ताजमहलक मूल तथा वास्तुकला

**[[ताजमहल]]** मुगल वास्तुकलाक सर्वाधिक परिष्कृत आ उत्कृष्ट उदाहरण प्रस्तुत करैत अछि । एकर उद्गम भारतक पैग भूभाग पर शासन केनिहार मुगल साम्राज्यक इस्लामी संस्कृति आ इतिहासक परिवर्तित परिस्थितिसभ पर आधारित अछि । एक विचलित मुगल बादशाह शाहजहाँद्वारा एक मकबरा अपन प्रिय पत्नी मुमताज महलक स्मृतिमे ओकर मरणोपरान्त बनबेने छल । आई ई एक सर्वाधिक प्रसिद्ध, प्रशंसित आ पहचानल जाइवला इमारत बनि गेल अछि । जतय एकर श्वेत सङ्गमर्मर गुम्बद वला भाग, ई इमारतक मुख्य भाग छी, ओतय एकर पूर्ण इमारत समूह बाग, बगैचा सहित २२.४४&nbsp;हेक्टेयर मे विस्तृत अछि, तथा एहिमे सम्मिलित अछि अन्य गौण मकबरा, जल आपूर्ति अवसंरचना आ ताजगञ्जक छोट बस्ती, संगे नदीक उत्तरी छोर पर **माहताब बाग** सेहो एकर अभिन्न अङ्ग छी । एकर निर्माण सन् १६३२ (हिजरी अनुसार १०४१) मे यमुना नदीक दक्षिणी किनार पर, भारतक अग्रबाण, (आब आगरा नगरमे) आरम्भ भेल आ सन् १६४८ (हिजरी १०५८) मे पूर्ण भेल छल । एकर आकारक अभिकल्पना मुमताज महलक स्वर्गमे आवासक पार्थिव नकल तथा बादशाहक अधिप्रचार उपकरणक रूपमे कएल गेल छल ।

असलमे ताजमहल के अभिकल्पित केलक, एकर सम्बन्धमे बहुतेक कथा पिहानी अछि । मुदा ई सिद्ध अछि, कि एक पैग वास्तुकारसभ आ निर्माण विशेषज्ञसभक समूह समेत बादशाह स्वयं सेहो सक्रिय रूपसँ एहिमे शामिल छल । उस्ताद अहमद लाहौरीकें एक प्रधान वास्तुकारक रूपमे एकर श्रेयकें सर्वाधिक उपयुक्त व्यक्ति मानल जाइत अछि ।

## मुमताज आ शाहजहाँ

## क्षेत्र
### १६-१७ शताब्दी आगरा
### अन्तरक्रियात्मक योजना
**देखऽ कऽ लेल चित्र पर क्लिक करी**


Image:Taj site plan.png|800px|
rect 61 307 712 935 महताब बाग
poly 751 1175 752 944 745 419 720 272 639 86 662 54 703 54 764 38 867 47 967 255 1007 643 1042 871 1034 927 1006 971 1014 1061 1039 1109 1093 1167 1102 1208 1094 1221 1059 1223 876 1218 767 1197 यमुना नदी
poly 1154 923 1121 923 1113 914 1104 914 1104 622 1117 622 1119 720 1307 721 1308 638 1316 638 1314 623 1334 623 1333 922 1327 915 1316 916 1306 925 1273 925 1271 882 1155 883 #चमेली फर्श
poly 1105 604 1104 330 1111 330 1120 320 1155 321 1156 361 1271 361 1270 321 1307 321 1316 329 1328 329 1336 320 1335 621 1315 621 1314 598 1308 598 1308 523 1118 524 1118 622 1106 620 #चमेली फर्श
poly 1338 311 1583 311 1583 342 1663 341 1663 312 1914 310 1914 318 1925 325 1935 325 1944 325 1945 578 1925 578 1925 666 1945 666 1945 925 1937 915 1923 915 1915 924 1915 934 1664 932 1664 902 1585 901 1584 932 1335 932 #चारबाग
rect 1155 881 1272 935 मस्जिद
rect 1155 309 1272 360 #जवाब
rect 1118 524 1307 719 #मकबरा रौजा-ए-मुनव्वरा
rect 1924 579 1994 664 #विशाल द्वार – दरवाजा-ए-रौजा
rect 1945 310 1960 576 #दक्षिणी गलियारा इवान दर-ए-इवान
rect 1944 666 1962 931 #दक्षिणी गलियारा इवान दर-ए-इवान
poly 1975 577 1974 545 1965 544 1965 444 2232 445 2232 799 1965 797 1965 695 1976 696 1976 667 1995 667 1996 579 1975 577 1973 545 #जिलौखाना
rect 2133 310 2232 441 #सहेली बुर्ज
rect 2133 802 2232 931 #भितरी सहायक मकबरा (सहेली बुर्ज)
rect 1965 312 2074 440 #उत्तरी प्राङ्गण (खवासपुरा)
rect 1965 803 2077 931 #उत्तर प्राङ्गण
rect 2071 310 2131 452 #बाजार मार्ग
rect 2076 790 2130 932 #बाजार मार्ग
rect 2232 310 2936 938 #बाजार तथा कारवांसराय (ताजगञ्जी)
poly 1102 1159 1107 945 1120 935 1584 937 1585 1054 1428 1055 1428 1065 1250 1071 1247 1157 #जल उद्यान

desc bottom-left



ताजमहल परिसरकें मुख्य रूपसँ पाँच भागसभमे बांटल जाए सकैत अछि:
**१**. यमुना नदीक उत्तरमे चांदनी बाग
**२**. नदीमुखी टैरेस, जहिमे मुख्य मकबरा, मस्जिद तथा जवाब इमारतसभ अछि ।
**३**. चारबाग क्षेत्र, जहिमे मण्डप बनल अछि । 
**४**. जिलौखाना, जहिमे मकबराक परिचरगणक आवास अछि, तथा अन्य गौण मकबरा अवस्थित अछि ।
**५**. ताजगञ्जी, जे मूल रूपसँ एक बाजार तथा तत्कालिन मजदूरसभ आदि कऽ लेल कारीगर रूपी आवास स्थली छल, आ आब ओकर किछ अवशेषमात्र शेष अछि । जिलौखाना आ उद्यानक बीचमे पैग द्वार स्थित अछि ।
 ताजगञ्जीसँ नदी दिस कनी-कनी करैत भूमि स्तर नीचा भेल जाइत अछि । परिसरक अन्य समकालीन निर्माणसभक सूची आ विवरणसभमे एकरा नदी भूभाग सँ ताजगञ्जीक दिशामे बतायल गेल अछि । 

## मकबरा (रोजा-ए-मुनावरा)
एक वर्गाकार आधार पर बनल श्वेत सङ्गमर्मरक मकबरा ताज महलक केन्द्रबिन्दु अछि । ई एक सममितीय इमारत अछि, जहिमे एक इवान यानि अतीव विशाल वक्राकार (मेहराब रूपी) द्वार अछि । ई इमारतक उपर एक वृहत गुम्बद सुशोभित अछि । अधिकतर मुगल मकबरासभ जका एकर मूल अवयव फारसी उद्गमसँ अछि । 

## चित्र दीर्घा

File:TajAndMinaret.jpg|आधार, गुम्बद आ मीनारसभ
File:TajInteriorJawab.jpg|जवाबक भितरी भाग
File:Agra 03-2016 08 Taj Mahal complex.jpg|मस्जिद
File:TajGardenWide.jpg|प्रतिबिम्बित सरोवर संग पथ
File:Agra 03-2016 05 Taj Mahal complex.jpg|प्रधान प्रवेशद्वार- (**दरवाजा-ए-राजा** अर्थात महाद्वार)


## सन्दर्भ सामग्रीसभ
; टिप्पणी

;स्रोतसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:मुगल वास्तुकला