Vary (kolontsaina malagasy)

Ny **vary** dia zavamaniry manana ny lanjany eo amin' ny kolontsaina sy ny toekarena malagasy. Foto-tsakafon' ny Malagasy ny vary, ary saika ny mponina amin' ny faritra rehetra eto amin' ny firenena no mihinam-bary isan' andro.

## Fambolem-bary
Eto Madagasikara dia mety ho indroa isan-taona ny fambolem-bary ho an' ny tantsaha izay mamboly vary an-tanety. Maro samihafa ny teknika fambolem-bary, arakaraky ny toerana sy ny karazam-bary volena, eto Madagasikara dia ezahin' ny ministera apariaka izao ny voly vary maro anaka sy ny ketsa valo andro.

### Karazany
Maro karazana ny vary arakaraka ny fomba fijery: raha ny endriny no jerena dia ao ny vary lava, vary botry, vary rojo, sns. Raha ny toerana aniriany kosa dia ao ny vary an-keniheny, ny vary an-tanety, ny vary tomboka. Raha ny fotoana amafazana azy dia ao ny vary aloha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, ny vary jeby, ny vary atriatry.

### Faritra mpamboly vary
Ny faritra Alaotra izay misy ny Sihanaka no mitazona ny laharana voalohany amin' ny fambolem-bary. Sompitra faharoa manaraka azy i Marovoay. Ireo faritra ireo dia miavaka amin' ny fambolem-bary amin' ny velarana midadasika tokoa. Ho an' ny faritra Alaotra manokana dia manana an' ilay antsoina hoe "valabe tsy taka-basy" izy, izany hoe tany lemaka midadasika tokoa ka ny fara-vodilanitra no fetrany.

### Dingana amin' ny fambolem-bary
Mandalo dingana maro ny vary ao anatin' ny fambolena azy:

#### Famafazana
Ny voany, izay antsoina hoe akotry, no sady iaingan' ny fambolem-bary no iantefany ihany koa. Apetraka ao amin' ny toerana somary mandomando ny akotry ka mitsiry. Alentika anaty tanin-ketsa izay efa mando tsara ireo vary akotry mitsiry ireo ka rehefa maniry eo amin' ny 10 hatramin' ny 50 sm eo ho eo no atao hoe ketsa.

#### Ketsa
Afindra mankany amin' ny tanim-bary indray ireo ketsa ireo, io no atao hoe manetsa.

## Fomba sy voambolana malagasy momba ny vary

### Fikarakarana sakafo
Ho an' ny Malagasy dia ny vary maina sy ny vary sosoa no ampifandimbiasina, fa ny firenena hafa dia manao azy ho paty na lasopy na atao tsindrin-tsakafo koa aza (vary amin-dronono).

* Rehefa avy totoina ny akotry avy nahahy dia azo ny atao hoe vary fotsy, izay efa vonona handrahoina sy hohanina. Amin' ny ankapobeny dia manome vary fotsy 600 g eo ho eo ny akotry 1 kg rehefa totoina. Marihina fa ny hoditry ny akotry izay avy nototoina, izay antsoina hoe ampombo dia mbola azo ampiasaina ho sakafom-biby ihany koa.
* Ahazoana kobam-bary ihany koa ny vary fotsy raha mbola totoina ho lasa vovoka, ny kobam-bary dia ahafahana manao mofo toy ny mofogasy na ramanonaka.

### Santa-bary
Fomba malagasy anankiray ny santa-bary, izay anateran' ny valalabemandry ny voaloham-boka-bariny ho an' ny mpitondra na mpanjaka na manamboninahitra mifehy azy amin' ny taom-pijinjana. Anomanana lanonana lehibe io fotoana io. Hatramin' ny fahagola no efa nanaovan' ny Malagasy io fomba iray io, ary amin' izao fotoana izao dia mbola mampihatra izany ny tantsaha manatitra ny santa-bary any amin' ny filoham-pirenena.

### Fomba fiteny

* *Solon-dranom-bary tsy masaka.* Amin' ny famangiana manjo, izany hoe rehefa misy maty, dia mitsapa alahelo sy mampionona ny fianakaviana mana-manjo ny mpiara-monina sy havana, ary manolotra vola kely ho an' ny fianakaviana miaraka amin' izay fampiononana izay. Io no atao hoe "solon-dranom-bary tsy masaka", satria raha tsy nisy ny nanjo dia mbola tokony ho nahavita raharaha toy ny manamasa-bary ilay havana nodimandry.

* *Vary lena voatoto; ka samy te ho lohany.* Raha ny tokony ho izy dia hamainina ny vary alohan'ny hitotoana azy. Noho izany, raha totoina lena ny vary dia tapatapaka sy lasa lohany daholo ny ankabeazany fa tsy maventy na matsiraka toy ny vary totoina maina. Ity ohabolana ity dia fampiasa amin' ny fifaninana rehetra.

* *Aza miantsabotsambotra toy ny vary kely an-daona.* Ny laona dia fitaovana fitotoam-bary amin' ny tanana, vita amin' ny hazo, ampiasain' ny ny Malagasy. Raha tsy ampy antsasaky ny laona ny vary totoina dia mitady lalana hivoahana isaky ny milatsaka ny fanoto. Ity dia ohateny enti-mandrara ny olona mba ho tony hatrany fa tsy ho taitaitra na hiantsambotsambotra lava.

* *Ny hevitra dia toy ny ketsa, raha lava loatra maningo-tena; ary raha fohy loatra, afatotry ny sasany.* Ny atao hoe ketsa dia tsy inona fa zana-bary ambolena. Misy ny zana-bary fohy ary misy ny lava, arakaraka ny tany naniriany. Ny hevitr' izany dia hoe: rehefa miteny na maneho hevitra manoloana ny hafa dia tokony lanjalanjaina sy fakafakaina tsara ary atao amin' ny antonony.

### Ohabolana

* Abidy manely vary; samy manano izay ho efany.
* Adaladala fiandry trano, ka homam-barin-jaza.
* Afo lavitra tsy azo amindroana; vary zato tsy enti-mandeha.
* Ala-ainan' i Kalo: manoto vary lasaka raika.
* Anantsinahy va aho ka atao ambony vary?
* Ao, hoy ny vadin' Andriantsileondoza, raha asian-kena ny variny.
* Atao adala ka tezitra: vary misy ro ka haronina, sisan' Idalo ka hanina.
* Atao ho adala ka tezitra, nefa vary misy ro ka haronina, tanan-tsy mioza ka enti-mitsabaka.
* Aza atao be ny raharaha ka ny voly vary indray no tsy efa.
* Atao mpisorona afo, dia tsy mandà; atao mpaka kitay, dia tsy mandà; atao mpitoto vary, dia mitoto; ary hovonoina, dia maty rahateo; hovelomina, dia izy mpanjaka no mifidy.
* Ataonao ho vilanibe manta vary angaha aho, ka hotabatabain' ny ankizy.
* Ataovy fitia tera-bary : tsy vitan' ny efa nijoro, fa niondrika indray hila saina.
* Aza arianao re ny variko, fa ny mitombo-doha manariva no tsy afako.
* Aza mamokehana ohatra ny mampirafy kely vary.
* Aza mamono reny toa vary ratsy.
* Aza manakora tena ohatra ny vary ho ritra.
* Aza manao fitian-drenikely: Ao ny varinao, fa aza vohana ny tranoko.
* Aza manao fodilahy mena vary, ka manandrana alohan' ny tompony.
* Aza manaraina misy vary.
* Aza mandelika ny farihy tsy ho vary hianao, ka mila sahato amy ny voay.
* Aza matoky tenda ka manao vary aman-taolana.
* Aza miady ho lohany toa vary lena.
* Aza miantsambotsambotra, toy ny vary kely an-daona.
* Aza miteny lango eo imason' ny vary.
* Aza mitoto vary an-trano fohy loha.
* Aza ny fahaben' ny vary maina no zahana, fa ny taona halana heverina.
* Aza ny kolokolo tsy ho vary no andrariana tsihy lava.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny misambo-bary manetsa no tsy afaka.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny mitsidika an-tranon-drafy no tsy toha.
* Be faniriana kely fila, vary aloha tsy vatran' ny kamo.
* Be mangy mijery vary ka ny aoriana no manjozorobe.
* Be raharaha ka ny voly vary indray no natao saikiny.
* Boka mijinja vary, ka mamorovoro ny efa vita.
* Fisoitra afom-bavy antitra: hita alika, kapohina ; mandroatra ny vary, haroina aminy indray.
* Fitiavako vary tsy ilelafako ondroka.
* Fitiavam-bary ve no tsy itsimponana akotry?
* Fotsimbary tsy ilaozan' akatatra, lohan' omby tsy ilaozan-delany, teny maro tsy ilaozan' ny ota.
* Hianao voalavo mamono ny vary, izaho totozy mitsimpona ny raraka.
* Hitoto vary, somorina; hiandry omby, olon-dehibe.
* Ilay mitoto vary zato, ka faheniny sisa vao tsy fotsy.
* Ilay osa niandry vary, ka rehefa tsy maharo, dia hoe: Hanombo va izay lasany ?
* Indray mandeha no maty vary, ka handevin-tsotrobe !
* Indroa maty toa vary rahana.
* Indroa tratry ny aizina toy ny tain' omby natsentsin-davaka.
* Izay kotro-mitrena ve no hijinjam-bary manta?
* Jamba mively vary, ka tsy maninona na mifanatrika aza.
* Kamboty manao vary amin-tsakay: ny an' ny tena ihany no androtsahan-dranomaso.
* Kapiteny rainazy: mitoto vary ho any ny sahazany.
* Kitoatoa vary amin' anana: ao ny sendra hena, fa ny sendra sakay dia mirehoka.
* Kolokolo natao tsy ho vary, erikerika natao tsy hahalena: ny kely mba hevero ihany.
* Lany vary tonga havana, ka ny loha no haotraorina.
* Loza foana homena ny tanjona, fa ny heniheny tsy azo ho vary.
* Mahamonamonaina toa vary aman-takatra: tsy somidi-dro, tsy mahafa-dratsiana.
* Mahandro vary tsaitsainy: ao am-bava mifantina akotry.
* Mahandro vary tsaitsainy : ao am-bava vao mifantina akotry.
* Mahasosotra ohatra ny malahelo misambo-bary: maka mitady ny avo loha, manatitra manao safo vava.
* Indray andro no manao vary amin-jabora ka manao tsy ho orin-daoka !
* Raha mahazo patsa indray mahandro, aza manao tsy ho orin-daoka intsony.
* Mamabo tena hoatry ny mitoto vary lena: ny an' ny tena ihany, ka iadiam-po ho lany.
* Manasa ny be kibo, ka ny vary no lany; mananatra ny adala, ka ny vava no vizana.
* Manavinavy dia vary lena, tsy manavinavy, dia mifanoro trano.
* Manetsa mahalana: ny ataon' ny tena ihany no alaina.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao ihany no idiran' ny fatiantoka.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao no alaina.
* Masa-bary maito kitoza ka ny tiako no tiany.
* Matin-kenamaso, ka homam-barim-boka.
* Matin-kenamaso, ka homan-kanina voa mosavy.
* Matoy vary be tsakitsaky: tsy olo-mijaly fa manan-kandiasana.
* Miangolangola faharary ka tsy tia vary amim-boavahy.
* Miangolangola mitenda fararano: ny vary tsy lany, ka anana indray no tadiavina.
* Mihambohambo tsy tia vary mohaka, fa mihinana ny masiso be herinandro.
* Mihambo tsy tia vary mohaka, kanjo nony homana atosika fotsiny.
* Mikotrana foana ny sahafa sy ny fanoto, fa ny vary ihany no toro.ù
* Mimpody an-tenda, toy ny varin' ny mpifana.
* Mitavandra saimbo tsara, mangaro vary miongana.
* Mitoto vary antoandro: manala sahato ny akoho.
* Mitoto vary diavolana, ka maka fanahy ny akoho.
* Mitoto vary lena ka samy miady ho lohany.
* Mitsaha-menimenina, toy ny vary sosoa voatondraka.
* Mpijiri-bary lavo amin' ampombo, ka potraka amin' ny hoditry ny fanao.
* Mpitsitsy vary tsy manam-panoto, mba isan' ny be fahandro ihany.
* Mpitsitsy vary tsy manam-panoto mba naman' ny mahandro be ihany.
* Na ambaramaina aza ny lohako, ka mihodi-balanirana ny hoditro: vary an-doharano aho ka maitso vatana ihany.
* Nahandro varin-dahiantitra ka masaka ihany fa tsy afa-droatra.
* Na matoky mazava aza tsy hanahy vary diavolana!
* Nanome zara ny andilam-polaka ny vary lavo.
* Natao ho zavona hahamasaka ny vary, kanjo nanjary fanala hamono ny mangahazo.
* Nataoko ity ianao vary rojo fanefan-taona, kanjo hay vary rojo fanefan-trosa.
* Ny alahelo toy ny vary an-tsompitra: ahafahana iray fatambary isan' andro, ka ho levona ihany no farany.
* Ny fitia tsy fanao mody voky, na mody iavonana toa varin' amboa mahamay.
* Ny haingo natao ho zavatra, verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny haingo natao lavananandro verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny hanitry ny vary eo an-tokoana tsy mba harena.
* Ny kolokolo aza vary ka mainka ny azy nafafiny!
* Ny lainga toy ny vary aloha, mahafatra-po, fa tsy mahavita taona.
* Ny roatra fotsy ihany na mena aza ny vary nandrahoina.
* Ny roatra no miohatra ny vilany fa ny vary akory tsy mankaiza.
* Ny vary raraka sakaizan' akoho.
* Odian-tsy tiana ohatra ny varin' amboa mahamay.
* Osa, ka tia vary aloha !
* Raha indray maka no manta vary aza mandevon-tsotrobe.
* Raha indray mandeha no misambo-bary ka tsy mahazo, aza mandoro ny fatambary.
* Raha sarotin-katsiaka, aza tia vary aloha.
* Randranobe no maty vary, ka Renindravola no mosarena.
* Rano tsy androana tsy mahafa-tseroka, ny lamba tsy atafy tsy mahafana, ny vary tsy hanina tsy mahavoky, ny raharaha tsy atao tsy mety lavorary.
* Ratsy vady nohanin-dambo vary: vinitra an' ala, tsy mazava an-tanàna.
* Sakaiza tiana namadi-belirano; vady renianaka niholy ho an' olona; reniomby nompiana nandaka; nampaka-drano tsy nahatafakatra; nahandro vary namolavola sosoa : koa izany no kanto maizina indrindra.
* Salasala toy ny vomanga am-body hady: vidim-bola, kely matsatso, takalozam-bary, vaventy.
* Saro-bary an-tsotro ka samy miady fo izay ho any am-bavany.
* Sendrasendra vary amin' anana.
* Soa hoatry ny vary fotsy mby am-bilany hianareo, sahala amin' ny hazo be endriky ny saha, ka hoatry ny rakitra saro-bidy, toy ny lamba isampinako raha miramirana, sy isikinako raha sendra tezitra.
* Sompitra tsy misy vary, ka sady manety trano no mampihambo toetra ny tompony.
* Te-hoderain' ny akoho, ka mitoto vary hariva.
* Tekotekon' angitra: tsy mahalany vary fahiny raika.
* Toy ilay namatra isam-pangady: raha tsy tonga ny vola, dia vary no afatra.
* Toy ny jinja varin' ilay mondry ka ny tsy tapaka no be, ary ny tapaka indray misavorovoro.
* Toy ny vary sy ny rano: ka an-tsaha tsy mifanary, an-tanàna tsy mifandao.
* Vary aloha: mahafatra-po fa tsy mahavita taona.
* Vary amin-dronono tondrahan-tantely: ampoky ny mamy, ampoky ny soa.
* Toto vary hariva: manary dia ny akoho.
* Toto vary ka tsy fotsy tsy an-daona.
* Toto vary maizina: ao am-bava vao mifantina akatatra.
* Tsy ampy tsy lany, ohatra ny vary be vato.
* Tsy mahafoy lasiray hamidy takotra ka manta vary.
* Tsy mba nampoizina ho fanala hamono ny mangahazo, fa natao ho zavona hahamasaka ny vary.
* Tsy mety raha mamono reny, toa vary ratsy.
* Tsy mety raha manao andevovavy may trano: ny trano may tsy hitany, fa "Maty aho varin-janako !"
* Tsy mety raha manao sola sarotra, ka miloloha vary mahamay.
* Tsy mety raha manarai-misy vary, fa ny tsy misy aza tsy fidiny.
* Tsy ny tanim-bary no madinidini-bary, fa isika roroa no madinidini-pitiavana.
* Tsy satry ny mialin-koririka, fa ny vary hatokona no tsy misy.
* Vary zato andrefan-trano: tsitsina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany; tobaina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany.
* Vary amim-balala: tsakoina, madinika; atelina, be faikany.
* Vary be vato, ka tsy ahateleman-koatrinona.
* Vary iray no nafafy, ka vary zato no miakatra.
* Vary lelik' antsanga: voaterisetra havozona, ka tsy misy hiolanolanana.
* Vary mangatsiaka.
* Vary maniry an-davabary, ka mitaroka anatin' ny maizina.
* Vary manta jinjaina : tsy manampo izay ho faty, fa ny manao no mahery.
* Vary sosoa nilaofan-kitoza, ka tsy soa fa mifanentana.
* Vary vokatra eo Ibetsimitatatra: na tompony na tsy tompony, samy mitazana.
* Vary vory amin' abatoraka: totoina tsy miray fotsy, ahandroin-tsy miray masaka.
* Vary zato naharon' ny sompitra.
* Vato natora-pody ka tsy mataho-bary ho raraka.
* Vavahady mizaha vary vokatra.
* Vinanto tsy manam-bary maina: tsy vinanto fa vy nahantona.
* Vody varin' Andriamanitra ny olona: izay tiany halaina no alainy, ary izay tiany havela no avelany.
* Vomanga an-kady: amidy vola tsy lafo, atakalo vary tsy foy.
* Vony tsy azon' afo, vary tsy hanim-pody.
* Zarazarao ny raharaha: ny tapa-tanana miandry ondry, ny tapa-tongotra mitoto vary.
* Izaho angika, hianao vary hova.

## Jereo koa

* Vary
* Fambolem-bary

## Jereo koa