open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
राजस्थानक पहाडी किलासभ

**राजस्थानक पहाडी किलासभ** उत्तरी भारतमे रहल एक युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र छी । जे निम्नलिखित अछि:

*चित्तौडगढ किला
*कुम्भलगढ किला
*रणथम्भोर किला
*गागरोन किला
*आमेर किला
*जैसलमेर किला

ई किलासभ मुख्यतः अरावल्ली शृङ्खलामे अवस्थित अछि आ ५अम सँ १७अम- १८अम शताब्दीके बीच निर्माण कएल गेल अछि ।

## चित्र दीर्घा

Chittorgarh 397.jpg|विजय स्तम्भ, चित्तौडगढ किला
Aerial view of Kumbhalgarh.jpg|कुम्भलगढ किला
Ranthambhore Fort.jpg|रणथम्भोर किला
Ceiling painting Amber Fort.jpg|उपरी कलाकृति आमेर किला
Mirror Palace details Amber Fort.jpg|ऐना दरवार आमेर किला
Side Panel Ganesh Pol Amber Fort.jpg|गणेश स्थम्भक किनारा आमेर किला
Amber Fort Diwan-i-Aam 20080213-7.jpg|दिवानी-ई-आम आमेर किला
Amber Fort-Jaipur-India0007.JPG|२७ कार्यालय आमेर किला
Second floor view Fourth Courtyard Amber Fort.jpg|दोसर मञ्जिल आमेर किला
Amber Fort Second Courtyard Mirror Palace view.jpg|ऐना दरवार आमेर किला
Amber Fort-1.jpg|शीर्ष आमेर किला


## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
रणथम्भोर किला

**रणथम्भोर किला** दिल्ली-मुम्बई रेल मार्गक सवाई माधोपुर रेल्वे स्टेशन सँ १३ किमी दूर रन आ थम्भ नामक पहाडीसभके बीच समुद्रतल सँ ४८१ मीटर उचाई पर १२ किमीक परिधि मे बनल अछि । किलाक तीनो ओर पहाडसभमे प्राकृतिक खाई बनल अछि जे ई किलाक सुरक्षाके मजबूत बनाए अजेय बनाबैत अछि ।

## परिचय
किला सँ सम्बन्धित प्रमुख ऐतिहासिक स्थानसभमे नौलखा दरवाजा, हाथीपोल, गणेशपोल, सुरजपोल आ त्रिपोलिया प्रमुख प्रवेश द्वार अछि । त्रिपोलिया अन्धेरी दरवाजा सेहो कहलावैत अछि । एकर बगल सँ एक सुरङ्ग महल तक गेल अछि । किला तक पहुँचैक लेल बहुतेक उतार-चढाव, संकरा व फिसलन भेल रास्ता तय करैक संग नौलखा, हाथीपोल, गणेशपोल आ त्रिपोलिया द्वार पार करै पडैत अछि  । ई किलामे हम्मीर महल, सुपारी महल, हम्मीर कचहरी, बादल महल, जबरा-भंवरा, ३२ खम्बासभक छतरी, रनिहाड ताल, महादेवक छतरी, गणेश मन्दिर, चामुण्डा मन्दिर, ब्रह्मा मन्दिर, शिव मन्दिर, जैन मन्दिर, पीर सहरुद्दीनक दरगाह, सामन्तोक हवेलीसभ तत्कालीन स्थापत्य कलाक अनुठा प्रतीक छी । राणा साङ्गाक रानी कर्मवतीद्वारा शुरू कएल गेल अधूरी छतरी सेहो दर्शनीय अछि । किलाक मुख्य आकर्षण हम्मीर महल अछि जे देशक सब सँ प्राचीन राजप्रसादसभमे सँ एक छी स्थापत्यक नाम पर ई किला सेहो भग्न-समृधिक भग्न-स्थली छी ।

### विश्व धरोहर रणथम्भोर किला
कम्बोडियाक राजधानी नोमपेन्ह सहरमे युनेस्कोक विरासत सम्बन्धी विश्वव्यापी समितिक ३६अम बैठकमे दिनाङ्क २१ जुन २०१३ शुक्रवारके भारतक पहाडी किला रणथम्भोर किलाक चयन कएल गेल, ई किलाक घटनाक्रम विश्वमे सिधा प्रसारणक रुपमे देखल आ सराहल गेल । रणथम्भोर किलाक छोडि राजस्थानमे जन्तर मन्तर वेधशाला, आमेर किला, गागरोन किला, कुम्भलगढ किला, जैसलमेर किला आ चितौडगढ किला सेहो विश्व धरोहर स्थलमे शामिल अछि ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
चित्तौडगढ किला

**चित्तौडगढ किला** (अङ्ग्रेजी: Chittorgarh Fort) भारतक सब सँ बड्का किला छी । ई विश्व सम्पदा क्षेत्र सेहो छी । ई किला चित्तौडक नाम सँ प्रसिद्ध अछि आ मेवारक राजधानी छल आ वर्तमान समयमे चित्तौडगढमे अवस्थित अछि ।

ई किला अपन इतिहासमे बहुतेक उतार-चढाव देखने अछि । ई इतिहासक सब सँ खूनी युद्धसभक गवाह छी । ई तीन महान आख्यान आ पराक्रमक किछ सर्वाधिक वीरोचित कार्य देखने अछि जे अखनो स्थानीय गायकसभद्वारा गाओल जाएत अछि । ई किला तीन बेर १५ आ १६अम शताब्दीक बीच युद्धक गवाह बन्ल अछि; सन् १३०३ मे अल्लाउद्दीन खिलजी राणा रतन सिंहक युद्धमे परास्त केनए छल, सन् १५३५ मे गुजरातक सुल्तान बहादुर साह बिक्रमजीत सिंहक युद्धमे परास्त केनए छल आ सन् १५६७ मे अकबर महाराणा उदय सिंह द्वितीयक परास्त केनए छल जे बादमे एतय सँ भागि उदयपुरक स्थापना केनए छल । सभ बेर सैनिक आ सर्वसाधारण वीरता सँ किलाक रक्षाक लेल प्रतिबद्ध छल मुदा सभ बेर परास्त भेल छल । परास्तक बादो तीनो बेर १३,००० सँ बेसी राजपुत महिला आ बच्चासभ जे चित्तौडगढ युद्धमे अपन जान भजेने छल अपन जौहर देखेनए छल । पहिल बेर राणा रतन सिंहक पत्नी रानी पद्मिनी जे सन् १३०३ क युद्धमे मारल गेल छल आ बादमे रानी कर्णावती सन् १५३७ क युद्धमे मारल गेल छल ।

## ऐतिहासिकता तथा निर्माण

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* http://www.youtube.com/watch?v=hTzk4s09FJ8
* http://www.chittorgarhcity.com/ 
* http://www.chittorgarhfort.com/ 

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
कुम्भलगढ किला

**कुम्भलगढ किला** राजस्थान मात्र नै भारतक सभ किलामे विशिष्ठ स्थान राखैत अछि । उदयपुर सँ ७० किमी दूर समुद्र सतह सँ १,०८७ मीटर उँच आ ३० किमी व्यासमे फैलल ई किला मेवाडक यशश्वी महाराणा कुम्भाक सूझबूझ व प्रतिभाक अनुपम स्मारक छी । ई किलाक निर्माण सम्राट अशोकक द्वितीय पुत्र सम्प्रतिक बनाएल किलाक अवशेषसभ पर सन् १४४३ सँ शुरू भ १५ वर्षके बाद सन् १४५८ मे पूरा भेल छल । किलाक निर्माण कार्य पूर्ण भेला पर महाराणा कुम्भा सिक्का डलबेनाए छल जहि पर किला आ ओकर नाम अङ्कित छल । वास्तुशास्त्रक नियमानुसार बनल ई किलामे प्रवेश द्वार, प्राचीर, जलाशय, बाहर जाएक लेल सङ्कटकालीन द्वार, महल, मन्दिर, आवासीय इमारतसभ, यज्ञ वेदी, स्तम्भ, शीर्षसभ आदि बनल अछि ।

## परिचय
ई किला राजस्थानक राजसमन्द जिलामे स्थित अछि । ई दुर्गक निर्माण महाराणा कुम्भा करेनाए छल । ई किलाके 'अजेयगढ' कहल जाएत अछि कियाकी ई किलापर विजय प्राप्त करनाए दुष्कर कार्य छल । एकर चारो दिस एक बड्का दीवार बनल अछि जे चीनक दीवारक बाद दोसर सब सँ बड्का दीवार छी ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* 
* http://www.kuriositas.com/2012/08/greatwallofindia.html
* http://www.kumbhalgarh.in/

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
गागरोन किला

**गागरोन किला** (अङ्ग्रेजी: Gagron Fort) भारतक राजस्थान राज्यक झलावर जिलामे अवस्थित अछि । ई पहाड आ पानि किलाक नमुना छी ।

## संरक्षण
राजस्थानक ६ किलासभके सन् २०१३ जुनमे युनेस्कोद्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्रमे शामिल कएल गेल छल जाहिमे गागरोन किला एक छी । ई सभ किला सांस्कृतिक धरोहर आ राजपुत शैनिक पहाडी वास्तुकलाक विशिष्ट नमुना छी ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
पुरान गोवा

**गोवा वेल्हा** (पोर्चुगेली भाषामे "वेल्हा" अर्थात पुरान), भारतक राज्य गोवाक उत्तर गोवा जिलामे अवस्थित रहल अछि ।

## इतिहास

## सम्बन्धित तस्वीर

Image:Churcholdgoa_(64).JPG|भेल्हा गोवा चर्च
Image:OldGoaChurch.jpg|बसिलिका गोवा चर्च


## सन्दर्भ सामाग्रीसभ

## बाह्य लिङ्कसभ

* http://naturalnirvana.com/India/IndianStates/Goa/Old-Goa.htm
* http://www.indiamonuments.org 

## एहो सभ देखी
# विश्व सम्पदा क्षेत्र
# विश्व सम्पदा क्षेत्रसभक सूची

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
एलिफेन्टा गुफासभ

**एलिफेन्टा गुफासभ** भारतक मुम्बईक गेट वे अफ इन्डिया सँ लगभग १२ किलोमिटरक दुरिमे एक स्थल अछि, जे अपन कलात्मक गुफाक कारण प्रसिद्ध अछि । एतेक कुल सात गुफासभ रहल अछि । मुख्य गुफामे २६ स्तम्भ रहल अछि, जहिमे शिवक रूपमे आकार निकालल गेल अछि । पहाडके काटि बनाएल मूर्ति दक्षिण भारतीय मूर्तिकलामे प्रेरित अछि । एकर ऐतिहासिक नाम घारपुरी रहल अछि । एकर मूल नाम अग्रहारपुरी सँ निकालल गेल अछि ।

## इतिहास

## चित्र दीर्घा

Ardhanari.jpg|एलिफेन्टा गुफासभमे अर्धनारीश्वरक प्रतिमा
India-Elephanta-Pillars.jpg|वृहत कक्ष: गुफा सङ्ख्या १
India-Elephanta-Outside.jpg|प्रवेशद्वार
India-Elephanta-Statues.jpg|प्रवेशद्वार


## सन्दर्भ सामाग्रीसभ

## बाह्य लिङ्कसभ

* http://www.world-heritage-tour.org/asia/south-asia/india/mumbai/elephanta/trimurti-three-forms-in-sanskrit-designate-the-three-deities-presiding-the-different-states-of-the-hinduist-universe/sphere-flash.html 
* http://www.maharashtratourism.gov.in/mtdc/HTML/MaharashtraTourism/Default.aspx?strpage=VituralTourvideo.html
* http://www.wondermondo.com/Countries/As/India/Maharashtra/Elephanta.htm 

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
फरीदा जलाल

**फरीदा जलाल** (जन्म १४ मार्च १९४९) एक परिपक्क भारतीय अभिनेत्री छी । ओ लगभग २०० सँ बेसी भारतीय चलचित्रमे अभिनय करने अछि । ओ भारतीय चलचित्र क्षेत्रमे प्राय हिन्दी चलचित्रक लेल चिनहल जाएत अछि । ओ हिन्दी वाहेक तेलुगु, तमिल आर अंग्रेजी भाषाक चलचित्रमे समेत अभिनय करने अछि ।

जलाल सन् १९६३ मे बाल कलाकारक रुपमे **यह रास्ते है प्यार के** सँ अभिनयक सुरुवात करने छल । ओ सन् १९७० सँ सन् १९८० तक बहुत रा सँ चलचित्रसभमे मुख्य तथा सहायकक भुमिकामे अभिनय करने छल ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## वाह्य जडीसभ

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:जीवित लोक
शाजान पद्मसी

**शाजान पद्मसी** (जन्म:१९८७) भारतीय मूलक फ्रान्सेली चलचित्र आ अभिनेत्री छी । ओ मोडलक रुपमे सेहो कार्य करने अछि । भारतीय चलचित्र उद्योगमे उनकर पहिल चलचित्र रकेट सिंह छल । बलिउडमे अपन अभिनय देखेलाक बाद किछ दक्षिण भारतीय चलचित्रसभमे अभिनय करलक । ओ दिल तो बच्चा है जी आर हाउसफुल २मे समेत अभिनय करने अछि ।

## जीवनी

## चलचित्रसभ

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
* 
* 

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:जीवित लोक
श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीसभ
श्रेणी:भारतीय महिला मोडलसभ
श्रेणी:सन् १९८७ मे जन्म
आमेर किला

**आमेर किला** ( या **आम्बेर किला**) आमेर सहरमे अवस्थित अछि, जे  मे फैलल अछि ई राजस्थान राज्यक जयपुर सहर सँ  क दूरीमे अछि ।  ई पहाडी इलाकामे अछि आ जयपुरक मुख्य पर्यटक आकर्षण छी । आमेर सहर वास्तविकमे मीनासभद्वारा निर्माण कएल गेल छल आ बादमे राजा मान सिंह प्रथम (सन् १५५० दिसम्बर २१- सन् १६१४ जुलाई ६) द्वारा राज कएल गेल ।

## इतिहास
## चित्र दीर्घा

File:Amerpalace.jpg|आमेर किलाक प्यानोरोमिक दृश्य
File:Amber Palace Jaipur Pano.JPG|आमेर किलाक भोरमे लेल गेल दृश्य
File:Amer Fort dusk panorama.jpg|अनहारमे आमेर किला
File:Jaipur 03-2016 02 Amber Fort.jpg|राजमार्ग सँ लेल गेल आमेर किला आ तालक दृश्य


## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* http://www.panoramio.com/user/4942042/tags/Amer%20
* http://indiaairport.com/tourism/jaipur/amer_fort.htm
* http://indiaouting.com/rajasthan/amber-fort/

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
कियारा आडवाणी

**कियारा आडवानी** (जन्म **आलिया आडवानी**; ८ मार्च १९९२) भारतीय अभिनेत्री छी जे बलिउड चलचित्र उद्योगमे काज करैत अछि। ओ अपन अभिनय जीवनक सुरुवात फगली नामक चलचित्रसँ केनए अछि। व्यावसायिक रूपमे औषत रहलाक बादो हुनकर अभिनयक सराहना कएल गेल छल ।

## जीवनी
कियारा आडवाणीक जन्म ८ मार्च १९९२ मे व्यवसायी जगदीप आडवाणी आ अध्यापिका गेनेवीवे जाफरीक घरमे भेल छल।

## फिल्मोग्राफी
### चलचित्र

### म्युजिक भिडियो

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* 
* 

## एहो सभ देखी

श्रेणी:सन् १९९२ मे जन्म
श्रेणी:जीवित लोक
श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीसभ
श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीसभ
श्रेणी:तेलुगु चलचित्र अभिनेत्रीसभ
बारबारा म्याकिन्टोक

**बारबारा म्याकिन्टोक** (जुन १६, १९०२ – सेप्टेम्बर २, १९९२) एक अमेरिकी वैज्ञानिक आर सायटोजेनेटिस्ट छल । उनका सन् १९८३ मे क्रिया विज्ञान तथा चिकित्सामा नोबेल पुरस्कार जितने अछि । म्याकिन्टोक सन् १९२७ मे कोर्नेल विश्वविद्यालयसँ जीवविज्ञान विषयमे विद्यावारिधिक उपाधि प्राप्त करने छल । 

## जीवनी

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## वाह्य जडीसभ

श्रेणी:जीवनी
दार्जिलिङ हिमालय रेलवे

**दार्जिलिङ हिमालय रेलवे** (अङ्ग्रेजी : Darjeeling Himalayan Railway) जेकरा टोय ट्रेन सेहो कहल जाएत अछि । ई भारतक पश्चिम बङ्गाल राज्यके न्यु जलपाइगुडी आ दर्जिलिङक बिचमे चलैवाला छोट लाइनक ट्रेन छी । एकर निर्माण सन् १८७९ सँ सन् १८८१ के बीच भेल छल आ रेल लाइन लगभग  लम्बा अछि । एकर अवनति सतह न्यु जलपाइगुडी  सँ दार्जिलिङ  धरि अछि । ई रेलवे लगायत निलगिरी हिमालय रेलवे आ कालका-शिमला रेलवे युनेस्कोक विश्व सम्पदा क्षेत्रमे सूचिकृत अछि ।

## पूर्ण विवरण

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य लिङ्कसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
जैसलमेर किला

**जैसलमेर किला** विश्वक सभ सँ पैग किलामे सँ एक छी । ई भारतक राजस्थान राज्यक जैसलमेरमे अवस्थित अछि । ई विश्व सम्पदा क्षेत्र छी । एकर निर्माण राजपुत शासक रावल जैसल करेनाए छल जहि सँ एकर नाम आएल । ई किला थार मरुभूमिक रेतीला अन्तरके त्रिकुट पहाडपर खडा अछि, आ बहुतेक युद्धक गवाही रहल अछि । ई किला *सोनार किला* वा *गोल्डेन फोर्ट*क नाम सँ सेहो जानल जाएत अछि । ई किला सहरक बिचोबीच निर्मित अछि आ स्थानीयमे ई किलाक बहुतेक महत्व अछि ।

ई किला स्थापत्य कलाक दृष्टि सँ उच्चकोटिक विशुद्ध स्थानीय किला रचना छी । ई किला २५० फिट तिकोनाकार पहाडीपर स्थित अछि । ई पहाडीक लम्बाई १५० फिट आ चौडाई ७५० फिट अछि ।

## इतिहास

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
ज्वाला गुट्टा

**ज्वाला गुट्टा** (जन्म: ७ सेप्टेम्बर १९८३; वर्धा, महाराष्ट्र) एक भारतीय ब्याडमिन्टन खिलाडी छी । 

## प्रारम्भिक जीवन
ज्वाला गुट्टाक जन्म ७ सेप्टेम्बर १९८३ मे  वर्धा, महाराष्ट्र मे भेल छल । उनकर पिता एम. क्रान्ति तेलुगु आर माता येलन चीन क छी । उनकर माता येलन गुट्टा पहिल बेर १९७७ मे  अपन दादा साथे भारत आएल छल । ज्वाला गुट्टाक प्रारम्भिक पढाई हैदराबाद सँ भेल छल आर एहि ठाम सँ ओ ब्याडमिन्टन खेल सेहो शुरु करलक । 

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* ज्वाला गुट्टा : उड़ान किछु पाबक लेल
* ज्वाला गुट्टाक जलवा फिल्ममे

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:भारतीय महिला खेलाडीसभ
श्रेणी:जीवित लोक
मानस राष्ट्रिय निकुञ्ज

**मानस राष्ट्रिय निकुञ्ज** वा **मानस वन्यजन्तु विहार** (Pron:ˈmʌnəs) (, ) एक राष्ट्रिय निकुञ्ज छी जे युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रक प्राकृतिक मापदण्ड अन्तर्गत सुचिकृत अछि ।  ई निकुञ्ज भारतक पूर्वी भाग असम राज्यमे अवस्थित अछि । 
एकरा सन् १९८५ मे विश्व धरोहर स्थलक दर्जा देल गेल छल मुदा अस्सीक दशकक अन्त आ नब्बेक दशकक शुरूमे बोडो विद्रोही गतिविधिसभक कारण ई निकुञ्जके सन् १९९२ मे विश्व धरोहर स्थल सूची सँ हटा लेल गेल छल । जुन २०११ सँ ई पुनः युनेस्कोक विश्व धरोहरमे शामिल करि लेल गेल अछि ।ई निकुञ्ज एक सिङ्गे गैंडा (भारतीय गैंडा) आ बारहसिङ्घाक लेल विशेष रूप सँ प्रसिद्ध अछि ।

## इतिहास

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
* मानस वाघ संरक्षण क्षेत्र 
* वन्यजन्तु पुस्तिका

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
सुक्ष्मजीव विज्ञान

**सुक्ष्मजीव विज्ञान** जकरा अङ्ग्रेजीमे **माइक्रोबायलोजी** **([[:en:Microbiology|Microbiology]])**  कहल जाइत अछि, **जीव विज्ञान**क ओ शाखा छी जाहिमे एककोशिकीय (Unicellular), बहुकोशिकीय (Multicellular) आ अकोशिकीय (Acellular) सुक्ष्म जीवसभक अध्ययन कएल जाइत अछि ।  एहिमे सत्यनाभिक जीव (Eukaryotes) जेना कि  कवक (Fungi) आ प्रजीव (Protists) तथा आद्यनाभिक जीव (Prokaryotes), जेना कि जीवाणु (Bacteria) आ पुराजीवाणु (Archaea) आबैत अछि । विषाणु (Viruses)सभकेँ स्थायी रूपेँ जीव या प्राणी नञि मानल गेल अछि, मुदा एहि शाखाक अन्तर्गत एकर सभक अध्ययन सेहो होइत अछि ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
* सूक्ष्मजीव प्राविधिक संस्थान, भारत
* सूक्ष्मजैविकी पर अनलाइन व्याख्यान<br />द दक्षिण कैरोलिना विश्वविद्यालय 
* अनलाइन सूक्ष्मजैविकी पाठ्यपुस्तक 
* टोडरक जीवाणु विज्ञान पुस्तक 
* अनलाइन चिकित्सा सूक्ष्मजैविकी पाठ्यपुस्तक

## एहो सभ देखी
*सूक्ष्मजीव (माइक्रोओर्गेनिज्म वा माइक्रोब्स)

श्रेणी:जीव विज्ञान
सुन्दरवन राष्ट्रिय निकुञ्ज

**सुन्दरवन राष्ट्रिय निकुञ्ज** () भारतक पश्चिम बङ्गाल राज्यक दक्षिणी भागमे गङ्गा नदीक सुन्दरवन डेल्टा क्षेत्रमे स्थित एक राष्ट्रिय निकुञ्ज, बाघ संरक्षित क्षेत्र आ बायोस्फेयर संरक्षण क्षेत्र छी । ई क्षेत्र म्यानग्रोभक घणा जङ्गलसभ सँ घेरल अछि आ रोयल बङ्गाल टाइगरक सब सँ बड्का संरक्षित क्षेत्र छी । हालक अध्ययनसभ सँ पता चलल अछि कि ई राष्ट्रिय निकुञ्जमे बाघसभक सङ्ख्या १०३ अछि । एतय पक्षिसभ, सरीसृपसभ तथा रीढविहीन जीवसभ (इन्भर्टिब्रेट्स)क बहुतेक प्रजातिसभ सेहो पाबल जाइत अछि । एकर संगे एतेक नुनगर पानिक मगरमच्छ सेहो मिलैत अछि । वर्तमान सुन्दरवन राष्ट्रिय निकुञ्ज सन् १९७३ मे मूल सुन्दरवन बाघ संरक्षण क्षेत्रक कोर क्षेत्र तथा सन् १९७७ मे वन्य जीव अभयारण्य घोषित भेल छल । सन् १९८४ मई ४ क एकरा राष्ट्रिय निकुञ्ज घोषित कएल गेल छल ।

## इतिहास

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

*Official UNESCO website entry
*UNESCO Periodic Report

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
महान चोल मन्दिर

**महान चोल मन्दिर** चोल शासकसभद्वारा दक्षिण भारतमे बनाएल गेल छल । ई मन्दिरसभ छी:
* बृहदेश्वर मन्दिर, तन्जावुर
* गङ्गईकोडा चोलीश्वरमको मन्दिर
* ऐरावतेश्वर मन्दिर, दारासुरममे ।

बृहदेश्वर मन्दिरके युनेस्कोद्वारा सन् १९८७मे विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषित केनए छल । ऐरावतेश्वर मन्दिर, दारासुरमके सन् २००४ मे ई सूचीमे जोडल गेल छल । ई स्थलके आब "महान जीवित चोल मन्दिर" नाम देल गेल अछि ।

## इतिहास

## चित्र दिर्घा

Image:Brihadeeswara.jpg|बॄहदेश्वर मन्दिर
Image:Brihadeeswarar Temple 02.jpg|ई मन्दिरको गोपुरम
Image:Temple Tangore 3.jpg|ई मन्दिरक रथ


## सन्दर्भ सामाग्रीसभ

## बाह्य लिङ्कसभ

* [[युनेस्को]क विश्व सम्पदा क्षेत्रमे] घोषित चोल मन्दिर

## एहो सभ देखी
# विश्व सम्पदा क्षेत्र
# विश्व सम्पदा क्षेत्रसभक सूची

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
जन्तु विज्ञान

**जन्तु विज्ञान** या **जन्तु शास्त्र** (Zoology / Animal Biology) जीव विज्ञानक ओ शाखा छी जाहिमे जन्तु जगत केर सम्बन्धमे वैज्ञानिक अध्ययन कएल जाइत अछि । जीव विज्ञान केर एहि शाखाक अन्तर्गत कोनहु जिबैत (Extant) वा विलुप्त (Extinct) जन्तुक शरीर रचना, शरीर क्रिया, भ्रुणविज्ञान, क्रमिक उद्विकाश, अभिज्ञान (पहिचान), जैव वर्गीकरण आ पारिस्थितिक तन्त्रमे ओहि जन्तुक योगदान आदिक अध्ययन कएल जाइत अछि ।

## प्राणीक परिभाषा
प्राणीक परिभाषा बहुतेक प्रकार सँ कएल गेल अछि । किछ लोग प्राणी एहन जीव के कहैत अछि जे कार्बोहाइड्रेट, प्रोटिन आ वसाक सृजन तँ नै करैत अछि, मुदा जीवनयापनक लेल एहि पर निर्भर करैत अछि । ई पदार्थसभ के प्राणी बाह्य स्रोत सँ प्राप्त करैत अछि । एकर सृजन करैवाला पादप जातिक **जीव** होइत अछि, जे अकार्बनिक स्रोत सँ प्राप्त पदार्थसभ सँ एकर सृजन करैत अछि । 

श्रेणी:जीव विज्ञान
गाय

**गाय** एकटा महत्त्वपूर्ण पालतू जानवर छी जे संसारक प्राय: सभठाम पावोल जाति अछि । अहिमs उत्तम किसिम कs दूध प्राप्त होति छै । हिन्दू, गाय कs 'माता' (गौमाता) कहति अछि । 
नेपालक राष्ट्रीय जनाबर गाय छी । नेपालमे वैदिक काल सs गाय कs महत्व मानल जाति छै । आरंभमे आदान प्रदान एवम विनिमय आदिके माध्यमक रूप मs गाय उपयोग होति छल 
हिन्दू धर्म मs गाय कs लक्ष्मीके रूप मs पूजा होति अछि 

; गाय व भैंसि में गर्भ से संबन्धित जानकारी

* **सम्भोगक काल** - वर्ष भरि, तथा गर्मि मs अधिक 

* **वर्ष मs गर्मीके आबsक समय** - हर १८ सं २१  दिन धरि (गर्भनै ठहरला पर) ; ३० सं ६० दिनमे (व्याला कs बाद)

श्रेणी:स्तनधारी प्राणी
हम्पी

**हम्पी** ( *Hampe*) एकटा गाउँ छी जे भारतक कर्नाटक राज्यक उत्तरमे अवस्थित अछि । हम्पी मध्यकालीन हिन्दू राज्य विजयनगर साम्राज्यक राजधानी छल । तुङ्भद्रा नदीक तट लग स्थित ई नगर आब हम्पी (पम्पा सँ नामाकरण) नाम सँ जानल जाइत अछि आ आब एतेक मात्र जिर्ण अवशेष बाँकी रहल अछि । ई अखनो महत्वपूर्ण आस्थाक केन्द्र अछि जाहिमे सँ सब सँ महत्वपूर्ण विरूपाक्ष मन्दिर छी संगे एहि प्राचीन सहरमे बहुतेक भिन्न भिन्न धरोहरसभ रहल अछि । एकरा देखला पर एहन लागैत अछि कि कोनो समयमे एतेक एकटा समृद्धशाली सभ्यता निवास करैत छल । भारतक कर्नाटक राज्यमे स्थित ई नगरक जिर्ण धरोहरसभके युनेस्कोद्वारा सन् २००६ मे विश्व सम्पदा क्षेत्रमे सामिल कएल गेल छल । प्रत्येक वर्ष यतय हजारोक सङ्ख्यामे पर्यटक तथा तिर्थ यात्री आबैत अछि । सन् २०१४ क एक तथ्याङ्क अनुसार कर्नाटक राज्यक एतिहासिक स्थानसभमे हम्पी, इन्टरनेट खोज साइट गुगलमे सब सँ बेसी खोज कएल गेल स्थानमे जगह बनेनाए छल । 

## इतिहास

## दृश्यसभ

## हम्पी चित्र दीर्घा

Hampi aug09 56.jpg|अन्जनेयाद्री पहाड सँ देखल दृश्य
Hampi aug09 243.jpg|भूमिगत मन्दिरक बगलमे रहल ट्याङ्क
Ya Temple.jpg|या मन्दिर
WatchTower.JPG|घडी टावर
Narasimha Vigrah.JPG|नर्सिम्हा भिग्रहा
Zanana Enclosure.jpg|जनाना
Stone Monolithic Nandi Bull Hampi.JPG|नन्दी सडहा प्रतिमा
Hampi, India, Banks of the Tungabhadra River, Rocky hills of Hampi.jpg|हम्पीमे रहल तुङ्भद्रा नदी
Kadalekalu Ganesha Temple.jpg|हेमकुट पहाडमे रहल गणेशा मन्दिर
Kadalekalu Ganesha Statue.JPG|हेमकुट पहाडमे रहल गणेशा


## सन्दर्भ सूची

## बाह्य लिङ्कसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
महाबलिपुरममे रहल स्मारकसभक समूह

**[[महाबलिपुरम]]मे रहल स्मारकसभक समूह** एक धरोहर परिसर छी जे भारतक तमिलनाडु राज्यक कान्चीपुरम जिलाक बङ्गालक खाडीके कोरोमण्डल तटमे स्थित अछि । ई चेन्नईक बगलमे स्थित अछि । ई मन्दिर दक्षिण भारतक सब सँ प्राचीन मन्दिरमे मानल जाइत अछि जे आठम शताब्दी सँ अछि । ई मन्दिर द्रविड वास्तुकलाक उत्कृष्ट नमूना छी । लगभग ४० विहारक संगे एहिमे विश्वक सब सँ बड्का चट्टानक कलाकृति अछि । महाबलिपुरमके सन् १९८४ मे युनेस्कोक विश्व सम्पदा क्षेत्रमे स्थान भेटल छल । यतय पल्लव वंशीय कालमे रहल सम्पदासभ निम्न अछि: पञ्च रथमे धर्मराज रथ, अर्जुन रथ, भीम रथ, द्रौपदी रथ, नकुल सहदेव रथ, आ गणेश रथ सामिल अछि । विवध महाबलिपुरमक गुफा मन्दिरसभमे वराह गुफा मन्दिर, कृष्ण गुफा मन्दिर, महिषासुरमर्दिनी मण्डप, पञ्चपाण्डव गुफा मन्दिर अछि । संरचनात्मक मन्दिरसभमे शोर मन्दिर आ ओलककन्नेश्वर मन्दिर आ गङ्गाक अवतरण, विश्वक सब सँ बड्का खुला आकासमे रहल चट्टानक कलाकृति छी ।

## इतिहास

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
सिख धर्म

**सिख धर्म** (**सिखमत** आ **सिखी** सेहो कहल जाइत अछि; पञ्जाबी: ਸਿੱਖੀ) एक एकेश्वरवादी धर्म छी । ई धर्मक अनुयायी के **[[सिख]]** कहल जाइत अछि । सिखसभक धार्मिक ग्रन्थ **श्री आदि ग्रन्थ** या **ज्ञान [[गुरु ग्रन्थ साहिब]]** छी । आमतौर पर सिखसभक १० सतगुरु मानल जाइत अछि, मुदा सिखसभक धार्मिक ग्रन्थमे ६ गुरुसभ सहित ३० भगतसभक बानी अछि, जेकर सामान सिख्यासभक सिख मार्ग पर चलैक लेल महत्त्वपूर्ण मानल जाइत अछि । सिखसभक धार्मिक स्थानक गुरुद्वारा कहैत अछि ।

सन् १४६९ मे पञ्जाबमे जन्मल नानक देव गुरमतकें खोजलक आ गुरमतक सिख्यासभक देश देशान्तरमे स्वयं जाए जाए करि फैलेने छल । सिख हुनका अपन पहिल गुरु मानैत अछि । गुरमतक परचार बाँकी ९ गुरुसभ केलक । १०अम गुरु गोबिन्द सिंह जी ई परचार खालसाक सोपलक आ ज्ञान गुरु ग्रन्थ साहिबक सिख्यासभ पर अम्ल करैक लेल उपदेश देलक । सन्त कबीर, धना, साधना, रामानन्द, परमानन्द, नामदेव  इत्यादि, जेकर सभक बानी आदि ग्रन्थमे दर्ज अछि, ओ भगतसभक सेहो  सिख सत्गुरुसभक सामान मानैत अछि आ ओकर सिख्यासभ पर अमल करैक कोशिश करैत अछि । सिख एक ईश्वर मानैत अछि, जेकरा ओ एक-ओम्कार कहैत अछि । ओकर मान अछि कि ईश्वर अकाल आ निरंकार होइत अछि ।

## परिचय

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:सिख धर्म
श्रेणी:धर्म
अमृतसर

**अमृतसर** (; ; ), एतिहासिक रुप सँ **रामदासपुर** आ  **अम्बरसर** क रुपमे जानल जाइत छल । ई भारतक पञ्जाब राज्यक एक सहर छी । अमृतसर पञ्जाबक सब सँ महत्वपूर्ण आ पवित्र सहर मानल जाइत छल । पवित्र एहि लेल मानल जाइत अछि कियाकि सिख सब सँ बड्का गुरूद्वारा स्वर्ण मन्दिर अमृतसरमे अछि । ताजमहलक बाद सब सँ बेसी पर्यटक अमृतसरक स्वर्ण मन्दिरके देखै लेल आबैत अछि । स्वर्ण मन्दिर अमृतसरक दिल मानल जाइत अछि ।

## इतिहास

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* आधिकारिक वेबसाइट

## एहो सभ देखी

श्रेणी:अमृतसर
गुरु राम दास

**गुरु राम दास** (; ) (१५३४-१५८१) सिखसभक गुरु छल आ हुनका गुरुक उपाधि ३० अगस्त १५७४ क देल गेल छल । ओहि दिन जब विदेशी आक्रमणकारी एक सहरक बाद दोसर सहर तबाह करि रहल छल, तब 'पञ्चम् नानक' गुरू राम दास जी महाराज एक पवित्र सहर रामसर, जे कि आब अमृतसरक नाम सँ जानल जाइत अछि, क निर्माण केनए छल ।

## जीवनी

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
*सिख सङ्गठन
*सिख इतिहास 

## एहो सभ देखी

श्रेणी:सिख गुरुसभ
पत्तदकल

**पत्तदकल** (कन्नड - ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು) भारतक कर्नाटक राज्यमे रहल एक गाम आ पर्यटकीय स्थल छी जे भारतीय स्थापत्यकलाक वेसर शैलीक आरम्भिक प्रयोग वा स्मारक समूहक लेल प्रसिद्ध अछि । ई मन्दिर आठम शताब्दीमे निर्माण कएल गेल छल । एतय भारतीय स्थापत्य (दक्षिण भारतीय) तथा भारतीय स्थापत्यकला (उत्तर भारतीय या आर्य) दुनु शैलीक मन्दिर अछि । पत्तदकल दक्षिण भारतक चालुक्य वंशको राजधानी बादामी सँ २२ किमीक दूरीमे अवस्थित अछि । चालुक्य वंशक राजासभद्वारा एकर निर्माण सातम शताब्दी आ आठम शताब्दीमे कएल गेल छल ।

## इतिहास

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
निलगिरी हिमालय रेलवे

**निलगिरी हिमालय रेलवे** (अङ्ग्रेजी: Nilgiri Mountain Railway; तमिल: நீலகிரி மலை ரயில்) सन् १९०८ मे ब्रिटिशद्वारा भारतक तमिलनाडुमे निर्माण केनए छल । प्रारम्भमे ई रेलवेक मद्रास रेलवे सञ्चालित केनए छल । सन् २००५ जुलाईमे युनेस्को निलगिरी हिमालय रेलवेके दार्जिलिङ हिमालय रेलवे संगे विश्व धरोहर स्थलक एक विस्तारक रूपमे मान्यता देनए छल आ तखन सँ एकरासभके संयुक्त रूप सँ भारतक पर्वतीय रेलक नाम सँ जानल जाइत अछि । एकरा ई मान्यता मिलैक बाद एकर आधुनिकीकरणक योजना परित्याग करि देल गेल । पिछला वर्ष सँ कुन्नुर आ उदगमण्डलमक बीचक खण्ड पर भापक इन्जनक स्थान पर डिजल इन्जनक प्रयोग कएल जा रहल अछि । स्थानीय लोगसभ आ पर्यटकसभ ई खण्डपर एक बेर फेर सँ भाप इन्जनद्वारा रेलगाडी चलाबैक मांग केनए अछि ।

}

|}
|}

## इतिहास

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* भारतीय रेलवे क्षेत्र
* चित्र आ जानकारी

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
सिख

सिख धर्म अनुयायिसभके **सिख** (;  ** ) कहल जाइत अछि । एकरा कखेनो-कखेनो सिक्ख सेहो लिखल जाइत अछि । एकर पहिल गुरू गुरु नानक जी छी । गुरु ग्रन्थ साहिब सिखसभक पवित्र ग्रन्थ छी । एकरसभक प्रार्थना स्थलके गुरुद्वारा कहल जाइत अछि । हिन्दू धर्मक रक्षामे तथा भारतक आजादीक लडाईमे आ भारतक आर्थिक प्रगतिमे सिखसभक बहुत बड्का योगदान अछि ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
* सिक्खसभक इतिहास 

## एहो सभ देखी

श्रेणी:सिख धर्म
श्रेणी:धर्म
उ

नेपाली वर्णमालामे स्वरवर्णक पाँचम अक्षर {अक्षरक पाछा ई वर्णक मात्रा उकार (ु) देलापर ओ अक्षरक अन्त्यमे उ उच्चारण कएल जाईत अछि जेना क+ु = (क+उ)कु।
ऊ

नेपाली वर्णमालामे स्वरवर्णक छठम अक्षर {अक्षरक पाछा ई वर्णक मात्रा ऊकार (ू) देलापर ओ अक्षरक अन्त्यमे ऊ उच्चारण कएल जाईत अछि जेना क+ू = (क+ू)कू।
ऋ

नेपाली वर्णमालामे स्वरवर्णक एक अक्षर छी। कोइ कोइ एकरा स्वर वर्णक सातम अक्षर मानने अछि । {अक्षरक पाछा ई वर्णक मात्रा एकार (ृ) देलापर ओ अक्षरक अन्त्यमे ऋ उच्चारण कएल जाईत अछि जेना क+ृ = (क+ऋ)कृ} यद्यपि सभ विद्वानसभ स्वरवर्णमे ऋक अस्तित्त्व स्वीकार नै करने अछि ।
ए

नेपाली वर्णमालामे स्वरवर्णक सातम अक्षर {अक्षरक पाछा ई वर्णक मात्रा एकार (े) देलापर ओ अक्षरक अन्त्यमा ए उच्चारण कएल जाईत अछि जेना क+े = (क+ए)के।
ऐ

नेपाली वर्णमालामे स्वरवर्णक आठम अक्षर {अक्षरक पाछा ई वर्णक मात्रा ऐकार (ै) देलापर ओ अक्षरक अन्त्यमे ऐ उच्चारण कएल जाईत अछि जेना क+ै = (क+ऐ)कै।
ओ

नेपाली वर्णमालामे स्वरवर्णक नवम अक्षर {अक्षरक पाछा ई वर्णक मात्रा ओकार (ो) देलापर ओ अक्षरक अन्त्यमे ओ उच्चारण कएल जाईत अछि जेना क+ो = (क+ओ)को ।
इ

नेपाली वर्णमालामे स्वरवर्णक तेसर अक्षर अक्षरक पाछा ई वर्णक मात्रा इकार (ि) देलापर ओ अक्षरक अन्त्यमे इ उच्चारण कएल जाइत अछि जेना क+ि = (क+इ)कि ।
ई

नेपाली वर्णमाला स्वरवर्णक चौथा अक्षर {अक्षरक पाछा ई वर्णक मात्रा ईकार (ी) देलापर ओ अक्षरक अन्त्यमे ई उच्चारण कएल जाईत अछि जेना क+ी = (क+ई)की।
औ

नेपाली वर्णमालामे स्वरवर्णक दशम अक्षर {अक्षरक पाछा ई वर्णक मात्रा ओकार (ो) देलापर ओ अक्षरक अन्त्यमए औ उच्चारण कएल जाईत अछि जेना क+ौ = (क=औ)कौ।
अं

नेपाली वर्णमालामे स्वरवर्णक एघारम अक्षर {अक्षरक पाछा ई वर्णक मात्रा अनुस्वार (ं) देलापर ओ अक्षरक अन्त्यमे अं उच्चारण कएल जाईत अछि जेना क+ं = (क+अं) कं।
अः

नेपाली वर्णमालामे स्वरवर्णक बाह्रम अक्षर {अक्षरक पाछा ई वर्णक मात्रा विसर्ग (ः) देलापर ओ अक्षरक अन्त्यमे दीर्घ उच्चारण कएल जाईत अछि जेना क+ः = कः।
क

**क** देवनागरी वर्णमालाक पहिल व्यंजन अक्षर छी।

## प्रयोजन
ई अक्षर देवनागरीक सभ भाषासभमे प्रयोग होएत अछि ।

## अन्य लिपिमे प्रयोग
अन्य लिपिमे ई अक्षरक एहि प्रकार सँ लिखाएत अछि -
*तमिल लिपि: க
*गुजराती लिपि:ક

श्रेणी:वर्णमाला
श्रेणी:देवनागरी वर्णमाला
ख

****

**ख**  नेपाली बर्णमालामे व्यन्जनवर्णक दोसर अक्षर छी।
ङ

**ङ** नेपाली वर्णमालामे व्यन्जनवर्णक पाँचम अक्षर छी ।
छ

**छ** नेपाली वर्णमालामे व्यन्जनवर्णक सातम अक्षर छी।

श्रेणी:देवनागरी वर्णमाला
ड

**ड** नेपाली वर्णमालामे व्यन्जनवर्णक तकसरदििूहाैौाीबपनिにつくにひづすひひ१३ अहम अक्षर छी।
द

**द**  देवनागरी वर्णमालामे व्यन्जनवर्णक १८ अहम अक्षर छी ।
ध

**[[धी]]** देवनागरी वर्णमालामे व्यन्जनवर्णक १९ अहम अक्षर छी ।
स

**स** देवनागरी वर्णमालाने व्यन्जनवर्णक ३२ अहम अक्षर छी ।
व्यञ्जजन वर्ण

**व्यञ्जजन** (:en:consonant) शब्दक प्रयोग एहन ध्वनिसभक लेल कएल जाइत अछि जेकर उच्चारणक लेल कोनो स्वरक जरुरत होइत अछि । एहन ध्वनिसभक उच्चारण करैत समय अपनसभक मुखके भीतर कोनो न कोनो अङ्ग विशेषद्वारा वायुक अवरोध होइत अछि ।

ई तालिकामे सभ भाषासभके व्यञ्जजन लेल गेल अछि, **[[आइपिए]] वर्णाक्षरसभ** के संग।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भाषा
वर्णमाला

कोनो एक भाषा या अनेक भाषासभके लिखैक लेल प्रयुक्त मानक प्रतीकसभक क्रमबद्ध समूहके **वर्णमाला** (=वर्णसभक माला या समूह) कहैत अछि। उदाहरणक लेल देवनागरीक वर्णमालामे अ, आ, इ, ई, उ, ऊ, ऋ, ऋ, लृ, लृ्, ए, ऐ, ओ, औ, अं, अः,&nbsp; क&nbsp;, ख&nbsp;, ग&nbsp;, घ&nbsp;, ङ । च&nbsp;, छ&nbsp;, ज&nbsp;, झ&nbsp;, ञ । ट&nbsp;, ठ&nbsp;, ड&nbsp;, ढ&nbsp;, ण । त&nbsp;, थ&nbsp;, द&nbsp;, ध&nbsp;, न । प&nbsp;, फ&nbsp;, ब&nbsp;, भ&nbsp;, म । य&nbsp;, र&nbsp;, ल&nbsp;, व । श&nbsp;, ष&nbsp;, स&nbsp;आ हके 'देवनागरी वर्णमाला' कहैत अछि आ a, b, c, d ... z के रोमन वर्णमाला (रोमन अल्फाबेट) कहैत अछि । 

वर्णमाला एहि मान्यता पर आधारित अछि कि वर्ण, भाषामे आबैवाला मूल ध्वनिसभ (स्वनिम या फोनिम)क प्रतिनिधित्व करैत अछि । ई ध्वनिसभ या त ओ अक्षरसभक वर्तमान उच्चारण पर आधारित होइत अछि या फेर ऐतिहासिक उच्चारण पर । मुदा वर्णमालाक मात्र लिखैक अन्य तरिकासभ सेहो जेना शब्द-चिह्न (लोगोग्राफी), सिलैबरी आदि । शब्द-चिह्ननमे प्रत्येक लिपि चिह्न पुरा-क-पुरा शब्द, रूपिम (morpheme) या सिमान्टिक इकाईक निरूपित करैत अछि । याह रुपेन सिलैबरीमे प्रत्येक लिपि चिह्न कोनो अक्षर (syllable (वर्ण नै))क निरूपित करैत अछि ।

## प्रकार
प्रत्येक वर्णमालामे दुई प्रकारक वर्ण होइत अछि स्वर वर्ण तथा व्यञ्जन वर्ण। व्यञ्जनक संग स्वर लगाबैक भिन्न तरिकासभक आधार पर वर्णमालासभके तीन वर्गमे बांटल जाइत अछि:

## अन्य भाषाओँ में
'वर्णमाला' के अङ्ग्रेजीमे 'ऐल्फाबेट' (alphabet) कहैत अछि । अरबी, फारसी, कुर्दी आ मध्य पूर्वक अन्य भाषासभमे एकरा 'अलिफ-बेई' या मात्र 'अलिफ-बे' कहैत अछि (जे अरबी-फारसी लिपिक पहिल दुई अक्षरसभक नाम छी)।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी
* अक्षर
* देवनागरी
* हिन्दी वर्णमाला
* युनानी वर्णमाला
* शब्दांश-माला

श्रेणी:लिपि
श्रेणी:भाषा
श्रेणी:व्याकरण
स्वर वर्ण

**स्वर** (vowel) ओ ध्वनिसभके कहैत अछि जे बिना कोनो अन्य वर्णसभक सहायता सँ उच्चारित कएल जाइत अछि ।

## वर्गीकरण
स्वरसभक बहुतेक तरह सँ वर्गीकृत कएल जा सकैत अछि:

## मैथिली भाषाक स्वर
* अ /  /
* आ /  /
* इ / i /
* ई / i: /
* उ / u /
* ऊ / u: /
* (ऋ = 'रि', आधुनिक मैथिलीमे / ri /)
* ए / ei /
* ऐ /  /
* ओ / o: /
* औ /  /
* ऍ /  /
* (ऑ /  /)

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## एहो सभ देखी
* व्यञ्जजन वर्ण

श्रेणी:भाषा
अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक लिपि

**अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक लिपि** (अ॰ध॰व॰, अङ्ग्रेजी: International Phonetic Alphabet, इन्टरनेसनल फनेटिक एल्फाबेट) एक एहन लिपि छी जाहिने विश्वक सब भाषासभक ध्वनिसभ लिखल जा सकैत अछि । एकर हर अक्षर आ हरेक ध्वनिक एक-सँ-एकके सम्बन्ध होइत अछि । आरम्भमे एकर अधिकतर अक्षर रोमन लिपि सँ लेल गेल छल, मुदा जेना-जेना एहिमे विश्वक बहुतेक भाषासभक ध्वनिसभ जोडल जाए लागल तँ बहुत सँ युनानी लिपि सँ प्रेरित अक्षर लेल गेल आ बहुतेक बिलकुले नव अक्षरसभक निर्माण कएल गेल । एहिमे सन् २०१० धरि १६० सँ अधिक ध्वनिसभक लेल चिह्न दर्ज कएल जा चुकल अछि, मुदा कोनो भी एक भाषाके दर्शाबैक लेल ई वर्णमालाक एक भागक मात्र जरुरत होइत अछि ।

ई प्रणालीके ध्वन्यात्मक प्रतिलेखन (ट्रान्सक्रिप्सन)मे सूक्ष्म प्रतिलेखन [ ] क चिन्हसभक बीचमे आ स्थूल प्रतिलेखन / / क चिन्हसभक भितर लिखल जाइत अछि । एकर नियामक अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक सङ्घ छी । उदाहरणक लेल:

***[[अंग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]**: This is a webpage of wikipedia. I am writing it.
***अ॰ध॰व॰ लिप्यान्तरण**: 
***[[मैथिली भाषा|मैथिली]] उच्चारण**: दिस् इज् अ वेब्पेज् अव् विकिपीडिआ । आइ ऐम् राइटिङ्ग् इट् ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
* Devanagari, IPA and X-SAMPA mapping
* देवनागरी <=> आइपिए परिवर्तक

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भाषाविज्ञान
लिपि

**लिपि** या लेखन प्रणालीक अर्थ होइत अछि कोनहु भाषाक लिखावट या लिखैक ढङ्ग। लिपि आ' भाषा दु अलग-अलग भाषिक अस्तित्व होइत अछि । भाषा ओ मौखिक अभिव्यक्ति होइत अछि जे बाजल जाइत अछि, लिखबा' लेल तँ कोनो  आनहु लिपि मे लिखल जा' सकैत अछि । कोनो एक भाषिक अभिव्यक्ति कें ओकर सामान्य लेखन किंवा अंकन रीति छोड़ि दोसर भाषाक वर्णमाला (alphabet) मे लिखब, ओहि तरहक 'भाषिक परिवर्तन'  नै भेल लेकिन, दुनु वर्णमालाक  जानकारक लेल उच्चारण योग्य भ' जाइछ, अहि  एक लिपि सं दोसर लिपि मे बदलि लिखबा' वा अंकित करबाक क्रिया लिप्यन्तरण कहल जाइत अछि ।

यद्यपि संसार भरि मे प्रयोग भ रहल भाषा सभक सङ्ख्या अखनो हजार सँ बेसी अछि, तथापि अखन ई भाषा सभ लिखबाक लेल मात्र लगभग दु दर्जन लिपिसभक मात्र प्रयोग भ रहल अछि । आर गंभीरता सं विचार कयला पर बूझना' जाइछ जे संसार मे मात्र तीन प्रकारक मूल लिपिसभ (या लिपि परिवार) अछि- 

* **[[चित्रलिपि]]** (ideographic scripts) - चीन, जापान आ दक्षिण कोरियामे प्रयुक्त लिपिसभ,

* **[[ब्राह्मी लिपि|ब्राह्मी]] सँ व्युत्पन्न लिपिसभ** - देवनागरी तथा दक्षिण एसिया आ दक्षिण-पूर्व एसिया मे प्रयुक्त लिपिसभ ; तथा

* **[[फोनेसियन]] (Phonecian) सँ व्युत्पन्न लिपिसभ** - सम्प्रति युरोप, मध्य एसिया आ उत्तरी अफ्रिकामे प्रयुक्त लिपिसभ

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:लिपि
श्रेणी:भाषाविज्ञान
अनार

**अनार** (), वनस्पति नाम **प्युनिका ग्रेनटम**, एक फल छी जकर पतझड झाडी वा छोट गाछ होएत अछि । अनारक गाछ  लम्बा होइत अछि आ ई लिथ्रेस परिवार अन्तर्गतक फल छी ।

उत्तरी गोलार्धमे ई फल सितम्बर सँ फरबरी धरि फरैत अछि, आ दक्षिणी गोलार्धमे मार्च सँ मई धरि फरैत अछि ।

## विवरण

## चित्र दीर्घा

Shoku.JPG|अनार
Granatapfelblüte 3.jpg|अनार
Unripened pomegranate.jpg|अनार
Pomegranate fruit.jpg|पूर्ण अनार
"Pomegranates of Salem".jpg|अनार


## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

*
*
*अनार

## एहो सभ देखी

श्रेणी:फल
भुत जोलोकिया

**भुत जोलोकिया** (, आइपिए: [ˈbʱʊt.zɔˌlɔkiˌja]), **घोस्ट पिपर**, **घोस्ट चिली**, **यु-मोरोक**, **रेड नागा**, **नागा जोलोकिया** आ **विह जोलोकिया**क नाम सँ सेहो जानल जाइत अछि । ई बंगलादेशक **[[नागा मोरिच]]** सँ बहुतेक नजदिकक सम्बन्ध राखैत अछि आ ई एकदलीय हाइब्रिड **[[मर्चाई]]** छी जे भारतक राज्य अरुणाचल प्रदेश, असम, नागाल्यान्ड आ मणिपुरमे कृषि खेति कएल जाइत अछि । ई कयाप्सिकम चिनी आ क्याप्सिकम फ्रुटिसिनक प्रजाति छी ।

सन् २००७ मे, गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड एकरा विश्वके सभ सँ करु लाल मिर्चाईक रुपमे प्रमाणित केनए छल । ई लाल मिर्चाई कोभिल्ले ताप एकाईमे १ मिलियन एसएचयु ताप मापन देखेने छल । मुदा, ई मर्चाईके सन् २०११ मे इनफिनिटी चिली बादमे नागा भाइपर पिपर, सन् २०१२ मे ट्रिनिडाड मोरुगा स्कोर्पियन आ अखुनका सभ सँ करु मर्चाई क्यारोलिना रिपर छी जे सन् २०१३ अगस्त ७ के कीर्तिमान अपन नाममे केनए छल ।

## उत्पति

## चित्र दीर्घा

File:Bhut jolokia 10 Days.JPG|भुत जोलोकियाक १० दिनक पात
File:Bhut jolokia leaf.JPG|भुत जोलोकियाक ३० दिनक पात
File:Bhut jolokia plant 40 days.JPG|भुत जोलोकियाक ४० दिनक पात
File:Naga Jolokia Peppers.jpg
File:BhutJolokia02 Asit.jpg
File:BhutJolokia03 Asit.jpg
File:BhutJolokia04 Asit.jpg
File:BhutJolokia06 Asit.jpg
File:BhutJolokia08 Asit.jpg
File:Peach Bhut Jolokia Ghost Pepper.jpg|भुत जोलोकिया
File:Yellow Bhut Jolokia Ghost Pepper.jpg|पियर भुत जोलोकिया
File:Chocolate Bhut Jolokia Ghost Pepper.jpg|चोकलेट भुत जोलोकिया
File:Purple Bhut Jolokia Ghost Pepper.jpg|भुरा भुत जोलोकिया
File:Red Bhut Jolokia Ghost PepperParadise.org.JPG|लाल भुत जोलोकिया


## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:मर्चाईसभ
नागा मोरिच

**नागा मोरिच**, भुत जोलोकिया सँ बहुतेक नजदिकी अछि । ई मर्चाईके बंगलादेश आ उत्तर पूर्व भारतमे कृषि खेति कएल जाइत अछि । ई भुत जोलोकिया वा घोस्ट चिली सँ बहुतेक मिलैत जुलैत अछि । एकरा संयुक्त अधिराज्यमे डोरेस्ट नागा कहल जाइत अछि जेकर मूल बंगलादेश छी । ई सब सँ बेसी करु मर्चाईक श्रेणीमे आबैत अछि ।

## वर्गीकरण

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## एहो सभ देखी
* भुत जोलोकिया

श्रेणी:मर्चाईसभ
मर्चाई

**मर्चाई** क्याप्सिकम वंशक एकदलीय फल छी, तथा ई सोलेनेसी कुलक एक सदस्य छी । एकर स्वाद करु होइत अछि । मर्चाईके करु तत्वके क्याप्सिसिन आ ओ वनस्पतिके क्याप्सिकम कहल जाइत अछि । ग्रीक भाषाक डसैवाला वस्तु बुझाबैवाला शब्द सँ ई नाम बनल अछि । मर्चाईके पोर्चुगाली आ स्पेनी अन्वेषकसभ एसिया महाद्वीप आनैक मान्यता रहल अछि । मर्चाई विभिन्न जातिक होइत अछि । युरोप, अमेरिका दिस सेयान पेपर कहल जाएवाला सामान्य लम्बा मर्चाई मसालेदार एसियाली पकवानक अभिन्न अङ्ग छी । मर्चाईक जन्म स्थान दक्षिण अमेरिका छी जतय सँ ई पुरा विश्वमे फैलल । मर्चाईक प्रयोग एक औषधिक रूपमे सेहो भऽ रहल अछि ।

## इतिहास

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य लिङ्कसभ

श्रेणी:मर्चाईसभ
श्रेणी:मसालासभ
ह

**ह**देवनागरी वर्णमालामे व्यन्जनवर्णक ३३ अहम अक्षर छी।

श्रेणी:वर्णमाला
श्रेणी:देवनागरी वर्णमाला
कृषिजोपजाति

कोनो पौधाक **कृषिजोपजाति** (प्रकार) मूल पौधा सँग भिन्न होइतो ओ पौधाक मूल विशेषतासभके अपनामे समाहित राखैत अछि। आमतौर पर कोनो पौधाक प्रकार ओकरा आर सुन्दर या लाभप्रद बनाबैक लेल विकसित कएल जाइत अछि आ एकरा एक अलग नाम सेहो देल जाइत अछि ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:वनस्पति विज्ञान
घृत कुमारी

**[http://ayurvedicherbss.com/p1/ घृत कुमारी] ** या अलोवेरा/एलोवेरा, जेकरा क्वारङ्गदल, या ग्वारपाठाक नाम सँ सेहो जानल जाइत अछि, एक औषधीय पौधाक रूपमे विख्यात अछि । एकर उत्पत्ति सम्भवतः उत्तरी अफ्रिकामे भेल अछि । ई प्रजाति विश्वक अन्य स्थानसभ पर स्वाभाविक रूप सँ नै पाओल जाइत मुदा एकर निकट सम्बन्धी **अलो** उत्तरी अफ्रिकामे पाएल जाइत अछि । एकरा सभ सभ्यतासभ एक औषधीय पौधाक रूपमे मान्यता देने अछि आ ई प्रजातिक पौधाक प्रयोग पहिल शताब्दी सँ औषधिक रूपमे कएल जा रहल अछि । एकर उल्लेख आयुर्वेदक प्राचीन ग्रन्थसभमे मिलैत अछि ।

## वर्णन
 

## कृषि
 

## मानव उपयोग

## चिकित्सा

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* एलोवेरा प्रोडक्ट  ग्वारपाठा उपयोग पर सम्पूर्ण जानकारी (हिन्दीमे)
* मेरा समस्त देखी ग्वारपाठा पर संपूर्ण जानकारी (हिन्दीमे)
* जीवन ऊर्जा पर (हिन्दीमे)
* अन्तर्राष्ट्रीय अलोय विज्ञान परिषद
* ग्वारपाठा
* डील के जालस्थल पर कृषि आ प्रजातिसभ (हिन्दीमे)

## एहो सभ देखी

श्रेणी:औषधोपचार
क्ष

**क्ष**  क्+ष दुई अक्षर मिलक बनल ई अक्षरक देवनागरी वर्णमालामे ३४ अहम अक्षर छी।
त्र

**त्र** त्+र दुई अक्षर मिलक बनल ई अक्षरक देवनागरी वर्णमालामे ३५ अहम अक्षर छी ।
ज्ञ

**ज्ञ** ज्+ञ दुई अक्षर मिलक बनल ई अक्षरक नेपाली वर्णमालामे ३८ अहम अक्षर छी ।
ग्रेट हिमालयन राष्ट्रिय निकुञ्ज

**ग्रेट हिमालय राष्ट्रिय निकुञ्ज** (जिएचएनपी) हिमाचल प्रदेशक कुल्लूमे अवस्थित अछि । ई निकुञ्जक स्थापना सन् १९८४ मे भेल, एकर क्षेत्रफल १,१७१&nbsp;किमी२ अछि आ अवनति १५०० सँ ६०००&nbsp;मिटर धरि अछि । एकरा विश्व सम्पदा समिति सन् २०१४ मे विश्व सम्पदा क्षेत्रमे सम्मिलित केनए छल ।

## वनस्पति

## जन्तु

## चित्र दीर्घा

Blue fronted Redstart- Male - Himachal I2 IMG 3517.jpg|thumb|तितली
Common Yellow Swallowtail - Papilio machaon I IMG 6962.jpg|thumb|पियर तितली


## सन्दर्भ सामाग्रीसभ

## बाह्य लिङ्कसभ
*'''ग्रेट हिमालयन राष्ट्रिय निकुञ्ज ''' वेबसाइट 
* ग्रेट हिमालयन नेसनल पार्क विश्व सम्पदा क्षेत्र सूचीमे घोषणा
*विश्व धरोहर बनल ग्रेट हिमालयन नेसनल पार्क

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
केवलादेव राष्ट्रिय निकुञ्ज

**केवलादेव राष्ट्रिय निकुञ्ज** वा **केवलादेव घना राष्टिय निकुञ्ज** भारतक राजस्थान राज्यमे अवस्थित एक प्रख्यात पक्षी संरक्षण क्षेत्र छी । ई निकुञ्जके पहिने भरतपुर पक्षी विहार नाम रहल छल । ई निकुञ्जमे हजारक सङ्ख्यामे दुर्लभ जातिका पक्षी पावल जाइत अछि, जेना साईबेरिया सँ आएल सारस एतय सर्दीक मौसममे आबैत अछि । एतेक २३० प्रजातिक चिरईचुनमुन अपन घर बनेनए अछि । ई विश्व सम्पदा क्षेत्र छी ।

## सन्दर्भ सामाग्रीसभ

## बाह्य लिङ्कसभ

* Birds in Keoladeo National park   
* Keoladeo National Park in UNESCO List
* Wildlife in India | Keoladeo National Park (Bharatpur) 
* Birding in India
* Keoladeo National Park official site 
* WCMC 

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
हुमायुँक मकबरा

**हुमायुँक मकबरा** ( *Humayun ka Maqbara*) एकटा मकबरा छी जे मुगल वास्तुकला सँ प्रेरित अछि। ई नयाँ दिल्लीक *दीनापनाह* अर्थात पुरान किलाक नजदिक निजामुद्दीन पूर्व क्षेत्रमे मथुरा मार्ग लग अवस्थित अछि। एतय मुख्य भवन मुगल सम्राट हुमायुँक मकबरा अछि एहिमे हुमायुँक मकबरा सहित अन्य शाही परिवारक लोकक मकबरा रहल अछि। ई विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषित अछि , सङ्गे भारतमे मुगल वास्तुकलाक प्रथम उदाहरण छी।

## इतिहास

## चित्र दीर्घा

Details of Entrance portal into Humayuns Tomb, Delhi.jpg|प्रवेशद्वार लग विवरण
Humayun's Tomb from the entrance, Delhi.jpg|गेटवे सँ प्रवेशद्वार
Humayun's mausoleum, Delhi.jpg|डिजाइन
The main fountain in the Char Bagh, Humayuns tomb.jpg|चारबाघ बगैचा
Humayun Delhi 2.jpg|हुमायुँ, दिल्ली
KITLV 92006 - Samuel Bourne - Humayun's tomb in Delhi, India - Around 1860.tif|हुमायुँक मकबरा सन् १८६० मे


## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य सूत्रसभ

* Humayun's Tomb Archaeological Survey of India
* Compilation of Indian Heritage Sites 
* AKTC revitalisation of the Humayun’s Tomb Gardens 
* Humayun's Tomb on Delhi-Tourism-India.com 

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
फिनल्यान्ड

**फिनल्यान्ड**, (फिनिस: Suomen tasavalta *सुओमेन तासावाल्ता* या Suomi *सुओमी*) आधिकारिक तौर पर फिनल्यान्ड गणराज्य उत्तरी युरोपक फेनोस्केनेडियन क्षेत्रमे स्थित एक नर्डिक देश छी । एकर सीमा पश्चिममे स्वीडेन, पूर्वमे रूस आ उत्तरमे नर्वे स्थित अछि, जबकि फिनल्यान्ड खाडीक पार दक्षिणमे एस्टोनिया स्थित अछि । एकर राजधानी हेलसिन्की छी । 

## इतिहास

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:युरोपक देशसभ
प्रभु देवा

**प्रभु देवा** (जन्म ३ अप्रिल १९७३) एक भारतीय नर्तक, नृत्य दिग्दर्शक, चलचित्र अभिनेता आ निर्देशक छी । ओ भिन्न-भिन्न नृत्यक प्रकारमे महारत प्राप्त केनए अछि । हुनका भारतक  माइकल ज्याक्सन सेहो कहल जाइत अछि आ ओ माइकल ज्याक्सनके अपन प्रेरणा स्रोत मानैत अछि ।

## जीवनी

## चलचित्र जीवन
*२०१३ एबिसिडी (विष्णु)
*२०१५ एबिसिडी २ (विष्णु)

## सन्दर्भ सामग्री

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:भारतीय अभिनेतासभ
विवेक ओबेरोय

**विवेक ओबेरोय** (जन्म १९७६ सितम्बर ३) हैदराबाद भारतमे भेल छल । ओ एक बलिउड अभिनेता छी जे सन् २००७ मे राम गोपाल वर्मा निर्देशित कम्पनी चलचित्र सँ अपन अभिनय जीवन सुरु केनए छल । 

## जीवनी

## सन्दर्भ सामग्री

## बाह्य लिङ्कसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:भारतीय अभिनेतासभ
श्रेणी:सन् १९७६ मे जन्म
खजुराहोमे रहल स्मारकसभक समूह

**खजुराहोमे रहल स्मारकसभक समूह** हिन्दु आ जैन मन्दिरक एक समूह छी जे भारतक मध्य प्रदेशमे अवस्थित अछि । ई झाँसी सहर सँ  दक्षिणपूर्वमे अछि । ई भारतक युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र छी । ई मन्दिरसभ नगाडा शैलीक वास्तुकला आ कामुक मूर्तिक लेल प्रसिद्ध अछि ।

बेसी खाजुराहो मन्दिरसभ सन् ९५० सँ सन् १०५० क बीच चन्देला वंश निर्माण केनए छल । एतिहासिक तथ्याङ्कअनुसार १२अम शताब्दीमे खाजुराहो मन्दिर क्षेत्रमे ८५ मन्दिर छल, जे २० वर्ग किलोमिटरमे फैलल छल । ओहिमे सँ,अखन ६ वर्ग किलोमिटरक क्षेत्रमे २० मन्दिर बचि गेल अछि । विविध बचल मन्दिरसभमे सँ कन्दारिया महादेव मन्दिर जटिल विवरण, प्रतीकसभ आ प्राचीन भारतीय कलाक अर्थवत्ताक संग मूर्तिसभक प्रचुरताक संग सजाएल गेल अछि ।

## इतिहास


Khajuraho-06-Kandaria Mahadev-Durga-1976-gje.jpg
Khajuraho-12-Kandaria Mahadev-Skulpturenwand-1976-gje.jpg
Khajuraho-16-Kandaria Mahadev-Koitus mit 2 Gehilfinnen-1976-gje.jpg
Khajuraho-20-Goettin-1976-gje.jpg
Khajuraho-34-Pferd gegen Elefanten-1976-gje.jpg
Khajuraho-44-Kinder-1976-gje.jpg


## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* खजुराहोमे रहल स्मारकसभक समूह युनेस्को
* पुरातातत्विक विभाग

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
कालका-शिमला रेलवे

**कालका-शिमला रेलवे** (अङ्ग्रेजी: Kalka–Shimla Railway) सन् १८९८ मे ब्रिटिश शासनक ग्रीष्मकालीन राजधानी शिमलाक कालका सँ जोडक लेल दिल्ली अम्बाला कम्पनीक ई रेलमार्गक निर्माणक जिम्मेदारी सौपल गेल छल । समुद्र सतह सँ ६५६ मिटरक उचाई पर स्थित कालका (हरियाणा) रेलवे स्टेशनक छोडला बाद ट्रेन शिवालिकक पहाडीसभके घुमावदार रास्ता सँ गुजरति २,०७६ मिटर उपर स्थित शिमला धरि जाति अछि । सन् २००५ जुलाईमे युनेस्को कालका-शिमला रेलवेके निलगिरी हिमालय रेलवे आ दार्जिलिङ हिमालय रेलवे संगे विश्व धरोहर स्थलक एक विस्तारक रूपमे मान्यता देनए छल आ तखन सँ एकरासभके संयुक्त रूप सँ भारतक पर्वतीय रेलक नाम सँ जानल जाइत अछि ।

## रेलमार्ग

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* Toy कालका-शिमला रेलवे मार्ग 

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
नन्दा देवी राष्ट्रिय निकुञ्ज

**नन्दा देवी राष्ट्रिय निकुञ्ज** भारतक उत्तराखण्ड राज्यक नन्दा देवी पर्वतक अगल-बगलक इलाकामे अवस्थित अछि । ई निकुञ्ज ६३०.३३ वर्ग किमीमे फैलल अछि आ निकुञ्ज  समुद्र सतह सँ उपर अवस्थित अछि ।
। एकरा सन् १९८२ मे राष्ट्रिय निकुञ्ज घोषणा कएल गेल छल । फुलसभक उपत्यका राष्ट्रिय निकुञ्ज मिलाए सन् १९८८ मे ई निकुञ्जके युनेस्कोद्वारा विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा केनए छल ।

## इतिहास

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* जैविक विविधता धरोहर सङ्ग्रहालय

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
फुलसभक उपत्यका राष्ट्रिय निकुञ्ज

**फुलसभक उपत्यका राष्ट्रिय निकुञ्ज** (अङ्ग्रेजी:Valley of Flowers National Park)  भारतक एक राष्ट्रिय निकुञ्ज छी । ई निकुञ्ज उत्तराखण्डक हिमाली क्षेत्रमे अवस्थित अछि । **[[नन्दा देवी राष्ट्रिय निकुञ्ज]]** आ **फुलसभक राष्ट्रिय निकुञ्ज**के समेट ई क्षेत्रके विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषित कएल गेल अछि । ई निकुञ्ज ८७.५०&nbsp;किमी२ क्षेत्रमे फैलल अछि ।

## चित्र दीर्घा

Valley of flowers pic.jpg|फुलक उपत्यकामे पाबैवाला एक पुष्प
ValleyofFlowers FlowerwithBees.JPG|फुलसभक उपत्यका
ValleyOfFlowers purpleflower.JPG|फुलसभक उपत्यका
ValleyOf Flowers RedFlowerwithBee.jpg|फुलसभक उपत्यका


## सन्दर्भ सामाग्रीसभ

## बाह्य लिङ्कसभ

* फुलक उपत्यकामे किछ दुर्लभ फूल
* फूलक अनौठा उपत्यकामे तीन प्रजाति
* प्रकृति फूलक उपत्यका 
* आधिकारिक युनेस्को

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
टाइगर श्रोफ

**जय हेमन्त** "**टाइगर**" **श्रोफ** (जन्म २ मार्च १९९०) एक भारतीय चलचित्र अभिनेता आ मार्शल कलाकार छी, जे हिन्दी चलचित्रसभमे काज करैत अछि । ओ अपन अभिनयक पदार्पण  शब्बिर खानद्वारा निर्देशित बलिउड चलचित्र हिरोपन्ती सँ केनए छल । श्राफके पहिल सिनेमा हिरोपन्ती सफल भेल छल आ वोकरा अहि सिनेमा के लेल सर्वश्रेष्ठ नव पुरुष अभिनेताके लेल फिल्मफेयर पुरस्कारसँ सम्मानित केल गेल छल ।

## प्रारम्भिक जीवनी आर पृष्ठभूमि
श्रोफक जन्म २ मार्च १९९० मे भारतक मुम्बईमे भेल छल । टाइगरके पिता जैकी श्राफ स्वयं फिल्म् अभिनेता आ माता आयेशा दत्त फिल्म अभिनेत्रि छल । टाइगरक एक बहिन अछि, कृष्णा श्राफ। टाइगर अपन प्रारम्भिक शिक्षा अमेरिकन स्कूल अफ बम्बईसँ केल्हि आ स्नातक तह एमिटी यूनिवर्सिटीनसँ करने छल ।
## करियर

श्रोफ अपन अभिनय जीवनक सुरुवात निर्देशक सब्बिर खानद्वारा निर्देशित २०१४ क मनोवैज्ञानिक थ्रिलर हिन्दी चलचित्र हिरोपन्ती सँ बब्लू नामक पात्रक भूमिकासँ केनए छल ।

## फिल्मोग्राफी

## पुरस्कार आ नामाङ्कन

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
* 
* 

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेतासभ
श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:बलिउड अभिनेतासभ
श्रेणी:जीवित लोक
श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेतासभ
आगरा किला

**आगरा किला** (, ) एक युनेस्को घोषित विश्व सम्पदा क्षेत्र छी, जे भारतक उत्तर प्रदेश राज्यके आगरा शहरमे स्थित अछि।
एकरा लाल किला सेहो कहल जाइत अछि । एकर लगभग २.५ किलोमिटर उत्तर-पश्चिममे विश्व प्रसिद्ध स्मारक ताज महल स्थित अछि । सन् १५७३ मे एकर निर्माण पुरा भेल छल ।

## इतिहास
आगराक लाल किला यमुनाक किनारमे सम्राट अकबर (१५५६-१६०५)द्वारा सन् १५६५ मे स्थापित एक शक्तिशाली किला छी ।

## चित्रदीर्घा
आगरा किलाक किछ चित्रसभ :-

File:Aagra-fort-2.jpg
File:Agra Fort (1580876755).jpg
File:Agra Fort (1580896477).jpg
File:Agra Fort Courtyard (1580878955).jpg
File:Agra Fort Entrance Gate.jpg
File:Agra Fort interior 1.JPG
File:Agra Fort Exterior.JPG
File:Akbari Darwaja - Southern Entrance - Agra Fort - Agra 2014-05-14 4027.JPG
File:Akbari Darwaja - Southern Entrance - Agra Fort - Agra 2014-05-14 4206.JPG
File:ASI Description - Hauz of Jahangir - Agra Fort - Agra 2014-05-14 4075.JPG


## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य लिङ्कसभ
* युनेस्को
* आगरा किला 
* एक दृश्य
* ऐतिहास
* आगरा किलाको चित्रण
* आगरा किला

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
मारिया सारापोभा

**मारिया युर्येव्ना सारापोभा** (रुसी: Мария Юрьевна Шарапова, ; जन्म १९ अप्रिल १९८७) एक पूर्व विश्वक नम्बर १ रूसी व्यावसायिक टेनिस खेलाडी छी । सारापोभा २ फ्रेञ्च ओपन, १ विम्बल्डन, १ युएस ओपन आ १ अस्ट्रेलियन ओपन मिलाए पाँच ग्रान्ड स्लाम एकल उपाधि सहित ३५ एकल उपाधि जित चुकल अछि ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:सन् १९८७ मे जन्म
मोटु-पतलु

**मोटु-पतलु** एकटा भारतीय एनिमेटेड कर्टुन छी ।

## पात्रसभ
*मोटु
*पतलु
*डा. झड्का
*घसिँटा राम
*चिङ्गम सर
*जोन
*नम्बर वान
*नम्बर टू
*चायावाला

## एहो सभ देखी
*छोटा भीम

## सन्दर्भ सामग्रीसभ
रवि तेजा

**रवि शंकरराजु भूपतिराजु** (जन्म २६ जनवरी १९६८) एक चर्चित भारतीय अभिनेता छी ।

## जीवनी

## एहो सभ देखी

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेतासभ
श्रेणी:तेलुगु चलचित्र अभिनेतासभ
धनुष

**धनुष** तामिल तथा हिन्दी फिल्मके अभिनेता छी ।

## फ़िल्म

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य लिङ्कसभ
फतेहपुर सिकरी

**फतेहपुर सिकरी** () एक सहर छी, जे आगरा जिलाक एक नगरपालिका छी । ई भारतक उत्तर प्रदेश राज्यमे अवस्थित अछि । ई एतिहासिक सहर मुगल साम्राज्यक समयमे अकबर सम्राटक राज्यमे सन् १५७१ सँ सन् १५८५ धरि रहल छल । बादमे सम्भवत पानिक कमीक कारण ई सहरके खालि कराएल गेल छल । फतेहपुर सिकरी हिन्दु आ मुसलमान वास्‍तुशिल्‍पक मिश्रणक सब सँ बढिया उदाहरण छी । फतेहपुर सिकरी मस्जिदक बारेमे कहल जाइत अछि कि ई मक्‍काक मस्जिदक नक्कल छी । आर एकर वास्तुकला हिन्दु आ पारसी वास्‍तुशिल्‍पमे आधार मानि निर्माण कएल गेल अछि । मस्जिदक प्रवेशद्वार ५४ मिटर उँच फाटक रहल अछि । जेकर निर्माण सन् १५७० मे भेल छल । मस्जिदक उत्तरमे शेख सलीम चिश्‍तीक दरगाह अछि जतेक नि:सन्तान महिलासभ सन्तान माँगै लेल आबैत अछि ।

## इतिहास

## चित्र दिर्घा

Image:04-01-07 Complexe de Fathehpur Sikri (3).JPG|फतेहपुर सिकरीक भवन 
Image:The Panch Mahal in Fatehpur Sikri.jpg|पञ्च तला पञ्च महल
Image:TombSalimChisti.jpg|सलीम चिश्तीक दरगाह
Image:NorthIndiaCircuit 100.jpg|पक्की फाटक
Image:Carving at Fatehpur Sikri.jpg|पच्चीकारीक नमूना
Image:Fatehpur Sikri general view.jpg|फतेहपुर सिकरीक दृश्य
Image:Pillar art at Fatehpur Sikri.jpg|दीवान-ए-प्रमुखक केन्द्रीय स्तम्भ
Image:Audienzhalle.jpg|फतेहपुर सिकरीक एक भवन


## सन्दर्भ सामाग्रीसभ

## वाह्य लिङ्कसभ
* Fatehpur Sikri in UNESCO List
* Guide to Fatehpur Sikri
* - photographs of Fatehpur Sikri and other sites of UP 
* Virtual Tour of the Monuments at Fatehpur Sikri

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक विश्व सम्पदा क्षेत्रसभ
पवन कल्याण

**पवन कल्याण** (जन्म: आन्ध्र प्रदेश भारत) तामिल फिल्मके अभिनेता छी ।

## जीवनी

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य लिङ्कसभ

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेतासभ
श्रेणी:तेलुगु चलचित्र अभिनेतासभ
राम चरण

**राम चरण** एक तामिल फिल्मके अभिनेता छी । 

## चलचित्र

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य लिङ्कसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेतासभ
श्रेणी:तेलुगू चलचित्र अभिनेतासभ
प्रभास

**प्रभास ** (जन्म २३ अक्टोबर १९८६ ,चेन्नई तमिलनाडु भारत ) एक तामिल फिल्मके अभिनेता अछि।हिंदुस्तान टाइम्स फ़िल्म परियोजनाक अनुसार बाहुबली (फ़िल्म) भारतीय सिनेमाक इतिहास में सबसे महंग फ़िल्म अछि।
## प्रारंभिक जीवन
प्रभास का जन्म फिल्म निर्माता यू. सूर्यनारायण राजू उप्पालापाटि आ उनकर पत्नी शिवकुमारी के घर भेल छल।प्रभास तीनों बच्चा में सबसे छोटे अछि, उनके एक बड़े भाई प्रमोद उप्पालापाटि आ बहन प्रगती अछि। उनकर चाचा, तेलुगु अभिनेता कृष्णम राजू उप्पालापाटि अछि।
## सन्दर्भसभ

## बाह्य लिङ्कसभ

श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेतासभ
श्रेणी:तमिल चलचित्र अभिनेतासभ
महेश बाबु

**महेश बाबु** एक भारतीय तेलुगु चलचित्र अभिनेता छी। बाबुक जन्म ९ अगस्त १९७५ चेन्नई, तमिलनाडुमे भेल छल। महेश बाबु अपन चलचित्र करियरक आरम्भ बाल्यकालेमे केनए छल। हुनकाद्वारा अभिनित सन् २००३ कऽ ब्लकबस्टर चलचित्र **ओकाडु** ओहि समयक सभसँ पैग तेलुगु चलचित्रसभमे सँ एक छल आ ओ चलचित्रमे महेश एक युवा कबड्डी खेलाड़ीक भूमिका निभेनए छल। मूल रूपसँ तेलुगु भाषामे निर्माण कएल गेल ई चलचित्र विभिन्न भारतीय भाषासभमे पुनर्निर्माण कएल गेल छल। महेश बाबुक सन् २००५ केर चलचित्र **अथाडु** तेलुगु सिनेमामे उच्च कमाईक सङ्गे अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त केनए छल।

महेश बाबु प्रोडक्शन हाउसक मालिक छी। दिग्गज तेलुगु अभिनेता कृष्णाक छोट बेटा महेश वाल्यकालमे तेलुगु चलचित्र **निदा** (सन् १९७९) मे एक बाल कलाकारक रूपमे अपन चलचित्र करियरक शुरुआत केनए छल आ छ वर्षक उमरमे एक बाल कलाकारक रूपमे आठ अन्य चलचित्रसभमे अभिनय केनए छल।

## जीवन चित्रण

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:सन् १९७५ मे जन्म
श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेतासभ
श्रेणी:जीवित लोक
अल्लू अर्जुन

**अल्लू अर्जुन** () (जन्म - ८ अप्रिल १९८३) तेलुगु चलचित्र अभिनेता छी।

## प्रारम्भिक जीवन

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

श्रेणी:सन् १९८३ मे जन्म
श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेतासभ
श्रेणी:तेलुगु चलचित्र अभिनेतासभ
श्रेणी:नन्दी पुरस्कार विजेतासभ
श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार दक्षिण विजेतासभ
श्रेणी:भारतीय चलचित्र नृत्य निर्देशकसभ
श्रेणी:जीवित लोक
जूनियर एनटिआर

**नन्दमुर्ती तारका रामा राओ** (जन्म २० मे १९८३), प्रख्यात नाम **जूनियर एनटीआर** एक तामिल फिल्मके अभिनेता छी ।

## सन्दर्भ

## बाह्य लिंकसभ

श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेतासभ
श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:विश्वक चर्चित व्यक्तित्वसभ
ब्रह्मानन्दम (अभिनेता)

**ब्रह्मानन्दम कन्नेगन्ती** (जन्म १ फेब्रुवरी १९५६) भारतीय तेलुगु चलचित्रके अभिनेता छी ।

## जीवनी

## सन्दर्भ सामग्रीसभ
 

श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेतासभ
द जङ्गल बुक (फिल्म)

**द जङ्गल बुक** एक अमेरिकी फिल्म् छी, जेकर निर्देशन जोन फेवरोऊ केलक अछि ।

## भूमिका

## सन्दर्भ