open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Institut Teknologi Bandung

**Institut Teknologi Bandung** (èsingka' **ITB**, aksara Sunda : ᮄᮔ᮪ᮞ᮪ᮒᮤᮒᮥᮒ᮪ ᮒᮦᮊ᮪ᮔᮧᮜᮧᮌᮤ ᮘᮔ᮪ᮓᮥᮀ) panèka perguruan tèngghi negeri sè bâdâ è Kottah Bandung, Jhâbâ Bârâ'. Nyama ITB èresmiaghi è tangghâl 2 Maret 1959.  Molaè 14 Oktober 2013, ITB ampon dhâddhi *Legal Entity State University* (PTN BH) sè aghâdhui otonomi manajemen è bidang akademik bân non-akademik. ITB aghâdhui 27 program pangajharan sè èakreditasi è *internasional* (sabellas dâri ABET, sabellas dâri ASIIN).

Kampus otama ITB samangkèn aropaaghi lokasi perguruan tèngghi teknik sè partama è Inḍonèsia bân jhughân lembaga pendidikan tèngghih sè partama è Hinḍia Bâlândhâ. Maskè bhân-sabbhân lembaga pendidikan tèngghi sè èmolaè sabellunna ITB andi' karakteristik bân misi dhibi', kabbhi andi' pangaro dâ' perkembangan sè aghâbây ITB èpadhâddhi.

Rektor ITB samangkèn panèka Prof. Dr. Ir. Tatacipta Dirgantara, MT, dâlem masa jabatan 2025–2030.

## Sejarana
Periode sejarah èpadhâddhi ITB bisa èbâgi dâddhi periode-periode è bâbâ panèka:

### ''Technische Hoogeschool te Bandoeng'' (1920–1942)
Sejarah Lembaga Teknologi Bandung (ITB) èmolaè è awal abad ka-20, atas inisiatif masyarakat panguwasa è bâkto jârèya. Tojjhuwân awal èpadhâddhiyâghi ka'dinto kaangghuy notobi kabhutowan tenaga teknis sè dhâddhi malarat amarghâ aganggu hubungan antara Bâlândhâ bân koloni-koloni è kepulauan Inḍonèsia, polana èmolaènna Perang Dunnya Pertama. *[[Technische Hoogeschool te Bandoeng]]* (segghut èsebbhut TH te Bandoeng, TH Bandung, otabâ THS) èpadhâddhi è tangghâl 3 Juli 1920 mènangka lembaga pendidikan tèngghi sè partama è Hinḍia Bâlândhâ. TH Bandung pertama kalè èbukka' kalabân sèttong fakultas, èngghi panèka *de Faculteit van Technische Wetenschap*, sè namong andi' sèttong bâgiân, èngghi panèka *de afdeeling der Wegen Waterbouwkunde*. Kampus ITB panèka kennengnganna presiden Inḍonesia sè partama, Soekarno, ollè gelar teknik è Teknik Sipil. Abitthâh âkto ajhâr kaangghuy dhâddhi insinyur panèka empa' taon. Sampè' ètotop è taon 1942, THS andi' tello' departemen (*afdeeling*), èngghi panèka sipil (1920), kimia (1940), bân mekanik bân listrik (1941); namong duwâ' departemen sè kapèng tello' ghi' ta' malulus insinyur.

## Sombher
Institut Seni Indonesia Yogyakarta

**Institut Seni Inḍonèsia Yogyakarta** otabâ èsingkèt **ISI Yogyakarta** (bhâsa Jhâbâ ꦆꦤ꧀ꦱ꧀ꦠꦶꦠꦸꦠ꧀ꦱꦼꦤꦶꦆꦤ꧀ꦢꦺꦴꦤꦺꦱꦶꦪꦔꦪꦺꦴꦒꦾꦏꦂꦠ) panèka sala sèttong perguruan tinggi negeri sè bâḍâ è Kabhupatèn Bantul, Ḍaèra Istimèwa JogJakarta, Inḍonèsia. ISI Jogjakarta èpaḍḍhek èbâḍâ'aghi ḍâri ***Keputusan Prèsiḍen No. 39/1984*** tangghâl 30 Mèi 1984 bân èresmi'aghi sareng Mentri Pendidikan bân Kebudayaan Prof. Dr. Nugroho Notosusanto è tangghâl 23 Juli 1984. Mâskè omorra mènangka Institut ghi' rèlatif ngoḍâ, perguruwân sè aropa'aghi komponen ISI Jogjakarta ampon abit bân ampon nojjhu'aghi peranna ḍâlem perkembhângan seni è Inḍonèsia.

ISI ampon malolos bânnya' seniman bân profesional sè èsebar è bhân-sabbhân fungsi, profesi bân ka'ahliyân, è ḍâlem bân è loar nâghârâ.  Prof. Drs. Namong Muchtar panèka sala sèttong rektor ISI sè karjâ ghi' bisa èkaton è aḍâ'na geḍḍhung DPR / MPR RI, è Senayan, Jakarta.

## Ghâmbhârân
Kampus ISI Yogyakarta bâḍâ è jhâlan Parangtritis km.6, Ḍhisa Panggungharjo, Kecamatan Sewon, Kabhupatèn Bantul, Ḍaèra Istimèwa Jogjakarta. Institut panèka husus ḍâ pendidikan è biḍang seni, sè èkelompo'aghi ḍhâḍḍhi tello' fakultas, èngghi panèka Fakultas Seni Rupa, Fakultas Seni Pertunjukan, bân Fakultas Seni Media Rekaman. ISI Yogyakarta jhughân ampon mokka' Program Pascasarjana sè aghâdhui program S-2 bân S-3 ka'angghuy konsentrasi è Jurusân Penciptaan Seni bân Studi Seni.

ISI Yogyakarta èpaḍhâḍḍhi aḍhasar ghâlimpo'na tello' lembaga pendidikan seni tèngghi sè ella bâḍâ sabellunna, èngghi panèka Sekolah Tinggi Seni Rupa Indonesia (ASRI), Akademi Musik Indonesia (AMI), bân Akademi Tari Indonesia (ASTI).  

## Fakultas bân Program Studi

### Fakultas Seni Pertunjukan

* Program Studi D-4 Penyajian Musik
* Program Studi S-1 Musik
* Program Studi S-1 Pendidikan Musik
* Program Studi S-1 Penciptaan Musik
* Program Studi S-1 Etnomusikologi
* Program Studi S-1 Teater
* Program Studi S-1 Tari
* Program Studi S-1 Karawitan
* Program Studi S-1 Pedalangan
* Program Studi S-1 Pendidikan Seni Pertunjukan

### Fakultas Seni Rupa

* Program Studi D-4 Desain Mode Kriya Batik
* Program Studi D-4 Desain Media
* Program Studi S-1 Seni Murni
* Program Studi S-1 Kriya
* Program Studi S-1 Desain Interior
* Program Studi S-1 Desain Produk 
* Program Studi S-1 Desain Komunikasi Visual
* Program Studi S-1 Tata Kelola Seni
* Program Studi S-1 Konservasi Seni

### Fakultas Seni Media Rekam

* Program Studi D-4 Animasi
* Program Studi D-4 Produksi Film dan Televisi
* Program Studi S-1 Fotografi
* Program Studi S-1 Televisi dan Film

### Program Pascasarjana

* Magister Seni (S-2)
* Magister Tata Kelola Seni (S-2)
* Doktor Seni (S-3)

## Sombher
Roma Pewaris

**Roma Pewaris** otabâ Walewangko  panèka bengko aḍhât ḍaèra Minahasa, Propènsi Sulawesi Lao'. Minahasa lambâ' èkennal mènangka Tana Malesung, ḍa rasemenanjung kennengnganna orèng Portugis bân Spanyol ambu. polana tana sè subur, orèng Portugis bân Spanyol tâtarèk ka ḍâèra panèka. Samentara jârèya, rato Manado sè partama panèka toronanna orèng Spanyol, èngghi panèka *Muntu Untu*. Èparcajâ jhâ' orèng Minahasa ajhâr tentang bengko traḍisional ḍâri rato sè partama panèka. È bâkto pâmarenta'an rato sè partama panèka, teknologi sèderhana molaè èkennal, contona, pan-bârâmpan bhikakasna tokang molaè maso' bân èkennal sareng masyarakat. È ḍâlem bhângon fisik bengko tradisional, ḍuwâ' pang-pang pânyangghâ ta' ollè èsambhung. Ḍhâḍḍhi, bisa èyangghep jhâ’ rèng-orèng è jhâman ghâpanèka, nalèka ngala’ kaju mènangka bahan bengko tradisional, ampon aghuna’agi bhikakasna tokang.

Roma Pewaris  jhughân èghuna'aghi mènangka kennengngan panyèmpenan panen masyarakat Minahasa. Bengkona akadi bengko pangghung. Pambhângunan bengko pangghung è jhâman kona èmaksoḍ ka'angghuy ta' èserrang moso bân kèban alas. Bengko pewaris aghâḍhui 26 pang-pang sè nopang sè èghâbây ḍâri kaju è tèhel ḍhâsar bân tèhel sèttong èghâbây ḍâri kaju bân betton.

## Lègenda Orèng Minahasa
Menorot carèta, orèng Minahasa  asalla ḍâri ḍuwâ' orèng sè ḍâteng ka Celebes lao', èngghi panèka lakè' Toar (Mata'arè) bân binè' Lumimu'ut (tana). Lumimu'ut panèka prajurit binè', èbânto' ḍâri karang, èsoccè'e è tase', èpanasaghi sareng mata'arè bân èpasubur sareng Angen Bârâ'. Minahasa sacara etimologis asalla ḍâri oca' Mina-Esa (Mina'esa) otabâ Ma'esayang sè artena ḍhâḍḍhi sèttong otabâ pasèttong, artena pangarep ka'angghuy masèttong cem-macem sub-etnis Minahasa sè aropa'aghi Tontemboan, Tombulu, Tonsea, Tolour (Tondano), Tonsa-wang, Ponosakan, Pasan bân Bantik. Nyama “Minahasa” ḍhibi’ bhuru èghuna’aghi samarèna. “Minahasa” umumna artena “ampon ḍhâḍḍhi sèttong”. bengko traḍisional Minahasa èkennal polana bhângon arsitektur bân konstruksi sè khas. Bengko-bengko panèka ampon èkembhângaghi ḍâri bâkto ka bâkto.

## Sombher
Roma adhât Boyang

***Boyang*** panèka bengko adhât sè asalla dâri Propinsi Sulawesi Bârâ'. Roma Boyang aghâdhui gaya arsitektur sè unik, struktur akadhi panggung sè èkaghâbây dâri kaju bân ètongkah sareng pèlar. Bengko panèka kennengnganna oreng Mandar, oreng adat Sulawesi Bârâ'.

## Macemma
Roma boyang aropa’aghi ḍuwâ’ macem èngghi panèka “boyang adaq” bân “boyang beasa”. *Boyang adaq* aropa’aghi kennengnganna bangsawan, seddheng *boyang beasa* aropa’aghi kennengnganna oreng biyasa. Boyang adaq èhiasè kalabân ornamèn sè èlambangaghi identitas tertentu sè nojjhu status sosial penghuni. È antarana, bâdâ *tumbaq layar* (totop jhuko') sè bâdâ tello' kantos pettong tingkatan, sajân bânnya' tingkatan sajân tèngghi dhârâjhât kebangsawananna. Salaèn jârèya, boyang adaq bâdâ duwâ' tingkatan dhek-undhek, tingkatan sè kapèng settong aropa'aghi tello' langka', dhinèng tingkatan kaduwâ'na aropa'aghi sanga' otabâ sabellas dhek-undhek. Kaduwâ'na dhek-undhek èpèsah sareng *pararang*. Ciri-ciri boyang bèasa ta' se-aghung akadhi boyang adaq, polana namong andi' sèttong tingkatan totop jhuko' bân sèttong tingkatan dhek-undhek.

## Struktur
Roma Boyang gapanèka struktur roma panggung sè ngangghuy bahan kaju tor ètotobi sareng pan-saponapan to-bato kaju sè rajâ kalabân tengghina ḍu meter. Pilar-pilar panèka afungsi kaangghuy nolongè lèncak sareng ata’na bengko, to-bato panèka ta’ ètamen dâlem tana namong coma èsaba’ è attassa bâto sè rata sopajâ kajuna ta’ bucco’. Roma Boyang bâdâ duwâ' dhek-undhek sè bâdâ è adâ' bân budina bengko. Dhek-undhek kodhu andi' angka ghânjhil, umumna antara 7 bân 13 bhâgiyân bân èlengkaphi ghu'tegghu'ân è sisi kanan bân kacèr dhek-undhek. Samentara, dhung-geddhung bân lantai bengkona ngangghuy bahan papan. Geddhung bengkona biasana ngangghuy papan sè ella èokir metorot motif khas suku Mandar. Geddhung èpasangi candhila sè afungsi mènangka media sirkulasi udara.

Roma boyang aghâdhui ata' sè abângon prisma sè èpalanjhâng dâri adâ' kantos ka budih bengkona. Umumna, ata'na èghâbây dâri seng. Bâdâ sè ngangghuy rumbia bân sèrap. È jhâman lambâ’, bengkona boyang adaq bân boyang beas ngangguy ata’ juko’. Arèya polana bahan panèka bâdâ è bânnya' kennengngan bân ghâmpang èkaolle. È adâ'na ata' bâdâ *tumbaq layar* (totop bubungan) sè èkennal status sosial orèng sè ètamen. È totop bubungan, okèran kembhâng malatè serrèng èpasang. È bâbâna ata’, è kangan bân kacèr, segghut bâdâ okèran hiasan mano’ otabâ jago. È attas totop bubungan, è adâ’ bân è budi, bâdâ hiasan sè manjheng teppa’. Ornamen panèka èsebbhut "teppang".

## Sombher
Dulohupa

**Dulohupa** panèka bengko aḍhât otabâ bengko aḍhât Inḍonèsia mènangka bâgiyân ḍâri simbol aḍhât Gorontalo sè èpaḍhâḍḍhi sareng pamarèntah è Ḍhisa Limba U2, Kâcamaḍhân Kottah Sèlatan, Kottah Gorontalo, Propènsi Gorontalo. Orèng Gorontalo nyebbhut Dulohupa *Yiladia Dulohupa Lo Ulipu Hulondhalo*.  Dulohupa aghâḍhui wujuḍ bengko pangghung kalabân bhâḍhân sè èghâbây ḍâri papan bân struktur atap kalabân nuansa ḍaèra Gorontalo. Menangka simbol bengkona aḍhât Gorontalo, Dulohupa agaḍhuwi ḍekorasi se aropa pelar kaju, seḍḍheng mènangka lambang tangghâ traḍisional otabâ sè ènyamaè jhughân *Tolitihu*, Dulohupa aghâḍhuwi ḍuwâ’ tangghâ bâng-sèbângnga è kangan bân kacerra bengkona. Satèya, Dulohupa èlengkapi kalabân kebbhun kembhâng, geḍḍhung sè ajhuwâl sovenir, bân geḍḍhung sè aghâḍhui kârèta karajhâan sè èsebbhut *Talanggeda*.

## Arsitektur bân Artè

Bengko traḍisional Dulohupa aghâḍhui moḍel bengko pangghung, sè bhân-sabbhân bâgiyânna aghâmbhârâghi bhâḍhân manossa. ghântèng bengko jârèya alambangngaghi cèthagghâ, bhâḍhânna roma jârèya aghâmbhârâghi bhâḍhânna, bân pang-pang kaju è bengko jârèya alambangngaghi sokona. Salaèn aghâmbhârâaghi bhâḍhâna manossa, moḍel bengko pangghung èpèlè ka'angghuy ta' èkennèng banjir sè serrèng èbâḍâ è bâkto pambhângunan bengko traḍisional panèka. Bengko aḍhât Dulohupa jhughân èkoca'aghi aropa'aghi representasi bhuḍhâjhâna orèng Gorontalo.  Menangka sala sèttong ḍâri bânnya' bengko traḍisional sè anḍi' makna sâjhârâ, bengko traḍisional Dulohupa ngajhâri komunitas è jhâmanna bân jhughân ngajhâri kamajhuwân sèttong peraḍâbhân.  Hal ka'ḍinto bisa èjhârbâ'aghi ḍâri bâgiyân-bâgiyân roma sè rinci èbhârengi artè-artè sè aghânḍhu' prinsip bân kabhuḍhâjhâ'ân sè maḍhâsar.

## Sombher
Lontiok

Lontiok iyâ arèya roma adhât masyarakat Kampar, Riau sè bângonna roma panggung. Oca' lontiok (dialek Kampar) dâlem bhâsa Indonesia artèna lentik. Nyama roma rèya èkaollè dâri bângon atappa sè alèngkong lentik. Nyama laèn dâri roma rèya iyâ arèya Roma Lancang otabâ Pencalang. Nyama kasebbhut èkala' polana bângon romana mèrot bi' jukong (perahu) lancang. Roma adhât rèya anandhi' kamèrodhân tipologi bi' bângon Roma Gadang (Minangkabau), Roma Bumbung Panjang (Negeri Sembilan, Malaysia) bân Roma Melayu laènna. Roma rèya aghuna mènangka kennengngan dâlem otabâ kennengngan upacara adhât.

Roma Lontiok ècatat neng taon 2017 mènangka Warisan Budaya Takbenda Indonesia dâri Riau. Roma Lontiok sattiya ampon molaè rangrang ètemmo polana ampon molaè paju otabâ kakanan omur bân ampon molaè katon ta' èpeyara. Sallah sèttong roma Lontiok sè ampon ta' èpeyara polè bâdâ è Dhusun Pulau Belimbing, Dhèsa Sipungguk. Namong, roma Lontiok gi' bisa dâddhi kennengngan wisata sè bhâgus.
Èlèktron

**Elektron** panèka partikel subatom sè bermuatan negatif sè biasana ètolès mènangka **e <sup>-</sup>**. Elektron ta' andi' komponèn otabâ substruktur dhâsar sè èkennal, bân polana jârèya èparcajâ mènangka partikel dhâsar. Elektron aghâdhui massa ra-kèra 1/1836 dâri massa proton. Momentum sudut intrinsik (spin) elektron panèka nilai satengnga bilangan bulat è dâlem satuan ''ħ'', artèna panèka fermion. Antipartikel elektron èsebbhut positron, sè padâ sareng èlektron namong aghâdhui muatan positif. Manabi èlektron tabra'an sareng positron, bisa salèng berhamburan otabâ ancor sacara samporna, sè ngasèllaghi pasangan (otabâ lebbi) foton sinar gamma.

Elektron, sè tamaso' dâ' generasi pertama dâri keluarga partikel lepton, noro' interaksi gravitasi, interaksi èlektromagnetik, bân interaksi lemah. akadhi sadhâjâ materi, elektron andi' sifat partikel bân gelombang (dualitas gelombang-partikel), sè bisah atabra'an sareng partikel laèn bân èdifraksi akadhi cahaya. Polana elektron panèka fermion, tadâ' duwâ' èlektron sè bisa aghâdhui kabâdâ'an kuantum sè padâ metorot prinsip èksklusif Pauli.

Konsep muatan listrik sè ta' bisa èbâgi èteoriaghi kaangghuy ajellassaghi sifat kimia atom sareng filsuf alam Richard Laming molaè taon 1838; nyamana *elektron* èkennalaghi ghâbây muatan panèka è taon 1894 sareng fisikawan Irlandia George Johnstone Stoney. Elektron èkennal kalabân berhasil mènangka partikel è taon 1897 sareng J.J. Thomson.

## Sombher
Algoritma

È dâlem matematika bân èlmo komputer, **algoritma** panèka urutan instruksi sè rumit bân sè terbatas, biasana èghunaaghi kaangghuy mamarè otabâ ngalakonè kelas masalah komputasi tertentu. Algoritma èghunaaghi mènangka spesifikasi kaangghuy ngalakonè bitongan bân pengolahan data. Algoritma sè lebbi canggih bisa ngalakonè deduksi otomatis (èsebbhut penalaran otomatis) bân aghunaaghi tes matematika bân logis kaangghuy ngara'aghi eksekusi kode lèbât bânnya' rute (èsebbhut pengambilan keputusan otomatis). Pangangghuy metaforis dâri karakteristik manossa mènangka deskriptor mesin èghâbây sareng Alan Turing kalabân istilah akadhi "memori", "panèlusuran" bân "stimulus".

Sabhèligghâh, heuristik panèka cara kaangghuy mamarè masalana komputasi sè bisaos ta' ètanto'aghi sacara samporna otabâ ta' bisa ajâmin hasèl sè teppa' otabâ optimal, khusussa è domain masalah komputasi sè ta' bâdâ hasèl sè teppa' otabâ optimal sè èjhârbâ'aghi kalabân bhender.

Menangka metode sè efektif, algoritma bisa ènyataaghi dâlem jumlah bâkto bân kennengngan sè terbatas, bân dâlem bhâsa formal sè èjhârbâ'aghi kaangghuy mitong fungsina. Molaè dâri kabâdâ'an awal bân input awal (sè bisa kosong), instruksi-instruksi panèka ngajhâri sistem bitongan sè, manabi èlaksanaaghi, èterrossaghi lèbât jumlah sè èbâtesi dâri kabâdâ'an sè èjhârbâ'aghi kalabân bhender, akhèrra ngasèlaghi "output" bân èsambhât è kabâdâ'an akhir. Peralihan dâri sèttong kabâdâ'ân ka kabâdâ'ân laènna ta' salanjhângnga èpèyara; pan-bârâmpan algoritma, sè èkennal mènangka algoritma acak, aghâdhui input acak.

Konsep algoritma ampon bâdâ molaè jaman prasejarah. Algoritma aritmatika, akadhi algoritma pembagian, èghunaaghi sareng ahli matematika Babil kuno ra-kèrah taon 2500 SM bân ahli matematika Mesir ra-kèrah taon 1550 SM. Saterrossa para ahli matematika Yunani jhughân aghunaaghi algoritma è taon 240 SM, akadhi ''Tapis dâri Eratosthenes'' kaangghuy nyarèh bilangan prima, bân Algoritma Euclid kaangghuy nyarèh pembagi umum sè palèng bhâghus dâri duwâ' bilangan. Ahli matematika Arab akadhi al-Kindi è abad ka-9 aghunaaghi algoritma kriptografi kaangghuy mecca kode, èbâdâ'aghi dâri analisis frekuensi.

## Sombher
Roma adhât Baduy

***Imah Baduy*** panèka bengko aḍhât ḍâri propènsi Banten.  Èḍâsarè ḍâri bengkona suku Baduy. Suku Baduy/Badui panèka sala sèttong ètnis pribumi Banten è Kabhupatèn Lebak, Banten. Wujud bengko aḍhât Baḍuy sè serrèng èsebbhut Julang Ngapak.

Umumna, bengko traḍisional Baduy èpaḍhâḍḍhi ènga' roma pangghung. Perrèng panèka bahan sè umum èghuna'aghi ka'angghuy mabhângun bengko traḍisional Baduy. Bengko traḍisional Baduy alambangaghi kâsâdârhanaan ra'yatna. tojjhuwân otama ḍâri bengko-bengko panèka pâlinḍungan bân kânyamanan. Salaèn jârèya, suku Baduy ajhâgâ rassa keluarga sè kuat, sè arèya sababbâ proses konstruksi èbâghi ḍâ' warga lokal lèbât cara ghutong royong.

## Bâgiyân Bângonan
Bengko traḍisional baduy umumna anḍi' struktur tèngghi sè akaḍhi bengko pangghung. Hal ka’ḍinto amarghâ kontur tana se ta’ rata se ekennengngè orèng Baduy. Ka'angghuy nyesuwayyaghi kabâḍâân panèka, orèng Baduy biasana nyaba' bâto songay sè ètompo' è kennengngan sè ta' rata.  Fungsi otama ḍâri bâto-bâto panèka ka'angghuy nolongè bhângon manabi tana ghâpanèka aghuli otabâ longsor. Bengko traḍisional Baduy èpaḍhâḍḍhi ka'angghuy noro'è kontur tana sè èkennangè. Arèya sababbhâ orèng Baduy serrèng èkoca' cè' ajâgâna kalanggengan lingkungan.

Ghentèngna bengko aḍhât Baduy kaḍhâḍḍhiyân ḍâri ḍâun sè èsebbhut *sulah nyanda.* *Nyanda* artena nyander è posisi sè ta' loros namong lebbi nyander ka buḍi.  Hal ka’dinto bisa etemmo ḍâri posisi *sulah nyanda* sè èkaghâbây lanjhâng tor gaḍhuwân ḍerâjhât mèreng se lebbi renḍâ è bâgiyân rangka è bâbâna ghentèng. Bâgiyân kamar bân labâng è bengko panèka èghâbây ḍâri perrèng anyaman. Anyaman panèka èyator bân ètennon tèngghi, èkennal kalabân *sarigsig*. Teknik panèka èghâbây èḍâsarè coma ḍâri ra-kèrana orèng Baduy bân ta' èyokor sabellunna. Mon pârkara pangamanan roma, pongghâbâ roma biasana aghâbây ḍuwâ' bhâgiyân kaju sè èyator ḍhâḍḍhi palang sopajâ bisa ètarèk bân èsorong **ḍ**âri lowar roma.

## Sombher
Roma Ulu

**Roma Ulu**  iyâ arèya sala sèttong ḍâri *tipologi* arsitektur roma tradisional sè bâḍâ è *wilayah* Sumatera Lao', ḍu roma laènna iyâ arèya Roma Limas bân Roma Gudang. Roma rèya asalla ḍâri *dataran* tèngghi Besemah è bârâ' bân nyebbar ka *dataran* manḍhâp tèmor atoro' lanjhângnga songay Ogan. Roma Ulu bhângonna pangghung kalabân geḍḍhung kotak bân ata' sè mèrèng ghâllu'. Roma Ulu aropa'aghi roma tradisional *warga* sè neng-enneng è daerah *hulu* songay Musi, Provinsi Sumatera Lao'. Secara *etimologis*, asalla ḍâri oca' uluan sè anḍi' artè dhisa-dhisa. jhughân èghuna'aghi mènangka sebbhudhân ka'angghuy masyarakat sè anḍi' *pemukiman* è bâgiyân hulu Songay Musi.

## Bhângon
Secara omom, roma ulu anḍi' bhângon ḍhâsar *denah* sè masaghi empa' sè bâgiyân-bâgiyanna ḍâri *garang* è bâgiyan palèng adâ'. Dâ' bâgiyan tengnga bâḍâ *sengkar* bâbâ bân *sengkar* attas. Salaèn rowa, ḍâ' roma ulu bâḍâ ènga' *plafond* tapè ghun pèra' bâḍâ è sabâgiyân ruangan sè anyama *pagu hantu*. Pagu hantu èghuna'aghi kalangghuy tempat nyèmpenna bhârâng otabâ bahanna kakanan.

## Atoran
*Pembangunan* roma ulu kodhu atoro' ḍâ' atoran sè ella èseppakadhi sabellunna moso masyarakat. Atoran kasebbhut antara laèn, *pembangunan* roma kodhu ngaḍḍhep ka bâgiyân aḍâ' ghâris ghilina aèng. Hal rèya èlakonè sopajâ roma sè èkaghâbây ta' ècapo' bânjir rajâ sè bisa nyapo' ka kampongnga bilâ'â bhâi.

## Bhidhâna golongan k'angghuy sè ngennengngè
Roma ulu sè èka'anḍi' moso bhângsawan bân ra'yat biyasa anḍi' bhidhâna bâng-sèbâng molaè bhângon bân sosonanna lantai. Roma ka'angghuy ra'yat omomma anḍi' lantai sè ghun pèra' sèttong otabâ taḍâ' onḍhâgghâ. Sabâligghâ, lantai roma katoronan kalowarga bhângsawan anḍi' ḍhâk-onḍhâk sè jumlana tello tingkatan otabâ pangkat.

Roma Ulu èberri' hias moso *ornamen* bân okèran sè èpobuwi ḍâ' cangghâ, *balok*, labâng bân *listplank*. *Ornamen* kasebbhut aropa'aghi indikasi bâḍâna *pango* aghâma Islam sè ella nyebbar è masayarakaddhâ. Ragam hias *non-geometris* ḍâ' roma rèya aropa motif bu-tombuwân otabâ flora

## Referensi


## Pranala luar

* Video rumah ulu
Bagas Godang

***Bagas Godang***  èngghi panèka bhângon roma traḍisional otabâ arsitektur traḍisional orèng Batak Mandailing & Batak Angkola. Bengko sè rajâ panèka ḍhimèn aropa’aghi kalèngghiyân otaba kennengnganna rato.  Kompleks Bagas Godang èpaghenna' sareng *Sopo Godang* bân *Alaman Bolak*. 

## Pângartèyân
Bagas Godang aropa’aghi bengkona orèng Batak Mandailing kalabân konstruksi sè has. Bentu'na persegghi lanjhâng sè èḍukung sareng jumla kaju ghâjheng sè ghânjhil. Kamar-kamar panèka aropaaghi kamar adâ', kamar tèngghi, kamar tèdung, bân ḍâpor. Ekaghâbây ḍâri kaju, anḍi' lobâng pètto' otabâ sanga’ ana' aḍdhâ, bân bâḍâ labâng sè lèbar sè makalowar sowara sè ranyèng mon èbukka’. Konstruksi ghentènga aropa *tarup silengkung dolok*, akaḍhi ghentènga peḍhâti. Sèttong kompleks sè paḍâ sareng Bagas Godang panèka *Sopo Godang*, *Sopo Gondang*, *Sopo Jago*, bân *Sopo Eme*. Kabbhi ngaḍḍhep ka *Alaman Bolak*:

*Alaman Bolak* panèka taneyan sè cè' bhâghusna bân rata. Salaèn ḍhâḍḍhi kennangnga prosesi aḍhât, kennangngan paneka jhughân ḍhaḍḍhi kennengngan akompol masyarakat. Serrèng èsebbhut *alaman bolak* *sinlangse utang.* Artena pa’-sapa’a sè buru ka tanèyan rèya terro salamḍḍhâ bhâkal narema’a panga'obhân ḍâri rato.

*Sopo Godang* aropa’aghi kennengngan ka'angguy mareksa atoran-atoran aḍhât. Bâdâ jhughân sè èghuna'aghi ka'angghuy pertunjhukan seni, ajhâr aḍhât bân kerajinan, bân jhughân mènangka kennengngan ghâbây para wisatawan ka'angghuy ngènep. Acem-macem patik, uhum, ugari, tor hapantunan (upacara aḍhât) ampon kalowar ḍâri kennengngan panèka. Jhughân esaḍiya’aghi ka'angguy narèma tamoy sè moljâ. Èrancang kalabân lobâng bân ta' anḍi' tèmbo' sa'ènggâna warga bisa noro' è ḍâlem bânnya' kagiyaḍân. Ḍâri gâpanèka Sopo Godang enyamae jhughân *Sopo Sio Rangcang Magodang*, *inganan ni partahian paradatan, parosu-rosuan ni hula dohot dongan* . Artena Aula Ḍèwan Aghung, kennengngan ka'angghuy musyawarah, rapat aḍhât, bân mabâdâaghi kanca è antara tokoh-tokoh bân bhâlâ tâtangghâ sè èhormaḍhi.

Sakabbhina kompleks Bagas Godang sabellunna ta' èpager. Maske rato sè ngennangè, sakabbhina struktur èyangghep anḍi'na masyarakat bân èhormati sareng *orèng* *ḍhisa.*

## Sombher
Joglo

Joglo iyà arèya bângonnan otabâ romana khas orèng Jhâbâ sè modèl atappa akadhi dherempes (trapesium), è bâgiyân tengnga nanjheng dâ' attas abângon lèsâng (limas), serambhi adha' lèbâr bân kamar tengngana ghi' ta' èpancat (biyasanah èyangghuy ghâbây kennengngan tamoy).

## Bâgiyân Roma
Roma adhât Jhâbhâ èbhâgi dâddhi duwâ' bâghiyân, iyâ arèya roma dâlem (roma otama) bân bângonnan tabâ'ân. Roma dâlem kasoson dâri pan-berrepan bâghiyân è bâbâ rèya: 

# Pêndopo. Bâghiyân rèya bâdâ è adha'na roma. Biyasanah èyangghuy ghâbây kaghuyadhân formal, akadhi patemmon (rapat), kennengngan paghellarân seni thit-thit (wayang kulit) bân jhughètan, sarta upacara adhât. Kammar rèya noddhuaghi sikep akrab bân tebukka, maskè dhi'iyâ Pendopo segghut èbâdhâ'aghi kabhung bân aghung.
# Pringgitan. Bâghiyân rèya bâdâ è antaranah pendapa bân roma dâlem. Selaèn èyangghuy ghâbây lorong maso', lorong rèya segghut èyangghuy kennengngan main thit-thit. Bângon dâri pringgitan arèya akadhi ampèr sè bângonna tello' pesagi bân madhep dâ' pendopo.
# Èmpèran. Rèya panèka panyambhung dâri pringgitan bân omah njero. Bisa èkocaaghi tèras adha' polana lèbârrâ ra-kèra 2 mèter. Emperan èyangghuy ghâbây narèma tamoy, kennengngan nyantai, bân kaghuyadhân umum laènna. È emperan biyasana bâdâ sapasang korsè kaju bân mèjâ.
# Omah dâlem. Bâghiyân rèya segghut èsebbhut roma budi, dalem ageng, otabâ omah. Kadâng èsebbhut kèya omah-mburi, dalem ageng otabâ omah. Oca' "omah" neng masyarakat Jhâbhâ èyangghuy kèya mènangka istilah sè tamaso' artè kedomestikan, iyâ arèya mènangka kennengngan dâlem.

## Sombher
Roma Limas

**Roma Limas** panèka roma tradisional Sumatra Lao'. Salaèn ètandhai kalabân ata'na sè abentu' piramida, roma tradisional panèka anḍi' lantai aondhâk sè èsebbhut Bengkilas otabâ Kijing bân namong èghuna'aghi ka'angghuy kaparlowan kalowarga akadhi aparlo. Tamuy biasana ètarèma è tèras otabâ è lantai ḍuwâ'. Roma Limas ka’ḍinto aghâdhuwân nyama laèn, èngghi panèka Roma Bari. È Malaysia, roma Limas panèka segghut ètemmoè è ḍaèra Johor, Selangor bân Terengganu. Pambhângonan roma Limas panèka aropa'aghi roma pangghung, è roma panèka bânnya' macem hèyasan sè ètemmoè, sè matao identitas tradisional masyarakat.

## Ondhâghân / Lantai
Pambhângonan roma panèka lako epaddhek ngadhep ka tèmor bân ka bârâ’, otabâ ḍâlem fèlsapat, ngadhep ka arè metto bân arè ngerrem. Bâng-sèbângnga roma aghâdhui fèlsapat bhudhâjâ dhibi', sè ècerminaghi nèlai-nèlai bhudhâjâ tradisional, akadhi omor, jennis lakè' binè', bakat, pangkat, bân martabat.

* Paghâr Tenggalung èngghi panèka tèrassa roma Limas. Tamuy èyatorè toju' è tèras, otabâ è lantai ḍuwâ'. Roma Limas cè' lèbârrâ bân segghut èghuna'aghi ka'angghuy paraya'an bân upacara tradisional. Lantai sèttong roma ènyamaè paghâr tenggalung polana kamarra ta’ anḍi’ dhung-gheddhung sè mapèsa ban manjjheng akanta *beranda*. Kabâḍâ'ân è ondhâk sèttong lebbi nyaman bân biasana afungsi mènangka kennengngan resepsi ghâbây tamoy.
* Lantai kaḍuwâ' panèka èsebbhut jogan, bân èghâbây khusus ghâbây angghuta kalowarga sè lakè'. pamaghiyân kamar saccara fisik afungsi ka'angghuy abâtessè lalakon è ḍâlem roma kalabân dhâsar ḍâri tingkat privasi. Saccara pribadi, masyarakat Palembang negghu’ pangormadhân ḍâ' orèng lake’ sareng orèng binè’. Saccara sosial, panèka nolongè citra kabhudhâjâ'an Palembang kalabân ajhâlânaghi norma-norma adhât sè bâḍâ.
* Kekijing Tiga (Kamar Tello' Lantai) bâḍâ è lantai tello', otabâ lebbi tèngghi ḍâri lantai-lantai sabellumma. Lantai panèka èpèsa sareng lang-alang. Kamar panèka biyasana èghuna’aghi ka'angghuy narèma tamoy neng acara otabâ paraya’an, otamana kanca tor tamoy sè ampon abâk towa omorra.
* Kekijing Empa' (Lantai Empa’) È lantai empa’ lebbi tèngghi polè. Sapanèka jhughân orèng sè èyonjhâng ka'angghuy ngennengngè kamar panèka jhughân ḍâri bhâlâ sè lebbi semma' bân lebbi èhormatè, akadhi tamoy sè lebbi towa, dapunto (sè "dapunto") bân datuk (sè "datuk"). Kennengngan toju' ghâbây tamoy è bâkto asaḍâka otabâ parlo ètantowaghi kalabân dhâsar ḍâri statussa.
* Lantai attas, otabâ tingkat lèma', èsebbhut kamar *gegajah*. Kamar panèka namong bisa èmaso'è sareng orèng sè èhormatè bân aghâdhuwi pangkat sè cè' tèngghina è ḍâlem kalowarga otabâ kalowarga inti. Sè lèbur, è ḍâlem kamar *gegajah*, bâḍâ lantai sè èpa'aondhâk sè èsebbhut *amben*. *Amben* paneka eghuna’agi ka'angghuy mabâḍâ papangghiyân ka'angghuy sè ngennengngè  gegajah. Bâḍâ jhughân kamar pangantan, sè coma èghuna'aghi bâkto sè anḍi' roma aghâdhuwi parlo pangantan.

## Sombher
Roma Kariwari

***Kariwari*** panèka sala sèttong roma adhât khas Papua, èngghi panèka roma tradisional orèng Tobati - Enggros sè oḍi' è seddhi'na Teluk Youtefa bân Tase' Sentani (èsebbhut Kombo sareng suku Sentani), Jayapura. Bhân-sabbhân roma tradisional Papua laènna akadhi honai bunter. Roma Kariwari abhângon akadhi piramida segi bâllu'. Roma kariwari biasana èghâbây ḍâri perrèng, kaju bessè, bân dâun saghu. Roma Kariwari aropa'aghi ḍuwâ' lantai bân tello' kamar otabâ tello' kamar, bhân-sabbhânna anḍi' fungsi sè bhidhâ. Arsitektur roma Kariwari jhughân èyangghep cè' lèburrâ bân aropa'aghi simbol penting ḍâri kabhudhâjâ'an Papua, sè dhâddhi fitur ikonik è anjungan Papua è Taman Mini Indonesia Indah.

## Fungsi
Roma Kariwari bhunten akadhi roma Honai sè bisa èkennengngè sareng sapa bhâi, ta' bisa jhughân dhâddhi kennengnganna kapala suku - bânnè akadhi roma Honai sè anḍi' fungsi politik bân hokom. Roma Kariwari lebbi khusus aropa’aghi kennengngan pangajhârân  ban ibâḍâ, maka ḍâri ka’ḍinto posisi roma Kariwari è ḍâlem masyarakat suku Tobati-Enggros èyangghep kennengngan sè ghâma tor soccè.

Roma Kariwari khusus èmaksod ka'angghuy pamolangan na'-kana' lakè' sè ghi' ngoḍâ. È roma Kariwari panèka, sadhâjâna ana' lakè' sè ampon aomor ḍu bellâs taon molaè èkompollaghi bân èlatè ka'angghuy ajhâr parkara kaoḍi'ân orèng lakè' sè la ḍibâsa è masa sè bhâkal ḍâteng, akadhi nyarè kaoḍi'ân otabâ napaka, tanggung jawab ghâbây kalowarga, bân salaènna. Kalabân pamolangan panèka, èyarep na'-kana' lakè' sè ghi' ngoḍâ bisa dhâddhi orèng seppo sè kowat, tanggung jawab, bân ahli è bâkto sè bhâkal ḍâteng. Kaahliyân sè èyajhâri biasana abhuru (mighâ' kèbân), ngokèr, atanè, aghâbây sanjata, bân jhughân tèknik perrang.

Roma Kariwari bhunten èghâbây mènangka kennengan oḍi' ḍâ' warga, roma panèka afungsi lebbi mènangka kennengngan ibâḍâ otabâ posat kagiyadhân rohani Suku Tobati-Enggros bân jhughân posat kagiyadhân pamolangan ghâbây na'-kana' ngoḍâ akadhi sè ampon èjhârbâ'aghi sabellumma.

## Sombher
Lènta

**Lènta** panèka kalompo' kèbân ḍâlem bhâlâ cacèng buko (Annelida) sè anḍi' bâḍân sè rata bân organ sè èsèp ḍârâ è konco'na cètak bân bunto'na. Ra-kèra tello' per empa' ḍâri spesies Lènta panèka parasit sè ngakan ḍârâ inangna, mun sè laènna panèka predator. Sacara taksonomi, kèbân panèka èkelompoaghi ḍâlem subkelas **Hirudinea**. kèbân panèka èkabhâlâ  sarèng Oligocheata (akadhih cacèng tana) sè jhughân anḍi' bâḍân sè puwa, berotot, abuko, bisa èpènḍâ' bân èpalanjhâng, anḍi' klitelum, bân hermafrodit. Lènta Jârèya bhidhâ èbhândhingaghi ḍâri bhâlâna polana ḍuwâ' sè èsèp, bân polana ta' salpa' antara sello' bâḍân lowar bân buko bâḍân ḍâlem. Bâḍânna abuko bân relatif koko. bhidhâ kalabân annelid laènna sè anḍi' selom (rongga bâḍân) sè rajhâ, selom lènta ampon èmodifikasi dâddhi li ghiliân kènè'.

kabânnya’an lènta oḍi' è ḍâlem aèng tabâr, sementara bâgiyân sè kènni' oḍi' è dhârât otabâ  è ḍâlem aèng tasè'. Spesies sè palèng umum è kènal panèka lènta medis (*Hirudo medicinalis*) sè anḍi' sèpat hematofagus (ngakan ḍârâ ). Spesies panèka nempelaghi ghâlimpo'na ka bâḍân inang. Saterossa makalowar senyabâ peptida sè anyama hirudin kaangguy nyâgghâ ḍârâ bungkol sagilokna ngisap. Spesies arèya anḍi' langghem kaangguy jublus kolè'na inang, sedangkan sebagiyân spesies sè laèn anḍi' probosis (akadhi belalai) sè bisa dijulurkan bân nyhujjhu kolè' akadhi tombâ'. Sebâgiyân kènni' spesies lènta ta' ngisap ḍârâ tapè mamangsa kèbân avertebrata kènni'.

lènta berkembang biak kalabân atellor bân nganḍhu' telorra è ḍâlem sarong khusus; lènta aèng tabâr biasana nganḍhu' telorra è bhârâng bâbâna ngonyol. sala sèttonga kelompo' lènta aèng tabâr, Gloshipponiidae, mengerami telorra. Lènta dhârât segghut nyabâ' sarong telorra è kennengngan tersembunyi è bâbâna kaju ḍâlem lat ellat, otabâ tana sè lembap. betara 700 spesies lènta ètemmonè; sebâgiyân bânya' lènta oḍi' è ḍâlem aèng tabâr, lèbbina betara 100 oḍi' è dhârât.

Sampè' abad ka -19, lènta umuma ègunaaghin ngèsèp ḍârâ pasien. ḍâlem èlmu perthâmbâân è macemma bhudhâjâ kabit zâman kona, èyangghep bisa mabârâs penyaket tartanto ḍâlem bidang kebhlânthèk modern, lènta ègunaaghin  kaanghuy ngobhâti bhân sabbhân sakè' èngsèl akadih epikondilitis bân osteoartritis, varikosa, bân kaangghuy pabârâs saamponna abheḍḍha mikro. Hirudin, sè èhasèlaghin lintah, èghunaaghi mènangka antikoagulan kaangghuy ngobhâti gangguân lèket ḍârâ tertento.

## '''Sombher'''
Leonidas I

Leonidas I panèka rato Spartan dâri dinasti Agíada sè palèng èkennal polana pimpinanna è Perang Thermopylae è taon 480 SM, è dimma èpon mimpin pasukan Spartan bân sekutu Yunani sè cè' èndâ'na è bâbâna invasi massal è Kekaisaran Persia sè èpimpin sareng Xerxes I. Leonidas I, pamimpin sè èkennal bânnè namong polana keahlianna è perrang, namong jhughân polana keberanianna è bâkto ngadhep ka moso sè lebbi bhâghus, mele aperrang kantos matè kalabân 300 prajurit sè palèng bhâgus kaangghuy abhâla kahormatan Sparta bân Yunani.

Leonidas lahir sekitar taon 540 SM. Salerana dhâddhi rato Sparta ra-kèra taon 490 SM saamponna ale'na sè towa, Cleomenes, seda, sè ta' èpanènggalè ahli waris. èpon akabin sareng Gorgo, pottrana Cleomenes, sè èkennal polana penter bân pemikiran strategis

## Biografi
Bâkto Xerxes I molaè nyerrang Yunani, Leonidas èpilih kaangghuy mimpin pasukan Spartan sè cè' èndâ'na 300 hoplite elit, èbârengi sekitar 7.000 prajurit dâri kottah-naghârâ Yunani laènna. Bâ'na neggu' jhâlân sè semma' è Thermopylae ghâbây duwâ' arè, èpèyara pasukan Persia sè bânnya'na ra-kèra 80.000 orèng. Leonidas ta' poron nyerah bân ajawab utusan Persia kalabân jawaban legendaris: "Molon Labe!" (Mara èkala' dhibi'!)

Bâkto sèttong orèng ngowan lokal aberri' tao ka Xerxes jhâ' bâdâ jhâlân sè èrahasiaaghi è pagunongan, orèng Persia berhasil ngeppong orèng Yunani dâri budhi. Leonidas marenta'aghi sabâgiyân bânnya' tantara kaangghuy mundur, è bâkto èpon bân ra-kèra 1.500 prajurit dâri Sparta, Thespia, bân Thebes mele manjeng bân èpate'è è perrang. Mayyit Leonidas ètemmoè sareng orèng Spartan, namong Xerxes nyoro Leonidas èpotong bân èsalib mènangka parengeddan. Pengorbanan Leonidas dhâddhi simbol keberanian, tekad, bân perjuangan kaangghuy merdeka. Pasukan Yunani akhèrra males kamatèan Leonidas è Perang Plataea è taon 479 SM, makala Persia bân ngamanè kamardika'an Yunani. È Thermopylae, monumen bân patung singa èpadhâddhi kaangghuy èpèyara Leonidas bân tantarana.

Leonidas I ghi' èkaenga'è mènangka sala sèttong pahlawan sè palèng bhâgus è dâlem jhâjhârbâ'ân Yunani Kuno polana tekad bân keberanianna è dâlem abhâla tana asalla dâri pasukan sè jhâu lebbi bhâghus.

## Sombher

Bhângsa:Indonesia
Baileo

**Baileo** otabâ **baileu** (èsèrap dâri bhâsa Portugis *baileu* 'bengko') panèka bhângon sè aropa'aghi aula sè ènga' arsitektur vernakular has Kapoloan Maluku. Bhângon traḍisional panèka serrèng èjhârbâ'aghi mènangka bengko traḍisional bân bisa ètemmoè è propènsi Maluku bân Maluku Ḍâjâ.  Baileo aghâḍhui fungsi sè cè' parlona ghâbây ka'oḍi'ân masyarakat.  Bhângonan panèka aropa'aghi identitas ḍâri bhân-sabbhân ḍhisa è Maluku, bân aropa'aghi struktur wâjib salaèn masjid otabâ gereja.  Baileo afungsi mènangka kennengngan ka'angghuy nyimpen bhârang-bhârang soccè, kennengngan upacara aḍhât, bân jhughân balai komunitas.  Ciri otama baileo èngghi panèka okoranna sè ghâghâng, bân anḍi' bhângon sè bhân-sabbhân manabi èbhânḍhingaghi sareng bengko-bengko laèn è sekitarna. 

## Ghunana Baileo

Umumna, Baileo ghâpanèka andi' fungsi ḍuwâ', èngghi panèka mènangka kennengngan siḍang ḍèwân aḍhât nâghârâ, biyasana èkennal kalabân *saniri*, bân jhughân mènangka kennengngan upacara-upacara traḍisional èlaksanaaghi, tamaso' sè palèng penting, pâlantighân rato. Baileo èbukka' ghâbây kabbhi warga nâghârâ bân jârèya èyangghep bengko kona.

## Arsitektur bân Konstruksi
Bhâdhân ornamen otabâ hiasan è roma aḍhât Beileo anḍi' hubungan sareng kabiyasa'an bân kaoḍi'ân sabbhân arè orèng Maluku.  Negeri-negeri è Maluku anḍi' arsitektur Baileo sè èn-laèn, namong fungsina padâ.  Baileo èghâbây dâri bahan sè kowat, bân èlengkapi ornamen has Maluku.  Baileo ta' anḍi' ḍhung-geḍḍhung, ka'ḍinto è maksoḍ sopajâ roh-erroh leluhur bisa bebas maso' bân kalowar ḍâri baileo.  Baileo panèka roma pangghung, èngghi panèka posisi lencak è attas tana.  Tèhel sè tèngghi panèka ghâḍhuwân artè jhâ’ roh-erroh bângatowana ghâḍhuwân kennengngan tor status sè tèngghi manabi èbânḍhing sareng masyarakat.  È bengko aḍhât Baileo bâdâ bânnya' ukirân bân ornamen sè aghâmbhâr ḍuwâ' ajâm sè saleng ngaḍḍhep bân èyapit sareng ḍuwâ' patè' è kacer bân kanganna.  Ukirân-ukirân panèka anḍi' artè kataremtâmman bân kama'morân.  Ukirân laènna panèka bulân, bintang, bân mata'arè è attas ghentènga sè èbârna'è mèra, konèng, bân cèlleng.  Ukirân panèka nanḍhâ'aghi kasiyapan Baileo (mènangka balai) ka'angghuy ajhâgâ integritas aḍhât bân hokom aḍhâtna. 

## Sombher
Muhammad Asad

Muhammad Asad, sè èkennal jhughân mènangka Leopold Weiss (23 Juli 1900 – 20 Februari) panèka sarjana Islam, mantan Duta Besar Pakistan ka Perserikatan Bangsa-Bangsa, bân pangarang pan-bârâmpan buku tentang Islam, è antarana tafsiran Al-Quran modern, "Pesan Al-Quran."

## Kaodi'ân
Muhammad Asad lahèr mènangka Leopold Weiss è taon 1900 è Lemberg, bâkto jârèya bâgiyân dâri Kekaisaran Austro-Hongaria (satèya Lviv, Ukraina), dâlem kalowarghâ Yahudi. Kalowarghâna aropa'aghi rabbi (pamimpin aghâma Yahudi), kajhâbâna ramana, sè aropa'aghi pangacara. Pendidikan aghâmana è bâkto ghi' kènè' bân ghi' ngodâ aghâbây èpon akrab sareng bhâsa Aram, Parjhânjiyân Lawas, bân teks bân interprètasi dâri Talmud, Mishna, Gemara, bân Targum.

È bâkto aomor 14 taon, abâ'na bhuru dâri romana kaangghuy noro' tentara Austria è bâkto Perrang Dunnya I. È bâkto aomor 19 taon, abâ'na ambu dâri pangajhiyân Filsafat bân Sajârâ Seni bân dhaddhi asisten ka pelopor film Dr. Murnau bân jenius teater Max Reinhardt è Berlin. È taon 1922, èpon dhâddhi wartawan ghâbây Frankfurter Zeitung (koran Jerman sè èkennal), bân salastarèna koresponden ghâbây Near Timur.

È taon 1926, cè' kabhunga'anna kalabân parjhâlânanna è Tèmor Tengnga Islam (ècatet è sala sèttong bukuna, "Jhâlân ka Mekka"), èpon maso' ka Islam. Saellana jârèya, èpon ngoca'aghi tentang Islam: "Dâlem pamangghi kaulâ, Islam akadhi karya arsitektur sè samporna. Kabbhi unsur-unsurra salèng èlengkabhi bân èdukung kalabân harmonis; tadâ' sè ta' parlo bân ta' bâdâ sè korang; hasèlla panèka struktur sè samporna bân komposisi sè kowat." Salèrana ajhâlân è bânnya' kennengngan bân nyaksè'è langsung pan-bârâmpan gerrakan pembèbasan sè muncul è awwâl abad ka-20 kaangghuy mabèbassaghi tana-tana Muslim dâri pamarènta'an kolonial. Salèrana èntar ka India, è dissa' salèrana ètemmoè bân alako abhârâng sareng Muhammad Iqbal, filsuf bân penyair sè madâteng inspirasi kaangghuy madhâddhi Pakistan. Salèrana jhughân dhâddhi Duta Besar Pakistan sè partama ka PBB. Para' akher omorra, èpon apinda ka Spanyol bân odi' è dissa' kalabân binèna sè kapèng empa', Paola Hameeda Asad, kantos èpon sèdhâ.

Asad nolès pan-bârâmpan buku, sala sèttong sè palèng kalonta panèka Jhâlân ka Mekka, è dâlemma ècarèta'aghi parjhâlânanna è tana Islam bân salastarèna aobâ dâ' Islam, bân jhughân pan-bârâmpan pèkkèranna tentang gerrakan Zionis. Bâ'na jhughân nolès Pessen Al-Qur'an, terjemahan sè èserrat kalabân tafsir ringkes èbâdâ'aghi dâri pangataowanna tentang bhâsa Arab klasik bân tafsir klasik. Tafsèran panèka èkennal mènangka sala sèttong terjemahan Al-Qur'an sè palèng bhâgus dâlem bhâsa Inggris, sanajjân ampon èkritik sareng pan-bârâmpan aliran tradisional, akadhi Mu'tazilah. Salèrana jhughân nolès terjemahan bân tafsir tentang Sahih Bukhari, sala sèttong kompolan hadits sè èkennal.

## Sombher-sombher
Pasarean Batu Ampar

Pasarean Batu Ampar aropa’agi komplek pamakaman sakral se badha e Disa Pangbatok, Kecamatan Proppo, Kabupaten Pamekasan, Madura. tempat panèka èangghep sala sèttong buktè penting è dâlem jhâjhârbâ'ân panyabbhâran agama Islam è Madhurâ, khusussa peran para ulama sè alako è dhissa'. Pasarean Batu Ampar ta’ kengeng epadaddi kennengngan ngoburragi tokoh-tokoh agama.

È dâlem tradisi orèng Madhurâ, istilah "buju" aropaaghi gelar kehormatan sè èparèngaghi dâ' orèng-orèng sè ampon apareng kontribusi sè signifikan dâlem panyabbhâran bân pangajhârân agama Islam. Salaèn jârèya, istilah "buju'ja" serrèng èghâdhui tokoh-tokoh agama sè, menorot kaparcaja'an lokal, ngalakonè kalakowan rohani otabâ "karamah" (kabâgusan) è bâkto omor. Arte ka’dinto edhasarragi dha’ tradisi agama sareng kabudhaja’an lokal oreng Madura.

## Tokoh Ulama
Pasarean Batu Ampar asalla dhari basa Madura, “Bato” artena bato ban “Ampar” artena acar-pencar tape eator akantha karpet. È dâlem komplèks ka'dinto bâdâ ennem makam aulia (suci Allah) sè èsebbhut Bujuk, è antarana Syekh Abdul Manan (Bujuk Kosambi), Syekh Basyaniyah (Bujuk Tumpeng), Syekh Abu Syamsudin (Bujuk Lattong), Syekh Husen, Syekh Moh. Romli, sareng Syekh Damanhuri. Syekh Abdul Manan, potrana Sayyid Husein (pottrana Sunan Ampel), èkabâ' ampon ngasingaghi dhibi' è Batu Ampar salastarèna ramana seda, saterrossa maddek pertapaan kènè' kaangghuy ngajhâri agama Islam dâ' orèng Madhurâ.

Pasarean Batu Ampar dhâddhi pusat dakwah Islam è Madhurâ è abad ke-16. Syekh Abdul Manan bân Bujuk laènna èkennal polana kharisma bân kakowadhân ajaib, sè dhâddhiyâghi situs panèka mènangka tojjuwan ziarah sè èkasennengi, sè matarèk para haji dâri bhân-sabbhân wilayah sè nyarèh berkat, èpaèla'aghi, otabâ coma entar. Ritual haji biasana tamaso' maos do'a, salawat (berkat), bân maos Al-Qur'an, bân jhughân ènom aèng dâri somor, sè èparcajâ aghâdhui khasiat penyembuhan.

Pasarean Batu Ampar ka’dinto ce’ parlona menangka jejak sejarah penyebaran agama Islam e Madura tor daddi simbol rohani monggu masyarakat satempat. Kompleks panèka bhunten namong mènangka kennengngan koburan namong jhughân mènangka pusat kegiatan agama bân pariwisata agama, sè ghi' aktif kantos samangken. Pasarean Batu Ampar mencerminkan camporan sejarah, kerohanian, sareng kabudhajaan e dalem tradisi Islam e Madura, tor aropaaghi bukte se jellas peran para ulama Islam e dalem penyebaran agama tor pembentukan jati diri Islam e wilayah ka’dinto

## Sombher

.
Bhângsa:Indonesia
Timothy Winter

Abdal Hakim Murad (lahèr Timothy John Winter; 15 Mei 1960) panèka akademisi, ahli teologi, bân sarjana Islam Inggris sè nganjuraghi gerrakan bân pemikiran neo-tradisionalis Islam. Karya-karyana èfokusaghi dâ' teologi Islam, modernitas, bân hubungan Anglo-Muslim. Salèrana jhughân ampon nerjema’aghi pan-saponapan teks sè bâdâ hubunganna sareng pangajhârân Islam.

## Kaodi'ân
Murad panèka pendiri bân dekan Cambridge Muslim College, Profesor Aziz Foundation of Islamic Studies è Cambridge Muslim College bân Ebrahim College, direktur studi (Teologi bân Religious Studies) è Wolfson College bân dosen Studi Islam è Fakultas Ketuhanan è Universitas Cambridge . Salèrana jhughân sala sèttong sè maddhek Masjid Cambridge Central.

Pottrana arsitèk bân seniman, Murad èpèyara è dâlem kalowarghâ sè ta' andi' aghâma è London. Ramana, John Winter, panèka arsitèk sè èkennal è Inggris. Murad maso' Islam è taon 1979, è bâkto aomor 19 taon. èpon asakola è Westminster School bân lulus kalabân gellar è bhâsa Arab dâri Pembroke College, Cambridge è taon 1983. Saellana Cambridge, èpon nerrossaghi pangajhârân è Universitas Al-Azhar è Kairo bân ajhâr mandiri sareng para sarjana è Arab Saudi bân Yaman. Saellana abâli ka Inggris, èpon ajhâr bhâsa Turki bân Persia è Universitas London.

È taon 2003, Murad narèma Pilkington Teaching Prize dâri Universitas Cambridge, bân è taon 2007, èberri'i Hadiah King Abdullah I ghâbây Pemikiran Islam polana karyana è Bombing Without Moonlight. Salèrana ros-terrosan muncul è daftar 500 orèng Islam sè palèng apangaro, sè èterbitaghi sabbhân taon sareng Royal Aal al-Bayt Institute of Islamic Thought, bân è taon 2012 èpangkat 50 Muslim sè palèng apangaro è dhunnya. È bulân Januari 2015, èpon narèma nominasi è kategori Layanan Pendidikan sareng British Muslim Awards. È taon 2022, Murad èpangkat 45 è dâlem daftar 500 orèng Islam sè palèng apangaro.

## Buku

* Travelling Home: Essays on Islam in Europe (Cambridge: The Quilliam Press, 2020)
* Gleams from the Rawdat al-Shuhada: (Garden of the Martyrs) of Husayn Vaiz Kashifi (Cambridge: Muslim Academic Trust, 2015)
* Montmorency's Book of Rhymes Illustrated by Anne Yvonne Gilbert (California: Kinza Press, 2013)
* Commentary on the Eleventh Contentions (Cambridge: Quilliam Press Ltd, 2012)
* XXI Asrda Islom: Postmodern Dunyoda qiblani topish (Tashkent: Sharq nashriyoti, 2005)
* Muslim Songs of the British Isles: Arranged for Schools (London: Quilliam Press Ltd, 2005)
* Postmodern Dünya’da kibleyi bulmak (Istanbul: Gelenek, 2003)
* Co-authored with John A. Williams, Understanding Islam and the Muslims (Louisville: Fons Vitae, 2002)
* Understanding the Four Madhhabs: Facts About Ijtihad and Taqlid (Cambridge: Muslim Academic Trust, 1999)

## Sombher
Ammu Pe

**Ammu Pe** panèka sala sèttong macem bhângonan traḍisional sè aropa’aghi roma sè èkènnèngngè sareng suku Sabu sè nyebbar è Polo Sabu, Nusa Tenggara Tèmor. Roma kasebbhut aropaaghi bâgiyân ḍâri kekayaan arsitektur sè èkaghungè sarwbf suku Sabu. Istilah Ammu Pe dhibi’ kadhâddhiyân ḍâri ḍuwâ’ oca’ èngghi panèka “ammu” sè artèna roma tor “pe” sè artèna oḍi’. Molaè taon 2010, Ammu Pe sè tamaso' bâgiyân ḍâri arsitèktur traḍisional Nusa Tenggara Tèmor ampon tamaso' è ḍâlem catâtta Wârisân Buḍâjâ Ta' awujuḍ Inḍonèsia sareng Kementerèan Penḍiḍikan tor kabuḍâjâ'ân kalabân nomor règistrasi 2010000034.

## Pembâgiyân Jenis Bhângonan
Jennis kennengngan neng-neng (Ammu Pe) suku Sabu bisa èklasifikasiaghi kalabân dhâsar ḍâri pan-saponapan faktor, è antarana status sosial sè cekka' ka sè ngaggungè roma tor bhângon struktural geḍḍung. È ḍâlem ḍuwâ' bâgiyân panèka, Ammu Pe ghi' èbâgi polè ḍâ' pan-saponapan katègori laènna.

### Adhâsaraghi ḍâri status sosial
Roma kennengngan neng-neng suku Sabu bisa èbâgi dhâddhi ḍuwâ' ḍâri status sosial sè cekka' è ḍâlem dhibi'in penḍuḍukka. Pembâgiyânna akadhi è bâbâ panèka: 

# ***Ammu Pe Douae Banni Ae***. Bhângonan panèka kennengnganna orèng sè ngaggungè status karajaan otabâ bangsawan,
# ***Ammu Pe Mone Aha***. Bhângonan panèka kennengnganna orèng biasa.

Salaèn èdhâsaraghi hierarki populasi, Ammu Pe bisa jhughân èbâgi kalabân dhâsar ḍâri status sosial laènna, akadhi tingkatan arta. Pembâgiyânna panèka ḍâri tingkatan arta jhughân èbâgi dhâddhi ḍuwâ', yakni:

# ***Ammu Mone Kaja***, sè aropaaghi kennengngan sè èmaksoḍaghi è ghâbây kaangghuy orèng soghi, bân 
# ***Ammu Mone Kehia***, sè aropaaghi kennengngan sè èmaksoḍaghi è ghâbây kangghuy orèng mèskèn.

Bhidhâna kennengngan neng-neng (Ammu Pe) ḍâri suku Sabu bisa èoladhi ḍâri rajâna ongkos, bahan sè èghunaaghi, sarenf okoran rajâna gheddhung. Kennengngannaorèng sè ngaggungè status rato otabâ bangsawan sarenf warga sè soghi biasana rajâ, èleggan, larang karana ngangghuy bahan-bahan sè èpèlè, tor ngaghungè struktur sè kowat. Sabhâligghâ, kennengngânna orèng biyasa tor mèskèn umumma biyasa, kènè', tor jhughân ngaghunghè konstruksi sè sabiyasa jhughân.

### Èdhâsaraghi ḍâri struktur bhângonan
Pembâgiyân sè èdhâsaraghi status sosial sè èsebbhut è attas umumna ta' bânnya' èghunaaghi. Klasifikasi Jenès rima umumna èdhâsaraghi ḍâri bhângonna bhângonan, akadhi bhângonna ata' otabâ balok sè èsoson, bhângonna tiang, tor keasliânna.

Èdhâsaraghi ḍâri bhângonna ata', Ammu Pe èbâgi dâddhi: 

# A***mmu Ae Roukoko***, artena roma rajâ abuli lè'èr. Bentu'na ata' panèka bhidhâ ḍâri roma-roma laènna polana balok nok (bangngu) nganghungè lanjhâng sè sami sareng bhâdhânna roma. 
# ***Ammu Iki***, artèna roma kènè. Ènyamaè kènè' polana balok nok (bangngu) lebbi panḍá' ḍâri lanjhângnga bengkona. Balok nok èkkor ra-kèra tello' per lèma' ḍâri lanjhângnga bengkona. 

## Sombher
Hamza Yusuf

Hamza Yusuf Hanson (lahèr 1958) panèka sarjana Amerika bân sala sèttong sè abangun Zaytuna College. Salèrana panèka sala sèttong dâri pan-bârâmpan pendukung pangajhârân Islam klasik bân ampon aghâdhui disiplin bân cara pangajhârân panèka è sabbhân dunnya.

## Kaodi'ân
Salèrana panèka panasehat ghâbây Program Studi Islam è Universitas Stanford bân ghâbây Pusat Studi Islam è Fakultas Pascasarjana Teologi è Berkeley. Salèrana jhughân angghuta dèwan panasehat "One Nation" karya George Russell, inisiatif filantropi nasional sè nganjuraghi pluralisme bân inklusivitas è Amèrika Serikat. Salaèn jârèya, èpon panèka bekkèl presiden Global Center for Guidance and Renewal, sè èpadhâddhi bân samangkèn èpimpin sareng Abdallah bin Bayyah.

Yusuf panèka orèng sè atandatangani A Common Word Between Us and You, sorat tabukka' sareng para ulama' Islam ghâbây para pamimpin Kristen, sè èsebbhut perdamaian bân salèng ngartè. Koran Guardian è Inggris nyataaghi jhâ' "Hamza Yusuf panèka ulama' Muslim sè palèng apangaro è Bârâ'." È bulân Mei 2025, Yusuf èangghep sareng Donald Trump dâ' dèwan penasehat Komisi Kebèbasan Aghâma.

Yusuf èpèyara è kalowarghâ Kristen. Ramana panèka Katolik bân embu'na Ortodoks Yunani. Salèrana asakola è pasèsèr tèmor bân bârâ' Amèrika Serikat. È bâkto aomor 12 taon, eppa'na sè dâri èbhuna ngotos Yusuf bân alè'na, Nabila, ka sèttong kèmah Ortodoks è Yunani kaangghuy ajhâr Katolik (eppa'na katon makon kaangghuy dhaddhi imam è bâkto ghi' ngodâ). È taon 1977, saamponna kamalangan mobil sè para' matè'è, èpon molaè nyarè alam akhèrat bân molaè maos Al-Qur'an, akhèrra aobâ dâ' Islam. Alè'na Nabila panèka sèttong-sèttongnga dâri tan-tarètanna sè maso' Islam.

## Pangkat
È taon 1991 èpon èberri'i Doktor Kahormadhân sareng Sheikh Shadhili Naifer, dekan Universitas Zaytuna è Tunisia, bân molaè taon 2009 kantos samangkèn, èpon èdaftaraghi mènangka calon doktoral è program studi Islam è Graduate Theological Union, Berkeley.

## Sombher