सुगौली सन्धि

**सुगौली सन्धि** नेपाल आ तत्कालिन इस्ट इन्डिया कम्पनी बीचमे  भेल सम्झौता छी जेस नेपाल अंग्रेज युद्धक विधिवत समाप्ति भेल छल । ई सन्धिमे  नेपाल अपन अधीनस्थ भूमिक २ तिहाई भू-भाग गुमाउने  परल छल । ई सन्धिमे  ब्रिटिश इस्ट इन्डिया कम्पनी आ नेपाल बीच २ दिसम्बर १८१५ मे  हस्ताक्षर भेल  आ एकर पुष्टि ४ मार्च १८१६ भेल छल । ई सन्धि ब्रिटिशद्वारा पर्वतीय राज्य नेपाल उपर दोसर बेर आक्रमण भेल  सन् १८१४ सँ १८१६ तक चलल  अंग्रेज-नेपाली युद्धके  समाप्त केलक। सन्धिमे  हस्ताक्षर करै नेपाल पक्षसँ राज गजराज मिश्र आ चन्द्र शेखर उपाध्याय तथा ब्रिटिश (कम्पनी) पक्षक लेफ्टिनेन्ट कर्नेल प्यरिस ब्राड्स छल ।

सन्धिमे नेपाल लडाईंमे  जितल  भूमि छोडे परल , ब्रिटिश प्रतिनिधि काठमाडौंमे  राइख, गोर्खाके  ब्रिटिश सेनामे  भर्ती करै आ नेपाल अमेरिकी अथवा युरोपी कर्मचारीके  राख्न अधिकारसँ सेहो बन्चित होए परल । एही सँ पहिल फ्रान्सक कमाण्डरसभके  नेपाली सेनाके  तालीम दऽ काममे  लगावैत छल । ई सन्धिमे  एक तिहाई भूभाग नेपाल गुमाउने  परल । ई अन्तर्गत सिक्किमक क्षेत्र सेहो परैत अछि, हिमरक  राजा छोग्याल अंग्रेज-नेपाली युद्धमे  ब्रिटिशके  सघाने छल। नेपाल गुमाएने  क्षेत्रसभमे काली नदीक पश्चिमी भाग कुमाउँ(वर्तमान उत्तराखण्ड), गढवाल(वर्तमान उत्तराखण्ड), सतलज नदीक पश्चिमतर्फक कुछ क्षेत्रसभ कांगडा (वर्तमान हिमाचल प्रदेश) आ तराई क्षेत्रक बहुत भागसभ।

## सुगौली सन्धि

सुगौली सन्धि होएसँग पहिल  दार्जीलिङ्ग, पूर्वमे  टिस्टातक, दक्षिण-पश्चिममे  नैनीताल, कुमाउँ, गडवाल आ पश्चिममे  बशाहरतक नेपालक भूभाग छल मुदा वर्तमान कालमे  ई क्षेत्र भारतक भूभागमे  परैत अछि ।
## नेपाल स्वेच्छासँ सुगौली सन्धि
ब्रिटिश भारतक प्रोविनेन्ससभ आ नेपालक स्थिति]]
१. ब्रिटिश ईस्ट इन्डिया कम्पनी सन्धिक मस्यौदा तारिक २ दिसम्बर १८१५ केलक जहिमे लेफ्टिनेन्ट् कर्नल प्यारिस् ब्राडशा हस्ताक्षर केने छल ,  सन्धि हस्ताक्षर करै १५ दिन भित्रमे  फिर्ता पठाउने अन्तिम चेतावनी देएत नेपाल पठालक। नेपालक  शर्तसभ मनजूर नैछल , ई कारण नेपाल तोकिएल  म्यादमे  हस्ताक्षर नै करल्क। ब्रिटिश ईस्ट इन्डिया कम्पनी काठमाडौंमे  आक्रमण  भेल  हल्ला फिंजाउवैके साथ सेनाक हलचल केलक। राजधानीमे  आक्रमण अपरिहार्य बुझेर सन्धिमे  हस्ताक्षर बाध्य बन्ल ।

२. सुगौली सन्धि नेपालउपर लादने  छल , राजा तथा उच्चपदस्थ अधिकारीसभ एहिमे  हस्ताक्ष‍र करैल नै चाहैत छल । मुदा नेपाल बाध्य बन्ल - एकर शर्तसभ मान्न। पण्डित गजराज मिश्र आ चन्द्रशेखर उपाध्याय सुगौली ठाउँमे  ब्रिटिशक शिविरमे  जज ४ मार्च १८१६ कऽ दिन ई सन्धिमे  हस्ताक्षर केलक।

३.नेपाल १५ दिने म्यादके  लत्याएर ९३ अम दिनमे  हस्ताक्षर केलक। सन्धि ओही दिनसँ लागू केलक।
## सन्धिक वैधता
१. सन्धिक अनुच्छेद ९ मे  राजाद्वारा सन्धि मंजूर् करै परेत बात लेखने छल छल मुदा राजा गीर्वाण युद्ध बिक्रमसँ एहन कोनो रिकर्ड नै अछि। 

२. ब्रिटिशके  नेपाल सन्धिक पालना नै करैत अछि बहुत  डर छल  ई कारण गभर्नर जेनेरल डेबिड अक्टरलोनी ब्रिटिश सरकारक पक्षसँ सन्धि लागू भेल पुष्टि करै आ सन्धिक एक प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायके  सुम्पिलक!

## सीमा विवाद
सन्धिमे  राष्ट्रक सीमांकन स्पष्ट नै भेल कारण आब विवाद कायम अछि।
* सन्धिमे  सीमा रेखा स्पष्ट नै भेल कारण सीमांकन करैल समस्या परैरहल अछि। लगभग ६०००० हेक्टेयर जमीनमे  आबो विवाद अछि। ई जमीनसभमे  दाबी प्रतिदाबी, बहस आदी चलै रहल अछि। 
* परिणाम स्वरूप नेपाल भारत सीमामे  अतिक्रमणक आरोपसभ एक दोसरमे लगावैत अछी । एहन ५४टा क्षेत्रसभ अछि। एहिमे कालापानी, लिम्पियाधुरा, सुस्ता, मेचीक्षेत्र, टनकपुर, सन्दाकपुर, पशुपतिनगर, हिले थोरी आदि अछि।

## एहो सभ देखी
*गोरखा युद्ध
*सन्धिसभक सूची
*सिक्किम
*कुमाउ
*गडवाल
*विशाल नेपाल

## बाह्य जडीसभ
*Treaty Text and Related Documents 
*Indian-Nepalese Border
## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:इतिहास