open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
अरबी भाषा

**अरबी** भाषा सामी भाषा परिवारक एक भाषा छी। ई हिन्द यूरोपीय परिवार के भाषासभसँ खास अछि, एतय धरि कि फारसीसँ सेहो। ई इब्रानी भाषासँ सम्बन्धित अछि। अरबी इस्लाम धर्मक धर्मभाषा छी, जाहिमे क़ुरान-ए-शरीफ लिखल गेल अछि। अरबी भाषा छठम् शताब्दीमे रहल शास्त्रीय अरबी भाषा के वंशज छी। ई भाषामे साहित्यिक तथा अरबी बाजल जाए वाला अनेकौं प्रकार प्रयुक्त अछि जे विस्तृत क्षेत्र मध्य-पुर्व(खाडी मूलूकसभ) तथा उत्तर-अफ्रिकामे बाजल जाइय। ई भाषा एफ्रो एसियाली भाषा परिवार अन्तर्गत आवैत अछि।
साहित्यिक भाषा आधुनिक मानक अरबी भाषा अथवा साहित्य अरबी भाषा कहल जाइत अछि। **अरबी भाषा** मध्यपूर्व, खाडी क्षेत्र तथा अरबी मुलुकसभमे बाजल जाए वाला मुख्य भाषा छी। ई विश्वमे बहुतरास लोगसभक बाजय जाए वाला भाषासभमे सँ एक छी।

## देश

अरबी अनेकौं देशसभक राष्ट्रिय भाषा छी, जेना कि साउदी अरब, लेबनान, सीरिया, यमन, मिस्र, जोर्डन, इराक, अल्जेरिया, लीबिया, सूडान, कतार, ट्यूनिशिया, मोरक्को, माली इत्यादि। 

## लिपि
अरबी भाषा के अरबी लिपिमे लिखल जाइत अछि। ई दाँया सँ बाँया लिखल जाइत अछि। एकर अनेकौं ध्वनिसभ उर्दू के ध्वनिसभसँ अलग अछि। हरेक एक स्वर वा व्यञ्जन के लेल (जे अरबी भाषामे) प्रयुक्त होइत अछि।

## इतिहास

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* Arabic: a Category III language Languages which are difficult for native English speakers.
* Dr. Nizar Habash's, Columbia University, Introduction to Arabic Natural Language Processing 
* Google Ta3reeb – Google Transliteration
* Transliteration Arabic language pronunciation applet
*'' Alexis Neme  (2011), A lexicon of Arabic verbs constructed on the basis of Semitic taxonomy and using finite-state transducers''
*'' Alexis Neme and Eric Laporte (2013), Pattern-and-root inflectional morphology: the Arabic broken plural''
*  ''Alexis Neme and Eric Laporte (2015), Do computer scientists deeply understand Arabic morphology? - '', available also in Arabic, Indonesian, French
*Arabic manuscripts, UA 5572  at L. Tom Perry Special Collections, Brigham Young University Online Arabic Keyboard

## एहो सभ देखी
कैथी

**कैथी** () एक ऐतिहासिक लिपि छी जकर मध्यकालीन भारतमे प्रमुख रूप सँ उत्तर-पूर्व आ उत्तर भारतमे बहुतेक बृहत रूप सँ प्रयोग कएल जाइत छल । मुख्यतया आजुक उत्तर प्रदेश आ बिहार राज्यक क्षेत्रसभमे ई लिपिमे वैधानिक आ प्रशासनिक काज कएल गेल प्रमाण पर्याप्त भेटैत अछि । ई लिपिकें **कयथी** या **कायस्थी**, कऽ नाम सँ सेहो जानल जाइत अछि । पूर्ववर्ती उत्तर-पश्चिम भारत, मिथिला, बङ्गाल, उड़ीसा आ अवध क्षेत्रमे ई लिपिकें प्रयोग कएल गेल इतिहास रहल अछि । एकर प्रयोग प्रमुख रूपसँ न्यायिक, प्रशासनिक आ निजी तथ्याङ्क सङ्ग्रहणमे कएल जाइत छल ।

## उत्पत्ति
'कैथी' लिपि कऽ उत्पत्ति कायस्थ शब्द सँ भेल अछि जे उत्तर भारतक एक सामाजिक समूह (हिन्दू जाति) छी । याह जातिद्वारा मुख्य रूपसँ व्यापार सम्बन्धि ब्यौरा सुरक्षित राखऽ कऽ लेल सभसँ पहिने ई लिपिकें प्रयोग केनए छल । कायस्थ समुदायक पुरान रजवाड़ा आ ब्रिटिश औपनिवेशिक शासकसभसँ बहुतेक नजदीकक रिश्ता रहल अछि । ई लोकनि अङ्ग्रेजसभक विभिन्न प्रकारक तथ्याङ्कसभक प्रबन्धन आ भण्डारण करवाक लेल नियुक्त कएल जाइत छल । कायस्थसभद्वारा प्रयुक्त ई लिपिकें बादमे कैथी नाम सँ जानल जाए लागल ।

## इतिहास
कैथी एक पुरान लिपि छी जकर प्रयोग कम सँ कम सोलहम शताब्दीमे व्यापक रूपसँ होइत छल । मुगल साम्राज्यक समयमे एकर प्रयोग बहुतेक व्यापक छल । सन् १८८० कें दशकमे ब्रिटिश राजक समयमे एकरा प्राचीन बिहारक न्यायलयसभमे आधिकारिक भाषाकें दर्जा देल गेल छल । एकरा खगड़िया जिलाक न्यायालयमे वैधानिक लिपिकें दर्जा देल गेल छल ।

## कैथी लिपिकें विलोपक खतरा
कैथी लिपिकें कहियो काल 'बिहार लिपि' सेहो कहल जाइत अछि । वर्तमान समयमे सेहो बिहार समेत देशक उत्‍तर पूर्वी राज्‍यसभमे ई लिपिमे लिखल हजारसँ बेसी अभिलेख अछि । समस्‍या तखन होइत अछि जखन ई अभिलेखसभ सँ सम्बन्धित कानूनन उल्झन अबैत अछि । दैनिक जागरणक पटना संस्‍करणमे सन् २००९ सितम्बर ९ तारिखक समाचारपत्रमे पृष्ठ सङ्ख्या बीसमे बक्‍सरसँ छपल कञ्चन किशोरक एक खबरक सन्दर्भ ली तँ ई लिपिकें जानकार आब ओ जिलामे मात्रे दुई लोक बचल अछि । दुनू अधिक उम्र भेल व्यक्ति अछि । एनामे निकट भविष्‍यमे ई लिपिकें जाननिहार कियो नै बचत आ आई धरि ई लिपिमे लिखल भू-अभिलेखसभक अनुवाद आजुक प्रचलित लिपिसभमे केनाए कतेक कठिन भऽ जाएत एकर सहज अन्दाज लगाएल जाए सकैत अछि । भाषाक जानकारसभक अनुसार ई स्थिति सम्पूर्ण स्थान पर विद्यमान अछि । एनामे जरूरत अछि की ई लिपिकें संरक्षण कएल जाए ।

## युनिकोड
कैथी लिपिकें सन् २००९ मे युनिकोड मानक ५.२ मे सम्मलित कएल गेल । कैथीकें युनिकोडमे स्थान U+11080 सँ U+110CF धरि अछि । ई सीमामे किछ खाली स्थान सेहो अछि जकर कोड बिन्दु निर्धारित नै कएल गेल अछि ।



## कैथी संख्या

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:भारतक लिपिसभ
हिब्रु भाषा

**हिब्रू** (, **') [[सामी-हामी भाषा-परिवार]]क सामी शाखामे आवे वाला एक भाषा छी। ई [[इस्राइल]]क मुख्य- आ राष्ट्रभाषा छी। एकर पुरातन रूप **बिब्लिकल हिब्रू''' यहूदी धर्मक धर्मभाषा छी आ बाइबलक पुराना नियम एहीमे लिखल गेल छल। ई हिब्रू लिपिमे लिखल जाइत अछि ई दाँया सँ बाँया पढल आ लिखल जाइत अछि। पश्चिम के विश्वविद्यालयसभमे आजुक समयमे इब्रानीक अध्ययन अपेक्षाकृत लोकप्रिय अछि।

प्रथम महायुद्ध के बाद फिलिस्तीन (यहूदिसभक इजरायल नामक नयाँ राज्य) के राजभाषा आधुनिक इब्रानी छी। सन् १९२५ ई. मे जेरूसलमक हिब्रू विश्वविद्यालय स्थापित भेल जेकर सभ विभागसभमे इब्रानी ही शिक्षाक माध्यम अछि। इजरायल राज्यमे अनेकौं दैनिक पत्र सेहो इब्रानीमे निकलैत अछि। 

हिब्रू के अन्तरराष्ट्रीय स्तर के भाषा वैज्ञानिकसभ भाषासभक मृत सूचीमे द् देनए छल। 

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:विश्वक प्रमुख भाषासभ
महादेव मन्दिर, कपिलेश्वर

**महादेव मन्दिर** जनकपुरके कपिलेश्वर गा.वि.स.मे अवस्थीत एक हिन्दु मन्दिर छी । ई मन्दिरके शिवरात्रीके दिन बहुत महत्व रहैत अछि । 

## पृष्ठभूमि

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
रञ्जना लिपि

**रञ्जना लिपि** एघारहम शताब्दीमे ब्राह्मी लिपिसँ व्युत्पन्न एक लिपि अछि । ई मुख्यतः नेपाल भाषा लिखऽ कें लेल प्रयोग कएल गेल छल मुदा बादमे जाए ई लिपिक प्रयोग भारतक मठसभमे सेहो प्रयोग कएल जाए लागल, तिब्बत, चीनक समुद्र तट, मङ्गोलिया आ जापान धरि फैल गेल । **रञ्जना लिपि** कें नेपालद्वारा अपन राष्ट्र लिपिक रूपमे संयुक्त राष्ट्र सङ्घमे दर्ता केनए छल । ई प्रायः बामा दिस सँ दाहिना लिखल जाइत अछि मुदा 'कूटाक्षर प्रारूप' कऽ लेल उपर सँ नीचा लिखल जाइत अछि । ई मानक नेपालीकें क्यालिग्राफिक लिपि मानल जाइत अछि ।

## इतिहास

## वर्णमाला

## अङ्क

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:नेपालक लिपिसभ
गुरमुखी लिपि

**गुरमुखी लिपि** (; Gurmukhi: ਗੁਰਮੁਖੀ) एक लिपि छी जहिमे पञ्जाबी भाषा लिखल जाइत अछि । गुरमुखीक अर्थ होइत अछि गुरूसभक मुखसँ निकलल होए । अवश्य ई शब्द ‘वाणी’ कऽ द्योतक रहल होएत, कियाकी मुख सँ लिपिकें कोनो सम्बन्ध नै अछि । मुदा वाणी सँ चलि ओ वाणी कऽ अक्षरसभक लेल ई नाम रूढ़ भऽ गेल । याह प्रकार गुरूसभद्वारा अपन प्रभाव सँ पञ्जाबमे एक भारतीय लिपिकें प्रचलित केलक । नै तँ सिन्ध जका पञ्जाबमे सेहो फारसी लिपिकें प्रचलन भ रहल छल आ एहि लिपि बनल रहि सकैत छल ।

ई लिपिमे तीन स्वर आ ३२ व्यञ्जन अछि । स्वरसभक संग मात्रासभ जोड़ अन्य स्वर बनाए लेल जाइत अछि । एकर नाम अछि उड़ा, आया, इड़ी, सासा, हाहा, कका, खखा इत्यादि। अन्तिम अक्षर ड़ाड़ा छी । छठम् अक्षर सँ कवर्ग आरम्भ होइत अछि आ शेष अक्षरसभक (व) धरि एहि क्रम अछि जे देवनागरी वर्णमालामे अछि । मात्रासभक रूप आ नाम ई प्रकार अछि । ट कऽ साथ (मुक्ता), टा (कन्ना), टि (स्यारी), टी (बिहारी), ट (ऐंक ड़े), ट (दुलैंकड़े), टे (लावाँ), टै (दोलावाँ), (होड़ा), (कनौड़ा), (टिप्पी), ट: (बिदै) । ई वर्णमालामे प्राय: संयुक्त अक्षर नै अछि । यद्यपि अनेक संयुक्त ध्वनिसभ विद्यमान अछि ।

## गुरमुखी वर्णमाला
गुरमुखी लिपिमे ३५ वर्ण होइत अछि । पहिने तीन वर्ण नितान्त खास अछि कियाकी ओ स्वर वर्णसभक आधार होइत अछि। मात्र ऐराकें छोड़ि बाकी पहिने तीन वर्ण अकेले कतौ नै प्रयुक्त होएत । विस्तारसँ समझवाक लेल स्वर वर्ण देखी ।

## गुरमुखी-देवनागरी तुलना

## गुरमुखी अक्षर

## गुरमुखी लिपिक [[युनिकोड]]

गुरमुखी लिपिक युनिकोड प्रसार U+0A00 सँ U+0A7F धरि अछि । गुरमुखीक लेल युनिकोडक प्रयोग शुरु भेल अखनो ज्यादा दिन नै भेल अछि । पञ्जाबीक बेसीतर जालघर अखन युनिकोड नै अपनेनाए अछि ।




श्रेणी:लिपि
श्रेणी:भाषाविज्ञान
तेलुगु लिपि

**तेलुगु लिपि** , एक abugida भाषा सँ ब्राम्ही लिपिसभक परिवार , तेलुगु भाषा, दक्षिण - केन्द्रीय भारतीय राज्यमे  लिखैके\ लेल  प्रयोग करैत लिपि। ई भाषा आन्ध्र प्रदेशक आधिकारिक भाषाक रूपमे  बहुत निक  तरिकासँ  अन्य  राज्यसभमे सेहो प्रयोगमे  रहल अछि। तेलुगु स्क्रिप्ट भात्तिप्रोलू स्क्रिप्ट सँ व्युत्पन्न अछि। ई Vengi Chalukyan युगक समयमे  प्रमुखता प्राप्त केलक। 

## ब्रह्मी लिपि सँ उत्पत्ती
ब्रह्मी लिपी मौर्यसभ प्रयोग करै ई लिपि कालखण्ड सग कृष्ण नदीक डेल्टामे  पुग्ल. बौद्ध धर्ममे  फैल पूर्व एसियाक नजीक बन्दरगाह सँ Ghantasala आ Masulipatnam (प्राचीन Maisolos टोलेमी आ MasaliaPeriplus)ि  भात्तिप्रोलू ब्राह्मी लिपि ५ अम शताब्दी सीई द्वारा तेलुगु स्क्रिप्टमे  विकसित मुस्लिम इतिहासकार आर विद्वान अल बिरुनीद्रारा तेलुगु भाषा आ लिपिके  **अन्धरी** कहल्क।

## स्वर
तेलुगु चौदह स्वर अछि, जहि मध्ये प्रत्येक दुई एक विलक्षण फारम आरो एक विशेषक व्यंजन सग प्रयोग कैल  फारम अक्षर बनावैए उपयोग करैत अछि ई नोट करै महत्वपूर्ण अछि कि ई भाषा छोट आरो लाम्बा स्वरक बीच एक अन्तर **पडता** अछि।

एकवचन फारम जब स्वर एक शब्द या अक्षरक शुरुवातमे प्रयोग करैत, अपनेमे एक पूरा अक्षर (उदाहरण: एक, यू, ओ) अछि। विशेषक फारम व्यंजन (डटेड सर्कल द्वारा प्रतिनिधित्व)क जोडेत अछि शब्दांश व्यंजन - स्वर (उदाहरणक लेल : का, Kru, मो)क रूप मे . అ एक विशेषकक फारमक नै अछि, कियाकी ई स्वरक पहिलसँ  हि व्यंजनक सबमे  निहित अछि। अन्य विशेषक स्वर व्यंजनक जोड रहल अछि  स्वरक इ अछि उनकर उच्चारण नै बदलैत अछी ।

उदाहरण:

## व्यंजन

### संयुक्ताक्षर

## अन्य डायाक्रिटिक्स

अन्य डायाक्रिटिक्स तेलुगु स्क्रिप्टमे  प्रयोग करैत म्यूट एक व्यंजनक स्वर छी, ई  केवल व्यंजन स्पष्ट अछि।  स्वर या अक्षर जे जुड भेल अछि  नकनकाना. स्वर पछि एक बेजबान सांस कहैत या शब्दांश संलग्न करैके लेल 

उदाहरणः 

## युनिकोड
तेलुगु लिपि संस्करण १.० कऽ प्रकाशनक संग अक्टुबर, १९९१ मे युनिकोड स्ट्यान्डर्डक जुड़ल अछि ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
## एहो सभ देखी

श्रेणी:भाषाविज्ञान
श्रेणी:भाषा-परिवार
खासी लोक

**खासी** (या खासिया, या खासा) एक जनजाति छी, जे  भारत कऽ मेघालय, असम तथा बांग्लादेशक कुछ भू-भागमे बसोबास करैत आएल अछि  । खासी भाषीसभ पहाडमे बसोबास करैवाला एक जनजाती छथि । एहिसभक चमड़ाक रङ्ग कारी आ मिश्रित पियर, नाक थेपचल आ मुख चौड़ा होएत अछि । ई सभ हुस्टपुस्ट तथा स्वभावत: परिश्रमी होएत अछि । स्त्री तथा पुरुष दुनु माथामे केश नमहर रखैत अछि ।

## परिचय
खासीसभक विशेषता उनकर मातृसत्तात्मक परिवार छी । विवाह भऽ पछा  अपन ससुरालीमे  रहैत अछि । परम्परा अनुसार पुरूष क  विवाहपूर्व कमाई मा मातृपरिवार आ  विवाह पछा कमाई मे  पत्नीपरिवार कऽ अधिकार रहैत अछि । वंशावली नारी सँ चलैत अछि  आ सम्पत्तिक स्वामित्व सेहो हुनकर रहैत् अछि । संयुक्त परिवार कऽ संरक्षिक छोटकी बेटी  होएत अछि । 
 

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक जनजातिसभ
सिबुआनो भाषा

**सिबुआनो भाषा**क अधिकतर वक्ता ई भाषाके **बिसाया** (Bisaya) कहैत अछि । दक्षिणपूर्वी एशियाक फिलिपिन्स देशमे बोल्ल जाई वाला आँस्ट्रोनीशियाई भाषा परिवार क मलय-पोलेनीशियाई शाखाक एक भाषा छी । ई २००७ मे लगभग २.१ करोड लोग बोलैत अछि आ तगालोग भाषाके बाद ई देशक दोसर सबसे ज्यादा बोल्ल जाई वाला भाषा छी ।

सिबुआनोक नाम सिबु द्वीप पर रहल छथि से मानल जाईत अछि । वर्तमान कालमे ई मध्य विसाया, पूर्वी नेग्रोस द्वीप क्षेत्र, पूर्वी विसायाक पश्चिमी भाग आ मिन्दनाओक अधिकतर भागसभमे बोल्ल जाईत अछि । विसाया भाषामे एहि सर्वाधिक बोल्ल जाई वाला भाषा छी, जेकर कारण एकर एक अन्य नाम "बिसाया" परल अछि ।

## इतिहास

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

श्रेणी:सिबुआनो भाषा
गुजराती भाषा

**गुजराती** भारत क एक भाषा छी । ई भाषा गुजरात प्रान्त तथा बम्बईमे  बोलैत अछि। गुजराती साहित्य भारतीय भाषासभक सबसँ अधिक समृद्ध साहित्यमे  एक छी । भारतक अन्य भाषासभ जहिना  गुजराती भाषाक जन्म संस्कृत भाषासँ भेल अछि । भारतक अरु राज्य एवं विदेशमे सेहो गुजराती भाषा बोलैवाला लोगसभ रहैत अछि । जहिमे पाकिस्तान, अमेरिका, यु.के., केन्या, सिंगापुर, अफ्रिका, अस्ट्रेलिया मुख्य अछि । भारतक राष्ट्रपिता महात्मा गान्धी एवं लोखंडी पुरुष सरदार वल्लभ भाई पटेलक मातृभाषा गुजराती छल  । गुजराती बोलैवाला लोग भारतक अन्य महानुभावसभमे पाकिस्तानक राष्ट्रपिता मोहम्मद अली जीणा, महर्षि दयानन्द सरस्वती, मोरारजी देसाई, नरेन्द्र मोदी, धीरु भाई अम्बानी सेहो सामिल अछि ।

## सर्वनाम
### पुरुषवाचक

## लिपि
ई भाषा गुजराती लिपिमे  लिखैत अछि ।
## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
* '''भगवद्गोमण्डल''' - गुजराती भाषाको महान विश्वकोष
* गुजरातीको एक अन्य विस्तृत विश्वकोश
* Etymological Gujarati English Dictionary (Google booka By M. B. Belsare)
* हिन्दीको माध्यमबाट गुजराती सिक्नुहोस्
* गुजराती बाट हिन्दी अनुवादक (आनलाइन)
* Convert Non-unicode Gujarati Font into Gujarati Unicode Font 
* भारतीय भाषा ज्योति: गुजराती —हिन्दीको माध्यमबाट गुजराती सिकाउने किताब
* हिन्दीको विकासमा गुजरातको सांप्रदायिक कविहरूको योगदान (सीमा राठौर)
* कच्छी भाषा : अक्षर, उच्चारण तथा भाषा

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भाषा
श्रेणी:भाषा-परिवार
श्रेणी:भाषाविज्ञान
रूसी भाषा

**रुसी भाषा** (रुसी लेखाइमे : *русский язык*) स्लाभिक परिवरक भाषा छी जे  विशेषतः रुस, बेलारुस, युक्रेन, काजिक्स्तान आ किर्गिस्तानमा बोलैत अछि। एकर अतिरिक्त सरकारी रुपसँ मान्यता नपावै सेहो ई भाषा लाट्भिया, एस्टोनिया लगायतक भूतपूर्व सोभियत सङ्घक मुलुकसभमे सेहो प्रयोग करैत अछि।

= रूसी वर्णमाला =

रसियन भाषामे  नेपाली जहिना  ३८ टा वर्णसभ होएत अछि । ई भाषाक लेख्य रूप आ कथ्य रूप एकै होएत अछि ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भाषा
श्रेणी:भाषा-परिवार
श्रेणी:भाषाविज्ञान
मोड़ी लिपि

**मोडी**  लिपिक  नाम छी जेकर प्रयोग सन १९५० धरि महाराष्ट्रक प्रमुख भाषा मराठीके लेख्न करैत छल । 'मोडी' शब्दक उद्गम फारसीक शब्द शिकस्तक अनुवादसँ भेल अछि जेकर  अर्थ होएत अछि 'तोडनु वा मोडनु' छी।

ई लिपिक विकासक सम्बन्धमे  बहुत सिद्धान्त प्रचलित अछि।  सिद्धान्त अछि कि एकरा हेमादपंत (या हेमाद्री पण्डित)सँ महादेव यादव आ रामदेव यादवक शासनक बेला (१२६०-१३०९) विकसित भेल छल । एकटा अन्य सिद्धान्तक अनुसार हेमादपंत एकरा श्रीलंकासँ लावने छल ।

मोडी लिपिक  मुद्रण देवनागरी लिपिक तुलनामे   अधिक जटिल अछि एहिके लेल एकर  प्रयोग १९५०मे  आधिकारिक रुपसँ बन्द कैर देल आ तबतक सँ आजधरि मराठी भाषाक मुद्रणक लेल  सिर्फ देवनागरी लिपिक हि  प्रयोग करैत अछि।

केही भाषाविदसभ हाल हीमा  पुणेमा ई  लिपिके  पुनर्जीवित करै कोशिशक शुरुआतछी।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भाषा
श्रेणी:भाषा-परिवार
श्रेणी:भाषाविज्ञान
मुरुदेश्वर

**मुरुदेश्वर** कर्टणाक राज्य के भारत कन्नड जिल्ला के भटकल तालुकमे एक शहर छी। मुरुदेश्वर हिन्दू भगवान शिवक दोसर नाम छी। दुनिया के दोसर सभसँ ऊंच शिव प्रतिमा के लेल प्रसिद्ध, ई शहर अरब सागर के तट पर स्थित अछि आ ई मुरुदेश्वर मन्दिर के लेल सेहो प्रसिद्ध अछि। मुरुदेश्वरक मङ्गलोर-मुम्बई कोङ्कण रेल मार्ग पर एक रेलवे स्टेशन छी। ई सेहो कर्णाटकमे एक प्रसिद्ध पर्यटन स्थल छी।

## व्युत्पत्ति आ इतिहास
नाम "मुरुदेश्वर" नामक उत्पत्ति रामायणक समय के छी।

हिन्दू देवतासभ एकटा दिव्य लिङ्ग के पूजा करैत अमरता आ अजेयता प्राप्त केलक, जेकरा आत्मा-लिङ्ग कहल जाइत अछि। श्रीलङ्का के राजा रावण आत्मा-लिङ्ग (शिवक आत्मा) प्राप्त करवाक अमरता प्राप्त करवाक चाहैत छल। मुद्दा आत्म-लिङ्ग श्री महेश्वरक छल, एही लेल रावण भक्ति के साथ शिवक पूजा केलक। हुनकर प्रार्थनासभसँ प्रसन्न भऽ श्री महादेव हुनका समक्ष दर्शन केलक आ हुनकासँ पूछलक् जे ओ कि चाहैत छल रावण आत्मा-लिङ्ग के लेल पूछलक् श्री रुद्र हुनका एही शर्त पर वरदान देए पर सहमत भेल कि लङ्का पहुँचे सँ पहिने एकरा जमीन पर कखनो नै रखल जानाए चाहि। यदि आत्मा-लिङ्ग कखनो भी जमीन पर रखल गेल छल, तँ ओकरा स्थानान्तरित केनाए असम्भव होएत। अपन वरदान प्राप्त करवाक बाद, रावण लङ्का के यात्रा पर फेरसँ शुरू केलक।

नारद के एही घटनाक बारेमे पता चलल, आत्मा के आत्मा के साथ पता चलल कि रावण अमरता प्राप्त करि सकैत अछि आ धरती पर कहर बरसैत अछि। ओ श्री गणेशसँ सम्पर्क केलक आ श्रीलङ्का पहुँचे सँ आत्मा-लिङ्ग के रोकवाक लेल अनुरोध केलक। श्री स्कन्दपुरवाजा जनैत छल जे रावण एक बहुत ही समर्पित व्यक्ति छल, जे बिना प्रत्येक साँझ प्रार्थना शाम पूजा करैत छल। ओ एही तथ्य के उपयोग करवाक निर्णय लेलक आ रावण के आत्मा-लिङ्ग के जब्त करै के एक योजना के साथ आएल।

## प्रमुख आकर्षण

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी
शान्ति स्वरूप भटनागर

**सर शान्ति स्वरूप भटनागर ओबीई, एफआरएस** (२१ फरवरी १८९४ - १ जनवरी १९५५) एक प्रसिद्ध भारतीय वैज्ञानिक छल, जे १९ वर्षमे रसायन विज्ञान के प्रोफेसर छल। ओ वैज्ञानिक आ औद्योगिक अनुसन्धान परिषद (सीएसआईआर) के पहिल महानिर्देशक छल, आ हुनका "अनुसन्धान प्रयोगशालासभक पिता" के रूपमे सम्मानित कएल गेल अछि। ओ विश्वविद्यालय अनुदान आयोग (यूजीसी) के पहिल अध्यक्ष सेहो छल।

हुनकर जन्म शाहपुर (अखन पाकिस्तानमे) मे भेल छल। हिनकर पिता परमेश्वरी सहाय भटनागरक मृत्यु तखन भऽ गेल छल, जखन ओ केवल आठ महिना के ही छल। हुनकर बचपन अपन ननिहालमे ही बीतल। हुनकर नाना एक इन्जिनियर छल, जाहिसँ हुनका विज्ञान आ अभियान्त्रिकीमे रुचि जागल। हुनका यान्त्रिक खेलौना, इलेक्ट्रानिक ब्याट्रीसभ आ तारयुक्त टेलिफोन बनावे के शौक रहल। हुनका अपन ननिहालसँ कविता के शौक सेहो मिलल आ हुनकर उर्दु एकाङ्की **करामाती** प्रतियोगितामे प्रथम स्थान पौने छल।

भारतमे स्नातकोत्तर डिग्री पूर्ण करवाक उपरान्त, शोध फेलोशिप पर, ओ ईङ्गल्याण्ड गेल। ओ युनिभर्सिटी कलेज, लन्दनसँ १९२१मे, रसायन शास्त्र के प्रोफेसर फ्रेड्रिक जी डोन्ननक देखरेखमे, विज्ञानमे डाक्टरेट के उपाधि प्राप्त केलक। भारत फिर्ता आवे के बाद, हुनका बनारस हिन्दू विश्वविद्यालयसँ प्रोफेसर पद हेतु आमन्त्रण मिलल। सन् १९४१ मे ब्रिटिश सरकारद्वारा हुनकर शोध के लेल, हुनका नाइटहुडसँ सम्मानित कएल गेल। १८ मार्च १९४३ मे हुनका फेलो अफ रोयल सोसायटी चुनल गेल। हुनकर शोध विषयमे एमल्जन, कोलाय्ड्स आ औद्योगिक रसायन शास्त्र छल। मुद्दा हुनकर मूल योगदान चुम्बकीय-रासायनिकी के क्षेत्रमे छल। ओ चुम्बकत्व के रासायनिक क्रियासभक अधिक जानए के लेल औजार के रूपमे प्रयोग केनए छल। ओ प्रो. आर.एन. माथुर के साथ भटनागर-माथुर इन्टरफेयरेन्स सन्तुलनक प्रतिपादन केनए छल, जेकरा बादमे एक ब्रिटिश कम्पनीद्वारा उत्पादनमे प्रयोग सेहो कएल गेल। ओ एक सुन्दर कुलगीत नामक विश्वविद्यालय गीतक रचना सेहो केनए छल। एकर प्रयोग विश्वविद्यालयमे कार्यक्रमसभक पहिल होइत आएल अछि।

भारतक प्रधानमन्त्री जवाहर लाल नेहरू वैज्ञानिक प्रसार के प्रबल समर्थक छल। १९४७ मे, भारतीय स्वतन्त्रता के उपरान्त, वैज्ञानिक एवम् औद्योगिक अनुसन्धान परिषद (सीएसआईआर) के स्थापना, श्री भटनागर के अध्यक्षतामे कएल गेल। हुनका सी.एस.आई.आर. के प्रथम महानिर्देशक बनाएल गेल। हुनका शोध प्रयोगशालासभक जनक कहल जाइत अछि आ भारतमे अनेकौं बडका रासायनिक प्रयोगशालासभक स्थापना हेतु स्मरण कएल जाइत अछि। ओ भारतमे कुल १२ राष्ट्रीय प्रयोगशालासभ स्थापित केलक, जाहिमे प्रमुख एही प्रकारसँ अछि:

# केन्द्रीय खाद्य प्रोसेसिङ्ग प्रौद्योगिकी संस्थान, मैसूर,
# राष्ट्रीय रासायनिकी प्रयोगशाला, पुणे,
# राष्ट्रीय भौतिकी प्रयोगशाला, नयाँ दिल्ली,
# राष्ट्रीय म्याटलर्जी प्रयोगशाला, जमशेदपुर,
# केन्द्रीय ईन्धन संस्थान, धनबाद, इत्यादि।

हुनकर मृत्यु के उपरान्त, सी.एस.आई.आर. कुशल वैज्ञानिकसभ हेतु, हुनकर सम्मानमे; भटनागर पुरस्कारक शुरुवात के घोषणा केलक। शान्ति स्वरूप भटनागर के विज्ञान एवम् अभियान्त्रिकी क्षेत्रमे पद्म भूषणसँ १९५४मे सम्मानित कएल गेल। 

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:जीवनी
सन्तोष लामा

**सन्तोष लामा** एक प्रतिभाशाली नेपाली गायक छी ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:जीवनी
लाल हिरण

**लाल हिरण** या **मराल**, जकर वैज्ञानिक नाम "सर्वस एलाफस" (Cervus elaphus) छी, हिरणसभक एक जाति सेहो छी, जे हिरण आकरमे सभसँ पैग मानल जाइत अछि । यूरोप, काकस पर्वत श्रीङ्खला, अनातोलिया, मध्य पूर्व आ मध्य एशियामे पाओल जाइत अछि । भारतमे एकर एक कश्मीरी हङ्गुल नामक जाति पाओल जाइत अछि । उत्तर अफ्रीकामे मोरक्को आर ट्यूनिशियाक एटलस पर्वतमे सहो ई भेटैत अछि । दुनियाक बहुतो भागमे लाल हिरणसभक मासू खाएल जाइत अछि ।

## एहो सभ देखी
* कश्मीरी हङ्गुल
* कस्तुरी मृग

## बाह्य जडीसभ
*Natural History of Red Deer (Wildlife Online)
*New Zealand Red Stag Hunting Information
*red deer antler furnishings 

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:पशु
श्रेणी:हिरणसभ
शनि देव

**शनि** (संस्कृत: शनि, Śani) ग्रह के संदर्भित करैत अछि, आ ९ स्वर्गीय वस्तु सभमे सँ एक छी जेकरा हिन्दू ज्योतिषमे नवग्रह कहल जाइत अछि। पुराणसभमे शनि सेहो एकटा पुरुष देवता अछि, जेकर स्मृति चिन्ह एक तलवार (वा अन्य शश्त्र) लके एकटा भव्य अन्हार (काला) आकृति आ एकटा भैंस (वा कौवा वा गिद्ध) पर बैसल होइत अछि।

## ग्रह

शनी एकटा ग्रह के रूपमे संस्कृतमे विभिन्न हिन्दू खगोलीय ग्रन्थसभमे प्रकट होएत अछि, जेना कि आर्यभट्टद्वारा ५हम शताब्दी आर्यभाती, लतादेवद्वारा ६हम शताब्दी के रोमाका आ वाराहमहिराद्वारा पाना सिध्दान्तिका, ७ हम शताब्दी ब्रह्मगुप्तद्वारा खण्डाखदका आ लल्लीद्वारा ८हम शताब्दी सिकाधधर्मिद्दी।ई ग्रन्थ शनि के ग्रहसभमे सँ एक छी आ सम्बन्धित ग्रहसभक गति के विशेषतासभक अनुमान लगावैत अछि। ५हम शताब्दी आ १०हम शताब्दी के बीच किछ समय के लेल सूर्य सिद्धान्त जेहन अन्य ग्रन्थ विभिन्न अध्यायसभ पर अपन अध्यायसभक प्रस्तुत करैत अछि, जेहन दिव्य ज्ञान देवतासभसँ जुडल होएत अछि।

## देवता

## टि.भी. मे

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* Astronomical Names for the Days of the Week, M Falk (1999)
* The God Shani or the Planet Saturn , Iconongraphy on a column in Madurai Meenakshi Temple, British Library
* शनि देव की आरती का शुभ समय और इससे होने वाले लाभ
## एहो सभ देखी
तिरहुता (युनिकोड ब्लक)

**तिरहुता** ब्राह्मी लिपिसँ विकसित तिरहुता लिपिक वर्णयुक्त एक युनिकोड ब्लक छी ।  ई भारतक बिहार आ नेपालक तराईमे बाजल जाइवला मैथिली भाषाक प्राथमिक लिपि छी ।

## ब्लक

## इतिहास

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
आनन्दीबाई जोशी

**आनन्दीबाई गोपालराव जोशी** (मराठी: आनन्दबाई गोपालराव जोशी) (३१ मार्च १८६५ - २६ फरवरी १८८७) भारतीय महिलासभक प्रारम्भिक चिकित्सकसभमे सँ एक छल। ओ संयुक्त राज्यमे औषधीक २ सालक डिप्लोमाक साथ अध्ययन आ स्नातक कएल भारतीय मूलक पहिल महिला छल। ओ भारतक तरफसँ अमेरिकी भुमी पर टांग लगावे वाली पहिल महिला मानल जाइत अछि। हुनकर नामक वर्तनी के अनेकौं रूप अछि, जाहिमे शामिल अछि; आनन्दीबाई जोशी आ आनन्दी गोपाल जोशी।

जे समयमे महिलासभक शिक्षासँ दूभर छल, एहन समयमे विदेश जाके डाक्‍टरी के डिग्री हासिल केनाए अपना-आपमे एकटा उदाहरण छी। हुनकर विवाह नौ साल के अल्‍पायुमे हुनकासँ करीब २० साल पैग गोपालरावसँ भऽ गेल छल। जखन १४ साल के उमरमे ओ माँ बनल आ ओकर एकमात्र सन्तानक मृत्‍यु १० दिनमे ही गेल तँ हुनका बहुत बडका आघात लगल। अपन सन्तान के मृत्यु भऽ गेलाक बाद ओ ई प्रण केलक कि ओ एक दिन डाक्‍टर बनत आ एहन असमय मृत्यु के रोकवाक प्रयास करत। हुनकर पति गोपालराव सेहो हुनका भरपूर सहयोग देलक आ हुनकर हौसला के प्रोत्साहन केलक।

आनन्दीबाई जोशीक व्‍यक्तित्‍व महिलासभक लेल प्रेरणास्‍त्रोत छी। ओ सन् १८८६ मे अपन सपना के साकार रूप देलक। जखन ओ ई निर्णय लेनए छल, हुनकर समाजमे अधिक आलोचना भेल छल जे एकटा शादीशुदा हिन्दू स्‍त्री विदेश (पेनिसिल्‍वेनिया) जाके डाक्‍टरी के पढाई करत। मुद्दा आनन्दीबाई एक दृढनिश्‍चयी महिला छल आ ओ आलोचनासभक तनिक भी परवाह नै केलक। एही कारण अछि जे हुनका पहिल भारतीय महिला डाक्‍टर होए के गौरव प्राप्‍त भेल। डिग्री पूरा करै के बाद जखन आनन्दीबाई भारत फिर्ता आएल तँ हुनकर स्‍वास्‍थ्‍य बिगडि लगल आ बाईस वर्ष के अल्‍पायुमे ही हुनकर मृत्‍यु भऽ गेल। ई सच अछि जे कि आनन्दीबाई जे उद्देश्‍यसँ डाक्‍टरी के डिग्री लेनए छल, ओहीमे ओ पूर्ण रुपसँ सफल नै भऽ पाएल, मुद्दा ओ समाजमे ओ स्थान प्राप्त केलक, जे आई धरि सेहो एक उदाहरण अछि।
## सन्दर्भ

## प्रारम्भिक जीवन

## चिकित्सा करियर

## अमेरिकामे

## भारत फिर्ता

## ग्रन्थ सूची

## विरासत

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:भारतीय महिला वैज्ञानिकसभ
जेबा बख्तियार

**जेबा बख्तियार** (उर्दू: जेबाब बात्तरी) एक पाकिस्तानी चलचित्र आ टेलिभिजन अभिनेत्री छी, आ एकटा टेलिभिजन श्रृङ्खलाक निर्देशक सेहो छी।ओ पाकिस्तान टेलिभिजन निगम (पीटीवी) नाटक प्ले, अनारकली (१९८८) के साथ अपन टिभी पदार्पण केलक। १९९१ मे, ओ अपन बलिउडक पहिल चलचित्र, हिना के माध्यमसँ बहुत अधिक प्रशिद्धि अर्जित केलक। सन् १९९७ मे समबन्ध विच्छेदक बाद एक प्रसिद्ध सङ्गीत भिडियो कलाकार अदनान सामी आ हुनकर पुत्रक बादमे हिरासतक लडाईकें साथ हुनकर विवाहक कारण ओ बहुत अधिक मिडियाक ध्यान आकर्षित केनए छल ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:जीवनी
मिठाई

**मिठाई** या **मिष्ठान्न** शक्कर, अन्न आ दुधक भिन्न भिन्न प्रकारसँ पकेला आ मिलेनाए सँ बनैत अछि । खीर आ हलुआ सभसँ सामान्य मिठाई छी जे प्रायः सभक घरमे बनैत अछि । बेसीतर मिठाईसभ बजार सँ खरीदल जाइत अछि । मिठाई बनाब वाला व्यवसायिक बावर्चीकें हलवाई कहल जाइत अछि । भारतक आ नेपालक संस्कृति अनुसार एतय हर प्रदेशक मिठाईमे सेहो विभिन्नता अछि । पावनि तिहार या पारिवारिक अनुष्ठानसभमे मिठाईकें बहुत महत्व होइत अछि । दैनिक जीवनमे मिठाई खाना भोजनक बाद खाएल जाइत अछि । किछ मिठाईसभ समय अनुसार ग्रहण कएल जाइत अछि जेना जिलेबी भोरक समय खाएल जाइत अछि, तँ किछ मिठाईसभ पावनि सँ सम्बन्धित होइत अछि, जेना पुड़ुकिया उत्तर भारतमे होरीक अवसर मे आ दक्षिण भारतमे दिवाली पर बनेबाक परम्परा अछि ।

भारतमे मिठाईसभक भरमार अछि । किछ निम्नलिखित अछि -

## प्रकार

श्रेणी:भारतीय व्यञ्जन
अर्णव गोस्वामी

**अर्णव गोस्वामी** एक भारतीय पत्रकार छी । ओ "टाइम्स नाउ" नामक समाचार च्यानलक एङ्कर आ मुख्य सम्पादक छी । द न्यूज आवर, नामक सीधा प्रसारण होमए वला वाद-विवाद कऽ ओ समाचार प्रस्तुत करैत अछि, जे रविदिन आ शनिदिन छोड़ि प्रतिदिन राति ९ बजे आबैत अछि । ओ एक विशेष टीवी कार्यक्रमक मेजबानी करैत अछि जकर नाम छी 'फ्रेन्क्ली स्पीकिङ्ग विद अरनब', जहिमे प्रख्यात लोकसभ सहभागी होइत अछि । हिनका बहुत रास पुरस्कारसभ मिलल अछि । अपन पत्रकार क्षमतासभक लेल हिनका द्वारा बहुत रास पुस्तकसभ सेहो लिखल गेल अछि जेनाकि: कोमपेटीबल टेरिरिजम, द लीगल चयालेन्ज आदि ।

## जीवनी

### जन्म आ परिवार
### शिक्षा आ वैवाहिक जीवन
## कार्यक्षेत्र

## पुरस्कार
* **२००३**-एशियन टेलीविजन अवार्ड फोर बेस्ट प्रेसेन्टेर ओर एङ्कर (धावक) ।
* **२००७**- सोसायटी यङ्ग एचीवर्स अवार्ड फोर एक्सीलेनस इन द फील्ड अफ मीडिया ।
* **२००८**- इन्डियन न्यूज ब्रोड्कासटिङ्ग अवार्ड फोर इन्नोवेटिव एडिटर ईन चीफ ।
* **२०१०**- असामीज अफ द इयर अवार्ड बाइ न्यूज ।
* **२०१०**- रामनाथ गोलेका अवार्ड फोर एक्सीलेनस इन जरनलिज़म बाइ द इन्डियन एक्सप्रेस ग्रुप ।
* **२०१२**- इ न बी ए अवार्ड फोर न्यूज टी वी एडिटर इन चीफ अफ द इयर ।

## एहो सभ देखी
* बरखा दत्त
* निस्तुला हेब्बार
* राजदीप सरदेसाई

## बाह्य जडीसभ
* अरुंधति रॉय" : Mumbai was not India's 9/11 | World news". 2014/01/31 लिया गया।
* "Television news will dominate 50% of the revenues: Arnab Goswami". Exchange4media.com. 2014-01-22. Retrieved 2014-01-31.
* http://www.in.com/arnab-goswami/biography-542728.html।
* http://www.veethi.com/india-people/arnab_goswami-profile-845-17.htm
* "ENBA 2012: NDTV sweeps awards; Times Now is News Channel of the Year". exchange4media.com. 3 सितंबर 2012. Retrieved 31 जनवरी 2014।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:सन् १९७३ मे जन्म
श्रेणी:भारतीय पत्रकारसभ
श्रेणी:भारतीय पुरुष पत्रकारसभ
श्रेणी:जीवित लोक
राजदीप सरदेसाई

**राजदीप सरदेसाई** () (जन्म २४ मई १९६५) एक भारतीय पत्रकार, राजनीतिक टीकाकार एवं समाचार प्रस्तुतकर्ता छी ।

## जीवनवृत्त
राजदीप सरदेसाईक जन्म गुजरातक अहमदाबादमे भेल छल । हिनकर गोवन पिता दिलीप सरदेसाई पूर्व भारतीय क्रिकेटर एवं महाराष्ट्रियन माता नन्दिनी सरदेसाई, मुम्बईक एक कार्यकर्ता एवं सेन्ट जेवियर्स कलेज, मुम्बईमे समाजशास्त्र विभागक पूर्व विभागाध्यक्ष छी ।
## शिक्षा
ओ मुम्बईक कैथेड्रल एण्ड जोन कौनौन स्कूल तथा कैम्पियन स्कूलमे शिक्षा ग्रहण करि तथा मुम्बईक सेन्ट जेवियर्स कौलेजसँ अर्थशास्त्रमे स्नातक केन्ए अछि । एकर बाद ओ अक्सफोर्ड यूनिवर्सिटी कौलेजसँ कला स्नातक, कला स्नातकोत्तर एवं नागरिक कानून स्नातकक डिग्री प्राप्त केनए अछि ।

## करियर
## संबद्धतासभ
## परिवार

## एहो सभ देखी
* बरखा दत्त
* निस्तुला हेब्बार
* अर्णव गोस्वामी

## बाह्य जडीसभ
* Rediff पर राजदीप सरदेसाई
* मी.सरदेसाई पर समाचार आइटम
* IBN7 वेबसाइट

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:सन् १९६५ मे जन्म
श्रेणी:भारतीय पत्रकारसभ
श्रेणी:भारतीय पुरुष पत्रकारसभ
श्रेणी:जीवित लोक
नैना लाल किदवई

**नैनालाल किदवई** पेशासँ चार्टर्ड अकाउन्टेट  छी आ एचएसबीसी बैंक क भारत मे प्रमुख छी । ओ वर्तमानमे फिक्की क सेहो अध्यक्ष भेल अछि । ओ बहुत रास बैंकक मुख्य पद पर रहि चुकल अछि । ओ पहिल भारतीय महिला छी जे कोनो विदेशी बैंककें भारतमे सञ्चालन केनेए छल ।

नैना शिमला, (हिमाचल प्रदेश) सँ स्कूलक शिक्षा आ दिल्ली विश्वविद्यालय सँ अर्थशास्त्रमे स्नातक कएलाक बाद हावर्ड बिजनेस स्कूल' सँ एमबीए कएलक। वर्ष १९८२ मे ‘स्टैन्डर्ड चाटर्ड बैंक’ सँ अपन करियरक शुरुआत कएलाक बाद ओ किछ दिन ‘मोर्गन स्टेनले बैंक’ मे काम केनेए छल आ बादमे एचएसबीसी सँ जुड़ि गेल । 

## सम्मान
* २००७ मे नैनाक भारत सरकार द्वारा भारतकें चारिम सभसँ उच्च नागरिक सम्मान पद्म श्री सँ सम्मानित कएल गेल ।

## सन्दर्भ

श्रेणी:सन् १९५७ मे जन्म
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
श्रेणी:जीवित लोक
श्रेणी:भारतीय महिला बैङ्ककर्मीसभ
श्रेणी:दिल्ली विश्वविद्यालयक पूर्व विद्यार्थीसभ
बरखा दत्त

**बरखा दत्त** (जन्म: १८ दिसम्बर, १९७१) एक भारतीय टीवी पत्रकार छी । दत्त भारतक चारिम उच्चतम नागरिक सम्मान पद्म श्री सहित बहुतो राष्ट्रीय आ अन्तर्राष्ट्रीय पुरस्कार जीतने अछि । दत्त राडिया टेप विवादमें टेप कएल गेल पत्रकारसभमे सँ एक छल । एनडीटीवीमे, दत्त साप्ताहिक, पुरस्कार-विजेता टक-शो वी द पीपल आ संगे  दैनिक प्राइम टाइम शो द बक स्टप इयरक मेजबान छल ।

## जीवन
दत्तक जन्म नयाँ दिल्लीमे एयर इन्डियाक एक अधिकारी एस पी दत्त आ प्रभा दत्त, जे हिन्दुस्तान टाइम्सक एक प्रसिद्ध पत्रकार छल । दत्त अपन पत्रकारिता कौशल कऽ अपन माता, भारतमे महिला पत्रकारसभक बीच एक अग्रणी करऽक श्रेय दैत अछि । हुनकर छोट बहनि बहार दत्त सीएनएन आईबीएनक लेल काम करि रहल एक टेलीविजन पत्रकार सेहो छी । ओ अपनाक अज्ञेयवादी कहैत अछि जे धर्म कऽ नै मानैत अछि । ओ समान आचार संहिताक अवधारणा कऽ समर्थन करैत अछि । बरखा द्वारा ट्रिपल तालक आ मुस्लिम पितृसत्ताक बिरोधमे अपन मत व्यक्त केनए अछि ।

## आलोचना
आरम्भमे हुनका बहुत ख्याति मिलल मुदा हालमें (सन् २०१०) ही राडिया टेप मामलामे हुनकर नाम एलासँ बदनाम भऽ गेल आ जगह-जगह हुनका भ्रष्ट पत्रकारक रूपमे विरोध भऽ रहल अछि ।

## एहो सभ देखी
* निस्तुला हेब्बार
* राजदीप सरदेसाई
* शेखर गुप्ता
* अर्णव गोस्वामी
* याशिका दत्त

## बाह्य जडीसभ
* July 11, 2004 Interview to Nirupama Dutt
* Barkha Dutt's official Twitter page
* Collected Articles at Hindustan Times 

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:सन् १९७१ मे जन्म
श्रेणी:भारतीय पत्रकारसभ
श्रेणी:भारतीय महिला पत्रकारसभ
श्रेणी:जीवित लोक
मालविका सिन्हा

**मालविका सिन्हा** भारतीय रिजर्व बैंकमे एक कार्यपालक निर्देशक (इडी) छी । ओ ३ अप्रैल २०१७ कें ई पद पर नियुक्त कएल गेल छल । कार्यपालक निर्देशकक रूपमे श्रीमती सिन्हा विदेशी मुद्रा विभाग, सरकारी आ बैंक लेखा विभाग आ आन्तरिक ऋण प्रबन्ध विभाग देखैत अछि ।

## शिक्षा
सिन्हा मुम्बई विश्वविद्यालय सँ लोक प्रशासनमे स्नातकोत्तर केनए अछि आ ओ इन्डियन इन्स्टिच्युट अफ बैंकर्सक एक प्रमाणित सहयोगी सेहो छी ।

## करियर
ओ सन् १९८२ मे रिजर्व बैंकमे शामिल भेल आ विनियमन आ पर्यवेक्षण, विदेशी मुद्रा आ सरकारी तथा बैंक लेखाक क्षेत्रमे कार्य केनए छल । कार्यपालक निर्देशकक रूपमे पदोन्नत होमए सँ पहिने, श्रीमती सिन्हा रिजर्भ बैंकक सहकारी बैंकिङ्ग पर्यवेक्षण विभागमे प्रधान मुख्य महाप्रबन्धक छल ।

## सन्दर्भ

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
आस्मा जहाँगीर

**आस्मा जहाँगीर** ( २७ जनवरी १९५२ – ११ फरवरी २०१८) पाकिस्तानी मानवाधिकार कार्यकर्ता, वकील आ पाकिस्तानी मानवअधिकार आयोगक संस्थापक आ प्रथम अध्यक्ष छल। ओ पाकिस्तानक सुप्रीम कोर्टमे कार्यरत छल। आस्मा हाशीसभ पर पडल बेबस लोगसभक लेल आवाज बुलन्द करवाक लेल जानल जाइत छल। ओ समाजसेविका छल आ मुख्यतः अल्पसंख्यक समुदाय आ महिलासभक लेल कार्य करैत छल।

ओ पहिल सयुंक्त राष्ट्रक " आस्थाक स्वतन्त्रता " पर अगस्त २००४ वाचिका छल (पहिने मानवअधिकार संघ तथा बादमे मानवअधिकार आयोग)। मृत्यसँ पहिने ओ पाकिस्तानक मानवअधिकार आयोगक अध्यक्ष छल।

आस्माक दुनिया भरि के तमाम मञ्चसभ पर बाजय के लेल बजाएल जाइत छल। पाकिस्तानमे ओ ओसभक गिनल-चुनल आवाजसभमे सँ एक छल जे खुला रुपसँ पर सैन्य शासन आ सरकारक भ्रष्टाचारक विरुद्ध बाजैत छल।

## प्रारम्भिक जीवन
आस्मा जहाँगीरक जन्म १९५२ मे लाहौरमे एक सम्पन्न परिवारमे भेल, जे मानवअधिकार क्षेत्रमे अधिक सक्रिय छल। हुनकर पिता मालिक जिलानी एक सरकारी कर्मचारी छल, जे बादमे राजनीतिमे आएल आ सैनिक तानाशाहीक विरोध करैत जेल सेहो गेल छल। ओ अनेकौं बेर बेबाकीसँ पाकिस्तानी सेनाद्वारा पूर्वी पाकिस्तान (वर्तमानमे बाङ्गलादेश)मे कएल गेल नरसंहारक विरोध केलक। हुनकर माता सह-शिक्षाद्वारा सञ्चालित महाविद्यालयमे ओ समय शिक्षा लेलक जखन अनेकौं महिलासभ शिक्षासँ वञ्चित छल।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:पाकिस्तानी मानवअधिकारकर्मी
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
राधा

**राधा**, जेकरा राधिका, राधारी आ राधे सेहो कहल जाइत अछि, वैष्णववाद परम्परामे एक हिन्दू देवी छी। ओ एक दूधिया (गोपी), प्रेमी आ हिन्दू भगवान कृष्णक मध्ययुगीन युग के ग्रन्थसभमे सभसँ अधिक प्रतिनिधित्व वाला साथी छी। ओ हिन्दुत्व के देवी परम्परा शक्तिक सेहो एकटा हिस्सा छी, आ लक्ष्मीक अवतार मानल जाइत अछि।

भारतक किछ क्षेत्रसभमे राधाक पूजा कएल जाइत अछि, खास करि के पश्चिम बङ्गाल, असम, मणिपुर आ ओडिशामे वैष्णव। अन्यत्र, ओ निम्बार्का सम्प्रदाय आ चैतन्य महाप्रभु आ चण्डीदाससँ जुड़ल आन्दोलनसभमे सम्मानित अछि।

राधाक आत्माक रूप के रूपमे मानल जाइत अछि, कृष्णक लेल हुनकर लालसा आध्यात्मिकता आ दिव्य के लेल एक प्रतीकात्मकता के रूपमे देखल जाइत अछि। ओ अनेकौं साहित्यिक कार्यसभक प्रेरित कएल गेल अछि, आ कृष्णक साथ हुनकर रास-लीला नृत्य अखनो धरि अनेकौं प्रकारक कलासभक प्रेरित करैत अछि।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
श्रेणी:हिन्दू देवीसभ
मालिनी अवस्थी

**मालिनी अवस्थी** एक भारतीय लोक गायक छी । ओ हिन्दी भाषाक बोलिसभ जेनाकी अवधी, बुंदेली भाषा आ भोजपुरीमे गाबैत अछि । ओ ठुमरी आ कजरीमे सेहो प्रस्तुत करैत अछि ।  भारत सरकार द्वारा हुनका नागरिक सम्मान पद्म श्रीसँ २०१६ में सम्मानित कएल गेल अछि।

## प्रारम्भिक जीवन
मालिनी अवस्थी कन्नौज, उत्तर प्रदेशमे जनम भेल छल । भातखन्डे सङ्गीत संस्थान लखनऊ सँ सिक्षा प्राप्त केनए अछि । ओ बनारसक पौराणिक हिन्दुस्तानी शास्त्रीय गायीका, गिरिजा देवी जी कऽ एक गन्डा बांध शिष्य छी । हिनकर विआह  वरिष्ठ आईएएस अधिकारी ,अविनीश अवस्थीसँ भेल अछि ।

## फिल्मोग्राफी
* *जय हो छठ मैया*- शैलेन्द्र सिंह, मालिनी अवस्थी
* भोले सिव# शङ्कर
* बमबम बोले
* एजेन्ट विनोद
* दम लगा के हईशा
* चारफुटिया छोकरे (२०१४) फिल्म

## पुरस्कार
* पद्म श्री (२०१६)
* *सहारा* अवध सम्मान (२००३)
यश भारती यूपी सरकार २००६

नारी गौरव २०००

कालिदास सम्मान २०१४

## बाह्य जडीसभ
* आधिकारिक साइट 

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:सन् १९६७ मे जन्म
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
श्रेणी:भारतीय महिला गायकसभ
श्रेणी:पद्मश्री धारकसभ
अङ्किता गाबा

**अङ्किता गाबा** एक इन्टरनेट उद्यमी आ **सोशल समोसा** कऽ सह-संस्थापक अछि । 

## प्रारम्भिक जीवन आ शिक्षा
अङ्किताक घर मुम्बईमे अछि, ओ विल्सन कौलेज सँ व्यावसायिक प्रबन्धनमे स्नातक केनए अछी । सन् २०१० मे ओ वेलिङ्गकर इन्स्टिच्युट अफ म्यानेजमेन्ट सँ एमबिए अध्ययन पूर्ण केल्न्हि।

## करियर
अङ्किताद्वारा सन् २००७ मे पिआर उद्योगमे अपन व्यावसायिक करियर शुरू केलक, नामी हस्ती आ चलचित्रक लेल जनसम्पर्कक प्रबन्धन केलक । जुन २००८ मे, ओ भारतक पहिल सामाजिक सञ्जाल एजेन्सीसभमे सँ एक, सुपरचूहासँ अपन पहिल काम शुरू केलक । अङ्किता सामाजिक मिडिया क्लबक मुम्बई अध्यायकें गठनमे एक सर्जक कार्यकर्त्ता रहल छल, सामाजिक मिडिया क्लब एक अन्तर्राष्ट्रिय एनजिओ छी जे दुनिया भरिक सोशल मिडिया विशेषज्ञसभक जोड़वाक लेल काम करैत अछि । 
सन् २०११ मे, ओ भारतमे सोशल मिडिया परिदृश्यक बारेमे विचारसभ, विचार आ संवादसभक लेल ज्ञान भण्डारक एक प्रमुख स्रोत सोशल समोसा डट कम कऽ स्थापना केलक । यह पोर्टल निजी निवेशकों को मई २०१५ में २-३ करोड़ के लिए बेच दिया गया था।

## सम्मान आ पुरस्कार
# **ग्लोबल टप १०० सोशल मिडिया एजेन्सीसभ आ कन्सल्टेन्ट्स २०१२-१३** सूचीमे सूचीबद्ध
# **सामाजिक मिडिया उद्यमी** २०१३ मे वाट्स अवार्ड्स

## पदभार
# सुपरचूहा सह-संस्थापक (जुन २००८-अगस्त २०१०)
# सोशलसमोसाडटकम (नवम्बर २०११-मई २०१५)

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
*

श्रेणी:सन् १९८५ मे जन्म
श्रेणी:भारतीय महिला कम्पनी संस्थापकसभ
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
श्रेणी:जीवित लोक
श्रेणी:भारतीय महिला व्यवसायीसभ
श्रेणी:मुम्बई विश्वविद्यालयक पूर्व विद्यार्थीसभ
अनन्या बिड़ला

**अनन्या बिड़ला** () एक भारतीय गायिका, गीतकार आ उद्यमी छी। सन् २०१६ मे बिड़ला युनिभर्सल म्युजिक इन्डियासंग सम्झौता करि अपन पहिल साङ्गीतिक एल्बम 'लिभिन द लाइफ' जारी केनए छल। अपन पहिल गीतसँ चर्चित भेल अनन्या ओकर शीघ्रातिशीघ्र दोसर गीत 'मिन्ट टु बी' जारी केलक, ई ओकरा पहिल भारतीय होमएक श्रेय देलक जे अङ्ग्रेजी साङ्गीतिक क्षेत्रक दुनियामे प्ल्याटिनम श्रेणीमे स्थापित भेल होए।

## जीवनी
भारतक ग्रामीण क्षेत्रमे बसोबास केनिहार महिलासभक लेल ओ लघुवित्तक स्थापना केनए अछि जकर नाम स्वतन्त्र लघुवित्त छी। ओ क्युरोकार्टेक संस्थापक आ एमपावरक ओ सह-संस्थापक छी । ओकरा सन् २०१६ मे युवा व्यवसायकर्मी विधामे इटी पनाचे ट्रेन्डसेटर्स अवार्ड प्रदान कएल गेल छल। ओ भारतक धनाढ्य व्यवसायी कुमार मङ्गलम बिड़ला आ नीरजा बिड़लाक सभसँ छोट सुपुत्री आ बिड़ला परिवारक छठम पीढ़ीक सन्तान छी। ओकर सम्बन्ध राजस्थानी मारवाड़ी व्यावसायिक परिवारसँ अछि।

## साङ्गीतिक संसार

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
* आधिकारिक वेबसाइट

श्रेणी:सन् १९९४ मे जन्म
श्रेणी:भारतीय महिला गायकसभ
श्रेणी:भारतीय महिला कम्पनी संस्थापकसभ
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
श्रेणी:भारतीय महिला पप गायकसभ
श्रेणी:भारतीय महिला व्यवसायीसभ
श्रेणी:जीवित लोक
शैली चोपड़ा

**शैली चोपड़ा** एक भारतीय व्यावसायिक पत्रकार, लेखिका आ उद्यमी छी । व्यावसायिक पत्रकारक रूपमे ओ एनडिटिभी प्रोफिट आ इटी नाउमे काजक लेल जानल जाइत अछि आ सन् २०१२ मे हुनका उत्कृष्ट व्यावसायिक पत्रकारिता आ अन्य विधाक लेल रामनाथ गोयङ्का अवार्डसँ पुरस्कृत कएल गेल छल ।  एकर बाद ओ उद्यमी बनि तीन टा पुस्तक लेखन कार्य केनए छल ।

## प्रारम्भिक जीवनी
शैली चोपड़ाक जन्म भारतक पञ्जाब राज्यक जालन्धरमे सन् १९८१ जुलाई २१ कऽ दिन अनिल आ सुमनक घरमे भेल छल । अनिल चोपड़ा भारतीय वायुसेनाक सेवानिवृत लडाकु विमान पायलट छी । सन् १९९८ मे चोपड़ा अपन विद्यालय शिक्षा नयाँ दिल्लीसँ समाप्त केलक । ओ प्रसारण आ टेलिभिजन विषय राखि सन् २००२ मे एसियन कौलेज अफ जर्नालिज्म, चेन्नईसँ स्नातक उतिर्ण केलक । 

## ग्रन्थसूची
* 
* 
* 

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:भारतीय महिला लेखकसभ
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
अर्चना भार्गव

**अर्चना भार्गव** (जन्म: १९५५) युनाइटेड बैङ्क अफ इन्डियाक अध्यक्ष आ प्रबन्ध निर्देशक रहि चुकल अछि। ओ २३ अप्रैल २०१३ कऽ ई कार्यभार ग्रहण केनए छलआ २० फरवरी २०१४ मे ओ एहि पदसँ इस्तीफा दऽ देनए छल।

## शिक्षा आ करियर
भार्गव मिरान्डा हाउस, दिल्ली विश्वविद्यालयसँ स्नातकोत्तरमे स्वर्ण पदक प्राप्त केनए छल। ओ प्रारम्भिक विद्यालय शिक्षा जिसस एन्ड मेरी कन्वेन्ट, नयाँ दिल्लीसँ केनए छल। ओ राष्ट्रिय विज्ञान प्रतिभा छात्रवृत्ति धारक सेहो रहल अछि। ओ सन् १९७७ मे पञ्जाब नेसनल बैङ्कमे प्रबन्धन प्रशिक्षक रूपमे कार्यभार ग्रहण केनए छल। पञ्जाब नेसनल बैङ्कमे ३४ सालक अनुकरणीय करियरक पश्चात वृहद करपोरेट क्रेडिट, प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्र, योजना एवम् विकास, वित्तीय समावेश जका मुख्य क्षेत्रसभमे कार्य करैत हुनकर अप्रैल, २०११ मे केनरा बैङ्कक कार्यपालक निर्देशकके रूपमे पदोन्नति भेल छल। कार्यपालक निर्देशकक रूपमे श्रीमती भार्गव विभिन्न नीतिगत विभागसभ जेना अन्तर्राष्ट्रिय बैङ्किङ्ग, वृहद करपोरेट क्रेडिट, प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्र, जोखिम प्रबन्धन, निरीक्षण एवम् लेखा परीक्षा, सामान्य प्रशासन, वित्तीय प्रबन्धन, केनरा बैङ्कक सभ अनुषङ्गिय आ अन्य विभागसभमे कार्य निष्पादन केनए छल। ओ विदेशमे सेहो कार्य केनए छल आ युरोप, अफ्रिका, अमेरिका आ मध्यपूर्व आ सूदुर पूर्व एसिया जका बहुत रास महाद्वीपक व्यापक रूपमे यात्रा केनए छल। ओ केनरा बैङ्कक कारोबारक ग्रेट ब्रिटेन सहित युरोपक बहुत रास देशसभ आ अफ्रिका महादेशमे बहुत बढेलक।हुनका उत्कृष्ट कार्य निष्पादनक लेल विभिन्न सरकारी एजेन्सीसभ तथा मान्यता प्राप्त एजेन्सीभसँ विभिन्न पुरस्कारसभसँ सेहो सम्मानित कएल गेल छल। समावेशी विकासक बढाव देबऽ कऽ हेतु ओ निरन्तर प्रयत्नशील अछि।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:जीवित लोक
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
श्रेणी:भारतीय महिला बैङ्ककर्मीसभ
श्रेणी:दिल्ली विश्वविद्यालयक पूर्व विद्यार्थीसभ
शेफाली राजदान दुग्गल

**शेफाली राजदान दुग्गल** (अङ्ग्रेजी: Shefali Razdan Duggal) अमेरिकी राष्ट्रपति बाराक ओबामाक राष्ट्रपतीय साझेदारी दल, नेशनल फाइनेन्स समिति तथा नर्दर्न क्यालिफोर्निया फाइनेन्स समितिमे भारतीय मूलक सदस्य छी । ओ ओबामाक चुनाव प्रचार अभियानक लेल धन एकत्र कएनिहार शीर्ष भारतीय महिला छी । वर्तमानमे ओ क्यालिफोर्नियाक निवासी छी । 

शेफालीक पालन पोषण सिनसिनाटी, शिकागो, न्यू योर्क तथा बोस्टनमे भेल अछि । ओ मियामी विश्वविद्यालय सँ जनसञ्चारमे स्नातक केलक तथा न्यू योर्क विश्वविद्यालय सँ राजनीतिक सञ्चारमे स्नातकोत्तर स्तरक शिक्षा प्राप्त केलक । शेफालीद्वारा सन् २००८ आ सन् २०१२ दुनू अमेरिकी राष्ट्रपति निर्वाचनमे बाराक ओबामाकें करोड़ो डलर धनराशि एकत्रित करवाक लेल मद्दति केनए छल । हिनका अमेरिकी होलोकास्ट मेमोरियल काउन्सिलक सदस्य नियुक्त कएल गेल ।

## जीवनी

## राजनीतिक जीवन

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
अमृता पाटिल

**अमृता पाटिल** (जन्म १९ अप्रैल १९७९), एक भारतीय ग्राफिक उपन्यासकार, चित्रकार आ लेखिका छी।

## करियर
सन १९७९ मे जनमल पाटिल अपन वाल्यकाल कोची, भास्को दा गामा आ गोवामे व्यतित भेल छल । गोवामे हुनकर पिता भारतीय वायुसेनामे वायुसेवा अभियान्त्रिकी छल । अमेरिकाक बोस्टनक स्कुल अफ द म्युजियम अफ फाइन आर्ट्ससँ पाटिल एमएफए उतिर्ण केनए अछि । ओ सन् २०००-२००१ कऽ मध्यमे मुम्बई अवस्थित इन्टरप्राइज नेक्ससमे प्रतिलिपि लेखकक रूपमे काज केनए छल ।

हुनकर पहिल ग्राफिक उपन्यास **कारी** छी जे हपरकलिन्स इन्डियाद्वारा प्रकाशित कएल गेल छल । ओ भारतक पहिल महिला ग्राफिक उपन्यासकार छी ।

## पुस्तकसभ
* कारी (२००८)
* आदी पर्व: चर्निङ अफ द ओसन (२०१२)
* सौप्तिक: ब्लड एन्ड फ्लावर (२०१६)

## पुरस्कारसभ
***नारी शक्ति अवार्ड** (महिला तथा बाल विकास मन्त्रालय, भारत)

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:सन् १९७९ मे जन्म
श्रेणी:भारतीय महिला लेखकसभ
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
श्रेणी:जीवित लोक
श्रेणी:भारतीय महिला उपन्यासकारसभ
श्रेणी:भारतीय महिला चित्रकारसभ
बुद्ध एयर

**बुद्ध एयर** नेपालक निजी विमानसेवा कम्पनी सभमे सँ एक छी । आन्तरिक आ अन्तर्राष्ट्रिय दुनु उडान केनिहार बुद्ध एयर द्वारा नेपालक १० स्थान सभमे भारत आ भुटानमे सेहो उडान सेवा प्रदान करैत अछि ।यसको मुख्य अफिस ललितपुरको जवालाखेलमा छ । 

## इतिहास
अक्टुबर १९९७ मे विच १९०० डि (Beech १९००D) सँ बुद्ध एयर द्वारा अपन उडान सेवा सुरु कएल गेल छल । एखन धरि ५० लाखसँ बेसी यात्रुसभके हवाई यात्रा करौनिहार बुद्ध एयर द्वारा यात्रुसभक पहिल पसन्द बनऽमे सफल भेल अछि ।

## गन्तवय/मार्गसभ

## विमानसभ
बुद्ध एयरक एखन धरि ९ टा विमानसभ सञ्चालनमे अछि ।

## एहो सभ देखी
## बाह्य जडीसभ
*

## सन्दर्भ सामग्रीसभ
दीपिका पल्लीकल

**दीपिका पल्लीकल** (जन्म: २१ सितम्बर १९९१) एक भारतीय महिला स्क्व्याश खेलाड़ी छी । अन्डर १९ कऽ श्रेणीमे दीपिकाकें क्रम १ महिला स्क्व्याश खेलाड़ी कऽ दर्जा देल गेल छल । अखन ओ विश्व क्रमाङ्कमे बिशम स्थान पर अछि, हुनकर आई धरिक सर्वश्रेष्ठ क्रमाङ्क दश अछि । ओ विश्व स्क्व्याश सङ्घक खेलाड़ी क्रमाङ्क अन्तर्गत शीर्ष १० मे पहुँचै वाली पहिल भारतीय महिला छी हुनकर बाद जोशना चिनप्पा‎ छी ।ओ सन् २०१२ (स्क्व्याश) च्याम्पियनसिप प्रतियोगितामे उप विजेता रहल छल । संगे २०१२ महिला अस्ट्रेलियन ओपन स्क्व्याश कऽ सेमी फाइनल धरि पहुँचैमे सफल रहल । ओ फरबरी २०१३ मे मिडोवुड फार्मेसी ओपन जीत छठम् डब्लुएसए शीर्षक जीतलक ।

## प्रारम्भिक जीवनी
दीपिकाक जन्म २१ सितम्बर १९९१ कें चेन्नईमे भेल छल । हुनकर पुरा नाम दीपिका रेबेका पल्लीकल छी । हुनकर पिता संजीव पल्लीकल एक उद्योगपति छी आ माता सुसान पल्लीकल एक क्रिकेट खेलाड़ी रहि चुकल अछि, अखन ओ एक परिवहन एजेन्सीक सञ्चालन करैत अछि । दीपिका अपन प्राथमिक आ निम्न माध्यमिक शिक्षा गुड शेफर्ड स्कुल सँ केनए अछि । एकर बादमे लेडी एन्डेल स्कुल चलि गेल कियाकी ओतय खेलक लेल पर्याप्त सुविधा छल । ओ चेन्नई अवस्थित इतिराज कौलेज सँ अपन आगाक पढ़ाई पुरा केलक ।

## करियरक उपलब्धि
दीपिकाक व्यावसायिक करियर अन्तर्गत डब्लुआइएसपिए भ्रमणक मुख्य आकर्षण निम्नलिखित अछि:

## पुरस्कार-सम्मान

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
*दीपिकाक व्यक्तिगत जालस्थल 
*दीपिकाक प्रोफाइल 

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:भारतीय महिला खेलाडीसभ
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
रितु कुमार

**रितु कुमार** एक भारतीय महिला फ्यासन डिजाइनर छी । ओ एक एहन पहिल महिला डिजाइनर छी, जे भारतीय संस्कृतिकें नव रूपमे स्थापित करि अन्तर्राष्ट्रिय प्रसिद्धि कमेने अछि । हुनकर कपडा उच्चवर्गक संग-संग मध्य वर्गक लेल सेहो बनल होइत अछि । ई कपड़ामे ओ रेशम, चमडा आ कपासक उपयोग अधिक करैत अछि । हुनकर इम्ब्राइडरी पारम्परिक होइत अछि । 

पञ्जाबक अमृतसरमे जन्मल रितु कुमार स्वभावसँ नरम, हसमुख आ असीम धैर्यक धनी अछि । ओ दिल्लीक लेडी इर्विन कौलेज सँ स्नातकक उपाधि प्राप्त करि अमेरिकामे उच्च शिक्षा पूर्ण केनए अछि । सन् १९६० मे ओ कोलकाताक एक छोट शहरमे ४ ह्यान्ड प्रिन्टर्स आ २ ब्लक्सक मद्दति सँ ई उधोग मात्र ५० हजार रूपयामे आरम्भ केनए छल । आई पूरे भारतमे हुनकर ३४ आ अमेरिकामे १ टा दोकान अछि ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:भारतीय महिला फ्यासन डिजाइनरसभ
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
उर्वशी बुटालिया

**उर्वशी बुटालिया** भारतक पहिल नारिवादी प्रकाशक संस्थाक संस्थापक छी आ बहुत समयसँ महिला अधिकारसभक लेल सङ्घर्षरत अछि। निर्भया काण्डक बाद सन् २०१३ मे हिनका द्वारा महिला हिंसा आ सुरक्षाक लऽकऽ विभिन्न मञ्चसँ शसक्त रुपमे सक्रिय रहल छल।ओ सरकारी नीतीसभक आलोचना आ महिलासभक लेल नव क्राइसिस सेन्टर समेत हेल्पलाइनक स्थापना पर खास जोड़ देलक। दुनिया भरिमे प्रतिष्ठित मानल जेनिहार पत्रिका 'फरेन पलिसी'द्वारा सन् २०१३ कऽ १०० उत्कृष्ट ग्लोबल थिङ्करमे उर्वशी कऽ सेहो स्थान देनए अछि।

## बाह्य जडीसभ

* Zubaan Books, website
* Biography as a member of the 2006 Lettre Ulysses Award jury
* Interview by Anupama Arora and Sandrine Sanos, ''Journal of Feminist Scholarship'' 6 (Spring 2014) 

## एहो सभ देखी

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:सन् १९५२ मे जन्म
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
श्रेणी:जीवित लोक
श्रेणी:भारतीय महिला लेखकसभ
श्रेणी:भारतीय महिला व्यवसायीसभ
श्रेणी:भारतीय महिला कार्यकर्तासभ
श्रेणी:भारतीय महिला पत्रकारसभ
श्रेणी:पद्मश्री धारकसभ
श्रेणी:दिल्ली विश्वविद्यालयक पूर्व विद्यार्थीसभ
श्रेणी:भारतीय महिला राजनैतिक लेखकसभ
झूलन गोस्वामी

**झूलन निशित गोस्वामी** () (जन्म ;२५ नभोम्बर १९८२ ,नादिया ,पश्चिम बंगाल ,भारत ) एक भारतीय महिला वनडे क्रिकेट खिलाड़ी छी जे भारतीय टीमक लेल सभ प्रारूपसभ टेस्ट ,एक दिवसीय अन्तराष्ट्रीय आ ट्वेन्टी-ट्वेन्टीमें खेलैत अछि । झूलन गोस्वामी एक हरफनमौला खिलाड़ी छी आ घरेलू क्रिकेट बङ्गालक लेल खेलैत अछि । झूलन गोस्वामी महिला क्रिकेटर सभक बिश्व भरिमे सभसँ बेसी विकेट(१९६) लेनिहार वनडे गेन्दबाज़ छी ।

हिनका एक बेर २००७ आईसीसी पुरस्कारसँ सेहो सम्मानित कएल गेल छल आ एक बेर *एम ए चिदम्बरम ट्रफी* कs लेल सर्वश्रेष्ठ महिला क्रिकेट खिलाड़ी कs उपाधीसँ सेहो सम्मानित कएल गेल अछि । झूलन मिताली राजसँ पहिनेसँ भारतीय महिला क्रिकेट टीमक कप्तान सेहो रहि चुकल अछि ।

## एहो सभ देखी
*मिताली राज
*सचिन तेन्दुलकर
*नुजहत परवीन
*वीरेन्द्र सहवाग
*हरमनप्रीत कौर

## बाह्य जडीसभ
* Cricinfo player profile

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:भारतीय महिला क्रिकेट खेलाडीसभ
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
किकी हाकानस्सन

**कर्सटिन किकी हाकानस्सन** (जुन १७, १९२९ - नवम्बर ११, २०११) स्विडिस मोडल छी तथा प्रथम विश्व सुन्दरी प्रतियोगिताक विजेता अछि ।

## विश्वसुन्दरी १९५१ मे उपस्थिति
शुरूवाती दिनसभमे विकिनी प्रतियोगिता मेलाक रूपमे आयोजित होमएवला विश्व सुन्दरी प्रतियोगिता इरिक मोरलेद्वारा मध्य शताब्दी दिस तैराकीक लेल तयार कपड़ाक विज्ञापनक लेल ब्रिटेन मेलामे ई प्रतियोगिता आयोजना करल गेल छल । 
ताज धारण करैत समयमे हाकानस्सन बिकिनी पहिरने छल, जहि कारण हुनका क्रिस्चियन धर्मगुरू पोप निन्दा केनए छल, आ 
धार्मिक परम्परा अनुसरण केनिहार बहुतेक देशसभ अपन प्रतियोगी बापिस बोलेबाक धम्की देनए छल । सन् १९५२ मे प्रतियोगितासँ विकिनी प्रतिबन्ध करि देल गेल आर बहुतेक नव तैराकीक कपड़ासभ प्रयोग कएल गेल छल । अन्तत बादमे जाए ई प्रतियोगितामे विकिनी लगाएल गेल मुदा हाकानस्सन एक मात्र विजेता छी जे विकिनी पहिरनमे ताज धारण केनए छल । 

## एहो सभ देखी

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
श्रेणी:विश्व सुन्दरी प्रतियोगिता विजेतासभ
श्रेणी:जीवनी
मे-लुइस फ्लोडिन

**मे-लुइस फ्लोडिन** (सितम्बर ५,१९३४ - फरबरी ४, २०११) एक स्वीडेनक मोडल तथा विश्व सुन्दरी छि । विश्व सुन्दरी १९५२ मे भेल प्रतियोगिताक विजेता छि । मे-लुइस स्वीडेनक प्रतिनिधि केनए छल । विश्व सुन्दरी प्रतियोगिताक दोसर विजेता छी आ हिनका पहिल विजेताद्वारा ताज हस्तान्तरण कएल गेल छल । हिनकर निधन सन् २०११ फरबरी ४ में मस्तिष्क ट्यूमरक कारण सँ भेल छल । 

## जीवनी

## एहो सभ देखी

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
श्रेणी:विश्व सुन्दरी प्रतियोगिता विजेतासभ
श्रेणी:जीवनी
तवाकुल करमान

**तवाकुल अब्दुल सलाम करमान** (; जन्म: ७ फरबरी १९७९) एक यमनी पत्रकार तथा राजनीतिज्ञ छी । करमान यमनक प्रसिद्ध महिला अधिकार कार्यकर्ता छी जे यमनमे महिलासभक अधिकारक संरक्षण आ सशक्तिकरणक लेल उल्लेखनिय योगदान केनए अछि । हुनकर प्रसंशनीय कार्यसभक हुनका सन् २०११ मे शान्तिक क्षेत्रमे महत्वपूर्ण काजक लेल नोबेल शान्ति पुरस्कार सँ सम्मानित कएल गेल ।

## जीवनी

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:नोबेल पुरस्कार विजेता महिलासभ
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
डोरोथी हजकिन

**डोरोथी क्रोफट हजकिन** (मई १२, १९१० - जुलाई २९, १९९४) ब्रिटिश जीव रसायन शास्त्री छल जे प्रोटिन क्रिस्टलोग्राफीक विकास केनए छल । हुनकर ई काजक लेल सन् १९६४ मे हुनका रसायन शास्त्रमे नोबेल पुरस्कार सँ सम्मानित कएल गेल छल ।

## प्रारम्भिक जीवन
डोरोथी क्रोफट हजकिनक जन्म कायरो, इजिप्टमे भेल छल ।

## शिक्षा आ अनुसन्धान
डोरोथी अपना आपमे रसायन विज्ञानक लेल आवेग युवा अवस्थे सँ विकसित केनए छल आ हुनकर माए सामान्य रूप सँ हुनकर विज्ञान प्रति देखाएल रूचिकें आओरो हौसला प्रदान केनए छल ।

## आविष्कारसभ

## सामाजिक आ व्यक्तिगत जीवन

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य लिङ्कसभ
* Dorothy Hodgkin tells her life story at Web of Stories (video)
* CWP – Dorothy Hodgkin in a study of contributions of women to physics
* Encyclopaedia Britannica, Dorothy Crowfoot Hodgkin
* Dorothy Crowfoot Hodgkin: A Founder of Protein Crystallography
* Nobel Prize 1964 page
* DorothyHodgkin.com 

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:नोबेल पुरस्कार विजेता महिलासभ
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
गर्टी कोरी

**गर्टी थेरेसा कोरी** (जन्म अगस्त १५, १८९६ - अक्टुबर २६, १९५७) एक यहुदी चेक अमेरिकी जीव वैज्ञानी छल जे विज्ञान विधामे नोबेल पुरस्कार प्राप्त केनिहार पहिल अमेरिकी आ तेसर महिला तथा क्रिया विज्ञान तथा चिकित्सामे नोबेल पुरस्कार प्राप्त केनिहार पहिल महिला छी । 

## जीवनी

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:नोबेल पुरस्कार विजेता महिलासभ
श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ
बिप्लब कुमार देब

**बिप्लब कुमार देब** (जन्म २५ नवम्बर १९६९) भारतीय राज्य त्रिपुराक पुर्व मुख्यमन्त्री आ राजनीतिज्ञ छी । ओ ७ जनवरी २०१६ सँ त्रिपुरामे भारतीय जनता पार्टीक प्रदेश अध्यक्ष सेहो छी। ओ सन् २०१८ मे भेल त्रिपुरा विधानसभा चुनाव, २०१८ मे भाजपाक जितक सूत्रधार रहल । ओ ९ मार्च २०१८ कऽ त्रिपुरक दशम मुख्यमन्त्रीक रूपमे शपथ लेनए छल ।

## शुरूआती जीवन आ शिक्षा
बिप्लब देबक जन्म त्रिपुराक राजधर नगर गाममे भेल छल, जे वर्तमानमे गोमती जिलाक अन्तर्गत आबैत अछि । एकर अभिभावक बङ्गलादेशक कचुया उपजिलासँ अछि । ओ विद्यालयी शिक्षाक समय त्रिपुरामे रहल आ उदयपुर कलेज सँ स्नातकक शिक्षा पूर्ण कएलाक बाद परास्नातकक शिक्षाक लेल ओ नयाँ दिल्ली आएल छल । जखन ओ १५ वर्ष बाद त्रिपुरामे पुनः आएल आ ओ राष्ट्रिय स्वयंसेवक सङ्घक पूर्व स्वयंसेवक सेहो रहि चुकल अछि आ पूर्वमे त्रिपुरा आदिवासी क्षेत्र स्वशासी जिला परिषदक चुनावमे भाजपाक लेल प्रचार सेहो करि चुकल अछि ।

## राजनैतिक जीवन
नयाँ दिल्लीमे प्रवासक काल ओ भाजपाक पूर्व नेता के॰ एन॰ गोविन्दाचार्यक निजी सचिवक रूपमे कार्य केलक । एहि काल ओ बीजेपीक पूर्व सांसद आ वाजपेयी सरकारमे खानि आ खनिज राज्य मन्त्रि रहि रीता बर्माक निजी सहायकक रूपमे सेहो काम केलक । ओ मध्य प्रदेशक सतना लोक सभा निर्वाचन क्षेत्रसँ सांसद गणेश सिंहके सहायक सेहो रहल।

भारतीय जनता पार्टी द्वारा हुनका २०१५ मे राज्यक महासम्पर्क अभियानके प्रदेश संयोजकक रुपमे त्रिपुरा भेजि फरवरी २०१६ मे हुनका त्रिपुराक भाजपा प्रदेश अध्यक्ष बनाओल गेल । 8 अगस्त २०१७ मे देब द्वारा सुदीप राय बर्मनक नेतृत्वमे भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेसक विधायक सभक भारतीय जनता पार्टीमे लाबऽमे मदति केनए छल ।  

२०१८ मे भेल त्रिपुरा विधानसभा चुनाव, २०१८ मे बिप्लब कुमार देब द्वारा बनमालीपुर विधानसभा क्षेत्रसँ माकपाक अमल चक्रवर्ती कऽ ९५४९ भोटक अन्तरसँ पराजित केलक ।

### त्रिपुराक मुख्यमन्त्री
९ मार्च २०१८ कऽ बिप्लब कुमार देब द्वारा त्रिपुराक दशम मुख्यमन्त्रीक रूपमे शपथ लेलक ।

## निजी जीवन
बिप्लब देबक पत्नी नीति देब भारतीय स्टेट बैंकमे अधिकारी छी, हुनकासभक दुटा बच्चा अछि जहिमे एकटा बेटा आ एकटा बेटी अछि ।

## एहो सभ देखी
* तथागत राय
* माणिक सरकार

## बाह्य जडीसभ

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:भारतीय राजनीतिज्ञसभ
श्रेणी:त्रिपुराक मुख्यमन्त्रीसभ