open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kristina

**Kristina** Iswandari (lahèr tangghâl 8 Mèi 1976) èngghi panèka sorang penyanyè diva ḍangḍut Inḍonèsia. Karana segghut angghuyna tor robâna para' paḍâ'â sareng Krisdayanti, jhulughân Krisdayanti Ḍangḍut ("KD", jhughân ngaghungè artè Kristina Ḍangḍut) jhughân èkaghungè salèrana.

## Karèr

### Karèr musik
Molaè ghi' kènè' Krinstina senneng anyanyè, pas pottrè sè nomer lèma' ḍâri pasangan Bowo Sukiswo sareng Dariah lanè anyanyè ḍâri pagghung sèttong ka pangghung sè laèn. Saamponna lulus asakola è SMEAN 10 Jakarta Ḍâjâ, salèrana lebbi maḍâlâm kalakoânna mènangka dhâddhi orèng sè anyanyè.

Maskè lebbi lancar anyanyè laggu pop sareng rock, tapè tabârân sè ḍâteng panèka anyanyè laghu ḍangḍut. Kristina sè ta' bisa anyanyè lagi ḍangḍut, akhèrra ngaghungè pekkèran kaangghuy ajhâr cèngko'. Salèrana maso' ka kennengngan arekkam è taon 1998, album lu-ghâlluna kasebbhut ajuḍul Berakhir Pula. Albumma bisa èkoca' ta' patè suksès, karana coma sekitar 50 èbu salènan sè paju. Namong kaangghuy okorna orèng sè ghi' bhuru ḍâteng, jumla panèka tamaso' rajâ. Nyama Kristina jân èkennal sajjhek anyanyè laghu Jatuh Bangun ḍâri album sè nomer ḍuwâ'. Ca'an album panèka paju ratosan èbuh salènan. Kabâḍâ'ânna Kristina èangghep aparèng kessan anyar è blantik musik ḍangḍut Inḍonèsia.

È taon 2011, Kristina asareng Ikke Nurjannah sareng Cici Paramida resmi aghâbây grup musik trio "3 Kembhâng".

Pan-saponapan macem penghargaan èkaollè menangka buwâ manèssa perjuanganna è musik ḍangḍut. Penghargaan sè èkaollè antara laèn, Penyanyè Binè' Ḍangḍut Palèng Saè AMI Sharp 2002, MTV Ḍangḍut (2003), tor Penyanyè Ḍangḍut Palèng Saè (2004).

Salèrana aghâbây lebel rekkaman dhibi' "Diva Project".

### Karèrra è ḍâlem Filem
Ta' coma ngelola vokal, Kristina jhughân nyoba' è seni perran. Sinètron sè perna èmaènaghi antara laèn "Cinta Bânnè Sayur Accem". Krisitina amaèn film asarebg Agus Kuncoro, è ḍâlem filem "Bè Happy è Pèngghir Songay". Carèta è filem kasebbhut panèka ollèna hasèl ḍâri ajang krèasi Lomba Penulisan Skènario Filem è taon 2004 sè èpabâḍâ sareng Kantor Mentrè Naghâra Kabuḍâjâ'ân tor Pariwisata. Juḍul aslina, Pagghung è pèngghir songay, sè èobâ dhâddhi Be Happy è Pèngghir Songay sopajâ lebbi ngontongaghi.

## Karèrra è ḍâlem Politik
Dutaon saamponna lulus kuliah Fakultas Hokom è Universitas Jayabaya, è takn 2018 Kristina motosaghi kaangghuy toron ka politik, lèbât Partai NasDem kalabân dhâddhi calon DPR-RI dapil X Jhâbâ Tengnga sè tamaso' Pekalongan, Batang, sareng kotta lahèrra orèng towana èngghi panèka Pemalang, kalabân areppan manabi dhâddhi bâkkèl rakyat, Kristina bisa abhânto kaangghuy abhângon kennengenna lahèrra orèng towana kasebbhut.

È bâkto pèlèan DPR-RI 2024, salèrana sakalè aghi dhâddhi acalon  kaangghuy ḍaèra sè sami, bhidhâna ampon lèbât Partai Amanat Nasional (PAN).

## Sombher
Syahnameh

***Shahnameh*** (bhâsâ Persia *شاهنامه*), artèna *Perpustakaan Rato-rato*, panèka puisi epik dâri tokang syi'ir Pèrsia Ferdowsi, èmolaè ra-kèra taon 977 bân èsambhât è taon 1010 M. Puisi epik Iran Raya panèka sè aropaaghi ra-kèra ennem polo èbu stanza panèka karyana panyair tongghâl sè palèng lanjhâng è dhunnya. Sabâgiyanna *Shahnameh* panèka sejarah mitologis bân kuno dâri kekaisaran Pèrsia, molaè dâri ècèptaaghina dunnya kantos ghègghèreh Pèrsia dâ' orèng Islam è abad ka-7. Iran, Azerbaijan, bân Afghanistan, otabâ naghârâ-naghârâ laènna è dâlem lingkup bhudâjâ Pèrsia akadhi Georgia, Armenia, Turki, bân Dagestan, sè cè' ngaghunghi dâ' puisi panèka.

*Shahnameh* aghâdhui kennengngan sè cè' pentingnga è dâlem kabhudâjâ'an Pèrsia, sabâbbâ èarghâi karana karya sastra bân èghunaaghi mènangka patokan ghâbây identitas bhudâjâ naghârâ è Iran, Afghanistan, bân Tajikistan samangkèn. *Shahnameh* jhughân cè' èarghâina sareng masyarakat Mazdayasna polana ngarangkum sakabbhina rantay sejarah aghâmana dâri awal kantos masa gugurrah è Iran saamponna sèdhâ Shah Sassanid sè terakhèr, saamponna naghârâ kasebbhut ghâgghâr ka tanangah orèng Islam.

## Pangghuba'ân
Ferdowsi molaè nyoson *Shahnameh* è taon 977 M, bân èparampong è tangghâl 8 Maret 1010. *Shahnameh* panèka karya puisi bân historiografi, polana panèka wujud puitis dâri catadhân sejarah masa lambâ' Iran sè èkennal sareng Ferdausi, rèng-orèng è jhâman lambâ'na, bân pendahuluna. Bânnya' catadhân sè akadhi panèka sè ella ètolès dhâddhi prosa. Sala sèttong contona èngghi panèka Shahnameh karya Abu Mansury. Sakonè' bait, sè bâdâ è sèttong *Shahnameh*, panèka hasèl dâri pèkkèranna Firdausi dhibi'.

## Sombher
Nurul Arifin

Nurul Qomaril Arifin (èlahèraghi 18 Juli 1966) panèka sala sèttong pamaèn film bân politikus Indonesia. Sabelumma alako è *dunia politik*, panèka èkennal mènangka pamaèn film. Pan-berampan film lajar lèbhar sè èmainaghi iyâ arèya **Istana Kecantikan''<nowiki/>' bân '<nowiki/>''Pacar Ketinggalan Kereta''<nowiki/>' (kadhuwâna taon 1988), '<nowiki/>''2 dari 3 Laki-Laki''<nowiki/>' (1989), sarta '<nowiki/>''Catatan Si Emon''<nowiki/>' (1991). Aktingnga è empa' film jârèya narèma pojhiyân bân panjânnengèpon ollè nominasi Piala Citra è Festival Film Indonesia, tèllo' è antarana mènangka Aktris Palèng Saè bân sèttong mènangka Aktris Pandukong Palèng Saè. Samangkèn, panèka ajâbhât mènangka angghuta Dèwan Perwakilan Rakyat Republik Indonesia sè èpèlè ḍâri ''Partai Golongan Kary''a sarta ajâbhât sajjhek 1 Oktober 2019 kantos 1 Oktober 2024. Sabelumma, panèka jhughân pèrna ajâbhât è posisi sè paḍâ è periode 2009-2014.

== Kaoḍiân Pribadi ==
Nurul Arifin èlahèraghi è Bandung è taon 1966. Bâkto panèka ghi' sakola è SMA Negeri 16 Bandung, Nurul ampon molaè karèr mènangka aktris è taon 1984. Bâkto panèka lulus è taon 1985, panjânnengèpon nerosaghi karèrra ḍhâddhi aktris.

È taon 1991, panèka anèka sareng Mayong Suryo Laksono, wartawan bân redaktur Intisari. Parnèkahanna sempat dhâddhi bahan obrolan, polana panèka pasangan sè laèn aghâma (Nurul panèka orèng Muslim, manabi Mayong orèng Katolik). Ḍâri parnèkahan kasebbhut, panèka aghâḍhuwi dhuwâ' orèng pottra.

Nurul abâli nerrosaghi pandidighânna bâkto panèka aghâḍhuwi pangaterro kaangghuy molaè karèr politik. Panèka maollè ghellâr sarjana èlmo politik è Universitas Indonesia è taon 2004. Tèllo' taon saterrossa, Nurul ollè ghellâr magister èlmo politik è universitas sè paḍâ è taon 2007.

== Karir Mènangka Aktris ==
Nurul molaè karèrra mènangka aktris è taon 1984 kalabân amain è dâlem film '<nowiki/>''Hati yang Perawan''<nowiki/>', sè èsutradarai sareng Chaerul Umam. Nyamana molaè èkennal masarakat bâkto panèka amainaghi film '<nowiki/>''Naga Bona''r' abhâreng sareng Deddy Mizwar, è taon 1987. Panèka jhughân èkennal amainaghi pan-bârampan film, akadhi '<nowiki/>''Istana Kecantikan''<nowiki/>', '<nowiki/>''Pacar Ketinggalan Kereta''<nowiki/>', '<nowiki/>''2 dari 3 Laki-Lak''i', bân '<nowiki/>''Catatan Si Emon''<nowiki/>'. Panèka dhibi' ollè pènyalèyan (''penghargaan'') ''Festival Film Bandung'' mènangka Pamaèn Utama Bini' Palèng Èpojhi è taon 1990 dâlem perranna è film '<nowiki/>''Kipas-Kipas Cari Angin''<nowiki/>'. È jâmânna, panèka jhughân èkennal mènangka sala sèttong ḍâri '<nowiki/>''Gadis Warkop''<nowiki/>' sè nuro' amainaghi pan-berampan perran bini' è dâlem film Warkop akadhi **Mana Bisa Tahan*<nowiki/>'.

Nurul jhughân amain è macem-macem sinetron tèlèvisi akadhi '<nowiki/>*Ada Ada Saja*<nowiki/>' bân *'Aku Ingin Pulang'''

## Sombher
Tari Laweut

**Tari Laweut** panèka tari sè asalla ḍâri wilajâ Pidie sè pas nyebbhâr ka sadhâjâna Acèh, otamana ḍâèra pasèsèr. Istila laweut asalla ḍâri bhâsa Arab, èngghi panèka *seulaweut* otabâ solawât. Artèna oca’ ka’ḍinto pojhiyân ḍâ’ jhunjhungan ommat Islam, èngghi panèka Nabi Muhammad Saw. Maka ḍâri ghânèka syi'ir-syi'ir sè èbâca ka'angghuy ngirèngi tari Laweut kabânnya’an solawât ḍâ’ nabi. 

Salaèn laweut, orèng Acèh jhughân nyebbhut tarian panèka *Seudati Inong* otabâ *Akoom*. Panyama'anna panèka karana bâḍâ sè paḍâ neng tari laweut  sareng tarian seudati. Nyama *seudati inong* karana laweut èmaènnaghi sareng tokang tari binè' kalabân cara agheppa' pokang bân akopa' tanang. Sabâtara ghânèka, tari seudati sè èmaènnaghi sareng orèng lakè' èsebbhut *seudati agam* sè anḍi' ghuliyân sè *dominan* èngghi panèka agheppa' dâdâ. Maskè èmaènnaghi sareng tokang tari binè', tari laweut nekkannaghi ghuliyân sè samangat sè sasoay sareng latar belakang masyarakat Acèh. Namong, manabi èyabâs ḍâri wujud tari, ghuliyân, liku, ayèm bân alossa tokang tari, sèpat *feminim* (ngabinè') ghi' paddhâng, karana ajâgâ ciri-ciri khassa. 

Samangkèn, tari Laweut segghut èlampa'aghi è fèstival rakyat, kabinan masyarakat bân parèngeddhân arè-arè rajâ pamarènta.

## Pamain (Tokang Tari)
Kelompo' tari Laweut panèka bâḍâ bâllu' tokang tari binè', kalabân omor rata-rata 20-30 taon. Tokang tari otama negghu' gellar *syeh* tor èbhânto sareng 2 orèng *apet syeh*. Salaèn ghânèka, tari Laweut ka’ḍinto èyèrèngi sareng sèttong otabâ ḍuwâ’ *peradat* (panyanyi) sè kalonta sareng aneuk laweut. Tari Laweut èlakoni ta' kalabân ngangghuy musik. Sè èkèḍing coma monyèna pokang sè ègheppa', kopa'anna tanang, bân nyanyian *aneuk laweut,* sè ot-saotan sareng tokang tari laènna.

## Sombher
Nila Moeloek

**Nila Djuwita Faried Anfasa Moeloek** (lahèr 11 April 1949) panèka dokter, ahli oftalmologi, bân ghuru rajâ Fakultas Kedokteran Univèrsitas Indonèsia (FK UI) sè toman ajabat mènangka Menteri Kasèhadhân è Kabinèt Karjâ Prèsidèn Joko Widodo sejjhâk taon 2014 kantos taon 2019.

## Kaoḍi'ân
Nila Moeloek panèka ana' ḍâri orèng sè arantau asal Minangkabau. Nila oḍi' è lingkungan dokter. Rèng seppona panèka orèng-orèng medis. Nila jhughân ngala' kuliyah kedokteran è Univèrsitas Indonèsia (UI). Ḍâri kuliyah S1 kantos S3 Nila mamarè è UI. Salèrana mèlè kaahliyân è bidang spèsialis mata. Karirrâ jhughân è dhunnya kedokteran. Salèrana amolaè dhâddhi ghuru è kampussâ sè lambâ', panèka Fakultas Kedokteran, sejjhâk taon 1980, sè ampon ècatet è ḍâlem situs Kedokteran UI.

Nila mamarè pendidikan sarjanana è Fakultas Kedokteran Univèrsitas Indonèsia. Saellana panèka alanjut ngala' pendidikan spèsialis socah, tor noro' program sub-spesialis è *International Fellowship* è *Orbita Centre*, University of Amsterdam, Bâlândhâ bân è Kobe University, Jeppang. Saellana panèka, salèrana alanjut dâ' pendidikan konsultan Onkologi Mata tor Program Doktor Pascasarjana è FKUI.

## Karir
Karirrâ jhughân è dhunnya kedokteran. Salèrana amolaè dhâddhi ghuru è kampussâ sè lambâ', panèka Fakultas Kedokteran, sejjhâk taon 1980. Salèrana aktif nolès jurnal kedokteran ḍâlem bân lowar naghârâ. Nila sè magerra' panelitian-panelitian è Fakultas Kedokteran UI. Salèrana jhughân ngangka' pangkat UI è aḍâ'na dhunnya ḍâlem Higer Education-World University Ranking è taon 2009. È Indonèsia UI maso' kalompo' kampus sè palèng bhâghus. Salaènna panèka, èpon dhâddhi ghuru bân dokter è Roma Sakè'Cipto Mangunkusumo Kirana, èpon jhughân dhâddhi katua umum Dharma Bâbinè' Parsèttongan Pusat (2004*–*2009), Katua Parkompolan Dokter Spèsialis Mata (Perdami), bân Katua Umum Yayasan Kanker Indonèsia (YKI) periode 2011*-*2016.

È taon 2010, Prof. Nila toman èbhut-sebbhut mènangka calon kowat dhâddhi Menteri Kasèhadhân è ḍâlem Kabinèt Indonèsia Bersatu II è pamarènta'ânna Prèsidèn Susilo Bambang Yudhoyono (SBY). Saellana noro' sèlèksi calon menteri tangghâl 18 Oktober 2009, salèrana èyangka' sareng prèsidèn Susilo Bambang Yudhoyono ghâbây dhâddhi Utusân Khusus Prèsidèn Republik Indonesia ghâbây *Millennium Development Goals*. Lakona panèka matoron kasus HIV-AIDS bân birongan orèng sèdhâ ḍâri kalompo' embu' bân ana'. È taon 2014 salèrana èpèlè mènangka Menteri Kasèhadhân è Kabinet Karjâ sareng prèsidèn Joko Widodo. Sabelluna salèrana jhughân toman ajabat mènangka Katua Parkompolan Dokter Spèsialis Mata (Perdami) taon 2013.

## Kalowarghâ
Nila panèka binèna Faried Anfasa Moeloek, Menteri Kasèhadhân è Kabinèt Rèformasi Pamaddheghân. Salèrana anḍi' tello' ana', panèka Muhammad Reiza Moeloek, Puti Alifa Moeloek, bân Puti Annisa Moeloek.

## Sombher-sombher
Johanna Masdani

**Johanna Tumbuan Masdani** (29 Novèmber 1910 – 13 Mèi 2006), otabâ èkennal sareng nyama **Jo Masdani** panèka tokoh sè arintis kamardhika'an Indonesia. Salèrana èlahèraghi kalabân nyama **Johanna Tumbuan**. Salèrana hadir ḍâlem kadhâddhiyân penting sajârâ Indonesia, panèka Kongres Dâd-ngodâdhân Ka-2 taon 1928 bân Proklamasi Kamardhika'an Indonesia taon 1945. Salèrana saksè oḍi' akhèr ḍâri kadhâddhiyân Sumpah Dâd-ngodâdhân. 

## Kaoḍi'ân
Johanna tamaso' ḍâri 71 rèng ngodâ sè hadir ḍâlem Kongres Dâd-ngodâdhân Ka-2 è Oktober 1928 bân noro' ikrar Sumpah Dâd-ngodâdhân. Mènangka aktivis Dâd-ngodâdhân ra'-para' kamardhika'an, Johanna bânnya' atemmo sareng tokoh-tokoh laèn, akadhi Mohammad Yamin, Rusmali, bân Assaat. Salèrana tatemmo sareng lakèna sè jhughân aropa tokoh pergerraghân kamardhika'an, anyama Masdani.

Salaènna jârèya, Johanna dhâddhi saksè sajârâ ra'-para' Proklamasi Indonèsia sè èlakonè sareng Bung Karno tor Bung Hatta è 17 Agustus 1945. Èpon jhughân noro' sè nyoson konsep Tugu Proklamasi sabelluna èpaddhek sacara sederhana è aḍâ'na romana Bung Karno è Jhâlân Pegangsaan Tèmor No. 56 (samangkèn jhâlân Proklamasi) è Jakarta. Tugu nèka èbongkar sareng Bung Karno, bân èpaddhek polè taon 1980-an.

Johanna toman dhâddhi ghuru è Parghuruwân Ra'yat è Gang Kenari, Jakarta, bâkto bhântowan ḍâri rèng seppona è romana èpaambu. Salèrana jhughân aktif ḍâlem Palang Mèra Indonèsia, bân dhâddhi sè abimbing Pandu Ra'yat Indonèsia, tor dhâddhi aktivis sosial Dâd-ngodâdhân Pottrè Indonèsia.

Johanna dhâddhi mahasiswa psikologi è Fakultas Psikologi Universitas Indonesia. Saellana lulus, èpon ngabdhi dhâddhi dosen psikiatri è ka'dissa' sejjhâk 1961. Taon 1970-an, èpon ngala' pendidikan è Amerika Serikat bân Inggris samarèna lakèna sèdhâ è Oktober 1967.

## Pangarghâ'ân
Johanna ollè bânnya' pangarghâ'ân ḍâri pamarènta Rèpublik Indonèsia. È taon 1953, èpon ollè medali Sewindu Angkatan Perrang Rèpublik Indonèsia ḍâri Menteri Partahanan Kaamanan Ali Sastroamidjojo. Taon 1958, Jo ollè Bintang Satya Gerilya ḍâri Prèsidèn Soekarno. Taon 1967 è bâktona Soeharto, èpon ollè Bintang Satyalancana Penegak. Tor èpon ollè Bintang Mahaputera Utama è taon 1998 sareng Prèsidèn B. J. Habibie. Sakabbhina, Jo ollè bâllu' pangarghâ'ân dâri pamarènta RI.

## Wafat
Johanna sèdhâ tangghâl 13 Mei 2006 bân èkobhur è Taman Pasarèyan Pahlawan Nasional Otama Kalibata, Jakarta Lao' è tangghâl 15 Mèi 2006.

## Sombher-sombher
Mpok Alpa

**Nina Carolina** (12 Maret 1987 – Agustus 2025), biasa èkennal mènangka **Mpok Alpa**, panèka pelawak, model, bân pembawa acara Inḍonèsia. Salèrana èkennal kalabân video viral sè terro èkèbâ'â ka Alfamart kalabân ngangghuy bhâsa Betawi è media sosial.

## Kaodi'ân pribadi
Nina Carolina, otabâ biasana èkennal kalabân nyamah Mpok Alpa, lahèr è Jakarta Sèlatan, DKI Jakarta è tangghâl 12 Maret 1987. Salèrana akabin sareng Aji Darmaji è taon 2015 bân andi' ana' 4 pottra, iyâ arèya: Sherly, Alfatih, Raffi Ahmad Darmadina, bân Raffa Ahmad Darmadina. 

## Karir
Nina la kalonta èkaoningih sabâb panyanyi dangdut, molae kellas 6 SD la anyanyi lagu dangdut dâri panggung ka panggung. Nina biyasana anyanyi neng paraya’an sabbhân arè Satto bân Ahad. Salaèn ampon perna sèttong panggung sareng penyanyi dangdut Elvy Sukaesih, Nina jhughân ngako andi' *fanbase* sè èsebbhut Carolina Fans Club (CFC). Anyanyi lagu dangdut dâri panggung ka panggung panèka profesi sè èkalakonih sabellunna akhèrra èkennal mènangka dhâddhi pelawak.

## Sèdhâ
È arè Juma'at lagghu, 15 Agustus 2025 pokol 08:06 WIB, Mpok Alpa sèdhâ è omor 38 taon, è RS Kanker Dharmais, Jakarta Bârâ', saamponna tello taon ngadhebbhi kanker soso sè è rahasia'aghi dâri bânnya' orèng. Hal ka'dinto èpamangghi langsung sareng duwâ' kancana, Raffi Ahmad bân Irfan Hakim, lèbât program *For Your Morning* sè èsiaraghi langsung è Trans7. Mayyit almarhum Mpok Alpa è kobhuraghi è roma duka, Ciganjur, Jakarta Sèlatan. Salastarèna èpandhi'i, mayyit Mpok Alpa èdua'aghi lajhu èbendhem è Wakaf Kujaran TPU, Ciganjur, Jakarta Lao'. 

## Diskografi
### Singel
* *Ke Emol* (2018)
* *Mati Rasa* (2020)

## Filmografi
### Serial televisi

### Acara TV
* *[[Opera Van Java]]* (Trans 7)
* *[[Pagi-Pagi Pasti Happy]]* (Trans TV)
* *Buka Ae* (NET.)
* *Jangan Baper* (MNCTV)
* *Oh Gitu* (Trans TV)
* *[[Sahur Segerr]]* (Trans 7)
* *[[Ini Ramadan]]* (NET.)
* *[[Cemplang Cemplung]]* (Trans 7, hanya suara)
* *[[In The Kost]]* (NET.)
* *[[Sobat Misqueen]]* (Trans 7)
* *Sobat Mistis* (Trans 7)
* *[[In The Kost|Ramadan In The Kost]]* (NET.)
* *[[Uang Kaget|Uang Kaget Lagi]]* (MNCTV)
* *[[Anak Sekolah]]* (Trans 7)
* *[[Pesbukers|Sahurnya Pesbukers]]* (ANTV)
* *[[Expresi|eXpresi]]* (NET.)
* *[[Ketawa Itu Berkah]]* (Trans TV)
* *[[For Your Pagi]]* (Trans 7)
* *House of Mama Gigi* (SCTV)
* *[[Arisan (acara televisi)|Arisan]]* (Trans 7)
* *[[Ramadan Itu Berkah]]* (Trans TV)
* *[[Bikin Laper]]* (Trans TV)
* *Makan Bareng Artis* (RCTI)
* *[[Pesbukers|Pesbukers Ramadan]]* (ANTV)
* *COD (Comedy on Delivery)* (Trans 7)

## Sombher
Katherine Karnadi

**Katherine Karnadi** (lahèr tangghâl 13 April 1987) èngghi panèka ilustrator Inḍonèsia. Salèrana èkennal kalabân karay-karyana sè ngaghungè konsèp feminin, melankolis, tor timeless beauty. Katherine jhughân sè abhângkn Viva Palèstina, sala sèttong proyèk  kaangghy aparè dâ' ka maghârsarè Palèstina kalabân ajhuâl samacem proḍuk hasèl karyana sè ngaghungè tèma Palèstina, akadhi kaos oblong, songko', tas tote, bros, sareng bhârâng sè laèn. Salèrana jhughân ngaghungè usaha kalambhi daring Studio Margea.

Mènangka ilustrtor leppas, salèrana jhughân ampon alako abhârâng kalabân bânnya' pihak, è antarana Reese Witherspoon, kalompo' musik Sajama Cut, roma moḍe bhâtèk Parang Kencana, merek kalambhi Kanvas, Chatime Inḍonèsia, sareng majalah Harper's Bazaar Inḍonèsia. Katherine jhughân segghut dhâddhi ilustrator majalah moḍe tor èonjhâng aghâmbhâr sacara langsung (live drawing) è pan-saponapan pertunjukkan moḍe sareng bhârâng kecantikan nasional sareng internasional.

## Kaoḍi'ân Awwâlâ
Katherine èlahèraghi è tengnga kalowarga sè pajhet senneng ka seni, ramana sorang arsitèk sareng èbhuna jhughân ajhâr seni rupa. Sajjhek ghi' kènè', salèrana ngaghungè hobi aghâmbhâr kalabân ngangghuy pakakas akadhi  dhâlubâng, po'lot, sareng cat aèng.

## Karèr
Salèrana molaè toron mènangka dhâddhi ilustrator leppas è taon 2013 saamponna adhingghâlaghi kalakoanna mènangka bâgiyân pamasaran è sala sètong perusahaan aplikasi. Ḍâri awwâl karèrra, Katherine ngala' tèma tentang orèng binè', fèminitas, sareng konsèp timeless beauty ḍâlem karyana sè èartè'è mènangka "ghâmbhâr sè bisa è oladhi bilâ'â bhâi ta' mabhusân". Sala sèttong ilustrator sè dhâddhi inspirasi gayana èngghi panèka Agnes Cecile ḍâri Italia. Katherine nemmu momen è ḍâlem karèrrâ nalèkana molaè aktif aparèng karyana lèbât Instagram. Coma ḍâlem ḍutaon, jumlana pengikuddhâ sampè' 420.000 tor salèrana bânynya' èajhek akolaborasi sareng pan-saponapan sponsor sè rajâ, akadhi Samsung, Biore, sareng merek moḍe nasional akadhi Coyyon Ink sareng Shop at Velvet. Karyana jhughân tampil è sajumla majalah antara laèn ELLE decor, Harper's Bazaar, Cleo sareng Grazia.

Sajjhek Ḍèsèmber 2023 otâbâ kalabân rajâna konflik sareng invasi Israel è jalur Gaza, Katherine amolaè proyèk Viva Palèstina. Salèrana ajhuâl kaos, tas, sareng bhârâng sè ngagghuy tèma Palèstina sè tamaso' hasèl karyana dhibi'. Kalabân Informasi sè èkaollè è akun Instagramma, sabânynya' 50 persèn ḍâri pajuna râng-bhârângnga bhâkal èparèngaghi ḍâ' maghârsarè Gaza lèbât Badan Amil Zakat Nasional. È bâkto kloter lu-ghâlluna sareng sè nomer ḍuwâ' è ḍâlem pajuna râng-bhârângnga, Viva Palèstina ampon makompol dana Rp.18.524.000 sè ampon èparèngaghi lebât BAZNAS. Katherine sareng kalompo'on sampè' samangkèn ghi' aktif majhâlânaghi proyèk panèka.

## Sombher
A. W. Prihandita

Anselma Widha Prihandita panèka panolès fiksi Indonesia. È taon 2025, Prihandita ngaollè pènyalèyan (*penghargaan*) *Nebula* kaangghuy kategori novèl pèndha' palèng saè (*best novelette*) ḍâri *Science Fiction and Fantasy Writers Association* *(SFFWA)*, sarta terros ḍhâddhi orèng Indonesia sè kapèng sèttong sè narèma pènyalèyan kasebbhut. Hasèl karjhâna sè judulla *<nowiki/>'Negative Scholarship on the Fifth State of Being*' (2024) èumumaghi dhâddhi sala sèttong sè menang è bulân Maret 2025. Panèka narèma pènyalèyan kasebbhut sacara resmi è tangghâl 5-8 Juni 2025 è Kansas City Marriott Country Club Plaza. È dâlem karjhâna jârèya, Prihandita nyalatarè (*menyorot*) perran kaghâstè’an buwadhân (*kecerdasan buatan*/AI) sè sajân ranyeng (*mendominasi*) è dâlem oḍi'na manossa, namon jhughân aghâḍhuwi dâmpa' sè ta' saè dâ' pèngghirra pangataowan. Kaghâstè’an buwadhân panèka matoron kabhâḍâ’an masarakat sè èpèngghiraghi, tamaso' kakoranganna mèsin AI dâlem ngoladhi sacara jhangkep (*utuh*) pangalamânna manossa bân bhalâ masarakat sè èkaghâlimpo' pèngghir. *Novelette* hasèl karjhâna kasebbhut aghâḍhuwi gènre fiksi spèkulatif.

## Pandidighân bân Karir
Prihandita panèka lulusân *Sastra Inggris Universitas Indonèsia* bân marena pandidighân S3 è dâlem biḍâng bhâsa bân rètorika ḍâri *Universitas Washington*. Samangkèn, panèka jhughân dhâddhi tanagha pangajhâr è kampus sè paḍâ è Amerika. Panèka narèma *teaching assistantship* ghâbây ajhâlannaghi sakola S2 bân S3, otabâ macemma bèasiswa pâmbèbbhasan biayana sakola. Mènangka saradhâ, Prihandita kodhu dhâddhi instroktor è kellas mahasiswa S1. Salama è Amerika, panèka jhughân ollè bèasiswa kaponolèsan, antarana iyâ arèya *Octavia Butler (2024)* bân *Fresh Voices (2023).*

## Sombher
Lala Bohang

Lala Bohang (lahè 9 Maret 1985) panèka panolès, parupa, bân kurator Indonèsia. È taon 2020, panèka narèma pènyalèyan *International Ronald McDonald Award 2020* ghâbây buku *The Journey of Belonging* (2020) sè ètolès abhâreng sareng Lara Nuberg. Hasèl karjhâna sè laèn iyâ arèya *buku trilogi* sè paju bânnya' sè bhul-ombhullâ *The Book of Forbidden Feelings* (2016), *The Book of Invisible Questions* (2017), bân *The Book of Imaginary Beliefs* (2019). È taon 2023, panèka mabâḍhâ (merilis) buku *In The Middle of Everything*.

## Kaoḍiân Awwal bân Pandidighân
Lala lahèr è Makassar bân rajâ è Palu. Panèka *alumni jurusan Arsitektur Universitas Parahyangan*. Hobi macana panèka noron ḍâri emba lakè' otabâ sè sèring èolok Opa sareng panèka. Bâkto ghi' enneng è Palu, Lala terros ollè lè-ollè buku ḍâri emba lakèkna sè kaḍhâng adhinas è Jakarta. Ghâbây hobi aghâmbhârrâ, Lala ollè samangat ḍâri rammaèpon sè alako mènangka arsitek. Lala terros èkancaè sareng rammaèpon bâkto aghâmbhâr. Panèka jhughân aghuna’aghi dâlubâng sè tak èyangguy sè bâḍâ è laci mèjâ lakona rammaèpon. Kantos samangkèn, Lala terros ènga' dâ' tèllo' objèk sè èghâmbhâr rammaèpon, iyâ arèya masjhid, jhuko', bân orèng bini' hamèl.

Sajjhek SMP, Lala kaghâḍhuwân pangaterro dhâddhi panolès. Bâkto ghi' mahasiswa, panèka pèrna ngèprèm naskah novèl dâ' bânnya' panyètha' è Indonèsia, namon sadhâjâna nolak. Kantos è taon 2024, kasèmpadhân noles jârèya dâteng bâkto Lala narèma patabârraâ ḍâri sala sèttong èditor panyètha' sè kalonta è Indonesia. Èmolaè ḍâri noles sapolo kaca bân terros ajhâlân kantos samangkèn.

## sombher
Air Mata Iboe

**Air mata Iboe** iyâ arèya film Hindia-Bâlândhâ (satèya Indonèsia) sè sutradara bân sè nolès film jârèya iyâ arèya Njoo Cheing Seng. Arèya iyâ arèya sèttong film dibudi sè èghâbây bi' Majestic Film Company andi'na Fred Young. Bintangnga iyâ arèya Fifi Young, Rd Ismail, A. Sarosa, Ali Yuho bân Soerip. Film arèya bânnya' acarèta jhâ' bâdâ sèttong èbhu sè arabât ana'na sampè dhibâsa, tapè ècokoco bi' ana'na sè wa'towa'an. Film arèya bânnya' musik keroncong. Air Mata Iboe, satèya èsangka èlang, èrilis è bulân Dèsèmber 1941. Bâbârempa sombher alaporraghi film arèya ghenna' è bâkto toju'en Jeppang è Indonèsia (1942-1945) bi' Tan Tjoe Hock. Film arèya èghâbây polè kalabân judul sè pade è taon 1957.

## Sombher
Anne Avantie

Anne Avantie (lahèr 20 Mèi 1955) panèka sala sèttong parancang busana bân pelopor Kabhâjhâkebaya kontèmporèr kabhângsa’an Indonesia. Kabhâjhâ hasèl karjhâna ampon èkennal è skala internasional sarta sèring èghuna’aghi sareng para modèl bân sèlèbriti Indonèsia kantos pan-berampan ratu kashèghân (*ratu kecantikan*) sè perna dâteng dâ' Indonèsia, sala sèttongnga iyâ arèya Miss Universe.

## Kaoḍi'ân
Anne èlahèraghi è Semarang è tangghâl 20 Mèi 1965 sarta saterrossa malastarè masa kènnè'na è Kota Surakarta, Jhâbâ Tengnga. Panèka pottra kapèng sèttong ḍâri tèllo' tarètan. Anne saterrossa apaksa sareng Yoseph Henry bân dhâddhi èbhuna ḍâri tèllo' orèng pottra.Sè kapèng sèttong, Intan Avantie apaksa sareng Christinus sarta aghâḍhuwi sèttong pottra, Matthew Archiello Keenant Wijasena. Pottra sè kapèng dhuwâ bân katèllo'na Anne sadhâjâna lake', iyâ arèya Ernest Christoga Susilo bân Ian Tadio Christoga Susilo.

Ngoladhi ghâris katoronnan ḍârâ seni sè dherres è dâlem dhibi'na sè asalla ḍâri èbhuna, iyâ arèya Amie Indriati. Ḍârâ seni sè paḍâ jhughân sè sacara èstafèt èpamarès Anne ḍâ' pottra bini' sèttong-sèttongnga, Intan Avantie, sè jhughân èkennal mènangka dhesainer ngoḍâ sè abakat. Polana jârèya Amie Indriati, Anne Avantie, bân Intan Avantie èkennal mènangka tèllo' gènèrasi kabhângghâ’an Indonesia è dhunnyana fèsyen

## Sombher
Puty Puar

**Puty Karina Puar** (lahèr tangghâl 1 Agustus 1989 èngghi panèka ilustrator, tokang nyerrat buku, sareng pegiat literasi Inḍonèsia. Puty panèka tamaso' orèng sè abhângon Buibu Baca Buku Book Club, sala sèttong komunitas daring sè atojjhuwân kaangghuy abhânto bâgiyân bu'-embu' kaangghuy aktif maos tor magerrak dunia literasi. Komunitas panèka pas akembang dhâddhi sala sèttong organisasi nirlaba sè anyama Perkumpulan Ibu Cerdas Berdaya sajjhek 2021. Salèrana peenah alako abhereng sareng Ernest Prakasa è ḍâlem aghâbây matèri promosi ḍâri filem Imperfect: Karèr, Cinta & Tèmbhângan tor vidèo lirik ḍâri musik latar sè èbhâkta sareng Fiersa Besari. Salèrana jhughân aghâbây vidèo lirik kaangghuy filem Milea: Sowara ḍâri Dilan, Kanca Tapè Akabin 2, sareng Mariposa. Karya ilustrasinya segghut èghâmbhâraghu  kaabân loco.

## Kaoḍi'ân Awwâ tor Penḍiḍikan
Puty lahèr è Jakarta è tangghâl 1 Agustus 1989 tor tamaso' alumni S1 Tèknik Gèologi, Institut Tèknologi Bandung angkatan 2007. Sajjhek ghi' kènè', salèrana lèbur aghâmbhâr kalabân noro'è bhâr-ghâmbhâr sè bâḍâ è manga Sailor Moon sareng Ardcapto Sakura. Hasèl karyana pas èjhuwâl. Samangkèn, Puty pareppa'an ngalakonè penḍiḍikan magister sains (programa kalabân jarak jhâu) è ḍâlem abhângon sè alanjut, Universitas Sussex.

## Karèr sareng penghargaan
Sabelluna ajhâr è bidang ilustrasi sacara profèsiona, Puty perna alako mènangka gèolog salama lèma taon è Balikpapan, Kalimantan Tèmor. Kalakoânna panèka kodhu oḍi' tapèsa sareng kalowargana. Salèrana bâkto ka'rowa molaè mèkkèr kaangghuy alako ḍâri roma, saèngghâ dutaon sabelluna kalowar ḍâri kalakoânna tor molaè ngalakonè kalakoan ilustrasi paroh bâkto.

Mènangka ilustrator, Puty ampon akolaborasi sareng bânynya' pihak è ḍâlem samacemma proyèk. È taon 2019, salèrana pernah èpènta sareng Facebook kaangghuy aghâbây stiker khusus arè lahèrra Pancasila kaangghuy status Facebook è pengguna stories è Inḍonèsia.

È taon 2018, salèrana mennang lomba vidèo panḍá' ḍâri The JCS International Young Creative Award, sala sèttong bâgiyân ḍâri International Emmy Award taon 2018. 

È taon sè sami, salèrana jhughân amolaè komunitas daring Buibu Baca Buku sè kegiatanna meliputi bu-dhâbu sareng diskusi buku, wèbinar, lokakarya, lomba ulasan buku, tantangan maca, sareng secara rutin aparèng rèkomèndasi buku ḍâri samacemma jennis sareng sè nolès. Sajjhek taon 2021, komunitas panèka dhâddhi organisasi nirlaba sè anyama Perkumpulan Ibu Cerdas Berdaya. Taon 2003, salèrana narèma The Good Chat, sala sèttong bèasiswa kaangghuy para pemimpin komunitas sareng sè apangaro ḍâ' Asia Tèmor Lao' kaangghuy kaangghuy ngutamaaghi percakapan iklim kaangghuy anyokong tojjhuwân iklim naghârâna orèng kabbhi. È taon 2023 jhughân, lèbât perkumpulan bhu-èbhu Pènter se aènergi, Puty amolaè mèkkèr iklim tor sacara resmi makalowar program Literasi Iklim kaangghuy bhu-èbhu è taon 2024.

## Kaoḍi'ân Dhibi'èn
Puty akabin sareng rakana è taon 2014 tor ngalahèraghi ana'na sè lu-ghâllu sè taon 2016. Samangkèn, salèrana ngaghungè ḍuwâ' ana' tor asareng kalowargana nettep è Bekasi.

## Sombher
Dhupa

**Dhupa** otabâ ***setanggi*** panèka bahan-bahan *aromatik* sè makalowar kokos sè ro'om sè khas manabi èyobbhâr. Dhupa umumma èghuna'aghi ḍâlem ritual aghâma akadhi aḍu'a' bân ibâḍâ, ka'angghuy *aromaterapi*, otabâ mènangka sarana meditasi. Salaèn ghânèka, dhupa bisa jhughân èghuna'aghi mènangka sot-kosotta keppè' saderhana otabâ obhâtta rengngi' bân samacemma.

Dhupa umumma èghâbây ḍâri tombuwân *aromatik* sè segghut èsaloy kalabân mènnya' atsiri. Bhângonna dhupa sè èghuna'aghi samangkèn panèka dhâ-bhidhâ, napa ca'an kabhudhâjâ'ân bân jhughân bisa aobâ kalabân kamajhuwân tèknologi bân kabhutowan.

## Macem
Dhupa umumma èbâgi dhâddhi ḍuwâ' macem, èngghi panèka dhupa sè kalabân èyobbhâr apoy sè èpèsa bân dhupana tor dhupa sè èyobbhâr langsong. Dhupa sè èyobbhâr langsong umumma panèka *pasta* kerrèng sè èbhundhu' neng tongkat ma'lè dhâddhi *batangan* bân bâgiyân sè èyobbhâr akadhi mardâ sè nyonar. Dhupa sè akadhi panèka, khusussa dhupa sè èghuna'aghi è upacara Cèna, èsebbhut **hio** (Hanzi: 香; Pinyin: *xiāng;* bhâsa Inggris: *joss stick;* bhâsa Inḍonèsia: dupa). Dhupa è hio umumma èghâbây ḍâri kaju gaharu bân candhâna.

Dhupa jhughân èghuna'aghi ḍâlem Misa bân ibâḍâ Kristen, khusussa è Gereja Katolik, Gereja Ortodoks Tèmor, Gereja Ortodoks Oriental, bân Gereja Tèmor Asiria, sarta jhughân èghuna'aghi è ḍâlem ibâḍâ *jema'at* Lutheran, Katolik Lambâ', Metodis, Reformasi, Presbiterian, bân Anglikan. Dhupa biasana èpamaso' ka ḍâlem dhupa sè èsebbhut turibulum, sè aropa'aghi bâddhâ logam kalabân totop sè èlobangè bân bâḍâ ghântongan rantay. Arengnga èsabâ’ è ḍâlem *turibulum*, apèsa ḍâri dhupa, ka'angghuy ngobbhâr dhupa kasebbhut. Dhupa sè èghuna'aghi umumma èghâbây ḍâri bahan mènnyan otabâ *resin mur*.

## Ghâmbhâr

## Sombher
Butet Manurung

**Saur Marlina Manurung**, MAAPD (lahèr 21 Fèbruari 1972), panèka aktivis sosial bân antropolog Indonèsia. Salèrana panèka perintis bân aktif è pendidikan alternatif ghâbây masyarakat adhât è Indonèsia.

## Awwâl karir
Pangaterrona Butet sè terro ngajhâr panèka polana lèburrâ apetualang. Salèrana panèka senneng maca bân buku-buku petualangan sè madhâddhi pangaterrona. Anḍi' mèmpè dhâddhi 'Indiana Jones,' lako siyap ghâbây ajelajah. Ḍâlem parjhâlânan studina, Butet semma' bân masyarakat adhât è sadhâjâh wilayah Indonesia. Butet ghun anḍi' ijazah sè ngèrèngè parjhâlânna, neng-neng è hutan ghâbây ngajhâri rèng-orèng Rimba, masyarakat rimba è Bukit Dua Belas, Jambi, Somattra. 

Butet molaè ngembhângaghi program pendidikan bâgi rèng-orèng Rimba sè oḍi' è hutan Bukit Duabelas, Jambi bâkto èpon dhâddhi bâgiyân ḍâlem proyèk konservasi è bâbâna LSM Warsi taon 1999. Pangalaman ghânèka panyebbhâb ca-kancana ka'dissa' abangun Sokola Institute è taon 2003 bân ngembhângaghi kurikulum pendidikan sè kontekstual. 

Butet bânnya' ollè panolaghân ḍâlem usahana ngèbâ literasi dâ' Orèng Rimba. Salèrana jhughân toman ngalakonè ghâpanèka tek-ngitek bân anḍi' rèsiko èpakalowar ḍâri komunitas. Tapè èpon ghi' pagghun teptep. Pangaterrona kaangghuy ngajhâr na'-kana' orèng Rimba ghâbây maca bân nolès sanget kowat polana morèd-morèddhâ bâḍâ kamajuwân. Ana'na Kapala dhisa Orèng Rimba sè jhughân morèddhâ èpon, bisa paham ka ta' akuradhân kontrak sè ètolès tentang sengketa wilayah. Kapala dhisa mènta ngobâ dokumen sè alindungi kapentingan dhisa. Butet akhèrra ollè sokongan. 

Butet, sareng empa' kancana sè jhughân ngajhâr, ngembhângaghi program kaaksaraan sè responsif dâ' adhât, tradisi, bân gaya oḍi'ân masyarakat adhât sè ketat, bân sè ajâwâb tangtangan pamaddheghân dâ' komunitas sè ta' èyèddhebbhi. È taon 2003, Salèrana bân kancana maddhek organisasi non-pamarènta anyama SOKOLA, sè èghèntè ka nyama Sokola Institute, sè fokus dâ' integrasi nilai-nilai bân perspektif lokal ḍâlem teknik pangajhârânna. Kantos samangkèn, SOKOLA ampon ajhâlâni program è sanga' provinsi sè bhidhâ è sakabbhina daèrah è Indonesia, ngèbâ literasi ka lebbi ḍâri 10.000 orèng, saè na'-kana' sareng orèng dhibâsa è komunitas adhât sè tatotop. 

Pangalamanna arintis program pendidikan è komunitas adhât orèng rimba sè oḍi' è hutan Jambi  ampon ètolès è buku ajudul "Sokola Rimba" sè partama kalè èterbitaghi taon 2007, kantos samangkèn ampon dâpa' 7 kalè cetaghân bân èterbitaghi ḍâlem bhâsa inggris ajudul "The Jungle School" taon 2012. Buku bân carètana èpadhâddhi film ajudul "Sokola Rimba" kalabân produser Mira Lesmana bân sutradara Riri Riza è taon 2013, tor filemma mennang bânnya' pangarghâ'ân Internasional.

## Pangarghâ'ân

* “Nobel Asia” Ramon Magsaysay Award 2014, 
* Pangarghâ'ân Kebudhâjâ'ân Kementerian Pendidikan bân Kebudhâjâ'ân 2015, 
* Ernst and Young Indonesia Social Entrepreneur of the Year 2012, 
* Young Global Leader 2009, 
* Ashoka Fellow 2006, 
* Time Magazine’s Hero of Asia 2004, 
* Unesco’s Man and Biosphere Award 2001, 
* bân laènna

## Sombher-sombher
Yessie Widya Sari

**Yessie Widya Sari** (lahèr 14 April 1980) panèka ilmuwan bân *akademisi* Inḍonèsia sè ngajhâr è Jurusân Fisika, Fakultas Matematika dan Ilmu Alam (FMIPA) Institut Pertanian Bogor (IPB). Yessie èkennal karana *dedikasi* bân prestasina è ḍâlem bidang sains, khusussa è ḍâlem panalètèyan *biomaterial*, *biomassa*, bân *bioenergi*. È bidang *biomaterial*, panèka tamaso' karamik kalsium fosfat bân mikrosfer kaca. Material panèka samangkèn èghuna'aghi mènangka bahan ghâbây ghântè tolang/ghighi. Yessie jhughân amanpa'attaghi hasèl tani ka'angghuy material *canggih*, akadhi *bioplastik*. Yessie jhughân nalètè *limbah* (pacarrèn) caèr pabri' sawit bân *limbah* caèr tahu mènangka sombher *biogas*. Yessie jhughân nalètè è **Pusat Studi Biofarmasi**, Institut Pertanian Bogor, **Pusat Studi Keberlanjutan** **dan** **Ilmu Transdisipliner**, Institut Pertanian Bogor, bân **Kelompok Penelitian Fisika Medis** **dan Biofisika**, Departemen Fisika, FMIPA UI.

## Pamolangan
Yessie Widya Sari ollè gellar sarjana fisika ḍâri Institut Pertanian Bogor è taon 2002. Yessie jhughân nerrossaghi kuliyâ master è Program Studi Fisika, Jurusân Fisika, Fakultas Matematika dan Ilmu Alam, Universitas Indonesia bân lulus kalabân *Cum Laude* è taon 2005, è taon 2015, Tessie mamarè gellar doktoralla. *Bio-based Science* è Universitas Wageningen, Bâlândhâ.

## Lako bân Panalètèyan
Samangkèn, Yessie panèka dosen bân panalètè è Divisi Biofisika, Jurusân Fisika (FMIPA), Universitas Pertanian Bogor. Yessie jhughân aropa'aghi *research fellow* è Pusat Studi Biofarmasi, Universitas IPB, Pusat Studi Keberlanjutan dan Ilmu Transdisipliner, bân Pusat Penelitian Fisika Kedokteran dan Biofisika, Jurusân Fisika, FMIPA, Universitas Indonesia. Panalètèyan Yessie èfokusaghi ḍâ' *biomaterial*, *biomassa*, bân *bioenergi*. Abhâreng tim-ma, Yessie ampon ollè pan-bârâmpan patèn è tello' bidang kasebbhut.

Sala sèttong inovasi rajâna panèka panalèlèyan tentang bâddhâna kakanan *basis bioplastik* sè asalla ḍâri protein mikroalga. Panalètèyan panèka anḍi' tojjhuwân ghâbây ngorangè *limbah* plastik sintetik jhughân abherri' solusi ḍâ' rèng tani bân padhâghâng sè ngalamè karogiyân karana masa panyèmpennan produk partaniyan sè sakejjhâ'. Panalètèyanna Yessie ampon èyakowè bân ollè pangarghâ'ân mènangka sala sèttong "Inovasi Indonesia yang Paling Prospektif" ḍâri *Business Innovation Center* è taon 2019 bân 2020, sarta "Prospektif Calon Start-Up" 2019 mènorot Ristekdikti.

## Sombher
Tikal

**Tikal** (Tik'al dâlem èjhâân Maya modern) iyâ arèya rontowan kotta kona è alas ojhân Guatemala sè ngara nyamana Yax Mutal. Tikal aropaaghi sala sèttong kotta palèng rajâ dâlem Trap maya è jhâman pra-Kolumbus. kotta rèya bâdâ è wilaya Cekkongan patén è Departemen El-Petén. Situs rèya aropaaghi bâgiyân dâri Taman Nasional Tikal, sè èkoca'aghi dhâddhi Situs Warisan Dunia UNESCO è taon 1979.

Tikal iyâ arèya èbhu kotta sèttong naghârâ sè toman dhâddhi sala sèttong kerajaan palèng kowat dâlem paradhâbhân Maya. Maskè bhângonan-bhângonan rajâ è situs jârèya ollè ètilik polè è abad ka-4 SM, Tikal dâpa' moncè' kajhâjâân è jhâman klasik (200-900 M). È bâkto jârèya, Tikal adominasi politik, ekonomi, bân militer wilaya Maya, bân ahubuhan bân wilaya-wilaya laèn è Mesoamerika ènga' kotta rajâ Teotihuacan è Lembah Meksiko. Bâdâ bhuktè sè matao jhâ' Tikal toman èkowasaè bi' Teotihuacan è abad ka-4 M. Samarèna tadâ'ân jhâman Klasik Akhèr (550-830 M), tadâ' polè monumèn rajâ sè è pajhâghâ è Tikal. Jumla masyarakat Tikal sajân toron laonan sampè' akhèrra kotta rèya è dhinaaghi bi' masyarakat è abad ka-10.

## Sombher
Ayang Cempaka

Ayang Cempaka (lahèr 1984-1985) panjânnângèpon sala sèttong ilostrator Indonèsia sè samangkèn enneng è Dubai, Uni Èmirat Arab. Karakter ilostrasina panèka ana-bârna bân kaḍhâng aghuna’aghi bârna sè nyonḍhul saèngghâ aberri' tândhâ sè jherrang, senneng, bân oḍi'. Ayang ampon akarjâ sareng macem-macem jènama nasional sarta internasional, akadhi *L'occitane Germany, Penguin, The Foundry NYC, Thermos, Netflix, Giphy, Love Beauty and Planet, Zwitsal, Nivèa*, bân laèn-laènna. Panèka jhughân pèrna narèma pènyalèyan *Marvelous Asian Mums 2021* ḍâri mèdia pangasohan pottra *theAsianParent Indonèsia*.

## Kaoḍiân Awwâl bân Pandidighân
Ayang lahèr è Pamekasan, Madhurâ è tengngana kaluwarga seniman, èbhuna panèka pelukis bân emba lakè'na panèka pamatong bân palukis. Panjhânnângèpon panèka *alumni jurusan Arsitektur Universitas Islam* Indonèsia angkadhâan 2001.

## Kaoḍiân Pribadi
Molaè taon 2010, Ayang pindah ḍâri Yogyakarta ḍâ' Dubai noro' lakèna sè alako ḍhâddhi arsitèk è ka'dissa. Sampè' satèya, Panjhânnângèpon ghi' enneng è Dubai bân lakèna sareng kadhuwa ana'na. Ayang panèka ḍhâddhi orèng sè salamet ḍâri panyakèt kankar soso.

## Sombher
Diana Rikasari

Diana Rikasari (lahèr 23 Dèsèmber 1984) panèka pangosahâ, parancang busana, bân panolès Indonèsia. Panèka panolès buku *#88Lovelife* sè ilostrasina èghâbhây sareng ilostrator Dinda Puspitasari. Buku kasebbhut ètettepaghi mènangka sala sèttong buku sè palèng pajhu è Indonèsia bân pèrna ollè pènyalèyan buku *nonfiksi* palèng saè è Malaysia è taon 2015 bân 2016. Diana panèka ghâḍhuwan UMKM kalabân tèllo' macem osahâ, iyâ arèya kalambhi, kalabân jènama *Schmiley Mo*, sapatu UP, bân tas *'Sun of a Fun*'.

Sabelumma, Diana èkennal mènangka *blogger* fèsyen. Samangkèn, panèka langkong èkennal mènangka dhesainer sè dhuḍu' è dhunnyana parancangan kalambhi dâur olang. *dâur olang* panèka nojjhu ḍâ' prosès aghâbhây polè klambhi dhimèn dhâddhi produk model anyar sè langkong arghâ, aghâḍhuwi ghuna sè dhâ-bhidhâ, otabâ èstètika sè langkong bhâghus. Diana jhughân ampon pan-berampan kalè nampèl è ajâng fèsyen è macem-macem naghârâ, antarana iyâ arèya *Kuala Lumpur Fashion Week 2016*, *Jakarta Fashion Week 2016*, bân *London Fashion Week 2017*. Tèllo' sapatu hasèl parancangânna èghuna’aghi mènangka properti è dâlem film *Stargirl* (2020).

## Sombher
Dinda Puspitasari

Dinda Puspitasari (lahèr taon 1989) panèka sala sèttong ilostrator fèsyen Indonèsia bân panolès buku *Dinda Puspitasari’s World of Pattern*. Ghâmbârrâ nampèl è ḍâlem buku *#88Lovelife* hasèl karjhâna parancang busana Diana Rikasari. Dinda ampon akarjâ sareng pan-berampan jènama rajâ è dâlem biḍâng mode bân produk kacantikân, antarana iyâ arèya *Louis Vuitton, Fendi, Kérastase, Chanel Beauty, Tiffany & Co,* bân *Dior*, tor toman èonjhâng è ḍâlem kagiadhân *live drawing*. È ahèr taon 2020, panèka jhughân pèrna akarjâ sareng ilostrator *Pixar, Scott Morse,* è ḍâlem kagiadhân aghâmbhâr langsong karakter film *Soul* sacara ta' langsong. Hasèl ilostrasina Dinda sèring èghâmbhârraghi 'bânnya' bân macem-macem bârna'.

## Kaoḍiân Awwâl bân Pandidighân
Dinda ampon tertarik ḍâ' ghâmbhâr bân rancang busana molaè gi' Sakola Dhâsar. Panèka tomaan aniat serius ka'angghuy madalem bidhâng fèsyen ḍâri sajjhâk awwâl, tape' ta' bisa polana biaya. Akhérra, dhibi'na mutossaghi ka'angghuy ngala' kuliah e program studi pariklanan kreatif è Universitas Indonèsia.

## Sombher
Mulla Sadra

**Mulla Sadra** panèka Filsuf Safawiyah sè kasohor. Nyama aslina panèka Muhammad b. Ibrahim b. Yahya al-Qawami al-Syirazi, kalabân gellar "Shadr al-Din" otabâ "Shadr al-Muta'alihin", panèka Syiah sè suksès nambâ ajhârân-ajhârân Imam Syiah Du bellâs ka dâlem camporan Peripatetisisme, Akbarisme, bân Illuminasionisme. Mulla Sadra lahèr ra-kèra taon 980 H/1572 M bân sèdhâ taon 1050 H/ 1640 M, salèrana panèka filosof partama sè ngèbâ sosonan bân  kaserasiyân lengkap ka dâlem bahasan-bahasan tentang mas'alah-mas'alah filsafat. Salèrana nyoson bân ngator mas'alah-mas'alah kasebbhut mènangka mas'alah matematika bân è bâkto sè padâ, salèrana macampor èlmo filsafat bân èlmo makrifat. Mulla aberri' metode filsafat sè anyar dâlem abahas bân aberri' solusi dâ' atos-ratos mas'alah, sè ka'dimma mas'alah panèka ta' bisa èpamarè kalabân filsafat Peripatetika, panèka sistem filsafat sè èkembhângaghi sareng Aristoteles. pèkkèranna lebbi apangaro dâlem pèkkèran Islam  ètèmbhâng orèng-orèng ahli kalam, maskè salèrana bennè ahli kalam.

## Kaodi'ân
Mulla Sadra panèka ana' sèttong dâri kalowarghâ rèng Iran. Eppa'na sanget nyabâ' areppan rajâ ka ana'na, mèlana dâri panèka, saellana eppa'na sèdhâ Mulla apinda ka kottah Isfahan ghâbây alanjut pendidikan sè lebbi tèngghi, khusussâ è dâlem bidang èlmo rasional (logika bân falsafah) bân tradisional (irfan, tafsir, bân hadits). È ka'dissa', salèrana atemmo sareng ghuruna sè kapèng sèttong, panèka Syekh Baha'i, tor bâdâ jhughân Mir Damad, panèka ghuru sè kapèng duwâ' bân kanca semma'na Mulla.

Salèrana odi' è bâkto jayana Dinasti Safawi sè bâkto panèka èpimpin sareng Syah Abbas I. Jhâman nèka paneka jhâman jayana paham Syiah Du Bellâs polana paham nèka èdhâddhiyâghi paham resmina naghârâ. Bâkto panèka jhughân, Mulla ajhâr èlmo-èlmo tekstual akadhi hadits, tafsir, jhughân disiplin èlmo sè laèn; salaènna jârèya salèrana ajhâr èlmo-èlmo rasional(al-‘ulum al-‘aqliyyah) dâ' filosof peripatetik anyama Abu al-Qasim Fendiriski.

Tello' ghuruna; Syekh Baha'i, Mir Damad, bân Fendiriski panèka sè abangun Madzhab Pèkkèran Isfahan sè kasohor è Iran bân suksès dhâddhi sebbhâb lahèrra falsafah Mulla Sadra.

## Sombher-sombher
Nuruddin al-Raniri

Syekh Nuruddin Muhammad bin Ali ibn Hasanji ibn Muhammad Hamid ar-Raniri al-Quraisyi otabâ kalonta kalabân nyama **Syekh Nuruddin Al-Raniri** panèka sala sèttong penasehat Kesultanan Acèh è bâkto èpèmpèn sareng Sultan Iskandar Tsani (Iskandar II).

Syekh Nuruddin èparkèra'aghi lahèr è ahèr abad ka-16 è kotta Ranir, Inḍia, bân sèdhâ è tangghâl 21 Sèptèmber 1658. È taon 1637, Nuruddin ḍâteng ka Acèh, bân saterrossa dhâddhi penasehat kesultanan è Acèh kantos taon 1644.

## Pangataowan sè Èkobâsaè
Nuruddin anḍi' pangataowan sè bânnya' è antarana sufisme, kalam, fikih, hadis, sajhârâ, bân parbhândhingan aghâma. È bâkto ghi' oḍi', Nuruddin nolès korang lebbi 29 kètab, sè palèng kalonta panèka "Bustanus al-Salatin". Samangkèn nyamana èpadhâddhi mènangka nyamana *perguruan tinggi agama* (UIN Ar-Raniry) è Banda Acèh.

## Ghuru
Nuruddin èberta'aghi ampon ajhâr sareng Sayyid Umar Abu Hafs ibn Abdullah Basyeiban, sè lebbi èkennal è Inḍia kalabân nyama Sayyid Umar Al-Idrus, sè aropa'aghi *khalifah Tariqah Al-Idrus Ba'alawi* è Inḍia. Nuruddin ampon jhughân narèma *Tariqah Rifaiyyah* ḍâri ghuruna sè anyama Ahmad ar-Rifa’i. Salaèn ghânèka, Nuruddin narèma parènta *Qodiriyyah* ḍâri ghuruna.

Potrana Abu Hafs, Sayyid Abdul Rahman Tajudin, sè ḍâteng ḍâri Balqeum, Karnataka, Inḍia, jhughân ampon akabin sa'amponna ahijrâ ka Jhâbâ kalabân Syarifah Khadijah, potrèna Sultan Cirebon ḍâri toronanna Sunan Gunung Jati.

## Peran è Acèh
Nuruddin anḍi' perran penting è bâkto mèmpèn olama' Acèh ka'angghuy ma'ancor tasawuf falsafina Hamzah al-Fansuri, sè èkatako'è bisa marosak imanna orèng Islam awâm, otamana sè ghi' bhuru maso' Islam. Tasawuf falsafi asalla ḍâri ajhârân Al-Hallaj, Ibnu 'Arabi, bân Suhrawardi, sè khas kalabân doktrin *Wihdatul Wujud* (Nyatowaghi Kawujudhân) èka'ḍimma nalèkana ḍâlem kabâḍâ'ân *sukr* (mabu' ḍâlem trèsna ḍâ' Allah Swt.) bân *fana' fillah* (èlang asareng Allah Swt.), Settong wâlli ḍâlem tasawuf ghânèka mungkèn bisa acaca oca' sè nyèmpang ḍâri syarè'at Islam.

## Sombher
Bahauddin al-Bukhari an-Naqsyabandi

**Mawlānā Syaikh Sayyid Muhammad Nūruddīn Shāh Bahāuddīn Al-Husaini Al-Uwaisi Al-Bukhārī An-Naqsyabandisyi qs. wa ra.** panèka ulama' Sufi sè Masyhur bân sè maddhek **Tarèkat Naqsyabandiyah**, sè aropa'aghi aliran Tarèkat palèng apangaro dâlem gerraghân Tasawuf. Sè noro' tarèkat nèka ampon nyebbar luwas ka sakabbhina dhunnya, bân madhâddhi tarèkat nèka sè palèng rajâ sa-dhunnya.

## Bâkto Awwâl
Syeikh Baha-ud-Din lahèr è taon 1318 è dhisa Qasr-i-Hinduvan (sè aobâ nyama dhâddhi Qashrul Arifan) è semma'na Bukhara, sè jhughân kennengngan sèdhâna salèrana è taon 1389. Sabâgiyân bânnya' bâkto odi'na panèka odi' è Bukhara, Uzbekistan tor daèrah è seddhi'na. Èkennal kalabân asma Syeikh Naqsyabandi, bân asma asli èpon panèka Muhammad Baha'uddin an-Naqsyabandi al-Uwaisy al-Bukhari. Èsebbhut dâlem kètab *ath-Thariqah an-Naqsyabandiyah wa A’lamuha* (TNWA, 18-19), asmana kasohor kalabân asma Syah Naqsyaband.

## Ajhâr Tarèkat
Salèrana ajhâl èlmo-èlmo syariah dâ' Khawaja Muhammad Baba As-Samasi, sè bâkto sèdhâna èkobhur è dhisa Samas, seddhi'na Bukhara. È omor 18 taon, salèrana ngala' Tarèkat dâri ghuruna, panèka Syekh Baba Samasi bân ajhâr katennangan, *khusyu'<nowiki/>*, tor *tadharru’*. Tapè, silsilana sanad Tarèkaddhâ Baba nyambhung ka morèddhâ Baba Samasi, sè jhughân dhâddhi ghuruna Bahauddin, panèka Sayyid Amir Kullal.

Sombher-sombher sè nyebbhut biografina, ajellassaghi jhâ' Syah Naqsyaband andi' tello' ghuru sè bânnya' apangaro ka parkembhângan bâbâtek tor spiritualla. Tello orèng kasebbhut, èsebbhut sareng Jaudah Muhammad Abul Yazid al-Mahdi dâlem Biharul Wilayah al-Muhammadiyah (BWM, 1998: 545-547) panèka: Khawaja Abdul Khaliq Ghajadwani, Muhammad Baba As-Samasi, dan Sayyid Amir Kulal.

Lèbât Khawaja Abdul Kholiq al-Ghuzdawani, Syekh Muhamamd Bahaudin Naqsyabandi èsebbhut ollè tarbiyah Uwaisyiah sacara ruhani, *bil madad ar-Ruhil A’zham*. Baba Samasi, èsebbhut, è bâkto Syekh Muhammad Baha'uddin Naqsyabandi ollè *tarbiyah Uwaisyah* dâlem batin dâri Khawaja Abdul Kholiq al-Ghuzdawani, Bahauddin jhughân ollè *tarbiyah ruhiyah* è 'alam *dhahir* dâri Baba Samasi bân Sayyid Amir Kullal.

## Tarèkat Naqsyabandiyah
Syekh Baha-ud-Din q.s panèka panerrus Syekh Amir Kulal q.s, ka'dinto bisa èyangghep mènangka thoriqoh Naqsyabandiyah dâ' rèng-orèng sè noro' Tarèkat, sè ajhârânna èkaollè dâri Abdul Khaliq Ghajdawani, tor nyambhung ka Khalifah Abu Bakar sè ngaollè langsung dâri Nabi Muhammad.

## Sèdhâ
Salèrana sèdhâ è bulân Rabiul Awwal taon 791 H. (1388 M.), è bâkto sakè' ra'-para' sèdhâ, rèd-morèddhâ maca'aghi sorat Yasin kantos samporna kasèdhâ'ânna. Salèrana èkobhur è kebbhunna dhibi', padâ sareng wâsiaddhâ. È kobhurân panèka, rèd-morèddhâ abangun *qubbah*.

## Sombher-sombher