open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mary I ḍâri Inggris

**Mary I** (18 Februari 1516 – 17 November 1558) panèka Rato Inggris bân Irlandia sè marenta molaè taon 1553 kantos sèḍhâ è taon 1558. Mènangka ana' tong-sèttongnga ḍâri Henry VIII sareng Catherine ḍâri Aragon sè ghi' oḍi'. Mary ḍhâḍḍhi rato Inggris  partama sè èyakoè sacara sah mènangka rato è ḍâlem kapasitassa ḍhibi'. Pamarenta'anna èkennal polana usahana ka'angghuy mabâli Inggris ka Katolik Roma sa'amponna Reformasi Protestan sè èmolaè sareng ramana. Ghâpanèka sè aghâbây Mary ngaolle jhulughân " **Bloody Mary** " polana è aniaya ka orèng Protestan.

## Ka'oḍi'ân Awwâl
Mary lahèr è Greenwich Palace, London, mènangka pottrè ka lèma'na Henry VIII bân Catherine ḍâri Aragon namong tong-sèttonga sè sâlamât. Mary panèka na'-kana' sè sanget ḍèwasa sabellun bâktona. È bulân Juli 1520, è bâkto aomorra ghi' empa' satengnga taon, Mary masenneng ḍèlègasi Karaja'an Perancis sè ḍâteng kalabân panampilân virginal (sajennis alat musik *harpsichord*). Sabâgiyân bânnya' pendidighân awalla dâri èbhuna, sè atanya ḍâ' filsuf humanis Spanyol Juan Luis Vives ka'angghuy mènta saran bân èparènta'aghi ka'angghuy nolès *De Institutione Feminae Christianae*, risalah tentang pendidighân ana' bâbinèk. Pendidighân Mary sanget bhâgus menorot standar bâkto jârèya, kalabân palajhâran bhâsa Latin, Yunani, musik, bân teologi. Henry VIII sanget ḍhâman ka Mary bân èpabhâjheng ka duta besar Venesia, Sebastian Giustinian, jhâ' Mary ta' perna nangès. Mary anḍi' kolè' potè kalabân mata bhiru pucet bân obu' mèra otabâ ka emmasân, cèrè-cèrè sè cè' paḍâna sareng orèng towana. Mary anḍi' pèpè sè mèra, sifat sè èwarisaghi ḍâri ramana.

Sanajjân Henry ḍhâman ka Mary, Henry sangèt chonghâ' polana mantanna ghâpanèka ta' ngasèllaghi ana' lakè'. È bâkto Mary aomor sanga' taon, jellas jhâ' Henry bân Catherine ta' bhâkal andi' ana' polè, sa'èngghâ Henry ta' anḍi' ahli waris lalakè' sè sah. Oḍi'na Mary aoba sacara drastis bâkto ramana motossaghi ka'angghuy apèsa sareng èbhuna ka'angghuy akabin sareng Anne Boleyn. Parcerrèyan panèka aghâbây hubungan Mary bân ramana rosak, bân Mary anḍi' status ana' haram, polana mantanna èbhuna èyangghep ta' sah. Bâkto èbhuna, Catherine, sèḍhâ è taon 1536, bhâlâna ngangghâp Mary "ta' bisa èpasenneng."

## Pamarènta'an Awwâl
Mary naè' ka tahta sa'amponna tarètan kabâllunna sèḍhâ, Edward VI, sè ampon nyoba' ngangkat Lady Jane Grey mènangka panerussâ. Mary ahèrra bisa ngântè Gray coma dâlem sanga' arè bân ènobataghi è tangghâl 1 Oktober 1553. Mènangka rato, Mary nyoba' mabâli Inggris ka Katolik Roma, sèttong tengka sè aghâbây kategangan politik bân aghâma.

## Sombher
Katherine dâri Aragon

**Katherine ḍâri Aragon** (Kastilia: Catalina; 16 Dèsèmber 1485– 7 Jânuwari 1536) panèka Rato Èbhuna Raja Inggris ḍâri taon 1509 kantos 1533 mènangka raji partamana Raja Henry VIII sè partama. Sabellunna, Katherine panèka Pottrè Wales mènangka rajina Pangèran Arthur.

Katherine panèka pottrèna Isabella, Ratu Kastilia bân Fernando II, Raja Aragon, duwâ' pangobâsa Spanyol sè kalonta polana makala naghârâ Muslim sè palèng ahèr è Spanyol. Katherine ghi' omor tello taon bâkto èjhuḍu'aghi sareng Pangèran Arthur, ahli wâris tahta Inggris. Katherine akabin è taon 1501, bân Arthur sèḍhâ lèma bulân saterrossa. È taon 1507, Katherine atugas mènangka duta besarra istana Spanyol è Inggris, bân dhâddhi duta besar binè' sè partama è ḍâlem sajârâ Èropa. Katherine terros akabin sareng alè'na Arthur sè ghi' bhuru naè' tahta, Henry VIII, è taon 1509.  È ennem bulân è taon 1513, Katherine aperran mènangka bâkkèl pangobâsa è bâkto Henry VIII bâḍâ è Prancis. È bâkto jârèya orèng Inggris mennang è Perang Flodden, sèttong paristiwa sè èdimma Katherine aghâdhuwân perran penting.

È taon 1525, Henry VIII sè la ta' sabbhâr kalabân kabinanna sè ta' ngasèllaghi ana', molaè anḍi' hubungan sareng Anne Boleyn. Demmi akabin sareng Anne, Henry nyoba' mabhâttal kabinnana sareng Katherine, sè dhâddhi panyebbhâb Inggris apèsa sareng Gereja Katolik. Bâkto Paus Clement VII nolak ka'angghuy mabhâttal kabinanna, Henry nantang paus kalabân akta Supremasi è attas urusân-urusân aghâma. È taon 1533, kabinananna Henry bân Katherine ènyataaghi ta' sah, bân Henry akabin sareng Anne è adâ'na pendèta è Inggris, tanpa atanya dâ' Paus. Katherine ta' poron narèma Henry mènangka Kopala Supremasi Gereja Inggris bân ngangghep dhibi'na binèna raja bân rato sè sah, sè bânnya' èkasennengngè orèng bânnya'. Namong, Henry coma ngakonè statussa Katherine mènangka "Putri Wales ranḍhâ," statussa Katherine saamponna lakèna sè partama sèdhâ bân sabellunna akabin sareng Henry. Sa'ampona èyusir dâri istana, Katherine ajhâlânaghi odi'na è Kastil Kimbolton bân sèdhâ è dissa' è tangghâl 7 Jânuwari 1536. Pengikut Inggris Katherine nganggep tengghi Katherine bân sèdhâna Katherine aghâbây ra'yatta sossa'.

Sèttong buku kontroversial *, The Education of Christian Women* karjâ Juan Luis Vives, sè nyarèta'aghi jhâ' bâbinè'an andi' hak ka'angghuy asakola, sè èhosossaghi ghâbây Katherine. Panèka ghâmbhârânna Katherine è pandhânganna ra'yat bân mosona, Thomas Cromwell, ngoca', "Mon bânnè polana jennis kelaminna, Katherine bisa nantang kabbhi pahlawan sejarah." Katherine bisa nyalameddhi odi'na pemberontak sè terlibat è ḍâlem III Hari Mèi demi kalowargana. Katherine jhughân èkaghumi kalabân amolaè program-program sè èjhârbâ'aghi ka'angghuy abhânto orèng mèskèn. Katherine panèka pelindung Humanisme Renaisans bân kanca ḍâri sarjana-sarjana Agung Desiderius Erasmus bân Thomas More.

## Sombher
Ḍâun

**Ḍâun** otabâ **patera** iyâ arèya sala sèttong bâgiyân organ tombuwân sè tombu ḍari ranca', biasana abârna bhiru ḍâun, hal rèya polana kandungan klorofilla sè fungsi utamana mènangka penangkap ènergi ḍari cahaya mata'arè ka'angghuy prosès berFotosintesis.

Ḍâun sè ghi' è konco' otabâ ngoḍâ èsebbhut **pupus** otabâ **kamaluk**, ḍâun sè satengnga tuwa èsebbhut **kalakil**, ḍâun tuwa sè konèng èsebbhut **amagal** otabâ **arkunel** bân ḍâun tuwa sè la kerrèng èsebbhut **silara** otabâ **dirin.**

## Sombher
Hanzhalah bin Abi Amir

**Hanzhalah bin Abi Amir** (sèdhâ 3 H/ 23 Maret 625 M) panèka sala sèttong sohabhât Muhammad ḍâri Bani Aus sè tamaso' ka Ansar. Hanzhalah aropa’aghi sala sèttong angghuta tentara muslim sè matè è ḍâlem Perrang Uhud. Mongghu umat muslim, Hanzhalah bin Abi Amir matè kalabân bâdhânna èpanḍi'i sareng malaèkat.

## Ghâris toronan
Nyama lanjhâng Hanzhalah bin Abi Amir iyâ arèya Hanzhalah bin Abi Amir bin Malik bin Umayyah bin Dhabi'ah bin Zaid bin 'Auf bin 'Amr bin 'Auf bin Malik bin Aus bin Haritsah. Ramana Hanzhalah bin Abi Amir iyâ arèya Abu 'Amir, panèka sala sèttong kapala ḍâri Bani Aus. Sabellunna Muhammad dhâddhi nabbhi, Abu’ Amir ka’ḍinto aropa'aghi sèttong rahib sè ngakonè bâḍâna nabbhi, saènggha eyolok Abu’ Amir ar-Rahib. Namong, saamponna Muhammad ngajhâri kenabiyanna, Abu’ Amir alabân ka Muhammad lajhu buru ka Suriah. Amarghâ ka’ḍinto, Hanzhalah èyolok Abu’ Amir al-Fasiq.

## Islam
Hanzhalah bin Abi Amir dhâddhi sala sèttong sohabhât kaom Ansar.

## Sèdhâ
Sèttong arè sabellunna Perrang Uhud, Hanzhalah bin Abi Amir akabin bi' Jamilah binti Abdullah bin Ubay bin Salul. Malem jârèya, Hanzhalah bin Abi Amir nyo'on èdzhi ka Muhammad kaangghuy tèḍung bi' Jamilah. Muhammad aparèng èdzi. Salastarèna sholat sobbhu, Hanzhalah bin Abi Amir abâli polè kalabân binèna sabellunna noro' pasukan Muhammad è Perrang Uhud. Hanzhalah noro’ Perrang Uhud è kabâḍâ’ân junub (najis).

E bâkto Perrang Uhud, Hanzhalah bin Abi Amir aperrang kalabân Abu Sufyan bin Harb. Hanzhalah bin Abi Amir mèmpè jhârânna Abu Sufyan ghâgghâr ka tana. Hanzhalah bin Abi Amir aserro jhâ' bhâkal matè'è Abu Sufyan. Namong, Hanzhalah bin Abi Amir ècegghât sareng al-Aswad bin Shaddad bân ètusuk kalabân tombak. Bâkto Hanzhalah bin Abi Amir abâli ka Abu Sufyan, al-Aswad nusuk polè kalabân tombak. Hanzhalah bin Abi Amir, sè loka sareng al-Aswad, ahèrra èpatè'è.

Mongghu Nabbhi Muhammad, Hanzhalah ibn Abi Amir matè è ḍâlem kabâḍâ'ân junub. Muhammad jhughân aberri' kasakseyan jhâ' Hanzhalah bin Abi Amir sèdhâ syahid. Bâdhânna èpanḍi’i bi’ malaèkat ngangghuy aèng ḍâri awan. Aèng jârèya èsèmpen è ḍâlem pakakas salaka. Pamanḍiyanna èlampa’aghi è antarana langngè’ bân bhumè. Kasaksèyan Muhammad madhâddhiyâghi Hanzhalah bin Abi Amir èsebbhut Ghasil al-Malaikah, artèna orèng sè èpanḍi'i malaèkat. Sebbhudhân panèka saterrossa èparèngaghi ḍâ' katoronan Hanzhalah bin Abi Amir, èngghi panèka Banu Ghasil al-Malaikah.

## Sombher
Khalid bin Sa'id

**Khalid bin Sa'id** (; sèdhâ taon 634) panèka sala sèttong sohabhât Nabbhi Muhammad bân panglima Arab è bâbâna Khalifah Rasyidin. Khalid bin Sa'id iyâ arèya angghuta klan Bani Quraisy. Silsilahna iyâ arèya Khalid bin Sa'id bin al-Ash bin Umayyah bin Abdu Shams bin Abdu Manaf bin Qushay. Rajina nyamana Umainah binti Khalaf.

## Carèta oḍi'
Khalid maso' aghâma Islam sabellunna taon 613 abhâreng tan-tarètanna, Amr bin Sa'id.  Khalid èonjhâng ka Islam sareng Abu Bakar maso' ka kalompo' awwâl sè narèma Islam. Khalid è bâkto jârèya aropaaghi sala sèttong orèng Islam sè hijrah ka Habasyah otabâ Habsyah abhâreng binèna Hamaniya,  bân jhughân dhâddhi wali ghâbây Ummu Habibah è bâkto èkabin sareng Muhammad sè bâkto jârèya bâḍâ è Habsyah.  Khalid abâli ka Madinah kalabân rombonganna saamponna Perrang Khaibar.

È taon 633, Khalid dhâddhi kapala penaklukan Suriah sareng Khalifah Abu Bakr ash-Shiddi. Molana Abu Bakar terro ngangkat dhâddhi kapala Daumatul Jandal, namong Umar nolak polana èangghep ta' anḍi' pangalaman è ḍâlem taktik perrang, ahèrra Khalid ètugasaghi kaangghuy ajâgâ perbatasan Romawi, teppa'na è Taima kaangghuy makowat bân ngawasi kabâḍâ'ân. È taon 634 Khalid akabin sareng Umm Hakim bint al-Harits è malem sabellunna Perrang Marj al-Saffar.

“E bakto Khalid bin Sa’id ḍâpa’ ka Taima’ ternyata tentara romawi ampon makompol tentara sè bânnya’ sè aropa’aghi orèng Arab Kristen ḍâri Bahra’, Tanukh, Bani Kalb, Salih, Lakhm, Juzam, tor Ghassan ḍâlem kabâḍâ’ân se siap aperrang. Khalid bin Sa’id maju nojjhu ka rèng-orèng ghânèka. È bâkto rèng-orèng Islam ampon semma’, mosona buru bân bânnya’  maso' ka Islam. Khalid ngèrèm sorat ka Abu Bakar ash-Shiddiq sè aparèng onèng kamennangan sè ampon kalampan namong Abu Bakar ash-Siddiq marènta’aghi kaangghuy terros maju tor ta’ ambu. Abu Bakar ngèrèm bala bhântowan è bâbâna pimpinan al-Walid bin Uqbah sareng Ikrimah bin Abu Jahal.

## Sombher
Sunan Giri

**Sunan Giri** otabâ **R. 'Ainul Yaqin** lahèr è Blambangan è taon 1442 Masèhi bân sèdhâ è taon 1506 bân èkobhur è Dhisa Giri, Kebomas Ghesè'. Sunan aropa’aghi angghuta Walisongo ban pandiri karaja’an Giri Kedaton sè bâḍâ è ḍaèra Kabupatèn Ghersè'. Sunan Giri maddhek Giri Kedaton mènangka pusat panyebbaran aghâma Islam è Polo Jhâbâ, sè pangarona sampè' ka Madhurâ, Lombok, Kalimantan, Sulawesi bân Maluku.

## Kalowarga
Nyama Giri èkala' ḍâri nyamana kottha è Ghersè' sè aropaaghi ibukota Kerajaan Blambangan è jhâman rowa. Kottha Giri samangkèn aropaaghi kacamadhân è Banyuwangi, Jhâbâ Tèmor. Sunan Giri anḍi' pan-bârâmpan nyama laènna, yâ'ni Raden Paku, Prabu Satmata, Sang Hyang Giri Nata, Sultan Abdul Faqih, Raden 'Ainul Yaqin bân Jaka Samudra. Sunan Giri aropa’aghi potrana Maulana Ishaq, olama' Malaka sè akabin bi' Dewi Sekardadu otabâ Dewi Sabodi, pottrana Prabu Menak Sembuyu, pangobâsa ḍaèra Blambangan è jhâman Majapahit ahèr.

È bâkto lahèr, Sunan Giri èkoca' dhâddhi masala bâḍâna wabah è Blambangan bi' Perdana Menteri Bajul Sengata. Patih Bajul nyoro Prabu Menak Sembuyu kaangghuy matè’è pottrana Dewi Sekardadu. Namong, hal rèya gagal, karana Sunan Giri èbuwâng ka tasè’ è Blambangan sareng èbhuna, ma'lè ta' èpatè'è komplotan Senopati Blambangan.

È bâkto bâḍâ è tengnga tasè’ antara Blambangan bân Gili Manuk, bhâji’na Dewi Sekardadu epasalamet bi’ sèttong awak kapal sè anyama Abu Hurairoh, ana' buwâna Nyi Ageng Pinatih ḍâri Ghersè', ranḍhâ sè soghi bân mantan rajina Koja Mahdum Syahbandar. Kadhâddhiyân panèka ètolès sareng Thomas Stamford Raffles è ḍâlem bukuna History of Java.

Mètorot sombher cataḍhân HJ De Graaf bân Th. Pigeaud ḍâlem buku "Kerajaan Islam di Jawa Dalam Peralihan dari Majapahit ke Mataram", kaḍuwâ'na mastèyaghi jhâ' ana'na Dewi Sekardadu, sè anyama Jaka Samudra, èsalamettagi sareng Nyi Ageng Pinatih, samarèna nyamana èobâ ḍâri Jaka Samudra dhâddhi Raden Paku (mètorot nyamana sè èbhâkta sareng ramana) bân saterrossa èghântè'è kalabân Maulana Ainul Yaqin sareng guruna, Syekh Sayyid Alihmatu otabâ Sunan Ampel.

## Sombher
Kue Padamaran

**Kue Padamaran** panèka kue Jambi tradisional sè èghâbây dâri tèppong beras . Warnana ijo bân tèksturna alos, bân èkemas akadhi parao. èkukus è dâlem dâun pisang, èbentuk dâddhi wadah persegi panjang sè èsebbhut *takir* .

Kue Jambi tradisional paneka lebbi ghâmpang ètemmoè è bulân poasa mènangka cem-macemma kakanan ramadhan, polana teksturna sè alos ghâmpang èkakan, rassana sè èkasennengngè manès bân gurih, bân okoranna sè tengnga ta' talebât ngesse'è, cè' cocokna ghâbây ghâjheng ghâbây orèng sè apowasa. Rassa sè manès asalla dâri ghâlimpo' sè èghiris, è bâkto rassa sè èghâli èghâbây dâri santan sè aropaaghi bahan penting dâlem aghâbây Kue Padamaran panèka.

E jaman kona, kue padamaran panèka kue kelas tèngghi, sè salanjangnga bâdâ è acara-acara penting akadhi pernikahan, syukuran, bân kompolan resmi. Namong, è jaman samangkèn, orèng lebbi senneng ka kue kerrèng bân fast-food, sè aghâbây kue tradisional korang èkennal è pasaran.
Iktikaf

**Iktikaf** asalla ḍâri bhâsa *Arab* *akafa* sè artèna anèttap sèttong sè beccè'/jhubâ' sanajjân ta' è dhâlem masjid. Cèpon istilah, iyâ arèya neng-neng abâ' beccè' sè saongghuna/hokom è ḍhâlem masjid kalabân sèfat tartento. Orèng sè teppa'na beriktikaf èsebbhut jhughân mu'takif.  Rokon iktikaf bâḍâ èmpa' èngghi panèka niat, èsèp, è masjid, bân *mu'takif*. *Syarat mu'takif*  jèya Bâḍâ tello' Islam, ndi' akal, bân soccè ḍâri haid, nifas, bân junub.

## Cèm-macèm iktikaf
Iktikaf sè èsyariataghi bâḍâ ḍuwâ' macèm: iktikaf sonna bân wâjib.

# Iktikaf sonna iyâ arèya iktikaf sè èlakoni kalabân saande'na sèmata-mata kaangghuy mabâli semma' bân ngarèp ḍâ' kasokanna Gustè Allah SWT. Sè, iktikaf 10 arè dibudi ḍâ' bulân Romadon.
# Iktikaf wâjib iiyâ arèya iktikaf karna bernazar, akadhi: “Mon Allah SWT maberes panyakèt abdina nika, abdina terro iktikaf".   
Nangeng, hokom iktikaf ollè bisa dâdhii haram manabi elampa’agi sarèng bini' otabâ *hamba sahaya* tade' izin. Hokom itikaf dhâddhi makro manabi èlakoni sarèng orèng bini' sè atèngka otabâ ngonjâng fitnah sanajân ampon èparèng izin.

## Bâkto iktikaf
Itikaf wâjib tergantong ḍâ' bârâmpa abit bâkto sè ènazaraghi. Sabatara iktikaf sonna ta’ andi’ betessan bâkto tartento, bilè bei ḍâ' malâm otabâ peddhuk arè, bâktona ollè abit otabâ pandhâ'. 

Ya’la bin Umayyah adhâbu: “Saonggunna abdina nèng-nèng sèttong jâm è masjid ta' laèn coma ghâbây beriktikaf."

## Kennèngan iktikaf
Ḍâ' ka omomma, kènnèngan iktikaf anèmpati è masjid, nangèng bâḍâ sakonnèk bidhâ ḍâri pan-saponapan ulama, Imam hanafi nèkkanè jhâ' masjid sè èguna'aghi ghâbây iktikaf iyâ arèya masjid sè andi' khusus imam bân muadzin husus, bhâgus masjid sè eguna'aghi ghâbây bèjèng 5 bâkto otabâ enjâ’. Imam hanbali pamangghi jhâ' iktikaf ollè èlaksana'aghi  karo è masjid sè biasana èghuna'aghi kaangghuy alaksana'aghi sholat rèng-bhârèng, èbhândhingaghi sarèng pamangghi Majelis tarjih jhâ' sè èghuna'aghi ghâbây sholat jumat panèka kènnèngngan sè palèng otama ghâbay beriktikaf, nanging iktikaf è masjid biasa jhughân ta' mabâttal iktikaf jèya dhibi', dâlem artè sè èangghèp sah.

## Nièt iktikaf
*Adapun* lafadz nièt iktikaf sè ollè amaca ghâbây ayakènnaghi atè, èngghi ka'dinto

*Nawaitu aan i'tikafa fi haadaal masjidi ma dunmtu fihi*

Artèna: Kaulâ nièt ghâbây iktikaf è ḍhâlem masjid nika sa'abit kaulâ bâḍâ è ḍhâlemna

## Somber

Bhângsa:Romadon
Bhângsa:Ibâdâ Islam
Malèm Pètto' Lèkor

**Malèm Pètto Lèkor** jhughân èsebhut **lèkurân** otabâ **malèm salèkor** iyâ arèya masyarakat Melaju aropa masang lampu tradisional (èsebbhut lampu colok otabâ lampu cangkok) bân jhughân ngangghuy obor. Kalakoan ka’dinto elakoni ampon malèm 21 Romadon sè èngghi ka’ dinto 10 arè dibudi Romadon. Bân ètambâi sèttong sabbân malèm kantos akhèr bulân Romadon kantos puncak è malèm 27 Romadon. Kalakoan nèka berhubungan sarèng malèm Lailatul Qadar sè ekaparcajeh deteng è pertello’ aher Romadonn.

Salaèn jârèya, pamasangan lampu jhughân èserrèng sareng pesta sè èlaksanaaghi salanjhângnga dâri bengko ka bengko è dâlem saminggu. Kenduri biasana èlakoni salastarèna sholat Tarawih. 

Molaè taon 2019, Pètto Lèkor bân Gerbang Lingga maso' dâlèm' Daftar Warisân Budhajâ Takbèndâ Indonesia.

## Malèm Pètto Lèkor è sadhâjâ daerah Indonesia
* Kacamatan Moro, Kabupaten Karimun, Provinsi Kepulauan Riau: Masyarakat andi' kabiyasa'an kaangghuy ta'mokka' labâng bèngko bân jèndhela. Sakabhina jhughân ngodhi'aghi lampu sè tera'. Ḍâ' bâkto kenduri jhughân esadhiya’agi acèm-macèm kakanan akadhi jâjân wajik, jâjân bangkit, bân jâjân bahulu. 
* Daik Lingga, Kepulauan Riau (Kepri): Salaèn masang lampu jhughân alaksana'aghi ngèbèy ornamen labèng kalabân nuansa Islami. Cèm-macèm labeng gerbang ècèpta'aghi ghâbây amariaghi kalakoan rèya. Labèng gerbang ampon èsiapaghi sarèng ngangodhâdân sarèng jung-rojhung bârâmpan arè sabellunna. Salaèn nika jhughân alaksana’agi kalabân pamaènan meriam bambu è Lapangan Hang Tuah Daik Lingga.
* Dhisa Mancung, Kecamatan Kelapa, Kabupaten Bangka Barat : Malèm 7 Lèkor jhughân dadhi bâgiyân ḍâri festival budhâjâ taonan.
* Malaysia: Perayaan nika jhugâan elaksana'aghi sarèng etnis Melayu è Malaysia. Contona è Kota, Negeri Sembilan. Kaulè sadhâjana ngodhi’agi pelita è pènggirra jâlân mènangka bagiyân ka'angguy amerrik ghâmpang masyarakat ka masjid kaangguy nyarè Malèm Lailatul Qadr. Kaulè sadhâjana jhughân nyadhiya'aghi kakanan tradisional sacara areng-sareng akadhi aghâbây dudul, rendang, bubur lambuk bân lemang sè dâdhi menu wajib.

## Malèm Pètto Lèkor è Malaysia
Sala sèttong daera se gi’ meyara tradisi ka’dhinto iyâ arèya Dhisa Semerbok, Kota, Negeri Sembilan. Sabbhân taon, ḍâ' sapolo malèm dibudi Romadon, masyarakat satempat amasang pelita (lampu minyak tana) è satèrros jhâlân, è sekitar roma, bân è kènnèngngan omom. Amasang pelita panèka èmaksod ghâbây nera'aghi jhâlân ghâbây orèng sè molè ḍâri masjid sa'amponna alaksanaaghi ibâdâ malèm, tor aghâbây suasana sè lèbur mènangka bâgiyân ḍâri paraya'an Romadon.

## Somber
Sarong

**Sarong** aropa'aghi sapotong kain lèbâr sè èjhâè' neng kaḍuwe' ujungnga saèngghâ abântu' akadhi pipa/tabung. Arèya iyâ arèya artè ḍâsar ḍari sarong sè bâḍâ è Inḍonèsia otabâ tempat-tempat sekawasen. Ḍâlem pengertian busana internasional, sarung (sarong) artèna sapotong kain lèbâr sè èyangghuy neng pinggang ka'angghuy nutop bâgiyân bâbâna bhâḍhân (pinggang ka bâbâ).

Kaèn sarong èkaghâbây ḍari acem-macem bahan: katun, poliester, otabâ sutera. Penggunaan sarong cè' luasse, ka'angghuy santai è roma sampè' neng penggunaan resmi akadhi ibâdâ otabâ upacara perkawinan. Neng umumma penggunaan kaèn sarong neng acara resmi terkait mènangka pelengkap kalambhi daèra tartanto.

## Sombher
Zubair bin Awwam

Az-Zubair bin Al-‘Awwam[1] (bahasa Arab: الزبير بن العوام) adalah putra bibi Muhammad, yaitu Shafiyyah binti Abdul Muthalib,
Mu'adz bin Jabal

**Mu'adz bin Jabal** (Bhâsa Arab : معاذ بن جبل ) panèka sohabhât nabbhi Muhammad ḍâri kaom Ansar sè aba'iat Kanjeng Nabbhi sajjhek kapèng sèttong. Mu'adz tamaso' sala sèttong orèng sè partama maso' Islam (as-Sabiqun al-Awwalun). Mu'adz èkennal mènangka olama' kalabân wawasan sè jhârna' bân pemahaman èlmo fikih, bân Nabbhi jhughân nyebbhut Mu'adz tamasok sohabhât sè palèng ngartè ponapa sè halal bân ponapa sè haram. Mu'adz jhughân duta besar Islam sè partama sè èkirim sareng Nabbhi.

## Carèta oḍi'
Asma lengkappa iyâ arèya Muadz bin Jabal bin Amr bin Aus al-Khazraji, sedangkan nyamana "Abu Abdurahman". Mu'adz lahèr è Madinah bân maso' Islam è omor 18 taon. Muadz anḍi' fisik sè gâgâ', kolè'na potè, bâdhânna tèngghi, obu'na panḍâ' bân keriting, bân ghighina pote sè mengkilat. Muadz panèka bâgiyân ḍâri kalompo' sè ra-kèra 72 orèng ḍâri Madinah kaangghuy abhâktè ka Rasulullah è Bai'at Aqabah II. Saamponna ghâpanèka abâli polè ka Madinah mènangka khotib Islam è masyarakat Madinah. Muadz bisa maislam pan-bârâmpan kancana sè èkennal, contona Amru bin al-Jamuh.

Nabbhi Muhammad saw adhâddhiyâghi Mu'adz dhâddhi satarètanan bi' Ja'far bin Abi Thalib. Kanjeng Nabi Muhammad saw ngotos ka Yaman kaangghuy ngajhâr. Nabbhi Muhammad saw areng-sareng ajhâlân soko, sabantara Mu’adz nompa’, ban Nabi Muhammad saw adhâbu: “Saongghuna abdhina tarèsna ka bâ’na.” È sèttong bâkto, Mu’adz mimpin sholat kalabân bâcaan sè lanjhâng, pas ma’mum (pengikut sholat) sè la towa la lesso ban ta’ kowat, dhâddhi èntar sholat kadhibi’an bân ngadu ka Muhammad. Saterrossa Muhammad negur ka Mu’adz sopajâ namong maos sorat panḍâ’ bâkto sholat berjamaah.

Saellana pasukan muslim bân romawi ampon siap è posisina sabellunna kadhâddhiyân Fahl, orèng romawi ngotos orèng kaangghuy nyo'on sala sèttong orèng muslim kaangghuy ètemmoè prajurit romawi sopajâ bisa atanya tentang ponapa misi pasukan muslim bân jhughân sopajâ bisa mator ponapa sè èkaterroè.

Saterrossa Abu Ubaidah ngotos Mu’adz bin Jabal Al-Ansyari mènangka duta oreng Islam. Orèng Romawi mabâḍâ upacara sambutan sè cè' meriahnya, rèng-orèng rowa ahias kennengngan ghâpanèka sè saè lantaina èpasangi karpet sè larang, perhiasan, kalambhi bân tahta. Rèng-orèng binè’ sè raddhin nyambut ḍâtengnga Mu’adz bin Jabal. 

## Sombher


Bhângsa:Sohabhât Nabbhi
Abu Dujanah

**Simak bin Kharasyah** () otabâ lebbi èkennal kalabân **Abu Dujanah** (أبو دُجانة; sèdhâ 12 H / 632 M) panèka sala sèttong sohabhât Ansar ḍâri Bani Sa'idah ḍâri Khazraj. Abu Dujanah noro' perrang Bâḍâr, Uhud, Khaibar, bân Hunain kalabân Nabi Muhammad.

È bâkto perrang Uhud, èpon èberri'i peddhangnga Muhammad, bân kalabân bhunga bân agaya sombong, èpon noro' perrang bân matè'è bânnya' orèng Quraiys. È bâkto akhèr abâ'na paggun tahan ngadhebbi bânnya' loka pana, ajâgâ Muhammad dâri èkalènglèngè moso. 

Abu Dujanah segghut elang ceppet samarèna abhâjâng sobbhu, Muhammad atanya apa masalana, ca’na è seddhi’na romana bâḍâ bhungkana korma sè buwâna kadhâng gâgghâr è aḍâ’na romana dhâddhi Abu Dujanah kobâtèr ana’na jhâghâ ghi’ lagghu bân ngakan korma sè bannè ha’na. Dhâddhi Muhammad bân Abu Bakar nemmo solusi ka'angguy mellè bhungkana korma kalabân pessèna Abu Bakar. 

E bâkto perrang Khaibar, èpon narèma tantangan perrang sèttong labân sèttong bân suksès matè'è pasukan Yahudi. 

Saellana Nabi sèdhâ, Abu Dujanah noro' Perang Riddah bân sèdhâ è Perang Yamamah. Salèrana sala sèttong orèng sè noro' matè'è Musailamah al-Kazzab è Perang Yamamah,  èbhârengngè Wahsyi bân Abdullah bin Zaid bin Ashim . 
Bhângsa:Sohabhât Nabbhi
Yamaha Motor Company

**Yamaha Motor Company** (**YMC**, ヤマハ発動機株式会社), panèka produsen multinasional Jepang sè èkantor pusat è Kota Iwata, Prefektur Shizuoka. Perusahaan panèka abâdâh è bânnya' bidang bisnis è antarana motor, skuter, parao, mesin jet, bân robotika. panèka produsen motor nomer duwâ' bân produsen parao palèng rajâ è dhunnya .

Perusahaan panèka entitas sè samporna kapisah dâri produsen alat musik Yamaha, sè èlokasè è Kota Hamamatsu, Prefektur Shizuoka.

## Merek
Èkennal sabâgâi **"Yamaha of Design,"** perusahaan panèka èkennal è tingkat internasional polana rancanganna sè canggih bân perhatian dâ' detil. Bâdâ jhughân, panèka ngangguy teknologi canggih dâlem prodhuk-prodhukna, sè ngajâdiyâghi ciri khasna. Perusahaan panèka ampon narèma bânnya' penghargaan desain, è antarana *Japan Good Design Award* bân *German Red Dot Design Award*  .

## Olahraga Motor
Molaè èpadhâddhi, perusahaan panèka ampon ngacapa'agi suksès è bânnya' balapan sarta ngèbâbâghi prestasi sè cemerlang è tingkat dhunnya. Motorsport panèka bâgiyân penting dâri identitas perusahaan.

## Referensi
Lembaga Dakwah Islam Indonèsia (LDII)

Lembaga Dakwah Islam Indonèsia (LDII) panèka sala sèttong organisasi kamasarakadhân Islam è Indonèsia sè fokus è dakwah bân pangajhârân aghâma Islam adhâsar kalabân Al-Qur'an bân Hadis. Organisasi ghânèka èkennal akembhâng sanget ceppet, kalabân bitongan masarakat non-angghuta sè noro' bân ollè pangaro kalabân dakwahna ḍâpa' lebbi ḍâri 30 juta orèng. Maskè ghânèka, LDII jhughân ngaddhebbhi bânnya' kontroversi è ḍâlem parjhâlânan organisasina.

## Sajârâ
LDII èpaddhek tangghâl 1 Juli 1972 è Kottha Kediri, Jhâbâ Tèmor, kalabân nyama awwâlla panèka Yayasan Lembaga Karyawan Islam (YAKARI). Organisasi ghânèka èpaddhek aḍhâsar ka Akta Notaris Mudijomo è tangghâl 27 Juli 1972, sè lastarè èpabhenḍâr ḍâri Akta tangghâl 3 Januwari 1972 tentang tangghâl èpaddhek LEMKARI. Lembaga ghânèka èpaddhek sareng pan-bârâmpan tokoh, akadhi:

# Drs. Nur Hasyim;
# Drs. Edi Masyadi;
# Drs. Bahroni Hertanto;
# Soetojo Wirjo Atmodjo, BA;
# Wijono, BA.

## Sombher Pangajhârân
LDII noro' alirân Islam Sunni sè ajhâlân kalabân prinsip Ahlussunnah wal Jamaah. Mènangka ḍhâsar hokom, LDII aruju' ka Al-Qur'an bân Hadis mènangka sombher otama pangajhârân Islam, kalabân Ijmak bân Kias mènangka sombher sè laèn. Ḍhâlem neptepaghi hokom (furu'iyyah), LDII ngangghuy mètode Mazhab Muqaran (Parbhânḍhingan Mazhab). Mètode ghânèka panèka studi hokom Islam sè abhândhingaghi pèkkèran imam-imam mujtahid tentang mas'alah sè ètantowaghi, sareng dhâlil (nas Al-Qur'an/Hadits) bân mètode ijtihaddhâ, ghâbây nemmowaghi pèkkèran sè èyangghep palèng kowat (rajih). Pèkkèran ghânèka ajhâr paḍâ bân bhidhâna (ikhtilaf) pèkkèran èyantarana empa' mazhab rajâ, akadhi Hanafi, Maliki, Syafi'i, bân Hambali. Hal ghânèka anḍi' tojjhuwân ghâbây da'i-da'i bân mubaligh anḍi' pangataowan luwas ḍâlem nafsèraghi hokom sè rèlevan kalabân kontèks bân kabâḍâ'ân, tapè teptep tegghu ka sombher otama Al-Qur'an bân Hadits.  Organisasi ghânèka ngamalaghi fikkih sè èsaroju'i ḍâlem mazhab Hanafi, Maliki, Syafi'i, bân Hambali, tor ngarghâi bhidhâna pèkkèran èyantarana ulama' ḍâri empa' mazhab kasebbhut. LDII paham pentingnga ngala' hokom sè rèlevan kalabân kontèks bân kabâḍâ'an, salanjhângnga teptep tegghu ka Al-Qur'an bân Hadis. Ḍâlem paham Al-Qur'an bân Hadis, da'i-da'i, ulama', bân mubaligh LDII ngangghuy èlmo-èlmo alat akadhi nahwu, shorof, badi’, ma’ani, bayan, mantiq, balaghoh, usul fiqih, mustholahul-hadis, bân laènna ghâbây nafsèraghi artè ayat-ayat Al-Qur'an sè bhenḍâr.

## Kontrovèrsi
Aktivitas ngajhi rutin sè èpabâḍâ sareng masjid-masjid LDII lako bâḍâ kontrovèrsina sè apangaro ka pan-bârâmpan faktor historis bân politis. Sala sèttong sebbhâb otamana panèka pèkkèran politik LEMKARI—nyama awwâl LDII—è bâkto Orde Anyar, sè dhâddhi bâgiyân ḍâri Sèkretariat Abhâreng Golongan Karya (Sekber Golkar) sè haluwanna kangan-jhâu. Pèkkèran ghânèka bhidhâ kalabân Muhammadiyah bân NU sè è bâkto ghânèka nyokong PPP sè haluwanna Islam. Bhidhâna tèngka politik ghânèka madhâddhi parmosowan kalabân organisasi masarakat (ormas) Islam laènna, kantos LEMKARI serrèng èyangghep mènangka "labân politik."

## Sombher
Makam Imam Ali

**Kennengngan Soccè Imam 'Alī** (bhâsa Arab: حَرَم ٱلْإِمَام عَلِيّ, translit. Ḥaram al-ʾImām ʿAlī), jhughân èkennal mènangka **Masjid 'Alī** (bhâsa Arab: مَسْجِد عَلِيّ, translit. Masjid ʿAlī), sè bâḍâ è Najaf, Irak, panèka sèttong masjid sè èyâkini sareng bânnya' ummat Islam aèssè makamma sayyidina 'Alī ibn Abi Tālib, sapopona, mantona, tor sohabhâddhâ kanjeng nabi Muhammad. Kaum Syiah ngangghep sayyidina 'Alī mènangka Imam sè kapèng sèttong, bân kaum Sunni ngangghep mènangka Khalifah Rasyid Sunni sè kapèng èmpa'. Mètorot kaparcajâ'ânna Syi'ah, è seḍdhi'na 'Alī è ḍâlem masjid ghânèka panèka makam rè-karè Adam bân Nuh. Sabbhân taonna, ata-juta orèng sè aziyarah èntar ka makam bân aberri' panghormaḍhân ka Imam 'Alī. Salaènna kasebbhut, èsebbhuttaghi jhâ' orèng sè èmakamaghi è makam kasebbhut bânni Ali, tapè sala sèttong sohabhât Nabi sè anyama Al-Mughirah bin Syu'bah.

## Sajârâ
Khalifah Abbasiyah Harun al-Rashid maddhek ḍâ'-aḍâ'ân èyattas makam Imam 'Alī è taon 786, tamaso' kubah bhiru.

Situs ka'dissa' èperrè aing bah è taon 850 è jhâmanna Khalifah al-Mutawakkil, tapè Abu'l-Hayja, pemimpinna Hamdanid è Mosul bân Aleppo, maddhek kennengngan soccè ka'dissa' polè è taon 923, tamaso' sèttong kubah rajâ.

Taon 979–980, dinasti Buyid sè marènta Syiah 'Adud al-Dawla maluwas kennengngan soccè kasebbhut, tamaso' tugu peringadhân èyattas situs makam bân kubah anyar. Ka'dinto tamaso' aghântong tekstil bân alas/karpèt. Salèrana jhughân ajâgâ Najaf kalabân ghâḍdhung bân bèntèng, sambi nyadiyâ'aghi aing ḍâri Efrat lèbât qanat.

Sultan Saljuk Malik-Shah I nyombâng hadiah rajâ ka kuil è taon 1086, saka'ḍinto jhughân Khalifah Al-Nasir.

Wazir Syams al-Din Juvayni nambâ fasilitas ghâbây nemmonè orèng-orèng sè aziyarah è taon 1267, bân sultan Ghazan Khan nambâ lèmbâng Dar al-Siyada ghâbây sayyid-sayyid è taon 1303.

È taon 1742, Nader Shah mateppa' kubah bân menara, tor ghânèka ècatet sareng Nasrallah al-Haeri ḍâlem syi'irra sè kasohor, *iḏhā ḍhāmak al-dahra yawman wa jārā* (bhâsa Arab: إذا ضامك الدهر يوماً وجارا). binina Nader Shah majâr ghâbây maddhek polè ghâḍdhung bân halaman tor ngobâ ubin faience iwan. È taon 1745, iwan maddhek pole mènangka muqarnas emmas sanga' onḍhâk. È taon 1791, tèhel bâto è patèngghi notopè makam è halaman, nyèpta'aghi kamar bâbâ tana ghâbây ghâruwa.

Oreng sè aziyarah ḍâri Èropa ḍâ'-aḍâ'na panèka Carsten Niebuhr taon 1765, William Loftus taon 1853, bân Johann Ludwig Burckhardt è taon 1864.  Kaisar Ottoman Abdülaziz maddhek pole Gerbang Jhâm (Bab al-Sa'a) bân Gerbang Muslim Ibnu ' Aqil è taon 1863 bân sè ngaḍâ' èpateppa' taon 1888 sareng sultan Qajar Naser al-Din Shah Qajar. È taon 1886, Sultan Naser al-Din, jhughân mateppa' kubah kasebbhut polana bâḍâ cacat èsebbhâbaghi cuaca.

## Sombher
Jilboobs

**Jilboobs** iyâ saèbhutan ghun nyindhir parampoan se ngangghuy jilbab, tapèh makeya pakèyan se nyèttak bentok bhâdhân sacara nyata. Jilboobs biasana èciri'aghi bi' pangangghuan jilbab se pendèk, bajhu otabâ calana kèttèt, *legging*, bân pakèyan se tembus pandang. Jilboobs ènagghep dhari ghabhungan katha' jilbab (è dâlem artè kerudung/penutop kopèah) bân *boobs* (soso). Ta' mèla masyarakat ommum se ngangghuy pakèyan jilboobs, sapora' artis jhughân pèrnah kaèlhingan ngangghuy jilbab sarèng pakèan kèttèt è bagian dhâdhâ, antarana Angel Lelga, Syahrini, Julia Perez, Dewi Persik, ban Sefti Sanustika.

Istilah Jilboobs muncol è taon 2014, tapèh fenomena parampoan se ngangghuy pakèan jilbab tapèh kèttèt sèdhâ muncol sapora' taon sabelliggha. È kottah Bandung, dhari taon 2000-an muncol istilah *jilbab lepet* ghun nyabhu tren ènè, ènagghep dhari katha' lepet (Sd.: leupeut) otabâ leppet, panganen sejenis lontong otabâ arem-arem se abân beras ketan se ètotop kèttèt bi' daun kelapa. Biasana pakèyan jilbab lepet ènè ngangghuy calana bân bajhu kèttèt sarèng kerudung se ècèrrèt saèngghâ ta' nutop dhâdhâ.

È kottah Samarinda, gaya jilboobs ètampèllaghi bi' sapora' parampoan ghun macem-macem kaparlowan, kaserrèng manabi apèrgi ka tempat hiburan, pusat perbelanjaan, sakola bân kampus. Pakèyan gaya jilboobs ènè abâlasan bâ' postur bhâdhân se ghemmuk ngabuëddhi pakèyanna sataretèk kaèlhingan kèttèt. Parampoan laèn ngangghuy pakèan kèttèt kalabân alasan fesyèn.

## Sombher
Merlawu

**Tradisi Merlawu** iyâ arèya *tradisi warisan* bhudhâjâ sè èghâdhui sarèng masyarakat Dhisa Kertabumi è Kabupaten Ciamis, Provinsi Jhâbâ Bârâ' . Tradisi nèka iyâ arèya ziarah ka koburân bângatowa kaangghuy adu'a'aghi bân asokkor dâri hasèl panen. Tradisi panèka jhughân èkaèti sarèng munggahan (nyiapaghi nyambut bulân Romadon) bân ritual abersè'è bhâdân otabâ salèng nyapora'aghi, sè èpuncakghâ iyâ arèya acara ngakan bhârèng bân silaturahmi. È Dhisa Wanasigra, Kabupatèn Ciamis, Merlawu èlaksana'aghi ḍâ' bulân Rabiul Awâl sarèng sajèrè ka koburânSyekh Padamatan. Upacara Adât Merlawu panèka aropa’aghi kalakoan masyarakat ka'angguy ngènga'è jasa sadhâjâ bâbâjâ.

## Asal osol Merlawu
Merlawu panèka upacara tradisi sè èlaksanaaghi è pan-bârâmpan dhisa è Ciamis. Manorot bhâsâ, Merlawu asalla ḍâri ḍuwâ' oca'. Oca' "mer" sè artèna salèng/abâgi, bân "lawuh" sè artèna kakanan/lalawuhan.

## Artè Merlawu
Tradisi Merlawu ollè èartèaghi akadhi tradisi mabèrsè bhâdân, polana ḍâ' arè jiya masyarakat sè hadir salèng nyo'on sapora'an sabèllun dâtèng bulân soccè romadon otabâ biasana èsèbhut sarèng acara munggahan. Monggu masyarakat islam Sunda, acara munggahan ka’dhinto bhângon wujud pènghormatan kaulâ sadhâjâ dhâlem nyambut dhâtèngnga bulân Romadon. Satèrrossa sarèng perkembangan jâman Munggahan è artèaghi akadhi kan-ngakan otabâ apol-kompol sarèng kaluarga tor se laènna, namong ḍâ' tradisi Merlawu sè èkaitaghi kalabân munggahan ka’dinto eguna'agi menangka ajang makowat ikatan silaturahmi tor sarèng bâkto kaangguy saleng nyapora è antara orèng Muslim khusussa sarèng sapopoan, kalaban maksod ghâbây nyoccè’è sokma ḍâri saḍhâjâ dusa manossa.

Ḍâ' hal kasèbhut sè dâdhi tojjhuwân otama èlaksana'aghi tradisi Merlawu panèka adu'a bângatowana sè ampon adè' omor bân salèng sapora'an è antara sadhâjâna manossa khusussa masyarakat è Ḍhisa Kertabumi. Èarèp ghâbây nyoccè’è bhâdân ḍâri dusa sarèng sesama manussa, sè poko’na ghâbây asiapaghi bhâdân maso' bulân Romadon. Masyarakat sè sajârâ, salaèn ghâbây adoa'aghi jhughân anèyat nyoccè’è abâ’ bân maenga’ abâ' ḍâ' kamatèyan.

## Merlawu è Dhisa Wanasigra
Tradisi Merlawu è Dhisa Wanasigra biasana èlaksana'aghi ḍâ' arè Kèmmis bân Juma'at ḍâ' bulân Rabiul Awâl. Salaèn andi' nilai budhâjâ, tradisi Merlawu jhughân sarat artè religius. Èlaksana'aghi ḍâ' bulân Maulud dâdhi momentum kaangguy ngènga'è kalahèran Kanjèng Nabi Muhammad SAW. Tradisi Merlawu jhughân iyâ arèya kalakoan sajârâ ḍâ' ka tokoh Wanasigra, èngghi panèka Syekh Padamatan sè ampon berjasa ka Dhisa Wanasigra.

## Somber

Bhângsa:Budhâjâ Jâbâ Bârâ'
Muhammad bin Maslamah

Muhammad bin Maslamah bin Khalid (Bhâsa Arab : محمد بن مسلمة الأنصاري) panèka sohabhât Nabbhi Muhammad ḍâri kalompo' Ansar sè anḍi' bhâdhân rajâ. Orèngnga pendiam bân serius. Muhammad bi' Rasulullah èpadhâddhi tarètanna Abu Ubaidah bin al-Jarrah.

Muhammad bin Maslamah panèka tamaso'  sohabhât Ansar ḍâri suku Aus. Muhammad tamaso’ ḍâ’ orèng-orèng sè maso’ ka aghâma Islam è awwâl-awwâl jhâman kalabân dakwah ḍâri Mush’ab bin Umair sè bâḍâ è Madinah. Muhammad tamaso' tong-sèttongna sohabhâddhâ Nabbhi sè anḍi’ asma Muhammad sabellunna maso’ Islam. Orèng rowa anḍi' bhâdhân tèngghi, kolè'na soklat mèra, botak, bân martabat. Muhammad noro' bânnya' perrang jihad alabân kafir Quraisy è bâkto jârèya. Dhâbuna Rasulullah, “Fitnah ta’ kèra marogi abâ’na.” Muhammad maso' Islam lèbât Mushab bin Umair.
Masjid Katedral Moskow

Masjid Katedral Moskow (bhâsa Rusia: Московская соборная ме́че́ть) panèka masjid otama è Moskow, tor dhâddhi sala sèttong masjid palèng rajâ bân palèng tèngghi è Rusia bân palèng luwas neng Èropa. Masjid sè kapèng sèttong sè èpaddhek è taon 1904, pas è taon 2011 èbhungkar ghâbây maddhek sè anyar, paresmiyanna è tangghâl 23 Sèptèmber 2015. Masjid ghânèka bâḍâ è Distrik Meshchansky è jhâlân Pereulok Vypolzov, otabâ semma' kalabân jhâlân Durova bân jhâlân Olympiysky Prospekt è seḍdhi'na Kompleks Stadion Olimpiade bân Tapsiun Metro Prospekt Mira.

Sejjhâk taon 1996, è wilajâ Masjid Katedral Moskow, bâḍâ bangunan sè èpèsa, akadhi Gedung Dèwan Mufti Rusia, kennengngânna Mufti Rawil Gaynetdin.

## Sajârâ

### Masjid asli
È bulân Dèsèmber 1902, ḍuwâ' orèng sè aḍhâghâng sè anyama Khabibulla Akbulatov bân Sabirzyan Bakirov ahibah sèttong biḍâng tana anḍi'na sè kaḍuwâ è jalur Vypolzov ghâbây nyokong kagiyadhân Syekh Orenburg Mohammedan. È bulân Mèi 1904, Syekh Orenburg Mohammedan ngajuwaghi petisi ghâbây maddhek roma ibâḍâ ḍâ' ummat Islam. È bulân Juni taon sè paḍâ, proyèk arsitèk Nikolai Zhukov èsaroju'i. Konstruksi èpabâḍâ polana donasi ḍâri paḍhâghâng Tatar, panèka Salih Yerzin, pas marè è akhèr taon 1904. Ghâbây akennang orèng sè lambhâ', bâḍâ sèttong plakat peringadhân sè èpasang è fasad masjid è taon 1999.

È taon 1913, masarakat ollè èdhi ghâbây maddhek kennengngan mukim neng halaman masjid. Salaènna apartemèn, è halaman ghânèka jhughân bâḍâ sakola'an aghâma orèng Tatar. Tapè saellana rèvolusi taon 1917, sakola'an aghâma kasebbhut aobâ dhâddhi sakola'an sekuler.

Salanjhângnga periode Soviet, masjid ghânèka ta' ètotop bân dhâddhi tong-sèttongnga masjid sè aghuna è Rusia Tengnga saellana taon 1936, bâkto masjid Moskow sè kapèng sèttong ètotop. È taon sè paḍâ narèma status Katedral otabâ paḍâ bân masjid Jami.

Salanjhângnga Perrang Patriotik Rajâ, Muslim Moskow makompol dana ghâbây aghâbây kolom tank ghâbây Tentara Mera, sè è taon 1944 sèttong pessen Telegram kalabân oca' sakalangkong ḍâri Josef Stalin èkèrèm ka nyama Khalil Nasretdinov.

È taon 1950-an kantos 1970-an, masjid ghânèka è ḍâtengngè sareng pemimpin naghârâ-naghârâ Asia-Afrika, pemimpin gerraghân pembèbasân nasional bân dèlègasi parlemèn.

Sabelluna Olimpiade Musim Panas Moskow taon 1980, masjid sè bâḍâ è seḍdhi'na kompleks olahraga Olimpiysky sè teppa'na èpaddhek rowa èyancem èbhungkar. Masjid kasebbhut èpasalamet sareng tokoh aghâma Moskow bân duta rajâ naghârâ Arab.

È taon 1994, aḍhâsar prakarsa Mufti Rawil Gaynetdin, Sakola Tèngghi Spiritual Islam Moskow dipaddhek è wilajâ masjid, bân è taon 1995 aobâ nyama dhâddhi Univèrsitas Islam Moskow.

## Sombher
Shreya Ghoshal

Shreya Ghoshal (lahèr 12 Maret 1984) panèka penyanyi *playback* Inḍia. Abâ'na ampon narèma empa' National Film Awards, ennem Filmfare Awards è antarana lema' kaangghuy Penyanyi Playback Bini' Terbaik, sanga' Filmfare Awards South, tello' Kerala State Film Awards, duwâ' Tamil Nadu State Film Awards, bân pan-bârâmpan pangarghâân laènna. Abâ'na la ngarekam lagu ghâbây partitur fèlem bân album è bhân-sabbhân bhâsa è Inḍia bân adhâddhiyâghi abâ' dhibi'na mènangka penyanyi playback terkemuka è bioskop Inḍia.

Salaèn nyanyian, Ghoshal ampon tampil mènangka juri è pan-bârâmpan acara realitas televisi bân è video musik. Abâ'na ampon èhormadhi sareng naghârâ bâgiân Ohio è Amèrika Serikat, è dimma Gubernur Ted Strickland anyataaghi tangghâl 26 Juni 2010 mènangka "Shreya Ghoshal Day". È bulân April 2013, abâ'na ngaollè kahormadhân è London sareng angghuta-angghuta sè èpèlè ḍâri House of Commons Inggris. Abâ'na ampon ètampillaghi lèma kalè è dhaftar Forbes 100 selebritis tèngghi ḍâri Inḍia. È taon 2017, Ghoshal dhâddhi penyanyi Inèia sè partama sè aghâdhui patung lilin sè èpameraghi è sayap India Museum Madame Tussauds è Delhi.

## Carèta oḍhi'
Shreya Ghoshal lahèr è tangghâl 12 Maret 1984 è Berhampore, Murshidabad, Bengal Bârâ' dâlem keluarga Bengali. Abâ'na èparajâ è Rawatbhata, kottah kènè' è semma'na Kota, Rajasthan. Ramana, Bishwajit Ghoshal, panèka insinyur listrik bân alako è Nuclear Power Corporation of Inḍia, bân embu'na, Sarmistha Ghoshal, panèka pascasarjana sastra. È bakto aomor empa' taon, abâ'na molaè ajhâr musik. Abâ'na anḍi' taretan lakeè', Soumyadeep Ghoshal, sè jhughân dhâddhi musisi.

Ghoshal ampon mamarè sakola'ânna kantos kellas ballu' è Central Atomic Energy College No. 4 è Rawatbhata. È taon 1995, abâ'na mennang *All India Light Vocal Music Competition*, New Delhi, sè èator sareng Sangam Kala Group, è Light Vocal group è tingkatan sub-junior. È taon 1997, bâkto ramana èpangallè ka Pusat Penelitian Atom Bhabha, abâ'na apinda ka Mumbai kalabân kalowargana bân ajhâr è Central Atomic Energy College è Anushakti Nagar. Abâ'na noro' Atomic Energy College kaangghuy ajhâr èlmo. Abâ'na ambu dâri perguruan tèngghi bân maso' ka *SIES College of Arts, Science, and Commerce* è Mumbai, è ḍissa' abâ'na ngala' jurusan seni kalabân jurusan Inggris.

## Sombher
Poasa Romadon è India

**Poasa Romadon è India** èlaksanaaghi saampon ètemmoè hilal bulân Romadon è India. Abitta apoasa Romadon è India asèllang antara 13-14 jhâm sḍâlèm sa'arè. Ngènga'e ka saor bân buka poasa Romadon è India èlaksana'aghi sarèng spikèr è masjid-masjid. Pan-bârâmpan kakanan khas sè èjhuwâl è India bâkto muslim apoasa Romadon iyâ arèy haleem, ganghui, nombu kanji, bonda, bajji, bân vada. Akhèr alaksana'aghi poasa Romadon e India etandhâi sarèng perayaan Idul Fitri sè èraya'agi sa'abit 3 arè. Penduduk muslim è daerah sè èsebbhut Juwa è India, andi' tradisi maos 1 juz sa'arè è bulân Romadon bân ahatamaghi bâkto poasa Romadon.

## Malaksana'aghi

### Bâkto poasa
Bulân Romadon è India ètentuaghi sarèng pamarènta India lèbât pangamatan ḍâ' hilal. Omomma, pangamatan hilal èlaksana'aghi è India sa'arè saamponna naghârâ-naghârâ è Teluk Persia ampon lastare pangamatanna. Bâkto alaksana'aghi Poasa Romadon è India alangsongi sa'abit 13-14 jhâm ḍâlèm sa'arè. Pèngenga'an bâkto apoasa è India namong èghâbây sareng masjid-masjid ngangghuy sapikèr è bâkto sahor bân buka poasa. Hokom publik è India ta' andi' kabijaghân *terhadap* praktek poasa Romadon sarèng muslim è India. Mèlana, rèstoran pagghun mokka' sa'arè bèntèng è bulân Romadon. Namong, bâdâ sèttong kakanan khas India sè èjhuwâl noddhuaghi jhâ' orèng Islam è India ngalkonè poasa Romadon. kakanan panèka aropa haleem.

### Buka poasa
Bâkto abuka poasa è India ètandhâi kalabân adzân bân monyèna sirene sè èsiaraghi sarèng masjid. Sajian kakanan sè omom èghâbây è India bâkto abuka poasa panèka so'on sè èsebbhut ganghui bân eyatore kalabân bânnya' buwâ sè manès. Èssè ganghui aropa'aghi sop sè ècamporaghi sarèng terigu, nase', bân kèrra'an dâging. Salaèn jârèya, è naghârâ bâgiyân Tamil Nadu bân Kerala è India dâjâ, kakanan buka poasa sè omom panèka tajin nyama sè èsebbhut nombu kanji. Nombu kanji èesse'è dâging sapè otabâ èmbi' sè ètabur sarèng palappa bân arta'.  Nombu kanji omomna èkakan bhârèng kalabân kakanan ghuringan khas India akadhi bonda, bajji, bân vada.

## Pangakhèrân
Akherra alaksana'aghi poasa Romadon è India ètandhâi kalabân paraya'an Tellasân Pètra. Ḍâ' arè paraya'an, omat Islam è India omomna akompol mèyos kaluarga tor kanca saabit tèllo' arè saamponna akhèr bulân Romadon.

## Somber
Masjid Ibnu Tulun

**Masjid Ibnu Tulun** otabâ Masjid al-Maydan ( مسجد أحمد بن طولون ) panèka masjid sè bâdâ è kottah Kairo, Mesir. Masjid Ibnu Tulun èpadhâddhi è taon 876-879 è bâkto pamarenta'anna Ahmad Ibnu Tulun, pangobasa Mesir sè partama dâri dinasti Ibnu Tulun sè marenta Mesir è dhâlem bakto 135 taon.  Masjid sè aomor ratosan taon namong èpèyara kalabân beccè' panèka sala sèttong peninggalan jaman keemasan Islam è Mesir. Masjid panèka jhughân masjid sè palèng kona nomer duwâ' è Mesir saamponna Masjid Amr Bin Ash.

Masjid panèka bâdâ è tengnga wilayah Al-Qatai, bekas kottah karajaan dinasti Ibnu Tulun. Al-Qatai bâdâ ra-kèra duwâ' kilo dâri kottah kona Al-Fustat. Bâdâ è Al-Basatin, Jalan Al-Saliba, Kairo, Mesir.

## Sejarah
Masjid panèka èpadhâddhi sareng Ahmad Ibnu Tulun (r. 868–884) è taon 876 M bân lastare è taon 879 M. Ahmad Ibnu Tulun, sè èkennal akadhi pendiri dinasti Tulun è Mesir, panèka pottrana budhu' è jaman pamarenta'an Khalifah Alma'mun dâri dinasti Abbasiyah . Salerana lahir è Baghdad ( Irak ) è bulân Ramadhan 200H (September 835M). Salerana èkirim ka Messer è taon 868 mènangka gubernur Al-Fustat. è dâlem bâkto duwâ' taon èpon dhâddhi gubennor è sabâbhân naghara Messer, aghântè'è ramana angkat sè ampon seda è taon 870 M.

Saellana jârèya, èpon ta' poron ngèrèm upeti taonan ka pamarèntah Abasiah bân malah mabângun propinsi mandiri è bâbâna pamarènta'anna dhibi' salaèn dâri pamarènta'an Khalifah Abbasiyah. Dinasti Tulun saterrossa marenta Mesir 135 taon kantos taon 905 M. E bâkto marènta, Ahmad Ibnu Tulun maddek kottah karajaan è attas gunong bato sè èsebbhut Jabal Yashkur (Bukit Syukur) sè semma' dâ' daerah Muqattam è temor lao'na Al-Fustat. Proses mabângun area anyar panèka jhughân mabâli pasarean Kristen bân Yahudi sè bâdâ è attas gunong-gunong panèka.

Masjid panèka èpadhâddhi ka'angghuy aghântè'è Masjid Amr sè talebât semma' ka'angghuy nampung pasukan bân pengikut Ibnu Tulun sè bânnya'. È taon 905, bâkto dinasti Abbasiyah ngaolle kakobasa'an polè è Mesir, karajaan kasebbhut èpaancor kantos tana. Dhari kaancoran, settong geddhung masjid pagghun badha e tengnga kottha se lamba’ ebangga’agi Ahmad Ibnu Tulun.

Istana Ibnu Tulun, sè anyama Dar Al-Imara, èsambhung langsung kalabân dâ' masjid è sisi kiblat, labang khusus èpassra'aghi è bingkèng mimbar akadhi aksès khusus ka'angghuy Ibnu Tulun maso' ka masjid. Masjid panèka èghunaaghi sareng dinasti Fatimiyah ka'angghuy acara-acara è bulân suci Ramadhan. Bâdâ jhughân sè rosak bâkto èghunaaghi mènangka kennengngan parsinggahan para haji dâri Afrika Utara ka Hijaz (satèya Arab Saudi) è abad ke-12. Namong, saterrossa èpèyara bân èpadhâddhi polè kalabân fungsi madrasah sareng 'Alam al-Din Sanjar al-Dawadar atas parentana pangobâsa Dinasti Mamluk, Sultan Lajin, è taon 1296 M. (Sultan Lajin panèka orèng sè akomplot è dâlem pembunuhan Sultan al-Ashraf Khalil ibn Qalawun, bâkto ngetek è masjid ajhânjhi bhâkal mabâliaghi masjid manabi salamet).

## Sombher
Masjid-Madrasah Sultan Hasan

**Masjid Sultan Hasan-Madrasah** ( Arab السلطان حسن ) panèka masjid bân madrasa monumental sè bâdâ è Alun-alun Saladin è distrik bersejarah Kairo, Mesir . èpadhâddhi antara taon 1356 bân 1363 è jaman Bahri Mamluk atas parentana Sultan an-Nasir Hasan. Masjid panèka èangghep luar biasa polana bhâghusna bân elemen arsitektur sè inovatif, bân ghi' èangghep sala sèttong monumen sejarah sè palèng èkasennengi è Kairo.

## Sejarah
Pambangunan masjid panèka èangghep luar biasa polana ètemmoè sareng periode kehancuran sè èsebbhut Wabah Hitam, sè ampon èlang-alèng Kairo molaè tengnga abad ke-14.   Pambangunan èmolaè taon 1356 M (757 H) bân èlanglang tello taon "ta' kalabân sèttong arè sè ta' alako."  Saongghuna, lalakon èterrossaghi kantos taon 1363, saamponna Sultan Hasan seda, sabellunna èpaèlang.

Settong prasasti è masjid panèka nyathet nyamana emir Muhammad ibn Biylik al-Muhsini mènangka pengawas konstruksi. Se ta’ biyasa, nyamana esaba’ e seddi’na nyamana Sultan Hasan è ḍâlem prasasti, nandha’agi pentingnga proyek jareya.  Posisi tèngghi emir jhughân nandha'aghi gengsi proyek, polana sabellunna èangghep gubernur Kairo è taon 1330 bân ngawasi proyek-proyek bangunan laènna, è antarana renovasi arena balap sè èpadhâddhi sareng al-Zahir Baybars è semma'na Benteng .

Sumber sè palèng penting sè bâdâ è attas konstruksi masjid panèka dâri al-Maqrizi, sè nolès ra-kèra ennem dhâsa'an saterrossa. Salerana andi' aksès ka dokumen administrasi sè ta' èsadhiyaaghi polè ghâbây para sejarawan. Buruh sè èparloaghi ka'angghuy konstruksi bisaos èkorangè sareng wabah sè èterrossaghi, namong hal ka'dinto ta' akaton dhâddhi tantangan sè rajeh. Al-Maqrizi nyathet jhâ' masjid panèka arghâ 30.000 dirham sa'arè.  Total biaya konstruksi ècapa' lebbi dâri sajuta dinar, sè dhâddhiyâghi masjid sè palèng larang è Kairo abad pertengahan.  Maske Sultan dhibi' èkabâ'aghi ta' andi' pangarep polana ongkos proyek sè cè' bânnya'na. Pendanaan ghâbây masjid èmungkinaghi polana pan-bârâmpan faktor: pertama, langkah-langkah penghematan sè èlaksanaaghi sareng Manjaq, sala sèttong emir sè ngator urusan naghara sabellunna Sultan Hasan èpaè'; kaduwâ', maso'na arta sè bânnya' ka dâlem perbendaharaan naghara sè èhasilaghi dâri kamatèan bânnya' emir Mamluk polana wabah, sè ngasèlaghi arta-arta rèng-orèng rowa tamaso' arta sè bânnya' dâri emir Shaykhu èpindahaghi ka perbendaharaan naghara; ban se kapeng tello’, pemerasan dhari ra’yat e jaman pamarenta’anna Sultan Hasan.

Penting bân skala proyek bangunan jhughân matarèk para pengrajin dâri sabâbhân kekaisaran Mamluk, è antarana dâri provinsi-propinsi sè jhâu akadhi Anatolia, sè bisa ajellassaghi keragaman bân inovasi dâlem rancangan bân dekorasi masjid. Salaèn jârèya, èparcajâ jhâ' bato kapur dâri Piramida Giza ètambang ka'angghuy èghunaaghi è dâlem pambangunan masjid.   

## Sombher