open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pocahontas

I **Pocahontas** dia vehivavy amerindiana avy amin' ny vahoaka Pôhatàna, malaza amin' ny fiarahany tamin' ny fiorenam-ponenan' ny voanjo tany Jamestown. Teraka tamin' ny taona 1595 ary maty tamin' ny 21 Marsa 1617 tao Gravesend izy. Izy dia zanakavavin' i Nonoma Winanuske Matatiske sy i Wahunsenacawh (na Wahunsunacock), lehibe fara tampon' ny Tsenacommacah, izay fikambanan' ny foko Pôhatàna maro (fantatra amin' ny teny anglisy hoe *Powhatan Confederacy*), izay manodidina ny faritr' i Tidewater amin' izao fotoana izao any amin' ny fanjakan' i Virginia any Etazonia.

Ny tena anarany dia **Matoaka** ("voninkazo anelanelan-drenirano roa", nomena azy io anarana io satria teraka teo anelanelan' ny renirano roa Mattaponi sy Pamunkey) sy **Amonute** (anarana izay manondro ny satan' ny fanombohana sy ny fampiharana ny Dream Vision (***[[:en:Dream_vision|en]]***)). "*Pocahontas*" dia anaram-bosotra fahazaza manondro ny toetrany masiaka (amin' ny fiteny pôhatàna, fitenim-paritra algônkina). 

Nosamborina i Pocahontas ary notazonin' ny voanjo anglisy hitakiana vola nandritra ny ady tamin' ny taona 1613. Nampirisihina hiova ho kristianina izy nandritra ny fahababoany, ary natao batisa tamin’ ny anarana hoe **Rebecca**. Nanambady an’ i John Rolfe mpamboly paraky izy tamin’ ny Avrily 1614, teo amin’ ny faha-17 na faha-18 taonany teo ho eo, ka lasa **Rebecca Rolfe**, ary niteraka an’ i Thomas Rolfe, zanak’ izy ireo, tamin’ ny Janoary 1615.

Tamin' ny taona 1616 dia nandeha tany London ny fianakaviana Rolfes, izay nanehoana an' i Pocahontas amin' ny fiarahamonina anglisy ho ohatra amin' ny "olon-dia nadray sivilizasiôna" (anglisy: "*civilized savage*") mba hanentanana ny fampiasam-bola ao Jamestown. Tamin' ity fandehanana lavtra ity dia mety nifankahita tamin' i Squanto, lehilahy avy amin 'ny foko Patokseta avy any New England izy.  Lasa olo-malaza i Pocahontas, nankalazaina tamin' ny fomba kanto, ary nanatrika fandihizana misy saron-tava tao amin' ny Lapa Whitehall (anglisy: *Whitehall Palace*). Nikasa handeha sambo ho any Virginia ny fianakaviana Rolfes tamin’ ny taona 1617, nefa maty tany Gravesend, any Kent, Angletera, i Pocahontas, noho ny antony tsy fantatra, tamin’ izy 20 na 21 taona. Nalevina tao amin’ ny Fiangonana St George (anglisy: *St George's Church*), any Gravesend izy; Tsy fantatra ny tena toerana nisy ny fasany satria naorina indray ilay fiangonana rehefa avy noravan’ ny afo.

Toerana sy zava-boaorina ary vokatra maro any Etazonia no nomena ny anaran' i Pocahontas. Ny fitantarana dia nalaza nandritra ny taona maro, ary maro amin' ny fanehoana izany no noforonina fa tsy tena nisy. Maro amin' ny fitantarana nataon' ilay mpikaroka tany vaovao anglisy John Smith momba azy no notoherin' ny taranany voarakitra an-tsoratra. Lohahevitra ao amin' ny zavakanto sy ny haisoratra ary ny sarimihetsika izy. Olona malaza maro no nilaza fa anisan' ny taranany, anisan' izany ny ao amin' ny Fianakaviana Voalohany any Virginia (anglisy: *First Families of Virginia*), i Edith Wilson vadin' ny filoham-pirenen' i Etazonia, ny mpilalao an-tsarimihetsika amerikana Glenn Strange, ary ny astrônôma Percival Lowell.
Pôhatàna (vahoaka)

Ny **Pôhatàna** dia vahoaka amerindiana any amin'ny Ala Avaratra Atsinanana (anglisy: *Indigenous peoples of the Northeastern Woodlands*) izay anisan'ny foko mpikambana ao amin'ny Kônfederasiôna Pôhatàna, na Tsenacommacah. Vahoaka algônkiana izy ireo izay manana faritany manantantara any faritra atsinanana ao Virginia. Atao hoe ***Powhatan*** izy ireo amin' ny teny anglisy. Ny fitenin'izy ireo, atao hoe fiteny pôhatàna dia fiteny algônkiana atsinanana, antsoina koa hoe "fiteny algônkianan'i Virginia". Tamin'ny taona 1607 dia notombanana ho 14.000 ka hatramin' ny 21.000 ny vahoaka pôhatàna nonina tany amin' ny faritra atsinanana ao Virginia rehefa nanangana an' i Jamestown ny voanjo anglisy.

Matetika ny Anglisy sy Pôhatàna no mifanambady, ary i Pocahontas sy John Rolfe no malaza indrindra. Ny zanakalahin'izy ireo dia i Thomas Rolfe, izay manana taranaka tombanana ho 100.000 eo ho eo ankehitriny. Maro amin' ny Fianakaviana Voalohany any Virginia (anglisy: *First Families of Virginia*) no manana razambe anglisy sy algônkianan'i Virginia.

Foko teratany valo eken'ny Fanjakan' i Virginia no manana razambe fototra tao amin' ny Kônfederasiôna Pôhatana. Ny Pamonkey (*Pamunkey*) sy ny Matapôny (*Mattaponi*) no hany vahoaka nitazona tany fitahirizana nanomboka tamin' ny taonjato faha-17.

Amin' izao fotoana izao dia maro amin' ny taranaka avy amin'ny Kônfederasiôna Pôhatàna no misoratra anarana amin'ny foko enina ekena any Virginia, dia ireto avy, amin' ny teny anglisy:

# Chickahominy Indian Tribe
# Chickahominy Indian Tribe–Eastern Division
# Nansemond Indian Nation
# Pamunkey Indian Tribe
# Rappahannock Tribe, Inc.
# Upper Mattaponi Tribe.
Algônkiana (vahoaka)

Ny **Algônkiana** dia vahoaka amerindiana nonina any Amerika Avaratra nandritra ny 12&nbsp;000 taona fara fahakeliny, taorian' ny tapany farany amin' ny Vanim-potoan' ny Ranomandry sy talohan' ny fotoana naha lany tamingana ny mamota (karazana elefanta lehibe, *Mammuthus primigenius*).

Ny faritra nonenan' ny Algônkiana ara-tantara dia nidadasika, nanomboka any amin' ny tendrombohitra Rocky Mountains any atsinanana ka hatrany amin' ny Ranomasimbe Atlantika ary mandrakotra ny faritany rehetra any Kanada ankehitriny (afa-tsy i Kôlômbia Britanika) ary fanjakana amerikana mihoatra ny folo. Amin' ny vahoaka amerindiana  rehetra, ny Algônkiana no manana ny fizaran-tany lehibe indrindra any Amerika Avaratra. Ny Algônkiana dia avy amin' ny vahoaka izay samy mampiasa fiteny ao amin' ny fianakaviam-piteny lehibe iray, mizara ho firenena teratany zato eo ho eo, ary mizara ho tarika sy fianakaviana madinika maro.

Nilaza i Denys Delâge, mpahay tantara, fa 3&nbsp;000&nbsp;000 teo ho eo ny Amerindiana tany Amerika Avaratra tamin’ ny fiandohan' ny taonjato faha-16. Amin' io isa io dia olona efa ho 1&nbsp;000&nbsp;000 no nipetraka tany Kanada ankehitriny, ary an-jatony maro tamin’ ireo no azo inoana fa anisan’ ny fianakaviambe algônkiana.
Fiteny pôhatàna

Ny **fiteny pôhatàna** na **fiteny algônkianan' i Virginia** dia fiteny algônkiana atsinanana ampiasaina avy any atsimon' ny helodranon' i Pamlico Sound ka hatrany amin' ny helodranon' i Chesapeake (amin' ny misy an' i North Carolina sy i Virginia ankehitriny).  Ny Pôhatàna ao amin' ny morontsirak' i Virginia no nampiasa izany taloha. Taorian' ny fikarohana nataon' i Frank Thomas Siebert, Jr. tamin' ny taona 1970, dia nisy ampahany tamin' ity fiteny ity izay azo naverina noho ny fisiann' ny fiteny algônkiana hafa voarakitra an-tsoratra tsara kokoa, ary nisy ny ezaka hamelona azy io. Ny hoe *Powhatan* (ara-bakiteny hoe "ireo riandrano") dia anaran' ny tanànan' i Wahunsunacock izay lehibe amerindianina, izay tsy maintsy nifampiraharaha tamin' ny voanjo anglisy voalohany, notendren' i Walter Raleigh. Ny tanànan' i Richmond no naorina teo amin' ny toerana misy an' io tanàna io.
Ny tanindrazana

## FAMARITANA
Ny atao hoe tanindrazana dia tany nipetrahan'ny razana niandohana ka nolovain'ny taranaka aty afara, mety ho toerana nahalatsahan'ny tavony, teorana misy fasan-drazana, tanàna na faritra na koa firenena izay nihavin'ireo loharano nipoirana na ireo razana niharana.

## •Ireo singa maha tanindrazana ny tanindrazana
-Hira sy fanevam-pirenana,

-fomba amam-panao,

-teny sy fiteny,

-Mpitondra,

-sainam-pirenana,

-kolontsaina,

-mponina,

-tany, hasin-teny/fady

-fasan-drazana, tranon-drazana, soatoavina.

## •Ny toetra tokony hananan'ny tia tanindrazana
-Tsy mandoro tanety,

-Manaja ny fitsipika sy ny lalàna mifehy,

-fifankatiavana, firaisankina, 

-Tsy mivarotra tanindrazana,

-Miaro ny tany sy mikarakara azy 

-Sahy mitolona ho an'ny tanindrazana,

-Mivavaka ho an'ny tanindrazana

## • Ny tsy mampandroso ny tanindrazana
-Ny kolikoly,

-Ny toe-tsaina, ny fitiavan-tena,

-Fangalarana sy fanondranana harem-pirenena,

- Tsy fahaiza-mitantan'ny mpitondra,

-Fiandrasana ny hafa rehefa hanao zavatra,

-Fialonana.

## LOHARANO
1.https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd

2.Tanindrazana
Endrim-pamokarana mifototra amin'ny fihavanana

## '''(Valin-tanana, fifanampiana, fifarimbonana, tambirô, kifanomba)'''

## '''1.Famaritana'''
Ny valin-tanana dia fomba fiasa iarahan'ny mpiara-belona manantanteraka amin'ny asa vaventy  iray ka anomezana lanja ny fihavanana, ny firaisan-kina, fifampitsinjovana, fifanampiana, fifarimbonana. Endrika maro no isehoan'izany manerana ny nosy.

## '''2.Seham-pamokarana ivelarany'''
Amin'ny asa famokarana vaventy eny ambanivohitra no anatontosana azy, anisan'izany ny fambolena , fanorenana trano,...

## '''3. Fanatanterahana'''
Olona maromaro mitovitovy tombon-tsoa arovana, na zavatra kendreny no mandray anjara amin'izany. Tsy mampiasa vola fa mijanona amin'ny fanomezan-tanana fotsiny. Napetraka ho fitsipika ifampifehezana ny fanatanterahana ny asa ka izay nanaovana asa dia mamaly asa ho an'izay rehetra niasa ho azy . Na ho andro, na ho volana, na ho taona no niasana vao hiverina amin'ny tena izay natao tamin'ny hafa dia nekena ho ara-drariny satria efa nifanarahana.

## '''4. Ny zava-kendrena amin'ny valin-tanana'''
Manamafy orina ny fihavanana, antoky ny fahombiazan'ny fihariana ary ahavitana asa betsaka ao anatin'ny fotoana fohy, manamafy ny firaisan-kina. Hamafisin'ny ohabolana hoe:

•"Ny firaisan-kina no hery, izay misaraka very",

•"Asa vadi-drano ka tsy vita raha tsy ifanankonana",

•"Herikerika no mahatondra-drano"

•"Fitia mifamaly, mahatsara ny fihavanana".

## '''5. Ny valin-tanana ankehitriny'''
Tsy hita taratra firy intsony ny valin-tanana ankehitriny, anarana tsy very sisa no ahafantarana azy. Ny fihazakazahan'ny fandrosoana sy ny fidiran'ny vola eo amin'ny seham-pamokarana maro no nanimba azy

## '''LOHARANO'''
1.https://madagascar-green-island-discovery.com/valintanana/

2.https://fr.scribd.com/document/587298217/Malagasy-3eme

3.http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=477
Benghazi

I **Benghazi** dia tanàna ao Cyrenaica, any Libia, ary renivohitry ny distrika mitovy anarana aminy. Ny isan' ny mponina ao aminy dia 631&nbsp;555, ao amin' ny tangoron-tanàna ahitana mponina miisa 1&nbsp;180&nbsp;000, ka mahatonga azy io ho tanàna faharoa lehibe indrindra any Libia taorian' i Tripoli renivohitra. Hatramin' ny nanombohan' ny Fikomiana Libiana tamin' ny taona 2011 dia i Benghazi no nisy ny Filankevi-Pirenen' ny Tetezamita, izay fahefana ara-pôlitikan' ny Tetezamita napetraky ny mpikomy libiana.
Andriamananintany

**Andriamananintany**, izay indraindray afangaro amin' ny zokiny Andriamanelo — dia andriana manana ny maha izy azy tao amin' ny tarana-mpanjaka merina tao Alasora (avaratr' Antananarivo) tamin' ny taonjato faha-16, na dia tsy nanjaka aza. Izy no rain-dRalambo sady raiben' Andriajaka. Zanaky ny mpanjakavavy Rafohy sy zafikelin' ny mpanjakavavy Rangita tao Alasora izy. Andriamanelo no zokilahiny, izay nodidian' ny mpanjakavavy hotolorany ny seza fiandrianana, rehefa tapitra ny fotoana nanjakany. Andriamanelo dia voalaza fa nanome baiko ny hamonoana an’ Andriamananintany mba hahazoana antoka fa handova fahefana ny zanany Ralambo — izay azo inoana fa noho ny fahombiazan’ ny zandriny. Nalevina tao Ambohitrandriananahary (antsoina koa hoe Ambohimanoa), izay nipetrahany, i Andriamananintany. Voalaza fa anisan' ny andriana voalohany nalevina tao anaty vatam-paty miendrika lakana izy. Nanan-janakalahy iray fara fahakeliny, atao hoe Andrianamboninolona, izy, ​​tamin' ny fanambadiany an-dRandranombohangy. Nipetraka teo Ambohitrombihavana ity zanany ity.

## Loharano sy fanamarihana
Ambohitrandriananahary

**Ambohitrandriananahary** dia havoana ao amin’ ny kaominina Alasora, tokony ho 3 km atsimo-atsinanan' io tanàna io ary 10 km any andrefan’ Antananarivo. Anisan' ny Tendrombohitra masina roa ambin' ny folon' Imerina izy. Eo amin’ io havoana io no misy fahatsiarovana araka ny lovantsofina an' Andriamananintany, rahalahin’ ny mpanjaka Andriamanelo, talohan’ ny nanaovana sesitany na namonoana azy. 

Voasokajy ho anisan’ ny toerana malaza teo amin' ny fahefana nentim-paharazana Ambohitrandriananahary izay maneho ny rafitra ara-pôlitika sy ara-pivavahana novolavolain' ny tarana-mpanjaka nifandimby tamin' ny taonjato faha-16 hatramn' ny faha-18.

## Jereo koa

* Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina
Fotsy

Ny **loko fotsy** dia iray amin’ireo loko fototra hita amin’ny maso, izay matetika mifandray amin’ny fahadiovana, ny fahadiavina, ary ny fiandohana. Amin’ny lafiny siantifika, ny fotsy dia vokatry ny fifangaroan’ny hazavana amin’ireo loko manodidina ny “spectrum visible” rehetra amin’ny fomba mirindra.
## Famaritana sy toetra
Amin’ny zavakanto sy ny siansa, ny loko fotsy dia:

* **Amin’ny optika**: loko hita amin’ny alalan’ny fitambaran’ny hazavana manjelanjelatra rehetra (hazavana mitambatra). 
* **Amin’ny famoronana [[loko]] (pigment)**: tsy manome loko hafa ny fotsy amin’ny famoronana amin’ny lokomena (pigments) satria tsy misy "pigment" mivoaka avy aminy. Fa amin’ny **hazavana**, ny fotsy no vokatry ny fitambaran’ny loko fototra telo: mena, manga, sy maitso (RVB – Rouge, Vert, Bleu).

## Hevi-dehibe sy famantarana ara-kolontsaina
Manana dikany sy hevitra maro samihafa ny loko fotsy, arakaraka ny kolontsaina sy ny toe-javatra:

* **Fahadiovana sy fahamasinana**: amin’ny kolontsaina maro, ny fotsy dia manambara fahadiovana (toy ny lamba fotsy amin’ny lanonana masina).
* **Fiandohana vaovao**: fampiasana fotsy amin’ny takelaka vaovao na pejy tsy misy soratra.
* **Fandriampahalemana**: amin’ny fanehoam-pilaminana, ohatra ny saina fotsy amin’ny ady.
* **Fisaonana**: amin’ny kolontsaina sasany any Azia, toy ny any Shina na India, ny fotsy dia lokon’ny fisaonana.

## Amin'ny zavakanto sy famolavolana
Amin'ny sary hosodoko, ny fotsy dia matetika ampiasaina hanasongadinana, hampifandanjana, na hanomezana hery sy fiaviana amin’ny loko hafa. Amin’ny famolavolana anatiny sy lamaody, dia manome hakantony sy fahadiovana.

## Loko mifandray amin’ny fotsy

* **Mainty** – mifanohitra amin’ny fotsy amin'ny hazavana sy hevitra
* **Volondavenona** – vokatra avy amin’ny fifangaroan’ny fotsy sy ny mainty
* **Loko volamena sy fotsy** – matetika ampitahaina amin’ny fotsy amin’ny lanonana na fanamiana

## Jereo koa

* **[[Loko]]**
* **Hazavana**
* **Loko amin’ny kolo**

* **ntsaina**
* **Optika**
Mpanjifa

Ny **mpanjifa** dia olona na vondron’olona mividy na mandray vokatra sy tolotra avy amin’ny orinasa, mpiantoka, na mpamatsy. Izy no **farany amin’ny rojo ara-barotra**, ary manan-danja lehibe amin’ny fitomboan’ny toekarena sy ny fahombiazan’ny fandraharahana.

## Sokajin’ny mpanjifa
Ny mpanjifa dia azo sokajiana amin’ny fomba samihafa:

* **Mpanjifa tsotra (individu)**: olona iray mividy ho an’ny tenany na ny tokantranony.
* **Mpanjifa ara-barotra (orinasa na fikambanana)**: mividy vokatra na tolotra ampiasaina amin’ny famokarana na famatsiana hafa.
* **Mpanjifa anatiny**: olona ao anatin’ny orinasa iray izay mampiasa vokatra na tolotra avy amin’ny sampana hafa.
* **Mpanjifa ivelany**: olona na fikambanana ivelan’ny rafitra iray, mividy amin’ny fomba mahazatra.

## Zon’ny mpanjifa
Maro amin’ny firenena maneran-tany no manome lanja ny **zon’ny mpanjifa**, izay miaro azy amin’ny fanararaotana na tsy fahamarinana amin’ny varotra. Anisan’ireo zo fototra:

* Zo hahazo **fampahafantarana marina** momba ny vokatra sy tolotra.
* Zo hisafidy sy hanao **fifaninana ara-drariny**.
* Zo hiarovana amin’ny **vokatra mampidi-doza**.
* Zo hitaraina sy hahazo **fanonerana** raha misy fahavoazana.
* Zo hahazo **fampianarana ara-mpanjifa**.

## Mpanjifa amin’ny toekarena
Ao amin’ny rafitra toekarena ankehitriny, ny mpanjifa dia **mpandray anjara lehibe amin’ny fanjifana**. Izy no mitarika ny fangatahana (demand), ka mamaritra ihany koa ny vokatra tokony hamboarina. Ny **fitondran-tenan’ny mpanjifa** sy ny safidiny dia misy fiantraikany amin’ny tsena, ny varotra, ary ny famokarana.

## Mpanjifa amin’ny marketing
Amin’ny sehatry ny varotra sy haivarotra (**marketing**), ny fahafantarana ny toetra, ny filàna, ary ny fitondran-tenan’ny mpanjifa dia zava-dehibe. Noho izany dia miezaka ny orinasa mandinika:

* Ny **fahazarana mividy** (habits de consommation)
* Ny **tolotra ilain'ny mpanjifa**
* Ny **fanehoan-kevitra sy fahafaham-po** avy amin’ny mpanjifa

## Mpanjifa amin’ny tontolo nomerika
Amin’ny vanim-potoanan’ny teknolojia sy aterineto, mihabetsaka ny **mpanjifa nomerika** izay mividy sy mandray tolotra amin’ny alalan’ny sehatra an-tserasera (e-commerce). Mitombo ihany koa ny andraikitry ny **fanehoan-kevitra anaty tambajotra** amin’ny fanapahan-kevitra ataon’ny mpanjifa hafa.

## Jereo koa

* **Varotra**
* **Marketing**
* **Toekarena**
* **Zo sy fiarovan’ny mpanjifa**
* **Fampandrosoana ara-barotra**
Marina

## '''MARINA'''
Anisan'ny olona te hiaina ao anatin'ny fahamarinana ny malagasy. Ezaka maro no ataony mba hanatratrarana izany.

## '''I.Famaritana'''

## 1.Ara-piforonan-teny
Ny teny hoe "marina" dia avy amin'ny fototeny hoe "arina" ahazoana ny sampanteny hoe "manarina","arenina".

•"**Arenina**": atao mitovy tantana, tsy misy avo sy iva.

Ohatra: tany arenina mba ho marina

•"**manarina**": misy zavatra nianjera dia averina amin'ny toerany mba hitombina tsara; mba ho marin-toerana, mba hipetraka tsara.

Ohatra: Seza nianjera dia misy olona manarina mba hipetraka tsara na ho marin-toerana tsara.

## 2.Ara-kevitra
Ny marina dia mitombina tsara, tsy azo hozongozonina tsy mitongilana, mafy orina.

Ireto koa misy voambolana ampiasaina ao anaty fiarahamonina mikasika io marina io.

-"**hevitra marina**": izay hevitra mitombina voafatopototra tsara, tsy hoe "hono" azo porofoina, ny lafi-tsarany no betsaka noho ny lafi-ratsiny.

-"**filaza marina**": fomba fiteny mampifanojo tsara ny zava-misy sy ny teny entina milaza azy mifanohitra amin'ny lainga sy ny fitaka ary ny fomba fiteny manatombo na manalava, na manaboaboatra ny zava-misy.

-"**olo-marina**": olona mitana ny teny nomeny, azo itokisana, tsy mandainga, tsy mamitaka, mandala ny rariny sy ny hitsiny, tsy miangatra, manaraka ny fitsipi-piarahamonina.

## '''II. Ny karazany'''
•**Marina siantifika**: ohatra:2×3=6

•**Marina ara-pinoana**: manaiky sy resy lahatra na dia mbola tsy hitan'ny maso sy tsy misy porofo mazava aza.

Ohatra: misy ny paradisa

•**Marina iombonana**: izay zavatra hita maso ary ifanarahan'ny rehetra sy heveriny fa tokony ho izy

Ohatra: ny loko

•**Marina amin'ny tsirairay**: ohatra ny ora

•**Marina**: Izay zavatra tena nisy, toe-javatra tena nitranga, tsy nanapiana, tsy nanalana, tsy namboamboarina.

## '''III.Toetra manavaka ny marina'''
-Tokana izy araka ny hoe "Teny zato, kabary arivo, fa tokana ihany ny marina".

-Saro-tadiavina koa ny marina:"Ny marina toy ny trondro vaventy ka tsy hita raha tsy amin'ny rano lalina".

-Mila porofo mazava raha te ho marina, noho izy be fahavalo.

## '''IV.Ny fahavalony na vato misakana tsy ahitana ny marina'''
Mety hanamatroka na tsy ahitana ny marina mihitsy ny fitiavam-bola, fitiavam-boninahitra, dera.

Ao ihany koa ny mety ho hafetsen'ny mpanao ratsy, araka ny hoe: "Ny marina mitavozavoza tsy mahaleo ny lainga tsara lahatra" na dia izany aza anefa dia "Ny marina tsy mba maty", ary tsy maintsy miseho ihany ny marina amin'ny farany, "Kibokibon'ny marina ka milaza ny tsy anontaniana".

## '''V.Toetra tokony hananana raha hitady ny marina'''
-Faharetana,

-Faharanitan-tsaina,

-Fandresena fankam-panahy

## '''VI.Vokatra ateraky ny marina eo amin'ny fiarahamonina'''
•Ratsy: mandratra, mampiady, manakorontana, satria mba misy ihany ny tsiambaratelo ary "Ny marina rehetra tsy mba filaza".

•Tsara: mampilamina, mampandroso, manamafy ny fifampitokisana.

## '''FEHINY'''
Na dia miezaka mikatsaka ny marina tonga lafatra aza ny olona dia tsy maintsy misy foana ny indro kely.

## LOHARANO
1.http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=96

2.https://fr.scribd.com/document/639419567/Untitled
Fasana Faharoa (tononkalo)

## Fasana Faharoa
Ilay fasako, fasako ihany,

fa ny foko dia fasana koa!

Io no fasako ivelan'ny tany,

Io no fasako iray, faharoa!

Tsy mba vero na mba rangolahy,

no manafina an'io fasana io

fa ny nofoko zary manahy

no mandrakotra omaly sy anio

Sentosentoko mamelovelo,

ranomaso, toloko tsy tana

Izy ireny no sarin'avelo

mitampody ka sarotra ialana

Ao ny nofy novolavolaina,

izay nisinda nalaky, tsy hita!

Ao no rendrika ilay nantenaina,

ilay sambo nataoko ho tafita!

Ao ny hatsaran'ny andro taloha

sy ny hiran'ny fahazazako

no milevina ka tsy mifoha

na miverina mba hitondra ako!

Ao ny zava-drehetra voakasa,

saingy simba, ka very tadidy!

Ao ny taolan'ny androko lasa,

sy ny ora tsy masin-mandidy!

Ao ny nofonikipaka mora,

ao ny maty daholo daholo!

Ao ny malazo na mbola tanora,

ka mianjera tsy mana-mpisolo!

Ilay fasako, fasany ihany,

fa ny foko dia fasana koa!

Io no fasako ivelan'ny tany,

Io no fasako iray faharoa!

J.J.Rabearibelo

## Loharano
1.https://vetso.serasera.org/tononkalo/jean-joseph-rabearivelo/fasana-faharoa

2.https://tononkira.serasera.org/hira/barijaona/fasana-faharoa-1

3.https://andryrasamindrakotroka.e-monsite.com/pages/poemes-selectionnes/fasana-faharoa.html

4.https://fr.scribd.com/document/780795127/MLG
Half Rose

## Demi Rose
Demi Rose Mawby, teraka tamin'ny 27 martsa 1955 tao Birmingham, Angletera, dia  mpanantontosa lamaody Britanika. Malaza amin'ny bika aman'endriny mampiavaka azy izy, ary  mamoaka  sary manintona amin'ny "Instagram". Manana mpanaraka an-tapitrisany maro izy eo aminy "Instagram". 

## Tantaram-piainany
Niseho teo amin'ny fonon'ny gazety sixty izy, tamin'ny volana decembre 2016

## Ny fiainany manokana
Nanana fotoana niarahana vetivety tamin'ilay mpihira "rap" Tyga izy, tamin'ny volana may 2016

## Loaharano
1.https://www.gala.fr/stars_et_gotha/demi_rose

2.https://fr.wikipedia.org/wiki/Demi_Rose
Tanala very sampy (tononkalo)

## '''Tanala very sampy'''
Raha sendra misoka ny volana ambony;

Raha takona mantsy, ka tsy mba hita intsony,

Ankaratra misento, ka tsy mba mitony,

Andringitra no ho avy hanony ny fony

Irony domoina raha toa saraka ala,

Indrisy! misento. Indrisy! Fa dala?

Manembona hono, fa lavi-malala

Hanova no sisa, fa sampin-tanala

Avia ry vorona! Avia mba mikalo!

Alaotra nilaozana, tomany mpandalo,

Very tsiriry ka indrisy, mimalo?

Vonoiko ny sento, tsy ekeko hampivalo.

Ory manjavona-Ankaratra izany?

Onena misento-Ankaratra ihany

Ny tsy anilan-tiana no tena tomany,

Ny lehilahy kosa tsy lavon'izany

Ora-midona no mety hampatsiahy,

Ozom-pitia mijoro hampanahy,

Toa aloka sisa, fa very fanahy?

Tanala very sampy aho, ry lahy.

Samborina ve ny domohin'ny tena,

Samborina ho an-kafa hanorisorena?

Indrisy! Misento. Indrisy mivena!

Izaho manan-kambo tsy resy resena.

Efa nisinda ilay kinta-nirina,

Efa niova fangirifiriana;

Orosan-tsy satry ny sento iniana?

Ovao ny famindra, ka'ndeha miova tiana.

Jean Joseph RABEARIVELO

## LOHARANO
1.https://vetso.serasera.org/tononkalo/jean-joseph-rabearivelo/aza-anontaniana-izay-antonizao

2.https://vetso.serasera.org/tononkalo/jean-joseph-rabearivelo/tanala-very-sampy

3.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-19.html
Tsy embona (tononkalo)

## '''Tsy embona'''
Tsy mba zavatra vao

Fa tena fahita hatramin'ny ela

Ny tahaka izao:

Raha ritra ny rano, ny sisa tavela

Dia fotaka monja

Dia fota-mandrevo nalamin'ny onja.

Ny hany fitana

Ny onin'ny fiainana

Anefa ka foana

Hany ka ana

Ilay fo manantena firavoravoana

Hatrany hatrany

Ka heriny sisa, nisotro tomany.

Kanefa, hoy aho

Tsy hoe ranomaso voalokon'ny kiry

Na ran'ny taloha

No tonga nameno impiry, impiry

Ilay fo nitadidy,

No tonga nameno kapoaka mangidy.

Fa hany nandoko

Dia volon-davenona hilaza fa maty

Ilay afon'ny foko

Nitsilo ny lakana nika tanatin'ny 

Ny fahatsiarovana

Efa lavo sy lanin'ny fotoam-pahalavoana

O! Rivotra adala

No sendra nandalo nanao tora-javona!

Nony efa niala

Tsy afa-nitondra afa-tsy hery sy avona...

Ka inona foana

No tonga nanairany fanadinoana?

Etsetra, etsetra...

Dia ity aho tody fitana hafa indray,

Ary tsy mba hitsetra

Raha sendra miverina ilay fiainana iray

Izay lasan'ny taona

Nitoeran'ny foko efa nanala saona

Nikoro! Nifono

Lavenona manja ny andro fahiny

Mivolon-dronono

Ny kaopy nasoloko ny kaopiko iny

Ry fahatsiarovana

Hianao efa lanin'nh fotoam-pahalovana

Tena zavatra vao

Sy mbola tsy hita hatramin'ny ela

Ny torak'izao,

Ny rano efa ritra-tsy nisy tavela,

Na fotaka monja

Nankaiza?

Nankaiza?

Navalon'ny onja!

Jean Joseph RABEARIVELO

## '''Loharano'''
1.https://vetso.serasera.org/tononkalo/jean-joseph-rabearivelo/aza-anontaniana-izay-antonizao

2.https://vetso.serasera.org/tononkalo/jean-joseph-rabearivelo/tsy-embona
LATABATRA

Ny **latabatra** dia fanaka iray misy takelaka fisaka marindrano  (ny tampony ambony, ohatra, vita amin'ny hazo fisaka natambatra) naraikitra ambony tohana iray na maromaro ( tongotra na "tréteaux" ). Tsy ny fotoana fisakafoanana ihany no ampiasàna azy io ao amin'ny kolontsaina tandrefana.

## Ny tantarany

Ny voambolana hoe *table* amin'ny frantsay dia avy amin'ny latina hoe *[https://fr.wiktionary.org/wiki/tabula#la tabŭla]* izay midika hoe takelaka fanoratana, takelaka voasoratra, na sombin-taratasy voasoratra. Ny latabatra tranainy indrindra fantatra ananantsika dia avy any amin'ny Fahagolan-tany, indrindra fa avy any Ejipta Fahagola, izay nahitan'ireo arkeôlôgy ireo fanaka sasany. Indraindray ny latabatra dia natao hisakafoanana, hialàna voly, na ho fanatitra.

Hatramin'ny faran'ny Moyen Âge, ny latabatra fisakafoana dia noheverina ho ny fitambaran'io " tampony ambonin'ny latabatra » io, matetika hazo fisaka tsotra, sy ny fotony izay tena ilainy ("tréteaux tsotra vita tamin'ny hazo na voaravaka be). Ny hoe " Mametraka na manamboatra latabatra " dia fomba fiteny azo raisina ara-bakiteny ary ireo zava-napetraka teo akaikina fanaka mavesatra (vata, fitoeran'akanjo na arimoara) dia miala rehefa vita ny sakafo satria tsy misy maha-samihafa azy ny fampiasana ireo sombintsombiny  .
Jamshid Sharmahd

**Jamshid Sharmahd** (persana: جمشید شارمهد) 23 Martsa 1955 - 28 Oktobra 2024) injeniera nasionaly sy rindrambaiko, miorina ao Los Angeles, Kalifornia. Mponina iray maharitra any Etazonia nanomboka tamin'ny 2003.

Nalain'ilay asa miafina Iraniana avy tany Dubai tamin'ny fahavaratra tamin'ny 2020 tany Iràna

Taorian'ny figadrana taona, ny fampijaliana mety hitranga ary tsy misy ny fitsipiky ny lalàna tamin'ny Febroary 2023 dia voasazy ho faty sy novonoina tany Iran tamin'ny 28 Oktobra 2024

## Tantaram-piainany
Jamshid Sharmahd dia teraka tany Tehran, Iràna, 23 martsa 1955. Rehefa feno fito taona izy dia nifindra niaraka tamin'ny rainy tany Hannover, , izay nitombo tao amin'ny tokantrano alemà-Iraniana izy
Valin-tanana hoe? (Lahatsoratra)

## VALIN-TANANA
Maro amin'ny zaza sy ny tanora ankehitriny no tsy mahalala intsony ny hevitr'izany valin-tanana izany. Ny zoky sy ny ray aman-dreny koa aza, tsy firy intsony no mieritreritra momba azy io. Anaran-tsy very sisa ahafantarana azy. Soa ihany fa mbola any ambanivolo lavitra ny tanan-dehibe nampiasa azy marain-tsy hariva. Mahagaga tokoa fa zary malaza tsy ihinana toa vilihan-tsahona izy ity ankehitriny. Atsy ho atsy angamba dia ho voasokajy ho isan'ny rakitry ny ela fitahiry any an-tranom-bahoaka izy io, ny vitsivitsy tia mikirakira ny zava-tranainy sisa no hieritreritra sy handinika ny momba azy.

Nalaza anie izany fifamalian-tanana izany tamin'ny razana e! Mpiray tanana ve no hiasa tanimbary ka tsy hiantso ny manodidina na hifanome tanana? Ary mpiray razana ve no hanagam-pasana ka tsy hitafa sy hidinika ny hanefa ny tanindrazana mandrakizay?

Fitsi-piainana latsapaka tamin'ny razan-tsika ny mifandamina fotoana rehefa hanatanteraka asa vaventy iray. Hany ka na ho andro na ho volana na ho taona koa aza hiasana vao hiverina amin'ny tena ny asa izay natao tamin'ny hafa dia nekena ho ara-drariny satria efa nifarahana.

Fomba fiasa tsy nilana vola ny valin-tanana, kanefa dia nahavitana asa betsaka satria nifampatoky sy nifampitsinjo ny fiarahamonina. Fa haingam-panova ny fiainana ankehitriny. Mitosaka aok'izany ny zava-baovao vokatry ny fikarohan'ny zanak'olombelona, hany ka dimy fahavaratra dia ampy hampifanalavitra ny fomba fiheverana sy fomba fisainana samihafa. Izany no heverina ho nahatonga  ity "valin-tanana" ity ho "viliantsahona". Ho vitantsika ve ny hanome aina vao azy indray amin'izao vaninandro tena ilana fifanampiana eto amin'ny firenen-tsika izao.

M.P:RABENOELY

## LOHARANO
1.Endrim-pamokarana mifototra amin'ny fihavanana

2.http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=477
Ampamoizamaso (tononkalo)

Ity tononkalo mitondra ny lohateny hoe **Ampamoizamaso** ity dia noforonin'i Jean Narivony.

## Votoatiny
Toy izao ny votoatin'ilay tononkalo:

Tsy mba afaka ao an-tsaiko ilay havoana,

'Lay fihoarana, 'lay tany fisentoana;

Eo no fara-fitsinjovana an'Iarivo,

Eo ny dobon-dranomaso dia marivo.

Eo ny fo motebitebin'alahelo,

Ny zritreritra mandeha mamelovelo;

Eo ny sento dia miloatra ka tsy tana

Raha mitazana ny tany nialana.

Eny am-paravodilanitra eny, indro,

Toa havoana rakotr'ala mikirindro,

Elo rahona no eny mitatao,

Mahamalomaloka azy toy izao.

Mitampody indray ny lasa fa tsaroana,

Ka ny havana toa hita manoloana;

'Ndray miserana eo izany toa ankaso

'Zay mitranga hampirotsa-dranomaso!

Vetivety dia atao ny fara-jery,

'Zay no fara-topi-maso, hany hery;

Kanjo safotra izay mantsy ka mijoy,

Fa "hilaozana tokoa ilay tsy foy!"

O! ry vohitro malala, ry akany,

E! Mamoy anao ny maso ka tomany,

Fa ny foko raha sarahina handao,

Dia vao mainka koa mifototra aminao.

**Jean NARIVONY**

*(Amboara voafantina, tak.143-144*)

## '''Loharano'''
1.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-39.html
Misy (tononkalo)

## '''Misy'''
Misy takariva miavaka

Noho ny alahelo aminy...

Mampanainga tonom-bavaka,

Vetsovetso ts'hita laniny...

Izany jinery amin'iny 

Mahalava ny fisainana...

Mahatsiaro ho mpivahiny

Ny fo lonaky ny fiainana...

Toa satry hahay miteny 

Mbamin'ireny bainga ireny 

Hitafana alahelo...

Mandalo fasana hianao:

Ao ny maro tahaka anao,

Nody vovoka sy avelo..

**Dox**

(*Ny hirako, tak.10*)

## '''Loharano'''
1.https://vetso.serasera.org/mpanoratra/dox/tononkalo

2.https://vetso.serasera.org/tononkalo/dox/misy
F-15 Eagle McDonnell Douglas

Ny **F-15 Eagle** (anglisy: *[[Voromahery]]*) ho an'ny dia mpiady avo lenta amin'ny motera roa novolavolain'ny mpanamboatra fiaramanidina amerikana* McDonnell Douglas* (ampahany amin'ny Boeing nanomboka tamin'ny 1997). Araka ny soso-kevitry ny fanasokajiana azy, dia natao hametrahana sy hitazonana ny fahambonian'ny rivotra izy io raha misy fifandonana. Amin'ity andraikitra ity dia saika nosoloiny tanteraka ny F-4 Phantom tamin'ny farany. Ny F-15 dia nosoloina ampahany tamin'ny F-22 Raptor, izay naorina hatramin'ny 2011.

## Mpampiasa (hatramin'ny 2021)
*: Air Force Saodiana: 154, 57 F-15C, 25 F-15D, ary 72 F-15S. Tamin'ny faran'ny taona 2011, nanambara ny governemanta amerikana fa hivarotra F-15SA 84 amin'i Arabia Saodita izy ary hanavao ny F-15S 70 ambiny amin'ny fenitra "SA".

*: Tafika an'habakabaka amerikana: 1119, 365 F-15A, 59 F-15B, 409 F-15C, 61 F-15D, 225 F-15E; Araka ny filazany manokana, hatramin'ny Oktobra 2009, dia mbola nanana 522 F-15A mavitrika (tsy anisan'izany ANG) ary 223 F-15E. Mipetraka any ivelany ihany koa, ao amin'ny Air Forces Etazonia any Eoropa - faritra Air Forces Africa ao:
**
***Bitburg Air Base, Aprily 1977 ka hatramin'ny Martsa 1994, F-15A/B/C/D (36th (Tactical) Fighter Wing miaraka amin'ny telo, tao anatin'ny roa taona farany ny ekipa roa).
***Tobin'ny Air Spangdahlem, Martsa 1994 hatramin'ny Martsa 1999, F-15C/D (Elatra Mpiady faha-52) miaraka amin'ny ekipa iray

* RAF Lakenheath, Febroary 1992 hatramin'ny Aprily 2022, F-15C/D/E (Elatra mpiady faha-48 miaraka amin'ny squadrons telo, anisan'izany ny baomba mpiady roa sy ny squadron intercepteur iray)

*  Naval Air Station Keflavik, Jolay 1985 hatramin'ny Jona 2006, F-15C/D (Air Forces Iceland/35th Fighter Wing/85th Group miaraka amin'ny squadron iray, eo ambanin'ny Tactical Air Command sy Air Combat Command hatramin'ny 2002).

* : Air Force Israeliana: eo amin'ny 75 eo ho eo amin'ny ekiady telo; ny IAF dia nahazo fiaramanidina F-15A/B/C/D miisa 79 vaovao nanomboka tamin'ny Desambra 1976, ary koa ny sasany efa nampiasaina avy amin'ny US Air Force.

*: Air Force Japoney: 223, 203 F-15J, 20 F-15DJ; Ny fiaramanidina dia novidina nanomboka tamin'ny 1981 ary saika ny rehetra dia novokarin'ny Mitsubishi Heavy Industries teto amin'ny firenena.

*: Qatar Emiri Air Force: 48; Tamin'ny voalohany, F-15QA 36 no nofantenana tamin'ny 2017, narahin'ny 12 fanampiny tamin'ny 2023, ary nanomboka tamin'ny 2021 ny fandefasana.

*: Tafika an'habakabaka Koreana Tatsimo: 61; F-15K 61 no azo.

* Soesterberg Air Base, Septambra 1978 hatramin'ny Janoary 1994, F-15A/B/C/D

*: Singapore Air Force: 40; Tamin'ny voalohany, F-15SG 24 no nofantenana, ary nahazo ny "Eagle" voalohany tamin'ny Aprily 2010 ny ekipa voalohany.

## Jereo koa
*Saab JAS 39 Gripen
*F-4 Phantom
*F-14 Tomcat
*F-22 Raptor
*F-4 Phantom
*Eurofighter Typhoon
*Aermacchi M-346
Fihetsiketsehana

Ny **fihetsiketsehana** dia endrika iray amin’ny fanehoan-kevitra ataon’ny olona maro miaraka, amin’ny toerana sy fotoana voatondro, mba hanehoana hevitra, hanohitra, na hanohanana raharaha iray ara-politika, ara-tsosialy, ara-toekarena, na ara-kolontsaina. Matetika, atao eny amin’ny toerana ho hita maso, toy ny arabe, kianja, na eo anoloan’ny biraom-panjakana ny fihetsiketsehana.

### Tanjona sy Antony
Ny tanjon'ny fihetsiketsehana dia:

* Fanandratana ny feon’ny vahoaka
* Fanoherana fepetra na politika iray
* Fitakiana zon’olombelona sy fahafahana
* Fanohanana na fandavana fanapahan-kevitra

Ny antony mahatonga fihetsiketsehana dia miovaova arakaraka ny zava-misy eo amin’ny fiarahamonina, toy ny:

* Hetsika manohitra ny kolikoly
* Fitakiana fandoavana karama
* Fanohanana zon’ny vehivavy na vondrom-piarahamonina

* Fitakiana fiarovana ny tontolo iainana

### Karazana fihetsiketsehana

* **Fihetsiketsehana am-pilaminana**: tsy misy herisetra, atao am-pilaminana sy am-pahendrena.
* **Fihetsiketsehana mahery vaika**: misy herisetra, fandorana, fanapotehana fananana.
* **Fitroarana:** olona mitangorona amin’ny toerana iray, tsy mihetsika, maneho fanoherana.
* **Filaharana na Diabe**: olona mandeha amin’ny arabe na lalana lehibe mitaky zavatra.

### Fitsipika sy [[Lalàna]]
Amin'ny ankamaroan'ny firenena, dia mila alalana avy amin’ny manampahefana ny fanaovana fihetsiketsehana. Manana zo hanao fihetsiketsehana ny olom-pirenena, araka ny voarakitra ao amin'ny **[[Lalàmpanorenana malagasy|lalàm-panorenana]]**. Na izany aza, tsy maintsy manaraka ny fepetra ara-pilaminana sy ara-dalàna izy ireny.

### Ohatra amin’ny fihetsiketsehana manan-tantara

* **Fihetsiketsehana nataon’i [[Martin Luther King]] Jr.** tao Etazonia ho fitakiana ny zon’ny olona mainty hoditra.
* **Diabe maitso** tany Iran tamin’ny 2009 ho fanoherana ny valim-pifidianana.
* **Hetsika Gilets Jaunes** any Frantsa nanomboka tamin’ny 2018 noho ny fiakaran’ny vidin-tsolika.
* **Hetsika mpianatra** manerana an’i Madagasikara mitaky fanatsarana ny fianarana sy ny fotodrafitrasa.

### Fiantraikany
Ny fihetsiketsehana dia afaka mitondra fiovana lehibe eo amin’ny fiarahamonina, na amin’ny fomba fihevitra, na amin’ny politika. Indraindray anefa dia mety hiteraka savorovoro, fahavoazana ara-nofo sy ara-tsaina, na fifandonana amin’ny manam-pahefana
*
Daniel Ratefy

I **Daniel Ratefy**, izay teraka tamin' ny taona 1913 sy maty tamin' ny taona 1995, dia pastora, olo-malaza teo amin' ny sehatry ny prôtestantisma sy ny ekiomenisma eto Madagasikara, mpanorina ny Fiangonana Protestanta Malagasy aty Andafy (FPMA) tao Montpellier any Frantsa tamin' ny taona 1946. Anisan' ny nanorina ny Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara (FJKM) tamin' ny taona 1968 izy ary anisan' ny nanorina ny Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara (FFKM) tao Ambohimalaza, Antananarivo, tamin' ny taona 1950. Efa tonian' ny Fiombonan' ny Fiangonana Protestanta eto Madagasikara (FFPM) tamin' ny taona 1986-1992 izy. Izy koa dia anisan' ny mpanorina ny Filankevitry ny Fiangonana erantany na World Council of Churches (WCC) tany Amsterdam any Nederlady tamin' ny taona 1947-1948.

Noho ny fanoloran-tenany dia niasa ho amin' ny fampivondronana ny antokom-pinoana kristiana eto Madagaskara izy (nohavaozina, loterana, anglikanina, katôlika, batista, evanjelika, sns),  ary niezaka nampiray azy ireo, toy izay hita tao amin' ny Fiangonana Ambohimalaza Firaisana, fiangonana ekiomenika voalohany, notokanana tamin' ny taona 1956.

I Daniel Ratefy dia anisan' ny olo-malaza malagasy, miaraka amin' ny pasitera Jean Ravelojaona sy Andriamanjato Richard, izay tsarovan' ny Malagasy amin' ny firotsahany amin' ny sehatry ny pôlitika amin' ny maha kristiana azy ireo. Izy no angady nanana sy vy nahitana ny famoronana hiram-pivavahana maro izay hita ao amin' ny lisitry ny fihirana prôtestanta eto Madagasikara. Anisan' ny asany nalaza ny "*Ry Jehôvah Tompo"* sy ny "*Ô ry tany rehetra, avia izao"*.

Ny fahefana nananany dia niampita tamin' ny ampahany any amin' i Tolotra Ratefy zanany, izay mpitandrina koa sy nanao fikarohana momba ny mety ho fifandraisan' ny teny malagasy sy ny teny hebreo.

## Loharano sy fanamarihana
Daniel Ralibera

I **Daniel Ralibera**, izay teraka tamin' ny taona 1923 sy maty tamin' ny taona 2002, dia mpitandrina ao amin' ny Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara (FJKM), izay anisan' ny olo-malaza eo amin' ny sehatry ny prôtetantisma eto Madagasikara, mpampianatra ny tantaran' ny Fiangonana ao Antananarivo, Anisan' ireo mpiaraka nanorina ny FJKM tamin' ny taona 1968 izy. Izy koa dia anisan' ny nanorina ny Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara (FFKM) tao Ambohimalaza tamin' ny taona 1950. Anisan' ny nanorina ny Fiangonana Proterstanta Malagasy aty Andafy (FPMA) tany tamin' ny taona 1959 koa izy.

## Manam-pahaizana ara-pivavahana
Izy no nanoratra ny teny sasin-teny ho an' ny boky nosoratan' ny mpanotratra maro, mitondra ny lohateny hoe *Madagascar et le christianisme* (1993), izay asasoratra ara-tantara ekiomenika momba ny kristianisma eto Madagasikara. Izy ihany koa no mpanoratra ny boky mitondra ny lohateny hoe *Ny zara fanompoako voatendrinao* (2005), izay mitantara ny fiainany manokana: mpitandrina, mpampianatra, misionera - nanolo-tena ho an' ny firenena sy ho an' i Kristy.

## Mpanabe sy mpandala ny ekiomenisma
Mpitandrina mazoto teo anivon' ny FJKM (ao Ambavahadimitafo) izy ary nampianatra ny tantaran' ny Fiangonana tao amin' ny Faculté de Théologie protestante de Faravohitra (1979-1982). Mpikambana nanana ny maha izy azy tao amin' ny hetsika ekiomenika malagasy-frantsay izy ka lasa mpitandrina manokana nisahana ny mpianatra malagasy tany Frantsa (1956-1959) ary namolavola ny Synoda voalohany tao amin' ny FPMA tamin' ny taona 1959. Izy no niara-nanorina ny FPMA izay mampiray ny Kristiana malagasy reforme sy loterana ary anglikana.

## Loharano sy fanamarihana
Mpanao asa soratra

Ny **mpanao asa soratra** dia olona manoratra asa ara-literatiora na lahatsoratra kanto amin’ny endriny samihafa, toy:

* Tononkalo (pôeta)
* Tantara foronina (mpanoratra tantara fohy, tantara lava, na tantara an-tsehatra)
* Lahatsoratra amin’ny gazetiboky na famoahana hafa
* Sanganasa amin'ny teny sy literatiora (toy ny fanadihadiana, fanoratana tantara mitohy, sns)

## Sokajy lehibe amin'ny mpanao asa soratra

* Mpanoratra: manoratra boky, tantara, na lahatsoratra.

* Poeta: manoratra tononkalo.

* Mpanao gazety: manoratra lahatsoratra amin’ny gazety.

* Mpanao tantara an-tsehatra: manoratra tantara ho an'ny teatra.

* Mpandika teny: mampita hevitra amin’ny teny hafa nefa mitazona ny hakanton’ny asa soratra.

* Mpanao kabary: manoratra na mamorona kabary amin' ny fomba kanto.

## Fepetra ilaina ho an' ny mpanao asa soratra

* Fahaizana manoratra amin’ny fomba mahay sy manintona.
* Fananana saina mamorona sy fahaiza-maneho hevitra.
* Fitiavana vaky boky sy fandalinana teny.
* Fanoloran-tena sy fikirizana.

## Loharano
Olav V

I **Olav V** (teraka tamin'ny 2 Jolay 1903 tao amin'ny Sandringham House, Norfolk, Angletera) dia mpanjakan' i Nôrvezy nanomboka tamin' ny 21 Septambra 1957 mandra-pahafatiny tamin' ny taona 17 Janoary 1991. Avy amin' ny Tranon' i Oldenburg izy. Ny anarany dia Alexander Edward Christian Frederik af Glücksborg. Teraka tamn' ny 2 Jolay 1903 tao Sandringham (any amin' ny Fanjakana Mitambatra) izy ary maty tamin' ny 17 Janoary 1991 tao Oslo any Nôrvezy. Nandimby an' i Gustaf V izy ary nodibiasan' i Harald V.

## Mpajakan'i Norvezy
*Haakon VII (1905-1957)
*Olav V (1957-1991)
*Harald V. (1991-)
Ny Fiangonana

Ny **fiangonana** dia vondron’olona mino sy mivavaka amin’Andriamanitra iray, araka ny finoana kristiana. Tsy ny trano fivavahana ihany no atao hoe "fiangonana", fa indrindra ny vahoakan’ Andriamanitra izay miara-manompo sy miara-mitombo amin’ny finoana. Ao amin’ny fiangonana no anatanterahana ny fivavahana, ny fanompoam-pivavahana, sakramenta (toy ny batisa sy fanambadiana), ary ny fampianarana ara-panahy.

## Anjara andraikitry ny fiangonana
Indreto ny anjara andraikitry ny fiangonana:
# Fitoriana ny Tenin’ Andriamanitra: mampianatra sy manambara ny filazantsara ho an’ ny olona rehetra.
# Fampianarana sy fanabeazana: mampitombo ny finoana sy mampianatra fitondran-tena ara-panahy.
# Fanampiana ny sahirana: manao asa fiantrana, manampy ny mahantra, mitondra fanantenana.
# Fampihavanana: mampiray saina ny olona amin’ny fitiavana sy fihavanana.
# Fandaminana ara-tsosialy: indraindray, manampy amin’ny fanabeazana, fahasalamana, sy ny fanabeazana ara-tsaina.

## Zava-dehibe ao amin' ny fiangonana
Ireo ny zava-dehibe ao amin' ny fiangonana:
# ny finoana: ny fototra ijoroan’ny fiangonana.
# ny fitiavana: ny didy lehibe navelan’i Jesoa.
# ny fiombonam-po: miaraka amin’ny hafa amin’ny fivavahana sy fiainana andavanandro.
# ny fanompoana: manompo an’Andriamanitra sy ny mpiara-belona.

## Fehiny
Ny fiangonana dia ankehitriny sy ho mandrakizay, toerana sy fianakaviana ara-panahy ho an’ny olona rehetra mitady finoana, fanantenana, ary fitiavana. Tsy trano sy rindrina fotsiny izy, fa fiainan'ny olona manolo-tena amin’Andriamanitra sy amin’ny mpiara-belona.

## Loharano sy fanamarihana
Cullighan Tanda

## Tantaram-piainana
Cullighan Tanda dia mpanolotra fandaharana iray ao amin'ny onjam-peo iray avy ao Papouasie Nouvelle-Guiné, malaza ao amin'ny fandaharana fanehoan-kevitra ao amin'ny FM100. 

Tamin'ny volana Mey dia nesorina tamin'ny asany izy rehefa nitafatafa  tamin'ny mpanao politika mpanohitra, ka niteraka adihevitra manerana ny firenena momba ny fahalahana maneho hevitra sy fahalahana amin'ny asa fanaovan-gazety. https://mg.globalvoices.org/2025/05/19/174742/

## Fandroahana azy amin'ny asa
Cullighan Tanda no mpanolotra fandaharana "Talkback" ao amin'ny FM100, izay ao an'ny  Telikom PNG, nandritran'ny taona maro. Malaza amin'ny fanehoan-kevitra sy adihevitra amin'ny raharaham-pirenena sy sosialy ity fandaharana ity. https://www.linkedin.com/in/cullighan-tanda-1803673a?trk=contact-info

## Fanehoan-kevitra sy fihetsiketsehana
Tamin'ny 14 Mey 2025, nanao tafatafa tamin'i Allan Bird, solombavambaohaka mpanohitra sy governoran'ny faritany East Sepik i Tanda. Taorian'izay dia naato tsy nisy fampitandremana izy nandritran'ny telo herin'andro.  https://mg.globalvoices.org/2025/05/19/174742/

Tao aorian'io dia noesorin'orinasa an'ny fanjakana tanteraka tamin'ny asany izy.

## Toe-draharaha ara-politika

Naneho tsy fankasitrahana tamin'ity fanapahan-kevitra ity ny Media Council of Papua New Guinea (MCPNG), niantso ny hampanjakana sy hanajàna ny asa fanaovan-gazety.https://www.rnz.co.nz/news/pacific/561240/stop-telikom-png-silencing-journalists-media-council-appeals-to-pm-marape

## Vokatra sy fiantraikany

## Jereo koa
Media Council of Papua New Guinea
Fahalalahan-gazety ao Hong Kong

## Fahalalahan-gazety ao Hong Kong
Tsikaritry ny klioba-mpanao gazety ao Hong Kong fa vao maika latsaka lalina ny fahalalahan-gazety ao amin'ny tanàna. Tamin'ny tatitra navoakany tamin'ny volana Jona 2025 dia nampahafantatra ny Hong Kong Journalists Association (HKJA) fa niharatsy be ny fahafahan'ny mpanao gazety miasa malalaka sy mitatitra vaovao tsy misy fanerena ao amin'ny faritra manokana ara-pitantanana.

Araka io tatitra io, dia mitohy ny fanagadrana sy fisamborana mpanao gazety, ary mihamafy ny faneriterena amin'ireo haino aman-jery manohitra na mitsikera ny fitondrana. Nambaran'ny klioba fa nisy mpanao gazety dimy farafahakeliny voasambotra nandritra ny taona 2024 noho ny asany, ary maro amin'ireo haino aman-jery mahaleotena no nakatona na voatery nitsahatra.

Nambaran'ny Reporters Without Borders (RSF) fa nidina ho laharana faha-135 i Hong Kong amin'ny tondro iraisam-pirenena momba ny fahalalahan-gazety tamin'ny taona 2024, raha faha-73 tamin'ny taona 2019. Antony lehibe amin'izany ny fidiran'ny lalàna fiarovana ny filaminam-panjakana izay nampiharina hatramin'ny 2020.

* Hong Kong Journalists Association — Tatitra 2025
* RSF World Press Freedom Index 2024
* BBC News — Hong Kong media freedom under pressure
* Al Jazeera — Fahalalahan-gazety ao Hong Kong

## Jereo koa
* Fahalalahan-gazety
* Hong Kong
* Reporters Without Borders
## Loharano
Andro fanoherana ara-toekarena tany Torkia

## '''Andro fanoherana ara-toekarena tany Torkia'''
Nisy antso hanaovana andro fanoherana ara-toekarena tany Torkia ny 2 Aprily 2025. Natao ity hetsika ity ho fanehoana tsy fankasitrahana amin’ny fepetra ara-toekarena sy ny politikam-pitantanana napetraky ny fitondrana tarihin’i Recep Tayyip Erdoğan, izay mahazo tsikera noho ny fihenan’ny fahafahana sy ny fitotongan’ny toe-karena.https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-denounces-opposition-calls-day-no-shopping-2025-04-02/

## '''Fizotrany'''
Nanentana ny olom-pirenena sy ny fikambanana tsy miankina amin’ny fanjakana ny vondrona sendika sy fikambanana ara-tsosialy mba tsy hividy vokatra sy hanatanteraka fandoavana entana amin'io andro io. Tanjon’izy ireo ny mampiseho amin’ny fitondrana fa misy ny fanoherana amin’ny fitantanana ara-toekarena sy ara-politika ankehitriny, indrindra ny fiakaran’ny vidim-piainana sy ny fitotongan’ny vola.

Nandritra io andro io dia nisy fiantraikany tamin’ny tsena sy ny fivarotana lehibe tao Istanbul sy Ankara, araka ny tatitra nataon’ny Reuters sy ny Al Jazeera. Nampahatsiahy ihany koa ny mpikarakara fa afaka manohy fanoherana amin’ny endriny isan-karazany ny vahoaka rehefa avy amin’izany.https://studies.aljazeera.net/en/reports/2013/06/201361082945877212.html

## '''Toe-karena sy krizy any Torkia'''
Hatramin’ny taona 2018 dia nihasarotra hatrany ny toe-karena ao Torkia. Nisy fiakaran’ny vidim-piainana (inflation) tsy voafehy izay tonga hatrany amin’ny 75% tamin’ny volana Martsa 2025, araka ny tatitra navoakan’ny Turkish Statistical Institute. Nampanahy ny mponina sy ny mpampiasa vola izany, ary niteraka hetsika ara-tsosialy sy fanoherana manerana ny firenena.
Niteraka fihenan’ny sandan’ny vola lire turque koa ny politikan’ny banky foibe izay nampihena ny tahan’ny zanabola indroa misesy, na teo aza ny vidim-piainana miakatra. Nihena be ny fahefa-mividin'ny olona sy ny fidiram-bolany, ary maro ny orinasa nikatona na nihena mpiasa.

## '''Statistika (2025)'''

* **Tahan'ny vidim-piainana (inflation)**: 75%
* **Fihenan'ny sandan'ny vola lire**: 30% raha oharina amin’ny dolara amerikana
* **Vola zanabola**: 20% amin’ny volana Martsa 2025

## '''Loharano'''

* Al Jazeera — Turkey: economic boycott protest April 2, 2025
* Reuters — Turks stage economic boycott protest over high inflation
* BBC News — Turkey protest against economic crisis
* Reuters — Turkey inflation hits 75%
* Bloomberg — Turkish currency drops amid economic woes

## '''Sary'''

## Jereo koa

* Torkia
* Recep Tayyip Erdoğan
* Toe-karena any Torkia
* Krizy ara-toekarena any Torkia