Bokin' i Baroka

Ny ***Bokin' i''' '''Baroka*** dia boky ao amin' ny Testamenta Talohan' ny Baiboly katôlika sy ny Baiboly ôrtôdôksa. Misy faminaniana navoaka tao Babilôna ny ao amin' io boky io izay ahitana fahaiza-mandaha-teny. Ahitana fandinihana ny amin' ny teôlôjia sy ny tantaran' i Israely, ady hevitra momba ny fahendrena, sady teny nampitaina tamin' ireo mponin' i Jerosalema sy ireo any am-pielezana. Ahitana fieken-keloka sy fampanantenam-pahafahana ho an' ireo mifona noho ny fahotany ary vavaka fifonana amin' Andriamanitra sy fiderana azy ny ao amin' io boky io. Avy eo ilay boky dia midera ny fahendrena sy ny didin' Andriamanitra, ary miantso ireo Jiosy any am-pahababoana mba hahery sy hionona. Ahitana taratasy lazaina hoe nalefan' i Jeremia ho an' ireo Jiosy natao sesitany any Babilôna izay taratasy fampitandremana amin' ny fanompoan-tsampy koa ny ao amin' io boky io.

Boky deoterôkanônika ho an' ny Katôlika sy ny Ôrtôdôksa ny Bokin' i Baroka sady tsy hita ao amin'ny Tanakh (Baiboly jiosy) sy ny Baiboly prôtestanta izay manakilasy azy ho apôkrifa.

## Ny anaran' ilay boky
Ao amin' ny Septoajinta amin' ny teny grika ny *Bokin' i Baroka* dia atao hoe **Βαρούχ** / *Baroúkh.*

## Ny fanoratana ilay boky
Ny lovantsofina dia manao an' i Baroka ho nanoratra ny *Bokin' i Baroka*. Voalaza fa zanak' i Neria izay Israelita tao amin' ny fokon' i Jodà izy, mpianatra sy mpanoratra sady namana mpanaraka an' i Jeremia. Ny anarany amin' ny teny hebreo dia ברוך בן נריה / *Bārūḵ ben Nêrîyāh* ("Baroka zanak' i Neria"). Ny hoe *Bārūḵ* dia midika hoe "voatahy" ary ny hoe *Nêrîyāh* dia midika hoe "Jiroko i Yah" (izany hoe i Yahweh)*.* Atao hoe *Βαρούχ* / *Baroukh* izy amin'ny soratra grika. Nitory teny i Baroka tokony tamin' ny taona 606 tal. J.K.

Nentina niaraka amin' i Jeremia tany Tafnesy any Egipta i Baroka taorian' ny namonoana ny governora Gôdôliasa izay notendrena ho mpanapaka taorian' ny nahababoan' i Nabokôdônôzôra (na Nebokadnezara) an' i Jerosalema tamin' ny taona 586 tal. J.K.  Taorian' ny nahafatesan' i Jeremia dia nankany amin' ny Jiosy babo tany Babilôna i Baroka. Tany no namoahany ny faminaniany tao amin' io boky mitondra ny anarany io.

## Fizaràn' ny boky
Azo zaraina telo ny *Bokin' i Baroka*:

### Fieken-keloka (1.1 -- 3.8)

* Teny fampidirana (1.1-14)

* Fiekem-pahotana (1.15 -- 2.10)

* Vavaka fisaorana (2.11 -- 3.8)

### Vavaka fiderana an'Andriamanitra (3.9 -- 5.9)

* Fiderana ny Fahendrena (3.9 -- 5.9)
* Hafatra ho an' ireo any am-pahababoana (4.5 -- 5.9)

### Taratasin' i Jeremia (6.1 -- 6.72)

* Teny nataon' i Jeremia hanarabiana ny fanompoan-tsampy

## Jereo koa

* **Boky deoterôkanônika hafa**: *[[Bokin' i Jodita]] - [[Boky voalohan' ny  Makabeo]] - [[Boky faharoan' ny  Makabeo]] -* Bokin' ny  Makabeo *-* Boky hafa amin' ny anaran' i Baroka
* Baroka

* **Mpaminany lehibe:** ''Bokin' i Isaia'' na *Izaia* - *[[Bokin' i Jeremia]] - [[Bokin' ny Fitomaniana]] - [[Bokin' i Ezekiela]] - [[Bokin' i Daniela]] na Daniely - Bokin' i Baroka* (deoterôkanônika)

* **Mpaminany madinika:** *[[Bokin' i Hôsea]]* na *Ôsea - [[Bokin' i Jôela]]* na *Jôely - [[Bokin' i Amôsa]]* na *Amôsy - [[Bokin' i Ôbadia]]* na *Abdiasa - [[Bokin' i Jônà]]* na *Jônasa - [[Bokin' i Mikà]]* na *Mikea - [[Bokin' i Nahoma]] - [[Bokin' i Habakoka]] - [[Bokin' i Zefania]]* na *Sôfônia - [[Bokin' i Hagay]]* na *Akjea - [[Bokin' i Zakaria]] - [[Bokin' i Malakia]]*.