Fakih Usman

Kѐyaѐ Hajji **Fakih Usman** (jhughân ѐtolès Faqih Usman; 2 Maret 1904 – 3 Oktober 1968) iyâ arèya aktivis Islam ѐ Inḍonѐsia bân politikus ḍâri Partai Masyumi. Dhibi’ѐn dhâddhi Menteri Aghâma Islam ḍuwâ’ kalѐ jabatan ya'ni Kabinѐt Halim bâjâ Rѐpublik Inḍonѐsia dhâddhi bâgiyân ḍâri Rѐpublik Inḍonѐsia Serikat, bân sѐ nomer ḍuwâ’ mѐnangka Menteri Aghâma sareng Kabinѐt Wilopo. Bâjâ ngoḍâna Fakih ѐpanglo karana ahubungan kalabân organisasi Islam Muhammaḍiyah, tapѐ samangkѐn ѐkѐnga’è è organisasi kasebbhut. Sala sѐttong jhâlân ѐ Ghersè' ѐnyamaѐ Fakih.

Fakih oḍi' rajâ ѐ Ghersè', Kerèsiḍènan Sorbhâjâ, Hindia Bâlândhâ. Abâ'na ajhâr tentang Islam ḍâri ramana bân ѐ sajumla ponḍhuk kantos taon 1920-an. È taon 1925 dhibi’ѐn agabung bi' Muhammadiyâ bân dhâddhi katowa cabang Sorbhâjâ kantos taon 1938; dhibi’ѐn jhughân ngèrèng apolitik è Ghersè'. Nalѐkana bânnya' organisasi Islam alako areng-sareng è taon 1940 ka'angghuy maddhek Majilis Islam Ala Inḍonѐsia, Fakih èdhâddhi Benḍahara. È bâkto èjajah Jeppang bân Revolusi Nasional Inḍonѐsia, Fakih terros ngèrèng lalampan rowa. Mѐnangka dhâddhi ḍukalè Menteri Aghâma Rѐpublik Inḍonѐsia, Fakih dhâddhi lebbi apangaro ѐ Muhammaḍiyâ. Dhibi’ѐn aghâdhuwi jasa mѐnangka dhâddhi bâkkѐl katowa ѐ bâbâna sasanapa pemimpin sabelluna èpadhâddhi Katowa Umum Muhammaḍiyâ è akhѐr taon 1968, sasanapa arѐ sabelluna dhibi’ѐn sèdhâ.

## Carèta oḍi'
Fakih èlahèraghi ѐ Ghersèk, Kerѐsiḍѐnan Sorbhâjâ, Hindia Bâlândhâ, Maret 1904. Ramana Usman Iskandar, alako adhâghâng kaju, samantara èbhuna panѐka ibu rumah tangga sѐ tamaso’ katoronan olama’. Pasangan ka'ḍissa, sѐ oḍi’na pas-pasan, nganghungi empa’ ana’ laѐn. Karana asalla bannè ḍâri kaom prѐaji, na’-kanak’ kasebbhut ta’ bisa asakola Bâlândhâ. Fakih ajhâr Islam sajjhek bâkto kenѐ’; dhibi’ѐn bânnya’ ѐajhâri bapa’na. Nalѐkana dhibi’ѐn omor sapolo taon dhibi’ѐn molaѐ ajhâr ѐ sala sѐttong ponḍhuk ѐ Ghersè'. Samarèna lulus taon 1918, dhibi’ѐn ajhâr ѐ sasanapa pondhuk ѐ lowar Kottha Ghersè', tamaso’ ѐ Bungah, Ghersè'.

### Alako ѐ Muhammaḍiyâ
Fakih ngèrèng ramana adhâghâng; è bâkto rèya jhughân dhibi’ѐn ajhâr bhâsa bân Islam kadhibi'. Nalѐkana Organisasi Islam Modernis Muhammaḍiyâ maso’ ka Ghersè' è taon 1922, Fakih dhâddhi sala sѐttong angghuta ḍâ’-aḍâ’. Karsana cѐ’ aktiffa ѐ Muhammaḍiyâ Ghersè', ḍâlem bâkto tello’ taon dhibi’ѐn dhâddhi katowana; bâjâ Fakih amimpin,Muhammaḍiyâ Ghresè' ѐyako sacara resmi mѐnangka ranca' Muhammaḍiyâ. Pas Fakih dhâddhi lebbi ѐkennal ḍâlem kalangan Muhammaḍiyâ bân ѐyallѐ ḍâ' ranca' Sorbhâjâ. Dhibi’ѐn jhughân aktif ḍâlem politik, bân è taon 1929 dhibi’ѐn ѐpѐlѐ mѐnangka angghuta ḍѐwan Kottha Sorbhâjâ. Samantara, Fakih terros adhâghâng alat pembangunan; dhibi’ѐn jhughân anḍi' perusahaan sѐ aghâbây kapal.

È bâkto 1932 kantos 1936 Fakih dhâddhi angghuta ḍewan ḍaèra Muhammaḍiyâ bân rèdaktur majala Muhammaḍiyâ *Bintang Islam* sareng Katowa Majelis Tarjih. Kalabân sajân aktif, Fakih molaѐ ali-bâli ḍâri Sorbhâjâ ka Ghersè' kalabân mobil pribaḍina, sèttong bhârâng sѐ mѐwa sѐ rangrang èghâdhuwi orѐng pribumi è bâjâ kasebbhut; ѐ Sorbhâjâ dhibi’ѐn ngoros kapentinganna Muhammaḍiyâ, samantara ѐ Ghersèk dhibi’ѐn ngoros usahana. Ḍâlem bâkto lowangnga, Fakih ajhâr bhâsa Bâlândhâ bân aḍâlemi ѐlmo Islam kalabân ajhâr pamèkkèran Muhammad Abduh.

Tangghâl 21 Sѐptѐmber 1973, Muhammaḍiyâ, Nahdatul Ulama (NU), Kooperasi pedagang Sarekat Islam, bân sajumla organisasi Islami laѐn – sè amosowan – agabung ka'angghuy maddhek sèttong pajung organisasi nyamana Majelis Islam A’la Inḍonѐsia (MIAI), sѐ apusat ѐ Sorbhâjâ. Fakih dhâddhi bendahara organisasi kasebbhut. È taon 1983 Fakih dhâddhi katowa ranca' Muhammaḍiyâ Sorbhâjâ, aghantѐyaghi Mas Mansoer. È taon 1940 dhibi’ѐn ambu ḍâri katowa ranca' Muhammaḍiyâ Sorbhâjâ bân angghuta ḍѐwan kottha ka'angghuy dhâddhi pemimpin sekrètariat MIAI.

### Masyumi

Samarèna Jeppang makala Hinḍia Bâlândhâ è awwâl taon 1942, pas è taon 9 Maret 1942 Gubenur Jenderal Tjarda van Starkenborgh Stachoueer bân Katowa Koninklijk Nederlends-Indische Leger Jenderal Hein Ter Poorten ngako kala. Pangowasa Jeppang alarang sakabbhina jennis organisasi, sampè' MIAI kodhu èpalobâr è bulân Mèi. MIAI èpaddhek polè è tangghâl 5 Sèptèmber 1942 bân, è ahèr taon 1943, èberri' nyama Partai Majelis Surya Muslimin Inḍonèsia, otabâ Masyumi. Bâkto ajabat è ḍèwan Masyumi, Fakih dhâddhi angghuta Syu Sangu In, ḍèwan penasihat Jeppang, è Sorbhâjâ; dhibi'en ajabat kantos taon 1945.

Marèna nyerrang bom atom è Hiroshima bân Nagasaki pas proklamasi Kamardhika'an Inḍonèsia è bulân Agustus 1945, pihak Jeppang amolaè ngako kala. Marèna rèya Fakih alako ḍâ' ka pamarènta Republik. Ḍâri tangghâl 7 sampè' 8 Nopèmber 1945 Fakih maso' Muktamar Islam Inḍonèsia è Yogyakarta, sè ngèbâ hasèl Masyumi èpadhâddhi partai politik sè ngabbâkèlèn kapentèngan Islam. Sabâb bâḍâna Pertempuran Sorbâjâ rèya Fakih bân kalowargana ngallè ka Malang.

È Malang, Fakih agabung bi' Masjkur bân Zainul Arifin ghâbây maddhek kalompo' rèvolusi ḍâri Kalompo' Sabilillah bân Hizbullah, sè toman èlatè Jeppang; Fakih dhibi' dhâddhi bâkkèl katowa satowan jârèya. Marèna Agrèsi Militer Bâlândhâ II èluncuraghi è bulân Ḍèsèmber 1948, Fakih bân kalowargana buru ka Surakarta; è kottha rèya Fakih dhâddhi aktif bi' Muhammadiyah polè. Dhibi'en dhâddhi sala sèttong bâkkèl katowa, è bâbâna Bagus Hadikusumo, bân kodhu lè-ngallè antarana Surakarta ban Yogyakarta.

### Menteri Aghâma

È ahèr taon 1949 pamarènta Inḍonèsia bân Bâlândhâ mabâḍâ Konferensi Mèjâ Bunter, sè èssèna ngako kedaulatan Inḍonèsia bi' Bâlândhâ è 27 Ḍèsèmber 1949. Rèya dhâddhi sala sèttong sabâb èpaddhekka Republik Indonesia Serikat (RIS), sè anḍi' ennem bellâs naghârâ bâgiyân. È taon 21 Jânuwari 1950 Fakih aghântèyaghi Masjkur sè dhâddhi Menteri Aghâma ḍâlem Kabinet Halim, abâkkèlè Rèpublik Inḍonèsia. È bâkto panèka, republik èsoson ḍâri Yogyakarta, Banten, bân sabâgiyân Somattra. Alako bhâreng bi' Menteri Aghâma RIS Wahid Hasyim, Fakih molaèn neptepaghi kurikulum ajhâr aghâma standar è sakola umum bân mamaju è sakola abasis aghâma. È tangghâl 17 Agustus 1950 RIS bân agghutana dhâddhi sèttong republik, bân Hasyim mènangka menteri aghâma.

È bâbâna Hasyim, Fakih atugas dhâddhi katowa bâgiyân sakola aghâma. Angghuta Masyumi bhidhâ tojjuwân bi' partai NU sè ngangghâp Masyumi ngutama'aghi politik, sampè' dhâsarra ḍâlem Islam ta' èpkkèren. Pas Kabinet Natsir molaè nyoroct, Fakih èyajuwaghi Masyumi ghâbây calon menteri aghâma - kalakowan sè kontroversial polana ghita' bâḍâ orèng NU dhâddhi calon menteri. NU kalowar ḍâri Masyumi, molaèn 5 April 1952. Fakih èpèlè bi' mayoritas lèma' sowara, kandidat laènna, Usman Ralivy, ollè empa'.

Fakih èpadhâddhi Menteri Aghâma ḍâlem Kabinèt Wilopo. Dhibi'en èlantik pas 3 April 1952 bân ngallè bi' kalowargana ka ibu kottha Jakarta. Ḍâpa' è ḍissa, Fakih molaèn program reformasi ḍâlem Kamentriyan Aghâma, tamaso' rèsmiaghi tojjhuwan kamentriyan: Ghâbây mabâḍâ ghuru aghâma, mabeccè' hubungan antar-aghâma, bân nantowaghi tangghâl tellasân. Dhibi'en jhughân nègghu polè struktur kamenteriyan. Tamaso' aresmiyaghi hierarki kapala bân abânto' cabang è tingkat provinsi bân ḍaèra. Kementerian rèya alanjut ningkataghi sakola aghâma bân ngurus è bulân hajji sè mangkat ḍâri Indonesia ka Mekka sabbhân taon. Kabinet Wilopo lobâr pas 30 Juli 1953, marèna ollè masalah imigrasi bân sengketa tana è Mèdan. Fakih èghântè Masjkur.

### Karjâ lanjutan

Salastarèna ngabdhi dhâddhi Mentri Aghâma, Fakih terros alako abhâreng kementerian tor Muhammaḍiyah, saengghâ atugas dhâddhi bâkkel Katowa Muhammaḍiyah è bâbâna Ahmad Rasyid Sutan Mansur; è taon 1956 salèrana dhâddhi sala sèttong ḍâri tello' angghuta Muhammadiyah sè ajhârbâ'aghi pamangghina tentang masyarakat Islam sè lerres, sè ngotama'aghi sakola. Namong, Fakih lebbi aktif sareng Masyumi. Salastarèna Pemilu Konstitusi è taon 1955, Fakih èpadhâddhi angghuta Majelis Konstitusi, sè èmaksoḍ ka'angghuy mabâḍâ'aghi konstitusi anyar. Namong, konstituante ta' bisa akor, saènggâna èbubaraghi sareng Presiḍen Soekarno è ḍâlem Kapotosan Presiḍen tangghâl 5 Juli 1959. È taon 1959 Fakih jhughân maddhek Majalah Pandji Masjarakat kalabân Hajjhi Abdul Malik Karim Amrullah, Joesoef Poear Abdullah, bân Ahmad Joesoef.

Soekarno malobâr Masyumi è tangghâl 17 Agustus 1960, samarèna rèng-orèng Masyumi akadhi Mohammad Natsir bân Sjafruddin Prawiranegara noro'aghi Pamarènta Revolusioner RI (PRRI); Fakih dhibi' noro' runḍingan bi' pamarènta revolusioner, alako abhâreng sareng Mohammad Roem. Pembubaran Masyumi adhâddhiyaghi Fakih ngotama'aghi Muhammadiyah, saengghâ pas dhâddhi bâkkèl Katowa II è bâbâna Muhammad Yunus Anis.

È ḍâlem acara sakola kepemimpinan sè èlaksanaaghi è bâkto bulân Romadon 1961, Fakih molaè abhângon identitas kelembagaan lèbât piḍatona, "Apa sè èmaksoḍ Muhammaḍiyah?" sè ajhârbâ'aghi Muhammadiyah mènangka organisasi sè èbâḍâ'aghi ḍâri ḍa'wah, sè ngotama'aghi masalah-masalah dhunnya, bân terro alako areng-bhâreng pamarènta ka'angghuy nantowaghi bâkto sè ḍâteng sè lebbi beccè' ghâbây orèng Islam. Konsep rèya èrumusaghi è taon 1962, saèngghâna "Kepribaḍiân Muhammaḍiyah" ènyataaghi jhâ' organisasi kodhu abâḍâ'aghi masyarakat Islam sè lerres sambi aperrang bi' politik bâbâng kacèr. Kadhâddhiyân rèya ètoro'è bi' peralihan hierarki Muhammadiyah, saèngghâna Kepribaḍian Muhammadiyah lebbi ghâmpang èwujudaghi.

Ḍâri taon 1962 kantos taon 1965 Fakih dhâddhi Bâkkèl Katowa I Muhammaḍiyah è bâbâna Ahmad Badawi, jhughân dhâddhi penasehat ḍâ’ para pamimpin aghâma sè ghi’ ngoḍâ. Saellana gagal Gerakan 30 Sèptèmber, sè ètoro'è pembantaian komunis bân Sukarno èghântè'è Soeharto mènangka presiḍèn, Fakih bân pan-bârâmpan angghuta Muhammaḍiyah laènna èminta èdzi ka'angghuy mabâli Masyumi; namong, ijin panèka ta' èberri'i.

È bâkto kaḍuwâ'na Ahmad Badawi, Fakih dhâddhi penasehat bân ètanggung jawabaghi ka'angghuy ngator organisasi. Amargha sajân sakè’, nalèka èpèlè dhâddhi Katowa Umum Muhammadiyah è Kongres Muhammadiyah sè kapèng 37 taon 1968, Fakih langsung molaè nyarè ghântèna. Tangghâl 2 Oktober dhibi'en mabâḍâ pertemuan Majelis Muhammaḍiyah è bengkona. È bâkto bhâk-rembhâk, dhibi'en ajellassaghi rencanana ghâbây tello taon sè bhâkal ḍâteng. Fakih jhughân ngangkat Rasjidi bi' Abdul Rozak Fachruddin dhâddhi katowa samantara sabatara Fakih mangkat arabât ka lowar naghârâ. Namong, dhihi'en matè kalagguna, namong pan-bârâmpan arè samarèna èpèlè. Salèrana eghântè’è bi' Abdul Rozak Fachruddin è arè sè paḍâ; Fachruddin èpèlè kalabân aklamasi ḍâri caleg laènna, bân dhâddhi katowa umum 24 taon.

## Sangkolan
Bâkto taon 1930-wan, rèng-orèng Moslèm konservatif ta' saroju' ḍâ' kalakowan Fakih sampè' èberri' jhulughân "Londho silit ireng" (Orèng Bâlândhâ aburi' celleng). Rèng-orèng rowa kèya nyampat romana bi' bâto. Namong, è Muhammadiyâ rowa sampè' satèya èènga' kalabân bhâghus. Rowa èyangghâp la nantowaghi, "Bâbâtegghâ Muhammadiyâ", identitas kalembagaan Muhammadiyâ. Ka'angghuy ngormataghi Fakih, Muhammadiyâ ngangghâp jhâ' bâktona dhâddhi katowa ajhâlân sampè' tello' taon, maskè Fakih la matè samarèna pan-bârâmpan arè. Didin Syafruddun, dosen è Universitas Islam Negeri Syarif Hidayatullah Jakarta, nolès jhâ' Fakih ngagghâp jhâ' sakola cè' parlona, mènangka lèma' ḍâri pètto' pottrana agellar doktor. Syarifuddin nolès jhâ' rèformasi Fakih dhâddhi Menteri Aghâma sakejjhâ' polana sakonè'na sombher daya manossa. Jhâlânna romana Fakih pereppa'na ghi' kènè' satèya èberri' nyama Jhâlân Fakih Usman.

## Sombher

Bhângsa:Orèng
Bhângsa:Serradhân Pèlèyan