open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andriamanafotsarivo

**Andriamanafotsarivo** dia mpanjaka bara nandimby an' Andriamanely rainy tao Ranotsara Avaratra. Ratsimive no zandriny, izay lasa nipetraka tany amoron’ Ionaivo. Taty aoriana dia niverina Ratsimive nanao izay hanilihana an-jokiny sy handraisana ny fanjakana. Resy Andriamanafotsarivo ka nandositra tany amin' ny mpanjakan' ny Tanala izay havan' i Vohilakatsy reniny. Maty tamin' izany ny iray amin' ireo zanan, ka mba hamaliana faty ny zanany dia lasa Rambahira vadin’ Andriamanafotsarivo, niantso ny Sakalava havany tany Betsiriry hanampy azy amin' ny fanafihana an-dRatsimive. Dia raikitra ny ady ka matin-dRamitongoa, zakan' Andriamanafotsarivo, tamin' izany Ratsimive. Tafaverina teo amin' ny fitondrana tao Ranotsara indray Andriamanafotsarivo. Ramitongoa no nandimby an' Andriamanafotsarivo.

## Jereo koa
**Mpanjaka  bara:**

* Andriamanafotsarivo - Andriamanely - Imasoandro - Impoinimery - Isambo - Rabararatavokoky - Rainibahy - Rakanjobe - Rakitroka Ratsileondrafy - Ramieba - Ramitongoa - Rapapango - Ratsimamotoa - Ratsimivily - Ravatoverere - Rehandry - Retsila - Tonanahary - Tsimanompo
Ramitongoa

**Ramitongoa** dia mpanjaka bara nanjaka nandimby an' Andriamanafotsarivo rainy tao Ranotsara Avaratra taorian' ny nandreseny an-dRatsimive rahalahin-drainy.

Andriamanafotsarivo rain-dRamitongoa dia mpanjaha tao Ranotsara Avaratra. Tsy nonina tao Ranotsara Ratsimive zandriny fa lasa nipetraka tany amoron’ Ionaivo. Taty aoriana anefa dia niady tamin-jokiny Ratsimive mba handray ny fanjakana ka resy Andriamanafotsarivo dia nandositra tany amin' ny Tanala. Rambahira vadin’ Andriamanafotsarivo niantso ny Sakalava havany tany Betsiriry hanampy azy amin' ny fanafihana an-dRatsimive.  Tamin' izay ady izany dia matin-dRamitongoa i Ratsimive. Tafaverina teo amin' ny fitondrana tao Ranotsara indray ny rainy.

Nandimby an' Andriamanafotsarivo  i Ramitongoa taty aoriana, nefa noho izy nahery setra dia tsy tian’ ny vahoaka ka naongany. Rehefa niala Ramitongoa dia Rakitroka Ratsileondrafy rahalahiny no nandimby azy

## Jereo koa
**Mpanjaka  bara:**

* Andriamanafotsarivo - Andriamanely - Imasoandro - Impoinimery - Isambo - Rabararatavokoky - Rainibahy - Rakanjobe - Rakitroka Ratsileondrafy - Ramieba - Ramitongoa - Rapapango - Ratsimamotoa - Ratsimivily - Ravatoverere - Rehandry - Retsila - Tonanahary - Tsimanompo
Rakitroka Ratsileondrafy

**Rakitroka Ratsileondrafy** dia mpanjaka bara zafimanely, rahalahin-dRamitongoa, zanak' Andriamanafotsarivo. Izy no nandimby an-dRamitongoan izay naogan' ny vahoaka noho ny herisetrany. Mpiady mahery Rakitroka Ratsileondrafy.

Nanafika ny Tsienimbalala i Rakitroka ka naharesy sady betsaka ny olona sy ny omby azony babo. Niteraka dimy lahy Rakitroka, dia i Tonanahary, Ratsimamotoa, Ratsimivily, i Andriamanely ary Ramifoky. Samy nanorina fanjakana ireo zanany dimy ireo. Noho ny ady an-trano nifanaovan' izy mirahalahy anefa dia nalemy ireo fanjakana ireo.

Ireto avy ny fanjakana natsangan' ny zana-dRakitroka:

* i Tonanahary, nanorina ny foko Bara Be sy nanjaka taminy;
* Ratsimamotoa, nanorina sy nitondra ny foko Bara Iantsantsa;
* Ratsimivily, nanorina sy nitondra ny Bara Imamono;
* i Tsimiovy na Andriamanely nanjaka tamin' ny Bara Manandàna;
* Ramifoky na Rafoga nanjaka tamin’ ny Bara Mananantanana.
## Jereo koa
**Mpanjaka  bara:**

* Andriamanafotsarivo - Andriamanely - Imasoandro - Impoinimery - Isambo - Rabararatavokoky - Rainibahy - Rakanjobe - Rakitroka Ratsileondrafy - Ramieba - Ramitongoa - Rapapango - Ratsimamotoa - Ratsimivily - Ravatoverere - Rehandry - Retsila - Tonanahary - Tsimanompo
Tonanahary

I **Tonanahary** dia mpanjakan’ ny Bara Be. Mpanjaka nahery setra sady be rehareha i Tonanahary ka tsy tian' ny olony. Nanao zava-pady nahatezitra indrindra ny rahalahiny izy tamin' ny nakany ny anankiray tamin’ ny vadin-drainy nilaozany maty. Tezitra Ratsimivily sy Ratsimamotoa rahalahiny ka notafihiny i Tonanahary ary resiny. Taorian’ io ady io dia lasan-dRatsimamotoa i Ranotsara ary Ihosy kosa lasan-dRatsimivily. Nony resy Tonanahary dia nanatona an’ i Varamena, mpanjakan' ny Tanala nitady fanampiana taminy hiverenany amin’ ny fanjakany novolany tamin-drainy. Nohararaotin-dRatsimivily ny tsy naha-teo an-toerana azy ka noravany sy nobaboiny i Mikaiky, renivohitr’ i Tonanahary. Lasa babo ny iray tamin’ ny zanany.

Tezitra sy nalahelo mafy Tonanahary ka lasa nankany Antananarivo nitaraina tamin-dRadama. Tsy nanapaka hevitra avy hatrany Radama fa mbola nampiantso an-dRatsimivily koa mba handrenesany izay lazainy.

- Nesorinay tamin’ ny fanjakana navelan’ ny rainay izy, hoy Ratsimivily, satria nanala baraka ny rainay tamin’ ny nanambadiany ny vady navelany, izay reninay.

Nony ren-dRadama izany dia sady tsy nanome rariny an’ i Tonanahary izy no tsy nanampy an-dRatsimivily. Nohararaotiny aza ny adin’ izy telo mirahalahy (Tonanahary sy Ratsimivily ary Ratsimamotoa) mba hametrahana miaramila tany Bara. Koa nandefa an-dRainiharo nitondra miaramila zato lahy izy ka nametraka azy tao Ihosy. Nasainy nampandry tany sy nanala ny fiadiana rehetra tany amin’ ny mponina hatrany Ranotsara ireo miaramila tao Ihosy ireo.

Niteraka dimy mirahalahy i Tonanahary ka Rasalea (atao hoe koa Retsila na Ramarato) sy Ramieba no nalaza indrindra.

## Jereo koa
**Mpanjaka  bara:**

* Andriamanafotsarivo - Andriamanely - Imasoandro - Impoinimery - Isambo - Rabararatavokoky - Rainibahy - Rakanjobe - Rakitroka Ratsileondrafy - Ramieba - Ramitongoa - Rapapango - Ratsimamotoa - Ratsimivily - Ravatoverere - Rehandry - Retsila - Tonanahary - Tsimanompo
Retsila

**Retsila** dia mpanjaka bara, zanak' i Tonanahary, nanjaka nandimby an-drainy. Tao Ranohira no nofìdiny hipetrahana mba hahazoany tsara misakana ny Merina. Tia ady sady mahery an' ady Retsila. Samy niadiany avokoa na ny Mahafaly, na ny Betsileo, na ny Merina. Nanafika ny toby miaramila merina tao Andranay tao akaikin' i Fianarantsoa izy no maty voan’ ny balan-tafondro. Inapaka na Ikanapaka zanany no nandimby an-dRetsila.

## Jereo koa
**Mpanjaka  bara:**

* Andriamanafotsarivo - Andriamanely - Imasoandro - Impoinimery - Isambo - Rabararatavokoky - Rainibahy - Rakanjobe - Rakitroka Ratsileondrafy - Ramieba - Ramitongoa - Rapapango - Ratsimamotoa - Ratsimivily - Ravatoverere - Rehandry - Retsila - Tonanahary - Tsimanompo
Ramieba

**Ramieba** dia mpanjaka bara, zanak' i Tonanahary, rahalahin-dRetsila, nanjaka tamin’ ny Bara Be tao Ihosy. Nanao raharam-pihavanana tamin' ny Merina ary nitondra koa an' i Ranohira taorian’ ny nahafatesan' Ikanapaka zanak' i Retsila. Mafy dia mafy koa ny fanoheran-dRamieba ny Frantsay. Intelo voasambotra izy kanefa afaka nandositra hatrany sady nahataona olona maro hiara-manohitra aminy. Nony voasambotra faninefany izy dia notifirin’ ny miaramila Frantsay avy hatrany.

## Jereo koa
**Mpanjaka  bara:**

* Andriamanafotsarivo - Andriamanely - Imasoandro - Impoinimery - Isambo - Rabararatavokoky - Rainibahy - Rakanjobe - Rakitroka Ratsileondrafy - Ramieba - Ramitongoa - Rapapango - Ratsimamotoa - Ratsimivily - Ravatoverere - Rehandry - Retsila - Tonanahary - Tsimanompo
Ratsimivily

**Ratsimivily** dia mpanjakan’ ny Bara Imamono. Izy no mpanjaka nahatonga ny Bara Imamono ho fanjakana nahery indrindra tao amin’ ny samy Bara. Tao Anjia tao amoron’ny reniranon' Ihosy izy no nipetraka voalohany. Natosik’ i Retsila zana-drahalahiny niala tao izy ka voatery nikisaka niankandrefana nanatona tany tsara kijan’ omby natao hoe Tsimamonolongo. Nampanaiky an’ i Sahamavaka sy Ilovo izy. Andriamanalina no anarana niantsoana azy taorian’nv nahafatesany.

Taorian’ ny niorenan’ny Bara Imamono tany Ankazoabo dia napetrak' i Ratsimivily tao Lamatihy ny Bara Zafindravola izay avy tany Ivohibe ary ny Bara Vinda avy tany Betroka sy Benenitra napetrany tany amoron’ i Taheza. Nandimby an-dRatsimiviiy rainy Rehandry.

## Jereo koa
**Mpanjaka  bara:**

* Andriamanafotsarivo - Andriamanely - Imasoandro - Impoinimery - Isambo - Rabararatavokoky - Rainibahy - Rakanjobe - Rakitroka Ratsileondrafy - Ramieba - Ramitongoa - Rapapango - Ratsimamotoa - Ratsimivily - Ravatoverere - Rehandry - Retsila - Tonanahary - Tsimanompo
Impoinimery

**Impoinimery** na **Impoinimerina** na **Rehandry II** dia mpanjakan' ny Bara Imamono, nandimby an' i Rehandry  rainy (izay atao hoe  Lehimanjaka koa).

Tamin' ny 1873, roa taona talohan' ny nahafatesan' i Lehimanjaka rainy, dia nanafika ny Sakalava sy ny Merina tany Mahabo i Rehandry II ka nahazo babo omby an'arivony tany. Nandefa miaramila arivo lahy nanenjika ny Bara ny Merina teo ambany fifehezan-dRabebosika nefa resin' ny Bara ka nandositra.

Taorian' izay indray dia nitondra tafika marobe sady tsara fiadiana Ravoninahitriniarivo 15 voninahitra. Tsy namely  ny Bara avy hatrany Ravoninahitriniarivo fa nampiantso ny mpanjaka Bara rehetra ka nifampidinika taminy. Vita ny raharaham-pihavanana ary nanaiky an-dRanavalona ho mpanjakan' i Madagasikara ny Bara sady nanonitra ny omby nalainy tany Mahabo. Natao ny velirano ary nisy lamba landy tsara tarehy avy tamin-dRanavalona nomena ny mpanjaka bara. Koa tamin’ ny 09 Septambra 1873, dia nanoratra taratasy tany amin-dRanavalona II izay tany Fianarantsoa tamin' izay Ravoninahitriniarivo, nilaza taminy fa mandry ny tany any Bara. Niverina nankany Antananarivo Ravoninahitriniarivo ary nisy zanaka mpanjaka roa nalefan' ny Bara hianatra any Antananarivo.

Tsara fihavanana tamin' ny goverinora merina tao Toliara Impoinimerina. Niady tamin’ ny Bara Ambiliony tao Sakaraha sy tamin’ i Tompomanana mpanjaka masikoro tao Manombo koa izy (1894).

Taorian’ ny niakaran' ny Frantsay dia voatendry ho goverinoran' ny distrikan' Ankazoabo Impoinimery. Nifankahazo tsara tamin' ny Frantsay izy. Tamin' ny taona 1909 Impoinimery no niamboho.

## Jereo koa
**Mpanjaka  bara:**

* Andriamanafotsarivo - Andriamanely - Imasoandro - Impoinimery - Isambo - Rabararatavokoky - Rainibahy - Rakanjobe - Rakitroka Ratsileondrafy - Ramieba - Ramitongoa - Rapapango - Ratsimamotoa - Ratsimivily - Ravatoverere - Rehandry - Retsila - Tonanahary - Tsimanompo
Ratsimamotoa

**Ratsimamotoa** dia mpanjakan' ny Bara Iantsantsa, rahalahin' i Tonanahary sy Ratsimivily, zanak' i Rakitroka Ratsileondrafy, mpanjaka bara koa. Tamin’ ny ady nataony tamin’ ny Merina dia lasan-ko babo ny anankiray tamin' ny vadin-dRatsimamotoa ary voalaza fa matin’ alahelo noho izany izy ary namela kamboty anankiray natao hoe Imasoandro. Imasoandro no nandimby an-drainy tao Ivohibe.

Nandimby an’ Imasoandro indray dia i Tsimanompo. Mbola niady ny Tsienimbalala ihany indray i Tsimanompo. Nony resy ny Tsienimbalala dia lasa nifíndra any am-badika andrefan’ Analavelona. Rainibahy no nandimby an’ i Tsimanompo. Nanampy an’ Impoinimery izy tamin’ ny adin’ ny Bara sy ny Masikoro. Nahay niaro ny fahaleovantenany ireo mpanjaka telo mianaka nifandimby ireo. Nasiaka sy nahery setra anefa Rainibahy ka naongan’ ny vahoaka tamin’ ny taona 1887. Isambo no nandimby azy. Nalaza tamin’ ny fanoherana ny Frantsay Isambo ka tamin’ ny taona 1897 vao resy.

## Jereo koa
**Mpanjaka  bara:**

* Andriamanafotsarivo - Andriamanely - Imasoandro - Impoinimery - Isambo - Rabararatavokoky - Rainibahy - Rakanjobe - Rakitroka Ratsileondrafy - Ramieba - Ramitongoa - Rapapango - Ratsimamotoa - Ratsimivily - Ravatoverere - Rehandry - Retsila - Tonanahary - Tsimanompo
Imasoandro

**Imasoandro** dia mpanjaka bara tao Ivohibe, zanak' i Ratsimamotoa mpajaka tao amin' io tanàna io ihany. 

Rehefa matin' alahelo Ratsimamotoa, noho ny nahalasan-ko babo ny vadiny, renin' Imasoandro, tamin’ ny ady nataony tamin' ny Merina, dia nandimby azy Imasoandro. I Tsimanompo no mpajaka nandimby azy.

## Jereo koa
**Mpanjaka  bara:**

* Andriamanafotsarivo - Andriamanely - Imasoandro - Impoinimery - Isambo - Rabararatavokoky - Rainibahy - Rakanjobe - Rakitroka Ratsileondrafy - Ramieba - Ramitongoa - Rapapango - Ratsimamotoa - Ratsimivily - Ravatoverere - Rehandry - Retsila - Tonanahary - Tsimanompo
Rainibahy

I **Rainibahy** dia mpajaka bara nandimby an' i Tsimanompo. Nanampy an' Impoinimery (na Rehandry II), mpanjakan' ny Bara Imamono, i Rainibahy tamin' ny adin’ ny Bara sy ny Masikoro. Tsy naharitra teo amin' ny fitondrana Rainibahy noho izy nasiaka sy nahery setra ka naongan' ny vahoaka tamin' ny taona 1887. Isambo no nandimby azy.

## Jereo koa
**Mpanjaka  bara:**

* Andriamanafotsarivo - Andriamanely - Imasoandro - Impoinimery - Isambo - Rabararatavokoky - Rainibahy - Rakanjobe - Rakitroka Ratsileondrafy - Ramieba - Ramitongoa - Rapapango - Ratsimamotoa - Ratsimivily - Ravatoverere - Rehandry - Retsila - Tonanahary - Tsimanompo
Rehandry

**Rehandry** dia mpanjakan' ny Bara Imamono. Nandimby an-dRatsimivily rainy Rehandry. Tamin’ ny andron-drainy dia efa nanaiky azy ny Sahamavaka sy Ilovo ary tamin’ izany dia efa i Rehandry no nitondra ireo faritany roa ireo. Tamin’ ny taona 1850 dia nalefany Ikely zanany lahy, niaraka tamin’ ny mpanolo-tsaina sy ny miaramila, nikarakara ny ombiny marobe tany Ampanihy. Nanorina tanàna vaovao Ikely ary izany no niandohan’ ny tanànan’ Ankazoabo.

## Ny ady tamin' ny Masikoro

### Ny ady voalohany tamin' ny Masikoro
Nanafika sy namabo ny ombin’ i Rehandry matetika ny Masikoro. Ny an-dRehandry kosa dia tafika an-daharana mihitsy no nalefany namely ny Masikoro. Resy ny Masikoro ka nahazoan-dRehandry tany lehibe sy omby tamin' ny taona 1859. Voatosika avy tany an-dohan’ i Fiherenana ny Masikoro tamin’ izay.

Nony afaka kelikely anefa dia nifanampy Fitolia avy any an-dohan’ i Fiherenana sy i Somongay, mpanjakan’ ny Masikoro ka hanao valin’ ady. Nony ren-dRehandry fa niomana hamely azy i Fitolia sy i Somongay dia nanao tanàna mimanda tao Ampihamy izy hisakanana ny fahavalo. I Somongay koa nanao ho azy tao Besavoa. Dia samy namory ny havany ny an-daniny roa. Raikitra tao Tongobory ny ady. Avy tampoka ny orambaratra tamin’ izay ka nisy vitsivitsy matin’ ny varatra. Samy raiki-tahotra ny an-daniny roa ka samy namonjy ny mandany avy, tao Ampihamy sy tao Besavoa.

Tamin’ izay dia tonga nampihavana ny roa tonta Rasambatra, vadintany nalefan-dRainisoamialy, goverinora tao Ihosy. Nanaiky ny fanelanelanana Rehandry fa i Somongay nandà ka dia nitohy ihany ny ady. Lany vanja sy bala anefa ny Masikoro ka resy ary maty i Somongay ka fito volana taty aoriana vao nalain’ ny havany ny fatiny ka nalevina tao am-pasan-drazany ao Ambohibola.

Taorian’ny nandresen-dRehasy ny Masikoro, dia nomeny tany tany Fiherenana Ikely zanany ary nafindrany taminy ny anarany hoe *Rehandry* fa izy kosa naka ny anarana hoe *Lehimanjaka*. Dia niala tany Ankazoabo Ikely- Rehandry II ka nonina tao Antevamena tao amin’ ny tany nomen-drainy azy.

### Ny ady faharoa tamin' nv Masikoro
Mbola nirehitra indray ny adin’ ny Bara sy ny Masikoro tamin’ ny taona 1875. Tamin' ity ady faharoa ity Lehimanjaka dia nifanampy tamin’ i Reba, rahalahin-drain' Isambo, mpanjakan’ ny Bara Iantsantsa. Tonga hatrany Befandriana Atsimo ny tafika nentin’ i Lehimanjaka ary nahazo omby babo vony anarivony.

Nony vita ny ady dia novoriny ny vahoaka mbamin’ ny mpifehy sy ny zanakandriana ka samy notolorany izay anjara taminy avy ny zanany. Rehandry II no notendreny ho mpanjakan' ny Bara Imamono. Ny mpanjaka sisa, mbamin' ny mpifehy, na dia samy nahaleo tena aza dia nasainy nanoa an-dRehandry II. Fotoana fohy taorian' izay dia maty Lehimanjaka. Rehandry II kosa dia niova anarana hoe *[[Impoinimery]]* fa ny anarany hoe Rehandry II dia nafindrany tamin' Iatahiry zanany.

## Jereo koa
**Mpanjaka  bara:**

* Andriamanafotsarivo - Andriamanely - Imasoandro - Impoinimery - Isambo - Rabararatavokoky - Rainibahy - Rakanjobe - Rakitroka Ratsileondrafy - Ramieba - Ramitongoa - Rapapango - Ratsimamotoa - Ratsimivily - Ravatoverere - Rehandry - Retsila - Tonanahary - Tsimanompo
Bara Imamono

Ny **Bara Imamono** dia Bara (vahoaka malagasy) avy tamin’ ny Bara Be sy ny Iantsantsa ary ny Bara Mananantanana. Notarihin’ i Ratsimifoka sy Ratsimivily rahalahiny nankany Ankazoabo ny olona maro nanaiky azy, dia nampanaiky foko maro tany izy ary naka ny anarana hoe Bara Imamono. Taorian’ ny niorenan’ ny Bara Imamono tany Ankazoabo dia napetrak' i Ratsimivily tao Lamatihy ny Bara Zafindravola izay avy tany Ivohibe ary ny Bara Vinda avy tany Betroka sy Benenitra napetrany tany amoron’ i Taheza.
Ondrilahy (fanandroana)

Ny **Ondrilahy** no vintana voalohany ao amin' ny fanandroana manaraka ny zôdiaka. Ny Trondro (na Alohotsy) no eo alohany ary ny Ombilahy (na Adaoro) no manaraka azy.

## Ny antokon-kintana Ondrilahy sy ny zôdiaka

Ny fotoana andalovan' ny masoandro ao amin' ny fari-danitry ny antokon-kintan' ny Ondrilahy dia manomboka amin'ny 18 Avrily ka miafara amin' ny 13 Mey. Ny fari-potoan' ny Ondrilahy araka ny zôdiakan-kintana (frantsay: *zodiaque sidéral*) dia eo amin' ny 15 Avrily hatriamin' ny 15 Mey.

Ny Ondrilahy ao amin' ny zôdiaka mikisaka (frantsay: *zodiaque tropique*) dia eo anelanelan' ny 21 Marsa sy 20 Avrily: tsy mifanaraka amin' ny fotoana andalovan' ny masoandro tandrify ny antokon-kintana Alahamady izany.

## Jereo koa
**Evan' ny zôdiaka:**

* Ondrilahy - Ombilahy - Kambana - Foza - Liona - Virijiny - Mizana - Maingoka - Mpitifitra Tsipìka - Tandrok' Osy - Mpitondra Rano - Trondro

**Antokon-kintan' ny zôdiaka:**

* Ondrilahy - Ombilahy - Kambana - Foza - Liona - Virijiny - Mizana - Maingoka - Bibilava - Mpitifitra Tsipìka - Tandrok' Osy - Mpitondra Rano - Trondro

**Vintana ao amin' ny fanandroana malagasy:**

* Alahamady - Adaoro - Adizaoza - Asorotany - Alahasaty - Asombola - Adimizana - Alakarabo - Alakaosy - Adijady - Adalo - Alohotsy
Liona (fanandroana)

Ny **Liona** na **Alahasaty** no vintana fahadimy amin' ny fanandroana manaraka ny zôdiaka. Ny Foza na Asorotany no eo alohany ary ny Virijiny na Asombola no manaraka azy.

## Ny antokon-kintana Liona sy ny zôdiaka

Ny fotoana andalovan' ny masoandro eo amin' ny antokon-kintan' ny Liona dia manomboka amin' ny 10 Aogositra ka miafara amin' ny 16 Septambra. Ny fari-potoan' ny Liona araka ny zôdiakan-kintana dia hatramin' ny 16 Aogositra ka hatramin' ny 15 Septambra. Ny Liona ao amin' ny zodiakam-panandroana mahazatra (zôdiaka mikisaka; frantsay: *zodiaque tropical*) dia manomboka amin' ny 23 Jolay ka miafara amin' ny 22 Septambra.

## Jereo koa
**Evan' ny zôdiaka:**

* Ondrilahy - Ombilahy - Kambana - Foza - Liona - Virijiny - Mizana - Maingoka - Mpitifitra Tsipìka - Tandrok' Osy - Mpitondra Rano - Trondro

**Antokon-kintan' ny zôdiaka:**

* Ondrilahy - Ombilahy - Kambana - Foza - Liona - Virijiny - Mizana - Maingoka - Bibilava - Mpitifitra Tsipìka - Tandrok' Osy - Mpitondra Rano - Trondro

**Vintana ao amin' ny fanandroana malagasy:**

* Alahamady - Adaoro - Adizaoza - Asorotany - Alahasaty - Asombola - Adimizana - Alakarabo - Alakaosy - Adijady - Adalo - Alohotsy
Maingoka (fanandroana)

Ny **Maingoka** na **Alakarabo** no vintana fahavalo amin' ny fanandroana manaraka ny zôdiaka. Ny Mizana no eo alohany ary ny Mpitifitra Tsipìka no manaraka azy.

## Ny antokon-kintana Maingoka sy ny zôdiaka

Eo amin' ny 20 Novambra hatramin' ny 29 Novambra ny fotoana andalovan' ny masoandro ao amin' ny fari-danitry ny antokon-kintana Maingoka. Amin' ny 23 Oktobra hatramin' ny 22 Novambra ny fari-potoan' ny Maingoka ao amin' ny zôdiaka mikisaka fa amin' ny 16 Novambra hatramin' ny 15 Desambra izany araka ny zôdiakan-kintana.

## Jereo koa
**Evan' ny zôdiaka:**

* Ondrilahy - Ombilahy - Kambana - Foza - Liona - Virijiny - Mizana - Maingoka - Mpitifitra Tsipìka - Tandrok' Osy - Mpitondra Rano - Hazandrano

**Antokon-kintan' ny zôdiaka:**

* Ondrilahy - Ombilahy - Kambana - Foza - Liona - Virijiny - Mizana - Maingoka - Bibilava - Mpitifitra Tsipìka - Tandrok' Osy - Mpitondra Rano - Trondro

**Vintana ao amin' ny fanandroana malagasy:**

* Alahamady - Adaoro - Adizaoza - Asorotany - Alahasaty - Asombola - Adimizana - Alakarabo - Alakaosy - Adijady - Adalo - Alohotsy
Tandrok' Osy (fanandroana)

Ny **Tandrok' Osy** na **Adijady** no vintana fahafolo amin' ny fanandroana manaraka ny zôdiaka sy amin' ny fanandroana malagasy manara-bolana. Ny Mpitifitra Tsipìka no eo alohany ary ny Mpitondra Rano no manaraka azy.

## Ny antokon-kintana Adijady sy ny zôdiaka
Ny fotoana andalovan' ny masoandro ao amin' ny fari-danitry ny antokon-kintana Tandrok' Osy dia eo amin' ny 19 Janoary hatramin' ny 15 Febroary. Eo amin' ny 15 Janoary hatramin' ny 14 Febroary ny fari-potoan' ny Tandrok' Osy araka ny zôdiakan-kintana fa amin' ny 21 Desambra hatramin' ny 20 Janoary kosa izany ao amin' ny zôdiaka mikisaka.

## Jereo koa
**Evan' ny zôdiaka:**

* Ondrilahy - Ombilahy - Kambana - Foza - Liona - Virijiny - Mizana - Maingoka - Mpitifitra Tsipìka - Tandrok' Osy - Mpitondra Rano - Trondro

**Antokon-kintan' ny zôdiaka:**

* Ondrilahy - Ombilahy - Kambana - Foza - Liona - Virijiny - Mizana - Maingoka - Bibilava - Mpitifitra Tsipìka - Tandrok' Osy - Mpitondra Rano - Trondro

**Vintana ao amin' ny fanandroana malagasy:**

* Alahamady - Adaoro - Adizaoza - Asorotany - Alahasaty - Asombola - Adimizana - Alakarabo - Alakaosy - Adijady - Adalo - Alohotsy
Mpitondra Rano (fanandroana)

Ny **Mpitondra Rano** na **Adalo** dia vintana fahiraika ambin' ny folo amin' ny fanandroana manaraka ny zôdiaka. Ny Tandrok' Osy no eo alohany ary ny Trondro no manaraka azy.

## Ny antokon-kintana Adalo sy ny zôdiaka
Mandala eo amin' ny fari-danitry ny antokon-kintana Mpitondra Rano ny masoandro amin' ny 16 Febroary hatramin' ny 11 Marsa. Eo amin' ny 15 Febroary hatramin' ny 14 Marsa ny fari-potoan' ny Mpitondra Rano ao amin' ny zôdiakan-kintana fa amin'ny 21 Janoary hatramin' ny 18 Febroary kosa izany araka ny zôdiaka mikisaka.

## Jereo koa
**Evan' ny zôdiaka:**

* Ondrilahy - Ombilahy - Kambana - Foza - Liona - Virijiny - Mizana - Maingoka - Mpitifitra Tsipìka - Tandrok' Osy - Mpitondra Rano - Trondro

**Antokon-kintan' ny zôdiaka:**

* Ondrilahy - Ombilahy - Kambana - Foza - Liona - Virijiny - Mizana - Maingoka - Bibilava - Mpitifitra Tsipìka - Tandrok' Osy - Mpitondra Rano - Trondro

**Vintana ao amin' ny fanandroana malagasy:**

* Alahamady - Adaoro - Adizaoza - Asorotany - Alahasaty - Asombola - Adimizana - Alakarabo - Alakaosy - Adijady - Adalo - Alohotsy
Itomampy

**Itomampy** dia renirano manompo an' i Mananara, mirefy 150 km, izay mipoitra ao amin' ny ilany atsinanan' i Vohimainty (Angolohoma), mikoriana avy atsimo mianavaratra ka manondraka an' i Befotaka sy an' i Midongy Atsimo, ary mihaona amin' i Menarahaka sy Ionaivo izay samy miara-mivarina any amin' ny ony Mananara rehefa ay nizotra mianatsimo-atsinanana.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Analavelona

**Analavelona** dia tangorom-bohitra madinika ao amin' ny faritr' i Fiherenana, izay manaraka ny andavan' ny morontsiraky ny Lakandranon' i Môzambika avy atsimo mianavaratra. Any amin' ny 50&nbsp;km miala ny morontsiraka no misy azy, eo anelanelan' ny ony Fiherenana sy Mangoky.
Taheza (renirano)

I **Taheza** dia renirano eto Madagasikara, sakelidrano avy amin' ny ilany ankavanana, mivarina any amin' i Onilahy ao amin' ny faritra Atsimo-Andrefana, ivarinan' ny renirano roa hafa, dia i Hona (12 km) sy i Beheoky (14 km). Avy avaratra mianandrefana ny zotrany. Renirano tsy mety ritra mandavan-taona noho ireo sakelidrano manompo azy tsy dia mety ritra koa i Taheza.

Eo amin' ny fihaonan' izy ireo ny tanàna kelin' i Bezaha. Ny sahan-dranon' i Taheza dia manangona ny rano avy ao Isalo, ao amin' ny faritra misy rotsak' orana isan-taona, manodidina ny 700 mm. I Taheza no manome saika ny ampahatelon' ny rano mikoriana ao amin' i Onilahy. Ny vahoaka antanosy mpifindra monina ao amin' ny faritr' i Taheza ambany dia mampandroso ny fambolem-bary.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Inongy

**Inongy** dia renirano eto Madagasikara, any amin' ny faritra Atsimo-Atsinanana, manompo ny ony Mananara.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Roipitika

Ny **roipitika** na **roipitiky** na **roindambo** na **roy** dia anarana omen' ny Malagasy zavamaniry misy tsilo, anisan' ireo antsoiny hoe roy. Hazo na hazo madinika mirefy 6 m hatramin' ny 7 m ny roipitika, misy sampana be tsilo, maro sy madini-dravina, miendrika bola sy miloko fotsy manopy mavo ny voniny. Any amin' ny faritra atsimo eto Madagasikara, manakaiky ny morontsiraka no ahitana azy betsaka. Maniry amin' ny ala maina sy amin' ny tany fasehana sy tany sira. Mahazaka ny rivotra maina sy ny rivo-dranomasina ny roipitika.  

Misy karazany maro ny zavamaniry atao hoe *roipitiky* na roipitika izay antsoina amin' ny anarana ara-tsiansa hoe *[[Acacia bellula]]* sy *[[Mimosa grandidieri]]* ary *[[Acacia sakalava]]*. Tsy misy afa-tsy eto Madagasikara ity zavamaniry ity. Ao amin' ny fianakavian-javamaniry atao amin' ny anarana ara-tsiansa hoe *[[Fabaceae]]* ny roipitika.   

Avy amin' io anarany fohy hoe *roy* amin' ny teny malagasy io ny anaran' ny faritra Androy sy ny anaran' ny foko Antandroy na Tandroy.

Atao sakafon' ny osy ny roipitika. Ny hodiny dia ampisaina koa hanaovana tady amin' ny fanamboarana trano, sns. Ampiasaina amin' ny afo kitay sy anamboarana arina koa izy any amin' ny faritra aniriany (faritra Mahafaly sy Antandroy). Ampiasaina amin' ny fitsaboana ny aretin-damosina sy ny hevo na ny lohamalemy (faritry ny lohan-jaza tsy mikatona taolana) ny ravina sy ny taho ary ny fakan' ny roy.

## Jereo koa

* Roy
* Roimemy

* Roibe
* Roibontsy
* Roifantaka
* Roimainty
* Roimena
* Rointsokina
* Roipitaka

## Tahirin-kevitra

* Anthony E. Orchard & Annette J. G. Wilson: *Flora of Australia: Mimosaceae Acacia*, Band 11, Teil 1: Mimosaceae, Acacia, Csiro Publishing, 2001, 673 Seiten 
* Clement, B.A., Goff, C.M., Forbes, T.D.A. *Toxic Amines and Alkaloids from Acacia rigidula*, Phytochem. 1998, 49(5), 1377.
* Du Puy, D.J. et al., 2002 *The Leguminosae of Madagascar. RBG Kew.*
* LaFleur, Marni. (2012). *Ecology of Lemur catta at the Tsimanampetsotsa National Park, Madagascar: Implications for female dominance and the evolution of lemur traits.*
* Ratovonamana, R. Y., Rajeriarison, C., Roger, E. & Ganzhorn, J. U. 2011. *Phenology of different vegetation types in Tsimanampetsotsa National Park, south-western Madagascar*. Malagasy Nature, 5: 14-38

## Rohy ivelany

* Baobabs.com, "Acacia bellula"
* Ehnopharmacologia.org, "Acacia Bellula Drake"
*
Menarahaka

I **Menarahaka** dia renirano mivarina amin' ny ony Mananara Atsimo, izay mirefy 180 km, mipoitra avy ao amin' ny ilany andrefana amin' Andringitra Atsimo, ao Lamboany, ka mikoriana mankany atsimo-atsinanana ary mihaona amin' ny renirano Ionaivo sy Itomampy izay avy ao amin' ny tangorom-bohitr' i Vohimainty, ka mamorona an' i Mananara.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Ionaivo

**Ionaivo** dia renirano eto Madagasikara mamorona ny ony Mananara, mirefy 190 km, izay mipoitra ao amn' ny tendrombohitra Sahanasy (mirefy 1 782 km) amin' ny tangorom-bohitra Vohimainty. Avy atsimo mianavaratra aloha izy eo anelanelan' i Kalambatritra (manasaraka ny lohasahany sy ny an' i Onilahy) sy Angolohoma (manasaraka ny lohasahany amin' ny an' Itomampy, izay renirano manondraka an' i Mananara ihany koa), avy eo mihodina an' Angolohoma mianatsimo-atsinanana alohan' ny hivarinany ao amin' ny renirano Menarahaka sy hamorona an' i Mananara.

## Jereo koa

* Lisitry ny renirano eto Madagasikara
Hibiscus diversifolius

Ny ***Hibiscus diversifolius*** dia zavamaniry ao amin' ny fianakaviana *[[Malvaceae]]*, misy voniny mitapelaka miloko mavo, ny tahony dia misy tsilo maromaro maranitra, misy tsiratsiraka ny hodiny, mirefy 1 hatramin' ny 2 m ny haavony.

## Ny anarany
Araka ny Rakibolana sy Rakipahalalana malagasy dia indreto ny anaran' ny *Hibiscus diversifolius* amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe: **azoampela**, **dingombalala**, **hazoampela**, **kiliarivo**, **pingombalala**, **rangodrambalala**, **roibe**, **roimainty**, **saroso**, **sarosoala**, **sondrarajaza**, **sondraranjaza**, **sondraranjazamaosy**, **tsirangorangombalala**, **tsotso**, **tsotsy** ary **voaroibe**.Ny ovan-karazana *Hibiscus diversifolius var. partitus* dia atao hoe  kiniavandy, rabe, roibe, roibelahy, roibevavy, roilo ary tsotsona. Kely ny *Hibiscus diversifolius var. partitus* raha maniry amin' ny tany karankaina ka atao hoe roibelahy, fa lehibe kosa izy raha maniry amin' ny tany mando ka antsoina hoe roibevavy.

Amin' ny fitsaboana nentim-paharazana malagasy dia ampiasaina hitsaboana ny aretin' ny traotraoka (sita) ny roibe.

## Faritra aniriany

Hita any amin' ny faritr' i Afrika Trôpikaly, any Ginea Vaovao, any Filipina, any amin' ny nosin' i Pasifika maro, any Amerika Afovoany sy Atsimo, any amin' ny vondro-nosy Galapagos, any Zelandy Vaovao, any amin' ny vondro-nosy Norfolk ary koa any amin' ny fanjakan' i New South Wales sy any Queensland (samy any Aostralia) ny *Hibiscus diversifolius*. Misy ny tsy fitovian-kevitra momba ny faritra niaviany. Ny loharanom-baovao sasany dia mihevitra azy io ho aty Afrika ihany, ary fa nampidirina ka lasa mety tsara any an-toeran-kafa; nefa heverina ho teratany any Zelandy Vaovao sy any Aostralia.

## Toerana tiany aniriana
Hita any amin' ny faritra iva sy feno honahona ny *Hibiscus diversifolius*; aty Afrika dia mety ho hita an-tanety na akaikin' ny morontsiraka no ahitana azy, fa any amin' ny kôntinanta hafa rehetra dia any amin' ny faritra amorontsiraka ihany no misy azy. Ity fitsinjarana ity, miaraka amin' ny porofo jenômika, dia milaza fa avy aty Afrika izy io, ary nanjanaka ny kôntinanta hafa lavitra tamin' ny alalan' ny fanaparitahan' ny rano masira.

## Ovan-karazana
Indreto ny ovan-karazana ao amin' ny :

* *Hibiscus diversifolius subsp. rivularis* (Bremekamp & Oberm.) Exell
* *Hibiscus diversifolius var. partitus*

## Jereo koa

* *[[Hibiscus]]*

* *[[Pavonia]]*

* *[[Rubus]]*

* *[[Toddalia]]* 

* Voaroy
* Hazoampela na azoampela (*Hibiscus diversifolius*, *[[Hibiscus vitifolius]]*)
* Roimainty (*[[Dichrostachys tenuifolia]],* *Hibiscus diversifolius, [[Rubus apetalus]], [[Rubus fruticosus]], [[Rubus myrianthus]], [[Rubus pauciflorus]], [[Toddalia asiatica]]*)
* Sarosoala (*[[Hibiscus vitifolius var. heterotrichus]], Hibiscus diversifolius*)
* Sondraranjaza (*[[Abelmoschus moschatus]], Hibiscus diversifolius*)
* Tsotsona (*[[Crinum firmifolium]],  Hibiscus diversifolius, [[Pavonia urens]]*)
Roimainty

Ny **roimainty** dia zavamaniry isan-karazany misy tsilo izay anisan' ireo ataon' ny Malagasy hoe roy, mitsinjara amin' ny vondron-karazana efatra, dia ny *[[Rubus]]*, ny *[[Toddalia]]*, ny *[[Hibiscus]]* ary ny *[[Dichrostachys]].* Anisan' izany ny karazan-javalaniry atao amin' ny anarana ara-tsiansa hoe:

* *[[Dichrostachys tenuifolia]]* (*[[Fabaceae]]*);

* *[[Hibiscus diversifolius]]* (*[[Malvaceae]]*);

* *[[Rubus apetalus]]* (*[[Rosaceae]]*);
* *[[Rubus fruticosus]]* (*[[Rosaceae]]*);
* *[[Rubus myrianthus]]* (*[[Rosaceae]]*);
* *[[Rubus pauciflorus]]* (*[[Rosaceae]]*);
* *[[Toddalia asiatica]]* (*[[Rutaceae]]*).

## Jereo koa

* Roy (zavamaniry)
* *[[Hibiscus]]*
* *[[Rubus]]*
* *[[Toddalia]]*
* *[[Zanthoxylum]]*
Roimemy

Ny **roimemy** dia karazana hazo mafy, anisan' ireo atao amin' ny teny malagasy hoe roy. Atao hoe ***Mimosa latispinosa*** ny anarany ara-tsiansa, ao amin' ny fianakavian-javamaniry *[[Mimosaceae]]* na *[[Fabaceae]]* Izao ny anarana hafa  ahafantaran' ny Malagasy azy: **ahibelona**, **anakoaimatahepatsa**, **anakoe matahipantsika**, **anankoaimatahepatsa**, **finakanajaza**, **komemy**, **romemy**, **romena**.

Atao hoe "roimey" koa anefa ny roimbazaha atao amin' ny anarana siantifika hoe *[[Caesalpinia sepiaria]]*  izay ao amin' ny fiaznakaviana *Fabacea* ihany koa.

## Ohabolana

* *[[Vazimba|Vazimbalahy]] anaty roimemy: fofoin-ko faty vao ela velona*.

## Rohy ivelany

* "''Mimosa latispinosa''", *sysbio.univ-lille1.fr*
* "*[https://inaturalist.nz/taxa/486944-Mimosa-latispinosa Mimosa latispinosa]*", *inaturalist.nz*

## Jereo koa
*Roy
*Roipitika

* Roibe
* Roibontsy
* Roifantaka
* Roimainty
* Roimena
* Roimbazaha
* Rointsokina
* Roipitaka
Muammar Z.A.

**Muammar Zainal Asyikin** (**Muammar Z.A.**; **معمر زين العاشقين**; teraka tamin'ny 14 Jona 1954) dia Qari' Indônezia.

## Rohy ivelany
* Muammar Z.A.
Roibontsy

Ny **roibontsy** na **rohibontsy** na **robontsy** na **roinosy** dia hazo mirefy 6 hatramin' ny 7 m izay manana sampana sy rantsana misy tsilo. Miendrika bola miloko fotsy ny voniny. Mitovy amin'ny an' ny tsaramaso ny voany. Tsy fahita firy afa-tsy eto Madagasikara ity zavamaniry ity. ***Senegalia rovumae*** (na ***Acacia morondavensis*** na ***Acacia rovumae***) ny anarany ara-tsiansa. Ao amin' ny fianakavian-javamaniry *[[Fabaceae]]* izy.

Amin' ny ala maina maniry amin' ny tany fasehana manakaiky mitohy mankany amin' ny morontsiraka no ahitana azy. Tsy maniry amin' ny tany misy sokay ity zavamaniry ity. Ahitana azy ny faritry ny Ranomasimbe Indiana sy ny manodidina (Kenià, Madagasikara, Môzambika, Tanzania, Sômalia) sy ao Afrika. Any amin' ny faritra atsimo eto Madagasikara dia azo atao sakafon' ny osy, azo anaovana hazo hanamboaran-trano na ny toy izany koa, na anaovana arina ny robontsy. Ahitana azy betsaka ny manodidina ny farihy Tsimanampetsotsa.

## Jereo koa

* Roy (zavamaniry)
* *[[Senegalia]]*
* *[[Acacia]]*
* Roimemy
* Roipitika

* Roibe
* Roifantaka
* Roimainty
* Roimena
* Rointsokina
* Roipitaka
Roifantaka

Ny **roifantaka** dia  hazo madinika mafy sy misy tsilo. Maro ny zavamaniry antsoina amin' ny hoe *roifantaka*, ka anisan' izany ireo mitondra anarana ara-tsiansa hoe:

* *Gymnosporia divaricata,* (*fi*anakaviana *[[Celastraceae]]*),
* *Gymnosporia leptopus* (fianakaviana Celastraceae),
* *Gymnosporia crataegina* (fianakaviana Celastraceae),
* *Carissa edulis var. subtrinervia* (fianakaviana *[[Apocynaceae]]*)

Ireto koa no anarana iantsoana azy ireo amin' ny teny malagasy: **fantsimbala**, **fantsy**, **mangina**, **raifantaka**, **roifatara**, **roifotsy**.

Ny roifantaka *Gymnosporia* dia ahazoana tambavy itsaboana areti-maso, dia ny takodimena mahazo ny zaza. Ny roifantaka *Carissa* dia miavaka noho ny fisian' ny ranony madity mipetaka amin' ny vatany izay alain' ny olona hanaovana dity.

## Jereo koa

* Roy
* Roimemy
* Roipitika

* Roibe
* Roibontsy
* Roimainty
* Roimena
* Rointsokina
* Roipitaka
4 Mi (Madagasikara)

Ny **4**&nbsp;**Mi** na **Quatre Mi** na **Katirami** dia olona mahantra faraidiny eo amin' ny fiarahamonina malagasy an-drenivohitra. Misedra olana maro ireo olona ireo ary matetika iharan' ny fanilikilihana. Ao anatin' ny fahantrana lalina sy miaina an-dalambe ireo olona ireo.

Tamin' ny voalohany dia fanafohezana ny hoe "Mifoka, Miloka, Migoka, Mivaro-tena" ny hoe 4&nbsp;Mi. Mampiseho taratra ny fitondran-tena izay matetika heverina fa ananan' ireo tanora ireo ny matoanteny efatra na dia tsy izy rehetra aza no mandray anjara amin' ireo hetsika ireo. Taty aoriana dia nahafaoka ny olona mahantra an-drenivohitra, eny fa na ambanivohitra aza, io anarana io, na dia tsy mifoka na miloka na migoka na mivato-tena aza ilay olona.

Antony maro no mahatonga ny fisian' ny 4&nbsp;Mi. Ao ny fahantrana lalina izay manosika ny tanora maro handao ny tranon-dray aman-dreniny (izay mahantra ihany koa) sy hipetraka eny an-dalambe mba hanana fizakan-tena amin' ny fivelona. Ao koa ny tsy fahampian' ny fanabeazana sy ny tsy fahampian' ny  fiofanana amin' ny asa ary ny tsy fahafahana miditra amin' ny tsenan' ny asa ka mametra ny hoavin' ireo tanora ireo. Manampy trotraka koa ny fikorontanan' ny fianakaviana sy ny fanarian-jaza. Mba hiatrehany izany toe-javatra sarotra izany dia mialokaloka amin' ny fidorohana zava-mahadomelina ny tanora sasany ka vao mainka mampitombo ny fahasahiranany izany.

Maro ny vokatry ny fiainana an-dalambe amin' ny 4&nbsp;Mi, ka anisan' izany: ny faharatsian' ny fahasalamana vokatry ny areti-mifindra, ny tsy fahampian-tsakafo, ny herisetra; ny fanilikilihana sy fanavakavahana ataon' ny fiarahamonina; misy ireo izay voataona hanao heloka bevava mba hahafahany miaina.

## Jereo koa

* Toekaren' i Madagasikara
* Pedro Opeka
* Fahantrana eto Madagasikara

## Rohy ivelany
* "Dans les rues d'Antananarivo, les "4 mi" ", in *Voyage Aventure Madagascar*, 10 février 2010
* "Madagascar 4mi ", in *Sébastien Le Clezio.*
* "Les nuits tananariviennes : citadinités et marginalités en construction", Marie Morelle, Catherine Fournet-Guérin, *[[:fr:HAL_(archive_ouverte)|HAL]]*, 14 Oct 2016.
* "Peste, « Quatre-mi » et Darwin", in *Midimadagasikara*, 23 octobre 2017.
* "Le combat du Père Pedro pour les « 4 Mi » de Madagascar", *Le Monde*, 01 mars 1996.
* "Madagascar: Pauvreté - Les 4'mis, source d'insécurité et d'insalubrité", *Allafrica*, 7 Février 2013.

## Loharano sy fanamarihana
Chicoloapan

I **Chicoloapan**  dia tanàna (monisipalite) ao amin'ny faritanin'i Faritanin'i Mexico, ao Meksika.

## Jeografia
Ilay tanàna dia ao amin'ny faritanin'ny Faritanin'i Mexico.

## Rohy ivelany

* tsy fantatra : Sehatra ofisialy
Roseanne Park

**Roseanne Park** dia mpihira zom-pirenen'i Korea Atsimo teraka ny 11 Febroary 1997 tao Auckland

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
Xochimilco

I **Xochimilco** dia tanàna ao amin'ny faritanin'i tsy fantatra, ao amin'ny Meksika. Ny renivohiny dia tsy fantatra.
Ny kaodim-paositr'ilay tanàna dia tsy fantatra.

## Jeografia
Ny haavon'ilay tanàna amin'ny haavon-dranomasina dia tsy fantatra metatra.
Ny faritr'ora dia GMTtsy fantatra.

## Rohy ivelany

* tsy fantatra : Sehatra ofisialy
Menakely (tany)

Ny **menakely** na **vodivona** dia ampahan-tany tapahin' ny mpajaka nefa iadidian' ny andriana votendriny, ka io andriana io no atao hoe tompomenakely na tompombodivona. Mifanohitra amin' io ny menabe izay tany iadidian' ny mpanjaka mivantana.

## Ny menakely tao Imerina
Ny menakely tao amin' ny fanjakan' Imerina dia faritra kely iray ao anatin’ ny menabe nefa anjakana ny tompombodivona (na tompomenakely) sy ny fianakaviany izay avy amin’ ny foko andriamasinavalona. Ny mponina ao amin’ izany faritra izany dia nantsoina hoe "menakely" ihany koa.
Menabe (tany)

Ny **menabe** dia ampahan-tany iadidian' ny mpanjaka mivantana fa tsy ankininy amin' ny andriana (tompomenakely na tompombodivona). Mifanohitra amin' io ny menakely izay tany iadidian' ny andriana na dia eo ambany fanapahan' ny mpanjaka aza.

## Ny menabe tao Imerina
Ny menabe, tao amin' ny fanjakan' Imerina, dia ny faritra nisy ny vohitra rehetra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ ny andriamanjaka mivantana ka ny foibeny dia Antananarivo. Ny mponina tamin’ izany faritra izany dia nantsoina koa hoe "menabe". Rehefa niamboho Andriamasinavalona, dia samy nanjaka tamin’ ny vodivona nisy azy avy izy ny zanany efa-dahy, nihazakazaka samy nanao menabe ny faritra natolotra hanjakan’ izy ireo tsirairay. Ireto ny menabe tamin’ izany: Antananarivo, Ambohimanga, Ambohidratrimo ary i Alasora.
Lefona

Ny **lefona** dia fitaovam-piadiana fanipy misy lelany fisaka maranitra sy matsilo vita amin'ny metaly (vy indrindra) sy misy tahony vita amin' ny hazo (na amin'  ny metaly indraindray).

## Ao amin' ny kolontsaina

### Ohabolana malagasy
* Anio milelaka ny lefona, ka no rahampitso dia hiohatra ny mandà.
* Antsibe tsara ofana ireo, adidy tsy mba mahadilo; lefona tsara varombo, atomboka tsy mba milefitra; tangen-tsara hafatra, tsy mba mena-maso mitsara.
* Aza ny toho mihahy no jerena, fa ny lefona mitsangana.
* Izoky izy fa lehilahy: nandray lefona dia lasa, sakafony sikina ihany.
Basy poleta

Ny **basy poleta** na **basipoleta** dia fitaovam-padiana, karazam-basy fohy sady maivana azo itifirana amin' ny fanapoahana azy amin' ny tanana an' ila ihany.

## Jereo koa

* Basy
* Tafondro
* Baomba
* Bala
* Dinamita
* Balan-tafondro
* Basy poleta
Roimena

Ny **roimena** dia anarana ilazana ny karazana mimôza mena vony sy mahitsy taho, ka anisan' izany indrindra: 

* ny *[[Acacia sakalava]]* (*[[Fabaceae]]*) izay atao hoe **[[Roipitaka|''roipitaka'']]** koa, sy 
* ny *[[Acacia pervillei]]*. (*Fabaceae*). 

## Jereo koa

* Roy
* Roimemy
* Roipitika

* Roibe
* Roibontsy
* Roifantaka
* Roimainty
* Rointsokina
Basy

Ny **basy** dia fitaovam-piadiana ampiasaina hitifirana amin' ny bala atosiky ny vanja. Ny tenan' ny basy dia matetika vita amin' ny hazo (mba hahamaivana kokoa ny fitondrana azy), fa metaly (matetika vy) kosa ny fantsona fivoahan' ny bala.

## Ohabolana

* Basy angalisa rovi-kazo: anaran-tsy very no sisa.
* Basy ambiaty ka tapaka anio soloana rahampitso.
* Basy atifi-baratra ka ny kely indray no maninana ny lehibe.
* Basy atifi-kavana : tsy afenina fa arangaranga.
* Basin' ariary fito : sady tsy tian' ny mpanana no tsy takatry ny ory.

## Jereo koa

* Tafondro
* Baomba
* Basy poleta
* Bala
* Balam-basy
* Vanja
* Dinamita
Tsindranolahy

Ny **tsindranolahy** dia vatan-dehilahy mahatoky ny mpanjaka na ny andriana na tamin' ny tanjany na tamin' ny toetrany, ka nofidiny mba hiaro sy hiambina azy ary tsy misaraka aminy mihitsy amin' ny toerana rehetra alehany. Misy koa ny tsindranovavy, izay vehivavy ao amn' ny sarangan' ny tsindrano.

## Jereo koa

* Tsindrano

* Tsindranovavy
* Vaditsindrano
Rointsokina

Ny **rointsokina** dia zavamaniry anisan' ireo antsoin' ny Malagasy hoe "roy" (hazo na hazo madinika misy tsilo), izay tsy misy afa-tsy eto Madagasikara. 

Roa ny karazan-javamaniry antsoin' ny Malagasy amin' io anarana io, dia ny *[[Barleria prionitis|Barleria prionitis subsp. madagascariensis]]* (ao amin' ny fianakaviana *[[Acanthaceae]]*) sy ny *[[Gymnosporia commiphoroides]]* (ao amin' ny fianakaviana *sy [[Celastraceae]]*). 

## Jereo koa

* Roy
* Roimemy
* Roipitika

* Roibe
* Roibontsy
* Roifantaka
* Roimainty
* Roimena
* Roipitaka

## Tahirin-kevitra

* *[http://www.efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=12 Madagascar Catalogue]*  : *[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=12&taxon_id=220001533 Barleria prionitis]*
Roipitaka

Ny **roipitaka** dia hazo madinika misy tsilo sy mena vony, izay atao amin' ny anarana ara-tsiansa hoe ***Acacia sakalava***. Misy ny miantso azy hoe **[[roimena|''roimena'']]**, nefa ity anarana ity dia iantsoan' ny Malagasy koa ny *[[Acacia pervillei]].*

## Jereo koa

* Roy
* Roimemy
* Roipitika

* Roibe
* Roibontsy
* Roifantaka
* Roimainty
* Rointsokina
Ilia II

**Ilia II (ილია II)** izay nadika koa hoe **Ilya** na **Elijah** (teraka tamin'ny 4 Janoary 1933), dia ny Catholicos-Patriarch of All Georgia ary mpitarika ara-panahy an'ny fiangonana orthodoksa Zeorziana . Izy dia nantsoina tamin'ny fomba ofisialy ho *Catholicos-Patriarch of All Georgia, ny arsevekan'i Mtskheta - [[Tbilisi]] ary ny evekan'i Metropolitan Bichvinta sy Tskhum-Abkhazia, ny fahamasinany sy ny fankasitrahany Ilia II* . 

## Rohy ivelany

* Katolika-Patriarka an'ny Georgia rehetra (in Georgian)
Tompomenakely

Ny **topomenakely** dia olona, matetika andriana, izay nitokisan' ny mpanjaka ka nomeny fahefana hiadidy faritra iray atao hoe menakely izay tsy iadidian' ny mpanjaka mivantana.
Voaroy

Ny **voaroy** dia zavamaniry misy tsilo isan-karazany fa tsy tokana, izay samy misy voany kely menamena, ka ny ankamaroany dia ao amin' ny vondron-karazana *[[Rubus]]* sy *[[Hibiscus]]* (ao amin' ny fianakavian-javamaniry *[[Rosaceae]]*) ary indraindray *[[Morus]]* (ao amin' ny fianakavian-javamaniry *[[Moraceae]]*).
Ireto avy izy ireo: 

* ny voaroibe (*[[Hibiscus diversifolius]]*), 
* ny voaroihazo na hazondandy (*[[Morus alba]]*), 
* ny voarohitsaka na voaroitanala (*[[Rubus rosifolius]]*), 
* ny voaroimainty (*[[Rubus apetalus]], [[Rubus myrianthus]], [[Rubus pauciflorus]]*), 
* ny voaroimbazaha (*[[Rubus idaeus]]*,   *[[Rubus idaeus]]*),
* ny voaroimena (*[[Rubus rosifolius]]*),
* ny voarointsaka (*[[Rubus rosifolius]],   [[Rubus apetalus]]*),
* ary ny voarointsilo (*[[Rubus pauciflorus]], [[Rubus niveus]]*).

## Jereo koa

* Roy

* *[[Rubus]]*
* *[[Hibiscus]]*
* *[[Morus]]*
Voaroihazo

Ny **voaroihazo** na **hazondandy** dia zavamaniry, ao amin' ny fianakaviana *[[Moraceae]]*. ***Morus alba*** ny anarany ara-tsiansa. Avy any Sina ny voaroihazo vao niely eran' i Eorôpa, volena hohanin' ny landy (*Bombix mori*) ny raviny. 

## Ny voaroihazo eto Madagasikara
Ny voaroihazo dia zavamaniry vahiny nampidirina teto Madagasikara tamin' ny taonjato faha-18 sady volena hohanin' ny landy (*Bombix mori*). Maro ovan-karazana ny voaroihazo eto Madagasikara, ka ao ireo kely ravina (*Morus alba var. indica* na *Morus indica rumphius*) izay mety misy voany fotsy na mainty, ary ny karazany misy raviny lehibe, nampidirina taty aoriana kokoa (*Morus alba var. latifolia na Morus milricaulis*).

## Jereo koa

* Voaroy
* Voaroibe
* Voarohitsaka
* Voaroimainty
* Voaroimbazaha
* Voarointsilo
Gabriel (Urgebadze)

**Gabriel** (Zeorziana: გაბრიელი, romainina: gabrieli), teraka Goderdzi Urgebadze (გოდერძი ურგებაძე; 26 Aogositra 1929 - 2 Novambra 1995) dia moanina ortodoksa Zeorziana notompoina noho ny fiainam-monika nanokan-tena sy ny fitiavany. Miaraka amin'ny fahagagana maro nomena azy, ny fasan'i Gabriel ao Mtskheta dia nahasarika mpizahatany marobe. Ny Eglizy Orthodoksa Zeorziana dia nanendry azy ho ofisialy ho Ray Masina St. Gabriel, Confessor ary Adala ho an'i Kristy (წმ. ღირსი გაბრიელი გაბრიელი აღმსარებელი-სალოსი), ny 20 Desambra 2012.
Mimosa

Ny ***Mimosa*** dia vondron-karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *[[Mimosaceae]]* araka ny fanasokajian' i Cronquist (1981) na ao amin' ny fianakaviana lehibe *[[Fabaceae]]* sy ny zana-pianakaviana *Mimosoideae* araka ny fanasokajiana filôjenetika. Ahitana karazana hazo sy hazobotry efa ho 400 eo ho eo izy io. Ilay zavamaniry atao hoe mimôzà dia tsy tafiditra ao anatin' ity vondron-karazana ity fa ao amin' ny *[[Acacia]]*.

## Karazana
Misy fisafotofotoana eo amin' ny anaran' ny vondron-karazana telo: *[[Acacia]]* sy *[[Robinia]]* ary *Mimosa*. Nandritra ny tantaran' ny bôtanika koa dia niovaova be ihany ny famaritana ny vondron-karazana *Mimosa*, hany ka maro ny karazana voalaza ao amin' io vondrona io no nafindra ho any  amin' ny  vondron-karazana hafa (oh: *Acacia* na *[[Albizia]]*). Ankehitriny dia ahitana karazana hazo sy hazobotry efa ho 400 eo ho eo ny *Mimosa*, ka indreto ny sasany amin' izany:

* *Mimosa aculeaticarpa* Ortega
* *Mimosa arenosa* (Willd.) Poir.
* *[[Mimosa asperata]]* L. (hery, riotra, roitra)
* *Mimosa borealis* Gray
* *Mimosa casta* L.
* *Mimosa caesalpiniaefolia* Benth.
* *Mimosa ceratonia* L.
* *Mimosa diplotricha* C.Wright ex Sauvalle
* *Mimosa dysocarpa* Benth.
* *Mimosa dysocarpa var. dysocarpa* Benth.
* *Mimosa emoryana* Benth.
* *Mimosa grahamii* Gray
* *Mimosa grahamii var. grahamii* Gray
* *Mimosa hystricina* (Small ex Britt. et Rose) B.L.Turner
* *Mimosa latidens* (Small) B.L. Turner
* *Mimosa laxiflora* Benth.
* *Mimosa malacophylla* Gray
* *Mimosa microphylla* Dry.
* *Mimosa nuttallii* (DC.) B.L. Turner
* *Mimosa pellita* Kunth ex Willd.
* *Mimosa pigra* L.
* *Mimosa pigra var. pigra* L.
* *[[Mimosa pudica]]* L. - (amboafotsikely, amboafotsitenda, anakoay, anakoe, anankoay, kelimanjakalanitra, matirorona, matirosana, ramirena, ramiria, ramorena)
* *Mimosa quadrivalvis* L.
* *Mimosa quadrivalvis var. hystricina* (Small) Barneby
* *Mimosa roemeriana* Scheele
* *Mimosa rupertiana* B.L. Turner
* *Mimosa schomburgkii* Benth.
* *Mimosa spegazzinii* Pirotta
* *Mimosa strigillosa* Torr. et Gray
* *Mimosa tenuiflora* (Willd.) Poir. (*Mimosa hostilis*)
* *Mimosa texana* (Gray) Small
* *Mimosa turneri* Barneby
* *Mimosa verrucosa*

## Jereo koa

* Lisitry ny karazana ''Mimosa''
* *[[Acacia]]*
* *[[Albizia]]*
* *[[Robinia]]*
* *[[Parkia]]*
* *[[Vachellia]]*
* *[[Homadaula]]*
* *[[Iolaus]]* 
* *[[Neurostrota]]* 
* *[[Pyrisitia]]*
* Mimôza
* Akasià
Voaroimbazaha

Ny **voaroimbazaha** dia zavamaniry isan-karazany fihinam-boa, ao amin' ny fianakavian-javamaniry *[[Rosaceae]]*. Indreto ny zavamaniry antsoina amin' io anarana io:

* *[[Rubus rosifolius]]*
* *[[Rubus idaeus]]*

Ny *Rubus rosifolius* dia antsoina koa amin' ny anarana hoe **voarohitsaka** sy **voaroimena** **ary voaroitanala**.

## Jereo koa

* Voaroy
* *[[Rubus]]*
*
Rubus rosifolius

Ny ***Rubus rosifolius*** dia zavamaniry fihinam-boa, ao amin' ny fianakavian-javamaniry *[[Rosaceae]]*. **Voarohitsaka** sy **voaroimena** ary **voaroitanala** ny anarany amin' ny teny malagasy.

## Tambavy

Tanehina anaty rano ny raviny dia omena ny zaza voan' ny kitrotro ny tambavy azo avy amin' izany rehefa nampangatsiahina.

## Jereo koa

* *[[Rubus]]*

* Roy (zavamaniry)

* Voaroy
Voaroimainty

Ny **voaroimainty** dia zavamaniry misy tsilo isan-karazany fa tsy tokana, samy ao amin' ny karazana *[[Rubus]]* (ao amin' ny fianakavian-javamaniry *[[Rosaceae]]*). Ireto ny anarana ara-tsiasan' ny zavamaniry antsoin' ny Malagasy amin' ny anarana hoe voaroimainty io: 

* *[[Rubus apetalus]]* - roifotsy, roimainty, roina, voaroimainty, voarointsaka

* *[[Rubus myrianthus]]* -  roimainty, voaroimainty
* *[[Rubus niveus]]* na ''Rubus pauciflorus'' - roimainty, voaroimainty, voarointsilo

## Jereo koa

* Roy (zavamaniry)

* Roifotsy
* Roimainty
* Roina
* Voarohitsaka

* Voaroibe
* Voaroihazo
* Voaroimainty
* Voaroimbazaha
* Voarointsaka

* Voarointsilo