open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tsiriry (vorona)

Ny **tsiriry** dia vorondrano isan-karazany mitovitovy amin' ny ganagana, saingy madinika ary miaraka manao andiany, miraiki-drantsan-tongotra, manao an-tsitrika mba hahazoany trondro. Ny karazam-borona antsoina amin' io anarana io dia ao amin' ny fianakaviana *[[Anatidae]]* sy *[[Podicipedidae]]*. Ireo ao amin' ny fianakaviana *Podicipedidae* anefa dia antsoina matetika kokoa amin' ny hoe vivy na kiborano.

**Anatidae*
** *[[Anas bernieri]]* *-* hake
** *[[Anas melleri]]* *-* angàka
** *[[Anas erythrorhyncha]]*
** *[[Spatula hottentota]]*

* *Podicipedidae*
** *[[Tachybaptus rufficollis]]*
*** *Tachybaptus rufficollis capensis*
** *[[Tachybaptus pelzelnii]]*

## Jereo koa

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
Siketriala

Ny **siketriala** na **patsatsatra** dia karazam-boronkely anisan' ny fianakaviana *[[Vangidae]]*. ***Schetba rufa*** ny anarany ara-tsiansa. Tsy hita afa-tsy eto Madagasikara ity vorona ity: ny zana-karazana *Schetba rufa* *rufa* dia miparitaka any atsinanana manomboka any Andapa ka hatrany Tolagnaro (matetika any amin' ny tapany avaratra ary tsy fahita any amin' ny tapany atsimo) fa ny zana-karazana *Schetba rufa* *occidentalis* dia hita any andrefana manomboka amin' ny alan' Ankarafantsika ka hatrany Sakaraha (fahita matetika). Io no hany karazana ao amin' ny vondron-karazana ***Schetba***.

## Jereo koa

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Siketribe
Philepitta castanea

Ny ***Philepitta castanea*** dia karazam-boronkely ao amin' ny fianakaviana *[[Philepittidae]]* izay tsy hita afa-tsy any amin' ny ilany atsinanana amin' i Madagasikara. ***Philepitta'' ''jala*** ny anarany ara-tsiansa teo aloha fa **asity** kosa ny fiantsoana azy amin' ny teny malagasy. Ny ala mando sobtrôpikaly na trôpikaly amin' ny tany lemaka no fonenany voajanahary. Mavomavo tendro ny volony amin' ny ririnina, fa ny lahy amin' ny fotoana fampitomboana taranaka kosa dia manana volo mainty volomparasy, misy faritra maitsomaitso eo ambonin' ny masony. Manopy maitso ny volon' ny vavy lehibe ary misy tsipitsipika lavalava mavo-maitso hatsatra ny ambany. Mihinana voaroy sy voankazo hafa ao anaty ala ny asity. Manao akany mihantona misy tafo kely eo amin' ny fidirana izy ireo. Ity karazana ity dia voalaza ho "tsy dia mampanahy" ao amin' ny Lisitra menan' ny IUCN.

## Famariparitana

Manana fahelavelona farafahakeliny 7 taona eo ho eo ny *Philepitta castanea*. Kely sy fonentana ny vatany, izay mirefy 14 hatramin' ny16,5 sm ny halavany ary milanja 38,9 g eo ho eo. Boribory sy fohy ny rambony (42,5 mm eo ho eo) sy ny elany (82,1 mm eo ho eo). Somary mifaingoka sy manify ny vavany izay mirefy manodidina ny 18,1 mm ny halavany ary manodidina ny 6,0 mm ny sakany. Fohy ny tongony. Tsy mety amin' ny sidina matanjaka na maharitra ny endriky ny asity noho ny fahalemen' ny firafitry ny elany sy ny vatany fonentana. Izy io kosa dia mety tsara amin' ny fihazana mila fiandrasana, izay ahafahany mioty voankazo amin' ny vavany fohy sy tery.

## Faritra sy toerana ahitana azy
Tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara ny *Philepitta castanea* ary miparitaka amin' ny ilany atsinanana sy avaratra andrefan' ny Nosy, eo anelanelan' ny haambon' ny ranomasina sy ny haambo 1&nbsp;800 m. Matetika izy io no hita ao amin' ny Valan-javaboarin' i Ranomafana (atsimo-atsinanan' i Madagasikara) sy ao amin' ny ala mando be tendrombohitra ao amin' ny Valan-javaboarim-pirenena Masoala (avaratra-andrefan' i Madagasikara). Miaina any amin' ny ala mando sobtrôpikaly na trôpikaly an-tany lemaka ny *Philepitta castanea*. Monina any amin' ny ala trôpikaly voalohany sy faharoa izy ireo, ary koa amin' ny faritra misy ala manamorona ny faritra iharan' ny fanimbana ataon' ny olombelona (ala trôpikaly mifanakaiky). Tia toerana anaty ala somary mazava ity karazana ity, indrindra eo amin' ny sisin' ny lohasaha sy ny fanambaniny. Hita amin' ny haambo iva sy antonony izy io, saingy hita matetika eo anelanelan' ny 600 sy 1&nbsp;400 m. Tsy fahita firy izy eo ambanin' ny 400 m sy mihoatra ny 1&nbsp;600 m, ary tsy hita ao amin' ny ala maina an-tendrombohitra.

## Jereo koa

* *[[Philepitta]]*
* Asity
* Asaity
* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Alessandro Rinaldi

**Alessandro Rinaldi** (teraka ny 26 Febroary 1998 tao Parma) dia mpanao politika italiana, mpikambana ao amin’ny Lega Salvini Premier, ary mpikambana ao amin’ny Filankevitry ny Tanànan’i Reggio Emilia nanomboka tamin’ny 2019.

Nanomboka tamin’ny 2024, izy no mpitarika ny vondron’ny Lega ao amin’ny filankevitry ny tanàna, ary nanomboka tamin’ny 2022 dia sekreteran’ny antoko ao an-tanànan’i Reggio Emilia.

## Jereo koa
Philepitta

Ny ***Philepitta*** dia vondron-karazam-boronkely ahitana karazana roa ao amin' ny fianakaviana *[[Philepittidae]]*. ao amin' ny filaharana Passeriformes. Samy tsy misy afa-tsy eto Madagasikara avokoa ireo karazany ireo. Naorin' i Isidore Geoffroy Saint-Hilaire tamin' ny taona 1838 ity vondron-karazana ity. Ny anaran' ny vondron-karazana *Philepitta* dia fitambaran' ny anaran' ny vondron-karazana *[[Philemon (vorona)|Philemon]]*, ao amin' ny fianakaviana *[[Meliphagidae]]*, sy ny an' ny vondron-karazana *[[Pitta]]*.

## Karazana
Indreto ny karazana ao amin' ny *Philepitta* araka ny fanasokajiana filamatra (versiona 10.1, 2020) nataon' ny *[[International Ornithological Congress]]*:

* *[[Philepitta castanea]]* (Müller, 1776) – 
* *[[Philepitta schlegeli]]* (Schlegel, 1867) –

## Jereo koa

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Vivy (vorona)

Ny **vivy** na **kiborano** dia vorondrano isan-karazany mitovitovy amin' ny ganagana, saingy madinika ary miaraka manao andiany, somary bongobongo maso, miraiki-drantsan-tongotra, manao an-tsitrika mba hahazoany trondro hohaniny. Indreto ny karazam-borona antsoina amin' io anarana io izay ao amin' ny fianakaviana *[[Podicipedidae]]*:

* *[[Podicipedidae]]*
** *[[Tachybaptus ruficollis]]*
*** *Tachybaptus ruficollis capensis*
** *[[Tachybaptus pelzelnii]]*

## Jereo koa

* Tsiriry
* *[[Tachybaptus]]*

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Philepittidae

Ny ***Philepittidae*** dia fianakaviam-boronkely ao aminin' ny filaharana Passeriformes amin' ny fanasokajiann' i Sibley. Tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara ny karazana ao aminy. Araka ny fanasokajian' ny International Ornithological Congress (versiona 2.2), dia tsy misy io fianakaviana io ary napetraka ao amin' ny fianakaviana *[[Eurylaimidae]]* ny karazana ao aminy. Ny *[[Philepitta]]* no vondron-karazana filamatra.

## Fanoritsoritana

Ny karazam-borona ao amin' ny *Philepittidae* dia voronkely monina anaty ala, misy volony samy hafa ho an' ny lahy sy ho an' ny vavy ary miloko marevaka manodidina ny mason' ny lahy. Mibaribary indrindra mandritra ny vanim-potoanan' ny fananahana ireo loko manodidina ny maso ireo. Manana volom-borona roa ambin' ny folo izy ireo amin' ny rambony fohy (saika tsy misy ao amin' ny vondron-karazana *Philepitta*), rakotry ny peratra traotraoka lehibe ny taovam-pamoahany feo ary mifaingoka ny lelany ka mifanaraka amin' ny fakany mamimbony. Manana volom-panidinana ivelany izay mipararetra mandritra ny sidina izy ireo, izay angamba ampiasainy ho famantarana mandritra ny fiarahana. Tena miavaka ny vondron-karazana roa ao amin' ilay fianakaviana.

## Taksinômia sy sistematika

Noheverina fa misy ifandraisany amin' ny vorona ao amin' ny *[[Pittidae]]* ny karazana ao amin' ny *Philepittidae*, avy amin' izany ny anarana siantifikan' ilay fianakaviana, saingy ny fanadihadiana tamin' ny taona 1993 dia nanoro hevitra fa zana-pianakavian' ny *[[Eurylaimidae]]* fotsiny izy ireo. Mitovy amin' ny an' ny *[[Pseudocalyptomena graueri]]* ny endriky ny taovam-pamoaham-peony. Eto izy ireo dia noheverina ho fianakaviana misaraka. Nametraka ny *Sapayoa aenigma* any Amerika Atsimo ao amin' ilay fianakaviana ny mpanoratra sasany, na dia heverin' ny maro ho manana ny fianakaviany manokana aza izy io, dia ny *[[Sapayoidae]]*.

### Vondron-karazana sy karazana

* *[[Neodrepanis]]* Sharpe, 1875
** *[[Neodrepanis coruscans]]* Sharpe, 1875
** *[[Neodrepanis hypoxantha]]* Salomonsen, 1933
* *[[Philepitta]]* I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1838
** *[[Philepitta castanea]]* (Statius Muller, 1776)
** *[[Philepitta schlegeli]]* Schlegel, 1867

## Jereo koa

* Asity

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Neodrepanis

Ny ***Neodrepanis*** dia vondron-karazam-boronkely misy karazany roa ao amin' ny fianakaviana *[[Philepittidae]]* ao amin' ny filaharana Passeriformes, izay tsy hita afa-tsy eto Madagasikara. Amin' ny teny malagasy dia omena ny anarana ankapobeny hoe **asity**, izay itambarany amin' ny karazana ao amin' ny vondron-karazana *[[Philepitta]]*, ny karazana ao aminy. Indreto ny karazana ao aminy araka ny fanasokajiana filamatra (versiona 2.2, 2009) nataon' ny International Ornithological Congress:

* *[[Neodrepanis coruscans]]*
* *[[Neodrepanis hypoxantha]]*

## Jereo koa

* Asity

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Neodrepanis coruscans

Ny ***Neodrepanis coruscans*** dia karazam-boronkely ao amin' ny fianakaviana *[[Philepittidae]]*, ao amin'ny filaharana Passeriformes. Tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara ity karazana ity. Ny fonenany voajanahary dia ala mando sobtrôpikaly na trôpikaly amin' ny tany lemaka.

## Jereo koa

* *[[Neodrepanis]]* 

* Asity

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
International Ornithologists' Union

Ny **International Ornithologists' Union** (**IOU**) dia fikambanana iraisam-pirenena fampiroboroboana ny ôrnitôlôjia (fandinihana ara-tsiansa ny vorona). Izy io dia mampifandray ny fikarohana fototra sy ampiharina ary mikolokolo ny hetsika fanabeazana sy fanentanana. Amin' ny ankapobeny, ny IOU dia mikarakara sy mamatsy vola ny kôngresy maneran-tany momba ny ôrnitôlôjia amin' ny fotoana tsy tapaka, manangana sy manohana vaomiera sy kômity amin' ny lafiny samihafa momba ny biôlôjia sy ny fiarovana ny vorona, ary manomboka sy manohana hetsika iraisam-pirenena maro momba ny ôrnitôlôjia miaraka amin' ny fikendrena manokana mifanaraka amin' ny iraka sy ny tanjony manokana. Ampahafantariny ao amin' ny tranokalany ny anarana sy ny maha matihanina ny mpikambana ao aminy mba hamporisihana ny fiaraha-miasa sy tambajotra iraisam-pirenena. Ny IOU dia miasa ho Fizaràna momba ny Ôrnitôlôjia ao amin' ny International Union of Biological Sciences (IUBS).

## Jereo koa

* International Union for Conservation of Nature
* Catalogue of Life
* BirdLife International

## Rohy ivelany

* Tranonkala ôfisialy: https://www.worldbirdnames.org/new/
Accipiter madagascariensis

Ny ***Accipiter madagascariensis*** dia karazam-borona mpihaza amin' ny andro ao amin' ny fianakaviana *[[Accipitridae]]*. Ny filazalazana momba ny karazana dia heverina fa asan' i Andrew Smith (1834), saingy diso izany.

Amin' ny teny malagasy ity vorona ity dia atao hoe **firasa**, **firasambalala**, **pera**, **tsipara**. Ny anarana hoe "firasa" dia matetika ampiasaina hanondroana vorona mpihaza maromaro ao amin' ny fianakaviana *[[Accipitridae]]* eto Madagasikara, anisan' izany ny *[[Astur henstii]]* (*Accipiter henstii* teo aloha)

Mirefy 34 ka hatramin' ny 40 sm io vorona io, lehibe kokoa noho ny lahy ny vavy. Maloka ny loha, saika mainty. Ny elatra dia manja maizina, somary miloko manga. Ny rambony dia manja maizina miaraka amin' ny tsipitsipika mazava fito ka hatramin' ny valo. Ny volo ambany rambo dia fotsy.  Ny fahasamihafan' endriky ny kahy sy ny vavy dia tsy mijanona amin' ny habeny ihany fa amin' ny lokon' ny vatany ihany koa. Volondavenona manopy manja ny ambony amin' ny vatan' ny lahy, ary ny ambany (ary koa ny ilany ambany amin' ny elany) dia manopy fotsy misy mitsoriadriaka volondavenona maizina. Ny tapany ambony amin' ny vatan' ny vavy dia  volondavenona manopy mainty, ary ny ao ambany dia mipetaka manja mainty.

## Jereo koa

* Firasa - Firasambalala - Pera - Tsipara

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Asity

Ny teny hoe "**asity**" dia anarana manondro karazam-borona manokana (*[[Philepitta castanea]]* na *Philepitta jala* teo aloha) na karazam-borona roa ao amin' ny vondron-karazana iray (*[[Philepitta]]*) ao amin' ny teny malagasy. Mety hifanolo amin' ny hoe "**asaity**" izy io nefa io teny io dia indraindray manondro kokoa ny *[[Philepitta schlegeli]]*.

Amin' ny literatiora ôrnitôlôjika môderina anefa dia lasa anarana ankapobeny ho an' ny karazana rehetra ao amin' ny fianakaviam-borona *[[Philepittidae]]* (*Philepitta castanea*, *Philepitta schlegeli*, *[[Neodrepanis coruscans]]*, *[[Neodrepanis hypoxantha]]*) ny teny hoe "asity" fa tsy ny hoe "asaity".

## Jereo koa

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Philepitta schlegeli

Ny  ***Philepitta schlegeli*** dia karazam-boronkely ao amin' ny fianakaviana *[[Philepittidae]],* izay tsy fahita raha tsy eto Madagasikara, ao amin' ny laharana Passeriformes. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe **asity** na **asaity**. Mampahatsiahy ny ôrnitôlôga alemàna Hermann Schlegel (1804-1884), izay namaritra azy io, ny anarany ara-tsiansa. 

Miaina any amin' ny faritr' i Sambirano any amin' ny tapany avaratra-andrefan' i Madagasikara io vorona io. Ity karazana ity dia matetika eny amin' ny tampon-kazo sy any ambanin' ny ala maina ary noho izany dia atahorana amin' ny fandripahana ala. Voankazo madinika sy mamimbony no hanin' ity vorona ity.

## Jereo koa

* *[[Philepitta]]* 

* Asity

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Firasa

Ny hoe **firasa** dia anarana malagasy anondroana karazam-borona samihafa, mpihaza ny sasany fa voron-drano kosa ny hafa. Anisan' izany ireto tanisaina manaraka ireto:

* *[[Accipiter madagascariensis]]* (izay atao hoe firasambalala, pera na tsipara koa)
* *[[Astur henstii]]* (*Accipiter henstii* teo aloha)
* *[[Ardea cinerea|Ardea cinerea firasa]]* (izay antsoina hoe koa langoromavo na vanokagira)

## Jereo koa

* Firasambalala - Pera - Tsipara
* Langoromavo - Vanokagira

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Natacha Emiliame Razafindrakoto

**Natacha Emiliame Razafindrakoto** (teraka tamin'ny 2003) dia judoka malagasy.

Tompondaka Malagasy izy tamin'ny 2023, 2024 sy 2025 (tamin'ny sokajy -48 kg) ary miofana ao amin'ny Family Judo Club Antsirabe (FJCA).
Vanokagira

Ny **vanokagira** na **firasa** na **langoromavo** dia vorona ao amin' ny fianakaviana *[[Ardeidae]]*, izay hita eto Madagasikara. ***Ardea cinerea firasa*** ny anarany ara-tsiansa, izay zana-karazan' ny *[[Ardea cinerea]]*. Ny teny hoe "firasa" anefa dia manondro karazam-borona hafa koa. 

## Jereo koa

* Vano
* *[[Ardea]]*
* Firasa

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Ogaden

**Ogaden** (Somaly: *Ogaadeen* na *Ogaadeeniya*) dia anaran'ny faritra iray izay onenan'ny Somalis betsaka indrindra. Anisan'i  izy io nanomboka tamin'ny faramparan'ny taonjato faha-19 ary notakian'i Somalia tamin'ny taonjato faha-20. Avy amin'ny foko Ogadeni-Darod io anarana io, izay an'ny ankamaroan'ny Somalis any Etiopia. Tao Etiopia, ity faritra ity dia nozaraina teo anelanelan'ny faritanin'i Harerge sy Bale nandritra ny ankamaroan'ny tantarany; nanomboka tamin'ny 1991, dia anisan'ny Faritra Somalis izy io.

Nisy disadisa sy fifandonana teo amin'i Somalia sy Etiopia nandritra ny taonjato faha-20, rehefa nitady ny hampiditra an'i Ogaden amin'i Somalia ireo mpisintaka Somalis, notohanan'ny governemanta Somalis, ka namorona an'i Somalia Lehibe kokoa. Ireo fifandonana ireo dia niafara tamin'ny Adin'i Ogaden tamin'ny 1977–78. Ny *Ogaden National Liberation Front*, ireo mpisintaka izay mbola mavitrika, dia miezaka ny hahazo fahaleovantenan'ny faritra.
Terpsiphone mutata

Ny ***Terpsiphone mutata*** dia karazam-boronkely ao amin' ny fianakaviana *[[Monarchidae]]*. ao amin' ny filaharana Passeriformes. Hita ao Kômôro sy eto Madagasikara ary any Mayotte izy io. Ny fonenany voajanahary dia ny ala sobtrôpikaly na trôpikaly maina ary ny ala sobtrôpika na trôpikaly mando an-tany lemaka. 

Indreto ny anarana malagasy iantsoana azy: **ambirobitry**, **siketry**, **singetra**, **ramanjerika**, **rasangetra**, **tsilangetra**, **tsikety**.

## Zana-karazana

Araka ny fanasokajian' ny International Ornithological Congress (versiona 15.1, 2025), dia mizara ho zana-karazana dimy izy io:

* *Terpsiphone mutata* *mutata* (Linné, 1766) — Madagasikara;
* *Terpsiphone mutata* *pretiosa* (Lesson, 1847) — Mayotte;
* *Terpsiphone mutata* *vulpina* (Newton, E, 1877) — Nzwani;
* *Terpsiphone mutata* *voeltzkowiana* Stresemann, 1924 — Mwalii (rambony volomboasary, fohy kokoa);
* *Terpsiphone mutata* *comorensis* Milne-Edwards & Oustalet, 1885 — Ngazidja (ambony volomboasary).

## Jereo koa

* *[[Terpsiphone]]*

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
Avoka

Ny **avoka** na **sakoka** dia karazam-boronkely ao amin' ny fianakaviana *[[Brachypteraciidae]]*, ao amin' ny filaharana Coraciiformes. ***Atelornis pittoides*** ny anarany ara-tsiansa. Ity karazana ity dia tsy misy zana-karazana sady tsy fahita raha tsy eto Madagasikara. Izy io dia nofaritan' i Frédéric de Lafresnaye tamin' ny taona 1834. Ny anaran-karazana hoe *pittoides* dia ilazana ny fitoviany amin' ny karazam-borona ao amin' ny fianakaviana *[[Pittidae]]*, nefa tsy misy ifandraisany amin' ny karazana ao amin' ny filaharana Passeriformes.

Ny avoka dia karazam-borona kely sy matsoraka ao amin' ny fianakaviana, 25 hatramin' ny 29 sm ny lavany ary milanja 74 hatramin' ny 114 g. Manga misy toa saron-tava mainty ny lohany ary volomasony dia fotsy ary ny tendany faritan' ny loko manga. Milokom-barahimaitso ny tapany ambony, fotsy ny kibony izay misy takibany volontany manopy mavo, ary ny tratrany sy ny lamosina dia misy fehikibo menapimina.

## Jereo koa

* *[[Atelornis]]*

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
Tilburg

**Tilburg** dia kaominina any , Faritanin'i  Brabant Avaratra. Ny tanànan'i Tilburg sy ny vohitra an'i Udenhout, Berkel-Ensenmot ary Bienzenmortel. Ny faritra fitambaran'ny kaominina dia manodidina ny 128 km². Ny mponina ao amin'ny tanàna mitombo haingana dia 230.359 tamin'ny 1 Janoary 2025.

## Galeria

Tilburg, modern woonpand bij NSstation foto1 2010-10-03 09.07.JPG|Tilburg, modernes Hochhaus
Tilburg, straatzicht2 foto2 2010-10-03 09.17.JPG|Tilburg, Straße
Tilburg, kerk3 foto2 2010-10-03 09.20.JPG|Tilburg, Kirche
Udenhout, monumentaal pand foto4 2011-05-30.JPG|Udenhout, früheres Rathaus
Udenhout, kerk positie1 foto1 2011-05-30 11.40.JPG|Udenhout, Kirche: Sint Lambertuskerk
Overzicht met westgevel abdijkerk met kerktorens - Berkel-Enschot - 20348735 - RCE.jpg|Abtei Koningshoeven


## Tsiahy
Otus rutilus

Ny ***Otus rutilus*** dia karazam-borona mpihaza amin' ny alina ao amin' ny fianakaviana *[[Strigidae]]*, ao amin' ny filaharana Strigiformes. Amin' ny teny malagasy dia atao hoe **torotoroka** ity vorona ity nefa tondroina amin' io anarana io koa ny *Otus* *madagascariensis* sy ny *[[Athene superciliaris]]*.

Mipetraka any amin' ny ampahany be amin' ny faritra atsinanana eto Madagasikara io vorona io. Tsy fantatra mazava ny fetran' ny faritra misy azy, satria mifanindry amin' ny an' ny ''Otus'' ''madagascariensis'', izay noheverina fa mitovy aminy hatramin' ny ela.

Hita manerana an' i Madagasikara izy io, izay vao natambatra tamin' ny ''Otus'' ''madagascariensis'' (*Otus rutilus* *madagascariensis*), izay hatry ela no noheverina ho karazana misaraka aminy.

## Jereo koa

* Vorondolo

* Vorona mpihaza
* Torotoroka
* *[[Otus]]*
* ''Otus'' ''madagascariensis''
* *[[Athene superciliaris]]*

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Central Intelligence Service

**Central Intelligence Service** (CIS), (*Sampan-draharahan'ny Sampam-pitsikilovana Foibe*) antsoina hoe sampam-pitsikilovana Malagasy izany.

Ny talen'ny asany dia ny Kolonely Fetrarivo Rabemanantsoa. ​​Ny teo alohany dia ny Kaomisera Polisy Ruffin Lebiria.

## Jereo koa
Fodimainty

Ny **fodimainty** dia karazam-boronkely ao amin' ny fianakaviana *[[Ploceidae]]*. ao amin' ny filaharana Passeriformes, izay tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara. ***Ploceus nelicourvi*** ny anarany ara-tsiansa. Indraindray izy dia apetraka ao amin' ny vondron-karazana misaraka *[[Nelicurvius]]* miaraka amin' ny havany akaiky indrindra, ny fodisay (*Ploceus sakalava*) ka niantsoaana azy hoe ***Nelicurvis tisserius***. Vorona matsoraka sy manana halava 15 sm ny halavany ary milanja 20–28 g izy io.

Ireto ny anarana ara-tsiansa efa nomena azy: *Parvus* *nelicourvi, Parus* *nelicourvi*, *Nelicurvius nelicourvi, Loxia pensilis*, *Ploceus pensilis.*

Amin' ny fotoana fananahan' ny lahy dia miova mainty ny vava sy ny lohany, manja ny masony, mavo ny vozony, volondavenona ny kibony, manja manopy mena ny volo eo am-poto-drambony ambany, mivolon' oliva maitso ny lamosiny, ary somary mainty misyssiny maitso ny volo mafy amin' ny elany. Amin' ny fotoana tsy fananahan' ny lahy dia mipentina volondavenona sy maitso ny lohany. Amin' ny fotoana fananahan' ny vavy dia mavo ny lohany ary maitso oliva ny lamosiny, mavo ny volomasony midadasika. Manaboatra akany mitokana, misy tafo, miendrika tandroka miolika, mihantona amin' ny alalan' ny tady amin' ny sampana, vahy na tahom-bolotsangana, eo amin' ny toerana malalaka.

Mihinana bibikely izy io, mihaza samirery na amin' andiany kely, matetika miaraka amin' ny tretraka na fanatakantsy (*[[Bernieria madagascariensis]]*). Ny fonenany voajanahary dia ala mando an-tany lemaka na an-tendrombohitra sobtrôpikaly na trôpikaly. Araka ny Lisitra Menan' ny IUCN dia tsy dia mampanahy loatra ny satam-piarovana fodimainty.

## Jereo koa

* *[[Ploceus]]*
* *[[Nelicurvis]]*
* Anaram-boronkely ahitana ny teny hoe "fodi-" na "foli-": fodiala - fodifetsy - fody - fodilahy - fodilahimena - fodileimena - fodimainty - fodimavo - fodimena - fodisahy - fodisay - fodisaina - fodise - fodisiay - foditany - foliay - foly.

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Voronkely

Ny hoe **voronkely** teny malagasy manondro vorona isan-karazany kelikely vatana na dia efa amin' ny fotoam-pahalehibeazany ka ahafahany miteraka, indrindra fa ny vorona madinika ao amin' ny filaharana Passeriformes, indrindra ireo hita matetika eny amin' ny zaridaina, eny amin' ny toeram-ponenana malalaka na eny amoron' ala.

## Ny voronkely eto Madagasikara
I Madagasikara dia fonenan' ny karazam-boronkely maro (Passeriformes), miisa 150 eo ho eo, izay misolo tena ny antsasaky ny karazam-borona ehetra eto amin' ny Nosy. Maherin' ny 90 % amin' ireo dia tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara, anisan' izany ireo ao amin' ny fianakaviana *[[Bernieridae|Bernieriidae]]* sy *[[Vangidae]]*. Ny goaika (*Corvus albus*) dia anisan' ny Passeriformes ne fa tsy anisan' ny voronkely.

Inty ny lisitra (tsy feno) mitanisa ny anarana ara-tsiansan' ny voronkely hita eto Madagasikara:

* *[[Acridotheres tristis]]* (*[[Sturnidae]]*)
* *[[Artamella viridis]]* (*[[Vangidae]]*)
* *[[Bernieria madagascariensis]]* (*[[Bernieridae]]*)
* *[[Cinnyris sovimanga]]* na *[[Nectarinia souimanga]]* (*[[Nectariniidae]]*)
* *[[Cyanolanius madagascarinus]]* (*[[Vangidae]]*)
* *[[Dicrurus forficatus]]* (*[[Dicruridae]]*) -- drongo na railovy
* *[[Euryceros prevostii]]* (*[[Vangidae]]*)
* *[[Falculea palliata]]* (*[[Vangidae]]*)
* *[[Foudia madagascariensis]]* (*[[Ploceidae]]*)
* *[[Foudia sakalava]]* (*[[Ploceidae]]*)
* *[[Neomixis tenella]]* (*[[Cisticolidae]]*)
* *[[Newtonia brunneicauda]]* (*[[Vangidae]]*)
* *[[Passer domesticus]]* (*[[Passeridae]]*)
* *[[Philepitta castanea]]* (*[[Philepittidae]]*)
* *[[Philepitta schlegeli]]* (*[[Philepittidae]]*)
* *[[Ploceus nelicourvi]]* (*[[Ploceidae]]*)
* *[[Ploceus sakalava]]* (*[[Ploceidae]]*)
* *[[Riparia cowani]]* (*[[Hirundinidae]]*)
* *[[Terpsiphone mutata]]* (*[[Monarchidae]]*)
* *[[Andevokorova|Tylas eduardi]]* (*[[Vangidae]]*)
* *[[Vanga curvirostris]]* (*[[Vangidae]]*)
* *[[Xanthomixis zosterops]]* (*[[Bernieridae]]*)
* *[[Zosterops aldabrensis]] na [[Zosterops maderaspatanus aldabrensis]]* (*[[Zosteropidae]]*)
* *[[Zosterops capensis]]* (*[[Zosteropidae]]*)
* *[[Zosterops maderaspatanus]]* (*[[Zosteropidae]]*)

## Jereo koa

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Tserikamena

Ny **tserikamena** dia karazam-boronkely ao amin' ny fianakaviana *[[Sturnidae]]*, ao amin' ny filaharana Passeriformes, mifandray akaiky amin' ny vondron-karazana *Gracula*. Mirefy 23 ka hatramin’ ny 26 sm ny halavany ary 82 ka hatramin' ny 143 g ny lanjany. ***Acridotheres tristis*** ny anarany ara-tsiansa. Atao hoe **marotaina** na **maritaina** koa izy io nefa ireo anarana ireo dia manondro ny vintsimena (*Corythornis madagascariensis*) koa.

## Toetoetrany
Ny *Acridotheres tristis* dia tsy mifidy zavatra hohanina, mihinana indrindra voankazo, voa, olitra ary bibikely. Indraindray izy dia mihinana atody sy zana-borona, trondro, biby mpikiky madinika, biby mandady madinika, hala, kankana ary foza.

## Vorona mpanafika

Nanomboka tamin' ny taona 2019, ny *Acridotheres tristis* dia voatanisa ho karazana vahiny manafika ho an' ny Vondrona Eorôpeana. Midika izany fa ity karazana ity dia tsy azo ampidirina, ompiana, amidy, ampiasaina, atakalo, na fanahy iniana avoaka any anaty ala na aiza na aiza ao amin' ny Vondrona Eorôpeana. Voarara ihany koa ny fitazonana an' io karazana io, afa-tsy hatao biby namana hatramin' ny tana 2020 (herintaona taorian' ny nampidirana azy tao amin' ny lisitra eorôpeana).

## Zana-karazana
Misy zana-karazana roa ny *Acridotheres tristis*:

* *Acridotheres tristis melanosternus* (Legge, 1879) ;
* *Acridotheres tristis tristis* (Linnaeus, 1766).

## Jereo koa

* Marotaina na maritaina

* *[[Acridotheres]]*

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Marotaina

Ny teny hoe **marotaina** na **maritaina** dia anaram-boronkely roa samy hafa izay ao amin' ny filaharana Passeriformes, dia ny *[[Corythornis madagascariensis]]* (izay atao hoe hoe **tsakokomanga**, **vintsiala**, **vintsimena** koa) sy ny *[[Acridotheres tristis]]* (izay atao hoe **tserikamena** koa). Avy amin' ny anarana amin' ny teny frantsay hoe *[[:fr:Martin-pêcheur_malgache|martin-pêcheur]]* sy hoe *[[:fr:Martin_triste|martin triste]]* izy ireo.

## Jereo koa

* *[[Corythornis madagascariensis]]*
* *[[Acridotheres tristis]]*

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Turnix nigricollis

Ny ***Turnix nigricollis*** dia karazana vorona madinika ao amin' ny fianakaviana *[[Turnicidae]]* *sy* ao amin' ny filaharana Galliformes. Ity vorona ity dia tsy hita afa-tsy eto Madagasikara sy any amin' ny nosy Glorieuses sy Juan de Nova ary La Réunion. Atao hoe **kibobo** izy io amin' ny teny malagasy nefa ny papelika (*[[Papelika (vorona)|Coturnix coturnix]]*) koa dia antsoina amin' io anarana io.

## Jereo koa

* Kibobo

* *[[Turnix]]*

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
Fotsimaso

Ny **fotsimaso** dia karazana voronkely ao amin' ny fianakaviana *[[Zosteropidae]]*, ao amin'ny filaharana Passeriformes, hita ao Kômôro, eto Madagasikara, ao Mayotte ary ao Seisely. ***Zosterops maderaspatanus*** ny anarany ara-tsiansa.

## Faritra sy toerana ahitana azy
Ny ala maina sobtrôpikaly na trôpikaly, ny ala madro an-tany lemaka sobtrôpikaly na trôpikaly, ny ala honko sobtrôpikaly na trôpikaly, ary ny ala mando an-tendrombohitra sobtrôpikaly na trôpikaly ny fonenany voajanahary.

## Toetoetrany
Mahatratra 10 sm eo ho eo ny halavan' ity vorona ity. Maitso oliva antitra ny ambony amin' ny vatany sy ny elany ary ny rambony, ny tendany dia mavo ary ny tratrany sy ny kibony dia volondavenona. Tsy feno ny faribolana fotsy amin' ny masony, misy banga ny eo anoloan' ny masony manja manopy mena. Mainty ny vavany ambony ary volondavenona ny ambany. Manga volondavenona ny ranjony sy ny tongony.

## Lisitry ny zana-karazana
Ity vorona ity dia misy zana-karazana 6:

* *Zosterops maderaspatanus aldabrensis* (Aldabra)
* *Zosterops maderaspatanus anjouanensis* (Anjouan)
* *Zosterops maderaspatanus comorensis* (Comores)
* *Zosterops maderaspatanus maderaspatanus*
* *Zosterops maderaspatanus menaiensis*
* *Zosterops maderaspatanus voeltzkowi*.

## Jereo koa

* *[[Zosterops]]*

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara **(''fr'')**
Zoe Martinez

**Zoe Maria Fernandez Martinez**, (teraka ny 26 Jona 1999 tao Kiobà), dia mpanao politika breziliana sady mpanolotsainan'ny tanàna ao  izay misolo tena ny Antoko Liberaly amin'ny fifidianana amin'ny taona 2024.

Voafidy tamin'ny vato 60.272 izy. Katolika sady mpandala ny nentin-drazana izy.

## Jereo koa
Tsiatsiaka

Ny **tsiatsiaka** na **voronjaza** dia karazam-boronkely ao amin' ny fianakaviana *[[Vangidae]]*, ao amin' ny filaharana Passeriformes.  Ity vorona ity dia miparitaka manerana ny morontsiraka andrefan' i Madagasikara. ***Falculea palliata*** ny anarany ara-tsiansa. Atao hoe v**oronjiaza** na **tseatseake** koa izy io amin' ny teny malagasy. Tsy hita raha tsy eto Madagasikara ity vorona ity. Ny ala trôpikaly maina sy ny kirihitra maina trôpikaly no fonenany voajanahary.

## Fanoritsoritana
Mirefy 32 sm eo ho eo ny tsiatsiaka. Ny volony mainty sy fotsy miavaka ary lava (hatramin' ny 7 sm) no mahatonga an' io vorona io tsy hafangaro amin' ny vorona hafa. Mainty manjelatra manga ny ambony amin' ny vatany sy ny rambony. Fotsy ny lohany, ny vozony, ny volo ambany elatra ary ny ambany amin' ny vatany. Volondavenona tanora ny vavany, ary manja antitra ny maintimasony. Manga hatsatra ny ranjony sy ny rantsan-tongony. Tsy misy fiavaham-bikany lahy sy ny vavy. Manana vava tsy dia mivelatra loatra ny vorona mbola tsy lehibe ary misy marika manja manopy vony eo amin' ny tapany ambony amin' ny vatany sy ny volo eo ambonin' ny elany. Tena tian' ny hitsikitsikala (*Falco zoniventris*), hametrahany ny atodiny ny akany izay efa tsy itoerany intsony.

## Faritra sy toerana ahitana azy
Tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara ny tsiatsiaka. Hitana manerana ny ilany andrefan' ny Nosy izy. Manomboka amin' ny haambon' ny ranomasina ka hatramin' ny haambo 900 m no ahitana azy. Hita any amin' ny ala maina sy ny ala tsilo izy io. Hita eny amin' ny hivoka midadasika sy any amin' ny faritra misy ala manodidina ny tanàna koa izy io. Tsy mpifindra monina ity karazana ity.

Fahita matetika indrindra ao anatin' ny faritra misy azy io karazana io ary arovan' ny valan-javaboary maromaro, anisan' izany ny Valan-javaboarim-pirenena Andohahela sy ny Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika ary ny Tahirin-javaboarin' i Berenty. Noho izany dia tombanana ho tsy dia atahorana ho lany tamingana ity karazana ity araka ny nambaran' ny IUCN.

## Jereo koa

* *[[Falculea]]*

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Fodisay

Ny ***Ploceus sakalava*** dia karazam-boronkely ao amin' ny fianakaviana *[[Ploceidae]]*, ao amin' ny filaharana Passeriformes, tsy fahita raha tsy eto Madagasikara. Mirefy 15 sm ny halavan' ilay vorona ary milanja ei anelanelan' ny 20 sy 28 g. Amin' ny teny malagasy izy io dia antsoina hoe **fodifetsy**, **fodisahy**, **fodisay**, **fodisaina**, **fodise** ary **fodisiay**. 

Hita matetika manao andiany kely ity karazany ity. Ny ala maina sy kirihitra maina sobtrôpikaly na trôpikaly an-tany lemaka any avaratra sy andrefana ary any atsimo amin' i Madagasikara no fonenany voajanahary.

Mavo loha sy tratra mandritra ny vanim-potoanan' ny fananahana ny lahy efa lehibe, sady miloko volondavenona hatsatra ny kibony ary volontany mazava miaraka amin' ny tendrony fotsy ny elatra. Mampiavaka ny lahy ny fanana faribolana mena ao amin' ny masony sy ny vavany mivolom-bolafotsy izay mitohy amin' ny endrika "V" eo amin' ny handriny. Amin' ny fotoana tsy fananahana dia manja matroka lohan' ny lahy ary volondavenona hatsatra sady misy fotsifotsy ny tatrany.

Mitovitovy amin' ny *Passer domesticus* ny vavy noho ny tratrany saika fotsy hatsatra ary ny vavany somary matroka manopy mavokely. Ny vavy koa dia manana faribolana mena amin' ny masony izay indraindray misy manjelatra mena kely manodidina.

## Jereo koa

* *[[Ploceus]]*

* Anaram-boronkely ahitana ny teny hoe "fodi-" na "foli-": fodiala - fodifetsy - fody - fodilahy - fodilahimena - fodileimena - fodimainty - fodimavo - fodimena - fodisahy - fodisay - fodisaina - fodise - fodisiay - foditany - foliay - foly.

* Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy
* Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara
Kempten (Allgäu)

**Kempten** dia tanàna any , any atsimon'i , miaraka amin'ny mponina 67.645.

Eo amin'ny sisin-tanin'i Tyrol sy Vorarlberg, fanjakana Aotrisy, no misy ity tanàna antonony habe ity.
## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Vorarlberg

I ***Vorarlberg***  dia fanjakana federaly any , ny renivohiny dia Bregenz. Any andrefan'i Aotrisy no misy azy.

## Renirano
* Rhin sy  farihy Bodensee

## Tanàna lehibe
*Bregenz sy Dornbirn
Heidekreis

Distrika iray ao amin'ny fanjakan'i  ny **Heidekreis** (any )

Saika ao anatin'ny *Lüneburg Heide* avokoa izy io, izay nahazoana ny anarany. Bad Fallingbostel no renivohitry ny distrika, ary Walsrode sy Soltau no tanàna be mponina indrindra.

Niorina tamin'ny 1 Aogositra 1977 ny distrika, tamin'ny alalan'ny fampiraisana ireo distrika Fallingbostel sy Soltau izay efa rava. Mandra-pahatongan'ny fanovana ny anarany tamin'ny 1 Aogositra 2011, dia fantatra tamin'ny anarana hoe distrikan'i Soltau-Fallingbostel izy io.
Apulia

**Apulia** (italiana: *Puglia*; Latina: *Apulia*) dia faritra iray any atsimo atsinanan'i  miaraka amin'i Bari ho renivohitra.

Manana mponina 3.874.166 izy (2024). Ny saikinosy Salento any atsimon'i Apulia no fototry ny antsoina hoe kiraro italiana.

## Tanàna any Apulia
Bari, Taranto, 

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna any Italia
Goodyear

Ny **Goodyear Tire & Rubber Company** dia orinasa amerikanina mpamokatra kodiarana ary fahatelo lehibe indrindra eran-tany.

## Tantaran'ny orinasa
### Nanomboka tany [[Ohio]]
Tamin'ny 1898, i Frank Seiberling, 38 taona, iray amin'ireo zanaka sivy an'ny mpamorona iray sady tompon'ny patanty maro, dia nividy orinasa tsy ampiasaina intsony tao Akron, Ohio.

Tamin'ny 29 Aogositra 1898, niditra tao amin'ny orinasa ny rahalahiny Charles. Nanapa-kevitra ny hamokatra fingotra sentetika izy ireo ary nanome anarana ny orinasany araka ny anaran'ilay nahita ny vulcanization sy mpanorina ny indostrian'ny fingotra maoderina, ilay mpamorona amerikanina Charles Goodyear. Anisan'ireo vokatra voalohany novokarin'ireo mpiasa 13 voalohany tao amin'ny **Goodyear Tire & Rubber Company** ny entana fingotra toy ny fantsona famonoana afo, poti-bolamena, lamba firakotra soavaly, ary kodiarana ho an'ny bisikileta sy kalesy.

## Mitarika ny Indostrian'ny Kodia
Tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-20, niely patrana hatrany ny fiara. Tamin'ny 1901, namorona ny kodiaran'ny fiarany voalohany ny Goodyear ary nampiditra izany tamin'ny fiara hazakazaka an'i Henry Ford tanora. Tsy ela dia nanana mpiasa maherin'ny 600 ny orinasa, saingy ny fanavaozana toy ny kodiarana manerantany vaovao sy ny milina fanamboarana kodiarana tamin'ny 1904 dia nahafahan'ny Goodyear nandresy ireo fanamby ireo.

Tamin'ny 1908, ny Ford Model T malaza dia nampiana kodiarana Goodyear; tany Eoropa, ny fiara Daimler dia nampiana kodiarana. Nanomboka tamin'ny 1909, ny orinasa dia nanamboatra kodiarana fiaramanidina ihany koa.

Tamin'ny 1916, ny Goodyear no mpanamboatra kodiarana lehibe indrindra eran-tany ary nitazona io toerana io hatramin'ny 1990.

## Jereo koa
* Henry Ford
Firestone

**Firestone Tire and Rubber Company** dia mpanamboatra kodiarana amerikana miorina ao Nashville, Tennessee. Niorina tamin'ny taona 1900 nataon'i Harvey S. Firestone tao Akron, Ohio izy io, ary tany am-boalohany dia nanamboatra kodiarana vita amin'ny fingotra matevina ho an'ny fitaovana famonoana afo.

Nitatra taty aoriana ny orinasa ka nanamboatra kodiarana pneumatic ho an'ny sarety, kalesy, ary fiara misy kodiarana hafa tamin'izany fotoana izany.

Tamin'ny 1988, novidian'ny mpanamboatra kodiarana Japoney Bridgestone ny Firestone, ary miasa ao amin'ny Bridgestone Americas, Inc. ny marika ankehitriny.
Aschaffenburg

Tanàna mahaleo tena ao amin'ny faritr'i Frankonia Ambany any  i Aschaffenburg, anisan'ny faritra metropolitanin'i Frankfurt am Main, ary tanàna faharoa lehibe indrindra ao Frankonia Ambany aorian'i Würzburg.

## Jeografia
Eo amin'ny fihaonan'ny reniranon'i Aschaff sy Main ary eo amin'ny sisiny andrefan'ny havoanan'i Spessart no misy an'i Aschaffenburg.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Bridgestone

Orinasa mpamokatra kodiarana iraisam-pirenena Japoney ny **Bridgestone Corporation** (japoney:株式会社ブリヂストン) izay miorina ao Kyōbashi, Tokyo.

Niorina tamin'ny 1931 nataon'i Shōjirō Ishibashi tao Kurume izy io, ary mamokatra kodiarana sy fitaovana golf.

Ny orinasa no mpanamboatra kodiarana faharoa lehibe indrindra eran-tany raha ny vola miditra isan-taona no jerena nanomboka tamin'ny 2021.

Hatramin'ny Jolay 2018, ny Bridgestone Group dia manana toeram-pamokarana 181 any amin'ny firenena 24.

Tamin'ny 1988, nividy ny orinasa Firestone ny Bridgestone.
Mars Inc.

Orinasa amerikanina momba ny sakafo sy zava-pisotro ny **Mars Inc.**, izay manana foiben-toerana ao McLean, Virginia, izay mamokatra sôkôla, vokatra ara-tsakafo, zava-pisotro, sakafo ho an'ny biby fiompy, ary vokatra fikarakarana zavamaniry.

## Tantara
Tamin'ny 1911, nanangana ny orinasa tao Tacoma, Washington i Frank sy Ethel Mars. Tamin'ny 1923, nanova ny fomba fahandro ho an'ny milkshake i Forrest zanany lahy ary namorona ny *Milky Way*. Nanaraka izany ny *Snickers*, izay nomena anarana avy amin'ny soavaly tian'ny fianakaviana indrindra, tamin'ny 1930, ary tamin'ny 1932, namorona ny sôkôla *Mars* i Forrest Mars.

Tamin'ny 1935, novidian'i Mars ny orinasa britanika mpanamboatra sakafo ho an'ny alika *Chappi* ary tao anatin'ny folo taona nanaraka dia novidian'i Mars ireo marika sakafo ho an'ny biby fiompy malaza rehetra toa an'i *Kitekat, Sheba, Whiskas, Frolic, Cesar* ary *Pedigree*.

Tamin'ny Desambra 2026, nahazo alalana hividy ny Kellanova, mpamokatra tsakitsaky fantatra amin'ny endasina *Pringles*, ny orinasa.

## Jereo koa
Chocolaterie Robert

Ny **Chocolaterie Robert** no orinasa sôkôla voalohany eto amin'ny nosy , ao amin'ny Ranomasimbe Indiana.

## Tantara

Nanomboka tao amin'ny tanàna lehibe ao amin'ny faritanin'i Toamasina, any amin'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara izany rehetra izany, izay nanapahan'ny mpivady avy any La Réunion, "Roberts", hevitra hanorim-ponenana sy hanangana orinasa sôkôla kely vita tanana. Izany dia tamin'ny fiandohan'ny taona 1940. Ny orinasa sôkôla dia nanodina voan-kakao avy any Madagasikara, izay tamin'izany fotoana izany dia nifantoka tamin'ny lemaka midadasika ao Brickaville.

Amin'izao fotoana izao, ny Chocolaterie Robert dia manodina voan-kakao avy any amin'ny faritr'i Sambirano ihany.

*Foibe: 472, Boulevard Ratsimandrava Soanierana, Antananarivo, Madagasikara
*Mpiasa: 220
*Tranonkala: www.chocolaterierobert.com
Banaike

Ny **banaike** dia karazana dihy sy hira nentim-paharazana malagasy any amin' ny faritra atsimo (any amin' ny faritra Tandroy), izay aseho amin' ny lanonana na fety sasany. Fiangaliana mozika manana ny mampiavaka azy manokana izy io izay manana gadona ampiarahina amin' ny fihetsiketsehan' ny vatana, indrindra ny tongotra sy ny tanana.

## Jereo koa

* Mozika malagasy
Nova Nazaré

Kaominina breziliana ao amin'ny fanjakan'i Mato Grosso i Nova Nazaré.

Tombanana ho 2 745 ny isan'ny mponina tao tamin'ny taona 2007.

## Jeografia
Kaominina manamorona ny sisintany: Agua Boa, Nova Xavantina, Canarana ary Cocalinho
Lavitra ny renivohitra (Cuiabá): 800 km

## Jereo Koa
Cocalinho

Kaominina breziliana ao amin'ny fanjakan'i  i **Cocalinho**.

Mirefy 16,538,832 km² ny velarantaniny. Voafaritry ny Reniranon'i Rio Araguaia ny taniny, ka mahatonga azy ho mahaliana ny mpizahatany maro.

Ny hetsika fizahan-tany lehibe indrindra dia ny fanaovana toby sy ny fanjonoana ara-panatanjahantena.
Any amin'ny 923 km atsimon'i Cuiabá no misy azy. 

## Jereo koa
* Brazila
** Mato Grosso

## Tsiahy
Gaúcha do Norte

**Gaúcha do Norte** dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly tenan'i Mato Grosso ao amin'ny Brazila.

## Jeografia
Ny isam-ponina dia 8.642 mponina.

Any amin'ny 575 km atsimon'i Cuiabá no misy azy. Ny kaominina manodidina dia: Campinápolis, Canarana, Feliz Natal (Mato Grosso), Querência sy Paranatinga.

## Jereo koa
* Valan-javaboarin'ny Teratany Xingu
* Brazila
** Mato Grosso

## Tsiahy
Tartus

**Tartus**, izay soratana koa hoe *Tartous*, dia tanàna iray any amin'ny morontsirak'i Mediteranean'i Siria ary renivohitry ny governoran'i  mitovy anarana.

Tombanana ho 97.557 ny mponina tamin'ny taona 2010.

## Toerana
Tartus no tanàna seranan-tsambo faharoa lehibe indrindra ao amin'ny firenena aorian'i Latakia.

## Tsiahy
Rubus gremlii

Ny ***Rubus gremlii*** dia karazan-javamaniry ao amin' ny vondron-karazana *[[Rubus]]* sy ny fianakaviana *[[Rosaceae]]*. I Wilhelm Olbers Focke no namaritra azy io voalohany. Atao hoe ***Rubus fruticosus*** koa izy io. Atao hoe **roimainty** izy io amin' ny teny malagasy nefa tsy io ihany ny zavamaniry antsoina amin' io anarana io.

## Jereo koa

* Roimainty (*[[Dichrostachys tenuifolia]], [[Hibiscus diversifolius]], [[Rubus apetalus]], [[Rubus fruticosus]], [[Rubus myrianthus]], [[Rubus pauciflorus]], [[Toddalia asiatica]]*)

* *[[Dichrostachys]]*

* *[[Hibiscus]]*

* *[[Rubus]]*
* *[[Toddalia]]*
Rubus idaeus

Ny ***Rubus idaeus*** dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Rosaceae]]*. Karazana kirihitra maniry hoazy any Eorôpa ka hatrany Siberia izy io ary ambolena matetika mba hahazoana ny voany kely. Atao hoe **voaroimbazaha** izy io amin' ny teny malagasy.

## Jereo koa

* Roy (zavamaniry)

* Voaroy
* *[[Rubus]]*
* *[[Morus]]*
Rubus pauciflorus

Ny ***Rubus pauciflorus*** dia karazana zavamaniry ao amin' ny vondron-karazana *[[Rubus]]* sy ao amin' ny fianakaviana *[[Rosaceae]],* izay tsy hita afa-tsy eto Madagasikara. I John Gilbert Baker no namariparitra azy io voalohany. Atao hoe **roimainty** sy **voaroimainty** ary **voarointsilo** ny anarany amin' ny teny malagasy.

## Jereo koa

* Roy (zavamaniry)

* *[[Rubus]]*
* Voaroy

* Roimainty (*[[Zanthoxylum asiaticum]]* na *[[Toddalia asiatica]]*; *[[Hibiscus diversifolius]]*; *[[Dichrostachys tenuifolia]]*)
* Voaroimainty (Rubus apetalus, Rubus myrianthus, *[[Rubus niveus]]* na ''Rubus pauciflorus'')
* Voarointsilo (*Rubus pauciflorus* na *[[Rubus niveus]]*)
Rubus niveus

Ny ***Rubus niveus*** dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana *[[Rosaceae]]*. Hita maniry hatrany Afganistana ka hatrany afovoan' i Sina sy Indôsina, anisan' izany i Java. Izy io dia hazobotry mandady izay maniry voalohany indrindra amin' ny faritra manana toetany antonony.

## Jereo koa

* *[[Rubus]]*
Plumeria

Ny ***Plumeria*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Apocynaceae]]*. Izy ireo dia hazo madinika sy hazo teratany indrindra any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikamy any Amerika ary teratany any Azia sy aty Afrika.

## Karazana
Ny vondron-karazana *Plumeria* dia ahitana karazana 18 ekena, ary mihoatra ny 100 no heverina ho anarana manindro zavalaniry mitovy. Tamin' ny Janoary 2024, ny Plants of the World Online dia nanaiky ireto karazana manaraka ireto:

* *[[Plumeria alba]]* L. 
* *Plumeria clusioides* Griseb.
* *Plumeria cubensis* Urb. 
* *Plumeria ekmanii* Urb. 
* *Plumeria emarginata* Griseb. 
* *Plumeria filifolia* Griseb. na *Plumeria stenophylla*
* *Plumeria inodora* Jacq. 
* *Plumeria krugii* Urb. 
* *Plumeria lanata* Britton 
* *Plumeria magna* Zanoni & M.M.Mejía 
* *Plumeria montana* Britton & P.Wilson 
* *[[Plumeria obtusa]]* L. 
* *[[Plumeria pudica]]* Jacq.
* *[[Plumeria rubra]]* L. na *Plumeria acuminata*
* *Plumeria* × *stenopetala* Urb.
* *Plumeria subsessilis* A.DC. 
* *Plumeria trinitensis* Britton 
* *Plumeria tuberculata* G.Lodd. 
* *Plumeria venosa* Britton
Plumeria alba

Ny ***Plumeria alba*** dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana  *[[Apocynaceae]]*. Teratany Pôrtô Rikô sy Antilia Kely any Karaiba izy io. Hazo madinika na hazobotry izy io ary nampidirina tany amin' ny faritra mafana eran-tany. Ny voninkazony no famanrana nasiônalin' i Nikaragoa sy ny mari-panevan' i Laôsy.

## Jereo koa

* *[[Plumeria]]*
Rubus apetalus

Ny ***Rubus apetalus*** dia karazan-javamaniry ao amin' ny vondron-karazana *[[Rubus]]* ao amin' ny fianakaviana *[[Rosaceae]]*. I Jean Louis Marie Poiret no namariparitra azy io voalohany. Atao hoe **roifotsy**, **roimainty**, **roina**, **voaroimainty**, **voarointsaka** izy io amin' ny teny malagasy.

## Jereo koa

* Roifotsy (*[[Gymnosporia divaricata]]*, *[[Gymnosporia leptopus]]*, *Rubus apetalus*)
* Roimainty (*Rubus apetalus, [[Rubus fruticosus]], [[Rubus myrianthus]], [[Rubus pauciflorus]], [[Toddalia asiatica]], [[Hibiscus diversifolius]], [[Dichrostachys tenuifolia]]*)
* Roina (*Rubus apetalus*)
* Voaroimainty (*Rubus apetalus*, *[[Rubus myrianthus]]*, *[[Rubus pauciflorus]]*)
* Voarointsaka (*Rubus apetalus, [[Rubus rosifolius]]*)

* *[[Dichrostachys tenuifolia]]*

* *[[Gymnosporia divaricata]]*

* *[[Gymnosporia leptopus]]*

* *[[Hibiscus diversifolius]]*
* *[[Rubus fruticosus]]*   
* *[[Rubus myrianthus]]*  
* *[[Rubus pauciflorus]]*
* *[[Rubus rosifolius]]*
* *[[Toddalia asiatica]]*

* *[[Dichrostachys]]*

* *[[Gymnosporia]]*
* *[[Hibiscus]]*
* *[[Rubus]]*
* *[[Toddalia]]*
Rubus myrianthus

Ny ***Rubus myrianthus*** dia karazan-javamaniry ao amin' ny vondron-karazana *[[Rubus]]* ao amin' ny fianakaviana *[[Rosaceae]]*. I John Gilbert Baker no nanao ny famaritana azy io voalohany. Tsy hita afa-tsy eto Madagasikara ity zavamaniry ity. Ireto ny anarana ahafantarana azy amin' ny teny malagasy:  **roimainty** sy **voaroimainty**, nefa tsy io ihany no zavamaniry atsoina amin'  ireo anarana ireo.

## Jereo koa

* Roimainty (*[[Dichrostachys tenuifolia]]*, *[[Hibiscus diversifolius]],* *[[Rubus apetalus]], [[Rubus gremlii]]* na *[[Rubus fruticosus]], Rubus myrianthus, [[Rubus pauciflorus]], [[Toddalia asiatica]]*)
* Voaroimainty (*[[Rubus apetalus]], Rubus myrianthus, [[Rubus pauciflorus]]*)
* *[[Dichrostachys]]*
* *[[Hibiscus]]*
* *[[Rubus]]*
* *[[Toddalia]]*

## Rohy ivelany

* *"[https://www.inaturalist.org/taxa/473134-Rubus-myrianthus Rubus myrianthus]", www.inaturalist.org*
* "''Rubus myrianthus'' Baker", *www.inaturalist.org*
Plumeria obtusa

Ny ***Plumeria obtusa*** dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Apocynaceae]]*. Izy io dia hazobotry teratany any Karaiba sy Meksika ary Amerika Afovoany, fa ambolena be dia be  manerana izao tontolo izao, izay misy toetany mafana, noho ny voninkazony manaingo sy manitra.

## Anarana siantifika

Indreto koa ny anarana ara-tsiansa hafa izay efa nanondroana ny *Plumeria obtusa*:

* *Plumeria apiculata* Urb.
* *Plumeria bahamensis* Urb.
* *Plumeria barahonensis* Urb.
* *Plumeria beatensis* Urb.
* *Plumeria cayensis* Urb.
* *Plumeria clusioides* Griseb.
* *Plumeria confusa* Britton
* *Plumeria cubensis* Urb.
* *Plumeria cuneifolia* Helwig
* *Plumeria dictyophylla* Urb.
* *Plumeria ekmanii* Urb.
* *Plumeria emarginata* Griseb.
* *Plumeria estrellensis* Urb.
* *Plumeria inaguens* Britton
* *Plumeria jamaicensis* Britton
* *Plumeria krugii* Urb.
* *Plumeria marchii* Urb.
* *Plumeria montana* Britton & P. Wilson
* *Plumeria multiflora* Standl.
* *Plumeria nipensis* Britton
* *Plumeria ostenfeldii* Urb.
* *Plumeria portoricensis* Urb.
* *Plumeria sericifolia* C. Wright ex Griseb.
* *Plumeria tenorii* Gasp.
* *Plumeria venosa* Britton

## Jereo koa

* *[[Plumeria]]*
Plumeria pudica

Ny ***Plumeria pudica*** dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Apocynaceae]]*. Hazobotry avy any Amerika Atsimo izy io, indrindra any Panama sy Kôlômbia ary Venezoela.

## Jereo koa

* *[[Plumeria]]*
Plumeria rubra

Ny ***Plumeria rubra*** dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Apocynaceae]]*. Teratany tany Meksika, any Amerika Afovoany, any Kôlômbia ary any Venezoelà izy io, ary nampidirina tany amin' ny faritra manana toetany sobtrôpikaly sy trôpikaly eran-tany ary fahita eny amin' ny zaridaina sy ny tempoly ary ny fasana.

## Jereo koa

* *[[Plumeria]]*