Ôseania

I **Ôseania** dia kôntinenta fitambaran' i Aostralia sy nosy anarivony maro manodidina (miisa 25&nbsp;000 any ho any) ao amin' ny tapany atsimon' ny Ranomasimbe Pasifika. Ahitana firenena miisa 16 ny ao Ôseania. Hita ao i Aostralia, i Zelandy Vaovao, i Ginea Vaovao, Tasmania, i Melanezia, i Mikrônezia, i Pôlinezia, i Haoay. Ny nosy sy ny tamba-nosy sasany dia mifanalavitra dia mifanalavitra (anarivony kilômetatra). Manana velarana 8&nbsp;525&nbsp;989 km2 ny kôntinentan' i Ôseania, izay onenan' ny mponina miisa 50 tapitrisa any ho any tamin' ny taona 2000. Ny 90&nbsp;%n' izay dia  i Aostralia. Izy no kôntinenta kely indrindra eto an-tany.  

Efa nisy mponina hatramin' ny taonarivo maro i Ôseania, ka vahoaka isan-karazany no noniana ao, isan' izany ny Abôrijinan' i Aostralia sy ny Papoa. Ankoatry ny fiteny anglisy sy frantsay izay fiteny manjakazaka any Ôseania hatramin' ny fanjanahan-tany dia misy vondrom-piteny roa ny ao: ny fiteny papoa sy ny fiteny aostrôneziana. Ny valo amin' ny tanàna lehibe indrindra any Ôseania dia ao Aostralia, ka isan' izany i Sydney sy i Melbourne, izay ivangongoan' ny ampahefatry ny mponina ao amin' io kôntinenta io. Misy tanàndehibe dimy hafa izay onenan' ny mponina miisa iray tapitrisa: i Brisbane, i Perth, i Auckland, i Adelaide ary i Honolulu.  

## Firenena sy faritra

### Firenena mahaleo tena sy zaratany

#### Firenena mahaleo tena
Misy firenena mahaleo tena miisa 16 ny any Ôseania, dia ireto avy izany: i Aostralia, ny Vondo-nosy Koky (mikambana malalaka amin' i Zelandy Vaovao), i Fijy, i Kiribaty, ny Vondro-nosy Marsaly, i Mikrônezia, i Naoro, i Nioe (mikambana malalaka amin' i Zelandy Vaovao), i Zelandy Vaovao, i Palaô, i Papoazia-Ginea-Vaovao, ny Vondro-nosy Sôlômôna, i Samôa, i Tônga, i Tovalo ary i Vanoato.

#### Fizaràn-tany miankina
Ireto ny fizaràn-tany sy firenena tsy mahaleo tena fa miakina: i Guam (an' i Etazonia), ny vondro-nosy Mariannes Avaratra (an' i Etazonia), ny vondro-nosy Norfolk (an' i Aostralia), i Nouvelle-Calédonie (an' i Frantsa), ny vondro-nosy Pâques (an' i Sily), ny vondro-nosy Pitcairn (an' ny Fanjakana Mitambatra), i Polynésie Française (an' i Frantsa), ny vondro-nosy Samoa Amerikana (an' i Etazonia), i Tokelau (an' i Zelandy Vaovao), i Wallis-et-Futuna (an' i  Frantsa), i Wake (an' i Etazonia), i Hawai (an' i Etazonia), ny faritanin' i Papoasia Andrefana sy ny faritanin' i Papoazia (na amin' ny fteny indpôneziana: *Papua Barat* sy *Papua,* izay samy an' i Indônezia), ny Atoll Johnston (an' i Etazonia), ary ny vondro-nosy Midway (an' i Etazonia).

### Fizaram-paritra any Ôseania

Mizara faritra efatra i Ôseania, dia i Mikrônezia, i Melanezia, i Pôlinezia ary i Aostralazia.

#### Mikrônezia
Vondro-nosy any Ôseania i Mikrônezia, izay ahitana ireto fanjakana sy faritra ara-pôlitika ireto: 

* ny Fanjakana mizakatenan' i Mikrônezia;
* ny Vondro-nosy Marsaly (Marshall);
* i Kiribaty (Kiribati);
* ny Vondro-nosy Mariana Avaratra (miankina amin' i Etazonia);
* i Wake (miankina amin' i Etazonia);
* i Naoro (Nauru);
* i Palaô (Palaos);
* i Guam (miankina amin' i Etazonia);

#### Melanezia
Fitambarana vondro-nosy telo lehibe ao Ôseania i Melanezia, izay ahitana ireto fanjakana sy tany manaraka ireto:

* ny vobndro-nosy Fijy (Fiji / Fidji);
* i Kaledônia Vaovao;
* ny Vondro-nosy Salômôna,
* i Vanoato,
* i Ginea Vaovao izay mizara roa: i Papoazia-Ginea-Vaovao sy i Ginea Vaovao Andrefana ( izay an' i Indônezia sy mizara faritany roa: Papoazia sy Papoazia Andrefana).

#### Pôlinezia
Faritra ao amin' ny tapany atsinanana amin' i Ôseania i Pôlinezia, izay ahitana fanjakana mahaleo tena fito:

* ny Vondro-nosy Koky (Cook Islands),
* i Zelandy Vaovao, 
* i Kiribaty (Kiribati),
* i Nioe (Niue),
* i Samôa (Samoa),
* i Tônga (Tonga),
* ary i Tovalo (Tuvalu);

sy tany tsy mahaleo tena  telo ambin' ny folo:

* i Hawaii, i Samôa amerikana, i Johnston, i Baker, i Howland, i Jarvis, i Palmyra (miankina amin' i Etazonia);
* i Polynesie Francaise, i Wallis-et-Futuna (miankina amin' i Frantsa);
* ny nosy Chatham, i Tokelau (miankina amin' i Zelanda Vaovao);
* ny vondro-nosy Pitcairn (miankina amin' ny Fanjakana Mitambatra);
* ny Vondro-nosin' ny Paska (miankina amin' i Sily).

#### Aostralazia
Faritra any Ôseania izay tsy voafaritra mazava tsara i Aostralazia. Amin' ny ankapobeny izy dia ahitana an' i Aostralia sy i Zelandy Vaovao, nefa ahitana koa indraindray an' i Ginea Vaovao sy ny nosy maro manodidina azy.

## Vahoaka sy kolontsaina

### Fiteny any Ôseania
Ny fiteny any Ôseania dia ireo hita indrindra ao amin' ny vondrona telo lehibe: fianakaviam-piteny aostrôneziana, fitenin' ny tompon-tany ao Aostralia ary ny vondrom-piteny papoa. Ny mpanjana-tany koa dia nitondra ny fiteniny tao amin' io faritra io, indrindra ny fiteny anglisy sy ny fiteny frantsay.

#### Fiteny papoa
Ampiasaina ao amin' ny lembalemba sy tany avo any Ginea Vaovao sy any amin' ny nosy sasany ao Indônezia ny vondrom-piteny papoa. Manakilasy ny fitenin' ny tompon-tanin' i Aostralia ho vondrona mahaleo tena ny ankamaroan' ny mpahay teny. Be dia be ireo fiteny ireo (miisa 900 any ho any raha isaina koa i endrika isam-paritry ny fiteny tsirairay), nefa ny ankamaroany dia fiteny maty.

#### Fiteny aostrôneziana
Ny fiteny aostrôneziana, izay miely any amin' ny ampahany amin' i Azia Atsimo-Atsinanana, aty Madagasikara, dia ampiasaina koa any amin' ny nosy manakaiky ny morontsiraka atsinanan' i Ginea Vaovao hatrany amin' ny vondro-nosy Paska any amin' ny Ranomasimbe Pasifika.

Ny mpahay fiteny sasany dia manasokajy ho vondrona manokana ny fiteny ampiasaina ao amin' ny morontsiraka atsinanan' i Ginea Vaovao, ka tsy manakambana azy ireo amin' ny fiteny ao amin' ny nosy maro ao Pasifika. 

#### Fitenin' ny tompon-tanin' i Aostralia
Vondrom-pianakaviam-piteny miampy fiteny manirery maro ao Aostralia sy any amin' ny nosy manodidina, afa-tsy i Tasmania, ny fitenin' ny tompon-tanin' i Aostralia. Tsy fantatra mazava ny fifandraisan' ireo fiteny ireo. Azo avondrona anatin' ny fianakaviam-piteny pama-niongàna, izay ahitana ny 90&nbsp;%n' ny velaran-tanin' i Aostralia, ny ankamaroan' ny fitenin' ny tompon-tanin' i Aostralia. Mitsinjara amin' ny fianakaviam-piteny miisa 27, izay hita any amin' ny faritra farany avaratra, nyy sisa hafa.

#### Fiteny eorôpeana
Vokatry ny fanjanahan-tany dia fahita indrindra any Ôseania ny fiteny frantsay sy ny fiteny anglisy. Maro ny fiteny pijina sy kreôly nipoitra vokatry ny fifampikasohan' ny fiteny eorôpeana sy ny fitenin' ny tompon-tany. Ampiasana hifaneraserana ny fiteny pijina sy kreôly ka indraindray dia manjary fitenin-drenin' ny olona maro.

## Jereo koa

* Fiteny ao Ôseania
* Ranomasimbe Pasifika
**Ny kôntinenta:** Afrika - Azia - Eorôpa - Amerika - Ôseania