open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
गोल गुम्बज

**गोल गुम्बद** या **गोल गुम्बज**, (फारसी ) बीजापुरक सुल्तान मुहम्मद आदिल शाहक मकबरा छी आ बीजापुर, कर्नाटकमे स्थित अछि । एकरा फारसी वास्तुकार दाबुल के याकुत सन् १६५६ मे निर्माण करौने छल । मुदा मूल रूपमे साधारण निर्माण भेला बादो अपन स्थापत्य विशेषतासभक कारण दक्षिणी वास्तुकलाक विजय स्तम्भ मानल जाइत अछि । ई डेक्कन वास्तुशिल्पक आधारमे निर्माण कएल गेल अछि ।

## वास्तु
एकर संरचनाक मूलमे  क भुजासभ भेल एक घन अछि, जकर उपरस्थ  बाहरी व्यास भेल एक विशाल गुम्बद अछि । दो समान कोण पर घूमैत चतुर्भुजसभसँ बनल एक-दोसरकें कटैत आठ मेहराबसभसँ गुंथल ई गुम्बदीय त्रिभुज-कोण बनैत अछि ई गुम्बदकें उठेनाए अछि । ई घन चार कोणसभ पर गुम्बदनुमा छतरीसँ ढकल अष्टकोणीय सप्त-तलीय अट्टालिका या मिनारसँ बनल अछि । एकर भितर सीढ़िसभ सेहो अछि । ई प्रत्येक मीनारसभक ऊपरी तल पैग गुम्बदकें घेरैत एक गलीमे खुलैत अछि । मकबराक मुख्य कक्षक भीतर चारो दिस सीढ़िसभसँ घेरल एक चौकोर चबूतरा अछि । ई चबूतराक मध्य एक कब्रक पत्थर अछि, जकर नीचा एकर असल कब्र बनल अछि । आदिल शाही वंशक मकबरामे एहि प्रकारक एकमात्र उदाहरण छी । उत्तरी दिसक मध्यमे, एक वृहत अर्ध-अष्टकोणीय आकार बाहर दिस निकलैत अछि । , क्षेत्रफलक आधारमे ई मकबरा विश्वक सबसँ पैग एकल-कक्ष आ बिना कोनो मध्य आधार वाला निर्माण छी ।

मकबराक गुम्बदक आन्तरिक परिधि पर एक गोलाकार गलियारा बनल अछि, जकरा अङ्ग्रेज **व्हिस्परिङ ग्यालेरी** अर्थात फुस्फुसाबै वाला गलियारा नाम देनए अछि । ई गलियाराक निर्माणमे प्रयुक्त ध्वनि-विज्ञानक वास्तुमे सम्मिलनक कारण एतय कनिको फुस्फुसाएल एको शब्द एकर व्यासक ठीक दोसर दिस एकदम स्पष्ट सुनाएल दैत अछि । 

## चित्र दीर्घा

File:Dome Gol Gumbaz2.JPG| बाहरसँ गुम्बदक दृश्य
File:Inside the Dome Gol Gumbaz.JPG| परस्पर मिलैत मेहराबसभ पर टिकल गुम्बद
File:A view of Whispering Gallery Gol Gumbaz.JPG| व्हिस्परिङ ग्यालेरी
File:Art on the Walls of Gol Gumbaz.JPG| दीवारक नक्काशी 
File:Old GolGumbaz 1890.jpg| गोल गुम्बज, सन् १८६०
File:Gol Gumbaz, Bijapur, Karnataka.jpg| प्रवेश दृश्य
File:Minar, Gol Gumbaz, Bijapur, Karnataka.jpg| छतसँ एक मीनारक दृश्य
File:A building beside Gol Gumbaz.jpg|गोल गुम्बजक बगलमे एक भवन
File:Gol Gumbaz, Bijapur, Karnataka -2.jpg|गोल गुम्बज
File:Ruins near the entrance, Gol Gumbaz.jpg|प्रवेशद्वार नजदिकक अवशेषसभ


## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

* गोल गुम्बज भारतीय पुरातात्त्विक सर्वेक्षण विभागक जालस्थल
* आर्कनेट  डिजिटल पुस्तकालय

श्रेणी:भारतक मकबरासभ
श्रेणी:भारतक सांस्कृतिक धरोहरसभ
अजमेर

**अजमेर** () भारतक राज्य राजस्थानक एक मुख्या शहर आ सुन्दर अजमेर जिलाक केन्द्र छी । सन् २०११ कें भारतक जनगणना अनुसार अजमेरक जनसङ्ख्या ५,५२,३६० अछि आ एकर शहरी जनसङ्ख्या ५,४२,५८० अछि । ई शहर राज्य राजधानी जयपुरसँ १३५&nbsp;किमी आ राष्ट्रिय राजधानी नयाँ दिल्लीसँ ३९१&nbsp;किमी दुर अछि । 

ई शहरक स्थापना शाकम्बरी चौहान शासक अजयराज प्रथम वा अजयराज द्वितीयद्वारा कएल गेल छल । ई शहर १२हम शताब्दीधरि चौहानसभक राजधानी रहल छल ।

अजमेर शहर अरावली पर्वतसँ घेरल अछि । ई सुफी सन्त ख्वाजा मोइनुद्दीन चिस्तीक दरगाहक लेल प्रसिद्ध अछि । शहरसँ ११&nbsp;किमी दुर पुष्कर जे ब्रम्हाक मन्दिरक लेल प्रसिद्ध अछि एक पौराणिक हिन्दू धार्मिक केन्द्र छी । भारत सरकारद्वारा अजमेर शहरकें धरोहर शहरक रूपमे चुनाव कएल गेल अछि ।अजमेरमे मेघवंशी, जाट, गुर्जर, रावत ब्राह्मण, गर्ग, भील आ जैन समुदायक बहुमत अछि ।

## इतिहास

ई नगर सातम शताब्दीमे अजयराज सिंह नामक एक चौहान राजाद्वारा बसायल गेल छल । ई नगर कऽ मूल नाम **अजयमेरू** छल । सन् १३६५ मे मेवाड़क शासक, सन् १५५६ मे अकबर आ सन् १७७० सँ सन् १८८० धरि मेवाड़ तथा मारवाड़क अनेक शासकद्वारा शासित भऽ अन्तमे सन् १८८१ मे ई अङ्ग्रेजसभक आधिपत्यमे चलि गेल । 

## भूगोल
अजमेर शहर भारतक उत्तरदक्षिणमे अवस्थित अछि आ अरावली पर्वतसँ घेरल अछि । तारागढ़ पहाड़क श्रेणीक नीचला ढलानपर ई शहर अवस्थित अछि । विशाल नागपत्थर श्रेणी अजमेरकें पश्चिममे अवस्थित थार मरुभूमिसँ संरक्षित करैत अछि ।

## मौसम

अजमेरक मौसम प्राय गरम रहैत अछि आ जुन आ सितम्बरक मध्यमे होमएवला मनुसनमे  पानि पड़ैत अछि । अप्रैल आ जुलाईक आरम्भमे अजमेरक दैनिक तापक्रम  रहैत अछि । मनसुनक अवधिमे अजमेरमे भारी वर्षा आ बिजली चमकैत अछि मुदा बाढ़िक खतरा नै रहैत अछि । ठण्डा महिनाक आरम्भ नवम्बरमे होइत अछि आ अन्त फरबरीमे होइत अछि आ ई समय ई शहरक औसत तापक्रम  रहैत अछि ।

## यातायात

अजमेर शहर भारतक मुख्य शहरसभसँ सड़क आ रेलसँ जुड़ल अछि । प्रस्तावित वायु सेवा सन् २०१७ कऽ अन्तमे आरम्भ होमएक सम्भावना अछि ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

*अजमेर जिला वेबसाइट

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक नगरसभ
जैसलमेर

**जैसलमेर** , उपनाम **सुनहरा शहर**, भारतक राजस्थान राज्यक राजधानी शहर जयपुरसँ  दक्षिणमे अवस्थित अछि । एक समयमे जैसलमेर राज्यक रूपमे जानल जाइवला ई शहर विश्व सम्पदा क्षेत्र छी । भारतक सुदूर पश्चिममे स्थित थार मरुभूमिमे जैसलमेरक स्थापना भारतीय इतिहासक मध्यकालक प्रारम्भमे सन् ११७८ क लगभग यदुवंशी भाटीक वंशज रावल-जैसलद्वारा कएल गेल छल । रावल जैसलक वंशजसभ एतय भारतक गणतन्त्रमे परिवर्तन होमए धरि बिना वंश क्रम भङ्ग केनए ७७० वर्ष सतत शासन केनए छल, जे अपने आप एक महत्वपूर्ण घटना छी । जैसलमेर राज्य भारतक इतिहासक कयन कालसभ देखलक व सहन केनए अछि । सल्तनत कालक लगभग ३०० वर्षक इतिहासमे चलैत ई राज्य मुगल साम्राज्यमे सेहो लगभग ३०० वर्षधरि अपन अस्तित्व कायम रखैमे सक्षम रहल । भारतमे अङ्ग्रेज राज्यक स्थापना सँ ल समाप्तिधरि सेहो ई राज्य अपन वंश गौरव आ महत्व यथावत रखलक । भारतक स्वतन्त्रताक पश्चात ई भारतीय गणतन्त्रमे विलीन भ गेल । भारतीय गणतन्त्रक विलीनकरणक समय एकर भौगोलिक क्षेत्रफल १६,०६२ वर्ग माइलक विस्तृत भू-भाग पर फैलल छल । रेगिस्तानक विषम परिस्थितिसभमे अवस्थित होमए क कारण एकर जनसङ्ख्या २०अम शताब्दीक प्रारम्भमे मात्र ७६,२५५ छल ।

जैसलमेर जिलाक भू-भाग प्राचीन कालमे **माडधरा** अथवा **वल्लभमण्डल** क नामसँ प्रसिद्ध छल । महाभारतक युद्धक बाद पैग सङ्ख्यामे यादव एहि दिस अग्रसर भेल आ एतय आबि बसि गेल । एतय अनेक सुन्दर हवेलीसभ आ जैन मन्दिरसभक समूह अछि जे १२हम सँ 15हम शताब्‍दीक मध्यमे बनाएल गेल छल ।

## इतिहास

## अर्थशास्त्र

जैसलमेरक मुख्य उद्योग पर्यटन छी । जैसलमेर क्षेत्रमे भारत सरकार सन् १९५५-५६ मे तेल खानि खोजीक लेल एक कार्यक्रम स्थापना केनए छल । जैसलमेर बेसिनमे सन् १९८८ मे आयल इन्डिया लिमिटेड प्राकृतिक ग्यास खोजी केनए छल ।

## चित्र दीर्घा

File:Lodurva_Temples.jpg|जैन मन्दिर
N-RJ-87_Fort_including_Ancient_Temples_Jaisalmer_SolReyes20100917_332.JPG|जैसलमेर किलामे अवस्थित चन्द्रप्रभु जैन मन्दिर
Image:Jaisalmer Jain Temple 6.jpg|चन्द्रप्रभु मूर्ति
File:Jain temples, Jaisalmer Fort - panoramio.jpg|जैन मन्दिर
Image:Parsvanatha_Lodhruva.jpg|जैन मन्दिर
Image:Shantinatha.jpg|शान्तिनाथ
File:Umbrella_roof.JPG|जैन मन्दिरक छत
Image:Jaisalmer Jain Temple 17.jpg|जैन मन्दिरक दीवारपर नक्काशी


## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक पूर्व राजधानी शहरसभ
श्रेणी:भारतक नगरसभ
तास्केन्ट

**तास्केन्ट**  (उज़बेक: Тошкент, रूसी: Ташкент, अंग्रेज़ी: Tashkent) उज्बेकिस्तान कऽ राजधानी छी। ई तास्केन्ट प्रान्त की राजधानी सहो छी। २००६ कऽ जनगणना  अनुसार ई नगरक जनसंख्या १९,६७,८७९ अछि।
## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
## एहो सभ देखी

श्रेणी:एसियाक राजधानीसभ
सामान आ सेवा कर (भारत)

सामान आ सेवा कर (जीएसटी) एक अप्रत्यक्ष कर छी, जे १ जुलाई २०१७ मे भारतमे पेश कएल गेल छल आ पूरे भारतमे लागू कएल गेल छल जे केन्द्रीय आ राज्य सरकारसभद्वारा लगाएल गेल अनेकौं क्यासकेड करसभके बदलैत छल।जीएसटी संविधान १२२अम संशोधन कानून विधेयकके पारित होमएके बाद संविधान (एक सय आ पहिल संशोधन) अधिनियम २०१७ के रूपमे पेश कएल गेल छल, जीएसटी परिषदद्वारा शासित अछी आ एकर अध्यक्ष भारतके वित्त मन्त्री छी। जीएसटीके अन्तर्गत सामान आ सेवासभ पर निम्न दरसभ ०%, ५%, १२%, १८% आ २८% कर लगाएल गेल अछी।अधिक महग आ अर्ध महग पत्थरसभ पर ०.२५% के एक विशेष दर आ सोना पर ३% के दर अछी।एकर अलावा २८% जीएसटी के ऊपर २२% या अन्य दरसभक एक सेट ठण्डा पेय पदार्थ, लक्जरी कारसभ आ तम्बाकू उत्पादसभ जेहन किछ वस्तुसभ पर लागू होएत अछी। जीएसटी अप्रत्यक्ष करसभके एकीकृत कर के साथ बदलि देल गेल आ एही लेल देशक २ ट्रिलियन डलरक अर्थव्यवस्थाक नाटकीय रूपसँ नव आकार दै के लेल सेट कएल गेल।

## इतिहास
भारतक अप्रत्यक्ष कर शासनके सुधार प्रक्रिया १९८६ मे राजीव गान्धीक सरकारके वित्त मन्त्री विश्वनाथ प्रताप सिंह, संशोधित मूल्यमे वृद्धि कर (एमओडीभीएटी) के शुरुवातक साथ शुरू केने छल। एकर बाद, पी. बी. नरसिम्हा रावके तत्कालीन वित्त मन्त्री मनमोहन सिंह, राज्य स्तर पर भ्यालु एडेड ट्याक्स पर शीघ्र चर्चा शुरू केलक।

### शुभारम्भ
सामान आ सेवा कर, १ जुलाई २०१७ मे भारतक राष्ट्रपति, प्रणव मुखर्जी आ भारतक प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी शुरू केने छल। संसदक केन्द्रीय हलमे आयोजित संसदक दुनु सदनसभके एक ऐतिहासिक मध्यरात्रि (३० जून सँ १ जुलाई) सत्रक शुभारम्भ कएल गेल छल।

## कराधान योजना

### करसभक समापन

### जीएसटीमे एचएसएन कोड
एचएसएन (नामकरण प्रणालीक समाहित सिस्टम) सीजीएसटी नियमसभक अनुसार विभिन्न उत्पादसभ पर जीएसटीक लागू दरके पहिचान करैके लेल ६ अंकके कोड छी।

### दरसभ

## सामान आ सेवा कर नेटवर्क (जीएसटीएन)

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी
* सामान आ सेवा कर (अस्ट्रेलिया)
* सामान आ सेवा कर (क्यानाडा)
* सामान आ सेवा कर (सिंगापुर)
* सामान आ सेवा कर (हंगकंग)
* सामान आ सेवा कर (मलेशिया)

श्रेणी:भारत
श्रेणी:भारतक इतिहास
बुलन्द दरवाजा

**बुलन्द दरवाजा** (, ,), मुगल सम्राट अकबरद्वारा गुजरात उपर विजय प्राप्त केलाक बाद सन् १६०१ मे निर्माण कएल गेल छल । बुलन्द दरवाजा भारतक आगरा शहरसँ ४३&nbsp;किमी दूर फतेहपुर सिकरीमे अवस्थित महलक मुख्य प्रवेशद्वार छी ।याह प्रकारक स्मृति द्वार राजस्थान राज्यक अजमेरमे रहल दरगाह शरिफमे आ हैदराबादक गोलकोन्दा किलामे अवस्थित अछि ।

बुलन्द दरवाजा विश्वक सभसँ उंच प्रवेशद्वार छी आ मुगल वास्तुकलाक एक उत्कृष्ट उदाहरण छी । ई अकबर साम्रज्यक दर्शावैत अछि ।हिन्दू आ फारसी स्थापत्य कलाक अद्भुत उदाहरण होमएक कारण एकरा **भव्यता कऽ द्वार** नामसँ सेहो जानल जाइत अछि ।

## वास्तुकला
गुजरात पर विजय प्राप्त करवाक स्मृतिमे बनाएल गेल ई प्रवेशद्वारक पूर्वी तोरण पर फारसीमे शिलालेख अङ्कित अछि जे सन् १६०१मे डेक्कन पर अकबरक विजय अभिलेख अछि । ४२ सीढ़िसभक ऊपर स्थित बुलन्द दरवाजा ५३.६३ मीटर उंच आ ३५ मीटर चौडा़ अछि । ई लाल बलुआ पत्थरसँ बनल अछि जे उज्जर सङ्गमरमरसँ सजायल गेल अछि । दरवाजाक अगाडी आ स्‍तम्भसभ पर कुरानक आयतसभ खुदल अछि । एकर खुदाई ख्वाजा हुसैन चिस्ती केनए छल । ई दरवाजा एक पैग अङ्गना आ जामा मस्जिदक दिस खुजैत अछि । समअष्टकोणीय आकार भेल ई दरवाजा गुम्बदसभ आ मीनारसभसँ सजल अछि । ई प्रवेशद्वारक कूल उचाई १७६ फिट अछि । मुख्य द्वार पूर्ण रूपसँ सादा अछि । सन् १६०१ मे सम्राट अकबरद्वारा गुजरात उपर विजय प्राप्त केलाक बाद उत्तर प्रदेशमे एकर निर्माण आरम्भ कएल गेल आ एकर निर्माण समाप्तिमे १२ वर्षक समय लागल ।

दरवाजाक तोरण पर जिसस क्राइस्टसँ सम्बन्धित किछ पङ्क्तिसभ लिखल अछि जे निम्न अछि: मरियमक पुत्र यीशु कहलक: ई संसार एक बाँधक समान अछि, ई भऽ चली अवश्य, मुदा याह पर अपन घर नै बनाए ली । जे एक दिनक आशा रखैत अछि ओ चिरकालधरि आश राखि सकैत अछि, जबकि ई संसार घण्टा भरिक लेल मात्र टिकैत अछि, याह लेल अपन समय प्रार्थनामे बिताबी कियाकी ओकर छोड़ि सब किछ अदृश्य अछि । बुलन्द दरवाजा पर बाइबलक ई पङ्क्तिसभक उपस्थितिक कारण अकबरकें धार्मिक सहिष्णुताक प्रतीक मानल जाइत अछि ।

## चित्र दीर्घा

Image:Jami Masjid (Fatehpur Sikri)-7.jpg|बुलन्द दरवाजा
Image:Jami Masjid (Fatehpur Sikri)-1.jpg|चारदीवारीक संग
Image:Jami Masjid (Fatehpur Sikri)-6.jpg|भीतरसँ
Image:Fatehpur Sikri Buland Darwaza.jpg|तिर्यक कोण


## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:मुगल वास्तुकला
नक्की ताल

**नक्की ताल** भारतक पहाड़ी नगरी माउन्ट आबुक अरावली श्रेणीमे अवस्थित एक ताल छी । मीठ पानिक ई ताल राजस्थानक सभसँ उंच ताल छी जे ठण्डीमे प्राय जमि जाइत अछि । तालक चारो दिस अवस्थित पहाड़क दृश्य अत्यन्त मनमोहक दृश्य अछि । 

## इतिहास
हिन्दू ग्रन्थक अनुसार ई एक प्राचीन पवित्र ताल छी । ई तालक नाम नक्की भेलाक कारण ई नहसँ खुनल गेल मान्यता अछि । बशकाली राक्षससँ बचवाक लेल भगवानद्वारा ई ताल खुनल गेल एकटा किम्बदन्ती अछि । दिलवाड़ा जैन मन्दिरक आगा रसिया बलम आ कुँवारी कन्या मन्दिर (राजाक पुत्री) अवस्थित अछि ।

## पर्यटन
ई तालमे नौकायनक आनन्द लेल जा सकैत अछि । नक्की तालक दक्षिण-पश्चिममे अवस्थित सूर्यास्त बिन्दूसँ अस्त होइत सूर्यक सौन्दर्य देखल जा सकैत अछि । एतय सँ दूर धरि फैलल हरल भरल मैदानसभक दृश्य अति मनमोहक अछि । सूर्यास्तक समय आकाशक बदलैत रङ्ग देखवाक लेल हजारो पर्यटक एतय आबैत अछि । प्राकृतिक सौन्दर्यक नैसर्गिक आनन्द देनिहार ई ताल चारो दिस पर्वत शृङ्खलासभ सँ घेरल अछि । एतय अवस्थित पहाड़ी टापु बहुतेक आकर्षक अछि । एतय कार्तिक पूर्णिमाक दिन लोकसभ स्नान करि धर्म लाभ उठबैत अछि । तालक एक टापुकें ७० अश्वशक्तिसँ चलित विभिन्न रङ्गमे जल फव्वारा लगाए आकर्षक बनायल गेल अछि जकर धारासभ ८० फिट उपर धरि जाइत अछि । तालमे नौका विहार आ ताल नजदिके घोड़सवारीक आनन्दक सेहो व्यवस्था अछि । तालक किनामे एक सुन्दर बगैचा अछि, जतय सन्ध्या समयमे घुमैक लेल आ नौकायनक लेल पर्यटकसभक भारी सङ्ख्यामे उपस्थिति रहैत अछि । तालक नजदिक रहल दोकानसभसँ राजस्थानी शिल्पक सामान खरीदल जा सकैत अछि । एतय सङ्गमरमर पत्थर सँ बनल मूर्तिसभ आ सूती कोटा साड़ीसभ बहुतेक लोकप्रिय अछि । एतय रहल दोकानसभसँ चाँदीक आभूषणसभ सेहो खरीददारी कएल जा सकैत अछि ।

## भूगोल
ई तालक लम्बाई ८०० मिटर आ चौडाई ४०० मिटर अछि आ पश्चिममे रहल बाँधलग ई तालक गहिराई २० सँ ३०&nbsp;फिट अछि । ई माउन्ट आबुक एक महत्वपूर्ण पर्यटन केन्द्र छी । तालक नजदिक  एक पहाड़पर तोड़ चट्टान अछि । ई तालसँ नजदिके रहल पहाड़पर रघुनाथ मन्दिर आ महराजा जयपुर महल अवस्थित अछि ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
* 

## एहो सभ देखी

श्रेणी:भारतक तालसभ
तारण पंथ

तारण पंंथ एक जैैैन धर्मक पंंथ अछि.इके संस्थापक संत तारण अछि.
हर्षवर्धन कपूर

**हर्षवर्धन कपूर** एक भारतीय अभिनेता छी । ओ अभिनेता अनिल कपूर आ सुनीता कपूरक पुत्र छी । ओ अभिनेत्री सोनम कपूर आ निर्माता रिया कपूरक भाई छी । ओ अर्जुन कपूरक चचेरे भाई छी ।

## करियर
हर्षवर्धन राकेश ओमप्रकाश मेहराक चलचित्र मिर्ज्याक साथ अभिनेत्री सैयामी खेरक साथ अभिनयक सुरुवात केनए छल । अभिनयसँ पहिने ओ अनुराग कश्यपक बम्बई भेल्भेटक साथ सहायक निदेशकक रूपमे काज केनए अछि । ओ अपन दोसर चलचित्र विक्रमादित्य मोटवानीक साथ भावेश जोशीक साथ करएक आशा छी ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
* 

श्रेणी:जीवित लोक
श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेतासभ
श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेतासभ
श्रेणी:भारतीय अभिनेतासभ
श्रेणी:सन् १९९० मे जन्म
महाराणा प्रताप

**महाराणा प्रताप सिंह ** (जेठ शुक्ल तृतीया रविदिन विक्रम सम्वत १५९७ तदानुसार ९ मई १५४०–१९ जनवरी १५९७) उदयपुर, मेवाडमे शिशोदिया राजवंशक राजा छल । हुनकर नाम इतिहासमे वीरता आ दृढ प्रणक लेल अमर अछि । ओ कयन वर्षधरि मुगल सम्राट अकबरक संग सङ्घर्ष केनए छल । महाराणा प्रताप सिंहद्वारा मुगलसभकें कयन बेर युद्धमे पराजित केनए छल ।
प्रतापक जन्म राजस्थानक कुम्भलगढमे महाराणा उदयसिंह आ माता जैवन्ता बाईक घर भेल छल । सन् १५७६ के हल्दीघाटी युद्धमे २०,००० राजपूतसभक संग राणा प्रतापद्वारा मुगल सरदार राजा मानसिंहक ८०,००० सेनाकें सामना केनए छल । शत्रु सेनासँ घेरल महाराणा प्रतापकें झाला मानसिंह अपन प्राण द सुरक्षित केलक आ महाराणाकें युद्ध भूमि छोड़ क लेल कहलक । शक्ति सिंह अपन अशव द महाराणाके बचेलक । प्रिय अश्व चेतकक सेहो मृत्यु भेल । ई युद्ध तँ मात्र एक दिन चलल मुदा ई युद्धमे १७,००० लोक मारल गेल । मेवाड़ जीतवाक लेल अकबर हर सम्भव प्रयास केलक ।

## जीवनी
महाराणा प्रतापक जन्म कुम्भलगढ किलामे भेल छल । महाराणा प्रतापक माताक नाम जैवन्ताबाई छल, जे पालीक सोनगरा अखैराजक पुत्री छल । महाराणा प्रतापक बचपनमे कीका नाम सँ पुकारल जाइत छल । महाराणा प्रतापक राज्याभिषेक गोगुन्दामे भेल छल ।

### हल्दीघाटीक युद्ध

ई युद्ध सन् १५७६ जुन १८ मे मेवाड तथा मुगलसभक बीच भेल छल । ई युद्धमे मेवाडक सेनाक नेतृत्व महाराणा प्रताप केनए छल । ई युद्धमे महाराणा प्रतापक दिस सँ युद्ध कएनिहार एकमात्र मुस्लिम सरदार छल -हकीम खाँ सूरी ।

ई युद्धमे मुगल सेनाक नेतृत्व मानसिंह तथा आसफ खाँ केनए छल । ई युद्धक प्रत्यक्ष दर्शी वर्णन अब्दुल कादिर बदायूनीद्वारा कएल गेल छल । ई युद्धकें आसफ खाँ अप्रत्यक्ष रूपसँ जेहाद क संज्ञा देलक । ई युद्धमे बिन्दाक झालामान अपन प्राणक बलिदान द महाराणा प्रतापक जीवनकें रक्षा केलक । कयन ग्वालियर नरेश 'राजा रामशाह तोमर' सहित अपन तीन पुत्र 'कुँवर शालीवाहन', 'कुँवर भवानी सिंह 'कुँवर प्रताप सिंह' आ पौत्र बलभद्र सिंह आ हजारो वीर तोमर राजपूत योद्धासभ समेत चिरनिद्रामे सुति गेल ।

इतिहासकार मानैत अछि कि ई युद्धमे कियो विजय नै भेल मुदा देखल जाए तँ ई युद्धमे महाराणा प्रताप सिंह विजय भेल कियाकी अकबरक विशाल सेनाक अगाडी मुट्ठीभर राजपूत कतेक देर धरि टिक सकैत छल मुदा एना नै भ सकल आ ई युद्ध पूरे एक दिन चलल आ राजपूतसभद्वारा मुगलसभक छक्का छोडेनाए छल ।

## सफलता आ अवसान

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:भारतक इतिहास
मेवाड़

**मेवाड़** राजस्थानक दक्षिण-मध्यमे एक रियासत छल । एकरा 'उदयपुर राज्य' कऽ नाम सँ सेहो जानल जाइत छल । ई रियासत आधुनिक भारतक उदयपुर, भीलवाड़ा, राजसमन्द तथा चित्तौडगढ़ जिला छल । सैकड़ो वर्ष धरि एतय राजपूतसभक शासन रहल आ ई स्थान उपर गहलौत तथा शिशोदिया राजासभ १२०० वर्षधरि राज्य शासन केलक । बादमे ई स्थान उपर अङ्ग्रेजसभद्वारा शासित राज्य शासन कएल गेल ।

सन् १५५० क आसपास मेवाड़क राजधानी चित्तौड़ छल । राणा प्रताप सिंह एहि ठामक राजा छल । अकबरक भारत विजयमे मात्र मेवाड़क राणा प्रताप बाधक बनल रहल । अकबरद्वारा सन् १५७६ सँ १५८६ धरि पूर्ण शक्तिक संग मेवाड़ पर कयन आक्रमण केलक मुदा ओकर राणा प्रतापक अधीन करवाक मनोरथ सिद्ध नै भऽ सकल आ स्वयं अकबर, प्रतापक देश-भक्ति आ दिलेरीसँ एतेक प्रभावित भेल की प्रतापक मृत्यु भेलाक बाद ओकर आँखिसँ लोर खसि गेल । ओ स्वीकार केनए छल की विजय निश्चय राणाक भेल । ई एक ऐतिहासिक सत्य अछि की देशक स्वतन्त्रता सङ्ग्राममे प्रताप जका महान देशप्रेमीसभक जीवनसँ प्रेरणा प्राप्त करि अनेक देशभक्त हँसैत-हँसैत सुली पर चलि गेल । महाराणा प्रतापक मृत्यु पर ओकर उत्तराधिकारी अमर सिंह मुगल सम्राट जहांगीरसँ सन्धि करि लेलक । ओ अपन पाटवी पुत्रकें मुगल दरबारमे भेजनाए स्वीकार करि लेलक । याह प्रकार १०० वर्ष बाद मेवाड़ कऽ स्वतन्त्रता अन्त भऽ गेल ।

## भौगोलिक स्थिति
मेवाड़क उत्तरी भाग समतल अछि । बनास आ ओकर सहायक नदीक भूमि सेहो समतल भूमि अछि । चम्बल नदी सेहो मेवाड़ भऽ प्रवाहित होइत अछि  । मेवाड़क दक्षिणी भागमे अरावली पर्वतमाला अछि जे की बनास आ ओकर सहायक नदीसभकें साबरमती या माहीसँ अलग करैत अछि । जे की गुजरात सीमामे अवस्थित अछि । अरावली उत्तरपश्चिम क्षेत्रमे अछि । याह कारण एतय उच्च गुणवत्ता भेल पत्थरसभक भण्डार अछि । जकर प्रयोग लोक गढ़ निर्माणमे केनाए पसन्द करैत अछि । मेवाड़ क्षेत्र उष्णकटिबन्धीय क्षेत्र अन्तर्गत अवैत अछि । ई स्थानमे वर्षाक स्तर ६६० मिमी प्रति वर्ष होइत अछि । दक्षिण पश्चिम मनसुनक कारण अप्रैल सँ जुनधरि ई स्थानक उत्तर पूर्वमे अधिकतर वर्षा होइत अछि ।

## राजधानी आ प्रशासनिक केन्द्र
मेवाड़ क्षेत्रक परिवर्तित सीमासभक अनुरुप क्षेत्रक राजधानी समयानुसार बदलैत रहैत छल । इतिहास प्रसिद्ध किला चित्तौड़क उत्तरमे, १.५ माइल दूर स्थित **नगरी** स्थान भिबि- जनपदक राजधानी छल, जकरा तत्कालीन समयमे मञ्जिमिका कऽ नाम सँ जानल जाइत छल । जनपद नष्ट भेलाक पश्चात् सातम शताब्दीधरि प्रामाणिक विवरणसभक अभावमे ई प्रदेशक राजनीतिक अवस्थाक विवरण ज्ञात नै होइत अछि, मुदा बप्पा रावलद्वारा शासन अधिकृत करवाक समय सँ तेरहम शताब्दीक प्रारम्भिक दशकधरि एकलिङ्ग, देलवाड़ा, नागद्राह, चीखा तथा अघाटपुर (आयड़) मेवाड़ राज्यक राजधानी वा प्रशासनिक केन्द्र रहि चुकल छल ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:राजस्थानक क्षेत्रसभ
प्रणिता सुभाष

**प्रणिता सुभाष** एक भारतीय चलचित्र अभिनेत्री छी जे मुख्य रूपसँ कन्नड, तेलुगु आ तमिल चलचित्रसभमे काज करैत अछि । ओ २०१० क कन्नड चलचित्र पोर्किमे एक अभिनेत्रीक रूपमे पदार्पण केनए छल, जे तेलुगु चलचित्र पोकिरीक पुनर्निर्माण अछि, आ ओहि वर्ष तेलुगु चलचित्र एम पिल्लो एम पिल्लाडोमे अभिनय केनए छल । हुनकर तमिल पदार्पण चलचित्र उधयन (२०११) क साथ छल ।

## प्रारम्भिक जीवन आ परिवार
प्रणिताक जन्म १७ अक्टुबर १९९२ मे बेङ्गलुरु, भारतमे कन्नादीगा परिवारमे भेल छल । हुनकर पिता सुभाष एक चिकित्सक छी आ हुनकर माता जयश्री एक स्त्री रोग विशेषज्ञ छी । ओ बेङ्गलोरमे एक अस्पताल चलाने अछि । ओ अपन माता-पिताक एकमात्र सन्तान छी ।

## करियर
प्रणिता सुभाष २०१० क कन्नड चलचित्र पोर्कीक साथ दर्शनक विपरीत चलचित्रसभमे अपन सुरुवात केनए छल, जे तेलुगु ब्लकबस्टर चलचित्र पोकिरीक पुनर्निर्माण अछी ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जड़ीसभ

* 
* 
* 

श्रेणी:जीवित लोक
श्रेणी:भारतीय महिला मोडलसभ
श्रेणी:तेलुगु चलचित्र अभिनेत्रीसभ
श्रेणी:तमिल चलचित्र अभिनेत्रीसभ
श्रेणी:कन्नड चलचित्र अभिनेत्रीसभ
श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीसभ
बाकु (राजधानी)

**बाकु** अजरवैजानक राजधानी तथा क्यासपियन समुद्रमे  अवस्थित पैग शहर सेहो छी । ई शहर समुद्री सतह सँ २८ मिटर उपर अवस्थित अछि, जे कारण ई  शहर संसारक सबसँ नीचा सतहमे  अवस्थित राजधानी रहल अछि । सन् २००९ क शुरूवातमे  बाकुक शहरक  जनसंख्या जम्मा २० लाख रहल  अनुमान केने छल  । आधिकारिक रूपमे  देशक जनसंख्याक २५ प्रतिशत जनसंख्या ई शहरमे  बसोबास करैत अछि ।
## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
## एहो सभ देखी

श्रेणी:एसियाक राजधानीसभ
म्याक्स मुलर

**फ्रेडरिक मैक्स मूलर** (०६ दिसम्बर १८२३ - २८ अक्टूबर १९००) एक जर्मनवासी छल जे  ब्रिटिश ईस्ट इण्डिया कम्पनी कऽ कर्मचारी छल। ओ एक जर्मन भाषाविद तथा प्राच्य विद्या विशारद छल , जन्मसँ जर्मन होवाकवादो  ओ अपन  ज्यादातर जिन्दगी इङ्गल्याण्ड मे  बितालक ओ अपना अध्ययन सेहो। ओ सन्स्थापक छल  शैक्षिक पश्चिमी, भरतीय विद के तथा तुलनात्मक धर्म अनुशित छल।
## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
## एहो सभ देखी
श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:भारतविद
पौराणिक बृद्धकेदार

**पौराणिक बृद्धकेदार** भारतवर्ष  उत्तराखण्ड राज्यक अल्मोड़ा जिलाक अन्तर्गत पाली पछांऊॅं इलाके मे रामगंगा नदी क पश्चिमी तट पर स्थित अछि। इसे बृद्धकेदार अथवा बूढ़ाकेदार सेहो कहल  जाएत अछि । स्थानीय अनुभक्ताक मतानुसार ई वैदिक काल क शिवालय  पहला नेपाल स्थित पशुपतिनाथ मन्दिर का अंश समझल  जाएत अछि तहिना दूसर दिस केदारनाथ मन्दिर क भाग। परन्तु ई सत्य अछि, विनोद नदी आ रामगंगा नदी क संगमसँ शुरू हुई पर्वत मालाक ऊत्तरी छोर पर केदारनाथ मन्दिर विराजमान अछि। भारतवर्षमे शायद एही एक शिवालय छी जत पर महाशिवक धड़ स्थापित अछि। एकर स्थापनाक अनुमान पन्द्रह अम सोलह अम शताब्दीक मध्यक मानल  जाएत अछि ।
## इतिहास
एक पौराणिक शिवालय छी। ई भगवान शंकरक आराध्य शिवालय क स्थापनाक कोई सटीक अनुमान प्राप्त नै अछि । ई साक्षात अछि ई रामगंगा नदी  विनोद नदीक संगमसँ शुरू भेल  पर्वत मालाक ऊत्तरी छोर पर केदारनाथ मन्दिर विराजमान अछि तथा प्राचीन काल मे केदारनाथ  बद्रीनाथ जाए  वाला  तीर्थयात्री पहिल  अत पर आराधना करैत छल । एहिसँ ई प्राचीन मार्ग अछि जेकर किनार तत्समयक अवशेष भग्नानशेष पावल  जाएत छल । भारतवर्ष मे शायद ई एक शिवालय छी जहॉं पर महाशिवका धड़ स्थापित अछि। एकर स्थापनाक अनुमान पन्द्रहअम सोलह अम शताब्दीक मध्यक मानल  जाएत अछि ।
## पौराणिक महिमा आ मान्यतासभ
ई एकटा पौराणिक शिवालय होएबाक संग-संग मान्यतासभ सेहो सारगर्भित अछि । विशेष रूप सँ ई शिवलय प्राचीन कालमे निसन्तान दम्पति सभक आराध्य केन्द्र होइत छल। बैकुंठ चतुर्दशीक विशेष महत्व अछि, एहि उपलक्ष्यमे एहिठाम प्रतिवर्ष कार्तिक मासक पूर्णिमाक दिन दूर-दूरसँ भक्तगण अबैत रहैत छथि। निःसन्तान दम्पति भरि राति रामगंगा नदीमे ठाढ़ भऽ, हाथमे दीप प्रज्वलित कऽ श्रद्धासुमनक संग शिव भक्तिमे लीन रहैत अछि। भोर भेला पर ओ दीपक रूपी साधना केँ रामगंगा मे प्रवाहित कऽ दैत अछि। अपन मनोकामनाक पूर्ति करबाक असुरपूर्ण अभिलाषा करैत अछि। तकर बाद महादेवक जलाभिषेक करैत अछि। कालान्तरमे निःसन्तान दम्पतिसभक साधना संगमक अपभ्रंश भऽ मेला भऽ गेल । आब एकरा कार्तिक मासक पूर्णिमाक मेला यानि केदारौ कौतिक (स्थानीय बोलीमे) कहल जाए लागल अछि।

महाशिवरात्रि पर्वक सेहो एहिठाम विशेष महत्व अछि।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
## एहो सभ देखी
काला चौना

**काला चौना** एक गाउँ छी। ई रामगंगा नदी क पूर्वी किनारे पर चौखुटिया तहसीलक तल्ला गेवाड नामक पट्टी मे, भारतवर्षक उत्तराखण्ड राज्यक अन्तर्गत कुमाऊँ मण्डल कऽ अल्मोड़ा जिला  मे स्थित अछि। ई गाउँ मूलरूप से कनौंणियॉं नामक उपनामसँ विख्यात कुमांऊॅंनी हिन्दू राजपूतोक प्राचीन आ पुश्तैनी चार गाउँ मे सँ एक छी। दक्षिणी हिमालय क तलहटी मे बसा ई काला चौना अपनी ऐतिहासिक  सॉस्कृतिक विरासत, ठेठ कुमांऊॅंनी सभ्यता  संस्कृति, पर्वतीय जीवन शैली, प्रकृति संरक्षण, अलौकिक प्राकृतिक छटा तथा समतल-उपजाऊ भूमिक लेल  पहचानल जाएत अछि।
## ऐतिहासिक पृष्टभूमि
प्राचीन इतिहासक अनुसार, जनाकि अब सेहो उत्तराखण्डक इतिहासकार तथा कुमांऊॅंक अधिकॉश अनुभववेत्ता ई यथार्थतासँ भली भॉंति सहमत अछि। तल्ला गेवाडक प्राचीन सामंत मेलदेव कनौंणियॉं  ने स्वेच्छा सँ अपने राज्यक कई हिस्सा मे विभाजित केने छल । जहिमे सँ कुछ क साक्ष्य सर्वविदित अछि। जनाकि अपन चार पुत्र आ एक पुत्री मे। यानि पॉंच भाग मे विभाजन। **पहला** विभाजन शीर्ष पुत्र क, ई छी रामगंगा नदीक पश्चिमकी ओर क दक्षिणी भ-भाग (कनौंणी), **दूसर** विभाजन दूसर पुत्र कऽ ई छी रामगंगा कऽ पश्चिमी ओर क उत्तरी क्षेत्र (डॉंग), **तीसर** विभाजन तीसर पुत्र क ई छी  रामगंगा कऽ पूर्व मे राज्य कऽ दक्षिणी भू भाग (काला चौना), **चौथा** विभाजन चौथा पुत्रक रामगंगा कऽ पश्चिमक ओर आदीग्राम बंंगारी आ आदीग्राम फुलोरिया क बीच कऽ पठार (आदीग्राम कनौणियॉं) आ **पॉंचवांं** विभाजन ई छी  रामगंगा कऽ पूर्वी छोर सँ लगा उत्तर मे आदीग्राम कनौणियॉं कऽ सामने सँ लेकर काला चौना क सीमा रेखा तक क भू भाग, यह दिया अपन पुत्री क। जे  आज मॉंसी कऽ नाम सँ प्रसिद्ध अछि।
## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
## एहो सभ देखी
सायरस मिस्त्री

**साइरस पल्लोनजी मिस्त्री** (; जन्म ४ जुलाई १९६६) भारतीय मूलक एक आयरिश व्यापारी छी, जे कि एक भारतीय व्यापार सङ्गठन टाटा समूहक सन् २०१२ आ सन् २०१६ के बीच अध्यक्ष पद पर रहल ।ओ टाटा समूह के छठम् अध्यक्ष छल आ (नौरोजी सक्लतवाला के बाद) केवल दोसर ओहीसँ पहिने टाटाके उपनाम नै लैत छल। २०१२ के मध्यमे, उनका एक प्यानलद्वारा टाटा समूहके लेल चुनल गेल छल आ दिसम्बरमे ओही वर्षक कार्यभार सम्भालने छल। २४ अक्टूबर २०१६ मे, टाटा सन्सके बोर्ड अध्यक्ष के पदसँ मिस्त्रीके हटावेक फैसला केलक। नटराजन चन्द्रशेखरक नाम शीघ्र ही नयाँ चेयरम्यान के नाम पर रखल गेल छल। 

## प्रारम्भिक जीवन
मिस्त्री, मुम्बई मे क्याथेड्रल एवम् जन कन्नन स्कूल मे अध्ययन केलक। ओ सिभिल इन्जीनियरिङ मे बी. एस. के साथ इम्पेरीयल कलेज लन्डन सँ स्नातक के उपाधि आ लन्डन बिजनेस स्कूलसँ प्रबन्धन विज्ञानमे एक मास्टर डिग्री रखने अछी। ओ सिभिल इन्जीनियर संस्थान के एक सदस्य छी।

## करियर

## व्यक्तिगत जीवन
सायरस मिस्त्री पल्लोनजी मिस्त्री, एक शक्तिशाली उद्योगपति; आ प्याट्सी पेरिन डुबाशके सभसँ छोट पुत्र छी। 

मिस्त्री, वकील इकबाल छागलाक बेटी आ प्रसिद्ध विधिवेत्ता एम.सी. छागला क पोती, रोहिका छागलासँ विवाह केने अछी। मिस्त्री आ उनकर पत्नी के साथमे उनकर दुईटा पुत्र अछी।
मिस्त्री एक आयरिश नागरिक आ भारतके एक स्थायी निवासी छी। एक आयरिश अखबार, दी इन्डीपेन्डेटमे एक खबरके अनुसार, मिस्त्री स्वयम् के एक वैश्विक नागरिकके रूपमे देखैत अछी आ अपन पासपोर्टके रङ्ग के महत्वहीन सोचैत अछी।

## व्यवसाय
मिस्त्री शापूरजी पालोनजी एण्ड कम्पनीके प्रबन्ध निर्देशकक काम करि रहल अछी, जे शापूरजी पालोनजी समूहक हिस्सा छी। अपन पिताके सेवानिवृत्त होएसँ १ साल पहिने, ओ १ सितम्बर २००६ मे टाटा सन्स के बोर्डमे शामिल भेल। 

२०१२ मे, मिस्त्री टाटा सन्स के अध्यक्षके रूपमे नियुक्त कएल गेल छल। 

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
* Profile  at Tata Sons
* Profile at BBC News

## एहो सभ देखी

श्रेणी:जीवनी
चतुरङ्ग

**चतुरङ्ग** भारतक प्राचीन खेल छी । एकरा शतरञ्ज, शोगी आ मकरक आदि खेलसभक 'पूर्वज' मानल जाइत अछि । चतुरङ्गक उत्पत्ति स्थानक विषयमे लोकसभक भिन्न भिन्न मत अछि । कियो एकरा चीन देशसँ आरम्भ भेल मानैत अछि तँ कियो इजिप्टसँ आओर कियो युनानसँ उत्पति भेल मानैत अछि मुदा अधिकांश लोकसभक ई मत अछि की ई खेल भारत वर्षसँ उत्पति भेल बतबैत अछि जे ठिको अछि । भारतसँ ई खेल फारसमे गेल ओकर बाद फारससँ अरबमे आ अरबसँ युरोपेली देशसभमे जा पहुँचल । फारसी भाषामे एकरा चतरङ्ग कहल जाइत अछि मुदा अरबक लोकसभ एकरा शातरञ्ज, शतरञ्ज आदि कह लागल । फारसमे एहन प्रवाद अछि की ई खेल नौशेरवाक समयमे हिन्दुस्तानसँ फारसमे गेल आ एकरा दहिरक बेटा कियो सस्सा नामक छल जे एकरा खोजी केलक । ई दुनू नाम कोनो भारतीय नामक अपभ्रंश छी । एकरा खोजी करवाक कारण फारसी पुस्तकसभमे ई लिखल अछि की भारतक कियो युद्धप्रिय राजा, जे नौशोरवाक समकालीन छल, कोनो रोगसँ अशक्त भऽ गेल । ओकरे मन बहलावैक लेल सस्सा नामक एक व्यक्ति चतुरङ्ग खेलक विकास केलक । ई प्रवाद ई भारतीय प्रवादसँ मिलैत जुलैत अछि की ई खेल मन्दोदरी अपन पतिकें बहुत युद्धसक्त देख विकास केनए छल । एहिमे तँ कोनो सन्देह नै अछि की भारत वर्षमे ई खेलकें प्रचार नौशेरवा सँ बहुत पहिने सँ छल ।

## वर्णन
चतुरङ्ग पर संस्कृतमे अनेक ग्रन्थ अछि, जाहिमे सँ चतुरङ्गकेरली, चतुरङ्गक्रीड़न, चतुरङ्गप्रकाश आ चतुरङ्गविनोद नामक चार ग्रन्थ मिलैत अछि । प्रायः सात सौ वर्ष भेल त्रिभङ्गाचार्य नामक एक दक्षिणी विद्वान् ई विद्यामे बहुत निपुण छल । ओकर अनेक उपदेश ई क्रीड़ाक सम्बन्धमे अछि । ई खेलमे चारि रङ्गसभक व्यवहार होइत छल — हाथी, घोड़ा, नौका आ बट्टा (पैदल)। छठम् शताब्दीमे जब ई खेल फारसमे पहुँचल आ ओतय सँ अरब गेल, तब ओहिमे ऊँट आ वजीर आदि बढ़ायल गेल आ खेलैक क्रियामे सेहो फेरफार भेल ।

तिथितत्व नामक ग्रन्थमे वेदव्यासद्वारा युधिष्ठिरकें ई खेलक विवरण बतेने छल ।

## खेल
चारि लोक ई खेल खेल सकैत अछि । एकर चित्रपट (बिसात) ६४ घरक होइत अछि जकर चारो दिस खेलाड़ी बैसकी लगबैत अछि । पूर्व आ पश्चिममे बैठनिहार एक दलमे आ उत्तर दक्षिण बैठनिहार दोसर दलमे होइत अछि । प्रत्येक खेलाड़ी लग एक राजा, एक हाथी, एक घोड़ा, एक नाव आ चारि टा बट्टा वा पैदल होइत अछि ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:खेल
द्रौपदी

**द्रौपदी** () महाभारतक सबसँ प्रसिद्ध पात्रसभमे सँ एक छी । ई महाकाव्यक अनुसार द्रौपदी पाञ्चाल देशक राजा द्रुपदक पुत्री छी जे बादमे पांचो पाण्डवसभक पत्नी बनल । द्रौपदी पञ्च-कन्यासभमे सँ एक छी जकरा चिर-कुमारी कहल जाइत अछि । ई कृष्णा, यज्ञसेनी, महाभारती, सैरन्ध्री अदि अन्य नामसभ सँ सेहो विख्यात अछि । द्रौपदीक विवाह पांचो पाण्डव भाईसभ सँ भेल छल । पाण्डवसभद्वारा हिनका सँ जन्मल पांच पुत्र (क्रमशः प्रतिविन्ध्य, सुतसोम, श्रुतकीर्ती, शतानीक आ श्रुतकर्मा) उप-पाण्डव नामसँ विख्यात छल ।

## द्रौपदी कऽ जन्म
प्राचीन भारतक महाकाव्य महाभारतक अनुसार **द्रौपदी** क जन्म महाराज द्रुपदद्वारा आयोजन कएल गेल यज्ञकुण्डसँ भेल छल ।   द्रौपदीक जन्म महाराज द्रुपदक घर यज्ञकुण्डसँ भेल छल । अतः ओ **यज्ञसेनी** सेहो कहायल । द्रौपदी पूर्वजन्ममे कोनो ऋषिक कन्या छल ।
 

## विवाह
द्रौपदी पति पावैक कामना सँ तपस्या केनए छल । शंकर प्रसन्न भऽ हुनका वर देवऽ कऽ इच्छा केलक । ओ भगवान शंकर सँ पांच बेर कहलक की ओ सर्वगुणसम्पन्न पति चाहैत अछि । शंकर कहलक की दोसर जन्ममे ओकर पांच भरतवंशी पति होइत, कियाकी ओ पति पाबैक कामना पांच बेर दोहरेने छल ।

जब पाण्डव तथा कौरव राजकुमारसभक शिक्षा पूर्ण भऽ गेल तँ ओ गुरू द्रोणाचार्यकें गुरू दक्षिणा देबऽ चाहलक । द्रोणाचार्यकें द्रुपदद्वारा कएल गेल अपन अपमानक स्मरण भऽ गेल आ ओ राजकुमासभसँ कहलक - राजकुमारसभ! यदि अहाँ गुरुदक्षिणा देबऽ चाहैत छी तँ पाञ्चाल नरेश द्रुपदकें बन्दी बनाए हमर समक्ष प्रस्तुत करी । याह अहाँ लोकनिक गुरुदक्षिणा होइत । 

गुरुदेवक ई कहलाक बाद समस्त राजकुमार अपन-अपन अस्त्र-शस्त्र लऽ पाञ्चाल देश दिस अपन डेग बढेलक । पाञ्चाल पहुँचलाक बाद अर्जुन द्रोणाचार्यसँ कहलक - गुरुदेव! अहाँ पहिने कौरवसभकें राजा द्रुपदसँ युद्ध करवाक आज्ञा दी । यदि ओ द्रुपदकें बन्दी बनेबामे असफल रहल तँ हम पाण्डव युद्ध करब ।

गुरुक आज्ञा पश्चात कौरव दिस सँ दुर्योधनक नेतृत्वमे कौरवसभ पाञ्चाल पर आक्रमण करि देलक । दुनू पक्षसभक मध्य भयङ्कर युद्ध होमए लागल मुदा अन्तमे कौरव परास्त भऽ भागि गेल । कौरवसभक पलायन भेला देख पाण्डवसभ आक्रमण आरम्भ करि देलक । भीमसेन तथा अर्जुनक पराक्रमक समक्ष पाञ्चाल नरेशक सेना हारि गेल । अर्जुन आगा जाए द्रुपदकें बन्दी बनाए लेलक आ गुरु द्रोणाचार्यक समक्ष पेश केलक ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:महाभारतक पात्रसभ
माउन्ट आबु

**माउन्ट आबु** () समुद्र तलसँ १२२० मीटरक उचाई पर अवस्थित **आबु पर्वत** (माउन्ट आबु) राजस्थानक एकमात्र पहाड़ी नगर छी । ई अरावली पर्वतक सर्वोच्च शिखर, जैन धर्मावलम्बीसभक प्रमुख तीर्थस्थान तथा राज्यक ग्रीष्मकालीन शैलावास छी । अरावली श्रेणिसभक अत्यन्त दक्षिण-पश्चिम छोर पर ग्रेनाइट शिलासभक एकल पिण्डक रूपमे अवस्थित आबु पर्वत पश्चिमी बनास नदीक लगभग १० किमी सकेत घाटीद्वारा अन्य श्रेणीसभसँ पृथक भऽ जाइत अछि । पर्वतक उपर तथा पार्श्वमे अवस्थित ऐतिहासिक स्मारकसभ, धार्मिक तीर्थमन्दिरसभ आ कलाभवनसभमे शिल्प-चित्र-स्थापत्य कलासभक स्थायी निधिसभ अछि । एतय अवस्थित गुफामे एक पदचिहृ अङ्कित अछि जकरा लोक भृगुक पदचिन्ह मानैत अछि । पर्वतक मध्यमे सङ्गमरमरक दुई विशाल जैनमन्दिर अछि ।

राजस्थानक सिरोही जिलामे अवस्थित अरावली पहाड़ीसभक सबसँ सर्वोच्च चोटी पर बसल माउन्ट आबुक भौगोलिक अवस्थिति आ वातावरण राजस्थानक अन्य शहरसभ सँ भिन्न आ मनोरम अछि । ई स्थान राज्यक अन्य हिस्सासभ जका गरम नै अछि । माउन्ट आबु हिन्दू आ जैन धर्मक प्रमुख तीर्थस्थल छी । एतय ऐतिहासिक मन्दिर आ प्राकृतिक सौन्दर्य पर्यटकसभकें अपन दिस  लालयित करैत अछि । माउन्ट आबु पहिने चौहान साम्राज्यक हिस्सा छल जे बादमे सिरोहीक महाराजाद्वारा माउन्ट आबुकें राजपूताना मुख्यालयक लेल अङ्ग्रेजसभकें दऽ देलक । ब्रिटिश शासनक समय माउन्ट आबु मैदानी इलाकासभक गर्मीसँ बचऽ कऽ लेल अङ्ग्रेजक पसन्दीदा स्थान छल ।

## इतिहास
माउन्ट आबु प्राचीन कालसँ साधु सन्तसभक निवास स्थान रहल अछि । पौराणिक कथासभक अनुसार हिन्दू धर्मक तैंतीस करोड़ देवी देवता ई पवित्र पर्वत पर भ्रमण करैत अछि । कहल जाइत अछि कि महान सन्त वशिष्ठद्वारा पृथ्वीसँ असुरसभक विनाशक लेल एतयह यज्ञक आयोजन केनए छल । जैन धर्मक चौबीसम र्तीथङ्कर भगवान महावीर सेहो एतय आयल छल । ओकर बाद सँ माउन्ट आबु जैन अनुयायीसभक लेल एक पवित्र आ पूजनीय तीर्थस्थल बनल अछि । एक कहावतके अनुसार आबु नाम हिमालयक पुत्र आरबुआदाक नाम पर पड़ल छल । आरबुआदा एक शक्तिशाली सर्प च्च्हल, के एक गहीर खदामे भगवान शिवक पवित्र वाहन नन्दी बैलक जान बचेने छल ।

## दर्शनीय स्थल
प्राकृतिक सुषमा आ विभोर करैवला वनस्थलीक पर्वतीय स्थल आबु पर्वत ग्रीष्मकालीन पर्वतीय आवास स्थल आ पश्चिमी भारतक मुख्य पर्यटन केन्द्र रहल अछि । ई स्वास्थ्यवर्धक जलवायुक संगे एक परिपूर्ण पौराणिक परिवेश सेहो छी । एतय वास्तुकलाक हस्ताक्षरित कलात्मकता सेहो दृष्टव्य अछि ।

## चित्र दीर्घा

Dilwara_Prashvantha_Temple.jpg|पार्श्वनाथ मन्दिर
Jain temple Mt.Abu.jpg|दिलवाड़ा मन्दिरक मूर्ति
Kalpavruksha page.jpg|जैन मन्दिर
Nakki Lake.jpg|नक्की ताल
Brahma Kumari foundation Head Quarter at Mount Abu.jpg|ब्रह्म कुमारी फाउन्डेसन
Nakki Lake from Mount Abu Wildlife Sanctuary.JPG|माउन्ट आबु वन्यजन्तु विहार
Turtle Shape Rock.jpg|नक्की तालक कछुवाक पाषाण
Toad rock (Mount Abu).jpg|नक्की ताल


## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

श्रेणी:हिन्दू पवित्र स्थलसभ
श्रेणी:भारतक पहाड़ी नगरसभ
शतरञ्ज

**शतरञ्ज** () दुई खेलाड़ीसभक बीच खेलल जाइवला एक बौद्धिक आ मनोरञ्जक खेल छी । कोनो अज्ञात बुद्धि-शिरोमणीद्वारा पाँचम-छहम शताब्दीमे ई खेल संसारक बुद्धिजीविसभकें भेंटमे देनए छल । समझल जाइत अछि की ई खेल मूलतः भारतक आविष्कार छी, जकर प्राचीन नाम - 'चतुरङ्ग' छल; जे भारत सँ अरब होइत युरोप गेल आ फेर १५/१६हम शताब्दीमे तँ ई समुचा संसारमे लोकप्रिय आ प्रसिद्ध भ गेल । 

शतरञ्ज एक चौपाट (बोर्ड) क उपर दुई व्यक्तिसभक लेल बनल खेल छी । चौपाटक उपर कुल ६४ खाना या वर्ग होइत अछि, जहिमे ३२ चौरस कारी या अन्य रङ्ग आ ३२ चौरस उज्जर या अन्य रङ्ग क होइत अछि । खेलनिहार दुनू खेलाड़ी सेहो सामान्यतः कारी आ उज्जर कहलावैत अछि । प्रत्येक खेलाड़ी लग एक राजा, वजीर, दुई ऊँट, दुई घोड़ा, दुई हाथी आ आठ सैनिक होइत अछि । बीचमे राजा आ वजीर रहैत अछि । बगलमे ऊँट, ओकर बगलमे घोड़ा आ अन्तिम कतारमे दुई हाथी रहैत अछि । ओकर आगामे आठ पैदल या सैनिक रहैत अछि ।

चौपाट रखैत समय ई ध्यान देल जाइत अछि की दुई खेलाड़ीसभ दहिना दिसक खाना उज्जर होनाए चाही तथा वजीरक स्थान पर कारी वजीर कारी चौरसमे आ उज्जर वजीर उज्जर चौरसमे होनाए चाही । खेलक शुरुआत नित्य उज्जर खेलाड़ीसँ कएल जाइत अछि ।

## खेलक शुरुआत
शतरञ्ज सभसँ पुरान आ लोकप्रिय पट (बोर्ड) मे सँ एक छी, जे दुई प्रतिद्वन्दीसभद्वारा एक चौकोर पट (बोर्ड) पर खेलल जाइत अछि, जाहि पर विशेष रूपसँ बनल दुई अलग-अलग रङ्गक सामन्यात: उज्जर आ कारी मोहरासभ होइत अछि । उज्जर पहिने चलैत अछि, जकर बाद खेलाडी निर्धारित नियमसभक अनुसार एक-एक चाल चलैत अछि । एकर बाद खेलाड़ी विपक्षीक प्रमुख मोहरासभ, राजाकें शाह-मात (एक एहन अवस्था, जाहिमे पराजय सँ बचनाए असम्भव होए) देवाक प्रयास करैत अछि । शतरञ्ज ६४ खानाक पट या शतरञ्जी पर खेलल जाइत अछि, जे क्रम (दर्जा) कहल जाइवला आठ अनुलम्ब पङ्क्तिसभ व फाइल (कतार) कहल जाइवला आठ आड़ा पङ्क्तिसभमे व्यवस्थित होइत अछि । ई खाना दुई रङ्ग, एक हल्का, जेना उज्जर, माटिमैला, पियर आ दोसर गाढा, जेना कारी, या हरियर सँ एक क बाद दोसर क स्थितिमे बनल रहैत अछि । पट्ट दुई प्रतिस्पर्धीक बीच एहि प्रकार रखल जाइत अछि की प्रत्येक खेलाड़ी दिस दाहिना हाथक कोना पर हल्का रङ्ग भेल खाना होए ।
हर शतरञ्जक टुकड़ा आगा घुसकैक अपन शैली होइत अछि । 

 

### वर्गसभक पहचान

बिसातक प्रत्येक वर्ग एक अक्षर आ एक सङ्ख्या क एक विशिष्ट युग्मद्वारा पहचान कएल जाइत अछि । 

### प्यादा वा सैनिक
खेलक शुरुआत उज्जर खेलाड़ीसँ कएल जाइत अछि । सामान्यतः ओ वजीर वा राजाकें आगा राखल गेल पैदल वा सैनिकक दो चौरस आगा चलैत अछि । प्यादा (सैनिक) तुरन्त अपन आगाक खाली वर्ग पर आगा चलि सकैत अछि या अपन पहिल कदम ओ दुई वर्ग चलि सकैत अछि यदि दुनू वर्ग खाली होइ ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
* ChessGames.com - online chess database and community
* ChessLive  - online database
* Mathworld - chess and mathematics
* Jmrw.com  - chess and art

## एहो सभ देखी

श्रेणी:खेल
दीना वाडिया

**दीना वाडिया** (१५ अगस्त १९१९ – २ नवम्बर २०१७) , मुहम्मद अली जिन्ना क बेटी आ एकमात्र सन्तान छल । उनकर माँ रतनबाई पेटिट मुम्बई क दुई सम्भ्रान्त परिवारक (पेटिट परिवार आ टाटा परिवार) सदस्या छल ।  १९३८ मे ओ नवील वाडिया सँ विवाह केलक मुदा विवाह अधिक दिन नै  चलल आ शीघ्र दुनु मे सम्बन्ध विच्छेद भ गेल । जब १९४७ मे भारतक विभाजन भेल  त दीना ने भारत क नागरिक बनलैल  स्‍वीकार केलक। ई जाइनकर लोगक हैरान होएत छल  कि जेकर पिता पाकिस्‍तानक संस्‍थापक रहल, उनकर बेटी आखिर किया भारत मे रहिल  फैसला केलक।
## परिचय
दीना  जन्म १५ अगस्त १९१९ क लन्डन मे भेल छल । १९२९ मे गम्भीर बीमारीके बाद जिन्नाक पत्नीक मृत्यु भेल , जेकर वाद  जिन्ना बहुत दुखी रह लगल।  अपन बहन फातिमा जिन्नाक सहयोग मिलल । फातिमा ही जिन्नाक बेटीक पालन पोषण केलक।
## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
## एहो सभ देखी
श्रेणी:जीवनी
साद जगलुल

**साद जगलुल** (१८६० - १९२७) , मिस्रक राजनीतिज्ञ। १८६० मे गरबिया प्रान्तमे जन्म भेल छल । अलअजहर विश्वविद्यालय मे शिक्षा पावैव। १८८२ मे अहमद अरबीक विद्रोह मे साथ देइक लेल  गिरफ्तार भेल छल  मुदा शीघ्रही छोड देलक आ १८८४ मे वकालत करै लगल । १८९३ मे न्यायाधीश नियुक्त मे भेल । १९०६ मे जन-निर्देश-मन्त्री आ १९१० मे न्यायमन्त्री बनल । खेदीब अब्बास हालिमी पाशा पर स्वयं लगाए दोष सिद्ध नै करेके  कारण हुनका  त्यागपत्र देई पडल । पश्चात् ओ ब्रिटिश विरोधी नीति प्रदर्शितक आओ वह मिस्त्रक राष्ट्रीयतावादी दल कऽ नेता बनल । प्रथम विश्वयुद्ध क पश्चात् ओ  मिस्रक स्वतन्त्रताक आन्दोलन छेडलक । फलत: १९१९ मे निष्कासि होकर माल्टा गया। १९२१ मे ओ पुन: काहिरा लौट आएल । गिरफ्तार करके  ओ अदन, ओतसँ  सेशेलस आ बाद मे जिब्राल्टर भेज लक। १९२३ मे ओ मिस्र आवैल  आज्ञा मिलल   आया जनवरी, १९२४ मे जब राष्ट्रीयतावादी दलकऽ सरकार बनल , तब ओ मिस्रक प्रधानमन्त्री बनल , मुदा आँग्लमिस्त्रो-सूडानक गवर्नर जनरल सर ली स्टैकक हत्या भेलाक  पर हुनका  प्रधानमन्त्रीक पद त्यागना पडल । तत्पश्चात् ओ प्रतिनिधि सदनका अध्यक्ष भेल । २३ अगस्त १९२७ क काहिरा मे  मृत्यु भेल ।
## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
## एहो सभ देखी
श्रेणी:जीवनी
शिवाजी

छत्रपति **शिवाजी राजे भोसले**  (१६३०-१६८०) सन् १६७४मे  पश्चिम भारतमे  मराठा साम्राज्यक आधार राखने छल  । ओ कयौं वर्ष औरंगजेबक मुगल साम्राज्यसंग संघर्ष केने छल । शिवाजीक जन्म १९ फरवरी १६३० मे  शिवनेरी किल्लामे  भेल छल  ।
## आरम्भिक जीवन

शाहजी भोसलेक प्रथम पत्नी जीजाबाईराजमाता जिजाऊ कऽ कोखसँ छत्रपती शिवाजी महाराजक जन्म १९ फरवरी, १६३० मे  शिवनेरी किल्लामे  भेल छल । शिवनेरीक किल्ला पुणेसँ उत्तर तर्फ जुन्नार नगरक नजिक रहल छल । उनकर वाल्यकाल राजा राम, गोपाल, सन्तसभक  कथा आ सत्सङ्गमे  बितल छल  । ओ सब कलामे  माहिर छल , ओ बचपनमे  राजनीति एवम  लडाईक शिक्षा लेने छल  । उनक्र पिता अप्रतिम शूरवीर छल  आ अपन  दोसर  पत्नी तुकाबाई मोहि्दै छल  । जीजाबाई उच्चकुलमे   उत्पन्न असाधारण प्रतिभाशाली छल । जीजाबाईराजमाता जिजाऊ जाधव वंशक छल आ उनकर पिता एक शक्तिशाली सामन्त छल  । शिवाजी महाराजक चरित्रमे  माता-पिताक  बहुत  प्रभाव पडल । बचपनसँ हि  ओ ओहि युगक वातावरण आ घटनाओँके  बहुत निकसँ समझैँ लागैल छल । शासक वर्गक गरतूतसभमे ओ झल्लान्थे आ बेचैन होएत छल । हुनकर बाल-हृदयमे   स्वाधीनताक लौ प्रज्वलित छल । ओ कुछ स्वामिभक्त साथिसभक   संगठन केल्क। अवस्था बढ्नक साथ विदेशी शासनक बेडीसभ तोड फ्याँक   तिनकर संकल्प प्रबलतर होएत आएल छल । छत्रपती शिवाजी महाराजक विवाह सन् १४ मे १६४० मे  साइवाईं निम्बालेर सँ लालमहलमे भेल छल  ।
## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
## एहो सभ देखी
श्रेणी:महाराष्ट्र
श्रेणी:भारतक इतिहास
उपेन्द्र यादव

**उपेन्द्र यादव** नेपालक राजनीतिज्ञ, भूतपूर्व परराष्ट्र मन्त्री आ सङ्घीय समाजवादी फोरमक संयोजक छी । यादव नेपालक एक सर्वपरिचित नेता छी ।

## जीवनी
उपेन्द्र यादवक जन्म वि.सं.२०१६ सालमे सप्तरी जिलाक भगवतपुरमे भेल अछि । उपेन्द्रक पिताक नाम धनीलाल यादव आ माताक नाम फुलनीदेवी यादव छी ओ परिवारक सभसँ छोट पुत्र छी । यादवक भैया डम्बर यादव एक मध्यमवर्गीय किसान छी । यादवक बाल्यकाल सप्तरी जिलाक मधुवनमे बितल । अखन ई ठाम सुनसरी जिलामे अबैत अछि । मधुवनक मोहन निम्न माध्यमिक विद्यालयमे ओ प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त केनए छल । ओकर बाद जनता माध्यमिक विद्यालय, मधुवन आ वनदहवाकट्टी हाइ स्कूल सप्तरीमे माध्यमिक शिक्षा प्राप्त केलक । वि.सं. २०३२ सालमे एसएलसी उत्तीर्ण केलाक बाद यादव धरान उपमहानगरपालिकाक हात्तीसार क्याम्पसमे प्रवेश लेलक । ओ क्याम्पससँ विज्ञान विषयमे प्रवीणता प्रमाण पत्र तह उतिर्ण केलाक बाद ओ महेन्द्र मोरङ क्याम्पस, विराटनगरसँ स्नातक आ स्नातकोत्तर केनए अछि ।

## राजनीतिक जीवन
उपेन्द्र यादवक राजनीतिक जीवनक आरम्भ वि. सं. २०३२ सालदिस भेल । झापा आन्दोलन अपन चरम उत्कर्ष पर छल आ ओ समय यादव, पुष्पलाल समूहक अनेरास्ववियुमा संलग्न भ गेल । उपेन्द्र यादव वि.सं. २०३५ सालमे नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत) तखन (नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी)क संस्थापक पुष्पलाल श्रेष्ठसँ कम्युनिस्ट पार्टीक चौवन्नी सदस्यता लेनए छल । ओकर बाद ओ  विद्यार्थी राजनीतिमे सक्रिय होइत गेल । तखन  अखिल प्रतिबन्धित पार्टी छल । यादव भूमिगत रूपमे काज आरम्भ केलक ।

## बाह्य जडीसभ

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञसभ
मुमताज महल

**मुमताज महल** (फ़ारसी: **ممتاز محل**; उच्चारण /, अर्थ: महलक प्यारा हिस्सा) **अर्जुमंद बानो बेगम** क अधिक प्रचलित नाम छी। इनकर जन्म अपरिल १५९३ मे आगरा मे भेल छल । हुनकर पिता अब्दुल हसन असफ खान एक फारसी सज्जन छल जे  नूरजहाँ के भाई छल । नूरजहाँ बाद मे सम्राट जहाँगीर क बेगम बनल । १९ वर्ष की उम्र मे अर्जुमंदक निकाह शाहजहाँ सँ १० मई, १६१२] क भेल छल । अर्जुमंद शाहजहाँक तेसर पत्नी छल  पर शीघ्र ओ  उनकर सबसँ पसंदीदा पत्नी बनल । उनकर निधन बुरहानपुर मे १७ जून, १६३१ कऽ १४ मे    संतान, बेटी गौहरारा बेगम क जन्म देत् बखत भेल छल । उनकर  आगरा मे ताज महल मे दफनाया ने छल ।
## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
## एहो सभ देखी
श्रेणी:ताजमहल
श्रेणी:मुगल साम्राज्य
आनन्द कृष्णन

तत्परानन्दम आनन्द कृष्णन (जन्म १९३८) एक मलेशियाली व्यापारी आ परोपकारी छी। फोर्ब्सक सभसँ धनी लोकसभक वार्षिक सूचीके अनुसार, वर्तमानमे उनका ६.७ अरब अमेरिकी डलरक नेटवर्थ अछी, जे कि ओ मलेशियामे तेसर सभसँ धनी आ दुनियामे २१९ नम्बर पर आवैत अछी। 

आनन्द कृष्णन सार्वजनिक प्रदर्शनके दूर करैत अछी आ अपन कद के व्यक्तिके लेल कम प्रोफाइल बनाए रखै के लेल जानल जाइत अछी।

ओ मनी लन्ड्रिङ के लेल भारतक केन्द्रीय जाँच ब्यूरोद्वारा चाहैत अछी। आ विवादास्पद १एमडीबी के वित्तपोषण के साथ शामिल छल।

## जीवनी

## उद्यमिता

## मल्टीमीडिया

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
* "Usaha Tegas Group: Impacting lives"
*Forbes List of Billionaires
* Malaysian billionaire Ananda Krishnan bails out Johnston Press
* Malaysia and Singapore: Asian Nations of Economic Success by Globalization
* Malaysian Tycoon Ananda Krishnan reaps £120m from sale of Excel 
* WHEN TWO MEDIA TITANS CLASH
* Ananda Krishnan
* T. Ananda Krishnan
* What is it about billionaire T Ananda Krishnan that India has so much interest , An article on India's The Economic Times

## एहो सभ देखी

श्रेणी:जीवनी
सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल

**सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल** नेपालक एक समाजवादी राजनीतिक पार्टी छी । ई राजनीतिक दलक स्थापना सन् २०१५ जुन १५ कें तीन टा राजनीतिक दल मधेसी जन अधिकार फोरम, नेपाल आ सङ्घीय समाजवादी पार्टी आ खस समावेशी पार्टीक मिलनक बाद सम्भव भेल अछि ।

## इतिहास
नेपालमे मधेसी आ जनजातिक आन्दोलन देशभरि व्यापक बनेबाक लेल सन् २०१५ जुन १४ कें तीन टा राजनीतिक दल मधेसी जन अधिकार फोरम, नेपाल आ सङ्घीय समाजवादी पार्टी आ खस समावेशी पार्टीक मिलनक बाद सम्भव भेल अछि । ई पार्टीकें विलयक मुख्य कारण उपेन्द्र यादव, राजेन्द्र श्रेष्ठ आ अशोक राई छी ।

सन् २०१७ जुन १९ कें नेपाल सद्भावना पार्टी जकर अध्यक्ष सरिता गिरी छी ओ ई पार्टीमे विलय भऽ गेल ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:नेपालक राजनीतिक दलसभ
कौन बनेगा करोडपति

कौन बनेगा करोडपति (के होएत करोडपति; केबीसी के रूपमे सेहो जानल जाइत अछी) ब्रिटिश कार्यक्रम पर आधारित एक भारतीय टेलिभिजन गेम शो अछी, के एक करोडपति बनैल चाहैत अछी? ई मूल रूपसँ सत्र २००० सँ सत्र २००७ धरि पहिने ३ सत्रसभक लेल स्टार प्लस पर प्रसारित छल आ प्रोग्रामिङ टीमके समीर नायर एकरा नियुक्त केने छल। सन् २०१० सँ, ई सोनी टिभी पर प्रसारित भ रहल अछी आ बिग सिनर्जीद्वारा निर्मित अछी।

निर्देशक ड्यानी बोयलक सत्र २००८क फिल्म स्लमडग मिलियनेयर एही शो के आधार पर देर से ही आधारित छल। अमिताभ बच्चनके मूल होस्टके आधार पर फिल्म के मेजबान, अनिल कपूरद्वारा चित्रित कएल गेल छल। कपूर स्वयम् शो के एक सेलिब्रिटी संस्करण पर दिखाई देने अछी।

## प्रसारण विवरण

### सत्र १: २०००-०१
केबीसी ३ जुलाई २००० मे प्रीमियर कएल गेल आ अमिताभ बच्चनद्वारा आयोजित कएल गेल, भारतीय टिभी पर उनकर पहिल प्रदर्शन छल। केबीसी शुरूमे १ करोड़ भारतीय रुपैयाँ के जीतै के लेल प्रतियोगीसभ के पेश कएल गेल। सत्र २००१ मे समाप्त भेल। शोक प्रीमियर सत्रमे बढियाँ जेहनसँ रिस्पोन्स प्राप्त भेल।

### सत्र २: २००५-०६

### सत्र ३: २००७

### सत्र ४: २०१०

### सत्र ५: २०११

### सत्र ६: २०१२-१३

### सत्र ७: २०१३

### सत्र ८: २०१४

### सत्र ९: २०१७

## गेमप्ले

### योग्यता

### फास्टेस्ट फिंगर फर्स्ट

### मुख्य गेमप्ले

## सेलिब्रिटी अतिथि

### सत्र १

### सत्र २

### सत्र ३

### सत्र ४

### सत्र ५

### सत्र ६

### सत्र ८

## शीर्ष पुरस्कार विजेता

### हर्षवर्धन नवथे (१९ अक्टोबर २०००)

### विजय राउल आ अरुन्धती (२ मई २००१)

### रवि सैनी (१४ मई २००२)

### सुशील कुमार (२ नवम्बर २०११)

### सन्मीत कौर साहनी (१२ जनवरी २०१३)

### अचिन आ सार्थक नारुला (९ अक्टोबर २०१४)

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी
विनोद काम्बली

**विनोद गणपत काम्बली** ( (जन्म 18 जनवरी 1972, मुम्बई, महाराष्ट्र, भारत) पूर्व भारतीय क्रिकेट खिलाडी छी, जे  भारतक लेल  मध्यक्रम बलेबाजक लेल  आ समान रूपसँग मुम्बई आ बोलानड, दक्षिण अफ़्रीकाक लेल  खेलैत छल । ओ मसहूर क्रिकेट खिलाडी सचिन तेन्दुलकर के बचपन के दोस्त अछि। वर्तमान मे  विभिन्न टेलीविजन च्यानल पर क्रिकेट विशेषज्ञ आ टीकाकार क रूपमे दिखाई देएत अछि । ओ विभिन्न रियलिटी शोजज मे सेहो देखाई देएत् अछि ।
## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
## एहो सभ देखी
श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:खेलाडी
श्रीरङ्गम

**श्रीरङ्गम** (तमिल : ஸ்ரீரங்கம்), जेकर वास्तविक नाम तिरुवरङ्गम (तमिल: திருவரங்கம்)  छी । दक्षिण भारतक तिरुचिरापल्ली शहर (जेकरा त्रिची आ तिरुचि सेहो कहैत अछि)क एक क्षेत्र आ एक टापु छी ।

श्रीरङ्गमके  एक तर्फ कावेरी नदी आ दोसर  तर्फ कावेरी शाखा केलिदमसँ घेरेने अछि  । ई श्रीवैष्णव सम्प्रदायक प्रमुख थला छी  । अत श्रीरङ्गनाथक मन्दिर अछि जेकरा हिन्दू धर्म अन्तर्गत त्रिमूर्ति (ब्रह्मा विष्णु महेश)मे  पालनकर्ता भगवान विष्णुक स्वरूप मानैत अछि ।
## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
## एहो सभ देखी
श्रेणी:हिन्दू धर्म
श्रेणी:पवित्र स्थल
रवि शास्त्री

**रवि शास्त्री** () (जन्म ; २७ मई १९६२,बॉम्बे, महाराष्ट्र ,भारत) एक भारतीय पूर्व क्रिकेट खिलाडी खेल कमेंटेटर आ वर्तमान भारतीय क्रिकेट टीम कऽ मुख्य कोच छी।

ओ  क्रिकेट खिलाडी भारतीय क्रिकेट टीम कऽ लेल  १९८१ सँ १९९२ तक टेस्ट क्रिकेट आया एक दिवसीय अंतर्राष्ट्रीय क्रिकेट खेलने अछि। ओ अपन क्रिकेट करियर मे धीमी गतिक गेन्दबाज आ बल्लेबाज कऽ भूमिका निभाने अछि। एहि कारण ओ एक ल राउन्डर क तौर पर जानल  जाएत छल  था। 

रवि शास्त्री १५ जुलाई २०१७ सँ भारतीय क्रिकेट टीम के मुख्य कोचक पद पर अछि ,जबकि एहिसँ पहले कोच अनिल कुंबले छल  जे  तत्काल मे कोच के पद सँ इस्तीफा देने छल ।
## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
## एहो सभ देखी
श्रेणी:जीवनी
श्रेणी:खेलाडी
अर्जुन

**अर्जुन** () हिन्दू धर्मग्रन्थ महाभारतक मुख्य पात्र छी । ओ हस्तिनापुरक महाराज पाण्डु आ रानी कुन्तीक तेसर पुत्र छल । अर्जुनक पत्नीसभ क्रमश: द्रौपदी, कृष्ण आ बलरामक बहिन सुभद्रा, नाग कन्या उलूपी आ मणिपुर नरेशक पुत्री चित्राङ्गदा छल । हिनकर भाई क्रमशः युधिष्ठिर, भीम, नकुल आ सहदेव छल ।

## जन्म
महाराज पाण्डुकें दुई पत्नी छल कुन्ती तथा माद्री । एक दिन ओ दुनू पत्नीसभक सङ्ग विहार करि रहल छल तखन भूलवश एक मुनिकें मृग समझि ओकर हत्या करि देलक । ओ मुनि राजा पाण्डुके श्राप द देलक की ओ जब कोनो स्त्रीसँ मिलन करत तँ ओकर मृत्यु भ जाइत । ओ श्रापसँ राजा आ रानीकें बालक नै छल । अन्तमे जाए राजा कुन्तीसँ निवेदन केलक तखन कुन्ती मुनि दुर्वासाक वरदानद्वारा धर्मराज, वायुदेव तथा इन्द्रकें आह्वान करि तीन पुत्रक बरदान प्राप्त केनए छल । इन्द्रद्वारा अर्जुनकें जन्म भेल ।

## शिक्षा
द्रोणाचार्यकें एहन योद्धासभक आवश्यकता छल जे राजा द्रुपदसँ प्रतिशोध ल सकै । याह कारण ओ हस्तिनापुरक १०५ राजकुमारसभक शिक्षा देबऽ लागल जहिमे सँ एक अर्जुन सेहो छल । ओ अर्जुनकें सर्वश्रेष्ठ धनुर्धर बनेबाक लेल एकलव्यसँ औंठा गुरुदक्षिणामे माँगि लेलक मुदा अर्जुन ई बातक लेल गुरुकें विरोध केलक ।

## विवाह
### द्रौपदी
महर्षि वेदव्यासक कथन पर पाण्डव माता कुन्तीक सङ्ग पाञ्चाल चलि गेल जतय राजा द्रुपदक कन्या द्रौपदीक स्वयंवर रखल गेल छल । अर्जुन ओतय ब्राह्मणक रूपमे गेल आ देखलक की महासभा लगल अछि, समूचा भारत वर्षसँ राजकुमारसभ आएल छल मुदा कियो लक्ष्य भेद नै पाबलक तखन अर्जुन लक्ष्य भेदन करि द्रौपदीकें जीत लेनए छल । द्रौपदीसँ हिनका पुत्र श्रुतकर्मा भेल जकरा अश्वत्थामा मारने छल ।

### सुभद्रा
सुभद्रा भगवान कृष्ण तथा बलरामक बहिन छल जकरा कृष्णकें कथन पर अर्जुन द्वारिकासँ भगा ल गेल छल । सुभद्रासँ हिनका अभिमन्यु नामक पुत्र भेल छल जे कुरुक्षेत्र युद्धमे मारल गेल ।

अर्जुनक दुनू पुत्र वीरगतिकें प्राप्त भेल । अभिमन्युक पुत्र परीक्षित एकर वंश आगा बढेलक ।

## व्यक्तित्व
अर्जुन एक उत्कृष्ट धनुर्धर आ द्रोणाचार्यक प्रमुख शिष्य छल । जीवनमे अनेक अवसर पर ओ एकर परिचय देनए छल । ओ द्रौपदीकें स्वयंवरमे विजय केनए छल । कुरूक्षेत्र युद्धमे ई प्रमुख योद्धा छल । अर्जुन कुरुक्षेत्रमे श्रीकृष्णसँ अलौकिक प्रश्न केलक जे श्रीमद्भगवद्गीतामे दर्शाओल गेल अछि ।

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:महाभारतक पात्रसभ
काइरो

**काइरो** मिस्रक राजधानी आ सभसँ पैग शहर छी। विश्वमे शहर महानगरीय क्षेत्र मध्य पूर्व आ अरब  सभसँ पैग छी आ दुनियामे १५हम सभसँ पैग आ प्राचीन मिस्रसँ जुडल अछी, प्रसिद्ध गीजा पिरामिड परिसरके रूपमे आ प्राचीन शहर मेम्फिस एकर भौगोलिक क्षेत्रमे स्थित अछी। नाईल डेल्टाके निकट स्थित, आधुनिक काइरो ९६९ सीई मे फतिमीद वंशद्वारा स्थापित कएल गेल छल, मुद्दा वर्तमान शहरक निर्माण करैवाला देश प्राचीन राष्ट्रीय राजधानीसभक स्थल छल, जेकर अवशेष पुरान काइरो के किछ हिस्सासभमे दिखाई दैत अछी। काइरो लम्बा समयसँ ई क्षेत्र के राजनीतिक आ सांस्कृतिक जीवनक केन्द्र रहल अछी आ इस्लामी वास्तुकला के महत्व के लेल "एक हजार मीनारसभक शहर" के शीर्षक अछी। वैश्वीकरण आ विश्व शहर अनुसन्धान नेटवर्क
के अनुसार काइरो के "बीटा प्लस" वर्गीकरण के साथ एक विश्व शहर मानल जाइत अछी।

अरबक काइरो, दुनियामे सभसँ पुरान आ सभसँ चलचित्र आ संगीत उद्योग छी, साथ ही साथ उच्च शिक्षाक दुनियाक दोसर सभसँ पुरान संस्था अल-अजहर विश्वविद्यालय अछी। अनेकौं अन्तरराष्ट्रीय मीडिया, व्यवसाय आ सङ्गठनसभक क्षेत्रीय मुख्यालय शहरमे अछी; अरब लीग के अपन अस्तित्व के अधिकांश के लेल काइरोमे मुख्यालय छल।

## व्युत्पत्ति

## इतिहास

### प्रारम्भिक बस्तीसभ

### फाउन्डेशन आ विस्तार

### तुर्क शासन

### आधुनिक युग

#### २०११ मिस्रक क्रान्ति

#### पोस्ट क्रान्तिकारी काइरो

## भूगोल

### जलवायु

### महानगरीय क्षेत्र

### स्याटेलाइट शहरसभ

### नियोजित नयाँ पुँजी

## इन्फ्रास्ट्रक्चर

### स्वास्थ्य

### शिक्षा

### परिवहन

### परिवहनके अन्य रूप

### खेल

## संस्कृति

### मिस्रमे सांस्कृतिक पर्यटन

### काइरो ओपेरा हाउस

### खेडिवियल ओपेरा हाउस

### काइरो अन्तर्राष्ट्रीय फिल्म महोत्सव

### काइरो जेनिजा

### धर्म

### नाइटलाइफ

## अर्थव्यवस्था

### काइरोके टोमोबाइल कोडलर आ निर्माता

## ऐतिहासिक स्थलसभ

### ताहिर स्क्वायर

### मिस्र के संग्रहालय

### काइरो टावर

### पुरान काइरो

### इस्लामी काइरो

### काइरो के गढ

### खान एल-खलीली

## प्रदूषण

## अन्तर्राष्ट्रीय सम्बन्ध

## उल्लेखनीय लोग

## सन्दर्भ सामग्रीसभ

## बाह्य जडीसभ
### फोटोसभ आ भिडियोसभ

## एहो सभ देखी

श्रेणी:एसियाक राजधानीसभ