Indigofera tinctoria

Ny ***Indigofera tinctoria***, dia karazana zavamaniry, ao amin' ny fianakaviana *[[Fabaceae]]*, izay anisan' ny loharano voalohany ahazoana fandoko miloko angana (manga antitra). Ireto ny anarana matetika iantsoana azy amin' ny teny malagasy:  **aika**, **engitra**, **angitra**. 

## Toetoetrany

Hazo madinika manana haavo mirefy 1 hatramin' ny 2 m ny aika. Manana tsingerim-piainana iray taona na roa taona, na maharitra izy, arakaraka ny toetany ambolena azy. Manana ravina maitso mavana sy amboara misy voniny mavokely na volomparasy ity zavamaniry ity. Mety hahitana ireto poizina afaka mamono bibikely ireto izy: rôtenôida degelinna, dehidirôdegelinina, rôtenôla, rôtenôna, tefrôsinina ary somatrôla ny ao aminy.

Fahita any Afrika Andrefana trôpikaly, ao Tanzania hatrany Afrika Atsimo ary any amin' ny Zana-kôntinenta Indiana hatrany Azia Atsimo-Atsinanana an-tanibe ity zavamaniry ity.

Karazana voamaina (legioma maina) ity zavamaniry ity, koa noho izany dia volena mifandimby amin' ny voly hafa eny an-tsaha mba hanatsarana ny nofon-tany sahala amin' ny voamaina hafa toy ny alfalfa (*[[Medicago sativa]]*) sy ny tsaramaso (*[[Phaseolus vulgaris]]* L.) sy ny mitovitovy aminy. Ambolena betsaka koa io zavamaniry io mba handrakofana sy hanatsarana ny nofon-tany.

## Fandoko
Azo avy amin' ny fanodinana ny ravin' ilay zavamaniry ny fandoko. Alona anaty rano ny raviny ary aotrika mba hiova ho indikanina glikôsida sy ho lasa indigôtinina miloko manga. Afangaro amin' ny alkalia mahery toy ny hidrôksida-na sôdiôma (NaOH) na hidrôksida-na pôtasiôma (KOH) ny siky avy amin' ny tsoran-dravinkazo niotrika.

Amin' izao fotoana izao, ny ankamaroan' ny fandoko dia sintetika, fa ny fandoko voajanahary avy amin' ny *Indigofera tinctoria* dia mbola misy, amidy ho fandokoana voajanahary izay fantatra amin' ny anarana hoe *tarum* any Indônezia sy *nila* any Malezia. Any Iràna sy any ammin' ny faritra maro ao amin' ny Firaisana Sôvietika teo aloha dia fantatra amin' ny anarana hoe *basma*.

## Tantara
I Marco Polo (taonjato faha-13) no Eorôpeana voalohany nanao tatitra momba ny fikarakarana ny indigô tany India. Ny indigô dia nampiasaina matetika tamin' ny sary hosodoko eorôpeana, nanomboka tamin' ny Andro Antenatenany.

## Anarana siantifika hafa ahafantarana azy
Ho an' ny *[[Tropicos]]*, ireto anarana manaraka ireto dia heverina ho mitovy zavatra tondroina amin' ny *Indigofera tinctoria*:

* *Anila tinctoria* (L.) Kuntze
* *Anila tinctoria* (L.) Kuntze var. *normalis* Kuntze
* *Indigofera indica* Lam.
* *Indigofera sumatrana* Gaertn.

Ny angon-drakitra an-tranonkala *[[The Plant List]]* dia mitanisa ireto teny ireto ho mitovy zavatra tondroina:

* *Indigofera bergii* Vatke
* *Indigofera cinerascens* DC.
* *Indigofera houer* Forssk.
* *Indigofera indica* Lam.
* *Indigofera oligophylla* Baker
* *Indigofera orthocarpa* (DC.) O.Berg & C.F.Schmidt
* *Indigofera sumatrana* Gaertn.
* *Indigofera tinctoria* Blanco

## Teny malagasy
Indreto koa ny sasany amin' ny karazan-javamaniry antsoina amin' ny teny malagasy hoe "aika" na "engitra":

* Ny teny hoe "aika" dia anondroana koa ny *[[Indigofera anil]]*, ny *[[Indigofera erecta]]*, ny *[[Indigofera suffruticosa]]*, ny *[[Crotalaria striata]]* (izay samy ao amin' ny fianakaviana *[[Fabaceae]]*) ary ny *[[Sida rhombifolia]]* (*[[Malvaceae]]*).

* Ny teny hoe "engitra" dia anondroana koa ny *Indigofera anil* sy ny *Indigofera erecta* ary ny *Indigofera suffruticosa* (*Fabaceae*).

## Jereo koa

* Fandoko
* Fandoko voajanahary
* Fandoko sintetika
* *[[Fabaceae]]* (fianakaviana)
* *[[Faboideae]]* (zana-pianakaviana)
* *[[Phaseolus vulgaris|Phaseolus]]*
* *[[Medicago sativa|Medicago]]*
* *[[Indigofera]]* (vondron-karazana) na *Anila*.
* *[[Crotalaria]]*
* ''Sida'' (zavamaniry)
* Aika
* Engitra