Suzy ANDRY

I **Suzy Andry** na **Suzanne Georgine Ravaoseheno** dia vehivavy malagasy mpanoratra sy pôeta, teraka tamin'ny 9 Jolay 1909 ary maty tamin'ny 18 Marsa 1991. 
## Fianakaviana
Zanak'i Edouard Andrianjafitrimo na Stella, izay mpanoratra  tantara an-dapihazo, mpanoratra tononkalo, mpamoron-kira ao amin'ny fihirana FFPM, mpanao gazety (*Ny Basivava*, *Ny loharano*, *Ny ranovelona*, *Sakafontsaina*) sy Rasoamanantena izy. Taranaka Zazamarolahy avy any Manintona Marovatana izy avy amin'ny lafin-drainy, taranaka Andriamasinavalona avy any Itaosy kosa izy avy amin'ny lafin-dreniny. Tamin'ny taona 1935 no nampakarin'ny dokotera Razafintsalama Job ho vady izy. Telo mirahavavy ny naterak'izy ireo dia Razanamaro Soariseheno Razafintsalama sy Nivo Razafintsalama ary Faravolona Razafintsalama.

Teraka ny 9 jolay 1909 tao Avaratr'Anjoma Analakely, ary nodimandry ny 18 martsa 1991 i Suzanne Georgine Ravaoseheno (SgR), izay misalotra ny anarana hoe Suzy Andry eo amin'ny sehatry ny fanoratana.

## Suzy Andry sy ny fianarana nataony
Nianatra tamin'ny sekolim-panjakana teny Ambanivahiny izy tamin'ny fahazazany. Taorian'izay dia nandrato fahalalana tamin'ny sekoly samy hafa i Suzy Andry.

•1919-1920: Nianatra tao amin'ny sekoly Misiona LMS

•1924-1929: Nianatra tao amin'ny sekoly Misiona MPF Ambatovenja ary nahazo ny mari-pahaizana C.E.S.D.E tamin'izany.

•1930: Nanohy ny fianarana ho mpampianatra tao amin'ny Ecole Normale M.P.F Ambavahadimitafo

•1931: Rehefa nivoaka ho mpampianatra tamin'ny taona 1930 i Suzy Andry dia nirotsaka an-tsehatra avy hatrany. Ny fanabeazana ny mpianatra tao amin'ny sekoly Misiona MPF Mangarivotra Mahajanga no nimasoany voalohany.

•1932-1962: Nanomboka nampiantra tao an-drenivohitra izy ary tao amin'ny Michelet Institution Vigny sy Collège Condorcet no nisahanany tamin'izany. Nanokatra sekolin-jaza madinika tao Antananarivo tamin'ny anarany izy ny 1954. Ny 1954-1961 no niandraikitra tanteraka ny "Ecole privée de Tananarive" ho an'ny tenany manokana i Suzy Andry.

## Suzy Andry sy ny famoronana
Nanomboka nanoratra tao amin'ny gazety Akon'Iarivo i Suzy Andry ny 1929.
Nolovany tamin-drainy izay mpanoratra nanana ny naha izy azy ny fanoratana. Matetika dia tonga ho azy ny ventsom-pony arakaraka ny toe-javatra mitranga sy izay zava-miseho hitan'ny masony. Tsy misy fotoanany mantsy ny fitiavany manoratra hoy ihany izy mazàna ny bitsiky ny fo amam-panahy no manohina tsy satry, koa arakaraka ny hanairan'izany azy no hitozoany amin'io talenta io.
Olana nosedrainy teo amin'ny sehatry ny famoronana ny tsy nahafany namoaka boky na dia iray akory aza amin'ireo asa soratra noforoniny noho ny antony maro samihafa. Nanam-pikasana sy faniriana izy saingy tsy tontosa izany.
Ny 1931 dia namoaka poezia tao amin'ny gazety Sakafontsaina izy ary niara-niasa tao nandritra ny taona 1932.

Ny 1936 kosa dia nanoratra tantara indray miseho, poezia, dinidinika, tafan'ny mpifankatia, poezia ho an'ny fiangonana araka ny vaninandro samihafa, ho an'ny lanonana araka ny fangatahan'ny olona isankarazany ary indrindra ho an'ny fifankatiavana araka ny fotoanany avy.

Nahazo ny laharana voalohany tamin'ny fifaninana nampanaovin-dramatoa Rajaofera sy ny mpampianatra tao amin'ny Collège Condorcet izy ny 1946 tamin'ny alalan'ilay tantara mitindra ny lohateny hoe: "Rakitry ny fony". Ny 1946 dia naka an'eritreritra ilay tantara vahiny "Cendrillon" i Suzy Andry ary namorona mitovitovy amin'izany tamin'ny teny malagasy ary nomeny ny lohateny hoe: "Ndavenona". Vita tononkalo mirindra hatramin'ny voalohany, ka hatramin'ny farany izany tantara izany. Nolalaovin'ny mpianatry ny Collège Condorcet tao amin'ny sehatra Ambatovinaky izany talohan'ny fiafaran'ny taom-pianarana tamin'io taona io ihany. Tiana ny manamarika fa efa fanaony ny manao tantara kely toy izany isan-taona.
Maro ireo tononkalony izay efa nivoaka tao amin'ny "Madagascar Matin", toy ny Ry Zatovom-pireneko. Ny tanindrazako, Iarivo . Ny lambako, ny voloko lava...ary ny tantara indray miseho: "Asanao".
Na dia efa fantatra aza ireo nanorina ny mpikambana Union des Poètes et Ecrivains Malgasy (U.P.E.M.) dia tsikaritra tamin'ny alalan'ny soratanan'i Suzy Andry fa anisan'ny nanorina izany izy  tamin'ny taona 1952.
Voafidy ho Tonian-dahatsoratra tao amin'ny "Tatamo", gazetiboky navoakan'ny U.P.E.M. laharana 1 izy ny Jolay-Aogositra-Septambra 1953.
Ny 1956 dia voafidy ho tonian-dahatsoratry ny gazetin'ny Foyer Zazavavy i Suzy Andry. Mpamaky tononkalo mirindra tao amin'ny Radio Tananarive tao Antaninarenina tamin'izany izy, tao amin'ny Valihatorifolo sy ny Bitsiky ny Poety hatramin'ny niandohan'io, anjaran'ny U.P.E.M ary notontosain-dry ENER-LALANDY sy ry GRG. Nanao fanazavana ny amin'ny tononkira malagasy tao amin'ny gazetiboky "Tatamo", lah. 7, tak. 37-46 izy ny 1959. Toy izao ny ampahany tamin'izany lahatsoratra izany.
"Inona no atao hoe *poésie*? Teny baiko tafiditra eto amintsika ka asa na misy teny tokana azo hilazana azy. Hilaza ny aminy aho saro-dazaina loatra anefa ny poésie na amin'ireo vazaha na amintsika Gasy. Nikaroka izay hahamora sy hahazoantsika azy izay hatrany aho, nefa teo am-pitadiavana azy aho dia niaiky fa tsy ny teniteny foana na izay rehetra miady rima, na ny rediredy akory dia azo lazaina ho poésie. Saro-dazaina ny poésie nefa mora raisina ny heviny satria fanomezana "don" izy, niara-niteraka tamin'ilay olona efa nateraka ho poety, kalo ao anaty, vetson'ny fo nalahatra ka nanjary tononkira mantsy ny poésie".
(...)
"Maro karazana ny fomba fanoratana ny rima, ka ireny no arahina, isaky ny andininy na tsia: ohatra araka ny voasoratr'i Suzy Andry eto.

*Izao sisa no manontany*

*Izay lalana nombany!...*

*Zany fo izay mahatsiahy*

*Mampivetso ny fanahy!*

(Suzy Andry)

Io taona 1959 io ihany no nanaovany famelabelarana ny amin'ny dinidinika ambany tafon-trano tao amin'ny radio tamin'ny anjaran'ny vehivavy sakaiza.
Ny 1962-1970 dia niato kely tamin'ireo sehatra ireo izy fa niova lasy.
Nandany andraikitra tao amin'ny fikambanan'ny  UP.E.M indray izy rehefa tafaverina avy tany ivelany.
Ny 1984 no voafidy ho filoha lefitry ny fikambanana U.P.E.M izy ary nanohy nanoratra hatrany.
Nisy ny ezaka nataony nanatsarany ny talentany toy ny fifaneraserany tamin'ny olona noheveriny fa manana toetra mendrika na eo amin'ny fiaraha-miaina na fiarahamonina. Iniana atao ihany koa hoy izy ny firesahana  hanaovana resaka  somary tantara ary resaka ifamaliana amin'ireo tsy miraika. Miova hevitra sy resy lahatra ihany izy ny farany.

Marihina fa nahazo mari-boninahitra Chevalier de l'ordre national izy ny 20 Septambra 1986.
Toy izao ny hafatra napetrak'i Suzy Andry ho an'ny mpanakanto ankehitriny:
"Lova sarobidy no navelan'ny razantsika ho antsika toy ny: dinam-piarahamonina, fifankatiavana, firaisan-kina, fifanajana, fahalalam-pomba, fahatsorana. Aoka tsy atao tsirambina, ka lazaina ho efa lany andro. Efa misy fiheverana azo ary voninahitry ny Malagasy sy reherehany anie ireo e!"
## Suzy Andry, vehivavy pôeta tia tononkalo
Vehivavy tia mitantana ny tokantranony i Suzy Andry. Na dia maty vady mbola tanora aza izy dia nifototra tanteraka tamin'ny fitaizana ny zanany telo mirahavavy. Taty aoriana dia hita taratra teo amin' ny fikarakarana sy ny fikolokolona ny zafikeliny izany. Araka ny voalazan'i Andry Suzanne zafikeliny dia sady hentitra no be indrafo izy. Sarotiny amin'ny fahaiza-miainan'ny vehivavy, koa nampitainy tamin'ny taranany mandrakariva ny maha zava-dehibe ny fahalalam-pomba sy ny fahaizana manaja tena.

## Loharanon-kevitra
•Revio Tatamo lah7. Janoary -febroery-martsa 1957

•Gazetin'ny sakaizan'ny Foyer Zazavavy 1956

•Minisiteran'ny Fanolokoloana sy ny Zavakanto revolisionera, 1984, "Iza moa ianao".

1.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-41-1.html

2.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/suzy-andry-kalon-ny-fo-kalo-ao-anaty.html