Varecia rubra

Ny **maky mena** (*Varecia rubra*) dia iray amin'ny karazana roa ao amin'ny vondron-karazana *[[Varecia]]*. Ny iray hafa dia ny maky mainty sy fotsy (*[[Varecia variegata]]*). Tahaka ny maky rehetra, teratany eto Madagasikara izy io. Iray amin'ny primata lehibe indrindra eto Madagasikara izy io ary 53 sm ny halavan'ny vatany, 60 sm ny halavan'ny rambony ary 3,3–3,6 kg ny lanjany. Ny volony malemilemy sy matevina dia mena sy mainty ny lokony ary misy miloko mavokely na herotra eo amin'ny tendany, saingy misy vitsivitsy fantatra fa misy fotsy na mavokely eo amin'ny vohon'ny rantsantanana na ny isa ary misy toa peratra eo amin'ny fototry ny rambony amin'ny loko mitovy.

## Varecia rubra
Ny  **Varecia rubra** dia anarana ara-tsiansa manondro ny varika mena na koa hoe varika mena an’i Masoala, karazana gidro izay endemic (izany hoe tsy fahita afa-tsy any amin'ny faritra iray) eto Madagasikara.

## Antsipiriany momba an'i Varecia rubra:
Anarana siantifika: **Varecia rubra**

Fianakaviana: **lemuridae** (fianakavian’ny varika)

## Fizaràna ara-jeografia:
Any amin’ny ala mikitroka any avaratra atsinanan’i Madagasikara, indrindra fa amin’ny Valan-javaboary Masoala.

## Bika aman’endrika:
Mena ny ankamaroan’ny volony

Fotsy amin’ny vozony sy ao an-damosiny

Mainty ny tarehiny

Manana sofina boribory sy volomparasy (volo be)

## Fihetsika sy fitondrantena:
Miaina amin’ny hazo (arboreal)

Mihinana voankazo indrindra (frugivore), fa mety mihinana ravina sy voninkazo koa

Manao feo mitaraina mafy (araka ny fiarovana sy fifandraisana amin’ny vondrona)

## Toe-javatra misy azy amin’izao fotoana izao:
Karazana tandindonin-doza mafy araka ny lisitry ny IUCN (Endangered)

Loza atrehiny: Fandringanana ala, fihazana, fanapotehana toerana iainany

## Fanamarihana:
Varecia rubra dia anisan’ireo lemaka lehibe indrindra sy be volo indrindra amin’ny karazana varika eto Madagasikara, ary manana anjara lehibe amin’ny fanaparitahana voa amin’ny ala tropikaly.

## Famaritana an-tsehatra sy momba ny fikarohana:
Karazana: Varecia rubra ‒ iray amin’ireo lehibe indrindra amin’ny fianakavian’ny Lemuridae  .

Toerana misy azy: Ala mikitroka amin’ny faritra Masoala Any Atsinanana Avaratra Madagascar, avy eo mivily mankany avaratra amin’ny Bay of Antongil; voasarona tanteraka ao anatin’ny valan-javaboary Masoala  .

## Haben’ny vatana:
Lava 50–55 cm, fitambaran'ny vatana sy ny loha 100–120 cm miaraka amin’ny rambony lava kokoa  .

Mavesatra eo amin’ny 3.3–3.6 kg  .

## Bika:
Volon’akanjo mena-fotsy misy tuff malefaka manodidina ny tarehy; tarehy, vavony ary ram­bony mainty; matetika misy dibera fotsy eo amin’ny vozony  .

## Fiainana sy fitondran-tena:
Mipetraka an-tseza (arboreal), mpandeha an-tongotra amin’ny hazo (quadrapedal), ary mpifindra toerana be amin’ny hazo ambony indrindra amin’ny ala  .

Diurnal ary be mila fandriana — mivoaka maraina sy hariva  .

Fiaraha-monina mampifangaro (fission-fusion), matriarka mitarika, salanisanà vondrona 2–16, mihabetsaka ny 32 indraindray  .

Manao feo mafy sy be fomba fiarovana, ary mampiasa ny “toothcomb” sy ny handriny ho amin’ny fiorenana sy ny fikarakarana  .

## Sakafo:
Maherin’ny voankazo ho an-dàlana, izay ahitana ny fig-dominant, nektara, polena, ary latsaka ho ekstrasy  .

## Fiterahana:
Fotoana fiterahana: faran'ny vanim-potoana maina (May–July), nihamora ho an'ny toerana fiterahana amin’ny vanim-potoana maina – ny fomba tsy mahazatra ho an’ny primates  .

Fotoana mampody: 90–106 andro, mety hahazo zanaka 2–6, ary atao “nesting” ambonin’ny hazo ka mitazona azy ireo ao mandritra ny herinandro vitsivitsy  .

## Fiomanana sy andraikitra:
Mitahiry toerana avo kely ho toy ny “nest”, ary tanjona rehetra miaraka handinika ireo bisy manodidina mba hiaro  .

Ny fampihorohoroana dia mahazo hatrany amin'ny 65 % eo amin'ny zanak’izy ireo tsy mahazo na hatreo amin'ny 3 volana  .

## Toe-javatra sy loza atrehiny:
IUCN: voasokajy ho “Critically Endangered” (fahaverezana mihoatra ny 80 % tamin'ny taranaka telo farany)  .

Fahaverezana habitat: lozam-pifamoivoizana mitombo (famonoana ala, afo), ary mihatra mafy avy amin'ny tsy fitoniana ara-politika faharoa amin’ny 2009 tao Madagasikara  .

Fandrahonana hafa: fihazana, fangalarana ho an’ny fanondranana, loza voajanahary toy ny dynaka/cyclones, ary fanenjehana amin’ny toerana tsy voaaro  .

Sary vaka: miaro azy ao anatin’ny Masoala National Park, fa maro ny olona no mbola mipetraka ivelan’ny valan-javaboary tsy voaaro  .

## Jereo koa