open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zavamananaina

Ny **zavamananaina**, amin' ny biôlôjia sy ny ekôlôjia, dia zavatra voajanahary izay miaina sy mizatra ny zava-misy, be pitsiny sy misy lamina anatiny ary vokatry ny fiovana nifandimby nandritra ny fivoarana miandalana (evôlisiôna). Miaina sy mitombo, mihetsika, miteraka, ary mampiasa angovo ny zavamanaina. Sela velona iray na maromaro no mamorona azy (misy noho izany ny zavamananaina tokan-tsela na maro sela). Ny zavamananaina saro-drafitra, maro sela, dia voaforon' ny sela samihafa samy manana ny anjara asany. Manana ny asany manokana ireo sela ireo ary miara-miasa mba hisian' ny fiarahana marin-toerana.

Ny ao anatin' ny zavamananana dia misy fiota simika isankarazany mahaleo tena sady voatazona amin' ny alalan' ny famatsiana otrikaina (indraindray koa amin' ny alalan' ny angovon-kazavana), manome azy ny akora sy ny angovo ilainy, miantoka ny fanesorana ny akora sisa tsy ilaina.Ny zavamananaina maro sela dia matetika fitambarana taova, ny taova dia fitambarana tambatsela, ny tambatsela dia fitambarana sela, ny sela dia fitambarana ôrganela, ny ôrganela dia fitambarana môlekiola, ary ny môlekiola dia fitambarana atôma. Ankoatra izany dia mamorona soperôrganisma ny zavamanaina sasany (ohatra ny vitsika, ny vitsikazo na aboaly, ny tantely).

Misy sokajy (atao hoe "sehatra") maro ny zavamananaina:

* ny *[[Archaea]]* (tokan-tsela),

* ny ''Bacteria'' (tokan-tsela na maro sela indrandray),
* ny *[[Eukaryota]]* (tokan-tsela na maro sela), izay mitsinjara toy izao:
** ny *[[Protista]]* (misy tokan-tsela, misy marosela),
** ny *[[Chromista]],*
** ny *[[Fungi]]* (izay ahitana ny holatra, maro sela),
** ny *[[Plantae]]* (zavamaniry manao fôtôsentezy, maro sela na tokan-tsela),
** ny *[[Animalia]]* (na biby, maro sela).

Manalasala ny momba ny viriosy (*[[Virus]]*) izay tsy misy sela, ka indraindray sokajina ho zavamananaina ary indraindray koa sokajina ho tsy zavamananaina.

## Sary

Image:Algae_and_archaea_growing_in_the_runoff_of_Konungshver.jpg| maro loko bitika archaebakteria amin'ny lohataona mafana
Image:Vibrio_Cells_1_(5390287631).jpg| bitika bakteria *Vibrio tasmaniensis*
Image:Stułbia,_Stułbiopławy.jpg| bitika protist *Hydra sp.*
Image:Amanita pantherina 2016 G3.jpg| holatra *Amanita pantherina*
Image:Angraecum_sesquipedale_Thouars,_Hist._Orchid.-_66_(1822)_(24501276737)_-_cropped.jpg| zavamaniry *[[Angraecum sesquipedale]]* ny vaditsamoina
Image:Common_brown_lemur_(Eulemur_fulvus)_male.jpg| biby *[[Eulemur fulvus]]* ny varika


## Jereo koa

* Zavaboary
* Mineraly

**[[Archaea]]*

* ''Bacteria''
* *[[Eukaryota]]*
* *[[Fungi]] -* holatra
* *[[Plantae]] -* zavamaniry
* *[[Animalia]]* (biby)
* *[[Virosy|Virus]]*
## Loharano sy fanamarihana
Hôpitaly

Ny **hôpitaly** dia toerana fitsaboana ny maratra sy ny marary.
Atao hoe ''dokotera'' ny olona manam-pahaizana momba ny fitsaboana miasa amin' ny hôpitaly.
Ny maha samihafa ny hôpitaly sy ny toerana fitsaboana hafa dia haben' ilay toerana.
Dokotera

Ny **dokotera** dia olona nahazo taratasy fahafahana mitsabo izay nandia fianarana sy nandalina ny fikarohana momba ny fitsaboana sy fahasalamana ka afa-panadinana ny maha-dokotera azy. Antsoina ihany koa hoe mpitsabo ny dokotera.
# Ny fianaran'ny tena mpitsabo dia eo amin'ny 8 taona eo. A
# Ny olona nandia fianarana sy nanao fikaroana amin'ny taranja iray ka afaka fanadinana sy nahazo diplaoma dia azo lazaina koa hoe **dokotera** amin'ilay taranjany.

### Asa sy andraikitra
Anisan’ny andraikitry ny dokotera ny:

* Mandray sy manadihady marary
* Manao fitiliana sy mametraka diagnostika
* Manome fitsaboana sy fanafody
* Manao fandidiana (raha manam-pahaizana amin’izany)
* Manome torohevitra momba ny fomba fiaina ara-pahasalamana
* Miaro ny fahasalaman’ny daholobe amin’ny alalan’ny fanabeazana sy fandraisana anjara amin’ny politika ara-pahasalamana

### Karazana dokotera
Misy karazany maro ny dokotera arakaraka ny sampana hiasany, ohatra:

* **Dokotera mpitsabo ankapobeny (Généraliste)**: mandray marary amin’ny ankapobeny sy manome fitsaboana fototra.
* **Mpandidy**: manao fandidiana sy manaraka marary aorian’ny fandidiana.
* **Pédiatre**: mitsabo zaza
* **Psychiatre**: mitsabo ny aretin-tsaina.

### Anjara toerany eo amin'ny [[fiarahamonina]]
Tena zava-dehibe ny anjara toeran’ny dokotera amin’ny fiarovana sy fanatsarana ny fahasalaman’ny olombelona. Amin’ny fotoanan’ny valan’aretina na loza voajanahary, dia anisan’ny miasa indrindra amin’ny famonjena ain’olona ny asan’ny dokotera.

### Fehiny
Ny dokotera dia anisan’ireo olona manan-danja amin’ny fiarahamonina. Miorina amin’ny fahaizana ara-tsiansa, traikefa, ary etika matihanina ny asany. Noho izany, dia mitaky fanajana, fanohanana, ary fepetra iasana mendrika ho azy ireo ny fiarahamonina.
Marary

Ny **marary** dia olona manana vatana tsy ara-dalàna na tsy mety araka no tokony ho izy izay mila fitsaboana.
Vatana (kaominina)

**Vatana** dia firaisam-pokotany malagasy ao amin'ny fivondronan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 9617 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21030 ary ny kaodin-distrika dia 210

## Vokatry ny fambolena
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra ao amin'io firaisam-pokontany io dia cafe, izay zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia cafe.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra kosa dia ny mangahazo.
Ny isan'omby dia 390.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana lafo vidy indrindra dia vary.
20 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy.
99 ny mponina no miasa tany.
0 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
100 no isan'ny kisoa.

## Ara-tsosialy

## Fotodrafitrasa
Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

## Fitaterana
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 20 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 23 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 82500 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 82500 Fmg.

## Fahasoavana
2 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra.
75 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.
0 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
22 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

## Endri-javatra

## Olana
Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 1.
Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 2.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.
1 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001.

## Rohy ivelany
* ilo.cornell.edu - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.
Milina fikajiana

Ny **milina fikajiana** dia zavatra noforonin'ny olombelona natao hikajy sy handraraha ny asa eny amin'ny birao na andavan'andro.

Ny milina fikajiana dia mihamatanjaka sy miha-matotra isan'andro nohon'ny fandrosoana sy fivoaran'ny fikaroahana amin'io taranja io ka mahatonga azy hampitoviana amin'ny sainan'olombelona. Izay indraindray no antsoin'azy hoe: **[[solosaina]]**.

Manana fitadidiana sy fahalalana na programa mandrindra izany ilay milina.

Ny milina fikajiana dia azo zaraina sokajy roa; eo ny Rindrankajy ary eo ny Hardware.
Olombelona

Ny **olombelona** dia karazana Primates avy ao Afrika izay efa niparitaka sy lasa tamana manerana ny Tany afa-tsy ny Antarktika. ***Homo sapiens*** ny anarany ara-tsiansa. Anisan' ny fianakaviana *[[Hominidae]]* izy io ary izy irery no sisa ao amin'ny vondron-karazana *[[Homo]]* ankehitriny, ary efa lany tamingana ny karazana hafa (*Homo floresiensis*, *Homo luzonensis*, *Homo longi* ary *[[Olon' i Neanderthal|Homo neanderthalensis]]*). Ny fôsily tranainy indrindra fantatra amin'ity karazana ity dia hita tany Marôka, teo amin'ny toerana misy an'i Djebel Irhoud, dia efa 300&nbsp;000 taona lasa izay.

Amin'ny *Hominidae* ankehitriny dia miavaka ara-batana izy io noho ny fandehanany amin'ny tongotra roa (ary io ihany), ny atidohany lehibe kokoa ary ny volo amin'ny tenany tsy dia mivoatra. Manampy izany ny fisian' ny fitsaha-jaza eo amin'ny vavy (vehivavy), izay tsy fahita firy amin'ny *Hominidea* hafa.

Amin' ny fomba fijerin' ny etôlôjia, sy raha mitaha amin' ny sisa amin'ny fanjakan'ny biby (''Animalia''), ny *Homo sapiens* dia miavaka amin'ny hasaro-drahitry ny fifandraisany ara-piarahamonina, ny fampiasana fiteny amin'ny alalan'ny fianarana, ny fanamboarana fitaovana, ny fitondrana fitafiana, ny fifehezana ny afo, ny fambolena karazan-javamaniry sy fiompiana biby maro, ny fahafaha-misaina ny tsy hita, ny fandinihan-tena ary ny fananana fiainana ara-panahy (ahafantarany ny tsara sy ny ratsy na ny tokony hatao sy ny tsy tokony hatao eo amin' ny fiainany). Ny sasany amin'ireo toetra ireo dia itoviany amin'ny karazana hafa ao amin'ny vondron-karazana *[[Homo]]*.

Amin' ny ankapobeny, miavaka amin' ny karazam-biby hafa izy amin'ny habetsahan' ny zava-bitany ara-teknika sy ara-javakanto, ny fanomezany lanja ny fianarana sy ny fandraisana anjaran' ny kolontsaina eo amin' ny fampandrosoana ny tsirairay, ary koa amin' ny haben' ny fanovana ataony eo amin' ny tontolo iainany.

Ny siansa mandinika ny olombelona ankehitriny amin' ny lafiny rehetra dia ny antrôpôlôjia. Ny paleôantrôpôlôjia kosa no  siansa mandinika ny fivoaran' izy ireo.

## Jereo koa

* Fanavakavaham-pirazanana
* Fanavakavaham-bolon-koditra
Hominoidea

Ny **Hominoidea**, izay fantatra kokoa amin' ny hoe **rajako lehibe** na **rajako tsy misy rambo**, dia iray amin' ny reni-fianakaviana roan' ny rajakon' ny Tontolo Taloha na Catarrhini. Ny reni-fianakaviana hafa dia ny rajako manan-drambo ao amin' ny Tontolo Taloha, na *Cercopithecoidea*. Ny *Hominoidea* dia ahitana ny zibôna (*Hylobatidae*), ny orangotana (*Pongo*), ny gôrila (*[[Gôrila|Gorilla]]*), ny simpanje (*Pan troglodytes*), ny bônôbô (*Pan paniscus*) ary ny olombelona (*[[Homo]]*). Mizara ho fianakaviana roa ny Hominoidea, dia ny *Hylobatidae* sy ny *[[Hominidae]]*.

Mizara ho vondron-karazana efatra ny *Hylobatidae*:

* *Hylobatidae* 
** *Hoolock*
** *Hylobates*
** *Symphalangus*
** *Nomascus*

Mizara ho zana-pianakaviana roa ny *[[Hominidae]]*: *Ponginae* sy *[[Homininae]].*

* *Ponginae*
** Pongini
*** *Pongo*
* *[[Homininae]]*
** *Gorillini*
*** *[[Gorilla]]*
** *[[Hominini]]*
*** *Panina*
**** *[[Pan]]*
*** *[[Hominina]]*
**** *[[Homo]]*

 

Asehon' ny sary ny fikarohana farany momba ny fisokajiana, ka ao anatin' ny sokajy amin' ny ankavia indrindra ny olombelona (*Homo*).

## Jereo koa
*Homo sapiens
* Olon' i Neanderthal
* Tsy afangaro ireto: *Hominoidea, [[Hominidae]], [[Homininae]], [[Hominini]], [[Homo]], [[Homo sapiens]]*
Vahoaka

Ny **vahoaka** dia vondron'olona maro miara-monina.  Ny vahoaka dia vondron’olona marobe miara-monina ao amin’ny tany iray, firenena iray, faritra iray, na fiarahamonina iray. Mety ho fantatra amin'ny fiteny iray, kolontsaina iray, na tantara iombonana ny vahoaka. Izy ireo no fototra iorenan’ny firenena sy ny fanjakana, satria avy amin’ny vahoaka no ipoiran’ny fahefana ara-politika sy ara-tsosialy.

## Teny sy hevi-dalana
Amin'ny ankapobeny, ny teny hoe *vahoaka* dia azo ampifandray amin’ny hoe:

* Olona (individu)
* Firenena (nation)
* Mponina (population)
* Foko na karazana (ethnie)
* Olom-pirenena (citoyens)

Ny vahoaka dia matetika ampiasaina amin'ny fomba politika sy ara-tsosialy hanondroana ireo olona miara-mipetraka eo ambanin’ny fitondrana iray na rafitra iray.

## Anjara sy lanjan’ny vahoaka
Manan-danja lehibe ny vahoaka eo amin'ny:

* Fananganana sy fitondrana fanjakana: Ao amin'ny firenena demokratika dia avy amin’ny safidim-bahoaka no iaviana amin’ny fanendrena mpitondra.
* Fampandrosoana ara-toekarena sy ara-tsosialy: Ny asan’ny vahoaka no miteraka vokatra sy harin-karena.
* Fanehoan-kevitra sy kolontsaina: Mampita sy mitahiry ny lovantsofina sy ny fomban-drazana ny vahoaka amin’ny alalan’ny taranaka mifandimby.

## Vahoaka sy fanjakana
Amin’ny lalàna sy ny rafitra ara-politika, ny vahoaka dia raisina ho loharanon’ny fahefana. Ao amin’ny Lalàm-panorenan’ireo firenena maro, dia hita mazava ny andalana toy ny hoe:*“Avy amin’ny vahoaka ny fahefana rehetra.”*

## Vahoaka sy fanehoan-kevitra
Manan-jo haneho hevitra, hanao fihetsiketsehana, na handray anjara amin’ny raharaham-pirenena ny vahoaka. Amin’izany dia miseho ny demokrasia mivantana sy ny fandraisana andraikitra sivily.

## Ohatra amin'ny fanehoan-kevitra avy amin’ny vahoaka

* Fitokonana
* Fihetsiketsehana an-dalambe
* Fifidianana
* Fanentanana ara-tsosialy amin'ny tambajotra

## Jereo koa

* Firenena
* Fanjakana
* Demokrasia
* Olom-pirenena

## Jereo koa

* Semita
* Iraniana
* Indô-iraniana
* Nilôtika
* Banto
* Aostrôneziana
* Hamita
* Indô-ariana
Mponina

Amin' ny lafin' ny statistika, ny **mponina** dia vahoaka na olona miaina ao amin' ny toerana iray voafaritra. Ny isan' ny mponina dia isan' ny olona miaina ao amin' ny faritra iray amin' ny fotoana iray.

Ny demôgrafia dia ny fandinihana araka antontanisan' ny isan' ny mponina. Ny fihetsiky ny mponina dia dinihina amin' ny atao hoe siansa ara-tsôsialy, amin' ny toekarena ary amin' ny jeôgrafia, jeôgrafian' ny mponina taha ny marimarina kokoa. Ny fandinihana ny mponina dia voazakan' ny lalàn' ny vina.
Demôgrafia

Ny **demôgrafia** dia fikarohana siantifika mikasika ny fiovan' ny mponina araka ny fahaterahana, ny fahafatesana, ny fifindra-monina, ary ny fahanterana. Ny demôgrafia dia misy ifandrasana amin' ny fanabeazana, ny firenena, ny fivavahana, ary ny fiaviana.

## Rohy ivelany
* List of population concern organizations (en.wikipedia)
DokuWiki

**DokuWiki** dia rindrankajy wiki iray nosoratan'i Andreas Gohr tamin'ny PHP ho fanampiana ireo orinasa mila fitaovana hanamboarana documentation. Tsy mila banky angona izy satria anaty rakitra teksta tsotra no tehiriziny ny votoatin'ny pejy. Mitovitovy amin'ny ampiasain'i MediaWiki ny fitsipi-panoratana, izay tsotra nefa matanjaka ary azo antoka fa mety vakiana na ivelan'ny wiki aza. Ny GPL no lisansy mitondra azy.

## Zava-bitany

* Mampiasa rakitra teksta tsotra
* Fitsipi-panoratana tsotra, fanovàna pejy mora atao noho ny fisian'ny bokotra ahafahana manao hitsin-dàlana
* Ahafahana manova ny ampahany ihany amin'ny fizaran'ny pejy

* Tsy voafetra ny isan'ny fanovàna pejy afaka atao
* Fanehoana ny niova amin'ny pejy iray mampiasa endrika miloko
* Ahafahana mamaritra pejy natao ho vakiana fotsiny fa tsy azo ovaina
* Fampiasana RSS hanarahana ny vao niova
* *Namespace*
* Rohy Samywiki
* Fandefasana sary sy fampiarahana azy ao anaty pejy
* Fanovàna haben'ny sary 

* Mahazaka tenim-pirenena samihafa
* Miady amin'ny Spam amin'ny alàlan'ny lisitra mainty
* Fanoloana teny 
* *Cache*
* Fanidiana pejy mba tsy hisian'ny fanovàna mifaninana amin'ny fotoana iray
* Tovana (*plugins*)
* Lasitra anamboarana ny endriky ny pejy
* sy hafa koa

## Rohy ivelany
* Sehatra ofisialy DokuWiki
Voankazo

Ny **voankazo** na **voa** dia ny atodinaina masaka miaraka amin' ny voniny eo amin' ny voninkazo. 

## Voanana sy ny voankazo

Betsaka ny voankazo sokajiana ho anana rehefa atao sakafo. Ohatra ny kitsaotsao, ny voatavo, ny voatabia, ny sakay, ny baranjely. Ny robarba koa dia sokajiana ho voankazo. Ary ny karaoty koa dia sokajiana ho voankazo kanefa dia vokatra anaty tany.

## Voankazo tsy misy voniny
Ny voankazo tsy misy voniny dia tian' ny olona ary mora lafo. Ohatra ny akondro, mananasy, voaloboka, sns.

## Jereo koa

* Lisitry ny taovan-javamaniry
* Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara

## Rohy ivelany
* http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/pages/fruit-devel.htm 
* http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/pages/fruit-seed-dispersal.htm 
* http://www.crfg.org/pubs/frtfacts.html  Fruit Facts
* http://www.1911encyclopedia.org/Fruit Encyclopedia Britannica 1911 momban'ny voankazo
* http://crosstree.info/Documents/Fruit%20ID0.pdf  Photo ID of Fruits
Vanila (zavamanitra)

Ny **vanila** na **lavanila** dia fifinto na zava-manitra fanao amin' ny sakafo izay azo avy amin' ny karazana ôrkidea sasany maniry toy ny vahy amin' ny faritra mafana sy manorana, avy any Amerika Afovoany, ao amin' ny vondron-karazana *[[Lavanila (zavamaniry)|Vanilla]]*',**' ka ny *[[Vanilla planifolia]]* no tena fantatra amin' izany. Ny teny nohagasina hoe *vanila* dia avy amin' ny fiteny espaniôla hoe *vainilla*. 

## Ny fitombon' ny vanila
Ny karazana vanila fioty dia ny *[[Vanilla planifolia]]*. Avy tany Mekisika no niaviany kanefa dia hita manerana toerana mafana rehetra (trôpika). Madagasikara no firenena voalohany amaneran-tany  mpamokatra azy. Ny voan' ny vanila dia ilay toa tsaramaso maintso.

## Ny tantarany
Ny Espaniôla no nitondra ny vanila avy any Mekisiko tamin' ny fotoanan' ny fitetezan-tany any Amerika. Ny orinasa ''Coca-Cola'' no tena mpividy azy hatramin' ny taona 1985. Nanomboka tamin' ny 1985 dia nampiasa vanilinina (mitovy tsiro amin' ny vanila kanefa dia vita simika) ny orinasa *Coca-Cola* ka tsy nila vanila intsony ka nahatonga ny fitontongan' ny toekaren' i Madagasikara. Lasa 20 $ amerikana ny vidin' ny iray kilao tamin' izany fotoana izany. Nitentina 500 $ izy tamin' ny taona 2004. Nidina indray izany tamin' ny 2005.

## Jereo koa

* Kafe (voany) - Kafe (zavamaniry) - Kafe (zava-pisotro)
* Dite (zavamaniry) - Dite (zava-pisotro)
* Dipoavatra (voany) - Dipoavatra (zavamaniry)
* Jirofo (zavamanitra) - Jirofo (zavamaniry)
* Vanila (zavamanitra) *- [[Vanilla]] - [[Vanilla planifolia]] - [[Vanilla pompona]]. -*
Akondro (voany)

Ny **akondro** dia voankazo fihinana be nofony sy mitahiry rano betsaka.

## Famokarana sy fivarotana akondro

Maro ny firenena mamokatra akondro maneran-tany nefa ny firenena ao Amerika Afovoany no mpanondrana azy betsaka. I Japana no firenena mpanafatra akondro betsaka indrindra nanomboka tamin’ ny taompolo 1960. Ao Eorôpa no misy ny tsenan’ akondro iraisam-pirenena lehibe indrindra. I Etazonia anefa no tsenam-pirenena lehibe indrindra. Nisy vokatr’ izany ny fifanolanana teo amin’ ny Amerikana sy ny Eorôpeana momba ny raharaham-barotra akondro tamin’ ny taompolo 1990. Mba hiarovana ny famokarana akondro any amin’ ny firenena mifamatotra amin' ny alalan' ny *Conventions de Lomé* (Antilia Frantsay, Kanaria espaniôla, ny firenena ao Afrika sy Karaiba ary Pasifika) dia nanangana lamina hamerana ny fidiran’ ny akondro avy any Amerika Latina ny Vondrona Eorôpeana. Izany fifanolanana izany dia nahatonga ny fidirana an-tsehatr’ i Etazonia mba hiarovany ny tsenan’ ny firenena mifampiraharaha aminy.

## Jereo koa
* Akondro (maniry)

## Rohy ivelany
* Complete nutritional information.
* International Network for the Improvement of Banana and Plantain (INIBAP)
* Honduran Foundation of Agricultural Research (FHIA) 
* Banana from ''Fruits of Warm Climates'' by Julia Morton
* Banana and Plantain - University of Georgia 
* Banana Fruit Facts - California Rare Fruit Growers .
* Tracing antiquity of banana cultivation in Papua New Guinea 
* Bananas could split for good
* Bananas not on verge of extinction, says FAO .
* Plant pathologists unpeel rumors of banana extinction 
* De Laat Koudetechniek - Information about ripeningrooms 
* The influence of banana stem extract on urinary risk factors for stones
Pablo Picasso

**Pablo Picasso** dia  mizaka ny zom-pirenen'i Espaina teraka ny 25 Oktobra 1881 tao Málaga ary maty ny 8 Aprily 1973 tao Mougins
## Ny fiainany manokana
I José Ruiz y Blasco no rainy. Ny vadiny dia Jacqueline Roque, Françoise Gilot, Olga Khokhlova. Ny zanany dia Paloma Picasso, Claude Picasso, Maya Widmaier-Picasso, Paulo Ruiz Picasso. 
 
## 🎨 Pablo Picasso
Anarana feno: Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno Crispín Crispiniano María Remedios de la Santísima Trinidad Ruiz Picasso

Daty nahaterahana: 25 Oktobra 1881

Toerana nahaterahana: Málaga, Espaina

Daty nahafatesana: 8 Aprily 1973

Asa: Mpanakanto (mpanao hosodoko, mpanefy sokitra, mpanao sary), mpamorona zavakanto

Firenena: Espaniola

## 🔹 Zava-dehibe niavaka
Pablo Picasso dia heverina ho iray amin'ireo mpanakanto lehibe indrindra tamin’ny taonjato faha-20.

Fantatra indrindra amin'ny fananganany ny fihetsiketsehana "Cubisme" niaraka tamin’i Georges Braque.

Nanao hosodoko, sokitra, sarisary, sary hosodoko amin’ny fitaratra, afisy, ary karazana zavakanto maro.

## 🔹 Asa sy vanim-potoana zavakanto
Ny asany dia mizara ho vanim-potoana maromaro:

1. Période bleue (Vanim-potoana manga) (1901–1904)

➤ Zavakanto maneho alahelo sy fahantrana.

2. Période rose (Vanim-potoana mavokely) (1904–1906)

➤ Misy hakanto sy hafaliana kokoa, matetika mampiseho mpanao hatsikana sy mpilalao chapiteau.

3. Cubisme (1907–1917)

➤ Famoronana miova endrika sy endrika ara-jeometrika — ohatra: Les Demoiselles d'Avignon (1907), Guernica (1937).

4. Vanim-potoana taorian’ny Cubisme

➤ Nifangaro fanao akademika sy modernisma.

## 🔹 Guernica
Asany malaza indrindra: Guernica (1937) — sary lehibe maneho ny herisetra sy fahoriana vokatry ny bombardement an'i Guernica (nandritra ny Ady an-trano Espaniola).

Lasa marika iraisam-pirenena manohitra ny ady sy herisetra.

## 🔹 Fiainany manokana
Nampiseho talenta hatramin'ny fahazazany: ray mpampianatra zavakanto.

Nifindra monina tany Frantsa, niaina sy niasa tao Paris, Avignon, ary tany Côte d’Azur.

Nanana fifandraisana sy fiarahana tamin’ireo vehivavy sy mpanakanto maro (Dora Maar, Françoise Gilot...).

## 🔹 Fankasitrahana sy lova
Nahatratra mihoatra ny 20.000 asa noforoniny nandritra ny fiainany.

Nisy museums manokana mitahiry ny asany, toy ny:

Musée Picasso (Paris sy Barcelona)

Museo Picasso Málaga

Nisy fiantraikany lalina tamin’ny zavakanto modernista, manerana izao tontolo izao. 

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/060_7
Vatolaivy

Vatolaivy dia tanàna kely ao Arivonimamo, andrefan'Antananarivo, renivohitr'i Madagasikara

## Jeografian'i Vatolaivy

http://www.fallingrain.com/world/MA/5/Vatolaivy.html

## Tanàna manodidina an'i Vatolaivy
Soamananety

Ambodifarihy 
	
Amboniriana 
	
Vakivoha 
	
Antanety 

## Ny fiangonana katolika Vatolaivy

## Ny Sekoly Fanabeazana fototra Vatolaivy

Ny Sekoly Fanabeazana fototra Vatolaivy dia anisan'ireo sekoly niorina ela indrindra teto Madagasikara.
Tahirin-javaboarin' ny Tsingin' i Bemaraha

Ny **Tahirin-javaboarin' ny Tsingin' i Bemaraha** na **Tsingin' i Bemaraha** dia tahirin-javabary any akaikin' ny morontsiraka andrefan' i Madagasikara, ao amin' ny Faritra Melaky. Toerana voatokana noho ny endriny sy ny zavatra misy ao aminy. Nanomboka tamin' ny taona 1990 dia tafiditra ao anatin' ny Lova Iraisam-Pirenen' i UNESCO izy, noho ny toetra ara-jeôgrafia tsy manam-paharoa, ny ala honko voatahiry, ary ny isan' ny karazam-boron-dia sy ny gidro aman-tsifaka ao aminy. 

Any akaikin' ny tanànan' i Bekopaka any amin' ny Faritr' i Melaky no misy ny Tsingin' i Bemaraha, 150 km avaratr' i Morondava amin' ny fidirana ao atsimo, fa eo akaikin' ny tanànan' Antsalova izay azo aleha amin' ny fiaramanidina any amin' ny fidirana avaratra. Misokatra amin' ny volana Jona ka hatramin' ny volana Nôvambra (vanim-potoanan' ny main-tany) ity tahirin-javaboary ity befa mbola tsy mora idirana noho ny lalana sarotra aleha. 

## Rohy Ivelany
* Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve
* Natural Site Data Sheet 

## Jereo koa
**Valan-javaboary**

* Valan-javaboarim-pirenena Andasibe-Mantadia • Valan-javaboarim-pirenena Andohahela • Valan-javaboarim-pirenena Andringitra • Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika • Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly • Valan-javaboarim-pirenena Isalo • Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea • Valan-javaboarim-pirenena Mananara-Avaratra • Valan-javaboarim-pirenena Marojejy • Valan-javaboarim-pirenena Masoala • Valan-javaboarim-pirenena Midongy Atsimo • Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre • Valan-javaboarim-pirenena Namoroka • Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka • Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana • Valan-javaboarim-pirenena Tsimanampetsotsa • Valan-javaboarim-pirenena Zahamena • Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia
Adansonia

Ny ***Adansonia*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana *[[Bombacaceae]]*, araka ny fanasokajiana klasika taloha, na ao amin' ny fianakaviana *[[Malvaceae]]* sy zana-pianakaviana *[[Bombacoideae]]*, araka ny fanasokajiana filôjenetika. Hazo trôpikaly izy ireo, izay tsy misy afa-tsy eto Madagasikara sy any Aostralia ary ao Afrika. Amin' ny teny malagasy dia antsoina matetika hoe **reniala** na **za** izy ireo, nefa samy misy koa anarana salihafa arakaraka ny karazany na ny fiteny ao amin' ny faritra aniriany: *rainiala*, *reniala*, *renala*, *bontana*, *bontona*, *vontana*, *vontona*, *fony*, *fone*, *ringy*, *za*, *zaha*, *vonoa*, sns izy ireo arakaraka ny karazany sy ny faritra aniriany. Misy karazany sivy izy io maneran-tany, ka ny fito amin' ireo dia maniry eto Madagasikara no misy azy ary enina amin' izay dia tsy misy afatsy eto ihany, no roa kosa dia miparitaka amin' ireo faritra hafa voalaza etsy ambony. Hazo makadiry ny zaha, izay mety hahatratra hatramin' ny 40 m ny haavony, misy koa anefa ireo izay somary fohifohy 4 m na 5 m. Mety ho velona mandritra ny 1&nbsp;000 taona na maherin' izany aza izy raha tsy misy manimba. Mbola eo koa ny voka-tsoa maro azo avy aminy, na fanafody izany na zavatra hafa. Azo atao sakafo sy fampiasana amin' ny fanaingoana vatana ny voany. Na ny tahony, na ny raviny, na ny hodiny, na ny voany, dia tsy misy very fa azo ampiasaina avokoa. 

## Lisitry ny karazana

* *[[Adansonia digitata]]* (= *[[Adansonia digitata|Adansonia kilima]]*) -- baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, fontana, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana, vontona (Afrika avaratra sy afovoany, atsimo ary atsinanana)
* *[[Adansonia grandidieri]]* --  renala, reniala, renibeala, vonoa (Madagasikara)
* *[[Adansonia gregorii]]* (= ''Adansonia'' ''gibbosa'') – zaha aostraliana (Aostralia avaratra-andrefana)
* *[[Adansonia madagascariensis]]* – bontana, bontona, bozy, fony, mboio, reniala (Madagasikara)
* *[[Adansonia perrieri]]* – za, bozy (Madagasikara avaratra)
* *[[Adansonia rubrostipa]]* (= *[[Adansonia rubrostipa|Adansonia fony]]*) – boringy, fone, fony, ringy (Madagasikara)
* *[[Adansonia suarezensis]]* – vonoa, za (Antsiranana, Madagasikara)
* *[[Adansonia za]]* –  bontana, bontona, boringy, bozo, bozy, fony, mboio, ringy, voajabo, za, zabe, zabo (Madagasikara)

## Jereo koa

* Tontolo iainana eto Madagasikara
* Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara

## Rohy ivelany
* The Baobab's official website, Baobab  (en)
* Thomas Pakenham Remarkable Baobab (2004) ISBN 0-297-84373-7
* Jardin Botanique et Pepiniere – Baobab species details
* Jardin Botanique et Pepiniere – Baobab photo gallery
* Madagascar info – Baobab photo gallery (Malagasy species only) 
* Baobab: herbal information from ''King's American Dispensatory''
* Baobab: Interactive Bibliography
Aratra

Ny **aratra** dia vokatry ny fisiana sy fihetsehan' ny elekitrôna amin' ny toerana na zavatra iray. Ny aratra no mahatonga ny varatra, ny kianjanaratra, sy ny herinaratra fampiasa andavanandro amin' ny fitaovana toy ny jiro, radiô, milina fikajiana, sns. 

Ny aratra dia nanomboka fantatra tamin' ny taonjato faha-17, nahafahana nanomboka ny revôlisiôna ara-taozava-baventy faharoa tamin' ny taonjato faha-19 ny fifehezana ny aratra. Ankehitriny dia hita na aiza na aiza ny aratra any amin' ny firenena mandroso: avy amin' ny loharanon' angôvo (rano sy hafanana, ary voan' atôma), angôvo ampiasaina amin' ny raharaha ao an-trano sy ny asa eny amin' ny taozava-baventy ny aratra amin' izao tontolo izao.

## Ny tondron' ny aratra

Ny aratra dia avy amin' ny fihetsehan' ny voanaratra ao amin' ny raha niavian' ny aratra. Tahaka ny lanja, ny voanaratra dia toetran-draha, ahafahana manazava ny fiavian' ny zava-miseho sasantsasany. Izany hoe tsy àry nahita voanaratra izany mihitsy ny olona, fa ny siantifika dia nahita fitoviana tamin' ny fihetsiky ny poti-javatra. Nilaza izy ireo fa manan-tondro iraisana ny poti-javatra.

Misy karazana voanaratra roa: voanaratra miabo sy voanaratra miiba. Araka ny anarany, ireo voanaratra roa ireo dia mifanohitra.

Ny voanaratra roa samihafa eva dia mifanafoana. Izany dia midika fa mitovy *isa* ny voanaratra miabo sy voanaratra miiba, ary ny fihetsika rehefa izany dia ohatra ny hoe tsy misy voanaratra. Lazaina fa tsy mirona izy.

## Ny tselatra sy ny varatra

Ny tselatra dia ilay feo vokatry ny fipoakan' ny rivotra mifandona ka miteraka varatra ka mahatonga ny rivotra hitondra elektrôna (plasma no iantsoina ilay rivotra na etona misy elektrôna). Mitovy ny fotoana ipoahan' ny varatra sy ny fisehoan' ny tselatra saingy noho ny tsy fitovian' ny hafainganam-pandehan' ny feo sy ny hazavana dia ny tselatra aloha no hita voalohany avy eo ny varatra no heno. Raha tena akaikin' ny tselatra no misy ny olona mijery dia miara-mipoitra ny tselatra sy ny varatra.
Varatra

Ny **varatra** dia ny fianjeran' ny elektrôna entin' ny orana sy rivotra avy amin' ny rahona eto an-tany. Ny vy maranitra (antsoina hoe fandri-baratra) amin' ny tafon-trano no fianjerany. Raha tsy misy ny fandri-baratra dia mety ny olona, ny biby na hazo no ianjerany ka maty na may ilay voan' ny loza. Ny tselatra dia matetika hita aoriana kelin' ny varatra.

Na dia loza voajanahary aza ny varatra dia misy ihany koa ny filazana fa misy ny olona afaka mandefa azy ireny na sompatra ataon'ny olona.
## Jereo koa

* Tselatra
* Oram-baratra
* Rahona
Rindrankajy

Ny **rindrankajy** (anglisy: *software*) dia teny avy amin'ny teny roa *soft* sy *ware* izay midika hoe *malemy* sy *entana* izany hoe *entana malemy*(na azo ahova) izay mifanohitra amin'ny *entana mafy* tsy azo ahova (hardware). Eo amin'ny kajimirindra dia hita mazava tsara ny tsy fitoviana satria ny *software* dia tsy maintsy tehirizina ao anaty fitadidiana ary ny hardware dia izay entana rehetra azo tsapain-tanana.

Raha ampitahaina amin'ny olombelona dia ny saina no *software* ary ny vatana sy ny loha kosa dia hardware. Ny saina tsy misy raha tsy eo loha sy vatana mitahiry azy ary dia toy izany koa ny *software* tsy misy raha tsy eo ny hardware mitahiry azy.

## Ny Namorona azy

I John W. Tukey no nampiasa voalohany io teny io tamin'ny taona 1957. Izy moa dia mpikaroka statistika ary niasa momban'ny fanamboarana ny milina fikajiana. 

## Ny karazany

Azo sokajiana telo ny *software*. 

### Ny ''software'' fandrindrana (System Software)

### Ny ''software'' fanamboarana (Programming Software)

### Ny ''software'' fampiasana (Application Software)

## Ny olana amin'ny ''software'': resaka tompony

Hita mazava fa rehefa misy zavatra foronina dia tsy maintsy misy ny mpamorona. Satria rehefa amidy ny entana voaforina dia tsy maintsy mahazo ny anjarany ny mpamorona (droit d'auteur na royalty). Misy ny mpamorona tsy mivaky loha amin'ny resaka vola ka dia izay zavatra noforoniny dia omeny maimaimpoana. Ohatra amin'izany i Tim Berners Lee izay namorona ny web na tranokala. Eo kosa ny mpamorona izay manan-karena indrindra eran-tany noho ny varotra nataony momban'ny *software* tsy iza izany fa i Bill W. Gates izay namorona an'i Microsoft.

## Footnotes
Hardware

Ny **hardware** dia izay *entana mafy* rehetra azo tsapai-tanana sy hita maso namboarin'ny olombelona.

Amin'ny kajimirindra dia ireo zavatra vita amin'ny olik'aratra (digital circuit) na olika voafintina anaty (integrated circuit IC) rehetra dia sokajiana *hardware*.
Tselatra

Ny **tselatra** dia feo vokatry ny fipoakan' ny rivotra mifandona (rivotra mangatsiaka sy mafana) ary ny fihaonan' ireo no manome ilay tselatra. Mitovy ny fotoana ipoahan' ny varatra sy isehoan' ny tselatra saingy noho ny tsy fitovian' ny hafainganam-pandehan' ny feo sy ny hazavana dia ny tselatra aloha no hita voalohany avy eo ny varatra no heno. Raha tena akaikin' ny varatra no misy ny olona mijery dia miara-mipoitra ny tselatra sy ny varatra.

## Jereo koa

* Varatra
* Oram-baratra
* Rahona
* Orana
Fahavaratra

Ny **fahavaratra** dia fizaran-taona mifanandrify amin' ny vanim-potoana filatsahan' ny orana sy famokarana vokatra sy fambolena. Fizaran-taona faharoa izy amin' ireo faritra misy fizaran-taona efatra, ka ny lohataona no eo alohany fa ny fararano no mandimby azy. Lava kokoa noho ny alina ny andro. Mafanafana sady be orana kokoa ny fahavaratra raha mitaha amin'ny fizaran-taona hafa. 

Manomboka ny Oktobra ka hatramin' ny Martsa (enim-bolana) ny fahavaratra amin' ny faritra be orana. 

Ny teny hoe *fahavaratra* dia heverina ho avy amin' ny teny hoe *varatra* noho ny fisian' ny varatra matetika amin' io vanim-potoana io. Amin' ny fahavaratra koa no betsaka rivodoza. 

Ny fahavaratra kosa raha manaraka ny fizaran-taona efatra ho an' ireo firenena amin' ny tapany avaratry ny bolantany dia ny fotoana mampafana sy mahamaina ny andro, manomboka ny 21 jiona ka hatramin' ny 21 septambra.

Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray dia izao: ao amin' ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Jona sy Jolay ary Aogositra ny fahavaratra fa ao amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Desambra sy Janoary ary Febroary.

## Jereo koa

* Ririnina
* Lohataona
* Fararano

* Voambolan' ny jeôgrafia
WikiNi

**WikiNi** dia rindrankajy malalaka **[[wiki]]** anankiray fehezin'ny lisansy BSD manome fomba tsotra, mahomby sy haingana ahafahana mamorona sy mitantana sehatra iray amin'ny tranonkala na amina tranonkala anatina orinasa iray. Maimaim-poana izy sady azo ovaina sy zaraina arak'io lisansy mifehy azy io ihany koa.

## Tantarany
Fisampanana iray avy tamin'ilay rindrankajy wiki WakkaWiki i WikiNi. Ny taona 2002 no nanomboka nisy izy, ary i Charles Nepote no namorona azy, miampy an'i David Delon sy Patrick Paul. Anisan'ny mampiavaka azy amin'ireo sampan'i WakkaWiki hafa, noho izy Frantsay ny mpamolavola azy, dia amin'ny fiteny frantsay ihany koa ny  ampiasàna azy.

## Zava-bitany
 ihany dia fitaovana ampy hampiasana azy, ary tsy mifidy  rahateo izy. Ireto no isan'ireo zava-dehibe afaka atao miaraka aminy :
*famoronana, famafàna, fanovàna, fanamarihana pejy amin'ny sehatra, na firy na firy isan'ny mpifarimbona amin'ny fanovàna pejy sy isan'ny pejy.
*fitantanana ny fahazoan-dàlana amin'ireo pejy maro samihafa (famakiana, fanovàna, fanamarihana).
*fiangaliana ny endriky ny votoatin'ny pejy : mora ny mizatra sy mampiasa izany, na dia tsy manana fahalalàna lasa lavitra momba ny informatika aza ny mpiangaly azy.
*fizaràna eo no ho eo ny fampahalalàna momba ny pejy vao noforonina sy vao novaina.
*fandalinana sy fitantanana ny sehatra manontolo amin'ny alàlan'ny fitaovana tsotra : drafitry ny sehatra, lisitry ny mpikambana, lisitry ny pejy vao niova, sns.

## Fametrahana azy
Mila  mahazaka PHP sy MySQL fotsiny, dia afaka apetraka ao anatin'ny 10 minitra i WikiNi. Vao vita izay dia afaka ampiasaina avy hatrany ny sehatra ary  ihany no fitaovana hitantanana azy.

## Rohy
* wikini.net  Sehatra ofisialy
* WakkaWiki
* Lisitry ny rindrankajy Wiki
UNIX

Ny **UNIX** dia rindrankajy mpandrindra (sokajy mpandrindra milina na operating system)ny milina fikajiana na mpikajy namboarin'ny orinasa AT&T Bell Labs. Ny *UNIX* no loharanon'ny mpandrindra milina rehetra amin'izao fotoana ary voafidy ho laharana voalohany amin'ny rindrankajy rehetra noforonin'ny olombelona hatramin'izao. Ny Linux, Windows, MacOS, sy ny mpandrindra milina hafa dia miankina amin'ny *UNIX* avokoa.

## Ny tantarany
Ny software mpandrindra UNIX dia namboarina ho fampiasana amin'ny milina fikajiana lehibe (workstation na supercomputer). Ny milina fikajiana lehibe dia nampiasaina tamin'ny fikarohana nataon'ny orinasa lehibe maro. Ohatra, NASA amin'ny fanamboarana misiona mankany amin'ny satelita voajanahary volana, planety marsa sy ny fikajiana fanamboarana baomba atomika anaovana rokety-ny fiaramanidina mivaoka ny atimosifera tamin'ny taona 1960 ka hatramin'izao, General Electric amin'ny fandrindrana ny herin'aratra, AT&TBell Labs amin'ny fandrindrana ny telefonina sy ny fampitam-baovao.
Ny oniversite koa dia nanana milina fikajiana lehibe ka afaka nanamboatra sy nanitatra ilay rindrankajy. Anisan'izany i MIT sy UC Berkeley izay samy manana ny marika *UNIX*-ny avy fantatra hoe Multics sy ny BSD (Berkeley Software Distribution).

## Ny karazany
Misy karazany maro ny *UNIX* ka anisan'ny malaza ny BSD, Solaris, Mac OS X, ary ny Linux. Misy ny entam-barotra ary misy koa ny azo ampiasaina maimaimpoana. Ny sary dia mampiseho ny karazany azo ampiasaina amin'izao fotoana izao ka misy sokajy maromaro eo ny sokajy BSD, sokajy System III&V), ary ny sokajy GNU project.

## Vangio koa
* Windows
* Mpandrindra milina
* Mpikajy
* Linux
* MacOS

## Ivelany rohy

## Boky azo jerena
...
Wikia

## Wikia
**Wikia** (izay nitondra ny anarana hoe **Wikicities** tany aloha) dia sehatra mampiantrano tetikasa wiki maro noforonin'i Jimmy Wales sy Angela Beesley tamin'ny taona 2004. Fitambarana tetikasa wiki marobe izay mampiasa rindrankajy MediaWiki izy io, ary ny orinasa Wikia, Inc. no mitantana azy. Maimaim-poana izy ho an'ny mpamaky sy mpitsidika, fa dokambarotra kosa no anangonany vola, koa hita amin'ny ankamaroan'ireo wiki ao araka izany ny AdSense.

Malalaka ny sehatra ahafahana manokatra tetikasa wiki vaovao ao amin'i Wikia. Ankoatry ny hevitra hamorona tetikasa mety hifaninana amin'izay efa iantsorohan'ny Tetikasa Wikimedia, izay ananan'ny mpamorona an'i Wikia fifandraisana lehibe tokoa, dia azo ekena avokoa ny ankabeazan'ny tetikasa misy mikasa hamorona. Takian'i Wikia hofehezin'ny lisansy GNU Free Documentation License (GFDL) avokoa ny tetikasa rehetra ao anatiny, na fehezina lisansy roa na maromaro ka GFDL ny anankiray ary lisansy malalaka ihany koa ny hafa. Mifandray akaiky amin'i Wikipedia ihany koa i Wikia, ka mirohy amin'i Wikipedia ny sasany amin'ny lahatsoratra ao amin'i Wikia.

Iray amin'ireo tetikasa lehibe hita ao amin'i Wikia i Uncyclopedia, ary hatramin'ny 20 aogositra 2006, dia efa nisokatra ihany koa ny Uncyclopedia amin'ny teny malagasy : http://hatsiklo.pedia.ws .

Mampiasa ny rindrankajy MediaWiki amin'ny  Linux i Wikia. Ny 3 febroary 2005 dia nilaza i Wikia fa feno  no isan'ireo tetikasa ao anatiny. Ny volana aogositra 2006 dia niisa 1500 ireo wiki ireo, ary hita amin'ny tenim-pirenena 35. Manome fanohanana ara-teknika sy ara-tsosialy momba ny fametrahana  wiki ihany koa i Wikia.

## Tantara
Ny 27 martsa 2006 dia niova anarana ho lasa Wikia i WikiCities; nampifangaroin'ny maro mantsy ny anarana ho WikiCities ka noheverina fa sehatra ahitana torolàlana momba ny tanàna maro. Taorian'izay, nanambara i Wikia fa nahazo 4 tapitrisa dolara amerikanina avy amin'ny mpamatsy vola.

Nisy tetikasa atao hoe **Wikiasari** nikasan'i Wales hanaovana  iray koa izay efa nantsoina hoe Wikia.

## 


## Rohy ivelany
* Wikia
* Interview fohy an'i Angela Beesley , mpiara-mamorona an'i Wikia (18 MB)

### Fampahalalam-baovao
*  From Wikipedia's Creator, A New Site for Anyone, Anything — *[[Wall Street Journal]]*, 28 martsa 2005
*  Global Villages Convene in wiki town halls  — *[[St. Petersburg Times]]*, 4 aprily 2005
Toekarena (taranja)

Ny **toekarena**, na **siansa ara-toekarena** dia taranja ao amin' ny siansa sôsialy, izay mandalina ny toekarena amin' ny maha fisahanana asan' olombelona an' ity farany ity, izay ahitana ny famokarana sy ny fitsinjarana ary ny fanjifana entana sy servisy. Atao hoe **ekônômia** koa io taranja io. Ny teny hoe *ekônômia* dia avy amin' ny teny grika hoe οἰκονομία / *oikonomía*, fitambaran' ny teny hoe οἶκος / *oikos* ("trano") sy νόμος / *nomós* ("lalàna"), izay midika hoe "fitantanana ny tokantrano".

Raha samy nanoratra momba ny toekarena tao amin' ny Andro Taloha i Ksenôfôna sy i Aristôty, dia tamin' ny taonjato faha-16 no nipoiran' ny eritreritra ara-toekarena môderina, niaraka amin' ny merkantilisma, avy eo tamin' ny taonjato faha-18 niaraka amin' ny Fiziôkraty. Nanomboka tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-18 ny ekônômia pôlitika niaraka amin' i Adam Smith, avy eo i David Ricardo sy i Jean-Baptiste Say (atao hoe klasika) tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-19. Tamin' ny revôlisiôna marzinalista tamin' ny faran' ny taonjato faha-19 no nipoiran' ny toekarena, amin' ny maha taranja siantifika azy, ary lasa rafitra.

Ao anatin' ity taranja ity dia misy sampana roa lehibe: ny makrôekônômia, izay mandalina ny fitambarana ara-toekarena lehibe (tahiry, fampiasam-bola, fanjifana, fitomboan' ny toekarena), sy ny mikrôekônômia, izay mandinika ny fihetsika amam-piheveran' ny mpisehatra amin' ny toekarena (olona, ​​​​tokantrano, orinasa) sy ny fifandraisan' izy ireo, indrindra eo amin' ny tsena.

Tahaka ny amin' ny taranja hafa, ny toekarena dia mizara ho zana-taranja maro, hatramin' ny teôria ara-toekarena, izay mikendry ny hanangana fitambarana lahatsoratra fototra momba ny fiasan' ny toekarena, ka hatramin' ny toekarena ampiharina, izay mampiasa ny fitaovan' ny teôria ara-toekarena sy ny taranja hafa manampy izany mba handalinana ny sehatra manan-danja maro toy ny tontolo iainana, ny asa, ny fahasalamana, ny fananana tany sy trano, ny fandaminana indostrialy ary ny fanabeazana.

## Jereo koa

* Toekarena

* Seha-pihariana

* Seha-pihariana voalohany
* Seha-pihariana faharoa

* Seha-pihariana fahatelo
* Seha-pihariana fahefatra
* Fambolena
* Fiompiana
* Jono
* Harena an-kibon' ny tany
* Indostria
Tailandy

I **Tailandy**, na **Fanjakan' i Tailandy**, dia firenena any Azia Atsimo-Atsinanana, izay manana morontsiraka ao amin’ ny Hoalan' i Tailandy sy ao amin' ny Ranomasin' ny Andaman. Ny velaran-taniny dia misy eo amin' ny 514&nbsp;000  eo ho eo; ary miisa 65 tapitrisa ny mponina ao aminy, araka ny fanisana natao tamin' ny taona 2008. I Tailandy dia mizara sisintany amin' i Mianmara any andrefany, amin' i Malaizia any atsimo, amin' i Kambôdia any atsinanana ary amin' i Laôsy any avaratra-atsinanana. Ny renivohitr' i Tailandy dia i Bangkok (*Krungthep* - กรุงเทพฯ, "Tanànan' ny Anjely"). Atao hoe ประเทศไทย, *Prathet Thai* na ราชอาณาจักรไทย, *Ratcha Anachak Thai* izy amin' ny fiteny tailandey. Niova anarana ilay fanjakana tamin' ny taona 1949: *Siam* no anarany taloha.

Ny ampahany avaratra amin’ i Tailandy dia ao amin’ ny Saikanosy Indôsinoa (izay ahitana koa an’ i Laôsy sy i Vietnamy ary i Kambôdia), fa ao amin’ ny Saikanosin' i Malacca kosa ny tapany atsimo. Ny vohon-taniny dia ahitana ny tany lemaka afovoany izay tondrahan’ ny ony Chao Phraya (ony lava indrindra ao amin’ ily firenena), hodidinin’ ny tendrombohitra sy lembalemba maro (isan’ izany ny lembalemban’ i Korat). Manakaiky ny 30 %n’ ny tanin’ i Tailandy no rakotra ala. Toetanin-janapehin-tany mafana sy mando no manjaka any.

Ny mponina any Tailandy (atao hoe Tailandey) dia ahitana indrindra ny Tay (mihoatra ny 75 %), ny Sinoa (15 %), ny Maley, ny Vietnamiana ary ny Kambôdiana. Ny bodisma no fivavahana be mpanaraka indrindra any. Ao amin’ ny faritra afovoany, any ambanivohitra, no onenan’ ny akamaroan’ ny mponina.

Ny fambolena no seha-pamokarana iompanan’ ny toekaren’ i Tailandy ; anisan’ ireo firenena mpamokatra vary betsaka indrindra eto an-tany ity firenena ity. Miroborobo ny taozava-baventy nanomboka tamin' ny taompolo 1980 sy 1990, indrindra noho ny fampiasam-bola nataon’ ny Japôney tao. Mandroso koa ny fanodinana ny vokatry ny fambolena sy ny fanamboarana lamba ary ny fizahàn-tany.

Niorina tamin’ ny taona 1238 ny firenena tailandey. Fanjakà-mpanjaka ara-dalàm-panorenana i Tailandy hatry ny taona 1932. Ny fiteny tailandey no teny ôfisialy any Tailandy ary ny baht no vola ampiasaina any.

## Tantara
## Jeografia
### Toe-tany
## Politika
## Toe-karena

## Jereo koa
**Firenena ao Azia:**

Afganistàna - Arabia Saodita - Armenia - Azerbaijàna - Bangladesy - Bareina - Botàna - Broney - Emirata Arabo Mitambatra - Filipina - Iemena - India - Indônezia - Iràka - Iràna - Israely - Japàna - Jôrdania - Kambôdia - Katara - Kazakstàna - Kirgizistàna - Kôety - Kôrea Atsimo - Kôrea Avaratra - Laôsy - Libàna - Maldiva - Malezia - Mianmara - Môngôlia - Nepaly - Ômàna - Ozbekistàna - Pakistàna - Palestina (fanjakana) - Rosia - Sina - Singaporo - Siria - Srilanka - Tailandy - Taioàna - Tajikistàna - Torkia - Torkmenistàna - Vietnamy.

**Kôntinenta eto an-tany**

* Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika

## Rohy Ivelany
### Tranonkala Ofisialy
* Thaigov.go.th Royal Government of Thailand 
* Tourism Authority of Thailand Official tourism website
### Hafa
* CIA - The World Factbook - Thailand
Milina fikajiana lehibe

Ny **milina fikajiana lehibe** dia milina fikajiana fampiasaina amin'ny fikarohana na fandrindrana ataon'ny orinasa lehibe maro.
Ny mampiavaka azy dia ny fahafainganany, ny halebehin'ny fitadidiana sy ny heriny. Azo lazaina hoe milina fikajiana (PC) 1 tapitrisa mahery mitambatra vao mitovy amin'ny *milina fikajiana lehibe* iray.

## Ny fampiasana azy
Ampiasaina amin'zay asa mila fikajiana maro toy ny fitsinjovana ny toetr'andro, ny fandrindrana fiaramanadina, ny fanamboarana trano lehibe, fanamboarana ny fiarakodia, fiara-dalamby, ny fandrindrana asa ataon'ny olona an-tapitrisa maro ka angonina amin'ny toerana iray (ohatra: google, wikipedia, yahoo!, banky), sns.
Silo Andrianandraina

**Silo Andrianandraina** na **Silo** : zanak'i Tovo Andrianandraina.

Havanana amin'ny bà-kira jazz. Mampifangaro ny mozika vahiny amin'ny nentim-paharazana avy any atsimo (Tahirin-kira Rimorimo).

Mpanangana ny SDF (Simple Defiance of Fancy). Mampianatra ao amin'ny planeta koltoraly etsy Ambohijatovo.

Mahafehy zavamaneno maromaro (gitara, vata maro afitsoka, aponga maro anaka).
Liste des indicatifs téléphoniques internationaux par pays

**Lisitry ny laharana tokony atao raha te-hiantso an-tarobihy any am-pita**.

Ireto ny lisitry ny laharana tokony atao raha te-hiantso an-tarobihy ivelan'ny tany misy anao. Lisitra notontonsain'ny "Union internationale des télécommunications" tamin'ny 1 febroary 2004.

## Faritra 1 - Etazonia, Kanada, Antilles


## Faritra 2 - Afrika



|-bgcolor="#EFEFEF"
|align="right"  | +261 || Madagascar

## Faritra 3 - Eoropa


## Faritra 4 - Eoropa


## Faritra 5 - Meksika, Amerika afovoana sy atsimo, Antilles


## Faritra 6 - Pasifika atsimo sy Oseania


## Faritra 7 - Rosia sy manodidina


## Faritra 8 - Farany atsinanana


## Faritra 9 - Asia afovoany sy atsimo, Proche sy Moyen-Orient
Filoham-pirenena sy mpanjakan' i Madagasikara

Ity ny lisitry **ny mpanjaka sy filoham-pirenen' i Madagasikara** nanomboka tamin' ny taona 1787 izay hanjakan' Andrianampoinimerina izay nampikambana ny fanjakana merina tamin' ny taona 1806. Ny jeneraly Gallieni dia nanongana ny mpanjaka ka naha zanatany frantsay an' i Madagasikara hatramin' ny taona 1958 izay niforonan' ny firenena malagasy.

## Fanjakana
;Fanjakan' Imerina

;Fanjakan' i Madagasikara

## Filoham-pirenena
Tsimiroro

I **Tsimiroro** dia fihandronan-tsolitany ambanin' ny tany lehibe ao anatin' ny debok' i Morondava eto Madagasikara. Voavinavina ho eo amin' ny valo lavitrisa barily eo ny solitany tsy voadio ao aminy. Ahitana solika ao anatin' ny faritr' Isalo sy Amboloando. Ao atsimon' ny fihandronan-tsolitanin' i Bemolanga sy ao atsimon' ny tanànan' i Morafenobe no toerana misy azy.

## Jereo koa

* Sakoa
* Ankisatra
* Bemolanga

## Fanovozan-kevitra

* Boky kely Tsimiroro
Madagascar Oil

**Madagascar Oil** **SA** (sampan' ny Madagascar Oil Limited, Bermuda) dia orinasa malagasy momba ny solitany miasa manokana ao amin' ny fikarohana sy ny fitrandrahana ary ny fampiasana ny solitany. Izy no orinasa momba ny solitany "an-tanety" voalohany eto Madagasikara eo amin' ny lafiny akoran-tsolitany azo trandrahana sy velaran-tany amin' ny kilômetatra toradroa. Ao anatin' ny velaran-tany azony trandrahana no misy ireo fihandronan-tsolitany "mavesatra" ao Tsimiroro sy Bemolanga (hita tany amin' ny taona 1850 tany ho any). I Sam Malin sy i Robert Nelson ary i Alan Bond, mpandraharaha ara-toekarena aostraliana no mpanorina azy.

Tale jeneralin'ny Madagascar Oil: Yanto Sianpar

## Fanovozan-kevitra

* Tranonkala manokana
## Jereo koa