open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tiako i Madagasikara

Ny **Tiako i Madagasikara** (**TIM**) dia antoko pôlitika malagasy nitsangana tamin' ny 3 Jolay 2002 mba hanohanana ny filoha Marc Ravalomanana. Taorian' ny fifidianana solombavambahoaka natao tamin' ny 23 Septambra 2007 izy no antoko nanana ny maro anisa indrindra tao amin' ny Antenimieram-pirenena teto Madagasikara, izay nahazo toerana 106 amin' ny 127. Ao Ankorondrano Antananarivo no misy ny foiben' ilay antoko. Voafidy indray tamin' ny anaran’ io antoko io tamin' ny vato 55,79 % Ravalomanana tamin' ny fifidianana filoham-pirenena taminb' ny Desambra 2006.

I Solofonantenaina Razoarimihaja no filohan' ny TIM tamin' ny taona 2002 ka hatramin' ny 2007. Ny 12 Oktobra 2007 no nandimby azy i Yvan Randriasandratriniony, izay filoha vonjimaika. Lany tamin' ny fomba ôfisialy ho filohan' ny TIM i Yvan Randriasandratriniony tamin' ny 21 Mey 2008, nandritra ny kôngresy nasiônaly faharoan' ny antoko, raha i Ivohasina Razafimahefa kosa no lany ho sekretera jeneraly. Nitarika ny antoko TIM tamin' ny fifidianana solombavambahoaka malagasy 2013 Ravalomanana.
## Election results

### Presidential elections

## Jereo koa

* Pôlitika eto Madagasikara
Sam Malin

I **Sam Malin** (teraka tamin' ny 29 Septambra 1963), tera-tany kanadiana, dia lehiben' orinasa mipetraka eto Madagasikara, tale jeneralin' ny Madagascar Oil, orinasa mpikaroka sy mpamokatra solitany sy etona fandrehitra, mifantoka indrindra amin' ny fitrandrahana ny fihandronan-tsolika "mavesatra" ambanin' ny tany (Bemolanga sy Tsimiroro) ary koa amin' ny fandinihana ny tetikasa momba ny solitany tsy voadio sy ny etona fandrehitra mihandrona ambanin’ny tany eto Madagasikara.

Tamin' ny taona 1994 i Malin no niasa voalohany teto Madagasikara. Io taona io no nanorenany ny orinasa Madagascar Oil niaraka tamin' i Robert Nelson, Michael Smith ary Alan Bond (mpandresy tamin' ny fifaninanana an-tsambo lay "Coupe de l'America" tamin' ny taona 1983). Taorian' ny nahazoany ny mari-pahaizana momba ny jeôfizika tao amin' ny Oniversiten' i Queens any Kanada, dia niditra niasa tao amin' ny orinasa Dome Petroleum izy amin' ny maha jeôfizisiana azy.

Nanaraka fiofanana ambony tao amin' ny Oniversiten' i Cambridge any Angletera izy avy eo, talohan' ny niarahany niasa tamin' ny "Arthur D. Little" izay fitambarana consultants iraisam-pirenena ary izany dia tao amin' ny biraon-drizareo ao Londres. Nifantoka tamin' ny tetikasa ara-toekarena momba ny solitany sy ny etona fandrehitra ary ny fifampiraharahana momba ny fizaràna ny vokatra ny asany tamin' izany. Hatramin' izay dia tompon' andraikitry ny faminavinàna ny mety ho vidin' ny solitany ao anatin' ny fotoana fohy tao amin' ny Standard & Poor's DRI i Malin. Efa nanatanteraka asa maro teo anivon' ny indostrian' ny solitany sy etona fandrehitra koa izy, ary tao anatin' izany ny sehatry ny filàn-kevitra sy fanadihadiana ho an' ireo fandaharan' asan' ny Vondrona Eorôpeana.

## Jereo koa

* Sakoa

## Fanovozan-kevitra

*  Mombamomba an'i Sam Malin 
*  http://www.sttranslation.com/sci85 
* Tranonkala ofisialy – Madagascar Oil
Kajimirindra

Ny **kajimirindra** na koa **informatika** (amin'ny teny frantsay *informatique*; amin'ny teny anglisy *computer science*) dia taranja ara-tsiansa mikasika ny fikajikajiana ny data. Ny mpahay kajimirindra dia olona manam-pahaizana amin'ny teôrian'ny fikajina ary amin'ny fanatontosana rafitra mikajy.

## Jereo
* Kajimirindra Malagasy  : Fikambanan' ny Malagasy mikirakira na mampiasa Kajimirindra.
* GNU Linux Malagasy  : Sehatra ho an'ireo mpankafy GNU Linux
* AMUL  : Fikambanan'ireo mampiasa ny "Logiciels libres"
RSS

Ny atao hoe RSS na Fahana RSS dia endrika mampiseho ny takelaka iray amin'ny fomba tsotra izay azon'ny fitaovana maro sokafana.

Ny fisian'ny RSS eo amin'ny takelaka iray dia voamarika amin'ireto famantarana ireto:  na  na koa . 

## Hampiasana azy

Ny rohy RSS dia azo ampiasaina hampidirina amin'ny takelaka hafa. Na koa vakiana amin'ny fitaovana hafa.
Kivaha

Ny hoe **kivaha** dia tenin-jatovo enti-milaza ny alika na koa amboa. Ohatra: "Tsy koboko tao am-bovony i Bobna fa lasa nampirenireny kivaha". Ny tonon-kiran' ireo mpanao haintsohaintso matetika no ahitana io voambolana io. Midika olona tsy manana môraly.
Mivany mitetika

**Mivany mitetika**: Tenin-jatovo midika :miteny mivadika. Samy manana ny vany mitetikany ny tarika tsirairay. Ny tariky ry Bob zao raha milaza ho:"Lembona botsy" dia midika izany hoe I Bobna letsy. Ohatra hafa:"Kezazaly" midika zazakely."Sipa mampigadra satria mbola kezazaly". Ohatra hafa: 

Zandry: Iny ary i an.
Bob: Iry poza?
Zandry: Miry posa.

Ohatra hafa:"I beloha no tompon-dakan'ny postamary". Hitantsika eto fa ny teny hafenina ihany no havadika (eto:postamary) ary mety ho lasa teny iray ny teny roa rehefa mahazatra ny famadihana azy. Ny avy any Bira indrindra ny any Ampanataovana sy Ambalavato koa no tena tompon-daka amin' ity vany mitetika ity. Na efa renibe aza dia mbola mivany mitetika ihany koa. Ohatra amin' ny vany mitetika avy any bira: "Koaba leky lenada fa nakaza gaina ova ova", dikany: "Boaka kely nedala fa nazaka naiga (joba) vaovao".

Misy hiran' ny Raboussa milaza hoe "May amin' tany" izay mampiasa ny mivany mitedika.
Analakely

**Analakely** dia toerana ao Antananarivo renivohitra, faritra Analamanga ao Madagasikara. Manana ny tantara mampiavaka azy ny toerana.

## Famaritana
**ANALAKELY**

Ao afovoan'Antananarivo no misy ny Araben'ny Fahaleovantena, fantatra ihany koa amin'ny hoe Analakely, tsenan'Analakely, kianjan'ny 13 May. Ahitana fivarotana sy orinasa ary toerana malaza toy ny lapan'ny tanàna sy ny gara soarano ao Analakely. Manamarika ny andro nahazoan'i Madagasikara fahaleovantena tamin'ny 26 Jona 1960 io toerana io. Io sata io, izay an'ny firenena, dia niteraka zava-nitranga ara-tantara maro manan-danja tao amin'ny fanjakana Malagasy. Saingy mitombo isan-taona ny tantaran'i Analakely, ka mahatonga azy io ho marika sy foibe ara-kolontsaina ho an'Antananarivo, izay misy fiantraikany amin'ny vondrona sosialy miavaka amin'ny vahoaka Malagasy.

Ivon-toerana ho an'ny fampandrosoana an-tanàn-dehibe i Analakely. Mazava ho azy fa foibe ho an'ny hetsika ho an'ny daholobe sy ara-barotra izy io. Ao mihitsy aza no misy ny Lapan'ny Tanàna, ny birao foiben'ny kaominina Antananarivo. Maneho famantarana maro momba ny fampandrosoana i Analakely, na amin'ny alalan'ny tranobe, ara-kolontsaina, ara-piarahamonina, na asa matihanina. Saingy aoka tsy hohadinointsika fa toerana iray ihany koa izay nampiasana endrika isan-karazany amin'ny hetsika ho an'ny daholobe mba hitaomana ny fampiharana ny governemanta.
Vohitra

Ny **vohitra** dia mety midika koa hoe "tanana" na midika ihany koa hoe "toerana avo".

## Jereo koa

* Tanàna
* Tendrombohitra
Dama

I **Dama**, **Zafimahaleo Rasolofondraosolo** no tena anarany. Teraka ny 26 Mey 1954 tao Marolambo izy. Mpanoratra, mpamorona sady mpihira izy ary isan'ny nanorina ny tarika Mahaleo niaraka tamin'i Dadah tamin'ny taona 1972 raha nanafana ny tolon'ny mpianatra teny Ankatso izy ireo niaraka tamin'ny gitarany.

Nianatra momba ny fiaraha-monina izy teny amin'ny ambaratonga ambony, ary mbola amin'izany no sehatra iasany. Indroa voafidy ho solombavambahoaka i *Dama*. Rakotozafy sy Parson ary Mama Sana no mpanakanto malagasy tiany ; Bob Dylan kosa ny mpihira vahiny ankafiziny.

## Jereo koa

* Lisitry ny mpihira malagasy
Fiteny alemàna

Ny **fiteny alemàna** dia anisan'ireo fiteny indô-eorôpeana ao amin'ny sampana andrefan'ireo fiteny jermanika. Noho izy io manana fitenim-paritra maro dia lasa fiteny-tafo (*Dachsprache*) ny fiteny alemàna. Atao hoe *[[Deutsch]]*, vakina hoe /ˈdɔʏtʃ/, io fiteny io amin' ny fiteny alemàna.

Nanomboka tamin'ny tapany voalohany amin'ny Andro Antenatenany ny tantaran'ny fiteny Alemaina na alemàna amin' ny maha fiteny miavaka amin'ny fiteny jermanika andrefana hafa azy, tamin' ny vanim-potoana faharoan'ny fiovan-drenifeo.

Amin' izao taonjato faha-21 izao dia misy mpiteny any amin'ny 100 tapitrisa any ho any ny fiteny alemàna izay miparitaka ao Eorôpa, ka mahatonga azy ho fiteny be mpampiasa indrindra ao amin'ny Vondrona Eorôpeana. Ny fiteny alemana dia fiten'ny mponina any Alemaina, Soisa, Aotrisy, Belzika, Loksemborga ary Italia.

## Jereo koa
**Fiteny jermanika be mpiteny**

* Fiteny anglisy
* Fiteny alemàna
* Fiteny neerlandey
* Fiteny soedoà
* Fiteny danoà
* Fiteny nôrveziana
Zoma masina

Ny '''Zoma''' '''masina''' dia andro Zoma ivavahan'ny Kristiana  atao hahatsiarovana ny fijaliana sy ny famantsihana an'i Jesoa Kristy teo amin'ny hazofijaliana (izay fomba jentilisa famonoana olona). Izany hoe, fotoam-pivavahana ankalazàna an'i Jesoa Kristy tia tsy miova na dia namoizany ny ainy aza izany.

**Jereo koa:**

Taom-piangonana
Eschweiler

I **Eschweiler** dia tanàna any Alemaina,  Ny tanàna no misy ao amin'ny  (frantsay: *Rhénanie-du-Nord-Westphalie*). Ny isan' ny mponina ao aminy dia 56.049 araka.

## Jereo Koa
*Lisitra ny tanàna ny Alemaina
Arivonimamo

I **Arivonimamo** dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'Arivonimamo, Faritra Itasy.

## Jereo koa

* Madagasikara
** Kaominina any Madagasikara
*** Arivonimamo
****Vatolaivy

## Rohy ivelany

﻿
Trondro

Ny **trondro** dia karazana hazandrano rakotra kira, ary ny fivoy no ihetsehany ao anaty rano, biby manana hazon-damosina velona anaty rano ary miaina amin' ny alalan' ny sagoaga. Izy ireo dia efa nisy nanomboka tamin' ny tenatenan' ny Vanim-potoana Kambrianina. Manana ra mangatsiaka ny ankamaroan' ny kazaran-trondro.

Ny trondro dia "karazana hazandrano somary fisapisaka, ny tenany rakotra kira masaisay ary manam-pitaovana ahafahany mihetsika ao anaty rano: vombony iray ao an-damosiny, fivoy milaha-droa eo ambany tratrany sy ambany kibony, fivoy iray indray ao am-poto-kibony, ary ny rambony, izay mikapoka miankavia sy miankavanana rehefa mitsoriaka izy; misy karazany roa ny trondro: ny trondron-dranomamy sy ny trondron-dranomasina; manatody ny trondro amin' ny fararano, izay foy amin' ny voalohandohan' ny ririnina. Anisan' ny tsara sy matsiro ny trondro; laokandrano, laoka".

Ny trondro dia misy azy andranomamy sy an-dranomasina.

Matetika afangaron' ny olona ny hevitry ny teny hoe *trondro* sy *[[hazandrano]]*, nefa ny hoe *hazandrano* dia "anarana iraisan' ny biby fanjono".

## Karazan-trondro
Indreto misy karazana trondro:

* gogo: *Arius* spp.
* mahalogy: *Caesio* spp.
* tsenaby: *Cheilio inermis*
* lemeleme: *Coris formosa*
* lanora: *Elagatis bipinnulata*
* alovo: *Epinephelus fasciatus*, *Epinephelus coeruleopunctatus*
* angoa, vohy: *Euthynnus affinis*
* tserakantsiva: *Fistularia petimba*
* ambariake: *Gerres oyena*
* soavahindriaka: *Hippocampus cf. borboniensis*
* ndwaro: *Istiophorus platypterus*
* fiambondis (?): *Labroides dimidiatus*
* tapaporoha: *Lethrinus harak*
* ambitsy: *Lethrinus nebulosus*
* romanjia: *Lethrinus variegatus*
* tsivaravana: *Lutjanus bohar*
* amposama: *Lutjanus fulviflamma*
* fiamasika: *Lutjanus kasmira*
* ndwaro: *Makaira indica*
* kipela, talatala: *Monodactylus argenteus*
* amgelika: *Monotaxis grandoculis*
* dangiara, filao papango: *Platax orbicularis*
* fiandolo, lafalovo: *Plotosus lineatus*
* bodoloha: *Pseudanthias squamipinnis*
* lemilemy: *Pseudochromis dutoiti*
* sabonto: *Rastrelliger kanagurta*
* soroboa: *Rhynchobatus djiddensis*
* maro taobana: *Sardinella albella*
* lamatra, talafeta: *Scomberomorus commerson*
* lamatra: *Scomberomorus plurilineatus*
* akihoviko: *Sphyrna* spp.
* drihy, tsarabora: *Terapon jarbua*
* lemeleme: *Thalassoma hebraicum*
* sampramale, vivano: *Variola louti*
* fiam'akoho: *Zanclus cornutus*
* akiho: Selachimorpha
* amalona: Anguillidae
* tsivio kautsiva: Aulostomidae
* fia lomotra: Centriscidae
* fiau akoho: Chaetodontidae
* Sardinina: *Sardina pilchardus*
* tove: Engraulidae
* hamby: Echeneidae
* tabololo: Gobiidae
* amgarera: Haemulidae
* kifalootse: Kyphosidae
* lily: Leiognathidae
* torovoke: Mugilidae
* fiantsomotsa: Mullidae
* volomboto: Pinguipedidae
* toho, tohompase: Platycephalidae
* amboramasaka: Siganidae
* fia lomotra: Solenostomidae
* ariloha: Sparidae
* botava: Tetraodontidae

## Loharano sy fanamarihana
Fosa

Ny **fosa** dia biby mihinana nofom-biby, mitovitovy amin' ny alika raha ny habeny, ary amin' ny saka raha ny endriny. Ny fosa dia anisan' ny biby mahery saina be. ***Cryptoprocta ferox*** ny anarany ara-tsiansa.

## Famaritana tsotsotra
Biby manana halava mirefy eo amin' ny 60 ka hatramin' ny 80 sm ny fosa. Biby mampinono sy afaka mivelona hatramin' ny 20 taona izy.

## Ny toerana misy azy
Biby hita amin' ny faritra avaratra sy andrefan' i Madagasikara ny fosa.

## Jereo koa

* Biby eto Madagasikara

## Loharano sy fanamarinana
Hazandrano

Ny **hazandrano** dia ny biby miaina anaty rano izay jonoin' ny olona, ka anisan' izany ny trondro, ny makamba, ny orana, ny foza, ny horita, sns. Matetika afangaron' ny olona ny hevitry ny teny hoe *trondro* sy *hazandrano*, nefa ny hoe *hazandrano* dia "anarana iraisan' ny biby fanjono".

## Jereo koa

* Jono
* Hazan-dranomasina

## Loharano sy fanamarihana
Tôska (vahoaka)

Ny **Tôska** dia iray amin' ireo karazam-poko lehibe ao Albania, raha Gega ilay karazana iray hafa. Monina amin' ny tapany atsimon' i Albania izy ireo (atsimon' ny ony Shkumbin) sy any Epiro ary amin' ny tapany atsimon' i Makedônia. Noho ny tapany atsimo manakaiky an' i Italia sy Gresy dia manana toe-tsaina misokatra kokoa amin' ny any ivelany ny Tôska raha oharina amin' ny Gega. Ôrtôdôksa ny ankamaroan' izy ireo, ary ireo mponina ôrtôdôksa vitsy anisa (20 %) ao amin' io firenena io dia saika any atsimo avokoa no tena ahitana azy. Noho ny Tôska nanana fahefana betsaka kokoa teo amin' ny lafiny pôlitika albaney tamin' ny taona 1945, tamin' ny andron' ny fitondrana kômonista notarihan' i Henver Hoxha, izay Tôska, dia nanjary ny fiteny tôska no tenim-pirenena nampiasaina tamin' io vanim-potoana io.
Shkumbin

**Shkumbin** dia ony miainga avy any Masedoana ankehitriny, manavatsava ny firenena albanezy ka manasaraka mazava ny tapany avaratra sy atsimon'i Albania. 

Azo lazaina fa tena manan-danja eo amin'ny kolotsaina albanezy tokoa izy io, indrindra eo amin'ny fiteny satria Albania dia manana fitenim-paritra roa miavaka tsara : ny gega any avaratra, ary ny toska any atsimo.
Ranomasina Adriatika

Ny **Ranomasina Adriatika** dia sampan'ny Ranomasina Mediteranea, eo anelanelan'ny Saikanosy Italiana sy ny Saikanosy Balkanika.

## Renirano
*Reniranon'i Po

## Tanàna
*Trieste, Rimini

## Jereo koa

* Ranomasina
Ilirianina

Ny **iliriana** dia mponina indo-eoropeana nanori-ponenana tamin'ny faritra avaratra-andrefan'ny saikanosy balkanika, izay faritra misy an'i Kroasia, Slovenia, Bosnia, Montenegro ary Albania ankehitriny.
Indô-eorôpeana (vahoaka)

Ny **indô-eorôpeana** dia fitambaran' ny mponina sasany avy ao Eorôpa sy Azia: India, Anatôlia, Sina ary Iràna, ka mampiasa ny fiteny mifandraika amin' izany, dia ny fiteny indô-eorôpeana.

## Vahoaka indô-eorôpeana

### Vahoaka indô-iraniana
Ny Indô-iraniana, izay atao hoe Ariana koa, dia vondrom-poko miteny indô-iraniana, ao amin' ireo faritra lehibe ao Eorazia. Isan' ireo vahoaka indô-iraniana lehibe ny Indô-ariana sy ireo vahoaka iraniana.

#### Ny Indô-ariana
Ny Indô-ariana na Indiana dia vondrom-poko maro miteny amin' ny fiteny indô-ariana, izay zana-bondron' ny fianakaviam-piteny indô-eorôpeana. Misy iray lavitrisa any ho any ny mpiteny indô-ariana, ka ny ankamaroany dia avy ao amin' ny zana-kontinenta indiana sady hita manerana an' i Azia Atsimo izay ahitana azy betsaka raha mitaha amin' ny vahoaka hafa.

#### Ny Iranianina
Ny Iranianina dia vahoaka miteny persana, kiorda, tajiky, pastô, ôsetiana, balotsy, ary zazaky mipetraka any Azia Andrefana. 130 tapitrisa eo ho eo no isany manerana izao tontolo izao. Ireto ny vahoaka iraniana ankehitriny: ny Persàna (Aimaka, Farsioana, Hazara, Tajika, Taty, Ajamo), ny Pastona (Dorany, Gilzay), ny Korda (Kormajy, Sôrana, Lôra, Laka, Sekbizina), ny Balotsy, ny Mazandarany, ny Gilany, ny Pamiry (Sarikôly, Oaky, Tajikin' i Sina, Sogny), ny Talisy, ny Ôsetiana (Iasa), ny Iagnoby, ny Parsỳ, ny Iranỳ, ny Zaza ary ny Gôrana.

## Ny fiteny indô-eorôpeana
Ny fiteny indô-eorôpeanina dia fianakaviam-piteny ivondronan' ny fiteny maro any Eorôpa sy any India ary any Iràna sy ny manodidina. Misy 1 000 eo ny isan'ny fiteny ao amin' io fianakaviam-piteny io. Fianakaviam-piteny tenenina maneran-tany ny maro amin' izy ireo, izay ahitana ny fiteny albaney, ny fiteny armeniana, ny vondrom-piteny balto-slava, keltika, jermanika, helenika, indô-iraniana, italika (isan'izany ireo fiteny rômana), ary vondrom-piteny maty roa, dia ny vondrom-piteny anatôliana (isan' izany ny fiteny hitita) sy ny vondrom-piteny tôkariana. Ireto ny vondrom-piteny lehibe ao:

* ny vondrom-piteny anatôliana;
* ny vondrom-piteny tôkariana;
* ny vondrom-piteny baltô-slava;
* ny vondrom-piteny keltika;
* ny vondrom-piteny jermanika;
* ny vondrom-piteny helenika;
* ny vondrom-piteny indô-iraniana;
* ny vondrom-piteny italika.
Hoala Persika

Ny **Hoala Persika** dia hoala ao amin'ny Ranomasimbe Indiana mihazo ny morontsirak'i Ômàna, ny Emirata Arabo Mitambatra, i Arabia Saodita, i Katara, i Bareina, i Kôety, i Iràka ary i Iràna.

Tokony ho 233&nbsp;000&nbsp;km2 eo ho eo ny velarany, 800&nbsp;km ny halavany ary 80 ka hatramin' ny 120&nbsp;km eo ho eo ny sakany. Any amin' ny farany andrefany ny vinany ivarinan' ny ony Arvandrud (na Shatt al-'Arab), izay fifanenan'ny ony Tigra sy Eofrata.

Ao andrefana kosa no misy ny andilan-dranomasin' i Hormuza izay mampifandray ny Hoala Persika amin' ny Hoalan' i Ômàna, ary avy eo ny ranomasimbe.
Saikanosy

Ny **saikanosy** na **saikinosy** dia tany saika hodidinin-dranomasina nefa misy tapany mampitambatra azy amin' ny tany lehibe, ka tsy mitovy amin' ny nosy izay voahodidina rano avokoa ny sisiny. Tsy mitovy habe ny saikanosy satria ao ireo ngeza ary ao ireo kelikely. Ny saikanosy madinika dia mitovitovy amin' ny nosy madinika. Manana saikanosy ny kôntinenta tsirairay. Ny Saikanosin' i  Arabia na Saikanosy Arabo no saikanosy lehibe indrindra eran-tany.

## Jereo koa
**Tany**
* Saikanosy - Nosy - Andilan-tany - Tanibe (na Kôntinenta)
**Ranomasira**
* Ranomasina - Hoala - Helodrano - Andilan-dranomasina
**Ranovory**
* Farihy - Dobo - Heniheny - Honahona - Riakasia
**Korian-drano**
* Renirano - Ony - Sakelidrano - Loharano
Nosy

Ny **nosy** dia tany kely na antonontonony voahodidin-drano tanteraka. Mety ho ranomasina na farihy na rano mandeha io rano manodidina azy io ary mety maharitra izany fisian'ny rano manodidina izany na tsia. Raha maromaro mifanakaiky sy mifaneritery izy dia atao hoe tamba-nosy.

## Jereo koa
**Tany**
* Saikanosy
* Nosy
* Andilan-tany
* Tanibe (na Kôntinenta)
**Ranomasira**
* Ranomasina
* Hoala
* Helodrano
* Andilan-dranomasina
**Ranovory**
* Farihy
* Dobo
* Heniheny
* Honahona
* Riakasia
**Ranomandeha**
* Renirano
* Ony
* Sakelidrano
* Loharano

* Voambolan' ny jeôgrafia

## Fanovozan-kevitra
* Tropical Island Pictures 

Tany voahodidina rano (mety ho rano mamy na koa ranomasina)
Solitany

Ny **solitany** na **solika** dia ilo avy any anaty tany: soliky ny tany. Azo arehitra izy ka ampiasaina handrehetana jiro ohatra. Ny solitany no avadika ka hahazoana ny lasantsy mampiodina ny fiarakodia.

## Jereo koa

* Fikambanan' ny Firenena Mpanondrana Solitany
* Etona voajanahary
* Lasantsy
* Fantsomben-tsolitany
* Fitrandrahana harena an-kibon' ny tany eto Madagasikara
Ranomasimbe

Ny **ranomasimbe** na **ôseana** na **ôseanina** dia velara-ndrano masira lehibe dia lehibe sady lalina dia lalina tokony ho 4&nbsp;000 m, eo anelanelan' ny kôntinenta roa na maromaro. Ny telo ampahefatry ny velaran' ny Tany dia rakotra ranomasimbe avokoa. Misy dimy ny ranomasimbe eto an-Tany, dia ny Ranomasimbe Arktika, ny Ranomasimbe Atlantika, ny Ranomasimbe Antarktika, ny Ranomasimbe Indianina, ary ny Ranomasimbe Pasifika.

## Jereo koa

* Ranomasimbe
* Ranomasina
* Hoala
* Helodrano
* Morontsiraka
* Andilan-dranomasina
* Voambolan' ny jeôgrafia

*
Shatt al-Arab

I **Shatt al-'Arab** na **Arvandrud** dia onin' i Azia Atsimo-Andrefana nateraky ny fihaonan' ny ony Tigra sy ny Eofrata, 150 km alohan' ny hivarinany any amin' ny Hoala Persika. Ony any atsimo-atsinanan' i Iràka izy, 170 km ny halavany.

Ity ony ity dia atao amin' ny teny arabo hoe شط العرب (midika hoe "reniranon' ny Arabo") sy amin' ny teny persiana: اروندرود / *Arvand Rud* ("renirano haingana").

Mikoriana mianatsimo-atsinanana mankany amin' ny vavany ao amin' ny Hoala Persika ity ony ity. Ny tapany ambany amin' ny lalany dia manamorona ny sisintany manasaraka an' i Iràka sy i Iràna. Ny sakelidranony lehibe indrindra dia ny renirano Karun avy any atsinanan' i Iràna.

Misy seranan-tsambo lehibe roa ny eo amorony, dia i Bassora (na Basra) ao Iràka sy i Abadan ao Iràna. Noho ny hamaroan' ny fotaka entin' izy io dia tsy maintsy diovina matetika ilay ony mba hahafahan’ ny sambo mifamoivoy. I Shatt al-'Arab, izay mandalo ny tanàna irakiana Bassora, dia azo ifamoivoizana tsara amin' ny ankapobeny, ka izay no maha sarobidy azy ho an' ny famatsiana solitany ireo faritra manodidina. Mamatsy rano ny faritra atsimo amin' i Iràka sy ho an’ i Kôety izy ony ity.

Efa ela i Iràna sy i Iràka no niady momba ny zo fifamoivoizana ao amin’ io ony io, izay eo ambany fifehezan' i Iràka ankehitriny. Tao amin' ny faritra be heniheny ikorianan' ilay ony dia nisy vahoaka arabo (atao hoe amin' ny teny arabo hoe عرب الأهوار / *'Arab al-Ahwâr* "Arabon-keniheny") nanorim-ponenana izay, namolavola kolontsaina azy manokana mifanaraka amin' ny tontolo feno honahona, noho ny fitokana-monin' izy ireo
Gega (vahoaka)

Iray amin' ny karazam-poko lehibe ao Albania, raha ny Tôska ilay karazana iray faharoa. Monina amin' ny tapany avaratr' i Albania izy ireo (avaratry ny ony Shkumbin), ao Kôsôvô, Serbia Atsimo, tapany atsinanan' i Môntenegrô, ary amin' ny tapany andrefan' i Makedônia ihany koa. Mbola mandàla ny fomban-drazany sy ny fahambonian' ny fokony izy ireo noho ny toerana misy azy voafefin' ny tendrombohitra sy havoana isan-karazany, ka mahasarotra ny fidiran' ny vahiny any. Katôlika ny ankamaroan' izy ireo, ary ny mponina katôlika vitsy anisa (10 %) ao amin' io firenena io dia any avaratra avokoa no tena ahitana azy.
Faritany

Ny **faritany** dia, fari-piadidiana, fizaràna ara-pitantanana, fitambaran-tanàna na faritra maromaro ao anatin' ny firenena na fanjakana iray, mety manana ny fizakan-tenany ara-pitantanana sady voafaritra araka ny toetra ifandraisan' ireo tanàna sy faritra ireo, toy ny toetrandro, ny toekarena (fambolena, fiompiana, sns) sy ny maro hafa.  

Io teny malagasy hoe *faritany* io no andikana ny teny frantsay hoe *province*. Avy amin' ny teny latina hoe *provincia*, izay foronin' ny tovona hoe *pro*- ("ho ana") sy ny fototeny hoe *vincere* ("mamatotra") ny teny hoe *province*. Misy ny milaza fa midika hoe "mandresy" ny teny latina hoe *vincere*. Fizaràm-paritra tao amin' ny Repoblika Rômana, avy eo tao amin' ny Empira Rômana amin' ny tany any ivelan'i Italia ny *provincia*. 

## Karazana faritany

### Faritany manam-piandrianana ao amin' ny fanjakana federaly
Ao amin' ny fanjakana federaly fehezina araka ny federalisma dia misy ny lamina ara-pitsarana ifotony ao amin' ny federasiôna izay mizaka tena amin' ny lafiny lalàmpanorenana sady manana ny fiandrianan' ny antenimieram-paritany manokana araka ny fitsinjarana ny fahefana (ohatra: ny faritany any Kanada na ny fanjakana tsirairay any Etazonia). 

### Faritany tsy manam-piandrianana ao amin' ny firenena
Amin' ny firenena tsy fehezin' ny federalisma dia ampiasaina koa ny teny hoe *faritany* mba hanondroana ny fizaràna ara-pitantanan-draharaham-panjakana tsy manana fizakan-tena manokana mitaha amin' ny fianjakana foibe (ohatra: ny faritany any Sina na faritany eto Madagasikara). Ity karazana faritany iray ity no tena betsaka maneran-tany. 

### Faritany tsy manam-piandrianana ao amin' ny fanjakana federaly
Ny firenena sasany dia mety lazaina hoe fanjakana federaly nefa tsy manome ny governemanta isan-toerana ny anjara fahefana tokony ho azy araka ny lalàmpanorenana federaly, hany ka ny faritany ao amin' ireo firenena ireo dia toy ny fitsinjaram-paritra ho an' ny fitantanan-draharaham-panjakana. Federasiôna tsy misy federalisma izany. 

## Jereo koa
* Vondrom-paritra
* Faritra (ara-pitantanana)
* Kaominina
* Faritany eto Madagasikara
Bassora

Tanàn-dehibe faharoa ao Iràka i **Bassora** na **Basra**. Seranatsambo lehibe eny amin' ny moron' ny Shatt al-'Arab naorin' ny kalifa Omar tamin' ny taona 638.
Anne Frank

**Anne Frank** dia mpanoratra, mpanoratra ny tantaran'ny fiainany teraka ny 12 Jiona 1929 tao Franckfort/Main (Alemaina),  ary maty ny 1 Martsa 1945.

## Ny fiainany manokana
I Otto Frank no rainy. Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Margot Frank.   

## 📖 Anne Frank
Anarana feno: Annelies Marie Frank

Daty nahaterahana: 12 Jona 1929

Toerana nahaterahana: Frankfurt am Main, Alemaina

Daty nahafatesana: Tamin'ny Martsa 1945 (manodidina)

Toerana nahafatesana: Toby famonjana Bergen-Belsen, Alemaina

Firenena: Alemaina (Jiosy)

---

## 🔹 Iza moa i Anne Frank?
Tovovavy jiosy alemana niasa soratra an-tsoratra tao anaty fibaboana (famoretana nataon'ny Nazi).

Lasa malaza maneran-tany noho ny bokin’ny diarin’ny fiainany (The Diary of a Young Girl), izay nanorany ny fiainany fony niery sy niafina nandritra ny fandripahan'ny Nazi.

Lasa mariky ny fahorian’ny Jiosy sy ny herin’ny fanantenana eo anatrehan’ny fanafintohina.

---

## 🔹 Fiafiana sy fiainana miafina
Tamin’ny 1933, nisy ny fiakaran’i Hitler teo amin’ny fitondrana, ka nitsoaka tany Pays-Bas (Amsterdam) ny fianakaviana Frank.

Tamin’ny 1942, nanomboka ny fibabohany tao amin’ilay trano miafina (achterhuis), niaraka tamin’ny fianakaviany sy olona hafa 4.

Tao izy no nanoratra ny diariny, maneho ny fihetseham-pony, ny nofinofiny, ary ny zava-nitranga tao amin’ilay trano.

---

## 🔹 Fisamborana sy fahafatesana
Tamin’ny 4 Aogositra 1944, nosamborina tamin’ny fomba mistery izy ireo ary nalefa tany amin’ny toby fanagadrana.

Anne sy ny rahavaviny Margot dia maty tamin’ny pesta typhique tany amin’ny Bergen-Belsen, volana vitsivitsy monja alohan'ny nanafahan'ny Allied Forces ny toby.

---

## 🔹 Ny "Diary of Anne Frank"
Rehefa afaka ny ady, Otto Frank, rainy (izy irery no velona), dia nahita sy namoaka ilay diary tamin’ny 1947.

Navoaka amin’ny lohateny hoe:

➤ “Het Achterhuis” (nider Dutch)

➤ “The Diary of a Young Girl” (amin’ny anglisy)

Nadika amin’ny fiteny an-jatony ary namidy an-tapitrisany, nampianarina any an-tsekoly eran-tany.

---

## 🔹 Fankasitrahana sy Lova
Anne Frank House ao Amsterdam dia lasa tranombakoka malaza sy toerana fitsidihana ara-kolontsaina sy ara-pahatsiarovana.

Misy boky, sarimihetsika, tantara an-tsehatra maro niorina avy amin’ny tantarany.

Izy no marika manerantany ho an’ny fahazazana very, fanavakavahana, ary zon’olombelona.  

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/03d9rk
Gestapo

Ny **Gestapo** dia fanafohezana ny "Geheime Staatspolizei", izay miaramila miafina alemaina alemanina, nampihorohoro tokoa tamin'ny andron'ny fitondrana nazista notarihin'i Adolf Hitler. Hermann Göring no nanangana azy io tamin'ny taona 1933.

Ny SS no tafika nazista tamin'izany fotoana izany, fa ny Gestapo kosa dia hery niafina izay zary biby fampitahorana an'i Eoropa, noho izy tafiditra an-tsokosoko tamin'ireo sokajin'asa rehetra (birao, ozinina, sekoly,...), natao hitsikilo ary nanana fahefana nanondro sy nanendrikendrika, nisambotra sy nandefa tany amin'ny toby fampijaliana ireo izay lazaina fa nanohitra ny fitondran'i Hitler.

Ny volana aprily 1934 kosa dia nahasahana hatramin'ny SS ny Gestapo, ka i Himmler no natao lehibeny, ary ny volana jiona 1936 izy no lasa lehibe tsy refesi-mandidin'ny polisim-pirenena alemana. Tamin'izany no nizarana ho roa ny polisy : 
* ny polisy miandraikitra ny fiarovana - Sicherheitspolizei - i Reinhard Heydrich no lehibeny , ka tafiditra ao anatin'izany ny zandary, ny polisy mpitandro filaminana (Schutzpolizei) ary ny polisim-bohitra (Gemeindepolizei).
* sy ny polisy misahana ny filaminana - Ordnungspolizei - i Kurt Daluege no lehibeny izay nahitana ny polisin-jiolahy (Kriminalpolizei) sy ny Gestapo.

Ny 10 Febroary 1936 no nivoaka ny "vinavinan-dalàna Goring" izay manome fahefana tanteraka ny Gestapo hiasa tsy misy sakantsakana amin'ny sehatra rehetra, ary tsy azo natao tamin'izany ny nanohitra na nametraka fitarainana. Izay no nahatonga ny Gestapo niasa tanatin'ny tsy rariny tanteraka sy nampanjaka ny fampihorohorona tsy tamin'ahiahy.

Ny Fivoriamben'i Nurnberg no nanafoana ity endriky ny habibiana sy izay rehetra mamoafady nampiharin'ny fitondrana nazista ity.
Mandritsara

I **Mandritsara** dia kaominina malagasy ao amin' ny Distrikan' i Mandritsara, ao amin' ny tapany atsinanana amin' ny Faritra Sofia. Ny isan' ny mponina ao aminy dia 17 000 eo ho eo tamin' ny fanisam-bahoaka natao tamin' ny taona 2001.

## Toekarena
Ny fambolena sy ny fambolena dia manome asa ho an' ny 40 % sy ny 35 %-n' ny mponina miasa. Ny voly lehibe indrindra dia ny vary, raha ny vokatra manan-danja hafa dia ny voanjo sy mangahazo. Ny serivisy dia manome asa ho an' ny 25 % amin' ny mponina.

## Sampan-draharaha sy fotodrafitrasa
Ankoatra ny sekoly ambaratonga fototra, io tanàna io dia manana sekoly ambaratonga faharoa amin' ny ambany zandriny sy ambony. Ny Sampana Fampiofanana sy Fikarohana momba ny Siansa Sôsialy (UFRSS) dia sampanan' ny Oniversiten' i Mahajanga ao Mandritsara.

I Mandritsara no misy ny Hopitaly Vaovao Mahafaly, toeram-pitsaboana izay mikendry ny haneho ny fitiavan’ Andriamanitra amin' ny olona sahirana sy hitory ny Filazantsaran' i Jesoa Kristy amin' ny marary. Ity hôptaly ity dia manana fandriana miisa 57, trano fiterahana, ary trano fandidiana tokana izay miasa anatin’ ny 200 km manodidina. Ny Fivondronan' ny Fiangonana Batista Biblika eto Madagasikara (FFBBM) no manohana azy.

## Lalana sy fitaterana
Mandalo ao Mandritsara ny Lalam-pirenena faha-32. Ahitana seranam-piaramaanidina koa ny ao.

## Rohy ivelany

﻿
Zezoita

Ny **Zezoita** na **Fikambanan' i Jesoa** dia fikambanan-drelijiozy katôlika izay natsangan' i Md Ignace de Loyola niaraka tamin' i Md François Xavier ary i Md Pierre Favre, tamin' ny taona 1534 ary nankatoavin' ny papa Paoly&nbsp;III tamin' ny taona 1540, tsy ahitana afa-tsy lehilahy.

Noravana tamin' ny taona 1773 nefa natsangan' ny papa Pio&nbsp;VII indray tamin' ny 1814 ilay fikambanana. Tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-21 dia nilaza ho misy mpikambana 17&nbsp;000 any ho any ny fikambanan' ny Zezoita. I Arturo Sosa no lehiben' izy ireo ankehitriny.

Atao hoe *Societas Iesu* amin' ny teny latina, izany midika hoe "fikambanan' i Jesoa", sady hafohezina amin' ny hoe *S.J.* Amin' ny teny frantsay dia atao hoe *Compagnie de Jésus* io fikambanana io, fa amin' ny teny anglisy kosa *Society of Jesus* ary amin' ny teny italiana dia *Compagnia di Gesù*.

Ny andian-teny hoe *Ad majorem Dei gloriam* no teny filamatry ny fikambanana, izay midika hoe "Ho voninahi-dehiben' Andriamanitra". Ny tanjon' ny fikambanana dia tanterahiny amin' ny alalan' ny fitorian-teny, ny fampianarana sy asa maro samihafa arakaraka ny filan' ny fiangonana. Hatramin' ny niandohany dia nifantoka tamin' ny fampianarana ilay fikambanana sady nampandroso ny fahaizana momba ny teôlôjia sy taranja hafa tsy mahakasika ny fivavahana.

## Jereo koa

* Katôlisisma
* Fransiskanina
* Dôminikanina
Hiram-pirenena

Ny **Hiram-pirenena**, amin' ny ankapobeny, dia hira manambara fitiavan-tanindrazana ka mankalaza an-kira na ny tantara, na ny fomban-drazana na ny ady sarotra izay niainan' ny firenena iray. Io hira io dia voatokana amin' ny fomba ôfisialy ho hira fanevan' ny fanjakana ka mety ny mpitondra fanjakana no mamaritra izany na ny vahoaka izay nampiasa ny hira matetika. Tamin' ny taon-jato faha-19 no nahazo vahana ny fananana hiram-pirenena tao amin' ny firenena eorôpeana. Ny hiram-pirenena malagasy dia mitondra ny lohateny hoe: ''Ry Tanindrazanay malala ô''.
Vahombey

**Vahömbey** dia tarika malagasy mirona amin'ny bàn-kira rock sy blues. Rabearison Roland Dieu Donné Vahömbey (na Rola) no filohan'ny tarika. Dia ao koa i Milanto, Kim's, Mirana, Hery ary Andianjara tamin'ny taona 2007. Hoy i Rôla hoe:"Asakasak'izay sendra mahare beko antandroy manakoako manerana vazan-tany ka tsy hanongilan-tsofina ! Izany ve tsy mozika "blues" ? Sao mba izany mihitsy aza no anisan' ny fototrin' ny "blues" nankalazain' ny amerikana mainty hoditra, rey olona ? "

## Rakikira

* "Rôkarôka" - 1993
:# (beko)
:# Ôdy
:# Rôkarôka
:# Volamena
:# Avelao
:# Seranina
:# instrumental
:# Besorongola
:# Mama Liza
:# Mantakisoka
:# Madama kely

* "Salanitra" - 1999
:# Tsikidola
:# Sômadôla
:# Andavanandro
:# Mangana
:# Mpandalo
:# Ongaina
:# Embona
:# Full point
:# Mpiantsa
:# Salanitra / Lemuria&lt;/nowiki&gt;

* "Bezoro" - 2007
:# Bezoro
:# Lemuria
:# Boana
:# Valy
:# Lezama
:# Lay malala
:# Mitopa
:# Tsikidola
:# Kalo
:# Kalakely
:# Rokaroka
:# Tomany valala
:# Tsiokatimo
:# Lanitra
:# Matsiro
:# Ankamantatra
:# Miambina

* "iKAKY" - 2009
:# Voix off #1
:# Si
:# Zanako
:# Ajaja
:# Pour la route
:# Voix off #2
:# Sweet time
:# Mpanazary
:# Sunday
:# Voix off #3
:# Ondaty
:# Tsiahy
:# Open
:# Voix off #4
:# Aza avela
:# iKAKY
:# Voix off #5
Rabemananjara Jacques

**Rabemananjara Jacques** dia avara-pianarana sy pôeta ary mpanao pôlitika malagasy. Teraka tao Mangabe, Maroantsetra tamin' ny 13 Jiona 1913 izy ary nodimandry tamin' ny 2 Aprily 2005 tao Frantsa tamin'ny faha-92 taonany. Nobeazina tamin'ny finoana katôlika izy, ary nanohy fianarana teny amin'ny sekoly ambony mpanomana ho pretra tao Antananarivo raha nihevitra hanolo-tena ho pretra ny taona 1927-1935. Niova lalana anefa izy ka lasa nirona tany amin'ny asa birao. Tamin'ny taona 1935 no nanombohany nirona betsaka tamin'ny pôlitika sy ny literatiora.

Ny taona 1939 izy dia nalefa nisolo tena an'i Madagasikara tamin'ny fankalazana ny Revolisiona Frantsay tany Parisy. Noho ny ady mbola nafana tamin'io fotoana io dia tsy afaka nody izy ary nijanona tany hatramin'ny taona 1946. Tafiditra niasa tamin'ny Ministeran'ny Zanatany izy, ary nahazo ny zom-pirenena frantsay. Afaka nanohy fianarana tao amin'ny Sorbonne koa izy ka nahazoany ny diplaoma ambony momba ny Soratra.Tamin'io fotoana io no nifankahalalany tamin'i Léopold Sédar Senghor sy Alioun Diop.

Tamin'ny taona 1946 no nahalalany an' ny dokotera Raseta sy Ravoahangy ary tamin'izany no nitsimoka ny fananganana ny antoko Mouvement démocratique de la rénovation malgache (MDRM) izay nitana anjara toerana lehibe teo amin'ny tantaram-pirenena malagasy.

## Ny asa sorany

### Tononkalo
* *Sur les marches du soir,*  1940
* *Rites millénaires,*  1955
* *Antsa,*  1956
* *Lamba,*  1956
* *Antidotes,* 1961
* *Les ordalies, sonnets d'outre-temps,*  1972
* *Œuvres complètes*, 1972
* *Thrènes d'avant l'aurore : Madagascar,*  1985
* *Rien qu'encens et filigranes,*  1987

### Ny boky navoakany
* *Témoignage malgache et nationalisme,* 1956
* *Nationalisme et problèmes malgaches,*  1958

## Jereo koa
**Mpanao pôlitika**

* Raseta Joseph

* Ravohangy Joseph

**Mpanoratra**
* David Jaomanoro

* Jean-Joseph Rabearivelo
* Jacques Rabemananjara
* Jean-Luc Raharimanana
* Michèle Rakotoson

* Dox
* Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa

* Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka

* Esther Nirina

* Hajasoa Vololona Picard
* Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato
* Pastora Rahajason
* Elie Rajaonarison
* Ny Avana Ramanantoanina
* Flavien Ranaivo
* Esther Razana
* Samuel Ratany

* Lisitry ny mpanoratra malagasy
Vaovy

Ny tarika Vaovy dia tarika avy any Androy natsangan' i Jean Gabin Fanovona tamin' ny taona 1974. Io anatana io dia avy amin' ny anaran' ny karazan-kazo mafy tsy hita raha tsy eto Madagasikara. 

## Zavamaneno ampiasainy
Nampiasa fitaovana môderina ny tarika Vaovy. Ny taona 1984 izy dia niverina nampiasa ny fomba tranainy: antsa, amponga, marovany. Fa ankehitriny kosa dia natambany ireo fomba roa ireo.

## Kapila navoaka
Hatramin' ny taona 1984 dia namoaka kapila dimy ny tarika Vaovy: 

* "Lahimora",
* "Androy tane mileven-drano",
* "Omeo rano",
* "Salakao"
* "Talignere".

## Fahafatesan' i Jean Gabin Fanovona
Ny vatana mangatsiaka dia nentina tany Ambovombe Androy tamin' ny harivan' ny 10 Marsa 2010. Ny omalin' io izy dia nampakarin' ny minisitry ny Kolontsaina ho amin' ny mari-boninahitry ny *Chevalier de l'Ordre National Malagasy* tao an-trampokonolona Analakely izay nanaovana ny fiaretan-tory hatramin' ny alatsinainy.

## Jereo koa

* Mpanakanto Malagasy

* Lisitry ny mpihira malagasy

## Loharano
Kôpta (vahoaka)

Ny **Kôpta** dia ny vahoaka kristiana any Afrika Avaratra izay monina indrindra any Ejipta izay mampiasa ny fiteny kôpta ao amin' ny litorjiany. Ny Fiangonana Ôrtôdôksa Kôpta no be mpanaraka indrindra nefa ahitana Fiangonana Katôlika Kôpta sy Fiangonana ara-Pilazantsara Kôpta koa ny ao. Atao hoe ⲛⲓⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ / *nirem n-khēmi* izy ireo amin' ny teny kôpta (midika hoe "olon' i Ejipta") fa أقباط / *Aqbāṭ* kosa amin' ny teny arabo (قِبْط */ Qibṭ* raha tokana). 

Tsy afangaro amin' ny Fiangonana Etiôpiana Ôrtôdôksa ny Fiangonana Ôrtôdôksa Kôpta. Noho ny fitenin' ny Kôpta nampiasaina tamin' ny fotoana nidiran' ny fivavahana kristiana tao Ejipta dia antsoina hoe kôpta ihany koa io fiteny io izay ampiasaina amin' ny fotoam-pivavahana ao amin' ireo fiangonana misy ireo. 

Amin' ny lafiny foto-pampianarana, ny Fiangonana Ôrtôdôksa Kôpta dia mifikitra amin' ny kônsily ekiomenika telo voalohany ary matetika no diso ny fampifandraisana, toy ny Fiangonana Armeniana, ny Fiangonana Etiôpiana ary ny Fiangonana Eritreana, amin' ny Fiangonana ôrtôdôksa Tatsinanana, angamba noho ny fitovitovian' ny fombafomban' izy ireo. Miavaka amin' ireo fiangonana ireo anefa izy io, satria miorina amin' ny fampianarana miafizita izay nomelohin' ny Kônsilin' i Kalkedôna. Miteny arabo ny Kôpta, tahaka ny Ejiptiana rehetra afa-tsy ny Nobiana, ary ankalazaina amin' io fiteny io ny lamesa izay ankalazaina amin' ny teny kôpta koa indraindray; ny Fanekem-pinoana sy ny Vavaka Nampianarin' ny Tompo dia mbola tononina amin' ny teny kôpta, toraka izany koa ny litorjia. 

Ara-tantara, fiteny hamitô-semitika avy amin' ny fiteny ejiptiana demôtika, izay nampiasaina tamin' ny  faran' ny Andro Taloha, ny fiteny kôpta. Taorian' ny korontana teo amin' ny tantaran' ny Ejiptiana izay nahatonga ny vahoaka kôpta ho vitsy anisa, dia diaspôra iray no nisy fandaminana tsikelikely, indrindra ny tamin' ny taonjato faha-20.

## Bibliografia
* Wolfgang Kosack: *Lehrbuch des Koptischen.Teil I:Koptische Grammatik.Teil II:Koptische Lesestücke*, Graz 1974.
* Wolfgang Kosack: *Der koptische Heiligenkalender. Deutsch - Koptisch - Arabisch nach den besten Quellen neu bearbeitet und vollständig herausgegeben mit Index Sanctorum koptischer Heiliger, Index der Namen auf Koptisch, Koptische Patriarchenliste, Geografische Liste*. Christoph Brunner, Berlin 2012, ISBN 978-3-9524018-4-2.
* Wolfgang Kosack: *Schenute von Atripe De judicio finale.* Papyruskodex 63000.IV im Museo Egizio di Torino. Einleitung, Textbearbeitung und Übersetzung herausgegeben von Wolfgang Kosack. Christoph Brunner, Berlin 2013, ISBN 978-3-9524018-5-9.
* Wolfgang Kosack: *Koptisches Handlexikon des Bohairischen.* Koptisch - Deutsch - Arabisch. Verlag Christoph Brunner, Basel 2013, ISBN 978-3-9524018-9-7.
* Westendorf, Wolfhart. 1965/1977. *Koptisches Handwörterbuch*. Heidelberg: Carl Winter.
Androy (kaominina)

**Androy** dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Fianarantsoa II, Matsiatra Ambony, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 9121 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 22033 ary ny kaodin-distrika dia 220

## Vokatry ny fambolena
Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 50-75%.
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia haricot.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia pomme de terre.
Ny isan'omby dia 1205.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia haricot.
Ny entana lafo vidy indrindra dia vary.
10 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy.
4 ny mponina no manao asa tanana.
90 ny mponina no miasa tany.
1 ny mponina no miasa amin'ny fanjonoana.
3 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana.
2 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
80 no isan'ny kisoa.

## Ara-tsosialy
Ahitana fikambanan-tantsaha ao.
Ahitana fikambanam-pampiasa rano ao.

## Fotodrafitrasa
Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

## Fitaterana
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 3500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 3500 Fmg.

## Fahasoavana
5 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra.
94 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.
0 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
0 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

## Endri-javatra
Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.

## Olana

## Rohy ivelany
* ilo.cornell.edu - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.
Tavolo

Ny **tavolo** dia gliosida (siramamy) saro-drafitra (pôlisakarida na pôliôsida) misy singa D-gliokôzy (siramamy tsotra) vokarin' ny zavamaniry maitso hitahiriazany angovo. Izy io dia molekiola tahiry ho an' ny zavamaniry lehibe sady singa fahita ao amin' ny sakafon' ny olombelona. 

Azo anamboarana koba ny tavolo. Ilazana ihany koa ity koba azo avy aminy ity ny teny hoe *tavolo*. Azo hanina ny tavolo sady ampiasaina indrindra koa hampiatoana fivalanana, hanamboarana dity ampiasaina amin' ny taratasy, hanenjanana lamba (vozona na lohatanan' akanjo).

Ao amin' ny biby sy ny holatra, ny mitovy amin' ny tavolo dia ny glikôzenina.
Lakandranon' i Môzambika

Ny **Lakandranon' i Môzambika** dia sampan' ny Ranomasimbe Indiana mampisaraka an' i Madagasikara amin' i Afrika, tandrify indrindra an' i Môzambika.

Manodidina ny 1&nbsp;600&nbsp;km eo ho eo ny lavany, 419&nbsp;km ny sakany amin' ny toerana tery indrindra ary mahatratra 3&nbsp;292&nbsp;m ny halaliny amin' ny toerana lalina indrindra, eo amin' ny 230&nbsp;km miala ny morontsirak' i Môzambika. Mandalo ao ny korian-drano mafana mitodika mianatsimo izay mikambana amin' ny korian-dranon' i Agulhas any atsinanan' ny morontsirak' i Afrika Atsimo.

## Ny nosy ao aminy

Any avaratra, eo anelanelan' i Madagasikara sy ny Kôntinenta Afrikana no misy ny Tamba-nosin' i Kômôro.

Ao ihany koa ireo nosy kely - ankoatra ny nosy Tromelin izay mitokana any amin' ny Ranomasimbe Indiana - izay eo ambany fiadidian' i Frantsa ka antsoina hoe "Nosy Miparitaka": ny nosy Glorieuses, Juan de Nova, Europa ary Bassas da India.

## Ny tombon-tsoa azo avy aminy

Ahitana ny toerana fitiliana ny toetrandro sy ny fiavian' ny rivodoza ny nosy kely miparitaka ao amin' io lakandrano io. Maro ny sambo mpitatitra solitany no mandalo ao. Mahamora ny fiarovana ny fitaterana an-dranomasina sy ana habakabaka iraisam-pirenena ihany koa ao, indrindra ny fifamoivoizana Madagasikara-Jiboty-Madagasikara, na Maorisy-Kenia-Maorisy.
## Fanatrehana Frantsay ao amin'ny Lakandranon'i Mozambika

Manatrika an'i Mayotte sy ireo Nosy Scattered i Frantsa, ary mitazona ny fisian'ny miaramila manerana an'i La Réunion, miaraka amin'ny fananan'ny tafika an-dranomasina manao fisafoana tsy tapaka. Ireo nosy kely ireo dia manome faritra ara-toekarena manokana (ZEE), manankarena amin'ny loharanon-jonoana ary mety ho hydrocarbon. Ho an’i Frantsa, ny fitandroana ny fiandrianam-pireneny amin’i Mayotte, manoloana an’i Kaomoro, indrindra ireo Nosy miparitaka no tena fanamby, manoloana ny fandrahonana ataon’ny Malagasy. Manohitra ara-dalàna ny fisian’ny Frantsay ny Malagasy, amin’ny fiheverana fa iankinan’i Madagasikara ireo nosy ireo ka rehefa azo ny fahaleovantena dia tokony hiverina amin’i Madagasikara fa tsy any Frantsa.
FTM MANJAKARAY

**FTM MANJAKARAY**

*Fikambanan'ny Tanoran'i Manjakaray.*
Ekipa milalao ny baolina lavavala ao Manjakaray,Firaisana faha-dimy,fivondronana Antananarivo voalohany, Faritra analamanga.Mandritra ny taom-pilalaovana 2007 dia lasa nisy FTM 1 sy FTM 2 ny klioba.Ny FTM 2 moa dia Elite 2 Division 1 tafakatra Elita 1 ary milalao ao amin'ny Champion's league amin'izao.

## Mpilalao Malaza Fahiny

Galapa, Ralipo be,Gaby,Mamy voanala,Liva be,vola(any la reunion),Fidy(jsm),Pasy be sofina, Rabri, Nesta be, Jean michel(radaoro be), Bary, Ledada(FTA), Bien(IRC), Ralih gila(USA),Todisoa &Dô(COSFA),Lita(Savonnerie),Longueur, Deba(IRC), Rado kely(IRC),Benarivo

## Mpilalao @zao fotoana

**FTM **

, Njaka kely, , Son be, , Kaizakaiza, Jôda, , Tôro, Kôma, Serge,vava,mamy,gaka,vitsika, cobra, rapah,dôlôn,herman,solo,noré,alain,mbayah,dadaô,pitsana,Fredy, Alain, Kôn,Fano, Conan, Donga, Tolotra,Dapiso,côcô 


Mpilalao 2014-2015

Njaka kely, Son be, Da-piso, Gervais(Makis),
Tamba-nosy

Ny **tamba-nosy** na **tangoro-nosy** dia nosy maromaro mifanakaiky tanteraka ka toa mitambatambatra mihitsy aza.

## Karazana tamba-nosy

Ny tamba-nosy dia hita eny anivon-dranomasina; amin'ny ankapobeny, mety nosy kely misy manodidina nosy ngezangeza kokoa ny tamba-nosy. Ohatra, misy nosy 700 izao manodidina an'i Ekôsy. Avy amin'ny volokano (na afotroa) ny ankabeazan'ny tamba-nosy, na hotspot no manao azy, na zone de subduction. Ny tamba-nosy ngeza indrindra fantatsika izao dia i Indonezia, Hawaii, i Japana, i Filipina, i Zelandy Vao ary ny Fanjakana Mitambatra (United Kingdom).
Mahé

**Mahé**: nosy lehibe ao amin'ny tamba-nosin'i Seychelles ao anatin'ny ranomasimbe Indiana, eo amin'ny 4°40' atsimo sy 55°28' atsinanana. Ao Mahé no misy an'i Victoria, renivohitr'i Seychelles.

144 km² ny velarany (tokony ho ny ampahatelon'ny firenena manontolo), antsoina hoe nosy granitika izy, noho ireo harambatony, ary ny Morne Seychellois: 906 m, no tendro avo indrindra ao. Eo amin'ny 27 km eo ho eo ny halavany ary 7 km ny sakany.

Ny mponina ao Mahé (90%-n'ny fitambaramben'ny mponina ao Seychelles) dia miisa 70 000, ka ny antsasany mahery dia monina ao Victoria avokoa.

Ho fanomezam-boninahitra an'i Bertrand-François Mahé de La Bourdonnais (1699-1753) no nanomezana ny anarany tamin'ny taona 1774.
Ambatoboeny

**Ambato-Boeny** dia tanàna mahavokatra eto Mahajanga, indrindra fa votabia sy voanjo sy ny hafa koa.

Tamin’ny taona 2015, dia nizara roa ny kaominina ambanivohitr’Ambato Ambarimay dia ny kaominina ambanivohitr’Ambato-Boeny sy ny kaominina ambanivohitra Ambesisika.
Almazán

**Almazán** dia tanàna any Espaina. Io tanàna io dia ao amin'ny faritan'i Soria, ao amin'ny faritra mizaka-tenan'i Kastila.  Eo anivon' Espaina any Eoropa atsimo no misy azy, ary io tanàna io dia anisan'ny mionisipaliten'ny faritan'i Soria.
Rindrin'i Berlin

Ny alin' ny 12 aogositra 1961 no nananganan' ny Repoblika Demôkratika Alemàna ny **Rindrin' i Berlin**, mba hampitsaharana ny fifindran' ny mponina ao ho any amin' ny Repoblika Federalin' i Alemaina. Ny Dinan' i Varsovia dia anisan' ny nanome vahana ny fananganana io "rindrina" io, satria ho an' i Alemaina Atsinanana dia fiarovany amin' ny fanafihana sy mety ho fidirana an-keriny ataon' ny tafika avy ao andrefana izy io.

Tsy rindrina fe rindrina fotsiny anefa, fa voaaro amin' ny herin'aratra, sy arovan' ireo mpiambina izay afaka manao fisafoana tsy miato noho izy rindrina natao azo ivezivezena.

Maro tamin' ny olona nandositra avy any atsinanana no namoy ny ainy teo amin' io rindrina io, satria tsy mba nitsitsy ny mpiambina mahatratra fa tonga dia mitifitra.

## Jereo koa
Adradas

**Adradas** dia tanàna iray ao Espaina. Araka ny isa navoakan'ny sampan-draharaha espaniôla momba ny statistika tamin'ny taona 2004 dia misy mponina 86 io tanàna io.
Aldealafuente

**Aldealafuente** dia tanàna any Espaina. Io tanàna io dia ao amin'ny faritan'i Soria, ao amin'ny faritra mizaka-tenan'i Kastila.
Breinigerberg

Tanàna ao atsimo atsinanan'i Alemaina i **Breinigerberg**, eo anelanelan'i Aachen sy Köln tandrifin'ny renirano Breinigerberga. Misy mponina manodidona ny 971 ny tanàna (fanisana 2005).

## Rohy ivelany
* Breinig + Breinigerberg {de}
* Breinigerberg  {de}