open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Naftaly

I **[[Naftaly]]** na '''Neftaly''' (hebreo:  נַפְתָּלִי‬ / *Naftali*) dia lehilahy resahina ao amin' ny Bokin' ny Genesisy ao amin' ny Baiboly; zanaka fahenin' i Jakoba sady zanany faharoa tamin' i Bila mpanompovavin' i Rahely. I Rahely vadin' i Jakoba no nanome anarana an' i Naftaly. 

## Jereo koa:

* Ny zanak' i Jakoba: Robena - Simeôna - Levy - Jodà - Dana - Naftaly - Gada - Asera - Isakara - Zebolôna - Jôsefa - Benjamina - Dina
*Ny vadin' i Jakoba: Lea - Rahely - Bila - Zilpa
* Fokon' i Israely
*Fokon' i Naftaly
Isakara

I **[[Isakara]]** (hebreo: יִשָּׂשכָר‬ / *Yissakhar*) dia olona resahina ao amin' ny Baiboly. Zanaka fahasivin' i Jakoba izy sady zanany fahadimy tamin' i Lea. Mety ho avy amin' ny aranan' i Isakara ny anaran' i Jodasy Iskariôta, ilay mpianatra namadika an' i Jesoa.

## Jereo koa:

* Ny zanak' i Jakoba: Robena - Simeôna - Levy - Jodà - Dana - Naftaly - Gada - Asera - Isakara - Zebolôna - Jôsefa - Benjamina - Dina
*Ny vadin' i Jakoba: Lea - Rahely - Bila - Zilpa
* Fokon' i Israely
*Fokon' i Isakara
Gada

I **[[Gada]]** dia olona resahina ao amin' ny Baiboly, zanaka fahafiton' i Jakôba sady zanany tamin' i Zilpa mpanompovavin' i Lea vadiny izay mbola tsy afa-niteraka. Tantaraina ao amin' ny toko faha-30n' ny Bokin' ny Genesisy ny nahaterahany. Atao amin' ny teny hebreo hoe גָּד‬ / *Gad* izy. Atao hoe Gadita ny taranany.

## Jereo koa:

* Ny zanak' i Jakôba: Robena - Simeôna - Levy - Jodà - Dana - Naftaly - Gada - Asera - Isakara - Zebolôna - Jôsefa - Benjamina - Dina
*Ny vadin' i Jakôba: Lea - Rahely - Bila - Zilpa
* Fokon' i Israely
*Fokon' i Gada
Asera

I **[[Asera]]** (hebreo: אָשֵׁר / *ʾAsher*) dia olona resahina ao amin' ny Baiboly, zanaka fahavalon' i Jakoba. I Zilpa no anaran-dreniny izay mpanompovavin' i Lea vadin' i Jakoba.

## Jereo koa:

* Ireo zanak' i Jakoba: Robena - Simeôna - Levy - Joda - Dana - Naftaly - Gada - Asera - Isakara - Zebolôna - Jôsefa - Benjamina - Dina
*Ny vadin' i Jakoba: Lea - Rahely - Bila - Zilpa
* Fokon' i Israely
*Fokon' i Asera
Benjamina

I **[[Benjamina]]** (hebreo: בנימין) dia zanaka faha-13 sady faralahin' i Jakoba. I Rahely no anaran-dreniny. I Jôsefa irery ihany no rahalahy iray reny aminy. Tamin' ny fotoana nahamosarena ny tany dia tsy nalefan-drainy hiaraka amin' ny rahalahiny folo ho any Egipta hitady sakafo izy fa notazoniny teo aminy. Rehefa tonga tany anefa ireo rahalahiny ireo dia noteren' ilay manampahefana ambony, izay tsy iza fa i Jôsefa rahalahin' izy ireo ihany izay namidiny taloha. Rehefa tonga tany Egipta i Benjamina vao niseho tamin' ireo rahalahiny amin' izay i Jôsefa nampahalala ny tenany. 

## Jereo koa:

* Ny zanak' i Jakoba: Robena - Simeôna - Levy - Jodà - Dana - Naftaly - Gada - Asera - Isakara - Zebolôna - Jôsefa - Benjamina - Dina
*Ny vadin' i Jakoba: Lea - Rahely - Bila - Zilpa
* Fokon' i Israely
*Fokon' i Benjamina
Jodà (zanak' i Jakôba)

I **Jodà** (hebreo: יְהוּדָה‎ / *Yehudah*) dia lehilahy voaresaka ao amin' ny Bokin' ny Genesisy ao amin' ny Baiboly. Zanaka fahefatr' i Jakoba tamin' i Lea izy, dia i Jakoba zanak' i Isaka. Izy ilay nandresy lahatra ireo rahalahiny hivarotra an' i Jôsefa tamin' ireo Ismaelita mpividy olona fa tsy hamono azy (Gen. 36.26-27); izy no niantoka ny hampodiana an' i Benjamina faralahin' i Jakoba eo amin-drainy mba hahafahana mitondra azy any Egipta, araka ny sitrapon' ilay manampahefana egiptiana (izay tsy iza fa i Jôsefa ihany); izy no nanolo-tena tamin' io manampahefana ejipsiana io mba ho tazomina ho solon' i Benjamina voampanga ho nangalatra nefa tokony hampodina any amin-drainy.

I Joda, fa tsy i Robena lahimatoa, no nahazo ny tsodranon' i Jakoba ho lehiben' ireo zokiny izay tsy nanaja an-drain' izy ireo satria i Robena namadika an-drainy noho ny nadriany tamin' i Bila vadin-drainy ary i Simeôna sy i Levy nahatezitra an-drainy tamin' ny namonoan' izy ireo ny lehilahy rehetra tao Sikema.

## Jereo koa:

* Ny zanak' i Jakoba: Robena - Simeôna - Levy - **Jodà** - Dana - Naftaly - Gada - Asera - Isakara - Zebolôna - Jôsefa - Benjamina - Dina
*Ny vadin' i Jakoba: Lea - Rahely - Bila - Zilpa
* Fokon' i Israely
*Fokon' i Jodà
Dana

I **[[Dana]]** dia lehilahy resahina ao amin' ny Baiboly. Izy no zanaka fahadimin' i Jakôba tamin' i Bila mpanompovavin' i Rahely vadin' i Jakôba. Atao hoe Danita ny taranany. Amin' ny teny hebreo izy dia atao hoe דָּן, / *Dan*.

## Jereo koa

* Ny zanak' i Jakôba: Robena - Simeôna - Levy - Jodà - Dana - Naftaly - Gada - Asera - Isakara - Zebolôna - Jôsefa - Benjamina - Dina
*Ny vadin' i Jakôba: Lea - Rahely - Bila - Zilpa

* Fokon' i Israely
*Fokon' i Dana
Dina (zanak'i Jakôba)

I **[[Dina]]** (hebreo: דינה ) dia zanakavavin'i Jakoba tamin'i Lea araka ny Bokin'ny Genesisy ao amin'ny Baiboly.  

Niverina any amin'ny tany Kanana niaraka amin'ny vady aman-janany i Jakoba rehefa avy nandany taona maro tao amin'i Labana rafozany. Nividy tany tao amin'ny faritr'i Sikema na Sekema izy honenany (Gen. 33.19). Hitan'i Sekema zanakalahin'ny lehiben'io tanàna io ny hatsaran-tarehn'i Dina ka nalainy an-keriny sy naolany ity zazavavy ity. Raiki-pitia tamin'i Dina izay nampitoeriny tao aminy izy ka niteny tamin-drainy mba hangataka azy ho vady tany amin'i Jakoba.

Nankany amin'i Jakoba sy ireo zananilahy izay tezitra mafy i Hamora rain'i Sekema mba hangataka azy ho vadin-janany sy hanao fanekem-pihavanana aminy. Nitaky ny hanaovana famoràna ny lehilehy rehetra tao Sikema ireo zanak'i Jakoba mba hanatanterahana izany fanekem-pihavanana izany. Nanaiky an'izany i Hamora sy i Sekema ka noforana avokoa ny lehilahy rehetra tao an-tanànany. Kanjo raha mbola tsy sitrana ny fery tamin'ny andro fahatelo dia tonga tany Sikema i Simeona sy i Levy ka namono ny lehilahy tao tamin'ny sabatra sy nandroba ny tanàna ary nitondra an'i Dina nody.

Tsy nahafaly an'i Jakoba izany zavatra nitranga izany ka niala ilay toerana nonenany izy sy ireo vady aman-janany mba tsy hiharan'ny valifaty. Nankany amin'i Josefa any Ejipta i Dina sy ny fianakavin'i Jakoba rehetra taty aoriana. Tamin'ny nanomezan'i Jakoba tsodrano farany ireo zanany alohan'ny hahafatesany dia mbola nampahatsiahivin'i Jakoba an'ireo zananay roalahy ny zavatra nataony.

## Jereo koa:

* Ireo zanak'i Jakoba: Robena - Simeona - Levy - Joda - Dana - Naftaly- Gada - Asera - Isakara - Zebolona - Josefa - Benjamina - Dina
*Ireo vadin'i Jakoba: Lea - Rahely - Bila - Zilpa

* Fokon'i Israely
Megan Fox

**Megan Fox** (teraka ny 16 Mey 1986) dia mpilalao anaty horonantsary amerikanina. 

Teraka tao Oak Ridge, Tennessee ity. Nifindra trano ho tany St. Petersburg, Florida izy tamin'izy folo taona.

Nilalao tao anatin'ny horonantsary *[[Transformers]]* izy. Niara-nilalao tamin'i Dominic Monaghan tao amin'ny klipy mozika *[[Love the Way You Lie]]* izay notontosain'i Eminem ary Rihanna.
Toeram-panina tokana

Ny **toeram-panina tokana** (anglisy: *single point of failure* na SPOF) dia singan-drafitra iray izay hahatonga ny rafitra manontolo hijanona rehefa simba. Ny toeram-panina tokana dia zavatra tsy iriana ho ananana anaty rafitra izay natao ho mateza na azo ianteherana, na anaty rafi-drindrankajy na rafitra indostrialy na amin'ny resaka bizinesy amin'ny ankapobeny.

## Jereo koa

* Panina miely
Chief Keef

**Chief Keef** dia mpilalao, mpitendry mozika, mpamoaka horonantsary mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 15 Aogositra 1995 tao Chicago
## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/01vvydl
SD (mpitendry mozika)

**SD** dia mpihira rap amerikanina ,  mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 7 Novambra 1994 tao Chicago

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/07pzc
Dharius

**Alan Alejandro Maldonado Tamez** dia mpihira rap Meksika teraka ny 24 Septambra 1984 tao Monterrey. Nanorina ny tarika Cartel de Santa izy.

## Jereo koa
* Biôgrafia

### Rohy ivelany
* Ao amin'i Freebase: https://www.freebase.com/m/07pzc
Mariano de Saint Joseph

**Mariano de Saint Joseph** dia mompera Kristianina, martiry trinitera avy ao Espaina, teraka ny 30 desambra 1857 ary maty 26 jolay 1936.

## Biografia
Mariano de Saint Joseph teraka ary natao batemy tao Yurre (Vizcaya) ny 30 desambra 1857. Hatramin'ny fony kely izy dia mpiservy tao amin'ny Paroasy nahaterahany sy taoa min'ny Monasteran-dry Masera Clarisses tao Begona. Naniry hiditra tao amin'ny fikambanan'ny Trinite Masina, izy raha 15 taona ary niainga ho any Roma 15 satria mbola tsy tafaverina tany Espaina ny trinitera tamin'izay. Tao San Carlino alle Quattro Fontane no nandraisany ny akanjon'ny fikambanana ny 15 oktobra 1873 sy nanaovany ny voady voalohany ny 31 oktobra 1874 ary ny voady farany ny 31 oktobra 1877. Namita ny fianarany Filozofia sy Teolojia tao amin'ny Oniversite Gregoriana izy, ary nohamasinina ho pretra tao Roma ihany ny 28 mey 1880. Ny taona manaraka dia voatendry hiasa tany Alcazar de San Juan (Ciudad Real) izy hiandraikitra ny Fitorian-teny tany amin'ny Misona tamin'ny faritr'i Mancia.

Maro ny andraikitra nosahaniny; Lehiben'ny Sanctuaire (Toeram-pivahana) vao naorina tany Villanueva del Arzobispo (Sanctuaire de Notre Dame de la Fuensanta) (1884-1885); mpampianatra Teolojia Moraly tao amin'ny Seminera Zokiny tao ihany (1885-1899); lehiben'ny trano tany Antequera (Málaga) (1889-1891); lehiben'ny trano tao Alcazar de San Juan (1890-1903); Mpitantsoratra provinsialy (1903-1906); voatendry ho lehiben'ny trano tao Villanueva del Arzobispo ny taona (1906-1907; 1916-1920); vikary tao amin'io trano io ihany koa (1910-1913); voafidy ho Mpanolo-tsaina provinsialy (1907-1910; 1913-1916; 1920-1929). Ny 22 jolay 1936 no nisamboran'ny mpanani-bohitra an'i mompera Mariano niaraka tamin'ny relijiozy hafa tao amin'ny couvent tao Villanueva del Arzobispo. Ny andro manaraka dia nentin'izy ireo tao amin'ny sanctuaire izy ary nokapohiny tsy nananany antra tao am-piangonana. Nentina niverina tany amponja indray ary noteren'ireo jiolahy masiaka sy feno habibiana handeha an-tongotra telo kilometatra, natositosika sy notaritarihina tamin'ny akanjony, na dia teo aza ny fahanterany. Ny 26 jolay 1936 no nitifirana azy tao am-ponja. 78 taona izy tamin'izay.

## Martiry trinitera
Martiry trinitera avy ao Espaina 1936-1937:

* Álvaro Santos Cejudo
* Françoise de l'Incarnation
* Jacques de Jésus
* Jean de Jésus et Marie
* Jean de la Vierge de Castellar
* Joseph de Jésus et Marie
* Louis de Saint Michel des Saints
* Mariano de Saint Joseph
* Melchor du Saint-Esprit
* Prudence de la Croix
* Second de Sainte Thérèse

## Jereo koa
* Biôgrafia
* Trinitera
Lea (vadin' i Jakôba)

I '''Lea''' (hebreo : לֵאָה / Leah ) dia vehivavy resahina ao amin' ny Bokin' ny Genesisy ao amin' ny Baiboly, vadin' i Jakôba voalohany izy. I Labana no rainy ary i Rahely, izay mbola vadin' i Jakôba ihany koa, dia zandriny iray tampo aminy. Niteraka zazalahy enina tamin' i Jakôba izy, dia i Robena, i Simeôna, i Levy, i Jodà, i Isakara ary i Zebolôna -- sy zazavavy iray, dia i Dina.

## Jereo koa:

* Ireo zanak' i Jakôba: Robena - Simeôna - Levy - Jodà - Dana - Naftaly- Gada - Asera - Isakara - Zebolôna - Jôsefa - Benjamina - Dina
* Ireo vadin' i Jakôba: Lea - Rahely - Bila - Zilpa
Rahely

I **[[Rahely]]** na **Rasela** (hebreo רָחֵל / *raḥel*) dia vehivavy resahina ao amin' ny Bokin' ny Genesisy ao amin' ny Baiboly. Vadin' i Jakôba faharoa izy sady zokin' i Lea izay mbola vadin' i Jakôba koa sady samy zanak' i Labana. Roa ny zanany dia i Jôsefa sy i Benjamina.

## Jereo koa

* Ny zanak' i Jakôba: Robena - Simeôna - Levy - Jodà - Dana - Naftaly- Gada - Asera - Isakara - Zebolôna - Jôsefa - Benjamina - Dina
* Ny vadin' i Jakôba: Lea - Rahely (na **Rasela**) - Bila - Zilpa
Bila

I **[[Bila]]** (hebreo: בִּלְהָה / *Bilhâ*) dia olona resahina ao amin'ny Bokin'ny Genesisy ao amin'ny Baiboly. Mpanompovavin'i Rahely vadin'i Jakoba izy nefa lasa vadin'i Jakoba ihany koa araka ny fanomezan-dalan'i Rahely izay kivy noho ny tsy nanany zanaka. I Dana sy i Naftaly no zanany izay nalain'i Rahely ho zanany koa. Raha ny marina dia nanan-janaka ihany i Rahely taty aoriana. 

## Jereo koa:

* Ireo zanak'i Jakoba: Robena - Simeona - Levy - Joda - Dana - Naftaly- Gada - Asera - Isakara - Zebolona - Josefa - Benjamina - Dina
* Ireo vadin'i Jakoba: Lea - Rahely - Bila - Zilpa
Ilay Zazavavindrano kely

"**Den lille havfrue**" (Malagasy: *Ilay Zazavavindrano kely*) dia kohatenin'anganon'ny mpanoratra danoà Hans Christian Andersen izay nivoaka tamin'ny taona 1837.
Abjady

Ny '''abjady''' na '''abidin'''-'''drenisoratra''' dia abidy tsy ahitana afa-tsy renisoratra. Tsy misy ny zanatsoratra ka fantarina an'eritreritra fotsiny ny zanapeo arakaraka ny fifehezan'ny mpamaky ny firafitry ny feo ao amin'ilay fiteny soratina amin’ny alalan'io abidy io. Ny abjady misy amin’izao fotoana izao dia ny abidy hebreo sy arabo ary siriaka izay nipoitra avy amin’ny abidy fenisiana na arameana izay avy amin’ny abidy protosinaitika. 

Manoratra avy an-kavanana miankavia rehefa mampiasa ireo abjady ireo. Ny abjady ogaritika ihany no ampiasaina avy an-kavia miankavanana. Tamin'ny fampiasana ny abidy fenisiana sy protosinaitika anefa dia fanao ny manoratra avy ankavia miankavanana avy eo avy ankavanana miankavia, dia toy izany hatrany. 

Ny fanoratana ny ireo fiteny semitika (arabo, hebreo sns), dia mampiasa abjady ahitana zanapeo lava soratana amin’ny alalan’ny atao amin'ny teny latina hoe *matres lectionis* (ara-bakiteny: "reni-vakiteny"), fa ny zanapeo fohy kosa dia tsy atao toy izany kosa. Na dia misy aza mari-tsoratra azo anehoana ny zanapeo fohy, sahala amin’ny nikoda (*nikkud*) anoratana ny zanapeo amin'ny fiteny hebreo sy ny harakaty (*ḥarakāt*) anoratana ny zanapeo ao amin'ny fiteny arabo, tsy an-tery ny fampiasana azy ireo sady tsy fahita afa-tsy amin’ny tranga mahalana. Ny teny latina hoe *mattres lectionis* dia manondro ny fampiasana ny renisoratra sasany hanehoana ny zanapeo lava. 

Ao amin’ny abidin-drenisoratra dia matetika miovaova endrika ny litera arakaraka ny toerany ao amin’ny teny soratana: ny litera hita eo am-piantombohan’ny teny soratana sy ny hita eo afovoany ary ny mipetraka any am-paran-teny dia mety misy fahasamihafan'endrika na dia mitovy aza ny feo mifandraika aminy.

## Jereo koa:

* Abidy
* Abidy hebreo
*Abidy arabo
*Abidy siriaka
Beauty and the Beast (horonantsary, 1991)

***Beauty and the Beast*** (Frantsay: *La Belle et la Bête*, Malagasy: *Ny Belle sy ny Bête*) dia sarimiaina amerikana notontosain'i Walt Disney Feature Animation, ary nivoaka tamin'ny 29 Septambra 1991.
One Hundred and One Dalmatians

***One Hundred and One Dalmatians*** (Malagasy: *Ireo Dalmatianina iraika amby zato*) dia sarimiaina amerikana notontosain'i Walt Disney, ary nivoaka tamin'ny 25 Janoary 1961.
Monte Águila

**Monte Águila** dia tanàna Siliana. Manana mponina 6090 izy io.

## Galeria


File:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (12).jpg|

File:Bomberos monte aguila.jpg|

File:Img-estadio.jpg|

File:Entrada x yumbel.jpg|

File:Premiacion O.V.V. 2017 (4).jpg|

File:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (103).jpg|

File:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (63).jpg|

File:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (14).jpg|

File:Carros abandonados mte aguila.jpg|
Filazantsaran' i Tômasy

Ny **[[Filazantsaran' i Tômasy|''Filazantsaran' i Tômasy'']]** na ***Evanjelin' i Tôma*** dia filazantsara na evanjely tsy voaray ao anatin' ny Baiboly kristiana sady tsy ahitana afa-tsy izay atao hoe "tenin' i Jesoa" (λόγια / *logia* amin' ny teny grika; λόγιον/ *logion* raha milaza tokana) miisa 144. Nosokajin' ny Fiangonana Lehibe ho apôkrifa (na pseodepigrafa) izy ka tsy hita intsony raha tsy tamin' ny Desambra 1945 tany Nag Hammadi any Ejipta. Ny *logion* tsirairay dia matetika no ialohavan' ny hoe "Hoy i Jesoa". Fifangaroana karazana lahateny io boky io ka ny "tenin' ny Tompo" tsirairay dia mety ho oha-pitenenana na tenim-pahendrena na tenim-paminaniana na teny momba ny andro farany na momba ny lalàna na momba ny fiangonana na fanoharana. Ny 79 amin' ireo "tenin' ny Tompo" ireo dia ahitana ny mifanandrify aminy ao amin' ny filazantsara sinôptika - indrindra ao amin' ny ''Filazantsaran' i Matio'' sy ny ''Filazantsaran' i Lioka''. Tsy voaresaka ao ny nahaterahan' i Jesoa na ny nahafatesany na ny fitsanganany tamin' ny maty.

Ny olona nampiasa an' io boky io dia nino fa i Tômasy na Tôma mpianatr' i Jesoa no nanoratra azy. Ny tena lohatenin' ilay soratra dia ny hoe: ***Ny Teny miafin' i Jesoa nosoratan' i Tômasy***. Olona atao hoe Didimo Joda Tômasy no voalaza ao amin' io evanjely io ho nanoratra azy araka ny andian-teny fiantombohany: "Indreto ny teny miafina nolazain' i Jesoa ilay Velona izay nosoratan' i Didimo Joda Tômasy". Ny teny semitika hoe *thoma* na ny grika hoe *didymos* dia midika hoe "kambana" ka azo tsorina ho "Joda ilay Kambana" io anarana io. 

## Jereo koa

* Apôkrifan' ny Baiboly

* Boky amin' ny anaran' i Tômasy:
** ''Evanjelin' ny Fahazazana araka an' i Tômasy''
** ''Filazantsaran' i Tômasy''
** ''Bokin' i Tômasy''
** ''Asan' i Tômasy''
** ''Apôkalipsin' i Tômasy'' (na ''Apôkalipsan' i Tômà'')

* Filazantsara apôkrifa sasany: ''Filazantsaran' ny Fahamarinana'', ''Filazantsaran' i Nikôdemôsy'', ''Filazantsaran' i Filipo'', ''Filazantsaran' i Tômasy'', ''Filazantsaran' i Barnabà'', ''Filazantsaran' i Gamaliela'', ''Filazantsaran' i Jodasy'', ''Filazantsaran' i Maria'', ''Filazantsaran' i Petera'', ''Filazantsara miafin' i Marka'', ''Filazantsara Arabon' ny Fahazazana'', ''Filazantsara Armenian' ny Fahazazana'', ''Filazantsaran' ny Fahazazana araka an' i Tômasy''.
Fiteny kôpta

Ny **fiteny** **kôpta** dia fiteny hamitô-semitika avy amin' ny fiteny egiptiana tranainy izay avy amin' ny fiteny demôtika sy grika tranainy. Izy no fiteny ampiasaina amin' ny fotoam-pivavahana ao amin' ny fiangonana kristiana ao Egipta atao hoe Kôpta ihany koa. Avy amin' ny teny grika hoe Αἰγύπτιος / *Aigúptios* izay midika hoe "Egiptiana" ny teny koe *kôpta.* Miseho amin' ny endrika fitenim-paritra maro ny fiteny kôpta ka anisan' izany ny fiteny bohairika, ny fiteny sahidika, ny fiteny faiomika, ny fiteny ôksirinkita (na fiteny egiptiana antenatenany), ny fiteny akmimika ary ny fiteny likôpôlitana (na fiteny sobakmimika). Ny tahirin-tsoratra hita tao Nag Hammadi, ohatra, dia tamin' ny fiteny kôpta sahidika tranainy.

## Jereo koa

* Abidy kôpta
The Little Mermaid (horonantsary, 1989)

***The Little Mermaid*** (Malagasy: *Ilay Zazavavindrano kely*) dia sarimiaina amerikana notontosain'i Walt Disney Feature Animation, ary nivoaka tamin'ny 17 Novambra 1989.
Filazantsaran' i Petera

Ny ***Filazantsaran' i Petera*** na ***Evanjelin' i Piera*** dia evanjely apôkrifa iray karazana amin' ny Filazantsara sinôptika izay to kony ho voasoratra taorian' ny fisasahan' ny taonjato faha-2. Io no hany evanjely mitantara amin' ny antsipiriany kokoa ny nivoahan' i Jesoa avy tao am-pasana tamin' ny nitsanganany tamin' ny maty. Tao Akhimîm ao Ejipta no nahitana ny ampahany amin' io evanjely io. Ahitana fitantarana izay anaovan' i Petera "izaho" ny tenany io ampahan-dahatsoratra io. Miresaka momba ny fitsarana an' i Jesoa sy ny fanomboana azy tamin' ny hazo fijaliana ary ny fitsanganany tamin' ny maty izy.  

## Votoatiny
Anterina mafy ao amin' io filazantsara io ny helok' i Herôda (izay voalaza ao fa mpanjaka) sy ny an' ny Jiosy miohatra amin' ny an' i Pilato sy ny Rômana: manomboka amin' ny fandavan' i Herôda sy ny Jiosy hanasa tanana tahaka an' i Pilato, alohan' ny hanamelohana an' i Jesoa,  ilay ampahan-dahatsoratra. Taorian' ny fiaingan' i Pilato dia namoaka didim-pitsarana koa i Herôda. Taorian' ny fanomboana an' i Jesoa miaraka amin' ny jiolahy roa, ny vatan' i Jesoa dia napetraka tao amin' ny fasan' i Jôsefa avy any Arimatea izay voahidy tateraka sady nambenana miaramila rômana araka ny fangatahan' ny manam-pahefana jiosy, fa namitsaka kosa ny mpianatr' i Jesoa izay noroahina. Vavolombelon' ny fitsanganan' i Jesoa ho velona ny miaramila. Nentina zava-mananaina miendrika anjely goavambe i Jesoa nefa nihoaran' ilay nitsangan-ko velona izy ireo. Nihazakazaka ny miaramila mpiambina hampandre an' i Pilato. Nanambara ny fitsanganan-ko velon' i Jesoa tamin' i Maria Magdalena sy tamin' ny namany tonga hamangy ny fasana kosa ny zava-mananaina fahatelo.

Ny lahatsoratra dia mifarana amin' ny fankalazana ny andro firavoravoan' ny mofo tsy misy masirasira miaraka amin' ny mpianatr' i Petera sy i Andrea ary i Levy izay ndeha hanjono any Galilea. Izany dia hita ao amin' ny fizaràna izay angamba anomanana ny fitantarana ny fisehoan' i Jesoa voalohany teo amin' izany toerana izany.

## Jereo koa

* Apôkrifan' ny Baiboly
* Apôkrifan' ny Testamenta Vaovao
* Filazantsara apôkrifa sasany: *[[Evanjelin' ny Fahamarinana|Filazantsaran' ny Fahamarinana]], [[Evanjelin' i Nikôdemôsy|Filazantsaran' i Nikôdemôsy]], [[Evanjelin' i Filipo|Filazantsaran' i Filipo]], [[Filazantsaran' i Tômasy]], [[Evanjelin' i Barnabà|Filazantsaran' i Barnabà]], [[Evanjelin' i Gamaliela|Filazantsaran' i Gamaliela]], [[Filazantsaran' i Jodasy]], [[Filazantsaran' i Maria]], [[Filazantsaran' i Petera]], [[Filazantsara miafin' i Marka]], [[Evanjely arabon' ny Fahazazana|Filazantsara Arabon' ny Fahazazana]], [[Evanjely armenianan' ny Fahazazana|Filazantsara Armenian' ny Fahazazana]], [[Evanjelin' ny Fahazazana araka an' i Tômasy|Filazantsaran' ny Fahazazana araka an' i Tômasy]]*.
Apôkalipsin' i Mosesy

Ny ***Apôkalipsin' i Mosesy*** na ***Apôkalipsan' i Môizy*** dia boky apôkrifa na pseodepigrafa jiosy izay atsoina koa hoe ***Fiainan' i Adama sy Eva***. Anaran' io boky io avy amin' ny dikan-teny grika ny hoe *Apôkalipsin' i Mosesy*. Tsy i Mosesy (na Môizy) akory no nanoratra io boky io.

## Ny lohahevitry ny boky
Mitantara ny fiainan' i Adama sy Eva hatramin' ny nandroahana azy ireo avy ao amin' ny Saha Edena ka hatramin' ny nahafatesany io boky io. Mandray ny tantara ao amin' ny Baiboly momba ny fahalavoan' ny olombelona araka ny fomba fijerin' i Eva ny fitantarana.

Nikomy i Satana taorian' ny nandidian' Andriamanitra azy hitsaoka an' i Adama. Avy eo dia niova ho "anjelin' ny fahazavana" (Losifera) i Satana ka niray tsikombakomba tamin' ny menarana mba hamitaka an' i Eva. Voaroaka avy tao amin' ny paradisa i Adama sy i Eva. Taty aoriana, rehefa maty i Adama dia naka ny vatany ny arikanjely Mikaela mba handevina azy "ao amin' ny paradisan' ny lanitra fahatelo" sady nampanantena an' i Adama sy ny taranany rehetra fa anisan' ny hitsangan-ko velona izy ireo.

## Ny akon' ilay boky taty aoriana

### Tsiahy ao amin' ny Testamenta Vaovao
Ahitana tsiahy avy amin' ny *Apôkalipsin' i Mosesy* ny ao amin' ny Testamenta Vaovao. Hita izany ao amin' ny *[[Epistily faharoa ho an' ny Kôrintiana|Taratasy faharoa ho an' ny Kôrintiana]]*, momba ny nakan' i Satana ny endriky ny "anjelin' ny mazava". "13 Fa Apostoly sandoka izy ireny, mpiasa mamitaka, ka dia mampiova ny endriny ho tahaka ny Apostolin' i Kristy. 14 Ary tsy mahagaga izany, fa Satana aza mampiova ny endriny ho tahaka ny anjelin' ny mazava. 15 Koa tsy zavatra lehibe tsy akory, raha ny mpanompony koa no mba mampiova ny endriny ho tahaka ny mpanompon' ny fahamarinana; nefa ny farany ho araka ny asany ihany" (2Kor. 11.13-15).Voaresaka ao amin' io epistily io koa ny amin' ny "paradisan' ny lanitra fahatelo": "2 Mahalala olona anankiray ao amin' i Kristy aho, tokony ho efatra ambin' ny folo taona lasa izay - na tao amin' ny tena, na tsy tao amin' ny tena, tsy fantatro, Andriamanitra no mahalala - ilay anankiray dia nakarina ho any amin' ny lanitra fahatelo. 3 Ary mahalala ilay olona anankiray aho - na tao amin' ny tena, na tsy tao amin' ny tena, tsy fantatro, Andriamanitra no mahalala - 4 fa nakarina ho any Paradisa izy ka nandre teny tsy azo tenenina sady tsy tokony holazain' olona." (2Kor. 12.2-4).

### Fakana ampahany ao amin' ny boky apôkrifa
Ny *[[Bokin'ny Zohin-Karena|Zohin-Karena]]* izay soratra apôkrifa nataon' i Efrema Siriana (taona 306-373) tamin' ny fiteny siriaka dia naka ampahany betsaka tao amin' ny zava-boalazan' ny *Apôkalipsin' i Mosesy* ka ny sora-tanana sisa ankehitriny dia natao tamin' ny taonjato faha-6 na taorian' izany aza.

## Jereo koa

* Paradisa
* Satana
* Losifera
* Iblisy
* Anjely potraka
Bamboo Airways

**Bamboo Airways** dia fiaramanidina any Vietnam. Ny seranam-piaramanidina dia hanomboka ny sidina amin'ny volana Oktobra 2018. Am-piandohana, hampiasa fiaramanidina Airbus ny seranam-piaramanidina. 

Nanasonia fifanarahana tamin'i Airbus ny Airbus A321neo. Ny 26 Jona 2018, nanao sonia ny fifanarahana tamin'i Boeing ho an'ny 20 Boeing 787 Dreamliner. Halefa amin'ny 2020 ilay fiaramanidina.
## Tsiahy
Jerzy Brzęczek

**Jerzy Józef Brzęczek** dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i Polonia teraka ny 18 Martsa 1971.

## Jereo koa
* Biôgrafia
Anglikanisma

Ny **[[Anglikanisma]]** dia fivavahana kristiana niorina voalohany tao Angletera vokatry ny fialany avy amin' ny Fiangonana katôlika tamin' ny taona 1534. Any amin' ireo firenena miteny anglisy no tena ahitana azy, indrindra ireo zanatany britanika taloha, nefa koa miely any amin' ny tany andehanan' ny Britanika manerana an' izao tontolo izao io fiangonana io. Ahitana fiangonana anglikana mahaleotena maro mikambana ao amin' ny Firaisambe Anglikana na Fiombonambe Anglikana (anglisy: *Anglican Communion*) ka iombonany ny lafiny fampianaram-pinoana sy ara-panahy ary momba ny sakramenta. Miisa eo amin’ ny 85 000 000 eo ny mpino ao aminy. Raha any ivelan' ny Fanjakana Mitambatra dia  "episkôpaliana" no ahafantarana io fiangonana io. Eo anelanelan’ ny katôlisisma sy ny prôtestantisma ny anglikanisma izay milaza ny tenany ho sady katôlika no nohavaozina. Izany no atao amin' ny teny latina hoe *via media* ("lalana anelanelany"). Katôlika (nefa tsy rômana) noho izy nanohy ny fifandimbiasana apôstôlika, nefa nohavaozina koa satria nanaraka ny fotokevitra teôlôjikan' ny Fanavaozam-piangonana prôtestanta indrindra tamin' ny fandraisany ny Faneke-mpinoan' i Westminster tamin' ny taona 1646.

Fivavahana ôfisialin' i Angletera izy nanomboka tamin’ ny taonjato faha-16 nefa miparitaka amina firenena hafa koa izy taty aoriana, indrindra ireo firenena zanataniny. Nanomboka tamin’ ny fanapahan-kevitr' i Henry VIII mpanjakan’ i Angletera tamin’ ny taonjato faha-16, izay niteraka ny fisarahana tamin’ i Rôma noho ny antony ara-pôlitika sy ara-teôlôjia tamin’ ny alalan’ ilay atao hoe *[[Acts of supremacy]]* tamin’ ny taona 1534. Tamin’ ny voalohany, ny fampianaram-pinoana anglikana dia noraketina tao amin’ ilay atao hoe *Bill of 39 articles* izay tsy maintsy tanterahina.

## Jereo koa

* Kristianisma
* Fiombonambe Anglikana
*Eklesia Episkopaly Malagasy

## Loharano:
Fiangonana nohavaozina

Ny **Fiangonana** **nohavaozina** dia fiangonana protestanta vokatry ny Fanavaozam-piangonana tamin' ny taonjato faha-16 izay nandray ny fampianaram-pinoan' ireo mpanavao fiangonana toa an' i Ulrich Zwingli sy indrindra i Jean Calvin. Fiangonana prôtestanta ny Fiangonana nohavaozina. Ampahany amin' ny fampianaran' i Lotera ihany no noraisiny. Tao Eorôpa dia fantatra tamin' ny anarana hoe "Fiangonana kalvinista" ny Fiangonana nohavaozina. Ny mpanoratra sasany amin' ny teny malagasy dia mampiasa ny hoe "Fiangonana réformé" na "Fiangonana reformé" na "Fiangonana reforme". 

## Ny teôlôjiany

### Ny amin' ny fanasan' ny Tompo
Miavaka ny Fiangonana nohavaozina noho ny fiheverany ny amin' ny Fanasan' ny Tompo satria tsipahiny ny tenim-pinoana (na dôgma) momba ny fiovan' ny mofo ho tenan' i Jesoa sy ny divay ho ran' i Jesoa (fiovam-pisia-maha-izy na transsobstansiasiona; latina: *transsubstantiatio*) izay ampianarin' ny Fiangonana katôlika rômana. Tsipahiny koa ny amin' ny fikambanan' ny mofo amin' ny tenan' i Jesoa sy ny divay amin' ny ran' i Jesoa na konsobstansiasiona (latina: *consubstantiatio*) izay ampianarin' ny Fiangonana loterana araka ny hevitr' i Lotera. Amin' ny Fiangonana nohavaozina dia fahatsiarovana miendrika tandindona ny sakramentan' ny Fanasan' ny Tompo, noho izany dia tsy manatanteraka ny fombafomba sasany ataon' ny Loterana momba izany izy ireo, na dia prôtestanta aza.

### Ny fahalalahan' ny Kristiana
Ny teôlôjian’ ny Fiangonana nohavaozina dia manamafy ny maha tsitoha (mahery indrindra) an' Andriamanitra, nefa izany dia tsy mifanohitra amin’ ny fahalalahan' ny Kristiana sy ny maha tompon' andraikitra azy. Satria mahafantatra ny tenany ho voavela heloka sy voavonjy ao amin' i Jesoa Kristy ny Kristiana, dia afaka mitondra ny fiainany amin' ny fomba hentitra sy tompon' andraikitra an-kalalahana, ka miaraka amin' izany ny fanamasinana isam-batan' olona sy ny fandraisana andraikitra eo amin' ny fiarahamonina. Izany toetra mihoa-draha ananan' Andriamanitra izany dia mametra ny fahefana rehetra mety hananan' ny olombelona, na amin' ny lafiny fivavahana izany na amin' ny lafiny pôlitika.

## Fielezany maneran-tany
Miparitaka indrindra ao Soisa sy Ekôsy sy Nederlandy ary Frantsa ny Fiangonana nohavaozina. Hita ao Afrika Atsimo sy Kôrea Atsimo sy Kaledônia Vaovao sy Kebeka sy any amin' ny Pôlinezia Frantsay sns koa io Fiangonana io. Ao amin' ireo firenena anglô-saksôna dia atao hoe Fiangonana presbiteriana izy ireo araka ilay rafi-pitondram-piangonana nosafidiny (presbiterianisma). Fiangonana nohavaozina ny Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara.

## Jereo koa

* Prôtestantisma

* Kristianisma
*Predestinasiôna
*Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara
Diosesin' Antananarivo (Eklesia Episkopaly Malagasy)

Ny **Eklesia** **Episkopaly** **Malagasy**-**Diosesin' Antananarivo** dia iray amin' ireo diosesy enina mandrafitra ny Eklesia Episkopaly Malagasy na ny Fiangonana Anglikana eto Madagasikara, ary koa iray amin' ireo mandrafitra ny Eklesia Anglikana eo amin' ny Ranomasimbe Indiana miombona ao amin' ny Firaisambe Anglikana.

Ny Diosesin’ Antananarivo dia anisan’ ireo diosesy telo voalohany teto Madagasikara satria dia ny taona 1969 no nizara ho telo ny diosesy teto Madagasikara, ka ireto avy ny eveka nifandimby nitondra izany:

* 1969 – 1975: Jean Marcel
* 1976 – 1984: Ephraim Randrianovona
* 1984 – 2005: Remi Joseph Rabenirina
* Hatramin' ny taona 2008: Ranarivelo Samoela Jaona

Ny Diosesin' Antananarivo dia mandrakotra ny Faritanin' Antananarivo iray manontolo miatomboka any Anosibe An' Ala ka hatrany Antsirabe ary miatomboka any Mahitsy ka hatrany Ambatondrazaka. Noho izany ity diosesy ity dia mizara ho distrika 11 ka miary paroasy miisa 52. Nanomboka ny taona 2016 dia nozaraina ho arsidiakoneria telo ny teto amin' ny Diosesin' Antananarivo.

Amin' ny maha diosesy azy dia ny Katedraly Santa Laurent Ambohimanoro no fiangonana reny ary ny Evesen'  Ambohimanoro no foibeny.

## Rohy ivelany
Fotopampianarana sy Fanekempihavanana

Ny  ''Fotopampianarana sy Fanekempihavanana'' dia iray amin' ny boky masin' ny Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an' ny Olomasin' ny Adro Farany manampy ny Baiboly sy ny ''Bokin'i Môrmôna'' ary ny ''Voahangy Lafo Vidy''. Atao hoe *Doctrine and Covenants* izy amin' ny teny anglisy. Amin' ireo Olomasin' ny Andro Farany dia fanangonana fanambaràna vokatry ny tsindrimandry avy amin' Andriamanitra io boky io izay natao hametrahana sy hitantanana ny Fanjakan' Andriamanitra ety an-tany amin' ny Andro Farany.

Araka ny fampianarana dia azo tamin' ny alalan' i Joseph Smith, mpaminany sy filoha voalohan' ny Olomasin' ny Andro Farany, ny ankabeazan' ireo fanambaràna ireo. Misy ny fanampin' ireo fanambaràna ireo izay nampidirin' ny mpadimby toerana azy teo amin' ny fitondrana ny fiangonana taty aoriana.

Ny *Fotopampianarana sy Fanekempihavanana* dia manana ny anjara toerany manokana tsy itoviany amin' ireo boky masina hafa ampiasain' ny Olomasin' ny Andro Farany amin' ny tsy maha fandikan-tenina soratra taloha azy, fa nosoratana tamin' ny vanimpotoan' izao Andro Vaovao izao sady fanomezan' Andriamanitra tamin' ny alalan' ireo mpaminany izay voafidin' Andriamanitra mba hamerina amin' ny laoniny indray ny Fanjakan' Andriamanitra eto an-tany amin' izao andro diavintsika izao. Ny hampiomana amin'ny Fihavian' i Kristy fanindroany ety an-tany sady hanatanteraka ny tenin' ireo mpaminany tany aloha no tanjon' io boky io.

## Jereo koa

* Soratra Masin' ny Olomasin' ny Andro Farany

## Rohy ivelany

*Fotopampianarana sy Fanekempihavanana | lds.org
*Fotopampianarana sy Fanekempihavanana (pdf)
Paradisa

Ny **paradisa** dia toeranam-pahasambarana ahitana ny fahamaroan' ny zavatra tsara tsy mety lany sady lavitra ny fijaliana ka handraisana ireo olona tsy nivadika amin' ny finoany. Ao amin' ireo fivavahana abrahamika (jodaisma sy kristianisma ary silamo) dia ny saha Edena no paradisa nametrahan' Andriamanitra ny olombelona voalohany, dia i Adama sy i Eva. Ny fahotan' ireo olombelona ireo no niteraka ny fahaverezan' ny toetr' ilay paradisa ka nahatonga ny fiovan' ny fifandraisana eo  amin' ny olona samy olona sy eo amin' ny olona sy ny zavaboary hafa ary eo amin' ny olona sy Andriamanitra ho lasa ratsy. Ny paradisa tahaka ny endriny voalohany no antenain' ny mpino any amin' ny andro farany. Ny fiverenan' izany paradisa izany dia matetika voalaza fa ialohavan' ny fiavian' ny Mpamonjy irahin' Andriamanitra ho amin' ny fanomanana sy ny fanatanterahana azy.

Samy ahitana fanantenana paradisa avokoa ny fivavahana rehetra na dia samy hafa aza ny fiheverany sy ny finoany ny amin' izany. Ataon' ny mpivavaka hoe Fanjakan' Andriamanitra izay ho tonga any amin' ny fiafaran' izao tontolo izao ny paradisa. Ny fivavahana toy ny hindoisma sy ny jainisma ary ny bodisma dia manana ny ataony hoe *nirvana* izay mifanakaiky hevitra amin’ ny hoe *paradisa* na dia ara-panahy fa tsy toerana azo tsapain-tanana aza no hisy ny fahasambarana tondroin' izany.

Matetika dia ampifanoherina amin' ny toerana hisy ny tsy mino ny paradisa, dia ny toeram-pijaliana izany.

## Jereo koa

* Edena
* Famoronana 
* Eskatôlôjia
* Paradisa (silamo)
Voahangy Lafo Vidy

Ny ''Voahangy Lafo Vidy'' dia iray amin' ny boky masin' ny Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an'ny Olomasin'ny Adro Farany manampy ny Baiboly sy ny ''Bokin'i Môrmôna'' ary ny ''Fotopampianarana sy Fanekempihavanana''. Nivoaka tamin'ny taona 1851 ny fanontana voalohany sady ahitana lahatsoratra voarakitra ankehitriny ao amin' ny *Fotopampianarana sy Fanekempihavanana.* Atao hoe *Pearl of Great Price* izy amin' ny teny anglisy.

Ny fanontana nanomboka tamin' ny taona 1902 dia ahitana fizaràna dimy:

* ahitana ampahan-dahatsoratra avy amin' ny Fandikan' i Joseph Smith ny Bokin' ny Genesisy, ka nomeny ny lohateny hoe  *Bokin' i Mosesy;*
*ahitana ampahan-dahatsoratra avy amin' io fandikan-teny ny Baiboly io, araka ny Filazantsaran' i Matio mitondra ny anarana hoe *Joseph Smith–Matio*;
* fandikan-teny ny papiry ejipsiana nataon' i Joseph Smith azony tamin' ny taona 1835 ka mitondra ny lohateny hoe *[[Bokin'i Abrahama|Bokin' i Abrahama]]*;
* ampahan-dahatsoratra avy ao amin' ny tantaran' ny Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an' ny Olomasin' ny Andro Farany nosoratan' i Joseph Smith tamin' ny taona 1833, atao hoe *Joseph Smith–Tantara*.
* ireo *Fanekem-pinoana*, izay fanambaràm-pinoana sy fampianarana nosoratan' i Joseph Smith.

Ny anaran'io boky io dia nalaina avy ao amin' ny Testamenta Vaovao izay mampitaha ny Fanjakan' ny Lanitra amin' ny "voahangy lafo vidy" araka ny Filazantsaran' i Matio (Mat. 13.45-46).

## Jereo koa:

* Joseph Smith

* Soratra Masin' ny Olomasin' ny Andro Farany

## Famakiana fanampiny
*Voahangy Lafo Vidy
Abidy latina

Ny abidy latina na abidy romana dia abidy ahitana litera fototra miisa 26 sady afaka atao sora-baventy na sora-madinika. Litera ao amin'ny abidy latina no mamorona ny abidy malagasy amin'izao fotoana izao. Mampiasa io abidy io hanoratany ny fiteniny ny ao Eoropa Andrefana sy Eoropa Avaratra ary Eoropa Afovoany. Mampiasa azy koa ireo firenena ivelan'i Eoropa indrindra ireo firenena nozanahin'ny Eoropeana, isan'izany ny ao Amerika Avaratra sy Atsimo sy ny ao Afrika ary ny ao Oseania. Ireto avy ny litera fototra ao amin'ny abidy latina amin'ny endriny soramadinika: *a - b - c - d - e - f - g - h - i - j - k - l - m - n - o - p - q - r - s - t - u - v - w - x - y - z*. Tamin'ny taona 2002 dia ny 39%n'ny mponina maneran-tany no mampiasa ny abidy latina .  

## Jereo koa

* Abidy malagasy
* Abidy latina
* Abidy grika
* Abidy hebreo
* Abidy fenisiana
* Abidy sirilika
* Abidy arameana
* Abidy siriaka
* Abidy samaritana

*Abidy
*Fiteny latina
*Tarehin-tsoratra latina

## Loharano:
Fanompoan-tsampy

Ny **fanompoan-tsampy** dia fivavahana amin' ny sarin-javatra. Nefa ho an' ny fivavavahana jiosy sy kristiana ary silamo dia fanompoan-tsampy koa ny fivavahana amin' ny zavatra iray na inona na inona izay tsy Andriamanitra na ny fivavahana amin' andriamanitra tsy izy. Matetika ny fanompoan-tsampy dia miseho amin' ny alalan' ny fivavahana amin' ny masoandro na amin' ny volana na amin' ny kintana na zavatra hafa izay anaovana fanompoam-pivavahana sy sorona sy fanatitra ary vavaka.

Niely teo amin' ireo sivilizasiona malaza taloha toa ny an' ny Babilôniana sy ny Ejipsiana sy ny Grika sy ny Hindoa ary ny Rômana ny fanompoan-tsampy. Ny fivavahana amin' ny sampy dia tafiditra tao amin' ny vahoakan' i Israely noho ny fifaneraserany tamin' ny kolontsaina babilôniana sy ejipsiana ary tsy voatohitra izany raha tsy teo ny fiezahan' ireo mpaminany izay nandrara ny Hebreo tsy hanompo sarin-javatra. Tsy mankasitraka ny fanompoan-tsampy ny fivavahana kristiana ka misy ireo izay nanao sy mbola manao ny hampihena na ny tsy hampisy mihitsy ny fampiasana sary masina amin' ny fivavahana kristiana.

Araka ny jodaisma sy ny kristianisma ary ny silamo, ny fanompoan-tsampy dia fahasimban' ny fivavahana sy fialana amin' ny fivavahana marina ka tokony hiadiana; fialana amin' ny lalana tena izy ny fanompoan-tsampy.

Talohan' ny nidiran' ny fivavahana kristiana sy silamo teto Madagasikara dia nanjaka teo amin' ny sokajin' olona rehetra, hatramin' ny olon-tsotra ka hatramin' ireo andriana, ny fanompoan-tsampy ary mbola be mpanaraka izany hatramin' izao, amin' ny maha isan' ny fivavahan-drazana malagasy azy.

## Amin' ny fitenim-pirenena samihafa
Izao avy ny teny ilazana ny fanompoan-tsampy amin'ny fitenim-pirenena sasantsasany:

#### Fiteny semitika:

*Fiteny hebreo: עבודה זרה / *avodah zarah.*
*Fiteny arabo: شرك‎/ *shirk*; ny mpanompo sampy dia atao hoe *mushrik* (raha tokana) na مشركون/ *mushrikûn* (raha maro) izay midika hoe "mpampifangaroharo (andriamanitra hafa amin' Andriamanitra)" sady ilazana ny mpanompo sampy sy ny mpivavaka amin' andriamanitra maro (pôliteista).

#### Fiteny indô-eorôpeana
Mitovitovy endrika ny teny ilazana ny fanompoan-tsampy amin' ny ankamaroan' ny fiteny indô-eorôpeana indrindra fa ireo naka avy amin' ny fiteny grika sy latina.

*Fiteny grika: εἰδωλολατρία / *eidôlolatria*. Io teny io dia avy amin' ny fanakambanana ny hoe *εἴδωλον* / *eidôlon* "sary" sy ny hoe *λατρεία* / *latreia* "fivavahana" na "fanompoana".
*Fiteny latina:  *idololatria* na *idolatria* (taty aoriana, ao amin'ny Volgata) Io teny io dia avy amin' ny teny grika hoe *εἰδωλολατρία / eidololatria.*
*Fiteny frantsay: *idolâtrie*.
*Fiteny anglisy: *idolatry*.
*Fiteny espaniola: *idolatría*
*Fiteny alemàna: *Götze*
*Fiteny rosiana: *идолопоклонство* / *Idolopoklonstvo*, *идолопокло́нничество* / *idolopoklо́nnitshiestvo* na идолослуже́ние / *idolosluženie**.*

#### Fiteny aostrôneziana

*Fiteny malagasy: *fanompoan-tsampy*; *fivavahana amin' ny sary*
*Fiteny indoneziana: *penyembahan berhala*
*Fiteny maley: *berhala*

## Jereo koa

* Pôliteisma
*Paganisma
*Animisma
*Fivavahan-drazana

## Loharano sy fanamarihana
Fanavaozana prôtestanta

Ny **Fanavaozana prôtestanta**, izay atao hoe koa **Refôrmasiôna** na **Refôrma** na **Fanavaozam-piangonana**, dia hetsika ara-pivavahana tamin' ny taonjato faha-16 tao amin' ny Fiangonana Tandrefana izay nanapitra ny fahambonian' ny Papa eo amin' ny fitondram-piangonana sady niafara tamin' ny fiforonan' ny Fiangonana prôtestanta maro. Ny Fanavaozana prôtestanta dia vokatry ny faniriana ny hiverina amin' ny loharano nipoiran' ny kristianisma. Te hanome lanja ny fivavahana sy ny fiainana ara-tsôsialy amin' ny fomba fijery hafa koa ny mpanavao fiangonana (na refôrmatora).

Ny Refôrmasiôna dia ahitana taratra ny fanahian' ny fanahin' olombelona, ny amin' ny famonjena, izay ivon' ny fisaintsainan' ny mpanavao finoana, izay namaky bantsilana ny fahasimban' ny fiarahamonina manontolo nateraky ny fivarotana ny indolzansa. Nanararaotra ny firoborobon' ny fanaovana pirinty ny mpanavao fiangonana mba hanaparitahany ny Baiboly amin' ny fitenin' ny olona andavanandro (indrindra amin' ny fiteny alemàna taorian' ny fandikan-teny nataon' i Martin Lotera), sady naneho fa ny Baiboly dia tsy miresaka ny amin' ny olo-masina, na ny amin' ny fanaovana fanompoam-pivavahana amin' i Maria Virjina, na ny amin' ny afo fandiovana. Ny fakana hevitra avy amin' ny Baiboly ho filamatra anefa no isan' ny zavatra nanetsika ireo mpanavao fiangonana. Izany foto-kevitra izany, izay fantatra amin' ny teny latina hoe *[[Sola scriptura]]* ("ny Soratra Masina irery ihany"), no nitari-dalana azy ireo.

Natombok' i Martin Lotera fony izy monka (na moanina) katôlika tamin' ny 31 Oktobra 1517 tao amin' ny Empira Masina sy i Ulrich Zwingli tao Zorika, avy eo i Martin Bucer tao Strasborga ary taty aoriana i Jean Calvin tao Paris sy tao Geneva ny Refôrmasiôna ka nahazo ny ampahany be tamin' i Eorôpa Avaratra-Andrefana. Nandamoka ny ezaka fampihavanana natao tamin' izay ka teraka ny fivakisana teo amin' ny Fiangonana katôlika rômana sy ireo Fiangonana prôtestanta. Ny Refôrma nataon' ny Fiangonana katôlika hanoherana izany nanomboka tamin' ny Kônsily tao Tridentio (na Trento) dia tsy nahatafaverina afa-tsy ampahany amin' ny mponina efa niova ho prôtestanta.

Nanana endrika pôlitika koa ilay Refôrmasiôna prôtestanta satria lasa fitaovana nentin' ireo andriandahy (na printsy) tany Eorôpa haneho ny fahaleovan-tenany manoloana ny fahefan' ny Papa izay lazaina fa fitondram-pajakan' Andriamanitra (teôkrasia) manerana izao tontolo izao. Nentin' ny mponina maro hikomy manoloana ny andriamanjaka tsy ankasitrahany, toa izay nisy tao Ekôsy sy tao Hôlandy aspaniôla, koa ny Refôrmasiôna. Maro ny vokatr' ilay hetsika tamin' ny taonjato faha-16, dia disadisa teo amin' ny emperora habsborga sy ny andriandahy alemàna maro, ary koa ny ady an-trano isan-karazany tao Frantsa sy tao Angletera ary tao Ekôsy.

## Jereo koa

* Prôtestantisma
* Loteranisma
* Fiangonana nohavaozina
* Anglikanisma
* Tantaran' ny kristianisma
* Fifohazam-panahy lehibe

## Loharano
Fetin' ny Reny

Ny **Fetin' ny Reny** dia andro firavoravoana ankalazaina hanomezam-boninahitra sy fanehoam-pitiavana ny reny ao amin' ny firenena maro eto an-tany. Amin' io fety io dia manolotra fanomezana ny reniny ny zanaka (na zaza na olon-dehibe) ka mety ho mofo mamy izany na voninkazo na zavatra hafa izay namboariny tany an-tsekoly na tao an-trano na novidina teny an-tsena. Miovaova araka ny firenena mankalaza azy ny datin' ny Fetin' ny Reny nefa ny volana Mey no nosafidin' ny firenana maro. Ao Belzika sy ao Kanada ary amin' ny firenena maro hafa koa dia ankalazaina amin' ny Alahady faharoan' ny volana Mey ny Fetin' ny Reny. Ao Frantsa sy ao Mônakô ary ao amin' ny firenena afrikana maro miteny frantsay dia mankalaza io fety io amin' ny Alahady farany amin' ny volana Mey, afa-tsy raha mifanojo amin' ny Pentekôsta izany Alahady izany izay mahatonga io fety io haroso amin' ny Alahady voalohany ao amin' io volana io. Ny ao Loksamborga dia ankalazaina amin' ny Alahady faharoan' ny volana Jona ny Fetin' ny Reny.

## Jereo koa

* Fetin' ny Ray
Marika Kilius

**Marika Kilius** Jereo koa Rohy ivelany Marika Kilius Anarana hafa Teraka 24 Martsa 1943 Maty Firenena Alemaina Asa 
* Miaraka amin'i Hans-Jürgen Bäumler, mpilalao medaly volafotsy roa taona izy, Tompondaka manerantany roa tonta, ary tompon-daka Eoropeana enina. Taloha teo amin'ny asany, niady tamin'i Franz Ningel izy.
Kecamatan Mandiraja

**Mandiraja** dia tanána malaza any Indonezia.Ao amin'io tanána io dia maro ny mpianatra miavaka.ny tanána dia manana faritra 52.61 km ary mponina 63.679 eo ho eo.

## Tantara
## Toe-tany
## Jereo koa
## Rohy ivelany
Andro farany

Ny '''Andro''' '''farany''' na ny '''Faran' andro''' dia ny fahataperan' izao tontolo izao na ny olombelona eto amin' izao tontolo izao. Ny Andro farany dia tsy afa-misaraka amin' ny fiheverana ny tontolo vaovao izay inoana fa efa vonona hisolo ny tontolo taloha. Ampahany iray lehibe amin' ny zavatra dinihina ao amin' ny taranja teôlôjika atao hoe eskatôlôjia ny amin' ny Andro farany.

## Andro farany, araka ireo fivavahana abrahamika
Hita ao amin' ny fivavahana kristiana sy jiosy ary silamo izany finoana izany. Amin' izy ireo dia midika ho fitsarana farany ny fanahin' ny olombelona, izay misy ny fanantenana ny fiainana mandrakizay ho an' ireo mpino tsy nivadika, ka noho izany dia tsy fotoana natao hatahorana ny Andro farany na ny Fitsarana farany fa natao hantenaina. 

#### Andro farany araka ny jodaisma
Ao amin' ny jodaisma dia atao hoe Andron' ny Tompo izany fotoana izany, izay hisehoan' ny fitsarana farany ka izay tsy nanaraka ny fampianaran' ny fivavahana jiosy dia hosazina. Ireo voafidy kosa dia hateraka indray ao amin' ny tontolo vaovao. Voaresaka ao amin' ny Bokin' i Daniela ny amin' ny Andro farany (ohatra: Dan. 1.41-45; 12.4).

#### Andro farany araka ny kristianisma
Ho an' ny Kristiana dia ny Fitsarana farany no tena mampiavaka ny Andro farany izay voavelabelatra ao amin' ny Bokin' ny Apôkalipsa ao amin' ny Testamenta Vaovao. Ireo hetsika milenarista kristiana na jiosy na "Andro vaovao" dia mivaofy an' izany ho fanambaràna ny faharavan' izao rehetra izao mba hahafahana manolo azy amin' ny tontolo vaovao mifanaraka amin' ny fandaharan' Adriamanitra.

Amin' ny fotoana hiverenan' i Jesoa Kristy ety an-tany dia hitsara ny olona rehetra, na ny velona na ny maty, izay hatsangana izy. Izy no hifidy izay hahazo ny fiainana mandrakizay miaraka aminy.

#### Andro farany araka ny silamo
Araka ny fivavahana silamo dia hivoaka avy ao amin' ny fasany avy ny maty mba hotsaraina, ka izay nitondra tena araka ny fototry ny finoana silamo dia ho any am-paradisa. 

## Jereo koa

* Eskatôlôjia

* Arivo taona 
* Lisitry ny teny ao amin' ny teôlôjia kristiana 

## Loharano
Fiangonana kôngregasiônalista

Ny **Fiangonana** **kôngregasiônalista** dia fiangonana prôtestanta manaraka ny fomban' ny Fiangonana nohavaozina izay mampihatra ny fomba fandaminam-piangonana atao hoe kôngregasiônalisma ka ny paroasy tsirairay dia mizaka tena. Araka ny tatitra nataon' ny Pew Research Center dia 0,5&nbsp;%n' ny Prôtestanta no mpivavaka kôngregasiônalista maneran-tany, izany hoe miisa 4&nbsp;000&nbsp;000 eo ho eo. Ao Etazonia sy ao amin' ny Fanjakana Mikambana no tena ahitana azy indrindra. Ny Fiangonana kôngregasiônalista dia hita koa any Irlandy, Kanada, Afrika Atsimo, Zelady Vaovao sy any amin' ny firenena nosy any amin' ny faritra pasifika toa an' i Samoà. Hita any Arzantina sy Bolgaria koa io fiangonana io. Ny mpifindra monina prôtestanta na ny mpamita iraka toy ny London Missionary Society no nampiditra azy io tao amin' ireo tany ireo.

Roa ny fototra anankinan' ny Fiangonana kôngregasiônalista ny finoany dia ny Soratra Masina irery ihany (latina: *Sola scriptura*) sy ny maha mpisorona ny mpino rehetra. Ny maha mpisorona ny mpino rehetra dia midika fa ny mpino tsirairay dia mpisorona (na pretra) ary samy mahazo fahendrena sy torolalana ary hery ny zanak' Andriamanitra rehetra. Vokatr' izany dia mahaleo tena amin' ny fanapahan-keviny momba ny fandaminana tiany hatao ao am-piangonany ny mpivavaka ao amin' ny fiangonana isan-toerana ka tsy itsabahan' ny fiangonana any amin' ny toerana hafa na dia samy fiangonana kôngregasiônalista aza. Vokatr' izany koa dia mety misy fahasamihafany ny teôlôjian' ny fiangonana isan-toerana.

Ny Fiangonana kôngregasionalista dia teraka nandritra ny Reformasiona anglisy ka isan' ireo mpandala ny fahadiovan' ny fiangonana (Poritàna) izy ireo sady nihevitra fa ampahany fotsiny ny fanavaozana (na reformasiona) natao tamin' ny Fiangonana ka tsy mahafa-po. Isan' ny nanohitra ny fahefan' ny mpanjakan' i Angletera, dia Elizabeta I, koa izy ireo raha nikatsaka ny firaisan' ny firenena sy ny fandriam-pahalemana ary ny hisian' ny Fiangonan' i Angletera miray ny mpanjaka. Notoherin' izy ireo izany satria heveriny fa mbola ahitana taratra ny fomba nolovana tamin' ny Fiangonana katôlika.

## Jereo koa:

* Protestantisma
*Presbiterianisma