Françafrique

Ny **Françafrique** (izay nohagasiana ihany koa ho **Frantsafrika**), eo amin' ny fifandraisana iraisam-pirenena, dia ny erana anjakazakan' i Frantsa eo amin' ny zanatany frantsay sy zanatany belza taloha (izay miteny frantsay koa) aty Afrika atsimon' i Sahara. Avy amin' ny teny hoe *France-Afrique* io teny io, izay nampiasain' ny filoha voalohan' i Kôtidivoara, Félix Houphouët-Boigny, tamin' ny taona 1955 mba hamaritana ny fifamatoran' ny fireneny amin' i Frantsa. Nantsoin' i François-Xavier Verschave hoe *Françafrique* izany tamin' ny taona 1998 mba hitsikerany ny hetsika feno kolikoly sy miafina ataon' ny tambajotra ara-pôlitika sy ara-toekarena ary ara-tafika frankô-afrikana isan-karazany, izay nofaritana ihany koa ho neôkôlônialisma frantsay.

Taorian' ny nahazoan' ny zanataniny afrikana fahaleovantenana nanomboka tamin' ny taona 1959, dia nanohy nihazona ny tontolo anjakazakany teo amin' ireo firenena vaovao ireo i Frantsa, firenena izay nanakiana ny fahitan' ny filoha frantsay Charles de Gaulle tamin' izany fotoana izany an' i Frantsa ho tanjaka eran-tany sy manda fiarovana amin' ny fanjakazakan' ny Britanika sy ny Amerikana amin' ny tontolo taorian' ny fanjanahantany.

i Etazonia dia nanohana ny fitohizan' ny fisian' i Frantsa aty Afrika mba tsy ho eo ambany fahefan' ny Sôvietika io faritra io nandritra ny Ady Mangatsiaka. Nitazona fifandraisana akaiky ara-pôlitika, ara-toekarena, ara-tafika ary ara-kolontsaina tamin' ny zanatany afrikanina taloha i Frantsa.

Mampiavaka ny Françafrique ny endri-javatra maromaro nipoitra nandritra ny Ady Mangatsiaka, ka ny voalohany amin' izany dia ny *Cellule africaine*, izay vondrona ahitana ny filoha frantsay sy ireo mpanolotsaina akaiky azy izay nandray fanapahan-kevitra pôlitika momba an' i Afrika, matetika miaraka amin' ny fiaraha-miasa akaiky amin' ny tambajotram-pandraharahana matanjaka sy amin' ny sampan-draharaha miafina frantsay. Ny endri-javatra iray hafa dia ny zone franc, fiombonana ara-bola izay nametraka ny volan' ny ankamaroan' ny firenena afrikana miteny frantsay amin' ny franc français. 

Nifototra amin' ny ampahany betsaka tamin' ny atao hoe *coopération* ("fiaraha-miasa") ihany koa ny Françafrique, izay nampiharina tamin' ny alalan' ny fifanaraham-piaraha-miasa nahafahan' i Frantsa nametraka fifandraisana akaiky ara-pôlitika, ara-toekarena, ara-tafika ary ara-kolontsaina tamin' ny zanatany afrikanina teo aloha. Nihevitra ny tenany ho mpiantoka ny fitoniana ao amin' ilay faritra ihany koa i Frantsa ka noho izany dia nandray ny pôlitikan' ny fitsabahana taty Afrika, izay niteraka fitsabahana ara-miaramila izay  indray mandeha isan-taona (raha atao sakanisa) nanomboka tamin' ny 1960 ka hatramin' ny tapaky ny taompolo 1990. Farany, ny tena mampiavaka ny Françafrique dia ny tambajotra manokana maro izay mamaritra ny fifandraisana tsy ôfisialy sahala amin' ny fifandraisana ara-pianakaviana eo amin' ny mpitondra frantsay sy ny mpitondra afrikanina. Matetika no tsy nisy fanaraha-maso sy fifehezana ireo tambajotra ireo, izay niteraka kolikoly sy heloka bevava voalamina.

Taorian' ny Ady Mangatsiaka dia nihena ny fitondran' ny Françafrique noho ny teti-bolan' i Frantsa tsy nahafahana nanao izany, noho ny fanaraha-masom-panjakana bebe kokoa tao amin' ilay firenena, noho ny fahafatesan' ny mpandray anjara fototra tao amin' ny Françafrique (Foccart, Mitterrand, Pasqua ary mpikambana ao amin' ny Elf na TotalEnergies ankehitriny, ary noho ny nidiran' i Frantsa ao amin' ny Vondrona Eorôpeana. Ny fanalalahana ara-toekarena sy ny trosa be ary ny tsy filaminana ara-pôlitikan' ny zanatany afrikana taloha, sy ny fitomboan' ny varotra afrikana amin' ny firenena hafa, dia nahatonga an' i Frantsa hampifanaraka tsikelikely ny fifandraisany amin' ireo zanatany taloha ireo.

Nanamora ny fahatongavan' ny tanora afrikana any Frantsa ny fitondrana frantsay mba hahafahan' izy ireo manohy fianarana ambony. Rehefa mahazo diplôma sy mahay teny frantsay ary mandray feno ny soatoavina eorôpeana ireo tanora afrikana ireo dia averina any amin’ ny taniny. Rehefa lasa mpanatanteraka ambony izy ireo dia miditra ao amin' ny rafi-panjakana ho mpiasam-panjakana ambony. Ary na dia voafetra ihany aza ny fototra ara-tsôsialin' izy ireo, dia nanome azy ireo fanampiana i Frantsa, izay nanosika azy ireo ho any amin' ny ambaratonga ambony indrindra ao amin' ny fireneny.

Nametraka fiaraha-miasa akaiky ny fifanaraham-piarovana teo amin' i Frantsa sy ny firenena afrikana miteny frantsay, indrindra eo amin' ny lafiny fiarovana sy filaminana. Matetika miaraka amin' ny fepetra miafina ireo fiaraha-miasa ireo, ka nahafahan' i Frantsa hiditra an-tsehatra ara-miaramila: mba hanavotra mpitondra sy hametraka ny maha ara-dalàna ny fahefana pôlitika mety amin' ny tombontsoany, mba hiady amin' ny jihadisma, indrindra fa ao Sahel, na hampitsahatra ny ady an-trano. Ny fialan' ny tafika frantsay avy aty Afrika dia manambara ny fiafaran' ny tontolo iray, dia ny tontolon' ny fitsabahana any Tsady, Tôgô, Gabôna, Roanda, Jiboty, Zaira, Sômalia, Kôtidivoara, Maly, Libia ary Kamerona. Manamarika ny fiafaran' ny Françafrique ihany koa izany.

## Jereo koa

* Fanjanahantany amin' ny endriny vaovao
* Zone franc
* Frankôfônia