Sinôdôsy

Ny ***Sinôdôsy*** dia fitambarana boky kanônika lehibe mahakasika ny ekleziôlôjia ao amin' ny fiangonana ôrtôdôksa teoahedô. Tsy tafiditra ao anatin' ny kanôna kely izy ireo, fa ao amin' ny kanôna lehibe mirakitra ny fenitry ny Fiangonana, nomena fahefana ara-potopampianarana sy ara-pitsipi-pifehezana ary ara-drafi-piangonana. Amin' ny teny geezy izy io dia atao hoe **ሲኖዶስ** / *Sǝnodos*.

Boky kanônika momba ny fitantanana sy famelomana ny fiangonana ny *Sinôdôsy*. Anisan' ny hita ao amin' ny votoatiny ny lalàna kanônika, ny fitondran-tena, ny litorjia ary ny ambaratongam-pahefana. Manana sata mamaritra fenitra izy io fa tsy Soratra Masina araka ny famaritan' ny Fiangonana Tandrefana. Avy amin' ny lovantsofina siriaka sy kôpta izy io izay namboarina hifanaraka amin' ny fomban' ny fiangonana ôrtôdôksa teoahedô. Manana anjara asa lehibe izy amin' ny maha fototra ara-pifehezana sy ara-drafi-pitantanana ny fiangonana azy.

## Famaritana sy fiforonana ary fampitana
Ilazana vondrona rijanteny kanônika izay lazaina araka ny lovantsofina fa nosoratan' ny Apôstôly sy ny Rain' ny Fiangonana tany am-boalohany, izay ampitaina amin' ny fiteny geezy ny teny hoe *Sinôdôs* (avy amin' ny teny grika hoe σύνοδος / *synodos*, izay midika hoe "fivoriana" na "kônsily") any Etiôpia sy any Eritrea. Boky maromaro tsy vokatry ny asan' ny kônsily ara-tantara mazava tsara izy ireo, fa fanangonana fitsipika apôstôlika novolavolaina hanana endrika kanôna.

Araka ny fandalinana filôlôjika sy ara-tantara dia lova siriaka sy kôpta no loharano voalohany (taonjato faha-3 hatramin' ny faha-5), izay nadika sy nanaovana fampifanarahana amin' ny teny geezy tamn' ny taonjato faha-6 hatramin' ny faha-8. Nisy ny fanavaozana lehibe. Natao koa ny filazana azy ireo ho nosoratan' ny Apôstôly, izay pseodepigrafika, mba ho antoky ny fananany fahefana. Taratry ny fiainan' ny Fiangonana taloha izay nametraka fenitra sy noheverna ho tonga lafatra ny *Sinôdôsy*, fa tsy lalàna kanônika ara-tantara fotsiny.

Araka ny sora-tanana sy ny fomba nolovaina momba fanasokajiana dia misy zana-bondrona maromaro ny *Sinôdôsy*, anisan' izany:

* ny *Kanona Apôstôlika,* izay mirakitra fenitra ara-pitsipi-pifehezana ara-pivavahana, fanokanana (ôrdinasiôna), ambaratongam-pahefana, litorjia, sazy ary fivalozana;
* ny *Didascalia Apôstôlika* (dika etiôpiana, tsy afahgaro amin' ny *Didaskalia Etiôpiana*), izay ahitana ny fampianarana pastôraly, ny fitondran-tena kristiana, ny andraikitry ny eveka sy ny pretra ary ny diakôna, ary ny andraikitry ny mpino;
* ny *Śerʿatä Ṣəyon*
* ny *Təʾəzaz*
* ny *Gǝśśäw*
* ny*ʾAbṭälis*
* ny lahatsoratra pseodô-kônsiliera izay lazaina fa vokatry ny kônsily fahiny (Nikea, Antiôkia, sns.) izay naverina novolavolaina sy nampifanarahina amin' ny tontolo tatsinanana sy afrikana.

## Lohahevitra sy sata ary fiavahana
Ny *Sinôdôsy* dia miresaka amin' ny fomba maty paika momba:

* ny fandaminana ny Fiangonana: fahefana episkôpaly, fifandimbiasana apôstôlika, ambaratongam-pahefana;
* ny fitsipi-pifehezana sy ny lalàna kanôna: fitsipika mifehy ny mpitondra fivavahana, fandroahana tsy ho isan' ny fiangonana sy fampodiana indray ho ao amin' ny fiangonana, fenitra momba ny fanambadiana, fahadiovana ara-pivavahana;
* ny litorjia sy ny sakramenta: batisa, eokaristia, fifadian-kanina, andro firavoravoana ary tetiandro;
* ny fitondran-tena sy ny fiainana kristianina: fihetsika eo amin' ny fiarahamonina, fifandraisana eo amin' ny samy mpiray fiangonana, lova jodeô-kristiana (fahadiovana, fandrarana).

Manavaka mazava tsara ny Soratra Masina izay vokatry ny tsindrimandry (Testamenta Taloha sy Testamenta Vaovao) sy ny boky kanônika eklesiastikan' ny fiangonana ôrtôdôksa teoahedô. Ao anatin' ity sokajy faharoa ity ny *Sinôdôsy*, miaraka amin' ny *[[Qalementos]]* sy ny *[[Didaskalia Etiôpiana|Didaskalia]]* ary ny *[[Bokin' ny Fanekena|Bokin'<nowiki/>]]* *[[Bokin' ny Fanekena|ny Fanekena]]* (*Mashafa Kidan*). Kanônika izy ireo, izay miaty fenitra ampiasaina amin' ny fampianarana, amin' ny fitsipi-pifehezana, ary amin' ny lalàna ara-piangonana, ary zara raha vakiana amin' ny litorjia ampahibemaso.

Ny *Sinôdôsy* dia tena ilaina hahatakarana ny fiheverana etiôpiana ny maha fiangonana fehezin' ny Lovam-pampianarana, ny fitohizana apôstôlika ivelan' ny tontolo grika-latina, ny fahaleovan-tena ara-poto-pampianaran' ny *Tewahedo* ("firaisana"), ny fiforonan' ny kristianisma afrikana taloha misy rafitra.

## Jereo koa

* Fiangonana ôrtôdôksa teoahedô
* Kanônan' ny Baiboly ôrtôdôksa teoahedô
* *[[Boky etiôpianan' i Klemento]]* (*Qalementos*)
* *[[Didaskalia Etiôpiana|Didaskalia]]* *[[Didaskalia Etiôpiana|Etiôpiana]]* (tsy afahgaro amin' ny *Didaskalia Apôstôlika*)
* *[[Bokin' ny Fanekena]]*