Toera

I **Toera** na **Andriamilafikarivo** dia mpanjakan' i Menabe, izay maty nandritra ny ady nifavaovan' ny Sakalavan' i Menabe tamin' ny tafika frantsay tao Ambiky. Ny mpanjaka Toera, izay mbola kely loatra rehefa maty ny rainy tamin' ny taona 1858, dia nisolo azy vonjimaika ny nenitoany Narova, izay nesorina tamin' ny taona 1860 noho ny fifanarahana nataony tamin' i Frantsa. Tao Ambiky no nipetrahan' i Toera mandra-pahafatiny tamin' ny 30 Aogositra 1897, nandritra ny fanoherana ny fanafihan' ny Frantsay, ka 5&nbsp;000 ny Sakalava maty ary andriana maromaro no novonoina, aisan' izany ny mpanlaka Toera.

## Fahazazany
Mbola kely loatra ny mpanjaka Toera raha maty tamin' ny taona 1858 i Taragny Vignany (na Andriantahoranarivo) rainy, ka ny andriambavy Narova, anabavin-drainy, no niantoka ny fitondrana. Tsy nanan-janaka ilay andriambavy ary nesorin' ny vahoaka tamin' ny taona 1860 noho ny fifanarahanya nataony tamin' i Frantsa (tamin' ny alalan' ny lieutenant de vaisseau Desprez) amin' ny hanaovana prôtektôrata ny fanjakana. 

## Fahalehibeazany
Nonina tao Ambiky ny mpanjaka Toera hatramin' ny 30 Aogositra 1897 izay namonoana azy. Nandritra ny fanafihan' ny Frantsay an' i Madagasikara dia nampiray ny heriny ny mpanjakan'  i Menabe. Tamin' ny 14 Aogositra 1897 sy 30 Aogositra 1897 no nifanehatra tamin' ny miaramila frantsay teny Anosimena sy Ambiky ny mpitarika an' i Menabe 100 niaraka amin' ny miaramila 10&nbsp;000 nirongo basy. 

## Fahafatesany
Araka ny lovantsofina dia Sakalava 5&nbsp;000 no maty tamin' io alina io noho ny tolokevtr' i Léo-Philippe Samat, mpivarotra frantsay, izay fatidrà sady vinantolahin' ny mpanjaka Toera mihitsy. Izy no nitarika ny Frantsay ho amin' ity toerana ity. Nanoro hevitra an' i Toera i Samat sy i Étienne Blot (enseigne de vaisseau) mba hanao lanonana fandraisana an' i Augustin Gérard, kômandin' ny tafika frantsay, saingy nanome baiko hanatanterahana ny fanafihana ihany ity farany ity. Novonoina miaraka amin' ny mpitari-tafika sy ny andriana maro ny mpanjaka Toera izay notapahin-doha. 

Tsy nilamina i Menabe, noho izany zava-niranga izany, raha tsy tamin' ny taona 1900. 

## Jereo koa

* Fanjakan' i Menabe
* Fandringanana tao Ambiky

## Rohy ivelany

* "Fitampoha-without the dynastic relics of King Toera", *www.urlaub-auf-madagaskar.com*
* "Tarany Vinany", *gw.geneanet.org*
* "1988 Le royaume sakalava du Menabe. Essai d'analyse d'un système politique à Madagascar. 17è-20è", *www.academia.edu*
* Bernard Schlemmer, *[https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/pt5/travaux_d/19286.pdf? Le Menabe, histoire d'une colonisation]* (PDF), *horizon.documentation.ird.fr*
* Jacques Faublée, "Schlemmer (Bernard) : ''Le Menabe, histoire d'une colonisation''", *www.persee.fr* (compte rendu)

## Boky azo anovozan-kevitra
* Jacques Lombard, *Le royaume Sakalava du Menabe : essai d’analyse d’un système politique à Madagascar (XVIIe–XXe siècle)*, ORSTOM, 1988. (PDF) (PDF)
* Sophie Goedefroit, *La société sakalava du Menabe : approche anthropologique d’un ensemble régional de Madagascar*, Université de Paris 1 Panthéon-Sorbonne, 1997. (PDF)
* Bernard Schlemmer, *Le Menabe : histoire d’une colonisation*, ORSTOM, 1983. (PDF)
* Marie-Pierre Ballarin, *Les reliques royales à Madagascar : source de légitimation et enjeu de pouvoir (XVIIIe–XXe siècles)*, Karthala, 2002. (Tsindrio eto)
* Thomas Mouzard, *Rapport de stage sur le fonds et l’exposition de Madagascar : Documentation et recherches*, musée du quai Branly-EHESS, 2011.
* Paul Vigné d’Octon, *La Gloire du Sabre*, Flammarion, 1900. 

## Loharano sy fanamarihana