Famorana

Ny **famorana** dia fanesorana ny loha tsitsy (ilay hoditra mamono ny lohan'ny fitaovam-pananahan'ny ankizy lahy na ny lehilahy), izay misy heviny ara-pivavahana, indrindra ao amin'ny jodaisma sy ny silamo. Ny famorana dia fombafomba ara-pivavahana be mpanao nandrita ny Andro Taloha. Fomba mampanana sata vaovao ny famorana eo amin' ny jodaisma. Amin' ny Mozilmana dia fanehoana ny fanadiovana ara-panahy ny famorana. Tany Ejipta taloha, tany amin'ny taona 2300 tal. J.K. dia efa nisy ny famorana izay heverin'ny mpikaroka fa natao famantarana ny andevo.

## Teny malagasy
Ny teny ilazana koa ny famorana amin'ny teny malagasy: *didipoitra*, *hasoavana*, *sambatra*, *famosirana, savatra*, *sikina*.

## Inona ny famorana amin'ny fomba Malagasy?
Ny famorana dia fanapahana ny ampahany amin'ny fananahana lahy (antsoina hoe vorombola amin'ny teny Malagasy), izay atao amin'ny zazalahy ho mariky ny fidirana amin'ny fahasahiana sy fahalehibiazana. Fanao nentim-paharazana izy io, ary mbola hita any amin’ny foko sy faritra sasany ankehitriny.

Indreto ny foko malagasy izay mbola manao famorana amin'ny fomba nentim-paharazana: ny faritra atsimo sy andrefan'i Madagasikara no tena mbola mitana io fomba io hatrany: Antandroy, Mahafaly, Bara, Antanosy, Sakalava, Antemoro, Bezanozano.

#### Hevitra sy lanjan'ny famorana amin'ny Malagasy

* Mariky ny fahatanorana: Midika fa miala amin’ny maha-zaza ary miditra amin’ny maha-lehilahy.
* Sazy ara-panahy: Tsy tokony ho lehilahy tsy voafora, satria mety ho “menatra” ny razana sy ny foko.
* Fanabeazana amin’ny hasina sy hasoavana: Mampianatra faharetana, fahasahiana, fanekena fanaintainana.
* Fotoam-pirahalahiana sy fety: Matetika atao miaraka amin’ny hira, dihy, fanolorana fanomezana ary torohevitra.

* Fomba sy fanao mandritra ny famorana nentin-drazana

#### Fanomanana ara-panahy sy ara-tsaina:

* Misy vavaka, torohevitra ataon’ny ray aman-dreny sy ny mpanapaka (rain-jaza).
* Ampianarina tsy hatahotra, tsy mitomany.

#### Fanaovana azy

* Atao amin’ny toerana misokatra na manokana.
* Tsy misy fanatoranana (tsy misy fanafody mampatoritory) amin’ny fomba nentim-paharazana.
* Ataon’ny mpanao famorana manam-pahaizana (antsoina hoe mpanapaka).

#### Fanadiovana sy fitsaboana

* Misy ravinkazo sy tambavy hanasitranana.
* Atao fanadiovana sy fanafody nentim-paharazana (toy ny ravintsara, amontana, sns.)

#### Fety sy fankalazana

* Raha nahavita tsy nitomany ilay zazalahy dia ataon’ny fianakaviana fety lehibe.
* Misy fanomezana, sakafo, fanandratana azy ho "lehilahy".

#### ️Fanamarihana ankehitriny
Amin’izao fotoana izao dia maro no manao famorana ara-pitsaboana any amin’ny hopitaly mba hisorohana ny loza sy ny aretina. Ny fanjakana sy ny fianakaviana maro dia misafidy fomba mitambatra: mitandrina ara-pahasalamana nefa mbola mitazona soatoavina sy kolontsaina.

###### Fehiny
Ny famorana amin’ny fomba Malagasy dia kolontsaina lalina izay entina manabe ny ankizilahy/ Amin’ny faharetana, fahasahiana, ary fidirana amin’ny maha-lehilahy. Na dia niova amin’ny endriny aza ankehitriny noho ny fivoarana ara-pitsaboana, dia mbola manan-danja ho an’ny foko maro eto Madagasikara izy io.

## Ny Sambatra

#### Niandohana sy hasarobidin’ny Sambatra
Tany amin’ny foko Antambahoaka ao Mananjary no tena niandohan’ny fomban-drazana Sambatra. Izy io dia fomba fanehoana ny fankatoavana sy fanajana ny razana, satria inoana fa ny famorana dia fomba iray ampitondrana hasina sy fanamasinana ny zaza lahy, ho toy ny tena lehilahy afaka mandray andraikitra amin’ny fiaraha-monina. Manamarika ny fidirana amin’ny sokajin-taona vaovao ho an’ny ankizy.

#### Fomba sy fizotran'ny lanonana Sambatra

* Mety haharitra herinandro na mihoatra ny fankalazana.
* Misy fanomanana mialoha: fisafidianana andro, fanadiovana, fanomanana sakafo (toy ny hen’omby ho an’ny lanonana).
* Filaharan’ny ankizy lahy anaty fiara na an-tongotra manodidina ny tanàna, manao akanjo mitovy, miaraka amin’ny fianakaviana sy olon-tokana.

* Misy koa fombam-pivavahana amin’ny razana, toy ny famangiana toerana masina, fanatitra, sns.
* Misy mpanao famorana matihanina (antsoina hoe renin-jaza na mpanao fady) manao ilay fandidiana amin’ny fomba nentin-drazana.

Aorian’ny famorana dia atao lanonana sy fety lehibe miaraka amin’ny fianakaviana sy ny fokonolona.

#### Ny lafiny ara-tsosialy sy ara-kolontsaina

* Fampihavanana eo amin’ny fianakaviana sy ny tanàna.
* Fampitana soatoavina Malagasy: fandeferana, fanajana ray aman-dreny, fananana faharetana.
* Mampahatsiaro ny ankizy fa iray tam-po sy iray taranaka izy ireo amin’ny foko sy razana niaviany.
* Amin'ny alalan'ny Sambatra, dia mivelatra sy miorina ny firaisan-kina sy fifanajana eo amin’ny samy Malagasy.

##### Laharam-pahamehana ara-panahy sy ara-pomba

* Matetika atao amin’ny taona manara-penitra, nofidin’ny mpanandro.
* Voarara ny famorana tsirairay mandritra ny taona manakaiky ny Sambatra — izay hanehoana fa miandry fahasoavana iombonana amin’ny razana.
* Atao koa ho fanadiovana ara-panahy sy ara-batana.

###### Zava-dehibe tokony ho fantatra

* Tsy fanao ara-pitsaboana fotsiny ny Sambatra, fa fombam-pirenena feno lanja ara-kolontsaina.

* Tsy azo atao amin’ny zaza vavy, fa zaza lahy ihany no mahazo anjara amin’ity fanao ity.
* Amin’ny maha-zavatra masina azy, dia tsy azo atao amin’ny fomba tsotra fotsiny, fa mila manaraka lalàna sy fitsipika nentin-drazana.

###### Ohatra amin'ny fiteny fanao

* "Raha tsy nandalo Sambatra ny zazalahy, dia tsy mahazo mandray anjara amin’ny adihevitra lehibe, na milaza fa tonga amin’ny maha-lehilahy."
* "Miandry ny Sambatra 2029 ny fianakaviana rehetra ao Mananjary amin'izao fotoana izao."

## Boky momba ny famorana malagasy
**Boky sy lahatsoratra akademika**

* Feeley-Harnik, Gillian (1991), *A Green Estate: Restoring Independence in Madagascar*., Smithsonian Institution Press. Miresaka momba ny fomba fanao nentim-paharazana ao Madagasikara, anisan’izany ny famorana sy ny lanjany ara-piarahamonina.

* Bloch, Maurice (1986), *From Blessing to Violence: History and Ideology in the Circumcision Ritual of the Merina of Madagascar*, Cambridge University Press. Fandalinana lalina sy ara-antropolojika momba ny fomba fanaovana famorana amin’ny foko Merina sy ny heviny ara-pivavahana sy ara-piarahamonina.

* Raison-Jourde, Françoise (1995), *Bible et pouvoir à Madagascar au XIXe siècle*, Karthala. Misy fizarana manazava ny fifanoheran’ny fomban-drazana toy ny famorana sy ny fidiran’ny fivavahana kristianina.

* Kottak, Conrad P. (1980), *The Past in the Present: History, Ecology, and Cultural Variation in Highland Madagascar*. University of Michigan Press. Miresaka ankapobeny momba ny fomba amam-panao sy ny kolontsaina ao anaty foko malagasy, anisan’izany ny famorana.

**Lahatsoratra sy tatitra amin’ny aterineto**

* UNICEF Madagascar (2010), *Enquête Nationale sur les Pratiques Traditionnelles – Madagascar*. Miresaka ny fomban-drazana amin’ny zaza sy ny tanora, ao anatin’izany ny famorana sy ny fomba fiarovana ara-pahasalamana. www.unicef.org

* Ministère de la Santé Publique de Madagascar (2015), *Guide national sur la circoncision médicale à visée préventive*. *Torolalana ara-pitsaboana ho an’ny famorana, sady mamaritra koa ny fomba fanao amin’ny fomba nentim-paharazana*. (Azon’ny mpianatra alaina ao amin’ny DREN na DRS, na amin’ny tranonkalan’ny minisitera).

**Fikarohana sy mémoire**

* Andriamalala, Harilala (2018), *Le rite de circoncision chez les Antandroy : entre tradition et modernité*. Mémoire de maîtrise en anthropologie, Université d’Antananarivo. Mampitaha ny fomba nentim-paharazana sy ny fomba vaovao amin'ny foko Antandroy.

* Bloch, M. (1986). *From blessing to violence: History and ideology in the circumcision ritual of the Merina of Madagascar*. Cambridge University Press.

* Feeley-Harnik, G. (1991). A Green Estate: Restoring Independence in Madagascar. Smithsonian Institution Press.

* UNICEF Madagascar. (2010). *Enquête nationale sur les pratiques traditionnelles – Madagascar*. 

* Deschamps, H. (1960). *Histoire de Madagascar*. Paris : Berger-Levrault. Miresaka ny fomba amam-panao malagasy, anisan’izany ny famorana sy ny lanonana Sambatra.
* Fee, D., & Randrianja, S. (2005). *Madagascar, un passé colonial trouble*. Paris : Karthala. Ahitana fandalinana momba ny kolontsaina sy fombandrazana Malagasy, anisan’izany ny fomban’ny Antambahoaka.
* Razafindrakoto, H. (2003). *Les rituels de passage à Madagascar : entre traditions et mutations*. Revue Tsingy, 7, 101–120. Fanadihadiana lalina momba ny famorana sy Sambatra amin’ny maha-rituel de passage azy.
* Rakotoarisoa, J.-A. (1998). *Anthropologie et identité culturelle à Madagascar*. Antananarivo : CNAPMAD. Miresaka ny lanjan’ny fomba amam-panao amin’ny famolavolana ny maha-izy azy Malagasy, ao anatin’izany ny Sambatra.
* Mbolatiana, L. (2014). *Sambatra : Le rituel de la circoncision chez les Antambahoaka de Mananjary*. Mémoire de Master, Université d’Antananarivo. Fanadihadiana manokana momba ny lanonana Sambatra any Mananjary.

## Loharano