open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Streptophyta

Ny ***Streptophyta*** dia iray amin' ny fizaràn' ny *[[Chlorobionta]]* na *Viridiplantae* ("zavamaniry maitso"), dia ny **zavamaniry an-tanety**. Ny firafitr' ilay klady dia miovaova be arakaraka ny mpanoratra, fa ny famaritana ampiasaina eto dia ahitana ny zavamaniry an-tanety sy ny ahidrano maitso rehetra afa-tsy ny *[[Chlorophyta]]* (ampahany ao amin' ny ahidrano maitso) sy ny *[[Prasinodermophyta]]* fototra.

## Fanakilasiana
Ny *Streptophyta*, ao anatin' ny "taranaka maitso" (ny *Archaeplastida* na *[[Plantae]]*), dia vondrona rahalahin' ny *Chlorophyta*. Anisan' izany ny an' ny ahidrano maitso izay navondrona taloha ao amin' ny vondrona fototra parafiletikan' ny *Streptophycophyta* (anisan' izany ny *Charophyceae*), ary koa ny vondrona mônôfiletikan' ny *[[Embryophyta]]*. Tsy fantatra mazava raha ny vondrona *Mesostigmatophyceae* no vondrona rahavavin' ny *Streptophyta* hafa rehetra, na vondrona rahalahin' ny fitambaran' ny *Chlorophyta* sy ny *Streptophyta*. Indraindray dia avondrona amin' ny anarana hoe *Streptophytina* (na *Streptophyta* amin' ny heviny tery) ny filaharana *Charales* sy *Coleochaetales* ary ny *Embryophyta*.

Noho izany, ny *Streptophyta* dia ahitana:

* ny *Mesostigmatophyceae* (?)
* ny *Chlorokybophyceae*
* ny *Klebsormidiophyceae*
* ny *Zygnematophyceae*
* ny *Charophyceae* sy ny *Coleochaetophyceae*
* ny *[[Embryophyta]]* izay fitambaran' ireto:
** ny *[[Marchantiophyta]]* na *[[Marchantiophyta|Hepaticophyta]]*
** ny *Anthocerotophyta*
** ny *[[Volombato|Bryophyta]]*
** ny *Tracheophyta* izay mitsinjara amin':
*** ny *Lycophyta*
*** ny *Monilophyta*: *Ophioglossales* sy *Psilophyta*, *Marattiales* sy *Equisetophyta*, sy *Filicophyta*
*** ny *[[Spermatophyta]]*: *[[Gymnospermae]]* sy *[[Angiospermae]]*
Chlorobionta

Ny ***Chlorobionta*** na ***Viridiplantae***, izany hoe **zavamaniry maitso**, dia zana-panjakana ao amin' ny *[[Plantae]]* (zavamaniry) amin' ny heviny malalaka (anisan' izany ny ahidrano). Mamorona vondrona mônôfiletika ahitana ny ankamaroan' ny "ahidrano maitso" sy ny zavamaniry an-tanety rehetra izy ireo. Miavaka izy ireo noho ny fananany famaitso a sy b. Mifanaraka amin' ny endrika filamatry ny zavamaniry izy ireo, miloko maitso, satria tsy voasaron' ny fandoko hafa ny famaitso amin' ny ankapobeny. Tokan-tsela ny karazana sasany, fa betsaka kosa ny maro sela. Manana toerana ara-tontolo iainana lehibe eto amin' ny Tany ny *Chlorobionta*, izay fitambaran' ny zavamaniry an-tanety rehetra sy ampahany manan-danja amin' ny biômasy an-dranomasina.

## Jereo koa

* *[[Plantae]]* - zavamaniry
Selolôzy

Ny **selolôzy** na **selilôzy** dia gliosida voaforon' ny rojo môlekiola D-gliokôzy (miisa eo anelanelan' ny 15 sy 15&nbsp;000). Io biôpôlimera io no singa fototra ao amin' ny rindrin-tselan' ny zavamaniry, ao anatin' izany ny hazo (izay miavaka noho ny fisiazn' ny lininina betsaka ihany koa). Ny selolôzy dia 35 hatramin' ny 50 % amin' ny biômasin' ny zavamaniry an-tanety, eo alohan' ny hemiselolôzy (30 hatramin' ny 45 %) sy lininina (15 hatramin' ny 25 %), ka mahatonga ny fianakaviana voalohany amin' ny haro araka ny filaharan' ny habetsahana ao amin' ny zavamaniry sy ny ao amin' ny rafi-tontolo iainana an-tanety izay anjakan' ny biômasin' ny zavamaniry maty na velona.

Ny selolôlizy dia manondro ny hidrôlizy mahazo ny fatoran' ny selolô amin' ny alalan' ny anzima selolôlitika.
Embryophyta

Ny ***Embryophyta***, izay antsoina matetika hoe **zavamaniry an-tanety**, dia fizaràna lehibe amin' ny *[[Streptophyta]]*. Antsoina koa hoe ***Cormophyta*** ("zavamaniry misy taho", avy amin' ny teny latinina hoe *cormus*, "taho"; avy amin' ny teny grika hoe *kormos*, "vatan-kazo") na ***Archegoniates***. Ao amin' ny fanasokajiana APG III araka an' i Chase sy i Reveal (2009), izay arahin' ny *Tropicos* (16 Aogositra 2023), ny zavamaniry an-tanety dia mivondrona ao amin' ny kilasy ***Equisetopsida***.

Miaraka amin' ny "ahidrano maitso" ao amin' ny fanjakan' ny zavamaniry, dia izy ireo no vondrona "zavamaniry maitso" na *[[Chlorobionta]]* miavaka noho ny fikambanan' ny famaitso a sy b ary ny tavolo voatahiry ao anaty plastida na (plasta).

Izy ireo dia mamorona vondrona mônôfiletika, izay nivoatra teo amin' ny *[[Chlorobionta]]* nandritra ny vanim-potoana Paleôzôika ary nahomby tamin' ny fiainana an-tany maina, izay norakofany tsikelikely, satria ny fialana avy amin' ny rano dia voalohany asan' ny *[[Volombato|Bryophyta]]* (volonkazo) miaraka amin' ny gametôfita an-drivotra sy maharitra. Ity andian-teny hoe "zavamaniry an-tanety" ity dia tsy manakana ny sasany amin' ireo zavamaniry ireo tsy hiova ka hiaina amin' ny tontolo anaty rano (araka ny fomban' ny *Cetacea* (trozona, sns) teo amin' ny biby) na hiteraka ao amin' ny tontolo anaty rano.

Ny *Embryophyta* dia voafaritra amin' ny fisian' ny tsimoka zavamaniry, izay rafitra maro sela mivoatra aorian' ny fitsaihana avy amin' ny zigôty (sela azo amin' ny fitambaran' ny vihy lahy sy vihy vavy) ary misy tongotra na fitsentsefana, sy fitaovam-pihantonana ary loha. Manan-todika ny fivoarany io zigôty na atody io, farafaharatsiny amin' ny dingana voalohany, dia miankina amin' ny tahiry ao amin' ny tambatsela reny. Io no lohan' ny tsimoka izay miforona ho spôrôfita miaraka amin' ny fakany sy ny tahony ary ny raviny: ny fitsanganany eny amin' ny rivotra raha ny marina dia tsy maintsy mandresy ny vesatra ary ny fijidina dia manasaraka ny faritra misy hazavana amin' ny faritra fiorenana sy fitrohana. Noho izany, ny fankanesany eny amin' ny tany dia ahitana fanavahana ho taova sy tambatsela manana ny asany manokana, indraindray hamafisin' ny lininina ary rakotra kotikiola, fitafiana tsy mandray rano.

## Jereo koa

* *[[Plantae]] -* zavamaniry
* *[[Chlorobionta]]*
* *[[Archaeplastida]]* (fanakilasiana fiilôjenetika)
Briôfita

Ny **briôfita** dia zavamaniry tsy ahitana fiavahan-taova na misy ravina nefa tsy misy lalan-dranon-kazo. Amin' ny zavamaniry ankehitriny, ny briôfita an-tanety sy ny briôfita an-drano dia ireo izay nitazona ny toetran' ny zavamaniry voalohany nameno ny tany maina. Ny razamben' ny zavamaniry an-tanety rehetra, noho izany ny an' ny briôfita koa, dia ahidrano maitso, ny *Charophyceae*.

Na dia ahafahan' izy ireo manohitra ny fahamainana aza ny rafitra anatômika sasany ananany, dia mbola miankina tanteraka amin' ny rano na ny tontolo mando ny briôfita, na amin' ny hamandoana kely indrindra amin' ny fotoana fananahany. Ny fitakiana ity fepetra ity dia tsy manakana ny fahafahany mifanaraka amin' ny tontolo isan-karazany izay ahafahan' izy ireo miaina any amin' ny faritra rehetra amin' ny Tany, manomboka amin' ny ekoatera ka hatrany amin' ny tendrontany.

Raha raisina amin' ny heviny malalaka, izany hoe amin' ny fanasokajiana nentim-paharazana, ny teny hoe "*briôfita*" dia mihatra amin' ny sampana telo amin' ny zavamaniry an-tanety izay tsy manana rafi-dalan-dranon-kazo tena izy: ny *[[Marchantiophyta]]* na *[[Marchantiophyta|Hepaticophyta]]* (hepatika), ny *[[Bryophyta]]* s.s. (ny volombato, ny *sphagnum*) ary ny *Anthocerotophyta* (*Anthocerota*), mivondrona ao amin' ny zana-panjakana ***Bryobiotina*** ao amin' ny fanjakana *[[Chlorobionta]]*. Amin' ny heviny bôtanika henjana, ny briôfita noho izany dia mikasika ny volonkazo sy ny *sphagnum* (tsy anisany ny *Marchantiophyta* sy ny *Anthocerotophyta*).

Noho ny fananany karazana volombato sy *sphagnum* efa ho 25&nbsp;000, sy karazana hepatika (*Marchantiophyta*) 9&nbsp;000 , ary karazana *Anthocerotophyta* 300, ny briôfita no vondrona faharoa amin' ny zavamaniry an-tanety, aorian' ny *Dicotyledonae* (roa ravin-tsimoka).

Amin' ny maha singa manan-danja azy ireo eo amin' ny biôtôpy an' ala sy an-tendrombohitra, ny briôfita dia loharanom-pahasamihafan' ny zavamananaina manokana ao amin' ny tontolo mangatsiatsiaka na mando ary mandray anjara amin' ny fiasan' ny rafitra tontolo iainana, na amin' ny hetsika ara-tontolo iainana, na amin' ny fiforonan' ny nofon-tany ary amin' ny ankapobeny kokoa amin' ny tsingerina biôjeôsimika sy ny fandanjalanjana ny toetany.

## Jereo koa

* *[[Volombato|Bryophyta]]*
Marchantiophyta

Ny ***Marchantiophyta***, ***Hepaticophyta*** na ***Hepatophyta*** na ***Hepaticae***, dia mandrafitra ny taksônan' ny *[[Embryophyta]]* (zavamaniry an-tanety) izay nitahiry ny toetran' ny "razana" netsaka indrindra, tsy misy rafitra lalan-dranon-kazo. Ny *Marchantiophyta* dia misy karazana 9&nbsp;100 maneran-tany. Atao hoe **hepatika** izy ireo. Sahala amin' ny *[[Volombato|Bryophyta]]* (volombato) sy ny *[[Anthocerotophyta]]*, manana tsingerim-piainana anjakan' ny gametôfita izy ireo, izay tsy ahitana afa-tsy andiam-pilazana ara-pototarazo ny selany.
Tontolo Sinoa

Ny **Tontolo Sinoa** na **Sinôsfera** dia mahafaoka firenena maro any Azia Atsinanana sy Azia Atsimo-Atsinanana izay nandray ny kolontsaina sinoa teo amin' ny tantara. Ahitana an' i Sina Lehibe, i Japôna, i Kôrea ary i Vietnamy ny Tontolo Sinoa. Ny famaritana hafa dia mety hahitana ny faritr' i Môngôlia sy ny an' i Singaporo ankehitriny, noho ny fitaomana sinoa teo amin' ny tantara na ny fitaoman' ny Sinoa any ampitan-dranomasina ankehitriny. Tsy mitovy amin' ny tontolo miteny sinoa, izay manondro faritra ampiasana ny fiteny sinoa, ny Tontolo Sinoa.

I Sina Imperialy dia fahefana lehibe tao amin' ny faritra nisy azy tany Azia Atsinanana ary nanitatra ny kolontsainy sy ny heriny tamin' ny fanjakana maro mpifanolo-bodirindrina aminy sy tamin' ny firenena manodidina, anisan' izany i Japana sy i Kôrea, ary i Vietnamy. Izany fifaneraserana izany dia nisy fiantraikany arak' ideôlôjia sy ara-kolontsaina niorina tamin' ny kônfosianisma sy ny bodisma ary ny taôisma. Ireo kolontsaina efatra ireo dia nofehezin' ny emperorany tamin' ny alalan' ny rafitra imperialy mitovy. Ny famoronan-javatra sinoa dia nisy fiantraikany tamin' ny fanavaozana ny kolontsaina hafa teo amin' ny fitantanana, ny filôzôfia, ny siansa ary ny zavakanto. Lasa *[[lingua franca]]* an-tsoratra ho an' ny birôkrasia sy ny fifandraisana ny fiteny sinoa literera, ary ny tarehin-tsoratra sinoa dia lasa *kanji* any Japana, *hanja* any Kôrea, ary *chữ Hán* any Vietnamy.

Tany amin' ny tapany farany amin' ny vanim-potoan' ny tantara klasika dia nihena ny lanjan' ny fiteny sinoa klasika teo amin' ny literatiora satria samy nanana ny fomba fanoratany manokana i Japana sy i Kôrea ary i Vietnamy. Namolavola ny tarehin-tsoratra *katakana* sy *hiragana* i Japana, namorona ny *hangul* i Kôrea, ary i Vietnamy dia nanamboatra ny *chữ Nôm* (tsy dia ampiasaina intsony ankehitriny fa nosoloan' ny abidy vietnamiana miorina amin' ny abidy latina). Ny literatiora klasika nosoratana tamin' ny tarehin-tsoratra sinoa anefa dia mbola lova manan-danja amin' ny kolontsaina japôney sy kôreana ary vietnamiana. Tamin' ny taonjato faha-21, ny fitaomana arak' ideôlôjia sy ara-kolontsainan' ny taôisma sy ny kônfosianisma ary ny bodisma dia mbola hita ao amin' ny kolontsaina avo sy ny eo amin' ny foto-pampianarana sôsialy.
Sina Lehibe

I **Sina Lehibe**, araka ny etnôjeôgrafia, dia faritra miovaova famaritana, izay misy fifamatorana ara-kolontsaina sy ara-toekarena amin' ny vahoaka sinoa. Matetika ampiasain' ny orinasa na fikambanana iraisam-pirenena amin' ny fomba tsy ôfisialy io andian-teny io. Tsy mazava fivelarana ara-jeôgrafian' ity faritra ity sy ny fiantraikany ara-pôlitika sy ara-toekarena, satria mampiasa azy mba hanondroana ny fifandraisana ara-barotra eo amin' ny samy Sinoa ara-poko ny olona sasany, fa liana kokoa amin' ny fifandraisana ara-kolontsaina kosa ny hafa, ary ny hafa amin' ny fitsinjovana ny fampiraisana ara-pôlitika. Mahafaoka ny fifandraisana eo amin' ny vahoaka sinoa any amin' ny faritra samihafa io teny io, saingy matetika izy io dia manondro faritra mahafaoka ny Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina (Sina an-tanibe sy i Hong Kong ary i Macau) sy ny Repoblikan' i Sina (fantatra amin' ny anarana hoe Taiwan), izay toerana misy ny ankamaroan' ny vahoaka sinoa ara-kolontsaina. Mety hitanisa ihany koa ny toerana izay ahitana Sinoa betsaka toa an' i Singaporo ny mpandinika sasany.

Misy manohitra ny fampiasana io andian-teny io; ny mpandinika sasany ao Taiwan dia mihevitra an' ioandian-teny io ho manimba na ho fifangaroana fitondrana pôlitika sy tsena samihafa, fa ny governemanta sinoa kosa nisoroka izany mba hanamaivanana ny tahotra ny fanitarana ara-toekarena, na mba hialana amin' ny filazana fa mitovy tantana i Taiwan sy ny Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina. Nasehon' i Wang Gungwu, manam-pahaizana aostraliana momba ny sivilizasiôna sinoa, ho "angano" sy "diso" ilay voan-kevitra raha ampiharina amin' ny vondrom-piarahamonina sinoa any ivelan' ny ranomasina.
Andriamanibavy Reny

Ny **Andriamanibavy Reny** na **Andriamanibavy Lehibe** dia andriamanibavy lehibe iray aseho ho reny na mpiteraka, na ho fisehoan' ny maha reny sy ny fahavokarana na manatanteraka ny anjara asa kôsmôlôjikan' ny mpamorona sy/na mpanimba, izay matetika ampifandraisina amin' ny Tany sy/na amin' ny Lanitra ary/na amin' ny fanomezany mahavelona ao amin' ny fifandraisan' ny maha reny amin' ny olombelona na amin' andriamanitra hafa.

Rehefa ampitovina amin' ny Tany na amin' ny tontolo voajanahary ny andriamanibavy toy izany, indraindray dia antsoina hoe **Tany Reny** na **Reny** **Tany**, izay andriamanitra ao amin' ny fivavahana animista na panteista. Ny andriamanibavin' ny Tany dia vady na vavy mifanoina amin' ny Ray any an-Danitra na Lanitra Ray, indrindra ao amin' ny teôlôjia isan-karazany avy amin' ny tontolon' ny Prôtô-Indô-Eorôpeana (izany hoe avy amin' i Dheghom (andriamanibavy) sy i Dyeus (andriamanidahy)).

Ao amin' ny kolontsaina pôliteista sasany, toy ny fivavahan' ny Ejiptiana taloha izay itantarana ny fedrà momba atody kôsmika, ny lanitra kosa dia heverina ho **Reny any an-Danitra** na **Reny Lanitra** toy ny hita ao amin' i Nut (andriamanibavy) sy i Hathor (andriamanibavy), ary ny andriamanitry ny tany dia heverina ho lehilahy na ray, ary mpiara-miasa ety an-tany, toa an' i Osiris (andriamanidahy) na i Geb (andriamanidahy) izay foy avy amin' ny atody kôsmika reny.
Salvia hispanica

Ny ***Salvia hispanica*** dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Lamiaceae]]*. Izy io dia teratany any afovoany sy atsimo amin' i Meksika sy any Goatemala. Heverina ho voamaina izy io, ambolena hahazoana voany azo hanina, ary matetika ampiasaina ho sakafo any amin' ny firenena maro any amn' ny faritra andrefana amin' i Amerika Atsimo, andrefana amin' i Meksika, ary atsimo-andrefana amin' i Etazonia.
El

I **El** na **ʾEl** na **Ilu** dia andriamanitra tany Atsinanana Akaiky nivavahana tao Ampiposahana. Midika hoe "andriamanitra" io anarany io, anarana izay ampiasaina ao amin' ny fiteny semitika. Izy no heverina ho andriamanitra lehibe indrindra amin' ny panteôna kananita.

Ny hoe *El* dia teny semitika avaratra-andrefana midika hoe "andriamanitra", na manondro (ho anaran-tsamirery izany) ny iray amin' ny andriamanitra lehibe tany Atsinanana Akaiky. Ny endrika tsy fahita firy, *<nowiki/>'ila*, dia maneho ny endrika entimilaza ao amin' ny fiteny akadiana sy fiteny amôrita taloha. Io teny io dia avy amin' ny teny prôtô-semitika hoe **ʔil*-.

Among the Hittites, El was known as **Elkunirša** (Hittite: 𒂖𒆪𒉌𒅕𒊭 *Elkunīrša*).

Ny andriamanitra manokana fantatra amin' ny anarana hoe *<nowiki/>'El*, *<nowiki/>'Al* na *<nowiki/>'Il* dia ahitana ny andriamanitra fara tampony tao amin' ny fivavahana kananita fahiny sy ny andriamanitra fara tampony amin' ny fiteny semitika atsinanana tamin' ny vanim-potoana voalohan' ny tarana-mpanjakan' i Mezôpôtamia (≈2900 – ≈2350). Amin' ny Hitita na Hetita na Heteana, i El dia nantsoina hoe *Elkunirša* (hitita: 𒂖𒆪𒉌𒅕𒊭 / *Elkunīrša*).

Na dia nahazo endrika sy dikany samihafa tamin' ny fiteny samihafa aza i El rehefa nandeha ny fotoana, dia mbola misy foana izy io amin' ny endrika hoe *-il* na *-el* amin' ny andian-teny anaran-tsamirery toy ny hoe *Ishmael* (Ismaela), *Israel* (Israely), *Samuel* (Samoela), *Daniel* (Daniela na Daniely), *Rafael* (Rafaela na Rafaely), *Mikhael* (Mikaela na Misely) ary *Gabriel* (Gabriela na Gabriely).
Elyôn

Ny hoe **Elyôn**, izay midika hoe "Avo Indrindra", dia mpamari-toetra izay mahaforona ny iray amin' ny anaran' Andriamanitra ao amin' ny jodaisma sy ao amin' ny  Baiboly hebreo. Ampiasaina ho anarana izy io, amin' ny heviny hoe "ny Avo Indrindra", na ho mpamaritra ny toetran' Andriamanitra ao amin' ny andian-teny hoe **El Elyôn**, "ilay Andriamanitra Avo Indrindra". Atao hoe **אֵל עֶלְיוֹן**‎ / *ʼĒl ʻElyōn* izy amin' ny teny hebreo, ary mitovy hevitra amin' izany ao amin' ny Septanta (Baiboly jiosy amin' ny teny grika) hoe ***ὁ Θεός ὁ ὕψιστος*** /  *ho Theós ho hýpsistos* ("Andriamanitra ambony indrindra").

Lohahevitry ny adi-hevitra mahazatra ny anaram-boninahitra hoe *ʿElyōn*, izay adika indraindray ho mitovy amin' ny Andriamanitry ny fivavahana abrahamika, ary raha tsy izany dia heverina ho fanondroana andriamanitra hafa tanteraka amin' ny karazany, izay mety ho ambony noho ny i Yahweh.

Ankoatry ny lahatsoratry ny Baiboly, ny teny adika hoe "ambony" na "avo" (izay misy fiafaran’ ny fototeny roa izay milaza toeraba, fa tsy mimaza fampitahana) na "tampona" na "ambony indrindra" dia misy fampiasana azy andavanandro, izay ilazana fotsiny ny toeran' ny zavatra iray (oh: nampiharina tamin' ny sobika iray ao amin' ny Genesisy 40:17 na efitra iray ao amin' ny Ezekiela 42:5 ).

## Ao amin' ny Baiboly
Ny hoe *Elyôn*, izay midika hoe "Avo Indrindra", dia mpamari-toetra an' Andriamanitra izay ampiasaina ao amin' ny fedràn' ny Arameana sy ny an' ny Fenisiana.

Ao amin' ny Testamenta Taloha, ny teny hoe *Elyôn* dia ampiasaina ho mpamari-toetraa, na anarana mitokana, na miaraka amin' ny teny hafa. Teny ampiasaina matetika ao amin' ny Baiboly io teny io mba hilazana an' Andriamanitra. I Melkizedeka, ohatra, dia lazaina fa "mpisoron' i El Elyôn", ary tamin' ny anaran' i Elyôn no nitsofany rano an' i Abrahama.

Ampiasaina io teny hamaritana an' i El (ao amin' ny Genesisy 14:18-22 sy ao amin' ny Salamo 78:35), hamaritana an' i YHWH (ao amin' ny Salamo 7:18 sy ny Salamo 47:3 ) ary an' i Elohim (ao amin' ny Salamo 57:3 sy ny Salamo 78:56 ).

Ny teny hoe *Elyôn* dia ampiasaina ho anarana mitokana ihany koa, ao amin' ny Salamo 9:3 sy  Salamo 77:11 ary Salamo 82:6 , ary ao amin' ny Isaia 14:14.

Ampiasaina mifanila amin' ny hoe *El* ("Andriamanitra") io teny io (ao amin' ny Nomery 24:36, ao amin’ ny Salamo 73:11, ao amin' ny Salamo 107:1), mifanila amin' ny hoe *YHWH* (Deoteroônômia 8:7; 2Samoela 22:14; Salamo 18:14), amin' ny hoe *Elohim* (Salamo 46:5 sy Salamo 50:14), ary amin' ny hoe *Shaddai* (Nomery 24:16 sy Salamo 91:1).
Hialeah

**Hialeah, Florida** dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly tenan'i Florida, ao Etazonia. 

## Jeografia
 
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 25.8605555556 ary -80.2938888889.
Ny faritr'ora dia GMT -5.

## Jereo koa
* Florida
* Etazonia

## Rohy ivelany
* City of Hialeah official site
Athinganoi

Ny ***Athinganoi*** dia sekta manikeana manaja fomba jiosy sady manao fampianaran-diso (heretika), izay nonina tany Frigia sy Likaônia nefa sady tsy Hebreo no tsy Jentilisa. Nitandrina ny Sabata izy ireo, nefa tsy voafora. *Shomer negiah* izy ireo. Amin' ny teny grika izy ireo dia atao hoe *Ἀθίγγανος* / *Athinganos* (raha tokana) na *Ἀθίγγανοι* / *Atsinganoi* (raha maro).

Misy koa filazana fa ny *Athinganoi* dia nifandray tamin' ny Simôniana ary tsy nisy ifandraisany tamin' ny sekta manikeana na paolikiana. Niorim-ponenana tao Bizantioma izy ireo tamin' ny taona 1054: taonan' ny Fisarahan' ny Fiangonana Tatsinanana sy Tandrefana.

Nanambady vehivavy bizantina ny Athinganoi, nandray ny kristianisma ôrtôdôksa grika, ary tamin' ny farany dia nifangaro amin' ny vahoaka slavy sy grika. Ao amin' ny fanadihadiana sasany, ny Athinganoi dia voalaza fa sisa tavela tamin' ny Indô-Grika nandao an' i India tamin' ny taona 400 nandritra ny vanim-potoanan' ny Fananiham-bohitra barbariana.

## Famotoran-teny
Ny famotorana ny fiforonan' ny teny hoe *Ἀθίγγανοι* / *Atsinganoi* dia tsy azo antoka, fa ny fanapahan-kevitra iraisana dia nanao an' io teny io ho avy amin' ny teny grika anondroana "(ireo izay) tsy azo kasihina", avy amin' ny tovona *alpha* manaisotra sy ny matoanteny *θιγγάνειν* / *thinganein*, izay midika hoe "mikasika" na "mikitika". Ny sekta manikeana dia voalaza ao amin' ny loharano sôgdiana.

### Ny mety ho fisian' ny fifandraisana amin' ny vahoaka rômany
Ny anarana hoe *Athinganoi*, izay nanana endrika hafa taty aoriana hoe *ἀτσίγγανοι* / *Atsinganoi*, dia lasa mifandray amin' ny Rômany na Jitàna izay niseho voalohany tao amin' ny Empira Bizantina tamin' izany fotoana izany. Ny hoe *Atsinganoi* no fototry ny teny hoe *cigano*, *çingene*, *cigány*, *zigeuner*, *tzigan*, *țigan*, ary *zingaro*, izay teny ampiasaina hilazana ny Rômany amin' ny fiteny eorôpeana isan-karazany. Amin' izao fotoana izao dia maro amin' ireo teny ireo no mbola ampiasaina amin' ny heviny manambany, na dia ny hafa aza ny anarana mahazatra indrindra anondroana azy ireo amin' ny fiteny tsirairay. Ny fiheverana ny Rômany ho mpanao ody dia mandray anjara amin' ny fampifangaroana ny *Atzinganos* (ny Rômany) sy ny *Athinganoi*.

## Jereo koa

* Paolikianisma
* Bôgômilisma
* Katarisma
* Melkizedeka

## Loharano sy fanamarihana
Simôniana

Ny **simônisma** dia fampianarana tamin' ny taonjato faha-2, izay anisan' ny hetsika gnôstika sy paleôkristianina naorin' i Simôna Magy na Simôna Majy. Niroborobo ilay sekta tany Siria sy tany amin' ny faritra samihafa tany Azia Minora ary tany Rôma. Tamin' ny taonjato faha-3 dia mbola nisy sisa tavela tamin' izany sekta izany, izay mbola velona hatramin' ny taonjato faha-4. Nino ny Simôniana fa i Simôna dia Andriamanitra naka endrik' olombelona.

## Ny simônia
Nantsoin' ny Eglizy Katôlika hoe "simônia" ny fifanakalozan-javatra ara-pivavahana amin' ny entam-barotra ara-nofo, araka ny tantaran' i Simôna Majy voarakitra ao amin' ny Asan' ny Apôstôly, satria te hividy fitaovana (ny herin' ny Fanahy Masina) hanaovana fahagagana i Simôna mba hahazoana vola.
Pteridophyta

Ny ***Pteridophyta*** dia zavamaniry misy lalan-dranon-kazo (Tracheophyta, manana ksilema sy flôema) izay tsy mamokatra vony na voa. Noho izany dia kriptôgama izy ireo. Ny vondrona *Pteridophyta* dia tena mivelatra ary nampidirina tao amin' ny sistematika ho fizaràn' ny *Pteridophyta* (indraindray zana-pizaràn' ny ***Pteridophytina***) ao amin' ny fanjakan' ny zavamaniry (*[[Plantae]]*), teo am-piandohan' ny filôjenia fenetika (amin' ny fampitahana ny fanoharana voafetra amin' ny singan-toetra môrfôlôjika) nanomboka tamin' ny taonjato faha-19, mba hanavahana, ao amin' ny kôrmôfita, ny karazana lazaina hoe "tranainy" kokoa amin' ny famondronana ny kôrmôfita iray hafa izay lehibe kokoa sy lazaina hoe "nivoatra", izay antsoina hoe antôfita (io famondronana faharoan' ny zavamaniry misy vihim-boa io dia nahitana ny vondrona roa *[[Gymnospermae]]* sy *[[Angiospermae]]* izay efa navahana hatramin' ny Andro Taloha).

Ny vondrona *Pteridophyta* dia parapfiletika: mampitambatra ny *[[Lycopodiopsida]]* sy ny *Polypodiopsida* ao amin' ny taksôna iray ihany, fa ao anatin' ny *Tracheophyta* (zavamaniry misy lalan-dranon-kazo), ny *Polypodiopsida* dia akaiky kokoa ny *[[Spermatophyta]]* (zavamaniry misy vihim-boa) raha mitaha amin' ny *Lycopodiopsida*.
Likaônia

I **Likaônia** dia faritra ara-tantara tany Azia Minora, voafaritr' i Kapadôkia ao avaratra-atsinanana, i Galatia ao avaratra, i Frigia any avaratra-andrefana, i Isaria ao andrefana, ary i Kilikia ao atsimo-atsinanana. I Ikôniôna na Ikônioma no renivohiny, izay atao hoe *Konya* ankehitriny. Tanàna roa hafa any Likaônia i Listra sy i Derbe.

## Ny anarany
Ny anarana hoe *Likaônia* dia hita ao amin' ny loharanon-kevitra mifandray amin' ny diabe fanafihana nataon' i Kirôsy Zanany. Amin' ny teny grika izy dia atao hoe *Λυκαωνία* = *Lykaônia* dia midika hoe "tanin' ny amboadia" na "tanin' ny lopa". Amin' ny Grika dia an' i Frigia Lehibe io fizaràn-tany io.
Fanjakana indô-grika

Ny **Fanjakana Indô-Grika** dia toe-draharaha ara-pôlitika be pitsiny sy mahakasika fanjakana maro teo amin' ny fitambaran' ny fizaràn-tany helenistika izay tsy mazava sady mifindrafindra ny sisintaniny, izay mifanitsy amin' ny ampahany amin' i Afganistana sy ny ilany avaratr' i Pakistana ary ny ilany avaratra-andrefan' i India amin' izao fotoana izao. Ireo fanjakana ireo dia niankina amin' ny Fanjakana Grika-Baktriana izay niitatra hatrany avaratr' i Afganistana sy atsimon' i Ozbekistana sy Tajikistana ankehitriny. Ireo no fizaràn-tany indiana azon' i Aleksandra Lehibe tamin' ny fanafihana, saika very tanteraka tamin' ny fanapahan' i Seleokôsy I izay lasan' ny Empira Maorià vaovaon' i Chandragupta Maurya tamin' ny taona 303 tal JK ary azon' ny Grekô-Baktriana indray teo anelanelan' ny fiafaran' ny fahirano an' i Baktresy nataon' i Antiôkôsy III tamin' ny taona 206 sy ny fahafatesan' i Eotidemôsy tamin' ny taona 200 tany ho any, noho ny faharavan' ny Empira Maorià sy ny fiverenan' ny mpanjaka seleokida nankany andrefana.

Nandritra ny taonjato roa teo ho eo dia teo amin' ny telopolo eo ho eo ny andriamanjaka indô-grika fantatra, ny ankamaroany dia fantatra amin' ny alalan' ny vola nampanamboariny ihany. Taorian' ny famoizana an' i Baktriana tamin' ny fanafihan' ny vahoaka ioezy (*Yuezhi*) mpifindrafindra monina, dia nohamorain' ny ady an-trano teo amin' ny samy Grika, dia nizarazara ho fanjakana mpifanandrina ny fizaràn-tany indô-grika, izay matetika tsy fantatra ny sisin-taniny sy ny zotram-potoany. Ny fizaràn-tany nofehezin' ny Grika dia nihena sy nizarazara tamin' ny Sakà mpananibohitra talohan' ny nanjavona tanteraka tamin' ny fiandohan' ny vanim-potoana misy antsika, izay nofehezin' ny Fanjakana Indô-Partiana avy eo tamin' ny Empiran' i Kosàna.
Fananiham-bohitra barbariana

Ny **fananiham-bohitra barbariana**, na ny **fifindrà-monina lehibe**, dia andiana fifindrà-monina  nataon' ny Barbariana tany amin' ny tapany farany amin' ny Andro Taloha, indrindra tany Eorôpa, nanomboka tamin' ny fahatongavan' ny Hona tany Eorôpa Afovoany sy Eorôpa Atsinanana tamin' ny taona 375, ary nifarana tamin' ny an' ny Lômbarda tany Italia tamin' ny taona 568 sy ny Slava tao amin' ny Empira Rômana Atsinanana tamin' ny taona 577. Io vanim-potoana io dia nahitana ny fisaratsarahan' ny Empira Rômana sy ny faharavan' ny faritra andrefany izay lasan' ny  fanjakana maromaro naorin' ny vahoaka jermanika.
Salamo faha-76

Ny **Salamo faha-76** na **Salamo 76** dia salamo ao amin' ny Baiboly. Tafiditra ao amin' ny fizaràna atao hoe "boky fahatelo:" (Sal. 73-89) ity salamo ity. Ny Salamo faha-75 no eo alohany ary ny Salamo faha-78 no manaraka azy.  

## Lahatsoratra

### Ao amin' ny Baiboly prôtestanta

# Ho an' ny mpiventy hira. Hampiarahina amin' ny valiha. Salamo nataon' i Asafa. Tonon-kira. Andriamanitra dia fantatra eo amin' ny Joda; malaza eo amin' ny Israely ny anarany;
# Naoriny ao Salema ny tranolainy, ary any Ziona ny fonenany.
# Teo no nanapatapahany ny zana-tsipìka manelatra, sy ny ampinga sy ny sabatra ary ny fiadiana.
# Mamirapiratra Hianao sady be voninahitra miseho avy any amin' ny tendrombohitra fitohàna.
# Voababo ny mahery fo; renoky ny torimasony izy; ary samy ankona tsy nahahetsika ny tànany avokoa ny olo-mahery rehetra.
# Noho ny teny mafy nataonao, ry Andriamanitr' i Jakoba, dia sondrian-tory ny kalesy sy ny soavaly.
# Hianao no mahatahotra; ka iza no mahajanona eo anatrehanao, rehefa miseho ny fahatezeranao?
# Avy tany an-danitra no nampandrenesanao fitsaràna. Raiki-tahotra ny tany ka sina,
# Raha nitsangana hitsara Andriamanitra mba hamonjy ny mpandefitra rehetra ambonin' ny tany.
# Fa ny fahatezeran' ny olona hidera Anao tokoa; ny fahatezerana sisa dia isikinanao.
# Mivoadia, ka efao ny voadinareo amin' i Jehovah Andriamanitrareo; aoka izay rehetra manodidina Azy hitondra fanatitra ho an' Izay mahatahotra.
# Manapaka ny reharehan' ny lehibe Izy sady tahotry ny mpanjakan' ny tany.

## Jereo koa

* **Boky voalohany**: Sal. 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31 - 32 - 33 - 34 - 35 - 36 - 37 - 38 - 39 - 40 - 41.

* **Boky faharoa**: Sal. 42 - 43 - 44 - 45 - 46 - 47 - 48 - 49 - 50 - 51 - 52 - 53 - 54 - 55 - 56 - 57 - 58 - 59 - 60 - 61 - 62 - 63 - 64 - 65 - 66 - 67 - 68 - 69 - 70 - 71 - 72.
* **Boky fahatelo**: Sal. 73 - 74 - 75 - 76 - 77 - 78 - 79 - 80 - 81 - 82 - 83 - 84 - 85 - 86 - 87 - 89.
* **Boky fahefatra**: Sal. 90 - 91 - 92 - 93 - 94 - 95 - 96 - 97 - 98 - 99 - 100 - 101 - 102 - 103 - 104 - 105 - 106.
* **Boky fahadimy**: Sal. 107 108 - 109 - 110 - 111 - 112 - 113 - 114 - 115 - 116 - 117 - 118 - 119 - 120 - 121 - 122 - 123 - 124 - 125 - 126 - 127 - 128 - 129 - 130 - 131 - 132 - 133 - 134 - 135 - 136 - 137 - 138 - 139 - 140 - 141 - 142 - 143 - 144 - 145 - 146 - 149 - 150.

* **Salamo apôkrifa**: Salamo faha-151 - Salamo faha-152 hatramin' ny faha-155.
Nakiela

I **Nakiela** dia anjely voalaza ao amin' ny fampianarana esôterika sy mistika sasany. Indraindray izy io dia resahina ao amin' ny lahatsoratra na lisitry ny anjely, saingy tsy dia fantatra loatra ao amin' ny fivavahana lehibe toy ny kristianisma sy ny jodaisma ary silamo. Amin' ny tranga sasany, i Nakiela (נכיאל / *Nakhiel*) dia voatonona miaraka amin' ny anaran' ny anjely hafa tsy dia fantatra loatra, toa an' i Nakmiela (*Nachmiel*), i Nakôriela (*Nacoriel*), i Nadiela (*Nadiel*), ary Nafriela (*Nafriel*). I Nakiela no fanahy faharanitan-tsain' ny Masoandro. Serafima izy io. Atao hoe *Nakhiel* izy amin' ny lahatsoratra iresahana azy.

Anjely mifandray amin' ny Masoandro amin' ny fomban-drazana esôterika sy mistika sasany i Nakiela, indrindra amin' ny astrôlôjia kabalistika sy ny mazia anjelika. Indraindray izy io dia heverina ho faharanitan-tsainan' ny Masoandro na fanahy mitondra azy, mitana anjara toerana amin' ny fahazavana ara-panahy, amin' ny hery mahavelona ary amin' ny firoboroboan' ny ny tena manokana.

Amin' ny fomban-drazana sasany, i Nakiela dia mifamatotra amin' ny angovo miabon' ny Masoandro, toy ny fahavitrihana, ny fahaiza-mamorona, ny fahombiazana ary ny fahefana feno hatsaram-panahy. Voatonona ao amin' ny asasoratra momba ny mazia ara-pombafomba ihany koa izy io ka lazaina fa fanahy azo angatahana ny tsodranon' ny Masoandro, ny karisma, na ny fahombiazana amin' ny fisahanana asa fandraharahana.

## Jereo koa

* Arkanjely ao amin' ny Baiboly: Gabriela - Mikaela - Rafaela - 
* Anjely - Devoly

* Kabala
* fanahy (ao amin' ny fanandroana sy ny sikidy): Adnakiela - Agiela - Ambriela - Anaela - Apôlôna - Asmôdela - Atena - Barbiela - Barkiela - Bartsabela - Diana - Gabriela - Grafiela - Hagiela - Hamaliela - Hanaela - Hasmôday (*na [[Asmôdeo]]*) - Hismaela - Jôfiela - Jonô - Jopitera - Kasiela - Kedemela - Keresy - Malkidaela - Marsa - Merkiora - Mikaela - Moriela - Nakiela (*Nakhiel*) - Neptiona - Rafaela - Sakiela - Samaela - Sarakiela (*Sarachiel*) - Satiorna - Sôrata (*Sorath*) - Taftartarata - Tiriela (*Tiriel*) - Venosy - Verkiela - Vesta - Volkano - Zazela - Zoriela

## Rohy ivelany

* "Nakhiel the Seraphim", *snargl.com*

## Loharano sy fanamarihana
Nimroda

**Nimroda** (Hebreo: נִמְרוֹד,  *Nīmrōd*; Arabo: نُمْرُود, *Numrūd* ) dia olo-malaza ara-baiboly voalaza ao amin'ny Bokin' ny Genesisy sy ny Bokin' ny Tantara. Zanakalahin’i Kosy ary zafiafin’i Nôa àry i Nimroda, izay nolazaina fa mpanjaka tany amin’ny tany Sinara (Mesôpôtamia Ambany). Milaza ny Baiboly fa “mpihaza mahery teo anatrehan’i Jehovah [ary] ... nanomboka nahery tambonin’ny tany” izy. Ny lovantsofina sasany (tsy ara-Baiboly) tatỳ aoriana, izay nandika ny tantaran’ny nofin’i Jakoba ao amin’ny Baiboly (Genesisy 28:11–19), dia nanondro an’i Nimroda ho ilay mpanapaka nandidy ny fanorenana ny Tilikambon' i Babela na ny Tohatraran' i Jakoba, ary izany famantarana izany dia nitarika ny lazany ho mpanjaka izay nikomy tamin’Andriamanitra.
Lutsk

I **Lutsk** (Okrainiana : *Луцьк*, poloney: *Łuck*) dia tanàna iray any avaratrandrefan'i  . Ilay tanàna misy mponina 217.000 mahery, eo amoron’ny reniranon’i Styr, no ivon’ny Faritr’i Volyn.

## Gallery

File:Lutskadministr.jpg|Volyn's regional administration in Lutsk
File:ЛуцькКафГол.jpg|Kafedralna street
File:ЛуцькВоліГВ.jpg|Modern architecture
File:Монастир Домініканів.jpg|Dominican monastery
File:ЛуцькБрВиг.jpg|Orthodox Fellowship building
File:ЛуцькГалВ.jpg|Daniel of Galicia street
File:ЛуцькЛесіКрилова.jpg|Lesya Ukrainka street


## Jereo koa
* Okraina
Tanàna hafa any Okraina: Bakhmut, Chernobyl, Cherson, Donetsk, Kiev, Kharkiv, Lugansk Melitopol, Mykolaiv, Odessa, Sevastopol, Sumy, Zaporizhia
Fahitan' i Esdrasa

Ny ***Fahitan' i Esdrsa*** na ***Fahitan' i Ezra*** dia asasoratra apôkrifa tranainy voalaza fa nosoratan' i Ezra na Esdrasa izay mpanora-dalàna ao amin' ny Baiboly. Ny sora-tanana tranainy indrindra mbola ananana, ​​natao tamin' ny teny latina tamin' ny taonjato faha-11, na dia milaza mafy ny fiavahan' ny lahatsoratra ao aminy fa tamin' ny teny grika ilay lahatsoratra tany am-boalohany. Sahala amin' ny *Apôkalipsy grikan' i Esdrasa*, dia mazava ho azy fa nataona Kristiana ilay asasoratra ary maneho apôstoly maromaro hita any an-danitra. Na izany aza, ny lahatsoratra dia fohy kokoa noho ilay apôkalipsy.

Miankina be dia be amin' ny *Apôkalipsin' i Esdrasa*, izay apôkalipsy teo alohany, ilay lahatsoratra, ary mampiseho an' Andriamanitra ho namaly ny vavak' i Ezra mba hahazo herim-po tamin' ny alalan' ny fandefasana anjely fito taminy mba hampiseho aminy ny paradisa. Ao amin' ny *Fahitan' i Ezra* amin' ny teny latina, dia nidina rihana telo na ambaratonga 72 i Ezra ary naseho azy ny helo. Rehefa tonga tany amin' ny helo i Ezra dia nisy fanahy nanatona azy ary nilaza taminy fa nanome aina kely azy ireo ny fahatongavany tany. Avy eo izy dia nentina ho any amin' ny tontolo ambanin' ny tany fahefatra izay ahitana ny mpanota mihantona amin' ny volomasony. Ny olo-marina hitany any an-danitra dia aseho ho toy ny mandalo eo amin' ny toerana midadasika misy lelafo sy liona mandefa afo amin' ny vavany, nefa tsy naninona. Heverina ho any am-paradisa koa ny ratsy fanahy, fa vetivety dia noviravirain' ny alika masiaka sy nodorana tamin' ny afo. Henon' i Ezra tamin' ny anjely iray teo akaiky teo fa ny heloky ny ratsy fanahy dia noho izy ireo "*nandà ny Tompo sy niara-nanota tamin' ny vehivavy tamin' ny andron' i Tompo*".

Misy andinin-teny azo ampitahaina ao amin' ny Testamenta Vaovao ao amin' ny Lioka 16:22 : fa *maty ilay mpangataka ka nentin' ny anjely*, ary tao amin' ny fampahatsiahivan' i Jesoa ilay kankana tsy mety maty ao amin' ny Marka 9:47-48 : *any amin' ny helo dia tsy maty ny kankana izay mihinana azy*.
Oapity

Ny **oapity** (Anglisy: *wapiti*; *Cervus canadensis*), no karazany faharoa lehibe indrindra ao anatin'ny fianakavian'ny serfa, (*Cervidae*), ary iray amin'ireo biby mampinono lehibe indrindra any Amerika Avaratra sy Azia Afovoany ary Atsinanana. Ny teny hoe "*elk*" tany am-boalohany dia nanondro ny karazana Eoropeana ny ôrinaly, saingy nafindra tany *Cervus canadensis* ireo mpanjanaka Amerikana Avaratra.

## Jereo Koa
Apôkalipsy grikan' i Esdrasa

Ny ***Apôkalipsy grikan' i Esdrasa***, izay fantatra ihany koa amin' ny hoe ***Teny sy Fanambaràn' i Edrasa***, dia asasoratra pseodepigrafa nosoratana tamin' ny anaran' i Ezra na Esdrasa izay mpanoratra ao amin' ny Baiboly. Tsy nisy afa-tsy kôpia grika roa ihany izy io ary nomena daty teo anelanelan' ny taonjato faha-2 sy ny taonjato faha-9.

Araka ny voalazan' i R. H. Charles dia naka singa tao amin' ny *[[Boky fahefatr' i Esdrasa]]* (*2Esdrasa*) ny *Apokalipsy grikan' i Ezra*. Ny dikan-tenin' ny *Apôkalipsy grikn' i Ezra* mbola misy dia heverina fa nisy fanamboarana, raha tsy nosoratan' ny mpanonta kristiana tanteraka, izay nanonona an' i Paoly, i Joany apôstoly, i Herôda, sns.

Toy ny apôkaliptika maro, ny *Apôkalipsin' i Ezra* dia mampiseho ny mpanoratra azy ho nahazo fahitana momba ny Lanitra sy ny Gehena mirehitra, izay ahitana ny sazy mihatra amin' ny antsipiriany amin' ny mpanota. Nolazaina voalohany fa notsidihin' i Ezra ny Lanitra, izay nametrahan' i Ezra fanontaniana momba ny teôdikea - nanontany an' Andriamanitra izy hoe nahoana ny olombelona no nomena fahafahana hanota. Na dia milaza aza Andriamanitra fa ny olombelona no tokony homena tsiny raha manota, noho ny fananany safidy malalaka, ny lahatsoratra dia nampiteny an' i Ezra fa amin' ny farany dia tsy maintsy ho Andriamanitra no tompon' andraikitra amin' ny fahalavoan' ny olombelona, ​​indrindra fa Andriamanitra no namorona an' i Eva sy ny Menarana ary ny hazo voarara. Nanohy ny fiampangany an' Andriamanitra ho nanana hevitra maharikoriko momba ny rariny i Ezra, nefa tsy novalian' Andriamanitra izany, na dia nanelanelana ho an' ny mpanota aza i Ezra. Rehefa avy nitalaho sy niady hevitra tamin' Andriamanitra i Ezra, dia naseho taminy amin' ny alalan' ny fahitana ny fampijaliana tao amin' ny Gehena mirehitra, sy ny Antikristy. Farany, rehefa nanohitra i Ezra fa tsy misy olona tsy manana ota ary noho izany dia tsy hisy ho afa-mandositra ny fampijaliana toy izany, dia nanambara Andriamanitra fa niaritra ny hazo fijaliana Izy mba hamonjy ny olombelona, ​​hamela ny helok' izay mino, ary handresy ny fahafatesana.
Trozona ambadika

Ny **trozona ambadika** na **trozona ao ambadika** (*Megaptera novaeangliae*) dia karazana trozona. Izy io dia trozona (mpikambana ao amin'ny fianakaviana Balaenopteridae) ary izy no hany karazana ao amin'ny karazana ***Megaptera***. Ny olon-dehibe dia mahatratra 14–17 m (46–56 ft) ny halavany ary mahatratra 40 taonina metrika (44 taonina fohy). Ny vombony dia manana bika manokana, misy vombony lava eo amin'ny lohany. Fantatra amin'ny fanitsakitsahana sy ny fihetsika hafa mampiavaka ny ety ambonin'ny tany izy io, ka mahatonga azy ho malaza amin'ny mpijery trozona. Ny lehilahy dia mamokatra hira sarotra izay maharitra 4 ka hatramin'ny 33 minitra.
Karabaô

Ny **karabaô** (*Bubalus bubalis*), antsoina koa hoe **karabaô an-trano**, **karabaô aziatika** ary **karabaô aziatika**, dia omby lehibe iray avy any amin'ny kaontinanta indiana sy Azia atsimo atsinanana.
Ankehitriny, dia tazonina any Italia, Balkana, Aostralia, Amerika Avaratra, Amerika Atsimo ary any amin'ny firenena afrikanina sasany

Karazana ombidia roa mbola misy no fantatra:

* *B. b. bubalis* 
* *B. b. fulvus*
* *B. b. kerabau*
* *B. b. migona*
* *B. b. theerapati*
Acorizal

**Acorizal** dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly tenan'i  ao amin'ny Brazila.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 5.334  mponina.
Any amin'ny 67 km atsimon'i Cuiabá no misy azy.

Kaominina mifanila:  Cuiabá, Chapada dos Guimarães, Rosário Oeste sy Jangada.

## Renirano
*Rio Cuiabá

## Jereo koa
* Brazila
** Mato Grosso

## Tsiahy
Santo Antônio de Leverger

**Santo Antônio de Leverger** dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly tenan'i  ao amin'ny Brazila.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 16.999 mponina tamin'ny taona 2012.
Any amin'ny 27 km atsimon'i Cuiabá no misy azy.

Kaominina mifanila: Campo Verde, Jaciara, Juscimeira, Rondonópolis, Itiquira, Corumbá (MS), Barão de Melgaço, Nossa Senhora do Livramento, Várzea Grande sy Cuiabá.

## Jereo koa
* Brazila
** Mato Grosso

## Tsiahy
Nossa Senhora do Livramento

**Nossa Senhora do Livramento'' dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly tenan'i  ao amin'ny Brazila.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 13.104 mponina.
Any amin'ny 32 km atsimon'i Cuiabá no misy azy.

Kaominina mifanila:  Rosário Oeste, Poconé, Cáceres, Porto Estrela, Várzea Grande, Barão de Melgaço, Santo Antônio de Leverger, Jangada sy Rosário Oeste.

## Jereo koa
* Brazila
** Mato Grosso

## Tsiahy
Nectarinia

Ny ***Nectarinia*** vondron-karazana voronkely trôpikaly ao amin' ny fianakaviana *[[Nectariniidae]]*., ao amin' ny filaharanaPasseriformes. 

Misy karazana 80 eo ho eo izy io teo aloha, saingy vao haingana ny mpahay taksonômia no nizara ny *Nectarinia* ho vondron-karazana valo izay heverina ho miavaka amin' ny *Nectarinia*: *[[Leptocoma]]*, *[[Anabathmis]]*, *[[Chalcomitra]]*, *[[Cinnyris]]*, *[[Cyanomitra]]*, *[[Dreptes]]*, *[[Anthobaphes]]*, ary *[[Drepanorhynchus]]*. Tsy misy afa-tsy karazana enina izao no sisa ao. Ny ankamaroan' ny karazana dia napetraka ao amin' ny vondron-karazana *[[Cinnyris]]*.

## Karazana
Indreto ny karazana enina ao amin' ny *Nectarinia* araka ny fanasokajiana filamatra (versiona 7.1, 2017) nataon' ny International Ornithological Congress:

* *Nectarinia bocagii* – 
* *Nectarinia purpureiventris* – 
* *Nectarinia tacazze* – 
* *Nectarinia kilimensis* – 
* *Nectarinia famosa* – 
* *Nectarinia johnstoni* – 

## Jereo koa

* *[[Anabathmis]]*
* Anthobaphes
* *[[Chalcomitra]]*
* *[[Cinnyris]]*
* *[[Cyanomitra]]*
* *[[Drepanorhynchus]]*.
* *[[Dreptes]]*
* *[[Leptocoma]]*

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
São Francisco de Itabapoana

**São Francisco de Itabapoana** dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly tenan'i  ao amin'ny .

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 45.059 mponina.
Ny halavirana mankany an-drenivohitra 327 km (Rio de Janeiro (tanàna))

## Jereo koa
* Brazila
** Rio de Janeiro

## Tsiahy
Santa Luzia do Pará

I **Santa Luzia do Pará** dia kaominina ao , ao amin'i fanjakana federaly 
Antsoina koa hoe 47, na km 47 amin’i Pará-Maranhão (BR-316) izy io.

Ny halavirana mankany an-drenivohitra (Belém): 169 km
Agave

Ny ***Agave*** dia vondron-karazana zavamaniry ao amin' ny fianakaviana Agavaceae (araka ny fanasokajiana klasika) na *[[Asparagaceae]]* (araka ny fanasokajiana APG), teratany any amin' ny faritra maina any Amerika. Ity karazana ity dia fantatra indrindra amin' ny karazana mitahiry ranony sy mahazaka tany maina izay mazàna ahitana ravina misandrahaka sy matanjaka ary be nofo.

Karazana maro amin' ity vondrona ity no azo heverina ho zavamaniry maharitra an-taonany maro (maharitra mihoatra ny roa taona), izay mila taona maromaro vao lasa lehibe sy mamony. Na izany aza, ny ankamaroan' ny karazana *Agave* dia voalaza mazava kokoa fa mamony sy mamoa indray mandeha monja taona iray na anatin' ny taona maro dia maty; karazana *Agave* vitsy no mamony sy mamoa imbetsaka vao maty.

## Karazana

Misy karazana any amin' ny vondron-karazana *Agave*, nefa ireto tanisaina manaraka ireto no nofantenana satria misy aminy ny tena famboly: 

* *[[Agave americana]]*
* *[[Agave angustifolia]]*
* *Agave attenuata*
* *Agave murpheyi*
* *Agave palmeri*
* *Agave parryi*
* *Agave parviflora*
* ''Agave'' ''sisalana''
* *[[Agave tequilana]]*
* *Agave victoriae-reginae*
* *Agave vilmoriniana*
* *[[Agave vivipara]]*

Raha te hijery ny karazana Agave rehetra dia jereo ny pejy Lisitry ny karazan-javamaniry ao amin' ny ''Agave''.

## Jereo koa

* Taretra

* *[[Furcraea]]*
*Fambolena taretra eto Madagasikara
*Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Agave''

## Jereo koa
Yucca

Ny ***Yucca*** dia vondron-karazan-javamaniry izay miseho amin' ny endrika hazobotry sy hazo, ao amin' ny fianakaviana *[[Asparagaceae]]*. Ny karazany liisa 40-50 ao aminy dia miavaka amin' ny fisian' ny raviny maitso lalandava, henjana, miendrika sabatra ary felany lehibe misy voniny fotsy na fotsy. Izy ireo dia teratany any Amerika sy Karaiba amin' ny toeram-paniriana isan-karazany, manomboka amin' ny ala mando trôpikaly sy ny tontolo iainana sobtrôpika mando ka hatramin' ny tany efitra mafana sy maina ary hivoka.

## Karazana
* *[[Yucca aloifolia]]*
* *[[Yucca angustissima]]*
* *[[Yucca arkansana]]*
* *[[Yucca baccata]]*
* *[[Yucca baileyi]]*
* *[[Yucca brevifolia]]*
* *[[Yucca campestris]]*
* *[[Yucca capensis]]*
* *[[Yucca carnerosana]]*
* *[[Yucca cernua]]*
* *[[Yucca coahuilensis]]*
* *[[Yucca constricta]]*
* *[[Yucca decipiens]]*
* *[[Yucca declinata]]*
* *[[Yucca de-smetiana]]*
* *[[Yucca elata]]*
* *[[Yucca endlichiana]]*
* *[[Yucca faxoniana]]*
* *[[Yucca filamentosa]]*
* *[[Yucca filifera]]*
* *[[Yucca flaccida]]*
* *[[Yucca gigantea]]*
* *[[Yucca glauca]]*
* *[[Yucca gloriosa]]*
* *[[Yucca grandiflora]]*
* *[[Yucca harrimaniae]]*
* *[[Yucca intermedia]]*
* *[[Yucca jaliscensis]]*
* *[[Yucca lacandonica]]*
* *[[Yucca linearifolia]]*
* *[[Yucca luminosa]]*
* *[[Yucca madrensis]]*
* *[[Yucca mixtecana]]*
* *[[Yucca necopina]]*
* *[[Yucca neomexicana]]*
* *[[Yucca pallida]]*
* *[[Yucca periculosa]]*
* *[[Yucca potosina]]*
* *[[Yucca queretaroensis]]*
* *[[Yucca reverchonii]]*
* *[[Yucca rostrata]]*
* *[[Yucca rupicola]]*
* *[[Yucca schidigera]]*
* *[[Yucca schottii]]*
* *[[Yucca sterilis]]*
* *[[Yucca tenuistyla]]*
* *[[Yucca thompsoniana]]*
* *[[Yucca treculeana]]*
* *[[Yucca utahensis]]*
* *[[Yucca valida]]*

## Sary galeria


Yucca aloifolia0.jpg
Yucca angustissima subsp. avia fh 1184.40 in cultur in der Sammlung F. Hochstatter UT B.jpg
Yucca baccata 11.jpg
Starr 071222-0320 Yucca baccata.jpg
Yucca baccata var. brevifolia fh 1180.42 AZ B.JPG
Joshuatree.JPG
Parauapebas

I **Parauapebas** dia kaominina ao , ao amin'i fanjakana federaly 

Ny halavirana mankany an-drenivohitra (Belém): 709 km

## Asa fitrandrahana
Ao amin'ny Vale's Carajás Vy no tena anaovana ny fitrandrahana. Ny fitrandrahana vy no fototry ny fidiram-bolan’ny kaominina: olona manodidina ny 8.000 eo ho eo no miasa mivantana ary manodidina ny 20.000 eo ho eo ankolaka. Ankoatra ny akora vy, misongadina ny fitrandrahana manganese sy volamena.

## Lalamby
Avy amin'ity tanàna ity dia misy lalamby mankany São Luís (Maranhão).

## Renirano
*Rio Parauapebas
Petunia

***Petunia*** dia karazana zavamaniry misy voninkazo 20 avy any Amerika Atsimo. Ny voninkazo malaza amin'io anarana io dia avy amin'ny teny frantsay, izay naka ny teny hoe paraky. Ny ankamaroan'ny karazana hita eny amin'ny zaridaina dia zavamaniry.

## Karazana
* *[[Petunia alpicola]]* 
* *[[Petunia axillaris]]*
* *[[Petunia bajeensis]]*
* *[[Petunia bonjardinensis]]*
* *[[Petunia exserta]]*
* *[[Petunia guarapuavensis]]*
* *[[Petunia inflata]]*
* *[[Petunia integrifolia]]*
* *[[Petunia interior]]*
* *[[Petunia ledifolia]]*
* *[[Petunia littoralis]]*
* *[[Petunia mantiqueirensis]]*
* *[[Petunia occidentalis]]*
* *[[Petunia patagonica]]*
* *[[Petunia reitzii]]*
* *[[Petunia riograndensis]]*
* *[[Petunia saxicola]]*
* *[[Petunia scheideana]]*
* *[[Petunia villadiana]]*
* *[[Petunia × atkinsiana]]*
Petrobras

**Petróleo Brasileiro** (**Petrobras**) dia orinasa ampahibemaso, izay ny governemantan'i  no tompon'ny ankamaroany, ary noho izany dia orinasam-panjakana mifangaro toekarena. Ao Rio de Janeiro ny foibeny, miasa any amin'ny firenena 14 amin'izao fotoana izao, eo amin'ny sehatry ny angovo, indrindra amin'ny sehatry ny fitrandrahana, famokarana, fanadiovana, fivarotana ary fitaterana solika, entona voajanahary ary ny vokatra azo avy aminy.
BR-116

**BR-116** dia lalambe lavitr'ezaka breziliana izay manomboka ao amin'ny kaominina Fortaleza, ao amin'ny fanjakan'i , ary mifarana ao Jaguarão, ao , amin'ny sisin-tanin'i Orogoay. Miaraka amin'ny BR-101, izy io no iray amin'ireo famaky lehibe indrindra ao amin'ny firenena, ary izy koa no lalambe vita rarivato lehibe indrindra any , mirefy 4.713,64 km.

## Via Presidente Dutra
Ny **Via Presidente Dutra** (ampahany BR-116, antsoina koa hoe SP-60 ao amin'ny fanjakan'i ), fantatra amin'ny anarana hoe *Via Dutra*, dia lalambe mampitohy ny tanànan'i  sy São Paulo, any . Mirefy 402 kilometatra ny halavany

## Via Régis Bittencourt
**Via Régis Bittencourt** no anarana nomena ny fizarana BR-116 eo anelanelan'i  sy ny sisintany eo anelanelan'i .

## Jereo koa
BR-101

**BR-101** dia lalambe lavitr'ezaka breziliana izay manomboka ao amin'ny kaominina Touros , ao amin'ny fanjakan'i  , ary mifarana ao São José do Norte , ao . Miaraka amin'ny BR-116 , dia iray amin'ireo famaky lehibe ao amin'ny firenena manana halavany 4.824,6 km.

Naorin'ny Tafika teo anelanelan'ny taona 1950 sy 1960, mandalo fanjakana roa ambin'ny folo manamorona ny morontsirak'i , mampifandray ireo tanàna manan-danja toa an'i Florianópolis, Vitória, Maceió, João Pessoa, Recife ary Natal. Ny lalana dia adika any amin'ny faritra an-tanàn-dehibe sasany, ankoatra ny efa nadika tanteraka teo anelanelan'i Osório sy Curitiba ary manerana ny fanjakan'i .
Jüri Ratas

**Jüri Ratas** (teraka ny 2 Jolay 1978) dia mpanao politika Estoniana izay praiminisitra  nanomboka tamin'ny 2016 ka hatramin'ny 2021 ary mpitarika ny Antoko Center nanomboka tamin'ny 2016 ka hatramin'ny 2023, ary ben'ny tanànan'i Tallinn nanomboka tamin'ny 2005 ka hatramin'ny 2007.

## Praiministra Estonia
Guy Randrianarisoa

**Guy Célin Rivoniaina Randrianarisoa** (teraka ny 9 martsa 1962) , matetika fantatra amin'ny anarana hoe **Guy Rivo Randrianarisoa**, dia mpandraharaha sady mpanao politika malagasy. 

Tamin’ny volana febroary 2009, notendren’ny filoha Marc Ravalomanana ho Ben’ny tanànan’Antananarivo izy hisolo toerana an’i Andry Rajoelina, izay nesorina tamin’ny toerany rehefa nanambara ny tenany ho mpitondra an’i . Nanomboka ny taona 2014 dia efa mpikambana ao amin’ny Antenimierampirenena izy.