko kanefa 

Moa tsy volavolam-bika tsy haharitra rehefa?

Fa ny hitako aminao dia vatosoa miafina 

Perla mamirapiratra, satry foana hotarafina

Fa mampita hazavana mampionona fanahy...

Tia ny endrikao aho, mankamamy anao tanteraka.

Nefa mbola ambony lavitra, manan-kery haninteraka

Ny fanahy atolotrao hiara-tsambatra amin'ny ahy!...

**DOX**

*(Raki-malala)*

## '''Loharano'''
2.https://vetso.serasera.org/tononkalo/dox/tafatoetra
BRICS

Ny **BRICS** dia fikambanana irausam-pireana ahitana firenena folo tamin' ny taona 2025: Brezila, Rosia, India, Sina, Afrika Atsimo, Ejipta, Etiôpia, Indônezia, Iràna ary Emiràta Arabo Mitambatra, izay mikendry ny hifaninana amin'ny G7.

Niorina tamin'ny taona 2006 izy tamin' ny anarana hoe BRIC, izay fikambanan' ny firenena efatra: , , ary  (amin'ny teny anglisy: **''B**razil, **R**ussia, **I**ndia, **C**hina*) izy io, ary nitarina mba hampidirana an'i tamin'ny 2010.

Tamin'ny taona 2024, , , ary no nanatevin-daharana, ka izany no nahatonga ny fikambanana antsoina koa hoe BRICS plus. Voaray ho mpikambana feno i  tamin'ny taona 2025.

Tamin' ny Janoary 2025, ny firenena folo ao amin' ny BRICS+ dia onenan' ny antsasaky ny mponina eran-tany ary misahanany 35&nbsp;% amin' ny [[Harin-karena faobe|harinkarena faobe]] maneran-tany raha ampitahaina amin' ny 44&nbsp;% ho an' ny firenen' ny G7.

Ao anatin' ny vondrona BRICS+, ny vola ampiasaina amin' ny varotra iraisam-pirenena dia ny *yuan'', ny vola sinoa. Ny BRICS+ dia mikasa ny hamorona vola iombonana; io vola io dia mety hiteraka fihenan-danja lehibe amin' ny dôlara amerikana, izay mandraka ankehitriny ny vola matanjaka indrindra eran-tany.
Aingam-panahy

Famaritana

Ny **Aingam-panahy** dia vokatriny fihetseham-po, hery miafina izay avy ao anaty izay mitarika olona hamorona , misaina , mandinika. Avy amin'ny Aingam-panahy no mamoha ny fahaizan'olona.

Ny **aingam-panahy** dia toe-tsaina na hery anatiny manosika ny olona hieritreritra, hamorona, na hanao zavatra iray amin’ny fomba vaovao sy mamorona. Matetika izy io no mipoitra avy amin’ny traikefa, ny fihetseham-po, ny tontolo iainana, na ny fifandraisana amin’ny olona sy hevitra hafa. Ny aingam-panahy dia manana anjara toerana lehibe eo amin’ny sehatry ny zavakanto, ny literatiora, ny siansa, ny fanabeazana ary ny fiainana andavanandro.

## Famaritana sy toetra mampiavaka
Ny aingam-panahy  dia azo faritana ho :

* **fientanam-po ara-tsaina** : manetsika ny saina sy ny eritreritra ;
* **loharanon-kevitra** : manampy amin’ny famoronana hevitra na vahaolana vaovao ;
* **hery manosika** : mandrisika ny olona hanao asa na hanomboka tetikasa iray.

Matetika izy io dia tsy voatery hiseho amin’ny fotoana voafaritra, fa mety ho tampoka na vokatry ny fisaintsainana lalina.

## Loharanon’ny aingam-panahy
Ny aingam-panahy dia mety hipoitra avy amin’ny loharano maro, toy ny :

* **Ny natiora** : endriky ny tontolo iainana, ny biby ary ny zava-maniry ;
* **Ny [[fiainana]] andavanandro** : traikefa manokana, zava-nitranga, na olana atrehina ;
* **Ny [[kolontsaina]] sy ny [[zavakanto]]** : mozika, sary hosodoko, literatiora, sarimihetsika ;
* **Ny olona hafa** : tantaram-piainana, fahombiazana, na fomba fisainana ;
* **Ny fianarana sy ny fahalalana** : boky, fikarohana, na adihevitra ara-tsaina.

## Aingam-panahy sy famoronana
Ao amin’ny sehatry ny famoronana, ny aingam-panahy  dia heverina ho singa fototra. Izy io no manampy ny mpanakanto, ny mpanoratra, ny mpahay siansa ary ny mpamorona hafa hanangana hevitra vaovao sy hamadika izany ho asa azo tsapain-tanana. Na dia zava-dehibe aza ny aingam-panahy, dia matetika izy io no ampiana ezaka, fahaiza-manao ary faharetana mba hahazoana vokatra maharitra.

## Aingam-panahy sy aingam-panahy manosika
Misy fahasamihafana ny aingam-panahy sy ny fahavononana na herim-paniriana. Ny aingam-panahy dia mifandray kokoa amin’ny fipoiran’ny hevitra sy ny famoronana, raha ny fahavononana kosa dia manondro ny finiavana hanatanteraka sy hahatratra tanjona iray. Na izany aza, matetika izy roa ireo dia mifamatotra sy mifameno.

## Anjara toerana eo amin’ny fiainana
Ny aingam-panahy dia manampy amin’ny :

* fanavaozana ny fomba fisainana ;
* fanatsarana ny fahaiza-mamorona ;
* fanomezana tanjaka ara-tsaina hiatrehana olana ;
* fampiroboroboana ny fandrosoana manokana sy ara-tsosialy.

Noho izany, ny aingam-panahy dia heverina ho singa manan-danja amin’ny fivoaran’ny olona sy ny fiarahamonina.

*
Palermo (Buenos Aires)

**Palermo** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i Buenos Aires F.D. ao . Any avaratry ny tanàna no misy azy io, akaikin'ny Río de la Plata.

17,4 km2 ny velarantaniny ary 249 016 ny mponina

## Galleria

File:Monumento de los Españoles2.jpg|Monument to the Carta Magna and Four Regions of Argentina ("Spanish Monument")
File:Jardín Botánico Buenos Aires Invernadero.jpg|Buenos Aires Botanical Gardens
File:AutomovilClubArgentino.JPG|The Argentine Automobile Club
File:India & Cerviño Streets, Palermo.jpg|India and Cerviño Streets
File:Buenos Aires Japanese Gardens, 2012 - 2.JPG|Japanese Gardens
File:Lago del rosedal palermo chico.jpg|The Rose Garden Lake and Palermo Nuevo highrises 
File:Iglesia en Belgrano2.jpg|The Parish of St. Adela 
File:Buenos Aires - Palermo - Malba.jpg|The Museum of Latin American Art
File:06-05-17.jpg|Club de Pescadores (Fishermen's Club)
File:Plaza Cortazar 1.jpg|Cortázar Square
File:Mateos Palermo.jpg|Horse-drawn buggies (*mateos*) near the Rose Garden
File:PlanetarioBUE002.JPG|Galilei Planetarium
File:Polo Científico Tecnológico - Edificio Blanco - octubre de 2011.jpg|CONICET Research Center
File:For Whom the Bell Tolls.jpg|Parish of Our Lady of Guadalupe, Plaza Güemes
File:Calle Olleros 1800.jpg|Olleros Boulevard


## Jereo koa
* Arjentina
** Palermo (Buenos Aires)

## Tsiahy
Alavolon-jaza

Ny **ala volon-jaza** dia fanapahana ny rambon'ny volon-jazakely; tsy solaina tanteraka ny zaza mandritra io fotoana io fa analana kely fotsiny ary ny olona velon-dray aman-dreny, tsara fitondran-tena no manao izany, raha lahy dia tsy maintsy lehilahy no manapaka ilay volo, fa raha vavy kosa dia azo tapahan' ny lehilahy. Tanterahina ny ala volon-jaza amin' ny fahatelo volana eo ho eo.

Amin'ny maha-fombafomba ny fanalàna volon-jaza dia misy karazana fitaovana ampiasaina mandritra ny fanantanterahana azy, toy ny fary raiki-bololona, ny akondro velon-dreny, sns, izay ajoro eo amin'ny zoro firarazana. Ny dikan'ireo akondro sy fary napetraka eo amin'ny zoro avaratra atsinanan'ny trano moa dia firarian-tsoa ho an'ilay zaza mba hanana dimby sy fara maro. Avy eo ireo zavamaniry ireo dia ifarombahan'ny olona maniry ny hanana taranaka.

Amin'ny maha fetibe azy koa dia misy sakafo atao amin'izany iarahan'ny rehetra ka io dia ny vary misy laoka toy ny toho maina sy tantely ary trafon-kena miampy saonjo masaka voatetika ampiarahina eo ambony sahafa.

Hosorana trafon-kena ny lohan' ny zazakely rehefa voatapaka ny volony. Izany no atao mba halama ny volo sy mba hahatsiaro ny ray aman-dreny niandohana. Tsy vidina ilay trafon-kena fa mankeny amin'ny mpivarotra dia milaza fa hanala volon-jaza, saingy manome hasina izay foy (vola)

Ny sahafa dia manana andraikitra amin'ny fitsarana amin'ny tsara sy ny ratsy (ohatra: vary sy tsimparifary, mitetika anana, asiana vomanga). Zavatra tsara avy notsaraina no ifarombahana ka mba hiampita ny fahasoavana (nahodina ny sahafa). Ny vary dia vokatry ny  tany. Ny ronono na ny nono dia fototry ny aina. Ny tantely dia endriky ny fahamamiana sy endriky ny fahasalamana. Hahay hanahaka sy hitovy volo amin'ilay mpanety. Misy koa ny solon-kitay sy ny vidim-bolo.

## Jereo koa

* Famorana

* Famorana eto Madagasikara
Buenos Aires (Pernambuco)

I **Buenos Aires (Pernambuco)** dia kaominina ao Brazila, ao amin'i  , ao amin'i  Zona da Mata Pernambucana,  Mata Setentrional Pernambucana.

## Jeografia
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 93,2 km kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia  13.266 tamin'ny taona  2007.
Ny halavirana mankany an-drenivohitra (Recife) 79 km
I paoly

Teny heno matetika eny amin'ny fiarahamonina Malagasy ny hoe " Andraso eo i Paoly" na ny hoe " koa raha tsy i Paoly aho koa". Maro amin'ireo Malagasy ankehitriny no mbola mampiasa izany fomba fiteny izany rehefa tsy vonona hanao Zavatra iray. Fa Iza marina moa i Paoly e?
Araka ny lovan-tsofina, i Paoly dia lehilahy tsara fanahy, tso-piaina, tia namana, tia manampy ny  hafa ihany koa izy, nonina tao Miadampahonina. Mpamily fiarakodia tao amin'ny zotra mampitohy an'Antananarivo sy Ambohimiadana Andramasina izy fony izy mbola tanora. Noho izy manana an'io toetrany miavaka voalaza etsy ambony io dia tsy tantiny mihitsy  ny mahita ny mpiray fihavina tsy tafody hany ka entiny avokoa raha mbola misy malalaka ny fiara, eny na ho eny ambony tafo aza ny sasany  no hipetraka.
Ireo mpandeha kosa dia manantena foana fa ho avy i Paoly. Ireo mpamily mpiara- miasa amin'i Paoly indray dia tsy mba mety hitondra ireo mpandeha raha tsy ahazoany vola: hatramin'ny fitondrana entana aza dia sandaina vola satria tsy "i Paoly hono izy", raha olona kosa no mba miangavy ho entina dia hoy izy ireo hoe" Andraso eo i Paoly e" na efa lasa aza i Paoly dia mbola sasa- miandry an'i Paoly ny vahoaka sahirana.
Tankafatra sy ny tantarany

Tankafatra dia tanana iray voadidina toeram-pitsangatsanganana, ny farihin'i tsiazompaniry no ao avatra sy atsinanany, ny vatobean'i iharmaalaza no ao andrefany ary tanimbarinitsialo no ao antsimony,  ireo toerana voalaza ireo no toerana malaza fitsangatsanganan'ny maro rehefa alatsinain'ny paska iny. Any amin'ny distrikan' Andramasina no misy azy. Raha rasaina ny teny hoe " tankafatra" dia ahitana teny roa hoe" tany" sy "hafatra" izany hoe tany misy hafatra. Iza no nanafatra ? Ary inona Ilay hafatra?  Raha antsorindrana no niantsoana azy fahiny, nanino a no niova ho tankafatra ankehitriny ?

Raha tsiahivina ny tantara dia ny andriam-berireny no razambe an'ny mponin ao( Ilay andriana  mpiavy avy any amin'ny faritra avaratry ny nosy ary rehefa nahazo fototra dia nikasa haka ny reniny tany amin'ny tany niaviany kinajo tsy tao intsony ny reniny fa efa lasa nifindra monina ihany koa ary tsy nifankafantatra intsony izy mianakavy) izany no antony nanafarany fa raha mbola taranaka avy ao tankafatra dia tsy maintsy amonoana ondry sadika mazava loha ny Zaza voalohany rehefa alana volo voalohany.
Fahalalahana maneho hevitra ao borondi

## Fahalalahana Maneho Hevitra ao Borondi
Ny fahalalahana maneho hevitra dia zo fototra ho an'ny olom-pirenena amin'ny fomba fanehoan-kevitra sy fanapariahana vaovao. Ao amin'ny Borondi, dia olana lehibe ny fahafahana maneho hevitra, indrindra amin'ny sehatry ny media. Ao Borondi, maro amin'ireo mpanao gazety no miantraika amin'ny fanerena sy fepetra henjana izay miteraka fahasahiranana amin'ny fanaovana asa fanadihadiana sy fanambarana vaovao.

Araka ny Human Rights Watch sy ireo fikambanana mpiaro ny zon'olombelona, ny governemanta Borondiana dia nametraka fepetra maro hanivana sy hanakàna ny fahalalahana maneho hevitra. Ireo mpanao gazety sy ny haino aman-jery tsy miankina dia miatrika fanerena lehibe, ka miteraka fanakanana sy fanenjehana amin'ny maha-mpanao gazety azy ireo.

Amin'ny taona 2015, ny governemanta Borondiana dia nanambara ny "fampiharana fitsipika henjana amin'ny haino aman-jery" izay miaro sy manakana amin'ny fomba tsy mahazatra ny fanambaràna vaovao mivoaka amin'ny haino aman-jery. Misy ihany koa ny fepetra ara-panjakana mifehy ny fanadihadiana sy ny fanehoan-kevitra, izay manamafy ny fahasarotana amin'ny fiainana sy ny asa ho an'ny mpanao gazety.

Amin'ny maha-firenena iray izay miady amin'ny fihanaky ny herisetra sy ny famoretana, ny fahalalahana maneho hevitra ao Borondi dia mbola ady goavana. Ireo fihetsika ireo dia manampy amin'ny fanakatonana ny vava sy manakana ny olona tsy haneho hevitra amin'ny sehatra misokatra.

### Source
Lars Klingbeil

**Lars Klingbeil** dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i  teraka ny 23 Febroary 1978 tao Soltau. Izy dia iray amin'ireo filoha federaly roa ao amin'ny SPD nanomboka ny 11 Desambra 2021, ary ny lefitry ny Chancellier sy ny minisitry ny vola federaly ao amin'ny Repoblika Federalin'i Alemaina tao amin'ny kabinetran'i Merz nanomboka ny 6 Mey 2025.
Dinosauria

**Dinosaurs** dia vondrona archosaurs amin'ny clade avemetatarsalian. Nipoitra nandritra ny vanim-potoanan'ny Triassic ny dinôzôra, teo anelanelan'ny 243 tapitrisa sy 233,23 tapitrisa taona lasa izay, ary lasa biby misy hazon-damosina be indrindra amin'ny tany taorian'ny fisehoan-javatra famongorana ny Triassic–Jurassic 201 tapitrisa taona lasa izay; Nitohy nandritra ny vanim-potoanan'ny Mesozoika sisa ny fanjakany, nandritra ny vanim-potoana Jurassic sy Kretaceous.
Ireo teny afrikanina sy ny zo nomerika

## Ireo teny afrikanina sy ny zo nomerika
Ny zo nomerika dia mifandray amin'ny fahafahan'ny olon-tsotra sy ny vondrom-piarahamonina mampiasa ny teknolojia sy ny aterineto amin'ny fomba maharitra sy ara-dalàna. Ny teny afrikanina dia manan-danja lehibe amin'ny fifandraisana sy fanamafisana ny maha-izy azy ao amin'ny sehatra nomerika, amin'ny maha-fomba fiteny sy fomba amam-panao amin'ny fiainana andavanandro.https://mg.globalvoices.org/2020/08/20/149345/

Fampiharana ny Zo Nomerika amin'ny Teny Afrikanina

Ao amin'ny tontolo nomerika, ny fiteny dia singa manan-danja amin'ny fitazonana ny maha-afrikana sy ny maha-olombelona amin'ny ankapobeny. Ireo teny afrikanina dia mety hisy fiantraikany amin'ny fidirana sy ny fanehoan-kevitra ao amin'ny media sosialy, ny fampiharana amin'ny fitaovam-pitaterana nomerika, ary ny fanomezana safidy amin'ny teknolojia ho an'ny olona amin'ny fiteny samihafa. Na izany aza, tsy ampy loatra ny fitaovam-pitaterana nomerika amin'ny teny afrikanina, izay mety hanakana ny fiteny amin'ny fandrosoana.https://www.dw.com/en/the-importance-of-african-languages-in-the-digital-era/a-56054006|Source

Fitsinjarana sy Fanohanana ny Fiteny Afrikanina ao amin'ny Aterineto

Ny fanohanana ny teny afrikanina ao amin'ny sehatra nomerika dia manan-danja amin'ny fifehezana sy fanampiana ireo fiteny ho an'ny olon-drehetra. Anisan'ny zava-dehibe ny fanatontosana sy ny fandrindrana fitaovana amin'ny teny afrikanina ho an'ny fitantanana tsara ny asa sy ny asa nomerika. Mety ho toy ny fanamby ho an'ny fanjakana sy ny fikambanana manerantany ny fanampiana sy ny fandoavana amin'ny fanovàna sy fanabeazana amin'ny fiteny amin'ny fanatanterahana ny zo nomerika.https://www.unesco.org/en/digital-divide-and-education

Zo Nomery amin'ny Fiteny Afrikanina sy Ny Sary Sy Hetsika

Amin'ny fotoana ankehitriny, maro ireo fiteny afrikanina no voahodidin'ny olana amin'ny tsy fahampian'ny fitaovana sy ny fomba hanampiana ireo teny. Raha ny fitsipika manerantany dia tokony hanampy amin'ny fanehoan-kevitra sy fahazoan-dàlana ho an'ny olon-tsotra ireo zo nomerika, izay tokony ho fanampiana amin'ny teny afrikanina amin'ny fandraisana anjara amin'ny fanovàna sy ny fanabeazana.https://www.africanlanguages.org
Dada

Dada dia ilay ray niteraka ka noho izany olana manan-danja eo fiainana i Dada, Dada koa dia tokana an-tany.
Dada ihany koa dia ilay lohany fianakavina sy mpikarakara ny ankohonany izay mamelona ,mitady sakafo, mitady vola.

Dada ihany koa Ilay manao ny aina tsy ho Zavatra noho ireo zanany .Tena Raha eo aminy fiainana dia hafa mihitsy zany dada izany .

Ny dada dia ilay lehilahy nitaiza niteraka.

Maro anefa ireo lehilahy tsy mandray andraikitra fa milefa sy mandao ireo andraikitra ireo nefa ireo no tena antompisiny ray.
Trilobita

Ny ***Trilobita*** dia kilasin' *[[Arthropoda]]* an-dranomasina efa lany tamingana. Iray amin'ny vondrona artrôpoda voalohany niseho tao amin'ny firaketana fôsily, ny Trilobita dia anisan'ny nahomby indrindra tamin'ny biby tany am-boalohany, nisy tany an-dranomasina nandritra ny efa ho 270 tapitrisa taona, ary karazany 22&nbsp;000 mahery no voafariparitra. Satria ny Trilobite dia manana fahasamihafana midadasika sy karana mineraly ivelany mora azo avy amin'ny kalsita, dia namela firaketana fôsily be dia be izy ireo. Ny fandalinana ny fôsilin'izy ireo dia nanamora ny fandraisana anjara lehibe amin'ny biôstratigrafia, ny paleôntôlôjia, ny biôlôjian'ny evôlisiôna, ary tektônikan'ny takelaka. Ny Trilobite dia napetraka ao anatin'ny klady *[[Artiopoda]]*, izay ahitana zavamananaina maro izay mitovy amin'ny Trilobita amin'ny endriny, saingy tsy misy mineraly ny ankamaroany. Tsy azo antoka ny fifandraisan'ny *Artiopoda* amin'ny *Arthropoda* hafa.
Kalon'ny Ntaolo (tononkalo)

## '''Kalon'ny Ntaolo'''

Ankanga saraky ny ala anie aho ka misento ny alan-tapia,

Miherikerika an-tanin'olona, tsy mba manana izay ho antsoina.

Zanak'omby lavi-kijana, anaty toerana manavia,

Miraoka ahitra tsy mba voky, mimaona foana lavim-panoina!

Vitsika momba kiatay anie aho, harivariva eto an-an-tanin'olona,

Manimanina. Nefa ho aiza? Mbola lavitra irony bonga.

Singan'olona manirery, sento foana no mitambolina:

Mba nataoko ny ho very dia, nefa embona re no tonga!

Tapak'ahitra enti-driaka anie aho avalambalan'ireo antsanga,

Tsy mba tanjona ifaharana, tsy mba zahatra iaferana.

Adrisa eny an-tanimbary, fihetraketrak'ireo sompanga,

Manim-bolo ny ahi-maitso sy kijeja eny an-tanin-karena.

Voronkely tratry ny orana aho, tapaka elatra manirery,

Te-handroso fa efa tola, raha hijanona toa very.

Tsiriry kely nilaoza-namana, mbola hihazo iry vodilanitra,

Narian'ireo niara-dia ka trotraka mbola lavitra.

Manembonembona tsy tamana aho fa vahiny tsy zatra tany,

'Zay rehetra topaza-maso mampirotsaka ny tomany.

Aretin'ny olo-manina ny ahy, tsy ho sitrana raha tsy mody:

Avelao aho hanainga, roy, fa izany no fanafody

O ry velona miara-monina, 'zany foko ka maizina andro,

Mahita anay lavi-kavana ka iadiana mena masoandro

O nahoana no dia latsaina, nahoana no miolanonolana?

Mahita anay saraka olona ka mandroaka anay maizim-bolana! 

**Fredy RAJAOFERA**

*(Sampan'oliva, tak.29, nasian'izy mpanoratra fanitsiana tetsy sy teroa)*

## '''Loharano'''
1.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/kalon-ny-ntaolo-fredy-rajaofera.html
Fiarabana Malagasy

Ny fiarabana dia anisany tsy maintsy atao Téo Ntaolo Malagasy satria anisany fahalalam-pomba ihany koa izy io. Teo aminy Malagasy dia in-droa na in-telo farany kely miaharaba.

Ny maraina dia manotany fahasalama ohatra :manahona nareo, Salama 

Ny atoandro dia manotany ny andro tapany maraina , ohatra nanahona ny maraina 

Ny hariva manotany ny tontolo andro.

Teo aminy Malagasy dia misy ihany koa ireo fiarabana manokana toy ny:

Terabao :arabaina nahazo dimby sy fara

Tsingeritaona: Arabaina amin' izao tsingeritaona izao

fiarabana andro manokana: Arabaina nahatritrin'ny fety.

Fiarabana tokatrano vao (fanambadina): Arabaina nahorina tokatrano 

Fiarabana fahombiazana: arabaina mahavita soa dingana.
Lasa (tonokalo)

Ity tononkalo mitondra ny lohateny hoe **Lasa** ity dia nosoratan'i Dox.

## Votoatiny
Toy izao ny votoatin'ilay tononkalo:

Lasa izay ilay sombinaina, 'lay malala eram-po

Nantenaina hotezaina, iza ange no nanampo?

Amin'ny ananana azy mahafatifaty indrindra,

Vao mba mianatra miteny, vao mba mianatra mamindra!

Eny! lasa izy izay! Vao nanomboka hamololona

Kanjo izao ka naterina hodimandry an-tanin'olona...

Tsiahy sisa... Tsiahy resy, tsiahy ory sy tomany

Hamololona ao am-po... Izy efa vovon-tany!

Lasa izy, tsy hiverina amintsinka ety intsony...

Nangaihay teo isika! Nefa kosa indrisy onony,

Onony ny onjam-pahoriana mila hamefika ny fo!

Mamelovelo ao anaty ny faniriana tsy tanteraka 

Hanana azy hobeazina! Torovana ny fo niteraka!

Rotsio anefa ny alahelo hatory mora tsy hifoha!

DOX

*(Raki-malala, tak.2)*

## '''Loharano'''
https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-20.html
Gitara klasika

Ny **gitara klasika**, izay antsoina hoe **gitara espaniôla** koa indraindray, dia zavamaneno ao amin' ny fianakavian' ny gitara akostika. "Gitara akostika*"* no anarana mahafao-be ho an' ity zavamaneno misy tadiny kitihina ity, fa teny noforonina taorian' ny fiavian' ny gitara fôlka kosa, izay tsy mitovy amin' io fa nasiana tadiny metaly, ny hoe "gitara klasika".

Somary kely ny tanjaky ny feon' ny gitara klasika (matetika tsy misy fanamafisam-peo elektrika) nefa zavamaneno tendrena tokana, na dia ampiasain' ny mpamorona feon-kira klasika maro toa an' i Giuliani, i Mahler, i Rodrigo ary i Villa-Lobos anatin' ny ôrkesitra koa aza izy io.

Ny endriny dia vokatry ny fivoaran' ny gitara rômantika misy tadiny enina tsotra izay niseho tamin' ny faran' ny taonjato faha-18, nanaraka ny gitara barôka, izay, toy ny fianakavian' ny liota, dia nanana tadiny roa sosona. Ny gitara rômantika, izay manana feo malemy, dia nosoloina ny môdely manana vatany fanamafisam-peo lehibe kokoa novolavolain' ilay Espaniôla mpanamboatra girata Antonio de Torres manodidina ny taompolo 1870-1880.

Taorian' i Torres dia maro ny karazana gitara klasika espaniôla nipoitra tamin' ny taonjato faha-20 — nanomboka amin' ny gitara flamenka, avy eo ny gitara mpanaraka hira sy ny gitara fôlka, ny gitara jazy, ary farany ny gitara elektrika — izay, na dia tsy voafetra ho an' ny sehatra klasika aza, dia manolotra fanehoan-peo isan-karazany mety amin' ny karazana mozika maro. Miseho amin' ny endrika samihafa ny gitara ary anisan' ny zavamaneno miely patrana indrindra eran-tany miaraka amin' ny pianô.

Ahafahana manana gitara natao ho an' ny mpianatra ambaratonga voalohany amin' ny vidiny ambany dia ambany ny endrika fototra somary tsotran' ny gitara klasika (mety mihoa-pampana anefa ny vidin'  ny famoronana ataon' ny mpanamboatra gitara tena malaza), ary izany indrindra no antony mahatonga ny fahombiazan' ity zavamaneno ity, izay malaza dia malaza.

## Jereo koa

* Mozika

* Zavamaneno

* Zavamaneno misy tadiny
Sekoly Biblika (FLM)

Ny **Sekoly Biblika** dia sekoly ambaratonga voalohany ao amin' ny Fiangonana Loterana Malagasy (FLM) natao hahazoan' ny mpianatra lehilahy sy vehivavy fahalalana fototra momba ny teôlôjia mba hahafahany manatanteraka ny asan' ny evanjelisitra. Marihina fa ny evanjelisitra dia laika (tsy vita ordinasiona) izay irahina mba hanorina fiangonana amin' ny toerana mbola tsy misy fiangonana (atao hoe "saha vaovao").

## Jereo koa

* Seminery Teolojikam-Paritany Loterana

* Sekoly Ambony Loterana momba ny Teolojia
Fanohanana iraisam-pirenena ho an'ireo mpiaro zon'olombelona eto Madagasikara

**Ny mpiaro zon’olombelona **na (défenseurs des droits humains – DDH) eto Madagasikara dia miatrika fanenjehana, fandrahonana ary fanagadrana noho ny asany, indrindra ireo misehatra amin’ny fiarovana ny tontolo iainana, zon’ny vehivavy, na zon’ny vitsy an’isa. Mbola tsy misy lalàna mazava manokana miaro azy ireo amin’ny fomba ofisialy, na dia efa misy volavolan-dalàna natolotra aza.

## Fandraisana anjara sy fanohanana avy amin’ny sehatra iraisam-pirenena

### Fikambanana iraisam-pirenena
Tamin’ny taona 2023, ny Organisation internationale de la Francophonie (OIF) niara-niasa tamin’ny Komity Malagasy misahana ny zon’olombelona (CNIDH) mba hanamafisana ny fanohanana ireo DDH sy hanentanana amin’ny faneken’ny Parlemanta ny lalàna miaro azy ireo.

Ny International Service for Human Rights (ISHR) dia nanohana ny ezaka fanoratana volavolan-dalàna manaraka ny fenitra iraisam-pirenena ho fiarovana ny DDH tamin’ny alalan’ny atrikasa sy fitsidihana ofisialy niarahana tamin’ny Transparency International Initiative Madagascar (TI-MG).

Ny fikambanana Voice sy Natural Justice niara-niasa tamin’ireo fikambanana ifotony Malagasy mba hanome fiofanana sy fanohanana ho an’ireo mpiaro ny zon’ny tontolo iainana eny anivon’ny fiarahamonina misy ala sy tany ambanivohitra.

### Fanentanana sy tatitra avy amin’ny Firenena Mikambana
Tamin’ny fiandohan’ny taona 2024, ireo mpitatitra manokana avy amin’ny Firenena Mikambana momba ny fahalalahana maneho hevitra sy ny fiarovana ireo DDH dia nandefa taratasy ofisialy manamafy ny fisian’ny tranga fanenjehana ara-politika sy fanagadrana ireo DDH nandritra sy taorian’ny fifidianana filoham-pirenena tamin’ny taona 2023.

## Tranga manokana sy fanohanan'ny media

Tamin’ny taona 2022, nitatitra ny Global Voices fa maro amin’ireo mpiaro zon’olombelona misehatra amin’ny fiarovana ny ala sy ny fananantany no iharan’ny fanenjehana eny amin’ny fitsarana, toy ny any Menabe sy atsimon’i Madagasikara, noho ny fanoherany fandraharahana lehibe manimba tontolo iainana.

## Fampanantenana sy fanamby

Nampanantena ny governemanta Malagasy ny handinika sy hampandany ilay volavolan-dalàna miaro ny mpiaro zon’olombelona, saingy mbola tsy tonga amin’ny dingana farany izany hatramin’ny 2024. Mbola manahy ny mpanaramaso iraisam-pirenena noho ny fihenjanana politika sy tsy fisian’ny fepetra mazava amin’ny fiarovana ireo DDH eny ifotony.

## Loharano
Mpino

Ny **mpino**, araka ny sôsiôlôjian'ny fivavahana, dia olona mifikitra amin'ny fivavahana sady manatanteraka ny fampianarany ka vokatr'izany dia manam-pinoana na mitady izany.

## Ny mpino sy ny finoana
Ny hoe mpino dia manondro olona iray izay mino sy mankatò an'Andriamanitra, na ara-pivavahana amin'ny endriny samihafa. Tsy voatery ho amin'ny fivavahana iray manokana ihany, fa amin'ny ankapobeny dia olona izay manana finoana lalina ny hery ambony sy ara-panahy.

Ho an'ny Kristiana, ny mpino dia olona manaiky an’i Jesoa Kristy ho Mpamonjy ary manaraka ny tenin’Andriamanitra araka ny Soratra Masina. Ao amin'ny finoana silamo, ny mpino, izay antsoina amin'ny teny arabo hoe مُؤْمِن / *mu'min* (lehilahy)*, مُؤْمِنَة / muʾmina* (vehivavy), المؤمنون / *al-muʼminūn* (izy rehetra), dia ilay manaraka ny didin'Andriamanitra (*[[Allah]]*) sy manatanteraka ny fombafomba ara-pivavahana.

Na dia samy hafa aza ny fomba fivavahana sy ny fomba fanehoana izany finoana izany, ny zavatra iraisan’ny mpino rehetra dia ny fahatokiana, ny fanantenana, ary ny fitiavana, zavatra masina izay manosika azy hiezaka hanana fiainana madio sy feno fahendrena.

Ny finoana dia tsy hita maso, nefa miseho amin'ny fihetsika sy ny fomba fiainana. Ny mpino dia olona miezaka mandrakariva mitandrina ny fahamarinana, manao soa amin’ny hafa, ary mitady fiadanana sy fifankatiavana amin’ny manodidina azy.

## Loharano sy fanamarihana
Mpamonjy

Ny **mpamonjy** dia olona na Andriamanitra izay manavotra sy manana famindram-po ary mamonjy ho amin’ny fahavelomana vaovao. Amin’ny finoana kristianina, i Jesosy Kristy no tena mpamonjy, satria namoy ny ainy ho fanavotana ny olombelona ary nitsangana tamin’ny maty, ka manome herim-pahavelomana ho an’izay matoky Azy.

## Hevitry ny hoe "mpamonjy"
Ny mpamonjy dia manondro olona na Andriamanitra izay manavotra, mamonjy, na manampy amin’ny toe-javatra sarotra, indrindra amin'ny lafiny ara-panahy, ara-môraly, na ara-batana. Amin’ny finoana kristianina indrindra, ny hoe Mpamonjy dia entina ilazana an’i Jesosy Kristy, izay inoana ho nateraka sy maty mba hanavotra ny olona amin’ny ota sy hanome fiainana mandrakizay.

## Mpamonjy ao amin'ny finoana kristianina

### Araka ny Soratra Masina

Araka ny Testamenta Vaovao ao amin’ny Baiboly, i Jesosy no Mpamonjy voalazan’ny Soratra Masina:

* Naterak' i Maria Virjiny,
* Nijaly sy maty teo amin’ny hazo fijaliana,
* Nitsangana tamin'ny maty tamin'ny andro fahatelo,
* Ary izany rehetra izany dia nataony mba hanavotana ny olona amin’ny ota sy ny fahafatesana mandrakizay.

Ao amin'ny Asan'ny Apostoly 4:12 dia milaza mazava fa:"Ary tsy misy famonjena amin'ny hafa; fa tsy misy anarana hafa ambanin'ny lanitra nomena ny olona izay hahazoantsika famonjena." (*[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]*)

### Toetra sy asa ataon'ny Mpamonjy
Ny Mpamonjy, araka ny finoana kristianina, dia:

* Mamelona sy manavao ny fiainan’ny mpino,
* Manome famelan-keloka ho an’izay mibebaka,
* Mitondra fanantenana sy fiainana vaovao,
* Ary mampiray ny olona amin’Andriamanitra.

## Mpamonjy amin'ny hevitra ankapobeny
Ankoatra ny ara-pivavahana, ny teny hoe mpamonjy dia azo ampiasaina koa amin’ny fiainana andavanandro hanondroana olona iray nanao asa mahery fo na nanavotra olona tao anaty loza. Ohatra, olona iray nampiakatra olona nianjera tany anaty lavaka dia mety hantsoina hoe “mpamonjy” ihany koa.

## Fehiny
Ny mpamonjy dia tsy hoe olona manana hery manokana fotsiny, fa ilay mampiditra fanantenana sy famonjena amin’ny fiainan’ny hafa. Ao amin’ny finoana kristianina, i Jesosy Kristy no tokana sy tena Mpamonjy, izay mampanantena fiainana mandrakizay ho an’izay mino Azy sy manaraka Azy.

## Jereo koa

* Famonjena

* Fanavotana
* Sorom-panavotana

## Loharano sy fanamarihana
Tetikasa Tanamasoandro

Ny **tetikasa Tanamasoandro** dia tetikasa lehibe an' ny filoham-pirenena malagasy Andry Rajoelina, izay anorenana tanàna vaovao, izay foibe ara-pôlitika sy ara-toekarena ary ara-kolontsaina, natao handraisana olona 300&nbsp;000, hanala ny fitohanana ao Antananarivo, ary hampiroborobo ny asa ao an-toerana. Any amin' ny 26-30 km andrefan' Antananarivo no misy azy io.
Kônseritra

Ny **kônseritra** na **kaonseritra** dia fampisehoana hetsika ara-mozika ampahibemaso izay ahitana mpitendry mozika, mpihira, na vondrona iray na maromaro manao sanganasa ho an' ny mpihaino.
Andriamamilazabe

**Andriamamilazabe** dia andriana tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-17, ary nipoitra avy amin' ny tarana-mpanjaka tao Imerina. Izy no lehiben' ny vondrona Zafimamy, akaikin' ny lapan' ny mpanjaka, mpitahiry ny fomba amam-panao, ary mpiaro ny fomban-drazan' ny andriana. Miharihary ankehitriny ny fanany fahefana tamin' ny alalan' ny toerana masina naoriny (toa an' Ambatomanitrasina).

## Ny tantarany

### Ny fiaviany
Andriamamilazabe dia avy amin' ny tarana-mpanjaka Andrianamboniravina, zana-dRabiby sy Ramaitsoakanjo, taranaky ny mpanjaka lehiben' Imerina toa an' Andriantomara sy Andriandrambondanitra. Amin-dreniny izy dia havan' Andriamanelo (mpanjakan' Imerina tamin' ny taona 1540–1575 any ho any) sy ny olo-malaza hafa tao amin' ny fanjakana merina.

### Anjara toerany teo amin' ny pôlitika sy ny sôsialy
Andriamamilazabe dia andriana, lehibe tao amin' ny tarika Zafimamy, antsoina koa hoe Antazafy, avy any amin' ny faritra Bezanozano, napetraky ny mpanjaka Ralambo teo amin' ny sisiny atsinanan' ny ala lehibe ary nampidirina ho anisan' i Imerina tatỳ aoriana. Neken' Andrianampoinimerina (tamin' ny faran' ny taonjato faha-18) ho havana sy tompon' ny tranomanara, izay natokana ho an' ny olona ambony. "Velondraiamandreny tsy very tantara" no iantsoana azy sy ny taranany, izany hoe mpiaro ny fomban-drazana sy ny lalàna nentim-paharazan' Imerina.

## Ny lova napetrany
Voalaza fa nampanorina tranomanara (trano fandevenana ny andriana) teo Ambatomanitrasina, toerana masina nipetrahany sy ny taranany izy. Ity toerana ity, izay mifandray amin' ny rafitra hazo voalohany amnony fasan' ny mpanjaka ao Imerina, dia naverina tamin' ny laoniny vao haingana. Ny vadiny – na ny mpiara-dia aminy – Rafotsibealokinitany, mpanjakavavin' ny fizaràn-tany iray ao Mangoro, dia voalaza fa nanamafy ny fifamatorana ara-pôlitika sy ara-pizaran-tany tamin' ny taranany tamin' ny fiandohan' ny taonarivo faharoa.

Rain' Andriandranando, razamben' Andriantompoinandriana sy an' ny sampana nahery teo amin' ny andriana merina, Andriamamilazabe ary mifandray amin' ny tarana-mpanjaka Andriandranando ihany koa izy araka ny tetiarana nataon-dRamilison sy i Maillard Piolet ary ny mpahay tantara hafa.

## Loharano sy fanamarihana
Fanamafisana fahaiza-manao ho an’ireo mpiaro zon’olombelona eto Madagasikara

Ny mpiaro zon’olombelona (na Défenseurs des droits humains – DDH) eto Madagasikara dia miatrika fanenjehana, fandrahonana ary famotorana, indrindra ireo miaro ny tontolo iainana, zon’ny vehivavy, sy ny zon’ny vitsy an’isa

## Fomba fanamafisana fahaiza-manao
**Atrikasa momba ny lalàna sy “Model Law” **

Tamin’ny 22 sy 23 Marsa 2021, nisy atrikasa an-tsary nokarakarain’ny International Service for Human Rights (ISHR) niaraka tamin’ny Transparency International Initiative Madagascar (TI-MG). Nandinika ny famolavolana lalàna miaro ny DDH miorina amin’ny “Model Law” iraisam-pirenena izy ireo.

**Fampiofanana ho an’ny mpiaro ny tontolo iainana**

Tamin’ny 30 Aogositra ka hatramin’ny 3 Septambra 2021, niara-niasa ny fikambanana Natural Justice sy TAFO MIHAAVO tamin’ny fanamafisana fahaiza-manao ho an’ireo mpiaro ny zon’ny mponina sy ny tontolo iainana amin’ny faritra valo manerana an’i Madagasikara. Natokana ho amin’ny fahalalana momba ny zon’olombelona sy ny zon’ny tanindrazana izany fiofanana izany

**Fampiofanana iraisam-pirenena ho an'ny DDH Afrikana**

Tamin’ny Oktobra 2022, mpiaro zon’olombelona Malagasy 24 no nandray anjara tamin’ny atrikasa iraisam-pirenena niompana amin’ny fanentanana stratejika sy fandraisana anjara amin’ny Komity Afrikana misahana ny zon’olombelona sy ny zon’ny vahoaka.

**Fampiofanana amin’ny fiarovana nomerika**

Eo anatrehan’ny fanarahamaso an-tserasera sy fanafihana ara-teknolojia, ireo mpiaro zon’olombelona dia nampiofanina momba ny fiarovana nomerika sy ny fitaovana ampiasaina amin’ny fiarovana manokana. Fikambanana iraisam-pirenena toa an’i Access Now, Front Line Defenders ary Protection International no nitarika izany. 

Ny Global Voices dia nitatitra momba ny fanenjehana natao tamin’ireo mpikatroka mpiaro ny tontolo iainana nanohitra ny tetikasa fitrandrahana "Base Toliara", izay nahitana fisamborana sy fanakiviana tamin’ny taona 2019–2020

## Vokatry ny fanamafisana  fahaiza-manao

Taorian’ireo fiofanana ireo dia nisy voka-tsoa mazava:

*Nitombo ny fahaizan’ireo mpiaro zon’olombelona miatrika fitsaràna sy manome tatitra amin’ny manam-pahefana.

*Nisy tambajotra niforona, niarahana tamin’ny CNIDH, hanohizana ny fanentanana amin’ny faneken’ny lalàna manokana hiarovana azy ireo.

*Tafiditra tao anatin’ny drafitra lalàna ny fiarovana ireo mpiaro ny zon’ny tontolo iainana.

## Fanamby mbola atrehina

Ny drafitra lalàna miaro ny DDH dia mbola eo am-pandalinana ary tsy mbola nomena fanekena tanteraka .

Tsy ampy ny fampiasa ara-bola sy teknika mankany amin’ireo atrikasa sy tambajotra any ambanivohitra  .

Mbola atahorana amin’ny fisamborana, fitsikilovana nomerika ary fanafihana ara-politika ireo DDH eny amin’ny faritra .

## Loharano
Fanilikilihana mahazo ny olona manana fahasembanana

Ny **fanilikilihana mahazo ny olona manana fahasembanana** dia tranga mbola tena hita soritra ao ao anaty fiarahamonina.Tokony hanana zo mitovy sy fahafahana mitovy amin’ny hafa avokoa ny tsirairay, na inona na inona toetra ananany. Na izany aza anefa, maro ireo olona manana fahasembanana eto Madagasikara no mbola miaina anaty fanilikilihana sy fanavakavahana. Tsy mahazo fidirana amin’ny fanabeazana, tsy afaka misitraka asa mendrika, ary matetika dia tsinontsinoavina sy tsy jerena amin’ny politika iombonana.

## Famaritana

Ny fanilikilihana dia fitondrana tsy mitovy amin’ny olona iray noho ny maha izy azy: ny fahasamihafana ara-batana, saina, na toetra manokana ananany. Raha resaka olona manana fahasembanana, dia mahakasika izany ny tsy fanajana ny zon’izy ireo, ny tsy fanomezana fahafahana mitovy amin’ny hafa, ary ny fanavakavahana amin’ny sehatra rehetra: fanabeazana, asa, fahasalamana. 
## Toetry ny tranga eto an-toerana

## Fiantraikany

## Fepetra ara-dalalana
 

## Olana ara-tsosialy

## Loharano
Raha izaho no misafidy (tononkalo)

## '''Raha izaho no misafidy'''
*Ho an'i Lys*.

Satriko aza anie ny vavako ka tsy hisento lalina,

Ary maraina koa tsy ho resin'ny alina...

Satriko aza ka tsy nisy na toloko na fitserana,

Mba tsy handrenesana afa-tsy hira fanaperana.

Satriko ho eo an-tsofinao izany kalokalom-borona 

No hisioka sy hiantsa ny maraina vao miforona...

Satriko aza ka tsy nisy na antsiva na anjombona,

Hampatsiahy anao ny hariva sy ny lanitra hajombona

Satriko aza anie, rahavako, ka tsy nisy irony lasana,

Ary ho foana toy izany koa ny ampitso... sy ny fasana!

Satriko aza ny masoandro ka hiantsona amin'izay,

Mba hiainanao ny Anio... ny Anio mandrakizay!

Satriko aza, sombiniaina, raha izaho no misafidy

Tsy nohariana teto akory irony vahona mangidy,

Fa tantely feno fatra no ho kapoaka hatolotro

Ary mamy hatrany hatrany no hanohofanao ny molotra

Satriko aza ny tontolo ka nitsahatra tsy nihodina,

Ary hangina ny rehetra, afa-tsy valiha sy sodina!

Satriko tsy nisy rahona eny am-paravodilanitra,

Ka ny tany manontolo ho feno voninkazo manitra!

Satriko aza anie ny vavako ka tsy hivetso alina 

Ary marainantsika mba tsy ho resin'ny alina.

Satriko aza ka tsy nisy na toloko na fitserana 

Mba tsy handrenesanao afa-tsy hira fanaperana!

**Islo de Valiha**

*Ao amin'ny  Ny Onja N°1, 11jolay 1957*

## '''Loharano'''
1.Emilson Daniel Andriamalala

2.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-54-1.html
Herisetra mifototra amin’ny maha-lahy sy maha-vavy

Ny Herisetra mifototra amin’ny maha-lahy sy maha-vavy (na Violences Basées sur le Genre – VBG) dia fanitsakitsahana ny zon’olombelona mitranga noho ny maha‑lahy na maha‑vavy, na noho ny fanekena ara-pananahana. Misy endrika maro ny VBG: ara-batana, ara-nofo, ara-tsaina, ara-toekarena ary ara-kolontsaina. Matetika ny vehivavy, ankizy vavy, ary ny vondrom-piarahamonina marefo toy ny LGBTIQ+ no tena iharan’izany.

## Tohintohina sy tarehin’isa eto Madagasikara
Araka ny fandinihana Afrobarometer 2021–2023 :

* 34 % no nanambara fa mahazatra ny herisetra atao amin’ny vehivavy sy ny ankizy eraky ny firenena, na dia maro aza no milaza fa tsy mahazo rariny ilay fampihorohoroana ao an-tokantrano.
* 70 % mandinika fa "zavatra manokana" ny herisetra ara-pianakaviana, ary 14 % monja no manao fitoriana.
* Ny UNFPA dia hitatitra fa 35 % amin’ny vehivavy efa niaina herisetra ara-batana na ara-nofo talohan’ny faha-15 taonany, ary 13,7 % tratran’herisetra ara-nofo teo anelanelan’ny 15–49 taona.

## Fanondroana sy lalàna
Ny Lalàna n°2019‑008 mikasika ny VBG, neken'ny Parlemanta tamin’ny Desambra 2019, dia mametraka lamina hentitra momba:

* Fitsinjarana sazy ho an’ny mpanitsakitsaka, anisan’izany ny fisamborana, famotorana ary fitsarana henjana.
* Fametrahana vondrona fitsaboana ho an’ny niharam-boina toy ny Centre de Prise en Charge Intégrée (CPCI) sy Centre d’Écoute et de Conseil Juridique (CECJ).

## Fanabeazana sy fanofanana
**Fanofanana ny sehatry ny fiarovana & mpitandro filaminana**

* Ny fikambanana "Women Break The Silence" dia nanentana sy nanofana gendarmes, polisy ary ONG tany Antananarivo, Miarinarivo, ary Nosy Be momba ny VBG.
* Ny "Youth First" kosa nirotsaka tamin’ny “16 andro hiadiana amin’ny herisetra atao amin’ny vehivavy” 2023, nampiasa hetsika #YouthAgainstGBV sy atrikasa ho an'ny tanora.

**Fanofanana momba ny asa fitsaboana sy ara-tsaina**

* Hatramin’ny 2021, CPCI sy CECJ 26 no napetraka manerana ny faritra, niandraikitra ny fitsaboana ara-batana, psikôlôjika ary ara-dalàna ho an’ny niharam-boina 6 053 tamin’io taona io.

## Teknolojia sy fanaraha-maso
Tamin’ny taona 2022, natomboka teto Madagasikara ny tranonkala "VBG.mg", sehatra iray hanangonana sy hizara vaovao momba ny herisetra ara-pananahana sy VBG. Afaka mitatitra an-tsokosoko tranga ny olona ary mahazo torolàlana momba ny fiarovana sy tohana ara-dalàna.

## Fanamby sy sakana
* Tsy fahampian’ny fanabeazana sy fahalalana momba ny zon’ny niharam-boina.
* Fisian’ny fady sy fanavakavahana ara-kolontsaina.
* Fisian’ny lesoka amin’ny fanatanterahana lalàna.
* Fisian’ny fanilihana ara-tsosialy manakana ny fitoriana.

## Vahaolana natolotra
* Fanamafisana ny fanabeazana sy ny fanentanana eny anivon’ny fiarahamonina.
* Fanohanana ara-bola sy ara-teknika ny CECJ sy CPCI.
* Fanofanana ireo mpitsara, polisy ary mpiandraikitra ara-pitsaboana.
* Fananganana tambajotra mpanohana ara-tsaina sy ara-dalàna eny ifotony.

## Loharano