open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
टिपु सुल्तान

**टिप सुल्तान** (, {{lang|ur|}) (जन्मः २० नोभेम्बर १७५० - मृत्युः ४ मई १७९९) मैसुर अधिराज्यके शासक छेल, उ **मैसुरका बाघ** तथा **टिपु साहिब**के नामसे सहो प्रसिद्ध अछि । वो मैसुरका सुल्तान हेदर अलीक जेठ बेटा छेल । हुनकर शासनक बेरमें बहुत संख्यासे प्रशासनिक सुधारके प्रचलनमें लाब्ना छेला, जइमें सिक्काक प्रचलन, मौलुदी पात्रो तथा जग्गा राजस्व प्रणाली छि । हिनकर द्वारा शस्त्रक प्रयोगक अग्रगामीके रूपमे लाबल गेल अछि । वो रकेट शस्त्रक प्रयोग बिट्रिस सेनाक बिरूद्धमें प्रयोग केन छेल ।
हिन्का बिट्रिसक विरूद्ध फ्रान्सक सम्राट नेपोलिएनसँग मैत्री सम्बन्ध करन छेल । फ्रेन्च गठबन्धनमें हिन्का बिट्रिस लगायत आसपरोसक शक्ति बिरूद्ध प्रयोग केन छेल । बाल्यकालमें हिन्कर पिता मैसुरके शक्ति लएक लेल तयार करित अबति आर हिन्कर पिताक मृत्यु पश्चात सन् १७८२ में ऊ मैसुरक गद्दि सम्हाल्ने छेल । 
## एहो सभ देखी
## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

श्रेणी:जीवनी
सूरत

**सूरत** गुजरात प्रान्तक एक प्रमुख शहर छी । यी शहर सूरत जिलाक प्रशासनिक मुख्यालय सेहो छी । तापी नदी सूरत शहरके मध्य सं भऽकs जाईत अछि। सूरत मुख्यत: कपड़ा उद्योग आर डाइमन्ड कटिंग & पोलिशिंगके लेल प्रसिद्ध अछि, अही कारन सं यी शहरक सिल्क सिटी आ डाइमन्ड सिटीके नामसं सेहो जानल जाइत अछि| 

## इतिहास
एहन समझल जाइत छै कि आधुनिक सूरत शहरक स्थापना पंद्रहम सताब्दीके अंतिम वर्षसभमे भेल छल| कहल जाईत छै कि १५१६ मे एकटा हिन्दू ब्राह्मण गोपी एकरा बसउने छलाह । १२हम सं १५हम शताब्दी धरि यी शहर मुस्लिम शासकसभ, पुर्तग़ालिसभ, मुग़लसभ आर मराठसभके आक्रमणक शिकार भेल छल। १५१४ मे पुर्तग़ाली यात्री दुआरते बारबोसा सूरतक वर्णन एक महत्त्वपूर्ण बंदरगाहके रूपमे केलक। १८हम शताब्दीमे धीरे-धीरे सूरतक पतन होबs लागल छल। ओही समय अंग्रेज़ आर डच, दुनु सूरत पर नियंत्रणक दावा केलक, लेकिन १८०० मे अंग्रेजसभक अही पर अधिकार भs गेल।

## भौगोलिक स्थिति
सूरत भारतके पश्चिममे स्थित अछि आर एकर निर्देशांक २१.१७º उ. एवं ७२.८३º पु. अछि|

## यातायात आ परिवहन

यह सड़क, रेल आर हवाई मार्गसं जुड़ल अछि।

## कृषि आ खनिज
आसपासक इलाकामे खेती होईत अछि। कपास, बाजरा, दलहन आर चावल अही ठामक मुख्य पैदावार छी। वस्त्रोद्योग सूरत शहरमे ही केंद्रित छै। 1990 मे उइख, अंगूर आर केरा जका नकदी फसलसभक खेती कs शुरुआत केल गेल।

## उद्योग आर व्यापार
पुर्तग़ालियसभ द्वारा (१५१२ एवं १५३०) सूरत कs जला देलक बाद यी एकटा बड़का विक्रय केंद्र बनल, जहिसं कपड़ा आर सोना कs निर्यात होईत छल। वस्त्रोद्योग आर जहाज निर्माण अही ठामके मुख्य उद्योग छल। अंग्रेजसभ १६१२ मे पहिल बेर अपन व्यापारिक चौकी यहीं पर स्थापित कएने छल। सूरतके हीरा पर पॉलिशके उद्योग प्रवासी मजदूरसभकs अपनी आर आकर्षित केलक। वर्तमानमे सूरत शहर देशमे वस्त्र निर्माणमे प्रथम स्थान पर अछि। 
## जनसंख्या
१९अम शताब्दीके मध्यमे सूरत एकटा गतिहीन नगर छल, जकर आबादी ८०००० छल
## जलवायु
जिलासं औसत वार्षिक वर्षा १०७१ मिमी होइत अछि।

## सूरतक समाचार पत्र
* दिव्य भास्कर 
* गुजरात समाचार 
* संदेश 
* राजस्थान पत्रिका 
* द टाइम्स ऑफ़ इंडिया

## एहो सभ देखी

* सुरत जिला 

श्रेणी:गुजरात

श्रेणी:भारतक महानगरसभ
मेरठ

**मेरठ**  भारतक उत्तर प्रदेश राज्यक एक शहर छी । एतय नगर निगम कार्यरत अछि । ई प्राचीन नगर भारतक राजधानी दिल्लीसँ ७२ किमी. (४४ माइल) उत्तर पूर्वमे स्थित अछि । मेरठ, राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र (एनसिआर) कऽ एक भाग छी । एतय भारतीय सेनाक एक छावनी सेहो अछि । ई उत्तर प्रदेशक सबसँ तीव्र गतिमे विकसित आ शिक्षित होमएवला जिलासभमे सँ एक छी । 

## भूगोल
मेरठक भौगोलिक स्थिति  अछि | एहि ठामक औसत उचाई २१९&nbsp;मीटर (७१८&nbsp;फीट) अछि ।

निकटवर्ती शहर :
* दिल्ली
* रुडकी
* देहरादुन
* सहारनपुर
* अलीगढ
* नौएडा
* गाजियाबाद
* हापुड़

## मिडिया
मेरठ एक महत्वपूर्ण **मास मिडिया** केन्द्र बनि रहल अछि । देशक विभिन्न क्षेत्रसभसँ पत्रकार तथा अन्य मिडियाकर्मी एतय कार्यरत अछि । वर्तमानमे, बहुतेक समाचार च्यानलसभ अपराधमे केन्द्रित कार्यक्रम देखाबैलेल आरम्भ केनए अछि । कियाकी मिडिया केन्द्र मेरठमे स्थित अछि, तब शहरके राष्ट्रिय स्तरमे बढिया प्रचार मिल रहल अछि । किछ वर्ष पहिने सँ नगरमे कानून व्यवस्थाक स्थितिमे बहुतेक सुधार आएल अछि । एहिमे मिडियाक बहुत पैग हात अछि । 

मेरठ वेब मिडियाक सेहो मुख्य केन्द्र बनैत जा रहल अछि । मेरठमे एक्सएन भ्यु न्युज आ अन्य बहुत रास मिडिया च्यानलसभ अछि ।

## शिक्षा
नगरमे कुल चार विश्वविद्यालय अछि, चौधरी चरण सिंह विश्वविद्यालय, सरदार वल्लभ भाई पटेल कृषि आ प्राविधिक विश्वविद्यालय, शोभित विश्वविद्यालय आ स्वामी विवेकानन्द सुभारती विश्वविद्यालय । ई वाहेक नगरमे बहुतेक अन्य महाविद्यालय आ विद्यालय अछि ।

## नौचन्दी मेला
एहि ठामक ऐतिहासिक नौचन्दी मेला हिन्दू – मुस्लिम एकताक प्रतीक छी । हजरत बाला मियाँक दरगाह आ नवचण्डी देवी (नौचन्दी देवी) क मन्दिर एक दोसरसँ निकटमे स्थित अछि । मेलाक समय मन्दिरक घण्टीसभ अजानक आवाज एक साम्प्रदायिक आध्यात्मक प्रतिध्वनि दैत अछि । ई मेला चैत्र मासक नवरात्रि पर्वसँ एक हप्ता पहिलेसँ लागैत अछि । होलीक लगभग एक सप्ताह बाद आ एक माहिनाधरि ई मेला चलैत अछि ।

## पर्यटन स्थल
* **पाण्डव किला**
* **शहीद स्मारक** 
* **शाहपीर मकबरा** 
* **हस्तिनापुर तीर्थ**
* **जैन श्वेताम्बर मन्दिर** 
* **रोमन कैथोलिक चर्च** 
* **सेन्ट जोन चर्च**
* **नङ्गली तीर्थ** 
* **सुरज कुण्ड** 
* **जामा मस्जिद** 
* **द्रोपदीक भन्सा** 
* **हस्तिनापुर अभयारण्य**

## आवागमन
;वायु मार्ग
पन्तनगर विमानस्थल आ इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल मेरठक निकटतम विमानस्थल छी । पन्तनगरक विमानस्थल मेरठसँ ६२ किमी. क दूरीमे स्थित अछि ।

;रेल मार्ग
मेरठ जङ्क्सन देशक प्रमुख शहरसभसँ अनेक ट्रेनसभक माध्यमसँ जुडल अछि । दिल्ली, जम्मू, अम्बाला, सहारनपुर आदि स्थानसभ मेरठसँ जल्दीए पहुँचल जा सकैत अछि ।

;सडक मार्ग
मेरठ उत्तर प्रदेश आ आसपासक राज्यसभक अनेक शहरसभसँ सडक मार्गद्वारा जुडल अछि । राज्य परिवहन निगमक बससभ अनेक शहरसभसँ मेरठक लेल नियमित रूपसँ चलैत अछि ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक महानगरसभ
फरीदाबाद

**फरीदाबाद** भारतक उत्तरी राज्य हरियाणा प्रदेशक प्रमुख शहर छी । ई फरीदाबाद जिला अन्तर्गत पडैत अछि । एकरा सन् १६०७ मे शेख फरीद, जहांगीरक खजाञ्चीद्वारा बनाएल गेल छल । हुनकर उदेश्य एहि ठामसँ जाइवला राजमार्गक रक्षा करनाए छल । ई क्षेत्र राजधानी दिल्लीसँ २५ किलोमिटर दक्षिणमे अवस्थित अछि । 

१५ अगस्त १९७९ मे ई हरियाणाक १२अम जिला बनल छल । आई फरीदाबाद अपन उद्योगसभक लेल प्रसिद्ध अछि । एकर स्थापना सन् १६०७ मे सूफी सन्त शेख फरीद केनए छल । ओ एतय किला आ मस्जिदक निर्माण सेहो केनए छल । किछ समयबाद एतयक जनसङ्ख्या उन्नति भेल आ एकर उद्योगिकरण होमए लागल । आब एतय अनेक उद्योगिक एकाइसभक स्थापना भ चुकल अछि । हरियाणाक आयक ६० प्रतिशत हिस्सा फरीदाबादसँ आबैत अछि।

ई दिल्लीसँ मात्र १० किमी क दूरीमे स्थित अछि । भारत सरकार एकरा राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र घोषित केनए अछि । भारतक राष्ट्रिय राजमार्ग २ सँ पर्यटक सहजे फरीदाबादधरि पहुँचि सकैत अछि । सडक मार्ग वाहेक रेल मार्गसँ सेहो सहजे फरीदाबादधरि पहुँचल जा सकैत अछि । दिल्ली-मथुरा रेल लाइन अन्तर्गत फरीदाबादमे रेलवे स्टेशन सेहो बनाएल गेल अछि । पर्यटकसभ फरीदाबादमे विभिन्न क्षेत्रसभ घुमि सकैत अछि ।

## प्रमु़ख स्थल
### बडखल झील
फरीदाबादक बडखल ताल बहुतेक सुन्दर अछि । ई मानव निर्मित ताल छी । एकरसंग अरावली पर्वत श्रृङ्खला अछि । तालमे पर्यटक वाटर स्पोर्टसक आनन्द ल सकैत अछि । एतयसँ किछ दूरीमे बडखल गाम अछि । एहि गामक नाम पर्शियन भाषासँ लेल गेल अछि । बडखलक अर्थ बिना कोनो रोकावट होइत अछि । तालमे पानिक आपूर्ति वर्षाक पानि आ एक छोट जलधारासँ होइत अछि । पर्यटकसभक बासक लेल तालक निकट बासासभ बनाएल गेल अछि । ई बासासभमे बिना कुनो परेशानीक रुकल जा सकैत अछि ।

### बाबा फरीद गुम्बद
स्थानीय लोकसभक अनुसार बाबा फरीदक नाममे फरीदाबादक नाम राखल गेल छल । एतय बाबा फरीदक मजार सेहो बनाएल गेल छल । एकर प्रति स्थानीय लोकसभमे पैग श्रद्धा अछि । मजामे पूजा करिक लेल प्रतिदिन अनेक श्रद्धालु आबैत अछि ।

### सुरज कुण्ड पर्यटक परिसर आ हस्तशिल्प मेला
दक्षिणी दिल्लीसँ ८ किमीक दूरीमे स्थित ई परिसर बहुतेक सुन्दर अछि । स्थानीय निवासीसभ आ दिल्लीवलासभकलेल ई स्थान बेहतरीन पर्यटन स्थल छी । फरबरी महिनामे एतय एक मेलाक आयोजन सेहो कएल जाइत अछि । मेलामे पर्यटक भारतीय शिल्प कलाक शानदार कलाकृतिसभ देख आ किन सकैत अछि । एकर संग बडखल ताल आ मोर ताल सहो एतय अछि । 

## बल्लबगढ़
बल्लबगढ फरीदाबादक सबसँ पैग शहर छी । एतय सन् १८५७ मे शहीद राजा नाहर सिंहक महल छल । बल्लबगढक प्रमुख कालोनीसभ निम्न अछि : 
* विजय नगर
* आदर्श नगर
* चावला कालोनी
* भुदत कालोनी
* भीकम कालोनी
* सुभाष कालोनी 

बल्लबगढक प्रमुख स्थान निम्न अछि : 
* अम्बेडकर चौक
* गुप्ता होटल चौक
* पञ्जाबी धर्मशाला
* पञ्चायत भवन

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## यो पनि हेर्नुहोस्

श्रेणी:भारतक महानगरसभ
अजरबैजान

**अजरबैजान** (), ककेससक पूर्वी भागमे अवस्थित एक गणतन्त्र देश छी । ई पूर्वी युरोप आ एसिया महादेशक मध्यमे अवस्थित अछि । भौगोलिक रूप सँ ई एसियाके भाग अछि । एकर सीमान्त देश छी: अर्मेनिया, जर्जिया, रूस, ईरान, टर्की आ एकर तटीय भाग आन्ध्र सागर सँ जुड़ल अछि । ई सन् १९९१ धरि भूतपूर्व सोभियत संघक भाग छल।

अजरबैजान एकटा धर्मनिरपेक्ष देश छी आ वर्ष २००१ सँ युरोपेली सङ्घक सदस्य छी । एकर अधिकांश जनसङ्ख्या इस्लाम धर्मक अनुयायी अछि आ ई देश इस्लामी सम्मेलन सङ्घक सदस्य राष्ट्र सेहो छी । ई देश धीरे-धीरे औपचारिक मुदा सत्तावादी लोकतन्त्रक दिशामे आगा बढि रहल अछि ।

## नामोत्पत्ति

**अजरबैजान** नामके उद्गम लऽ बहुतो प्रकारक अवधारणासभ अछि । सभ सँ प्रचलित प्रमेय ई अछि कि ई नाम 'अट्रोपटन' शब्द सँ आएल अछि । अट्रोपट फारसी अकामिनाइड राजवंशक समयमे एक क्षत्रप छल, जकरा सिकन्दर महान आक्रमण करि परास्त केलक आ अट्रोपटनक स्वाधीनता मिलल । ओहि समय ई क्षेत्र मिदिया अट्रोपाटिया आ अट्रोपाटीनक नाम सँ जानल जाएत छल ।

## इतिहास

अजरबैजानमे प्रारम्भिक मानव बस्तिसभके चिह्न पाषाण युगक बादक भेटैत अछि । ५५० इशापूर्वमे एक्युमेनिडा राजवंश ई क्षेत्र पर विजय प्राप्त केनए छल, जहिमे पारसी धर्मक उदय भेल छल आ बादमे याह क्षेत्र सिकन्दर महानके साम्राज्यक भाग बनल आर बादमे ओकर उत्तराधिकारी, सेलियुसिडा साम्राज्यक । एल्बानियाली ककेसन लोकसभ चारिम शताबदी इशापूर्वमे ई क्षेत्रमे एक स्वतन्त्र राजशाहीक स्थापना केलक, मुदा ९५-६७ इशापूर्वमे टिगरानीस २ महान ई क्षेत्र पर अधिकार करि लेनए छल। 

## एहो सभ देखी
*  (विक्सनरी)

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

श्रेणी:एसियाक देशसभ
रोहतक

**रोहतक** () भारतक राज्य हरियाणाक रोहतक जिलाक मुख्यालय आ एक शहर छी । ई राष्ट्रिय राजधानी दिल्लीसँ  उत्तर पश्चिममे आ दिल्ली सिमानासँ मात्र ४०-४५&nbsp;किमीमे अछि । रोहतक राज्य राजधानी चण्डीगढसँ  दक्षिणमे एनएच १०पर अछि । रोहतक राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र अन्तर्गत आबैत अछि, जे भौतिक भवन निर्माण विकासक लेल एनसिआर योजना बोर्डसँ राहत व्याज पाबैत अछि आ रोहतक जिलाके सोझ फाइदा पहुँचाबैत अछि ।

सन् २०११ मे भेल भारतक जनगणना अनुसार रोहतक हरियाणा राज्यक छअम सभसँ बेसी जनसङ्ख्या भेल शहर छी । रोहतकक जनसङ्ख्या ३,७४,२९२ अछि आ एकर साक्षरता दर ८४.०८ प्रतिशत अछि ।

## इतिहास
कहल जाइत अछि कि पहिने रोहतासगढ़ (रोहतासक किला) कहल जाइवला रोहतकक स्थापना एक पम्वार राजपूत राजा रोहतासद्वारा कएल गेल छल । एतय सन् ११४० मे निर्मित दीनी मस्जिद छी । नजदिकी खोकरा कोटक खुदाईसँ बौद्ध मूर्तिसभक अवशेष मिलल अछि ।

दक्षिण पञ्जाबक ई अति प्राचीन नगर छी । एकर उल्लेख महाभारत सभापर्वमे प्रसङ्ग नकुलक पश्चिम दिशाक दिग्विजयक अछि जे निम्न प्रकार अछि:-

:'ततो बहुधनं रम्यं गवाढ्यं धनधान्यवत्, 
:कार्तिकेयस्य दयितं रोहितकमुपाद्रवत्, 
:तत्र युद्धं महच्चासीच्छूरैर्मत्तरमूरकैः'

ई प्रदेशक एतय बहुत उपजाउ बताओल गेल अछि तथा ओहिमे मत्तमयूरक निवास बताओल गेल अछि, जकार इष्टदेव स्वामी कार्तिकेय छल । याह प्रसङ्गमे एकर पश्चात शेरीषक (वर्तमान सिरसा) क उल्लेख अछि । उद्योग पर्वमे सेहो रोहितकक कुरुदेशक सन्निकट बताओल गेल अछि- दुर्योधनक सहायतार्थ जे सेनासभ आएल छल, ओ रोहतकक नजदिक रुकल छल-

:'तथा रोहिताकारण्यं मरुभूमिश्च केवला, 
:अहिच्छत्रं कालकूटं गंगाकूलं चं भारत'

रोहतक लग ओहि समय वन प्रदेश रहल होइत, जकरा एतय रोहिताकारण्य कहल गेल अछि । 

## भूगोल
**रोहतक नगर** स्थिति : २८°५४' उत्तर अक्षांश तथा ७६°३८' पूर्वी देशान्तरमे अवस्थित अछि । ई रोहतक जिलाक नगर छी, ई नगर सन् १८२४ मे एक ब्रिटिश जिलाक मुख्यालय बनल छल । दक्षिणवर्ती सैकत पहाड़िसभसँ नगरक मध्यमे स्थित श्वेत मस्जिद आ पूर्वमे स्थित भव्य दुर्ग अत्यन्त मनोरम लागैत अछि । दिल्लीसँ ४४ माइल उत्तर पश्चिम स्थित रोहतक, उत्तरी रेलवेक एक स्टेशन अछि ।

## उद्योग आ व्यापार
रोहतक अनाज आ कपासक प्रमुख बाजार अछि । एतय उद्योगिक गतिविधिसभमे खाद्य उत्पाद, कपासक ओटाई, चीनी आ बिजलीक करघा पर बुनाईक काम उल्लेखनीय अछि ।

## शिक्षण संस्थान
रोहतकमे महर्षि दयानन्द विश्वविद्यालय अछि, जाहिमे सम्बद्ध अनेक महाविद्यालयसभमे जिबी आयुर्वेदिक कलेज, आइसी कलेज, वैश कलेज अफ इन्जिनियरिङ्ग आ गोड ब्राह्मण डिग्री कलेज छी ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* रोहतक आधिकारिक वेबसाइट 
* हरियाणा शहरी क्षेत्र 
* सरकार प्राविधिक संस्थान 

## एहो सभ देखी

श्रेणी:हरियाणाक शहरसभ
गौतम अदानी

**गौतम अदानी** (जन्म २४ जुन १९६२) एक भारतीय व्यवसायी छी जे अदानी समूहक संस्थापक आ कार्यकारी प्रमुख छी । अमेरिकी पत्रिका फोर्ब्स अनुसार सन् २०१५ मे गौतमके कूल सम्पति ७ बिलियन अमेरिकी डलर अछि । ओ सन् १९८८ मे अदानी समूहक स्थापना केनए छल आ आई वर्तमान समयमे अदानी समूह कोयला व्यापार, कोयला खनन, तेल आ ग्यास खोज, बन्दरगाहसभ, मल्टी मोडल लजिस्टिक, बिजली उत्पादन आ पारेषण आ ग्यास वितरणमे फैलल कारोबारक सम्भालैवला विश्व स्तरक एकीकृत बुनियादी ढाँचा छी । ३३ वर्षक व्यापार अनुभवक साथ साथ, गौतम अदाणी प्रथम पीढ़ीक उद्यमी छी जे अपेक्षाकृत कम समयमे $८ अरबक व्यवसायिक कारोबारी साम्राज्य आदानी समूहक नेतृत्व करैवला एक मामूली पृष्ठभूमिक व्यक्ति छी ।

गौतमके व्यापार-परिवहन आ परिवहन सम्बन्धी बुनियादी ढाँचाक विकासक लेल विश्व भरिमे १०० सबसँ प्रभावशाली व्यवसायीसभमे गिनल जाइत अछि । ओ सन् २००६ मे आधुनिक मुन्द्रा बन्दरगाहक स्थापना केनए छल जकरा सन् २००६ मे लोयड्स सभसँ बढिया बन्दरगाहक सूचीमे स्थान देनए छल । आजुक वर्तमान समयमे मुन्द्रा बन्दरगाह भारतक सभसँ पैग व्यवसायिक बन्दरगाह छी जे सन् २०१३-१४ क आर्थिक वर्षमे १०० मिलियन म्याट्रिक टनक कारोबार केनए छल ।

## जीवनी
गौतम अदानीक जन्म गुजराती बनिया परिवारमे सन् १९६२ जुन २४ मे भारतक गुजरात राज्यक अहमदाबादक रतनपोलमे भेल छल । गौतमक पिताक नाम शान्तिलाल आ माताक नाम शान्ता अदानी छी आ हुनका ७ भाईबहिन अछि । हुनकर मातापिता गुजरातक पूर्वी भाग थराद शहरसँ बसाइसराई केनए छल । गौतमक विवाह प्रिती अदानीसँ भेल अछि जे पेशासँ दन्त चिकित्सक आ अदानी फाउन्डेसनक प्रबन्धक सञ्चालक छी । ई दुनूके दुई टा बेटा अछि । गौतम अपन प्रारम्भिक शिक्षा अहमदाबादक शेठ चिमनलाल नागीनदास विद्यालयसँ केनए अछि । बादमे, ओ गुजरात विश्वविद्यालयसँ वाणिज्य सङ्कायमे स्नातकक दुई वर्षधरि पढ़ाई केलक ।

## करियर
अपन पिताद्वारा अहमदाबादमे स्थापित टेक्सटाइलक व्यवसायमे समर्पित नै भ गौतम १८ वर्षक उमरमे किछ १०० रुपैया ल भारतक आर्थिक राजधानी मुम्बई पहुँचल छल । ओ अपन करियरक आरम्भ हिरा विक्रेताक रूपमे केनए छल । ओ २ वर्ष धरि महिन्द्रा ब्रदर्स नामक फर्ममे काज केनए छल । बादमे ओ खुद अपन हीरा दलालीक काज मुम्बईमे स्थापित केनए छल । हुनकर कथन अनुसार ओ एक वर्षमे लगभग १० लाख रुपैया आर्जित केनए छल, सन् १९८० मे ई रकम बहुत बेसी छल ।

गौतमक बड़का भाई महासुख अदानी, अपन प्लास्टिक कारखानाक चलाबैक लेल गौतमक मुम्बईसँ अहमदाबाद बजेलक । जल्दीए गौतम अदानी पोलीभिनाइल क्लोराइड, प्लास्टिक निर्माणक लेल प्रमुख सामग्रीक आयात करि कमोडिटी व्यवसाय आरम्भ केलक ।

अदानी, उच्च जोखिम ल व्यवसाय करि सफल भेला कारण हुनका **गौतमभाई** नाम राखल गेल । पूर्व आइआइएम-ए निर्देशक बाकुल ढोलकिया, जे अदानी समूहक शैक्षिक आ सिएसआर सुरुवातकर्ता छल ओ कहलक, "उच्च जोखिम वहन करि सफल होमएवला बहुतेक कम व्यवसायीसभमे सँ एक अदानी छी ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* विवरण फोर्ब्समे
* जीवनी
* अदानी वेबसाइट
* अदनी फाउन्डेसन 
* फर्च्युन फुड्स वेबसाइट 

## एहो सभ देखी

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:भारतीय अरबपतिसभ
अबखाजिया

**अबखाजिया** (  *Abhazia*) आंशिक रूपसं अन्तर्राष्ट्रिय पहीचान प्राप्त विवादित क्षेत्र छी जकर एक स्वतन्त्र सरकार अछि। यी क्षेत्र काला सागरक पूर्वी तट आर  कॉकसके दक्षिण पश्चिममे स्थित अछि। यी जॉर्जियाक एक हिस्सा छल जे कि एकरा आजुक सेहो स्वतन्त्र देशक दर्जा नइ दैत अछि।  

अबखाजिया अपने आप कs **अबखाजिया गणराज्य** अथवा **अप्सनी**के रूपमे एक सम्प्रभु राज्यक दर्जा दैत अछि। इसे रूस, निकारागुआ, वेनेज़ुएला आर नौरु ने पूर्ण सम्प्रभु तथा दक्षिण ओसेतिया आंशिक सम्प्रभु राष्ट्रक एवं ट्रान्सनिस्ट्रिया आर नागोर्नो-काराबाख़  अज्ञात राज्यक रूपमे राखने अछि।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:देश सभ

श्रेणी:एसिया
कुरुक्षेत्र

**कुरुक्षेत्र** (; ) भारतक हरियाणा राज्यक एक प्रमुख शहर आ कुरुक्षेत्र जिलाक मुख्यालय छी । ई शहर हरियाणाक उत्तरमे अवस्थित अछि तथा अम्बाला, यमुना नगर, करनाल आ कैथल सँ घेरल अछि तथा राष्ट्रिय राजधानी दिल्ली आ अमृतसर जोड़वला राष्ट्रिय राजमार्ग आ रेलमार्ग पर अवस्थित अछि । एकर शहरी इलाका एक अन्य ऐतिहासिक स्थल थानेसरसँ मिलल अछि । ई एक महत्वपूर्ण हिन्दू तीर्थस्थल छी । मानल जाइत अछि कि एतय महाभारतक लड़ाई भेल छल आ भगवान कृष्ण अर्जुनके गीताक उपदेश एतय अवस्थित ज्योतिसर नामक स्थान पर देनए छल । ई क्षेत्र बासमती चामलक उत्पादनक लेल सेहो प्रसिद्ध अछि ।

## इतिहास

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* आधिकारिक वेबसाइट
* कुरुक्षेत्र 

## एहो सभ देखी

श्रेणी:हरियाणाक शहरसभ
श्रेणी:कुरुक्षेत्र जिला
जातीय संसद भवन

**जातीय संसद भवन** वा **राष्ट्रिय संसद भवन**, ( **जातियो सोंसद भोवोन**) बंगलादेशक संसदक नाम छी । ई भवन राजधानी ढाकाक शेर-ए-बाङ्ग्ला नगरमे अवस्थित अछि । एकर डिजाइन लुइस कान केनए अछि आ ई भवन २०० एकड़मे फैलल अछि आ संसारक सबसँ बड़का विधायक भवनसभमे सँ एक छी ।

ई भवन सन् २००३ मे निर्माण भेल **माई आर्किटेक्ट** नामक चलचित्रमे स्थायी रूपसँ दर्शाएल गेल छल । ई चलचित्रमे वास्तुकार लुइस कानके पारिवारिक स्थिति आ करियरक बारेमे देखाएल गेल छल । **लुइस आइ कान** क लेखक रोबर्ट म्याककार्टर, बंगलादेशक जातीय संसद भवनके २०अम शताब्दीके मुख्य भवनमे सँ एक कहने छल ।

## इतिहास

बंगलादेशी संसद स्थायी रूपसँ जातीय संसद भवनमे बैठैत अछि । ई भवन, विधायकसभक दुनियामे एक शानदार संसदीय निर्माणक नमूना छी । ई भवन २१५ एकड़क भूमिमे राजधानी ढाकाक शेर-ए-बाङ्ग्ला क्षेत्रमे अवस्थित अछि । एकर परिसरमे, मुख्य भवन अतिरिक्त, खुलल हरियर रिक्त स्थान, जल निकास आ सांसदसभक भव्य कार्यालय सेहो अवस्थित अछि । ई भवनक निर्माण सन् १९६१ मे शुरू भेल छल । अनेक उतार चढ़ावक बाद अत्यन्तः ८ जनवरी १९७२ के ई भवनके उद्घाटन कएल गेल छल । ई शानदार भवनक रचना प्रसिद्ध अमेरिकी वास्तुकार लुइस आई कान तैयार केनए छल । संसद भवन क्षेत्रक मुख्य भवन, दक्षिण प्लाजा आ राष्ट्रपति प्लाजा, करि तीन भागमे बांटल गेल अछि ।

## भवन

## चित्र दीर्घा

Image:Sangshad 3.jpg
Image:Jatiyo Sangsad Bhaban Close view.jpg
Image:National Assembly of Bangladesh, Jatiyo Sangsad Bhaban, 2008, 1.JPG
Image:National Assembly of Bangladesh, Jatiyo Sangsad Bhaban, 2008, 5.JPG
File:National Assembly of Bangladesh (12).jpg
Image:National Assembly of Bangladesh, Jatiyo Sangsad Bhaban, 2008, 8.JPG
Image:National Assembly of Bangladesh (07).jpg
Image:Sangshad Assembly Hall.jpg
Image:Sangshad Assembly Hall top view.jpg -->
Image:Sangshad 5.jpg
File:Front sight view of the National Parliament House of Bangladesh.jpg



## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* जानकारी 

## एहो सभ देखी

श्रेणी:ढाकाक पर्यटकीय स्थलसभ
मङ्गलयान

**मङ्गलयान**, (औपचारिक नाम- **मङ्गल कक्षित्र मिशन**, ; **मार्स अर्बिटर मिशन**), भारतक प्रथम मङ्गल अभियान छी । ई भारतक प्रथम ग्रहसभक बीचक मिशन छी । वस्तुत: ई भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठनक एक महत्वाकांक्षी अन्तरिक्ष परियोजना छी । ई परियोजनाक अन्तर्गत ५ नवम्बर २०१३ के २ बजिके 38 मिनट पर मङ्गल ग्रहक परिक्रमा करैक हेतु छोड़ल गेल एक उपग्रह आन्ध्र प्रदेशक श्रीहरिकोटा स्थित सतीश धवन अन्तरिक्ष केन्द्र सँ ध्रुवीय उपग्रह प्रक्षेपण यान (पिएसएलभी) सी-२५ द्वारा सफलतापूर्वक छोड़ल गेल । 

एकर संगे भारत सेहो आब ओहि देशसभमे शामिल भ गेल अछि जे मङ्गल ग्रहपर अपन यान भेज्ने अछि । ओना आई धरि मङ्गल जाइक लेल शुरू कएल गेल दुई तिहाई अभियान असफल भेल अछि मुदा २४ सितम्बर २०१४ के मङ्गल पर पहुँचैक साथे भारत विश्वमे अपन प्रथम प्रयासमे सफल होमएवला पहिल देश तथा सोभियत रूस, नासा आ युरोपेली अन्तरिक्ष एजेन्सीक बाद दुनियाक चारिम देश बनि गेल अछि । एकर अतिरिक्त ई मङ्गल पर भेजल गेल सबसँ सस्ता मिशन सेहो छी । भारत एसियाक देशसभमे सँ ऐहन करैवला प्रथम देश बनि गेल । कियाकि एहिसँ पहिने चीन आ जापान अपन मङ्गल अभियानमे असफल रहल छल। 

वस्तुतः ई एक प्राविधिक प्रदर्शन परियोजना छल जकर लक्ष्य अन्तरग्रहीय अन्तरिक्ष मिशनसभक लेल आवश्यक डिजाइन, नियोजन, प्रबन्धन तथा क्रियान्वयनक विकास करनाए अछि । अर्बिटर अपन पाँच उपकरणसभक संग मङ्गल ग्रहक परिक्रमा करैत रहत तथा वैज्ञानिक उद्देश्यक प्राप्त करैक लेल तथ्याङ्क तथा चित्र पृथ्वी पर भेजत । अन्तरिक्ष यान पर वर्तमानमे इसरो टेलिम्याट्री, ट्रयाकिङ आ कमाण्ड नेटवर्क, बेङ्गलोरक अन्तरिक्षयान नियन्त्रण केन्द्रसँ भारतीय डिप स्पेस नेटवर्क एन्टिनाक सहायतासँ नजर रखल जा रहल अछि ।

प्रतिष्ठित टाइम पत्रिका मङ्गलयानके सन् २०१४ के सर्वश्रेष्ठ आविष्कारसभमे शामिल केनए छल ।

## इतिहास
२३ नवम्बर २००८ के, मङ्गल ग्रहक लेल एक मानव रहित मिशनक पहिल सार्वजनिक अभिस्वीकृतिक घोषणा इसरोक अध्यक्ष माधवन नायरद्वारा कएल गेल छल ।  मङ्गलयान मिशनक अवधारणा सन् २००८ मे चन्द्र उपग्रह चन्द्रयान-१क प्रक्षेपण बाद अन्तरिक्ष विज्ञान आ भारतीय प्राविधिक संस्थानद्वारा सन् २०१० मे एक व्यवहार्यता अध्ययनक साथ शुरू भेल । भारत सरकार परियोजनाके ३ अगस्त २०१२ मे मञ्जुरी देनए छल ।  एकर बाद भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन १२५ करोड़ टाका (१९$ मिलियन) क अर्बिटरक लेल आवश्यक अध्ययन पूरा केलक । परियोजनाक कुल लागत ४५४ करोड़ टाका (६७$ मिलियन) भेल ।  

अन्तरिक्ष एजेन्सी २८ अक्टुबर २०१३ प्रक्षेपणक योजना बनौलक । मुदा प्रशान्त महासागरमे खराब मौसमक कारण इसरो अंतरिक्ष यान ट्रयाकिङ्ग जहाजसभके पहुँचैमे देरी भेल । जाहिसँ अभियानके ५ नवम्बर २०१३ धरि स्थगित करि देल गेल छल ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* बिबिसी हिन्दी पर मङ्गलयान विशेष अंक
* मङ्गलयानक प्रक्षेपण सँ सम्बन्धित वेबसाइट (अङ्ग्रेजी)
* Mission brochure of Mars Orbiter Mission
* Real Time Sattelite Tracking

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतीय अन्तरिक्ष कार्यक्रम
छठि मैयाँ

छठि मैया छठि पावैनमे पूज जाइवला भगवती थिक ।
आत्मकथा

आत्मकथा कोनो ब्यक्तिक अपन जिवनी के कहल जाइत अछि । अपन आत्मकथा कह्नाइ मतलब अपन कथा कह्नाइ होइत अछि ।
मुस्लिम

मुस्लिम एकटा धर्म छि । जाहि धर्मक मुल ग्रन्थ कोरान होइत अछि । मुस्लिम सबके जनसंखिया विश्वमे अधिक मात्रामे अछि ।

श्रेणी:धर्म
पोखरि

**पोखरि** जलासयक कहल जाइत अछि । ई प्राकृतिक वा कृतिम दुनू भऽ सकैत अछि जे तालसँ छोट होइत अछि । प्राचिनकालमे पोखरिक उपयोग पानि पिबके लेल सेहो कएल जाइत छल । पोखैर ग्यामालके नहाबके लेल, खेत बारीमे पाइन पटाबैके लेल, कपरा खिचके लेल उप्योग होइत अछि । ओना बहुत रास काज लोक पोखरिसँ करैत अछि ।

## प्राविधिक विवरण

## उत्पति

## सन्दर्भ सामग्रीसभ
कोटा, राजस्थान

**कोटा**  () भारतक राजस्थानक एक प्रमुख उद्योगिक आ शैक्षणिक शहर छी । ई चम्बल नदीक तटमे अवस्थित अछि । कोटा शहर राजधानी जयपुरसँ सडक आ रेलमार्गसँ लगभग २४० किलोमीटरक दूरीमे अवस्थित अछि । ई नगर जयपुर-जबलपुर राष्ट्रिय राजमार्ग १२ मे अवस्थित अछि । दक्षिण राजस्थानमे चम्बल नदीक पूर्वी किनारमे अवस्थित, कोटा ओ शहरसभमे गिनल जाइत अछि जतेक उद्योगीकरण पैग मात्रामे कएल जाइत अछि । कोटा अनेक किला, महल, सङ्ग्रहालय, मन्दिर आ बगैचाक लेल लोकप्रिय अछि । ई शहर नवीनता आ प्राचीनताक गजब मिश्रण अछि, जतेक एक तरफ शहरक स्मारक प्राचीनताको बोध कराबैत अछि तँ चम्बल नदीमे बनल हाइड्रोइलेक्ट्रिक प्लान्ट आ न्युक्लियर पावर प्लान्ट आधुनिकताक एहसास कराबैत अछि ।

## भूगोल
कोटा चम्बल नदीक पूर्वी तटमे अवस्थित अछि । ई [राजस्थान]क दक्षिणी भागमे अछि । एकर भौगोलिक निर्देशाङ्क  अछि । एकर क्षेत्रफल १२,१३६&nbsp;किमी<sup>२</sup> (राजस्थान राज्यक ३.६३ % भूभाग) अछि । एकर औसत उचाई २७१&nbsp;मिटर (८८९&nbsp;फिट) अछि ।

== परिधान ==

कोटाक विशेष सूती तथा कोटा डोरीया साडी, कोटा स्टोन, कचोरीक लेल प्रसिद्ध अछि । कोटाके शिक्षा नगरीक नामसँ सेहो जानल जाइत अछि ।

== इतिहास ==
प्रारम्भमे कोटा बुन्दी राज्यक एक भाग छल । मुगल शासक जहाँगीर जब बुन्दीक शासकसभके पराजित केलक तब कोटा सन् १६२४ मे एक स्वतन्त्र राज्यक रूपमे स्थापित भेल । राव माधो सिंह एतयक प्रथम स्वतन्त्र शासकक रूपमे गद्दीमे बैसल । सन् १८१८ मे कोटा ब्रिटिश साम्राज्यक अधीन भऽ गेल ।

== प्रमुख आकर्षण ==
=== सिटी फोर्ट दरबार ===
चम्बल नदीक पूर्वी तटमे १७अम शताब्दीमे बनल ई किला कोटाक मुख्य आकर्षण छी । ई किलाक परिसर राजस्थानक सबसँ विशाल किला परिसरसभमे सँ एक छी । १७अम शताब्दीमे बनल हात्ति पोल किलामे प्रवेशक सुन्दर प्रवेशद्वार अछि ।

=== राव माधो सिंह सङ्ग्रहालय ===
ई सङ्ग्रहालय पुरान महलमे अवस्थित अछि आ एकरा राजस्थानक सबसँ सुन्दर सङ्ग्रहालयसभमे गिनल जाइत अछि । कोटा राज्यक प्रथम शासक राव माधो सिंहक नाममे सङ्ग्रहालयक नाम राखल गेल अछि । सङ्ग्रहालयमे कोटाक सुन्दर दावालचित्र, मूर्ति, तस्वीर, हतियार आ शाही वंश सम्बन्धित अनेक वस्तुसभ देखल जा सकैत अछि ।

=== चम्बल बगैंचा ===
ई एक सुन्दर पिकनिक स्थल छी आ एतय मगरमच्छ ताल देखल जा सकैत अछि । ई बगैंचा चम्बल नदी आ अमर निवासक नजदिक अवस्थित अछि ।

=== देवताजीक हवेली ===
देवताजीक हवेली राजस्थानक सबसँ सुन्दर भवनसभमे एक छी । कोटाक ई हवेली अद्भुत [दवालचित्र आ चित्रकारीक लेल प्रसिद्ध अछि ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:राजस्थानक शहरसभ
श्रेणी:भारतक महानगरसभ
बेङ्गलोर

**बेङ्गलोर** , आधिकारिक रूपमे **बेङ्गलुरू** ()क नामसँ जानल जाइत अछि । ई कर्नाटक राज्यक राजधानी शहर छी । बेङ्गलोर शहरक जनसङ्ख्या ८४ लाख आ ई महानगरीय क्षेत्रक जनसङ्ख्या ८९ लाख अछि, आ ई गणतन्त्र भारतक तेसर सबसँ बड़का शहर आ पाँचम् सबसँ पैग महानगरीय क्षेत्र छी । दक्षिण भारतमे डेक्कनक पठारीय क्षेत्रमे ९०० मिटरक औसत उचाईपर अवस्थित ई नगर अपन साल भरि  सुहाना मौसमक लेल जानल जाइत अछि । भारतक मुख्य शहरसभमे एकर उचाई सबसँ बेसी अछि ।

सन् १५३७ मे विजयनगर साम्राज्यक सामन्त केम्पेगौडा प्रथमद्वारा ई क्षेत्रमे पहिल किलाक निर्माण करेनाए छल । एकरा आई बेङ्गलोर शहरक नींव मानल जाइत अछि । समयक साथ ई क्षेत्र मराठासभ, अङ्ग्रेजसभ आ अन्तिममे मैसूरक राज्यक हिस्सा बनल । अङ्ग्रेजक प्रभावमे मैसूर राज्यक राजधानी मैसूर शहरसँ बेङ्गलोरमे स्थानान्तरित भऽ गेल, आ ब्रिटेश रेसिडेन्ट बेङ्गलोरसँ शासन चलाबैक आरम्भ करि देलक । बादमे मैसूरक शाही वाडेयार परिवार सेहो बेङ्गलोरसँ शासन चलाबैत रहल । सन् १९४७ मे भारतक आजादीक बाद मैसूर राज्यक भारत सङ्घमे विलय भऽ गेल, आ बेङ्गलोर सन् १९५६ मे नवगठित कर्नाटक राज्यक राजधानी बनि गेल । सन् १९४९ मे बेङ्गलोर छावनी आ बेङ्गलोर नगर, जकर विकास अलग अलग एकाईसभक तर्ज पर भेल छल, कऽ विलय करि नगरपालिकाक पुनर्गठन कएल गेल ।

वर्ष २००६ मे बेङ्गलोरक स्थानीय निकाय बृहत् बेङ्गलोर महानगरपालिका (बिबिएमपी) एक सङ्कल्पक माध्यमसँ शहरक नाम अङ्ग्रेजी भाषाक वर्तनीके Bangalore सँ Bengaluru मे परिवर्तित करिक निवेदन राज्य सरकारक भेजलक । राज्य आ केन्द्रीय सरकारक स्वीकृति मिल्लाबाद ई परिवर्तन १ नवम्बर २०१४ सँ प्रभावी भऽ गेल ।

बेङ्गलोर भारतक सूचना प्राविधिक निर्यातसभक अग्रणी स्रोत रहल अछि, आ याह कारणसँ एकरा **भारतक सिलिकन भ्याली** कहल जाइत अछि । भारतक प्रमुख प्राविधिक सङ्गठन इसरो, इन्फोसिस आ विप्रोक मुख्यालय याह शहरमे अछि । एक जनसाङ्खिकीय विविध नगर, बेङ्गलोर भारतक दोसर सबसँ तीव्र गतिमे विकसित भऽ रहल मुख्य महानगर छी । एतय बहुतरास शैक्षिक आ अनुसन्धान संस्थान स्थित अछि, जेना भारतीय विज्ञान संस्थान, भारतीय प्रबन्ध संस्थान बेङ्गलोर, राष्ट्रिय डिजाइन संस्थान, नैशनल ल स्कुल अफ इन्डिया युनिभर्सिटी आ नेसनल इन्स्टिट्यूट अफ मेन्टल हेल्थ एन्ड न्युरोसाइन्स । बहुतरास सरकारी वायुप्राविधिक आ रक्षा सङ्गठन सेहो एतय स्थापित अछि, जेना भारत इलेक्ट्रनिक्स, हिन्दुस्तान एयरोनोटिक्स लिमिटेड आ नेसनल एयरोस्पेस लेबोरेटरिज । बेङ्गलोर कन्नड फिल्म उद्योगक केन्द्र छी । एक तीव्रतासँ विकास भऽ रहल महानगरक तौर पर बेङ्गलोरक आगा बढऽ कऽ लेल प्रदूषण, यातायात आ अन्य सामाजिक-आर्थिक चुनौतिसभ अछि । $८३ अरबक घरेलू उत्पादक साथ, सकल घरेलू उत्पादक नजरियासँ बेङ्गलोर भारतक चारिम सबसँ पैग नगर छी ।

## इतिहास

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य लिङ्कसभ

* बृहत महानगर बेङ्गलोर
* बेङ्गलोर विकास सूचकक आधिकारिक वेबसाइट 

श्रेणी:भारतक महानगरसभ
सूर्य देव

अंगूठाकार|सुर्य
सुर्य देब कैह मिथिलामे सुर्यके मानल जाइत अछि ।
भारतीय ५०० आ १००० क नोटक विमुद्रीकरण

भारत वर्षमें 1,2,5,10,20,50,100,500,1000, 2000, 5000, 10000 टकाके नोट भारतीय रिजर्व बैंक छपने अछि। समय समय पर भारत सरकार आओर रिजर्व बैंक ऑफ़ इंडिया अहिं नोट सबमें परिवर्तन करैत रहैल अछि। भारतमें नोटबंदीक इतिहास भारत स्वतंत्रता सँ पहिलेक अछि। सब सँ पहिले भारतमें सन् 1946 में 1000 आओर अहिं सँ बड़का नोटके आपस लेल गेल छल फेर सन् 1978 में सेहो आपस ल लेने छल। अखन वर्तमान 2016 ईo में पुरनका 500 आओर 1000 के नोट भारत सरकार चलन सँ बंद कय देलक। एहेन पहिल बेर भेल जे 2000 टका नोट भारतमें छपल गेल। पुरनका 500 नोटके बंद कय क नव 500 के नोट सेहो निकालक।
दीपा कर्मकार

**दीपा कर्मकार** (बङ्गाली: দিপা কর্মকার , अङ्ग्रेजी: Dipa Karmakar) (जन्म:९ अगस्त १९९३) एक कलात्मक जिम्नास्ट छी जे सन् २०१६ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिकमे भारतक प्रतिनिधित्व केनए छल। ओलम्पिकमे भाग लऽ प्रतिस्पर्धा कएनिहार ओ पहिल भारतीय महिला जिम्नास्ट छी, आ पिछला ५२ वर्षमे एहन केनिहार प्रथम भारतीय पुरुष अथवा महिला जिम्नास्ट छी।

सन् २०१६ कऽ रियो ओलम्पिक खेलमे ओ १५.०६६ अङ्कक सङ्ग चारिम स्थान प्राप्त केनए छल। ओ ग्लासगोमे सम्पन्न २०१४ राष्ट्रमण्डल खेलमे कास्य पदक जीत सभक ध्यान अप्पना दिस खिच्ने छल। राष्ट्रमण्डल खेलक इतिहासमे ई सफलता प्राप्त केनिहार ओ पहिल भारतीय महिला छी।

## प्रारम्भिक जीवन आ करियर
कर्मकार पूर्वोत्तर भारतक त्रिपुरा राज्यक अगरतला शहरक छी। ओ ६ वर्षक कम उमरसँ जिम्नास्टिक्स आरम्भ केनए छल आ ओहि समयसँ एखनधरि अपन प्रशिक्षक विश्वेश्वर नन्दीक निर्देशनमे अभ्यास कऽ रहल अछि। जिम्नास्टिक्स कक्षामे प्रवेश लेबऽ कऽ समयमे दीपा फ्ल्याट फिटक समस्यासँ ग्रस्त छल। प्रशिक्षक नन्दीक अनुसार फ्ल्याट फिटक कारणसँ दीपाक उछालमे समस्या आबि रहल छल। एकरा दुरुस्त बनेबामे दीपा आ ओकर प्रशिक्षकक लेल चुनौतीपूर्ण कार्य रहल। सन् २००७ मे जलपाईगुडीमे ओ जुनियर नेसनल्स जीत लेलक। सन् २००७ सँ दीपा राज्य, राष्ट्रिय आ अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितासभमे समग्रमे ७७ पदक जित चुकल अछि जाहिमे सँ ६७ स्वर्ण पदक रहल अछि।

## २०१६ ओलम्पिक
दीपा २०१६ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिकमे भारतक प्रतिनिधित्व केलक। ओलम्पिकमे भाग लऽ प्रतिस्पर्धा कएनिहार ओ पहिल भारतीय महिला जिम्नास्ट छी, आ पिछ्ला ५२ वर्षमे एहन केनिहार प्रथम भारतीय, पुरुष अथवा महिला, जिम्नास्ट छी।

ई ओलम्पिकमे ओ फाइनलधरि यात्रा तय करैमे सफल भेल। फाइनलमे ओ बहुतकम अङ्कक अन्तर (०.१५०) सँ कास्य पदक प्राप्त करऽमे असफल भेल आ चारिम स्थानमे अपन मोन बुझेनाए छल। ओ अति कठिन मानल जाएवला प्रोदुनोभा बोल्टक सफल प्रदर्शन केनए छल जे आइधरि विश्वमे ५ महिला जिम्नास्ट मात्र सफलतापूर्वक केनए अछि। ओना तँ ओ कोनो पदक नै जीत सकल मुदा तहियो ई उपलब्धिक कारण हुनका भारतमे चर्चित बनेलक। भारतक महानतम् क्रिकेट खेलाडी सचिन तेन्दुलकर कहलक - 'जित्नाए आ हारनाए खेलक एकटा भाग छी। अहाँक ई उपलब्धिसँ हमसभ देशवासी केर गौरवान्वित बनेनाए अछि।' बेइजिङ ओलम्पिकमे स्वर्ण पदक जीत चुकल भारतीय निशानेबाज अभिनव बिन्द्रा कहलक - 'दीपा कर्मकार अहाँ हमर हिरो छी।'

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जड़ीसभ
* Profile at the 2014 Commonwealth Games 
* https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dipa_Karmakar.png
* http://olympics.messyfractals.in/dipa-karmakar/ 

श्रेणी:सन् १९९३ मे जन्म
श्रेणी:जीवित लोक
श्रेणी:सन् २०१६ ओलम्पिकमे भारतक खेलाडीसभ
श्रेणी:भारतीय महिला कलात्मक जिम्नास्टसभ
श्रेणी:राजीव गान्धी खेल रत्न प्राप्तकर्तासभ
श्रेणी:अर्जुन पुरस्कार प्राप्तकर्तासभ
श्रेणी:पद्मश्री धारकसभ
श्रेणी:बङ्गाली लोक
अगरतला

**अगरतला** (, **') [[भारत]]क [[त्रिपुरा]] राज्यक राजधानी आ सभसँ पैग शहर छी । ई [[उत्तर-पूर्व भारत]]क [[गुवाहाटी]] शहरक बाद सभसँ पैग नगर क्षेत्र आ सभसँ बेसी जनसङ्ख्या भेल नगर छी । ई शहर त्रिपुराक सरकारी सिट छी । अगरतला भारतके सभसँ तेजीसँ आगा बढि रहल शहर छी ।

अगरतला दुई शब्द **अगर** जकर अर्थ एक प्रकारक मूल्यवान सुगन्धित गाछ होइत अछि आ + उपसर्ग **तला**, एक गोदाम घर सँ बनल अछि । [[अगरतला नगर परिषद]] ई शहरके शासित करैत अछि । अगरतला [[हरोआ नदी]]के किनारमे अवस्थित अछि आ एतयसँ बंगलादेशक सिमाना मात्र २&nbsp;किमी दुर अछि । अगरतला भारतक [[मुम्बई]] आ [[चेन्नई]]क बाद तेसर अन्तर्राष्ट्रिय इन्टरनेट गेटवे छी ।

एतय मुख्यत: [[बङ्गाली भाषा]] बोलल जाइत अछि । अगरतलाक ह्याण्डलुम बुनाई एतयक मुख्य उद्योग छी । अगरतलाक आधासँ बेसी भाग जङ्गलसँ घेरल अछि, जे प्रकृति-प्रेमी पर्यटकसभके आकर्षित करैत अछि । अगरतला नगर परिषदक सम्पूर्ण क्षेत्रफल ७६.५०४ वर्ग किमी आ सन् २०१३ मे पुनार्निर्मित अगरतला नगर परिषदक जनसङ्ख्या ४,३८,४०८ रहल अछि । सन् २०११ के भारतक जनगणना अनुसार अगरतलाक साक्षरता दर ९३.८८ अछि जे भारतक साक्षरता दरसँ बेसी अछि । सन् २०१५ के नगर जनगणना अनुसार अगरतलाक जनसङ्ख्या ५,२२.६१३ अछि ।

==इतिहास==
त्रिपुरा राज्यक स्थापना १४अम शताब्दीमे माणिक्य नामक भारतीय-मङ्गोलियन आदिवासी मुखियाद्वारा भेल छल, जे [[हिन्दू]] धर्म अपनेनाए छल । सन् १८०८ मे एकरा ब्रिटिश साम्राज्य जित लेलक आ ई एक स्व-शासित शाही राज्य बनि गेल । त्रिपुराक राजधानी अगरतलाक स्थापना सन् १८५० मे महाराज राधा कृष्ण किशोर माणिक्य बहादुरद्वारा कएल गेल छल । सन् १९५६ मे ई [[भारत|गणतन्त्र भारत]]मे शामिल भऽ गेल आ सन् १९७२ मे एकरा राज्यक दर्जा प्राप्त भेल ।

==पर्यटन स्थल==
पर्यटनक दृष्टिसँ ई एक एहन शहर छी, एतय मनोरञ्जनक तमाम साधन अछि, साहसिक कर्तबक लेल बहुतेक विकल्पसभ ई शहरमे उपलब्ध अछि आ सांस्कृतिक रूपसँ सेहो ई शहर बेहद समृद्ध अछि । एहि वाहेक एतय पावोल जाइवला अलग-अलग प्रकारक जीव-जन्तु आ गाछवृक्ष अगरतला पर्यटनक आओरो रोचक बनाए देनए अछि । अगरतला ओ समय प्रकाशमे आएल जब माणिक्य वंश एकर अपन राजधानी बनेलक । १९अम शताब्दीमे कुकीक लगातार हमललासँ परेशान भऽ महाराज कृष्ण माणिक्य उत्तरी त्रिपुराक उदयपुर स्थित रङ्गामाटीसँ अपन राजधानीके अगरतला स्थानान्तरित करि देलक । राजधानी परिवर्तन करैक एक अओरो कारण ई छल कि महाराज अपन साम्राज्य आ पड़ोसमे स्थित ब्रिटिश बंगलादेशक साथ सम्पर्क बनाबै लेल चाहैत छल । आई अगरतला जे रूपमे स्थापित अछि, दरअसल एकर परिकल्पना सन् १९४० मे महाराज बीर बिक्रम किशोर माणिक्य बहादुर केनए छल । ओ ओहि समय सड़क, बजारक भवन आ नगरनिगमक योजना बनेनाए छल । हुनकर याह योगदानके देखैत आई अगरतलाके **बीर बिक्रम सिंह माणिक्य बहादुरक शहर''' सेहो कहल जाइत अछि । शाही राजधानी आ बंग्लादेशसँ नजदीकी होमएक कारण अतीतमे बहुतेक पैग नामचीन हस्तिसभ अगरतलाक भ्रमण केनए अछि । रविन्द्रनाथ टैगोर बहुतेक बेर अगरतला आएल छल ।

अगरतलामे रहल किछ पर्यटन स्थलसभ निम्न अछि:

### उज्जयन्ता दरबार
सन् १९०१ मे निर्मित उज्जयन्ता दरबार, अगरतलाक मुख्य स्मारक छी जे मुगल-युरोपेली मिश्रित शैलीमे निर्मित अछि । ८०० एकड़मे फैलल ई विशाल परिसर आब राज्यक विधान सभाक रूपमे प्रयुक्त होइत अछि । ई परिसरमे बगैंचा आ मानव-निर्मित ताल अछि । आमतौर पर एकरा जनताक लेल नै खोलल जाइत अछि मुदा यदि अहाँ साँझ ३ सँ ४ बजेके बीच मुख्यद्वार पर जाए तँ अहँ एतयसँ प्रवेशक लेल प्रवेश-पास प्राप्त करि सकैत छी ।

### नीर महल

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* अगरतला नगर परिषद
* 

## एहो सभ देखी
कलैया नगरपालिका

**कलैया नगरपालिका** नेपालक बारा जिलाम अवस्थित एकटा नगरपालिका छी । २०३९ सालम स्थापित काठमाडौँ सँ ३०६ कि.मी. एसियाक सब सँ बेसी बली प्रदान होएवाला ठाम श्री गढीमाई मन्दिर सं १० कि.मी. पश्चिम आर वीरगंजबाट पूर्व १२ कि.मी.क दुरीम अवस्थित बारा जिलाक सदरमुकाम रहल एक मात्र नगरपालिका छी। स्थापनाकालम ई न.पा.मा तत्कालिन कलैया, बरेवा, भवानीपुर, बैरिया, बघवन, रामपुर गाविस समेटन छल। ११ वडामा विभाजित ई न.पा.मा २०४७ सालम भतौडा, ब्रम्हपुरी, विशम्भरपुर गाविस थप कक १४ वडामा विस्तार एकर क्षेत्रफल बढाने छल। ३२२३.५ हे. क्षेत्रफल भेल ई न.पा. हाल कृषि उत्पादनक दृष्टि सँ उर्वर भूमिक रूपम चिनिहल एसियाक सब सं बेसी बली चढेवाला श्री गढीमाई मन्दिर नजीक भेलाक कारण सँ ई न.पा. पर्यटकीय क्षेत्रक रूपम सेहो विकसित होएक क्रमम अछि ।

## जनसंख्या

 (वार्षिक जनसंख्या वृद्धि दर ३.५%)
 साक्षरता : ५५.६%
 प्राथमिक स्तर : २२ %
 एस.एल.सी. : १० %
 ईन्टरमेडिएट आर उपर : ९%
 अन्य : १४.६ %
 घरधुरी संख्या : ५७३३

## भौगोलिक अवस्थित

## धरातलीय स्वरूप

 उचाई : समुद्र सतहबाट १५२ मी. देखि ९१५ मी. सम्म
 माटो : बलुटो र मलिलो

## हावापानी

 श्रावण देखि आश्विन : गर्मी र वर्षा
 कार्तिक देखि माघ : जाडो,शीत्
 फागुनदेखि अषाढ : गर्मी, हावा— हुरी र बतास

## प्रशासनिक विभाजन

 संसदिय निर्वाचन क्षेत्र :३

 विकास क्षेत्र : मध्यमाञ्चल

 प्रदेश : तराई

 अञ्चल : नारायणी

 नगरपालिका : कलैया

 वडा संख्या १४ (शहरी क्षेत्रमा ५, ग्रामीण क्षेत्रमा ९)

 क्षेत्रफल : ३२२३.५ हेक्टर

 बसोबास क्षेत्र : १०७० हेक्टर

 कृषि क्षेत्र : १५१० हेक्टर

 बजार/अन्य क्षेत्र : ६४३.५० हेक्टर

## शिक्षा तथा स्वास्थ्य

 अस्पताल (२७ सैंया) : १
 हेल्थ पोष्ट संख्या : ३
 आयुर्वेद औषधालय : १
 सामुदायिक स्वास्थ्य केन्द्र : १

## प्रशासनिक संरचना

 शाखा संख्या — ११
 कर्मचारीको कुल संख्या — ९७
 कार्यकारी अधिकृत — १
 स्थायी — ५५
 करार — २२
 दैनिक ज्यालादारी — १९

## सिमाना

 पूर्व : गाविस बघवन, सिसवा महेशपुर

 पश्चिम : गाविस सिसहनिया, भतौडा

 उत्तर : गाविस दोहरी, उत्तर झिट्कैया

 दक्षिण : गाविस धर्मनगर, बलिरामपुर

## ऐतिहासिक, धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थल
सिद्धेश्वर मन्दिर, राजदेवी मन्दिर, नुतनदेवी मन्दिर, मुक्तेश्वर मन्दिर, राधाकृष्ण मन्दिर, महावीर मन्दिर, बुद्ध मन्दिर, चिमनीमाई मन्दिर, बेलपाती मन्दिर, मस्जिद, बौद्धिमाई मन्दिर, हनुमान मन्दिर,
रामराजा दरबार, सिद्धेश्वर मा.वि., रामजानकी मन्दिर, बरेवा हरियाली पार्क, रामपुरको पोखरी, लङ्गडा पोखरी, बावन बिगाहा फुलबारी, गढीमाई मन्दिर (७ कि.मी.पूर्व)

## बाह्य जडीसभ

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## एहो सभ देखु

श्रेणी:नेपालक जिलासभ
श्रेणी:नेपालक नगरपालिकासभ
गढिमाई नगरपालिका

मध्य नेपालक बारा जिलाम रहल **गढिमाई नगरपालिका** द्रुततर गतिमा बिकाश होए वाला नगर अछि । जितपुर बजार रहल ठाँम नगरपालिकाक केन्द्र बनेन छल । ई नगरपालिका २०६८ साउन १ सं लागू भेल छल लेकिन  कार्यन्वयनमा हाल जेष्ठ ४,२०७१ सुरु भेल छल । ई नगरपालिका घोषणा गर्दा पिपरा सिमरा,जितपुर,छातापिपरा,फत्तेपुर आर डुमरवाना गाउँ विकास समितिसभ समावेश कएल गेल छल । आर्थिक वर्ष २०६८/६९क बजेटमार्फत् मुलुकमा ४१ नयाँ नगरपालिकाम गढिमाई सेहो नगरपालिका बनल छल। महानगरपालिका, उपमहानगरपालिका आर नगरपालिका कक आब मुलुकमा कूल १३० नगर पालिका अछि तहिना  गाविसक संख्या ३ हजार ९ सय १५ सा कम भक ३ हजार ६ सय ३३ अछि ।

## जनसङ्ख्या
पिपरा सिमरा,जितपुर,छातापिपरा,फत्तेपुर र डुमरवाना गाविसहरूलाई मिलाक गढिमाई नगरपालिका बनावल गेल छल । तहिना बि.स.२०६८ क जनगणना अनुसार ई ठामसभ जनसंख्या जोडिक ८३,३६७ रहल अछि  ।

## भौगोलिक अवस्थिति
 अक्षांश: २६.५१" देखि २७.२" उत्तरसम्म
 देशान्तर: ८४.५१" देखि ८५.१६" पूर्वसम्म
 सिमा: पूर्व रौतहट जिल्ला, पश्चिम पर्सा, उत्तर मकवानपुर जिल्ला, दक्षिण: भारतको विहार राज्यको पूर्वी चम्पारण जिला
 सब स अग्लोस्थान: समुद्र सतहबाट ९१५ मिटर
 सब स होचोस्थान : समुद्र सतहबाट १५२ मिटर
 क्षेत्रफल: १,१९० वर्ग किलोमिटर (१२९५६३ हेक्टर)
 हावापानी: उष्ण

## इतिहास
ई नगरपालिक उत्तर पूर्वी भागम  जमानामा गढी गौडा (बारा गढीमाई) आर गोश्वाराको रूपम रहेकल बारागढी  स्थानक नामस बरा जिलाक नाम बारा राखल गेल छ

## मन्दिर
बाराक प्रसिद्ध गढीमाईक मन्दिर अहिठाम अवस्थित अछि,जे बारा कलैया स करिब ७ किलोमिटर पूर्व दिशामा अछि।

## प्रमुख नदी खोला तथा तालसभ
 प्रमुख नदी: अणुवा(अरुवा), लालवकैया, पसाहा, जमुनी, तीयर, दुधौरा, बंगरी, थल्ही।
 साना खोलासभ:- काट खोला, टेन्ग्रहर, सिर्सींया, भुटिया नाला, कोरिया नाला, सिलपैत नाला, बिजौरी खोला, सिंगहा नाला, भेडाहा नाला, भुतहिखोला।
 प्रमुख तालसभ:- हलखोरिया दह, झरोखर पोखरी, शिव सरोवर, ईटाहि पोखरी,कवहीपोखरी, सन्तगजपोखरी देवापुर पोखरी।

## मुख्य बजारसभ
सिमरौनगढ,कचोर्वा, पिप्राढी, वरियारपुर, कलैया,  बेलहिया, प्रस्टोका, गंजभवानीपुर, फेटा, प्रसौनी, परवानीपुर, जीतपुर, सिमरा, डुमरवाना, अमलेखगंज, निजगढ, कोल्भी, कवहीगोठ, रतनपुरी आदि।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## एहो सभ देखु

श्रेणी:नेपालक जिलासभ
महागढीमाई नगरपालिका

**महागढीमाई नगरपालिका** नेपालक मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत नारायणी अञ्चलम अवस्थित बारा जिलाम अवस्थित एकटा नगरपालिका छी।

## परिचय
स्थानीय विकास मन्त्रालय थप ६१ टा नयाँ नगरपालिका बढेवाक बाराम बरियारपुर, दहियार, बगुआइन, पत्थरहटटी, तेलकुवा आर गंजभवानीपुर गाविससभ समेटक महागढीमाई नगरपालिका घोषणा केनेइ।  महागढीमाई नगरपालिकाको केन्द्रभने बरियारपुर गाविसको कार्यालय रहको छ। नगरपालिकाको घोषणा र क्षेत्रविस्तारसँगै मुलुकमा १ महानगरपालिका, ११ उपमहानगरपालिका, १ सय ७९ नगरपालिका र ३ हजार २ सय ७८ गाविस कायम भएका छन्। नयाँ नगरपालिका थपिएपछि नेपालको सहरी जनसंख्याको प्रतिशत ३६ दशमलव ८ पुगेको मन्त्रालयले जनाएको छ।

## जनसङ्ख्या
महागढीमाई नगरपालिका बरियारपुर, दहियार, बगुआइन, पत्थरहटटी, तेलकुवा आर गंजभवानीपुर  गाविससभ मिलक बनल अछि। तहैना राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार ६ ठामक जनसंख्या जोडिक महागढीमाई नगरपालिकाक जनसङ्ख्या जोडिक ३९,९७० हेताई।

## आर्थिक अवस्था
ऐतिहासिक स्थल तथा व्यापारिक दृष्टिकोणस प्रख्यात महागढीमाई गढ़िमाई मन्दिरके कारण बहत प्रचलित अछि । महागढीमाई नगरपालिका घोषणा भेल सिम्रौनगढवासी बहुत खुश अछि तहिना नगरपालिकाक पूर्वाधार तयार बनवाक क्रमम  सरकार देखावेवाला उदासीनताप्रति आम जनता आक्रोशित अछि।

## बाह्य जडीसभ

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## एहो सभ देखु

श्रेणी:नेपालक जिलासभ
श्रेणी:नेपालक नगरपालिकासभ
कोल्हवी नगरपालिका

**कोल्हवी नगरपालिका** नेपालक मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत नारायणी अञ्चलम अवस्थित बारा जिलाम अवस्थित एकटा नगरपालिका छी।

## परिचय
स्थानीय विकास मन्त्रालयले थप ६१ टा नयाँ नगरपालिका बढेवाक क्रममा बाराम सपही, कोल्हवी, ककडी आर प्रसौना गाविससभक समेटक कोल्हवी नगरपालिका घोषणा केनए छल। कोल्हवी नगरपालिकाको केन्द्रभने साविकको कोल्हवी गाविसको कार्यालय नै रहको छ। नगरपालिकाको घोषणा आर क्षेत्रविस्तारसँगै मुलुकम १ महानगरपालिका, ११ उपमहानगरपालिका, १ सय ७९ नगरपालिका आर ३ हजार २ सय ७८ गाविस कायम भेल अछि। नयाँ नगरपालिका जोडिक  नेपाल सहरी जनसंख्या प्रतिशत ३६ दशमलव ८ पहुचल मन्त्रालयल जनाउने अछि।

## जनसङ्ख्या
कोल्हवी नगरपालिका सपही, कोल्हवी, ककडी आर प्रसौना गाविससभ मिलक बनल अछि। तहिना राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार सपही, कोल्हवी, ककडी आर प्रसौना गाविससभक जनसंख्यालाई जोड्मे कोल्हवी नगरपालिकाको कूल जनसङ्ख्या २३,७६५ अछि।

## बाह्य जडीसभ

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## एहो सभ देखु

श्रेणी:नेपालक जिलासभ
श्रेणी:नेपालक नगरपालिकासभ
गौशाला नगरपालिका

**गौशाला नगरपालिका** नेपालक मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र अन्तर्गत जनकपुर अञ्चलमs रहल महोत्तरी जिल्लाम अवस्थित एकटा नगरपालिका छी । गौशाला बजार रहल ठामसभक नगरपालिकाक केन्द्र बनाएल गेल अछि । यी नगरपालिका २०६८ साउन १ सँ लागू भेल लेकिन कार्यन्वयनम हाल २०७१ जेष्ठ ४ सँ आएल अछि । अहि नगरपालिका घोषणा करैत गौशाला, निगौली आर रामनगर गाउँ विकास समितिसभ समावेश केएने अछि । आर्थिक वर्ष २०६८/६९क बजेटमार्फत् मुलुकमे ४१ नयाँ नगरपालिका थपैत गौशाला सेहो नगरपालिका बनल अछि । महानगरपालिका, उपमहानगरपालिका आ नगरपालिका करैत आब मुलुकमs कूल १३० भेल अछि आर गाविससभक संख्या ३ हजार ९ सय १५ सँ घटिक ३ हजार ६ सय ३३ भेल छैक ।

## जनसङ्ख्या
गौशाला, निगौली आर रामनगर गाविससभ मिलाक गौशाला नगरपालिका बनौने अछि । तही दुवारे बि.स.२०६८क जनगणना अनुसार यी ठामसभक जनसंख्याक जोडि गौशाला नगरपालिकाक जनसङ्ख्या ३२,१११ रहल अछि । गौशाला नगरपालिकामा ५,७१८ घरधुरि छै ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

*जिल्ला विकास समिति, महोत्तरी 

## एहो सभ देखी

श्रेणी:नेपालक जिलासभ
श्रेणी:नेपालक नगरपालिकासभ
वड़ोदरा

**वड़ोदरा** (IPA: /ʋə'ɽod̪əɾa/),  (पूर्व नाम : बडौदा ) गुजरात राज्यक तेसर सबसँ बेसी जनसङ्ख्या भेल शहर छी । ई एक शहर छी जतेक महाराजा सयाजीराव विश्वविद्यालय अपन सुन्दर वास्तुकलाक लेल जानल जाइत अछि । वड़ोदरा गुजरातक एक महत्त्वपूर्ण नगर छी । वड़ोदरा शहर, वड़ोदरा जिलाक प्रशासनिक मुख्यालय, पूर्वी-मध्य गुजरात राज्य, पश्चिम भारत, अहमदाबादक दक्षिण-पूर्वमे विश्वामित्र नदीक तटमे अवस्थित अछि । वड़ोदराके बडौदा सेहो कहल जाइत अछि । एकर सबसँ पुरानो उल्लेख सन् ८१२ क अधिकारदान या राजपत्रमे अछि, जाहिमे एकरा वादपद्रक बताएल गेल अछि । ई क्षेत्रके जैनिसभक कब्जासँ मुक्त करेनिहार दोर राजपूत राजा चन्दनक नाममे शायद एकरा चन्दनवटीक नामसँ सेहो जानल जाइत छल । समय-समयमे ई शहरक नव नामकरण होइत गेल, जेना वारावती, वातपत्रक, बडैदा आ सन् १९७१ मे वड़ोदरा नाम राखल गेल ।

## इतिहास
इतिहासमे ई शहरक पहिल उल्लेख सन् ८१२ मे ई क्षेत्रमे आबि बैसल व्यापारीसभक समयसँ भेटल अछि । सन् १२९७ मे ई प्रान्त हिन्दू शासनक अधिन हिन्दूसभक वर्चस्वमे छल । ईसाई यूगक प्रारम्भमे ई क्षेत्र गुप्तवंशक साम्राज्यक अधीन छल । भयङ्कर युद्धबाद, ई क्षेत्रमे चालुक्य वंशक सत्ता कायम भेल आ एकर आधिन भऽ गेल । अन्तमे, ई राज्यमे सोलङ्की राजपूतसभ कब्जा केलक । ई समयधरि मुस्लिम शासन भारत वर्षमे फैलल छल आ देखते देखते वड़ोदराक सत्ताक बागडोर दिल्लीक सुल्तानसभक हात चलि गेल । वड़ोदरामे दिल्लीक सुल्तानसभ एक लम्बा समयधरि शासन केलक, जाबे धरि ओ सभ मुगल सम्राटसभद्वारा परास्त नहि भऽ गेल । मुगलसभक सबसँ पैग समस्या मराठा शाषक छल जे कनिक कनिक करि मुदा अन्ततः ई क्षेत्रमे अपन राज्य स्थापित केलक आ ई मराठा वंश गाइकवाडक राजधानी बनल । सर सयाजी राव गाइकवाड (१८७५-१९३९) III, एहि वंशक सबसँ सक्षम आ लोकप्रिय शासक छल आ ओ ई क्षेत्रमे बहुतेक सरकारी आ नौकरशाही सुधार करैमे सफल भेल । ब्रिटिश राजक समयमे भारतक बहुतेक क्षेत्रमे ब्रिटिशसभक प्रभाव छल मुदा बडोदरा भारतक स्वतन्त्रताधरि एक शाही राज्य बनल रहल । बहुतेक अन्य रियासतसभ जका, बडोदरा राज्य सेहो सन् १९४७ मे गणतन्त्र भारतमे शामिल भऽ गेल ।

## उद्योग
ई शहरमे उत्पादित होमएवला विभिन्न प्रकारक वस्तुसभमे सूती वस्त्र तथा हथकरघा वस्त्र, रसायन, दियासलाई, मसिनसभ आ फर्नीचर शामिल अछि ।

## यातायात
वड़ोदरा एक रेल आ मेर्ग जङ्क्सन छी तथा एतय एक विमेनस्थल सेहो अछि ।

## जनसङ्ख्या
सन् २००१ क भारतक जनगणना अनुसार वड़ोदरा शहरक जनसङ्ख्या १३,०६,०३५ अछि आ बडोदरा जिलाक कुल जनसङ्या ३६,३९,७७५ अछि ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक महानगरसभ
भरदुतिया

भाई-बहिनक स्नेह, प्रेम, सुभाशीष आ मधुरतासँ भरल ई महान पावनि थिक भरदुतिया । भाई-बहिनक प्रेमक प्रतीक भरदुतिया (भ्रातृ द्वितीया) पावनि दीवालीक दू दिनक बाद, कार्तिक मासक शुक्ल पक्ष केर द्वितीया तिथिकेँ मनाओल जाईत अछि । एहि पावनिमे बहिन भाईकेँ निमन्त्रण दऽ कऽ अप्पन घर बजावैत छथि । अरिपन बना कऽ पिड़ही पर भाईकेँ बैसायल जाईत अछि । ललाठ पर पिठार आ सिन्दुरक ठोप कऽ, पान सुपारी भाईकेँ हाथमे दऽ कऽ बहिन एही पन्तीक उच्चारण करै छथि “गङ्गा नोतै छथि यमुनाके, हम नोतै छी अप्पन भाएकेँ! जहिना जहिना गङ्गा-यमुनाकेँ धार बढ़ए तहिना हमर भाए सभहक अरुदा बढ़य” आ हुनक दीर्घायु जीवनक कामना यमराजसँ करैत छथि, फेर भाईकेँ मुंह मिठ कएल जाईत अछि । भाई अप्पन साम‌र्थ्यक अनुसार बहिनकेँ उपहार प्रदान करैत छथि । कहल जाएत अछि जे यमराजक बहिन कार्तिक शुक्ल पक्ष द्वितीया कऽ हुनका निमन्त्रण देनए छलीह । ताहिसँ यमराज प्रसन्न भेल छलाह । तहिआसँ ई प्रथा चलि रहल अछि । मिथिलामे ई पावनि घरे-घर उल्लासक सङ्ग मनाओल जाईत अछि ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:हिन्दू पावनिसभ
कामाख्या मन्दिर

**कामाख्या मन्दिर** (); वा कामरूप-कामाख्या एक हिन्दू मन्दिर छी जे कामाख्या माताके समर्पित अछि । ई ५१ शक्ति पीठमे सँ सभसँ पुरान शक्ति पीठ छी । ई मन्दिर भारतक असाम राज्यक गुवाहाटी शहरक निलाचल पर्वतपर अवस्थित अछि । ई परिसरमे मुख्य मन्दिर सहित काली, तारा, सोदाशी, भुवनेश्वरी, भैरवी, छिन्नमस्ता, धुमावती, बगलामुखी, मातङ्गी आ कमला करि १० महाविद्याक मन्दिरसभ अछि । ई मन्दिरसभ संगहि शिव आऔर विष्णुक संग-संग गणेश, हनुमान आदि देवता लोकनिक मन्दिर सेहो एतय अवस्थित अछि।

कामाख्या मंदिरक महत्ता एतेक महत्वपूर्ण अहिलेल जे प्राचीनकाल सँ वर्तमान धरि तंत्र सिद्धि हेतु ई प्रमुख साधना स्थल केर रूप मे विख्यात रहल अछि। संगहि आद्याशक्ति भैरवी कामाख्या सर्वदा कौमारी रुप में विद्यमान छथि एतय। अत: कामाख्याधाम विश्वक सर्वोच्च कौमारी तीर्थ सेहो मानल जाएत अछि। सब जातिक कुमारी वंदनीय छथि। एहिठाम कुमारि पूजन और अनुष्ठानक बड्ड बेसी महत्व अछि। तैं एहिठाम वास्तविक जीवन में सेहो बिना कुनो जातिगत भावना केँ स्त्री शक्ति वंदनीय थिकिह एवं आसाम में स्त्रीक प्रधानता बड्ड बेसी अछि सेहो सर्वविदिते अछि।

## इतिहास

## मन्दिर परिसर

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

*कामाख्या मन्दिर वेबसाइट

## एहो सभ देखी

श्रेणी:हिन्दू पवित्र स्थलसभ
अहमदाबाद

**अहमदाबाद** वा **अमदाभाद** (; गुजराती उच्चारण: ) भारतक गुजरात प्रदेशक सबसँ पैग शहर आ पुरान राजधानी छी । ई अहमदाबाद जिलाक मुख्यालय आ गुजरात उच्च न्यायालयक सदन छी । समस्त भारतक पैग नगरसभमे छठम आ सातम सभसँ पैग महानगरीय क्षेत्र छी । ६३ लाखको जनसङ्ख्या भेल ई शहर, साबरमती नदीक किनारमे अवस्थित अछि । पहिने गुजरातक राजधानी याह रहल छल बादमे राजधानी गान्धीनगरमे स्थानान्तरण कएल गेल । अहमदाबादके **कर्णावती** क नामसँ सेहो जानल जाइत अछि । ई शहरक आधारशिला सन् १४११ मे बैसाएल गेल छल । ई शहरक नाम सुलतान अहमद शाहक नाममे राखल गेल अछि ।

## इतिहास
अहमदाबादक नाम सुल्तान अहमद शाहक नाममे राखल गेल अछि । सुल्तान अहमद शाहद्वारा ई शहरक स्थापना सन् १४११ मे केनए छल । ई शहरके भारतक म्यानचेस्टर सेहो कहल जाइत अछि । वर्तमान समयमे, अहमदाबाके भारतक गुजरात प्रान्तक आर्थिक राजधानी होमएक संगे एकटा प्रमुख उद्योगिक शहरक रूपमे चिनहल जाइत अछि ।

ऐतिहासिक रूपमे, भारतीय स्वतन्त्रता सङ्घर्षक समयमे अहमदाबाद प्रमुख आधार शिविर रहल छल । याह शहरमे महात्मा गान्धी साबरमती आश्रमक स्थापना केनए छल आ  भारतीय स्‍वतन्त्रता सङ्घर्षमे जुड़ल बहुतेक आन्‍दोलनक शुरुवात सेहो याह ठामसँ भेल छल । अहमदाबाद बुनाईक लेल सेहो बहुतेक प्रसिद्ध अछि । एकर साथ ई शहर व्यापार आ वाणिज्य केन्द्रक रूपमे विकसित भ रहल अछि । अङ्ग्रेजी शासनक अवधिमे, ई ठामके फौजी मुख्यालयक रूपमे प्रयोग कएल जाइत छल । 

## भूगोल
पश्चिम भारतमे अवस्थित ई शहर, समुद्र सतहसँ १७४ फिटक उचाईमे अवस्थित अछि । शहरमे दुईटा ताल अछि- कङ्करिया आ वस्त्रापुर ताल । साबरमती नदी गर्मीक मौसममे सुखैक कारण, नदीक ठाममे साफ माटि रहैत अछि । वर्षाक महिना वाहेक पुरे साल गर्मीक माहौल रहैत अछि । गर्मी मौसममे सबसँ उच्च तापमान ४७ डिग्री आ जाड़क समयमे कममे ५ डिग्री तापमान पहुँचैत अछि । 

## प्रशासन
अहमदाबाद नगरपालिका निगम ई शहरके देख रेखक काम करैत अछि आ किछ भाग औडाद्वारा प्रशासित अछि । 

## यातायात
;हवाई मार्ग-
एतय सरदार वल्लभभाई पटेल विमानस्थल अछि । ई प्रमुख भारतीय शहरसभक साथ साथे विदेशसभक शहरसभके जोडैत अछि जेना कोलम्बो, मसकट, लण्डन आ न्यू योर्क शहर । 

;रेल मार्ग-
अहमदाबाद स्टेशन देशके लगभग सब प्रमुख स्‍टेशसभसँ सीधा जुडल अछि ।

;सडक मार्ग-
अहमदाबादक दूरी मुम्‍बईसँ लगभग ५४५ किलोमिटर तथा राष्ट्रिय राजधानी दिल्‍लीसँ ८७३ किलोमिटर अछि । एतय मुम्‍बईसँ बसद्वारा सेहो जाएल जा सकैत अछि ।

## पर्यटन स्थल
अहमदाबादमे भ्रमण कर लायक बहुतेक स्थलसभ अछि । एहिमे किछ आधुनिक अछि आ किछ पौराणिक सेहो अछि । 

* गान्धी आश्रम, साबरमती
* सिद्दी सैयद जाली, खानपुर
* सरखेज रोजा, सरखेज
* काङ्करिया ताल
* वस्त्रापुर ताल
* गुजरात साइन्स सीटी
* अक्षरधाम मन्दिर, गान्धीनगर
* आई मेक्स थिएटर (चलचित्र घर)
* ल गार्डन
* वैष्णोदेवी मन्दिर
* श्रीभागवत विद्यापीठ (सोला)
* अडालज वाव

### [[काङ्करिया ताल]]
ई तालक निर्माण कुतुब-उद्-दीनद्वारा सन् १४५१ मे कराएल गेल छल । वर्तमान समयमे अहमदाबादक निवासीसभक बीच ई ठाम सबसँ बेसी प्रसिद्ध अछि । ई तालक चारोदिस  बगैचा लगाएल गेल अछि । तालक मध्य भागमे बहुतेक सुन्दर सुन्दर द्वीप महल अछि । जतय मुगल कालक समय नूरजहां आ जहांगीर प्रायजसो घुमफिर करै लेल आबैत छल ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य लिङ्कसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक महानगरसभ
इन्दौर

**इन्दौर** () भारतक मध्य प्रदेश राज्यक सभ सँ बेसी जनसङ्ख्या भेल तथा सभ सँ पैग शहर छी। ई इन्दौर जिला आ इन्दौर विभाग दुनूकें मुख्यालय छी। इन्दौर मध्य प्रदेश राज्यक वाणिज्यिक राजधानी सेहो छी। ई राज्यकें शिक्षाक मुख्य केन्द्रक रूपमे मानल जाएत अछि।

## इतिहास

### मराठा राज (होलकर युग)

### ब्रिटिस काल (इंदौर/होलकर राज्य)

### आजादीके पश्चात

## भूगोल

### जलवायु

## यातायात
### विमानक्षेत्र

### रेलवे स्टेशन

## बाह्य जडीसभ

*इन्दौर दर्शन
* इन्दौर नगर तथा लाल बाग राजमहलक बारेमे
* लालबाग महल, इन्दौर (भारत दर्शन, हिन्दी चिट्ठा)
* सफ्टवेयर टेक्नोलोजी पार्क्स अफ इन्डिया, इन्दौर 
* इन्दौर पुलिसक ब्लग
* हमर इन्दौर शहर (भरपूर जानकारी युक्त हिन्दी ब्लग) 

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक महानगरसभ
जयपुर

**जयपुर**  जकरा **गुलाबी नगर**क नामसं सहो जानल जाइट अछि, भारतमे राजस्थान राज्यकs राजधानी छी। आमेरक तौर पर यी जयपुर नामसं प्रसिद्ध प्राचीन रजवाड़े कs सहो राजधानी रहल छै। यी शहरकs स्थापना १७२८मे आमेरकेर महाराजा जयसिंह द्वितीय क्एने छल। जयपुर अपन समृद्ध भवन निर्माण-परम्परा, सरस-संस्कृति आ ऐतिहासिक महत्वके लेल प्रसिद्ध अछि। जयपुर शहरक पहचान अही ठामके महलसभ आ पुरान घरसभमे लागल गुलाबी धौलपुरी पत्थरसभसं होइत अछि जेकी अही ठामके स्थापत्यक खूबी छी। १८७६में तत्कालीन महाराज सवाई रामसिंह इंग्लैंडक महारानी एलिज़ाबेथ प्रिंस ऑफ वेल्स युवराज अल्बर्टके स्वागतमे समुचा शहर कs गुलाबी रंगसं आच्छादित करवा देने छल। ताहीसं शहरक नाम गुलाबी नगरी पड़ल अछि।

## इतिहास
सत्रहवीं शताब्दीमे जब मुगल अपन ताकत खतम होइत देखलक, तs समूचा भारतमे अराजकता सिर उठाब लागल, अही समयमे राजपूतानाक आमेर रियासत, एकटा बडका ताकतके रूपमें उभरल.जाहिर अछि कि महाराजा सवाई जयसिंह कs तब बहुत पैग दायरामे फैलल अपन रियासत संभालकs आ सुचारु राजकाज संचालनके लेल आमेर छोट लागs लागल आर अही तरहसं यी नव राजधानीके रूपमे जयपुरक कल्पना कएल गेल छल | अही शहर कs नींव पहिल बेर कोन जगह राखल गेल, एकर बारेमे मतभेद अछि, किंतु किछ इतिहासकारसभके अनुसार तालकटोराके निकट स्थित शिकार की होदीसं अही शहरके निर्माणक शुरुआत भेल। किछ एकरा ब्रह्मपुरी आ किछ आमेरक लगमे एकटा स्थान 'यज्ञयूप' स्थलसं मानैत अछि| पर यी निर्विवाद छै संबसं पहिल चन्द्रमहल बनल आर बाधमे बाज़ार आ साथमे तीन चौपड़ |

## स्थापत्य

### जयपुरकs बदलाव

## दर्शनीय स्थल

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक महानगरसभ
श्रेणी:राजस्थानक शहरसभ

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* राजस्थान विश्वविद्यालय का जालस्थल - अंग्रेजी में 
* जयपुर के बारे मे - अंग्रेजी में 
* जयपुर राजस्थान के बारे मे 
* Building Jaipur: The Making of an Indian City (गूगल पुस्तक ; By Vibhuti Sachdev, Giles Henry Rupert Tillotson]