Filaza toe-javatra

Ny **[[filaza toe-javatra]]** dia endriky ny matoanteny izay matetika afaka mitana ny anjara asan' ny fameno toe-javatra. Ahitana filaza toe-javatra ny fiteny latina,  frantsay,  anglisy,  espaniôla,  pôrtogey,  rosiana,  italiana,  romaniana,  katalàna,  sns, nefa tsy mitovy ny anjara asa sahanin' ny matoanteny amin' ny filaza toe-javatra ao amin' ny fehezanteny isam-piteny.
## Ny filaza toe-javatra ao amin' ny fiteny rômana

### Ny filaza toe-javatra ao amin' ny fiteny latina
Ny filaza toe-javatra amin' ny fiteny latina dia miafara amin' ny -*andum* na -*endum* (arakaraka ny matoanteny) sady miolika araka ny anjara asa sahaniny izy tahaka ny anarana. Ampiasaina hisahana anjara asa hafa tsy ny lazaina sy ny fameno zoina mivantana izy. Ampiasaina tahaka ny tambinteny koa izy ka miova ho -*ando* na -*endo* (arakaraka ny matoanteny) ny fiafarany. 

### Ny filaza toe-javatra ao amin' ny fiteny frantsay
Ao amin' ny fiteny frantsay dia atao hoe filaza toe-javatra (frantsay: *gérondif*) ny ova-matoanteny ankehitriny (-*ant*) ialohavan' ny mpampiankin-teny *en* (ohatra: *en chantant*). Raha heverina ho fehezankevitra ny tarika matoanteny amin' ny filaza toe-javatra dia tsy ho fehezan-kevitra mahaleo tena izany fa fehezankevitra miankina. Ny lazaina (na lafika) miaraka amin' ny matoanteny amin' ny filaza toe-javatra dia mitovy amin' ny lazaina an' ny fehezankevitra iankinany ka tsy ilaina ny haverenana azy indroa. Sady miasa amin' ny maha matoanteny azy ny matoanteny amin' ny filaza toe-javatra no miasa tahaka ny tambinteny. mitana ny anjara asa mpamari-toe-javatra izy.

Ampiasaina hilazana ny fiaraha-misehon' ny asa na toetra lazainy amin' ny asa na toetra lazaina ao amin' ny fehezankevitra inankinany ny matoanteny amin' ny filaza toe-javatra. Ohatra: *<u>En rentrant</u>, j'ai croisé mon père* ("Nifanena tamin-draiko aho rehefa nody").

Amin' ny fiteny frantsay dia misy filazam-potoana roa ny filaza toe-javatra, dia ny ankehitriny (ohatra: *en chantant*) sy ny lasa (*en ayant chanté*).

### Ny filaza toe-javatra ao amin' ny fiteny anglisy
Ataon' ny fitsipiteny anglisy mahazatra hoe *gerund* ny endri-matoanteny miafara amin' ny hoe -***ing*** amin' ny terana manokana ao amin' ny fehezanteny. Afaka mitana anjara asa maro kokoa noho ny *gérondif* frantsay ny *gerund* anglisy. Ohatra:

* *<u>Playing on computers</u> is fun*. (Lazaina)
* *I like <u>playing on computers</u>* (Fameno iharana)

* *<u>Computing</u> is fun*. (Lazaina)
* *I like <u>computing</u>* (Fameno iharana)

Amin' ny fitsipiteny mahazatra dia tsy atao hoe *gerund* fa *participle* (ova-matoanteny) ny matoanteny arafitra ao amin' ny fehezanteny toy izao:

* *<u>Playing on computers</u>, they whiled the day away*.
* *The boys <u>playing on computers</u> are my nephews*.
* *They are always <u>playing on computers</u>*.

### Ny filaza toe-javatra ao amin' ny fiteny espaniôla
Ny *gerundio* espaniôla dia miafara amin' ny *-ando* na *-iendo.*

### Ny filaza toe-javatra ao amin' ny fiteny pôrtogey
Ny *gerúndio* pôrtogey dia miafara amin' ny *-ando*, *-endo* na *-indo*

### Ny filaza toe-javatra ao amin' ny fiteny italiana
Ny *gerundio* italiana dia miafara amin' ny *-ando* na *-endo.* misy filazam-potoana roa ny *gerundio* italiana, dia ny *gerundio presente* (ohatra: *facendo*) sy ny *gerundio passato* (ohatra: *avendo fatto*).

### Ny filaza toe-javatra ao amin' ny fiteny katalàna
Ny *gerundi* katalàna dia miafara amin' ny *-ant* na *-ent.*

### Ny filaza toe-javatra ao amin' ny fiteny romaniana
Ny *gerunziu* romaniana dia miafara amin' ny *-ând(u)* or *-ind(u)*. 

## Jereo koa

* Filaza
* Filaza tsotra
* Filaza mandidy
* Filaza ifampiankinana
* Filaza mihonohono
* Filaza tsy mitanisa
* Ova-matoanteny

* Lisitry ny teny ampiasaina amin' ny haiteny