open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Raja Haji Fisabilillah

Raja Haji Fisabilillah panèka lahèr neng è Kota Lama, Ulusungai, Riau, 1725 tor sèdhâ è Kampong Ketapang, Melaka, Malaysia è tangghâl 18 Juni 1784. Raja Haji Fisabilillah panèka sala sèttong tokoh Melayu Johor sè kalonta. Raja Haji Fisabilillah panèka ale'na Sultan Selangor sè kapèng sèttong, Sultan Salehuddin bân paman ḍâri sultan Selangor sè kaḍuwâ', Sultan Ibrahim. è ḍâlem parjuwanganna moso VOC è bâkto nyerrang Johor, Raja Haji Fisabilillah panèka sèdhâ è Teluk Ketapang.

Raja Haji Fisabilillah è apresiasi sareng Inḍonesia sareng Malaysia. Salèrana èparèngè ghellâr pahlawan nasional Inḍonesia, ban nyamana èabaḍiyagi è banḍara Tanjung Pinang. Sabatara è Malaysia, carètana dhâddhi bagiyân ḍâri jhâjhârbâ'ân Malaysia bân Johor, bân nyamana jhughân èabaḍiaghi è sèttong masjiḍ è Cyberjaya, Selangor.

Banḍara Raja Haji Fisabilillah (IATA: TNJ, ICAO: WIDN), èsebbhut Banḍara Kijang, panèka banḍara sè bâḍâ è Kottah Tanjungpinang, Provinsi Kapoloan Riau. Se èator sareng PT Angkasa Pura II.

Sacara jhâjhârbâ'ân panèka ampon anḍi' status internasional, namong polana Kapolowan Riau ghi' ta' èpèsah ḍâri Daratan Riau, panèka malarat èghuna'aghi. Saamponna Kapolowan Riau resmi dhâddhi provinsi anyar è Inḍonesia è taon 2001, perkembangan sè cè' ceppètta èlakoni è Kottah Tanjung Pinang, bân banḍara èbukka' polè sareng pan-bârâmpan maskapai penerbangan: Merpati è tangghâl 19 Ḍesember 2007, Sriwijaya Air è awal pèbruwari 2008, bân Riau Airlines è tengnga taon 2005.

## Sejarah perjuangan
Raja Haji Fisabillah otabâ bisa èkennal kalabân Raja Haji marhum Teluk Ketapang èngghi panèka (Rato) sè dhâddhi rato è b`akto ngodâ Riau-Lingga-Johor-Pahang IV. Salèrana kalonta alabân pamarenta'an Bâlândhâ ban sukses abhâdhi polo Biram Ḍewa è songay Riau Lawas. Lantaran bangalla Raja Haji Fisabillah, Raja Haji Fisabillah jhughan èjulughi (enyamae) Pangeran Sutawijaya è Jambi. Sèdhâ è bâkto nyerrang pangkalan maritim Bâlândhâ è Telluk Ketapang (Melaka) è taon 1784. Mayyiddhâ èalle ḍâri makam è Melaka (Malaysia) ka Polo Penyengat sareng Raja Ja'afar (potra mahkotana è bakto marènta menangka sè dhâddhi rato è bakto ngoḍâ) Kesultanan Riau Lingga. Makam èpon è Polo Penyengat Inderasakti, Kottha Tanjungpinang, Propinsi Kapolowan Riau, ghi’ ejaga tor karabât kantos ka samangken.

## Wârisan
Dâri Kâputusan Presiḍen Nomor 072/TK/1997 tangghâl 11 Agustus 1997, Raja Haji Fisabilillah ètoddhu' kalabân Pahlawan Nasional.

## Buḍajâ Populer

* èperan aghi bi' Anḍi Anhar Chaliḍ è dâlem film tahun 2009 Mata Pena Mata Hati Raja Ali Haji

## Sombher
Adnan Kapau Gani

**Aḍnan Kapau Gani**, biasanah èsingkat kalabân  A.K. Gani èngghi panèka sala sèttong mantrèh, politisi, aktor, bân tokoh militèr Inḍonèsia. Salèrana atugas dhâddhi Bâkkèl Perḍana Menteri è Kabinet Amir Sjarifuddin I bân Amir Sjarifuddin II.

## Carèta Oḍi'
A.K. Gani èlahèrraghi è Palembayan, Somattra Bârâ', tangghâl 16 Sèptèmber 1905. Aḍnan Kapau Gani Lahèr dhâddhi orèng Minang asli. Ramana, Abḍul Gani Sutan Mangkuto, ghuru è Sakola'an Ḍhâsar, bân èbhuna, Rabayah, sèdhâ è taon 1915 è Sugihwaras. Salastarèna èbhuna sèdhâ, ramana akabin polè sareng Aminatul Habibi, orèng asli Sungai Taleh, Palembayan. Embu' tiri panèka ngajhâri A.K. Gani sareng tan-taretanna sè empa’: Rohana (taretan bine’) tor taretan bine’ (Anwar, Masri, tor Siti Mahyar). A.K. Gani jhughân an`di' bâllu' tan-taretan ḍâri embu' kabâllunna. Salèrana ampon lastarè penḍiḍighân awal è Bukittinggi è taon 1923. Saellana jârèya salèrana èntar ka Batavia kaangghuy penḍiḍighân menengah bân sakola'an kaḍokteran. Aḍnan nerrossaghi sakola’an e STOVIA Meḍical College è Jakarta. tapè, sakola'an ka'ḍinto ètotop è taon 1927, saèngghâ Aḍnan kodhu nerrossaghi sakola'an è AMS (satara sareng SMA è jhâman penjajahan Bâlândhâ) kantos lulus è taon 1928. Sataon saterrossa, Aḍnan maso' ka Perguruan Tinggi Keḍokteran GHS (Geneeskundige Hoge) è Jakarta, tor lulus è taon 1940

## Kaoḍi'ân
Molaè ghi' ngoḍâ, Gani ampon aktif è organisasi politik bân sosial. È taon 1920-an, salèrana aktif è pan-bârâmpan organisasi wilayah, akadhi Jong Sumatranen Bonḍ bân Jong Java, molaè taon 1923. Salerana atugas mènangka sekretaris ḍâri taon 1927 kantos 1929, èbhârengngè sareng Muhammaḍ Yamin.

è taon 1928, salèrana noro' Kongres Pemuḍa Kaḍuwâ' è Jakarta. È taon 1931, salerana noro' Partinḍo sè ampon apèsa ḍâri Partai Nasional Inḍonèsia ta' abit saellana Sukarno ètangkep sareng pamarènta kolonial.

È taon 1941, Gani dhâddhi bintang film è film "Asmara Moerni," abhâreng Djoevariah. Film panèka èsutraḍarai sareng Rḍ. Ariffien bân èproḍuksi sareng The Union Film Company. Maske bâḍâ sè ngangghep noro'en Gani è ḍâlem filem panèka aropaaghi malo ḍâ' gerakan kamardhika'an, Gani parcajâ jhâ' panèka parlo kaangghuy maèlang kualitas filem lokal. maskè ampon èkritik, film ka'dinto dhâddhi tong-sèttongna film sè suksès komersial.

Salastarèna Jeppang ajhâjhâh Inḍonèsia è taon 1942, Gani ta' poron akolaborasi. Saèngghâ, Gani ètangkep molaè bulan Sèptèmber 1943 kantos Oktober taon salastarèna.

## Sombher
Ida Anak Agung Gde Agung

**Iḍa Anak Agung Gḍe Agung** èngghi panèka sala sèttong ahli sejarah tor politisi Inḍonèsia. Neng Bhâli Iḍa jughan ngabdhi ka rato Gianyar, aghântè ramana, Anak Agung Ngurah Agung. Pottrana, Anak Agung Gḍe Agung, aropa’agi Mentri Sosial è Kabinet Persatuan Nasional.

Anak Agung èghâdhui gelar Sarjana Hukum (Mr.) ḍâri Rechtshoogeschool te Batavia bân ghellâr ḍoktor è biḍang sejarah ḍâri Universitas Utrecht, Bâlândhâ.

Pangalaman lughâlluah Pardjo panèka è Ḍefenders of the Homelanḍ (PETA), unit militèr sè èbentuk sareng pamarènta Jeppang è bâkto penḍuḍukan Inḍonesia è taon 1942 (William Henry Newell, Jepang è Asia 1942-1945, 1981:38).

## Karir Politik
Taon 1947, Iḍa Anak Agung Gḍe Agung dhâddhi Perḍana Mentri Naghârâ Inḍonesia Tèmor. Salèrana terro ngajhâgghâ kerjasama sareng Rèpublik Inḍonesia. Salèrana jhughân nyarèh kerjasama sareng Partai Republik, sè èsebbhut "Sintesis Politik." Iḍa Anak Agung Gḍe Agung sukses maddhek sèkap sè lebbi independen è `ḍâlem naghârâ. Hasèlla, Partai Republik ngakonè Inḍonesia Tèmor mènangka naghârâ è taon 1948. Hasèlna, Partai-partai Republik laènna è Indonesia Tèmor sanggup kerjasama, otabâ paleng enjâ' parlabânan ḍâ' ka naghârâ è moderasi. Namong, kontras antara "federalis" bân "Unitarian" (Republikan) pagghun bâdâ.

Salèrana pernah atugas mènangka Mentri Ḍalam Negeri bân Mentri Luar Negeri è bâkto pamarenta'an Presiḍen Sukarno. Iḍa Anak Agung Gḍe Agung Jhughân dhâddhi Ḍuta Besar Inḍonesia ka Belgia (1951), Portugal, Prancis (1953), bân Austria.

Perdana Menteri Iḍa Anak Agung Gḍe Agung sa'amponah peresmian Ḍewan Minahasa (1948).

## Hadiya

### Pahlawan Nasional
Tangghâl 6 Nopèmber 2007, adhesar Keputusan Presiden Nomor 068/TK/2007, almarhum èparèngi ghellâr Pahlawan Nasional sareng Presiḍen Susilo Bambang Yudhoyono. kapotosan panèka madâteng polemik è antarana pan-bârâmpan sè nganggep Anak Agung panèka oportunis bân mosona Republik. Kalakoanna è bâkto perjuangan kamardhika'an è bâbâna pamarenta'an kolonial èangghep ampon ma'ancor parjuanganna republikan.

## Sombher
Bagoes Hadikoesoemo

**Ki Raḍen Bagus Haḍikusumo** lahèr è tangghâl 14 Nopèmber 1890 bân sèdhâ tangghâl 4 Nopèmber 1954, èngghi panèka sala sèttong pelopor aghâma bân politisi Inḍonèsia sè èkennal mènangka angghuta Panitia Penyelidikan Kerja Persiapan kamardhika'an In`donesia (BPUPKI). È ḍâlem politik, salèrana aropaaghi pendiri Partai Islam Inḍonèsia (PII) è taon 1938 bân Partai Masyumi è Yogyakarta è taon 1943. Ki Raèen Bagus Haḍikusumo aropa'aghi tokoh Muhammaḍiyah sè èparèngaghi ghellâr pahlawan nasional sareng Presiḍen Indonesia sè kapèng 7, èngghi panèka Joko Wiḍoḍo è taon 2015.

## Biografi
Lahèr kalabân asma Raḍen Hiḍajat e dhisa Kauman, Yogyakarta, ghu-lagghu tangghâl 24 Nopèmber 1890 (Sennin, 11 Rabiul Akhir, 1308 è kalender Hijriyah). Salèrana ana' katello' ḍâri lema' tarètan. Eppa’na, Raḍen Haji Lurah Hasjim, aropa’agi abḍi è Karaton Yogyakarta.

## Karir bân Penḍiḍighân
Salèrana narèma Penḍiḍighân SD bân Penḍiḍighân aghâma è asrama Islam traḍisional Wonokromo è Yogyakarta. Keahlian sastra Jhâbâ, Melayu, bân Bâlândhâ èkaollè ḍâri orèng sè anyama Ngabehi Sasrasoeganda, bân Ki Bagus jhughân ajhâr bhâsa Inggris ḍâri tokoh Ahmaḍiyya sè anyama Mirza Wali Ahmaḍ Baig.

Ki Bagus salastarèna dhâddhi Katowa Ḍewan Tabligh (1922), Katowa Ḍewan Tarjih, angghuta Komisi Ḍewan Kepemimpinan Pusat Muhammaḍiyah (MPM) (1926), bân Katowa ḍewan Pelaksana Pusat (PP Muhammaḍiyah) (1942-1953). Salèrana jhughân aktif maddhek kalompo’ tèater se anyama Setambul. Salaèn jârèya, kalabân kancana, Ki Raḍen Bagus Haḍikusumo maddhek klub sè èsebbhut Kauman Voetbal Club (KVC), sè saterrossa èkennal mènangka Hizbul Wathan Football Association (PSHW).

Taon 1937, Ki Bagus èonjang sareng Mas Mansoer ka'angghuy dhâddhi Bâkkèl Katowa PP Muhammaḍiyah. È taon 1942, bâkto KH Mas Mansoer èpaksa sareng orèng Jeppang ka'angghuy dhâddhi Katowa Putera (Pusat Kekuasaan Rakyat), Ki Bagus ngala' alih jabatan Katowa Umum Muhammaḍiyah sè ampon èkosongèn. Salèrana negghu' jabatan ka'dinto kantos taon 1953. Saabiḍdhâ dhâddi pamimpin Muhammaḍiyah, salèrana aropa'aghi angghuta BPUPKI (Panitia Persiapan Pembangunan Pemuḍa Inḍonesia) sareng PPKI (Komisi Pembangunan Pemuḍa Inḍonesia). Salèrana ampon aperrang panas parkara dhasar naghara, khusussa parkara Piagam Jakarta.

## Sumber
Hamengkubuwana I

**Sri Sultan Hamengkubuwana I** (bhâsa jhâbâ  ꦲꦩꦼꦁꦏꦸꦨꦸꦮꦤ꧇꧑꧇, lahèr 5 âgustus 1717 bân sèdhâ Maret 1792) panèka penḍiri aghellâr Hamengkubuwana bân sekaligus  rato ka sèttong Kesultanan Yogyakarta sè marènta molaè taon 1755-1792.

## Asal-usul
Asmana se saongghuna engghi paneka Raḍen Mas Sujana, tapè è bâkto lancengah ngaghem ghellâr Pangeran Mangkubumi (Yogyakarta). Salèrana pottrana Amangkurat IV, Susuhunan Mataram se nomer ballu’, elahèrragi bân selir sè anyama Mas Ayu Tejawati tangghâl 6 Agustus 1717.

È taon 1740, pemberontakan Cèna molaè è Batavia, tor nyebbhâr sampek ḍâ' ka saḍhâjâh Jhâbâ. Awal èpon, Pakubuwana II (kaka'na Mangkubumi) aḍukung pemberontakan. Namong, è bâkto nyakse'è kamennanganna Ḍutch Inḍia East Company (VOC), Pakubuwana II aoba pèkkèran.

È taon 1742, Karaton Kartasura èserrang sareng pemberontak. Pakubuwana II tarpaksah maddhhek karaton anyar è Sorâkarta, è bâkto pemberontakan kasebbhut akhèrra bisa èrebbhu' kakobâsaennah VOC bân Cakraningrat IV Madhurâ.

Rè-karènah pemberontakan sè èpimpin sareng Pangeran Sambernyawa (pottrana Pakubuwana II bân Mangkubumi), sukses ngajhâk tana-tana Sukawati. Pakubuwana II ngomomaghi addhuwân kalabân haḍiya 3.000 cacah (kavling tana) dâ' ka pasèra bisaos sè bisah arebbhu' polè Sukawati. Mangkubumi bisa ngojuk addhuwan ka'ḍinto è taon 1746, namong ècengghâl sareng Patih Pringgalaya, sè tan-nyètanè PB II kaangghuy mataḍa' perjhânjhiân addhuwan panèka.

Ḍâtânga Baron van Imhoff, Gubernur Jenḍeral Perusaha'an Hinḍia Tèmor Bâlândhâ (VOC), sè aghâbây situasi lebbi panas. Salèrana nyoro Pakubuwana II kaangghuy nyewa'aghi ḍaerah paseser ka VOC kalabân arghâ 20.000 rial kaangghuy majâr otang karaton ka Bâlândhâ. hal Ka’ḍinto èlaban sareng Mangkubumi. ḍèri parkara panèka ngasèlaghi carok sè è dâlemma Baron van Imhoff ca'-ngoca'èh Mangkubumi è aḍa'na orèng bânnya'.

Mangkubumi sè ḍâlem kabâḍâ'an sakè' atèh adhina Surakarta neng è bulân Mei 1746 bân agabung kalabân Mas Saiḍ mènangka pangaco. mangkubumi makabin ana'en sè anyama Rara Inten otab`a Gusti Ratu Bendoro bân Mas saiḍ kalaban tandhâ jhâ' salèrana ampon agabung kalaban mas Saiḍ. 

## Carèta Kaoḍi'ân

### Permaisuri
(garwa paḍmi)

# Ghustè Kanjeng Rato Kencana (Raḍen Ajeng Seppo)

Potrè Kanjeng Pangeran Harya Ḍipanegara / Panembahan Herucokro Madhiun. emba ḍâri ramana panèka Pakubuwana I

# Ghustè Kanjeng Rato Keḍipatèn

Potrè Ki Ageng Drepayuda. salèrana èkennal jhughân kalabân asma Ghustè Kanjeng Rato Tegalrejo otabâ Ghustè Kanjeng Rato Hageng samarèna sèdhâ rakana

## Sombher
Hasanuddin ḍâri Gowa

Sultan Hasanuddin èjuluk Ajâm dâri Tèmor bi'orèng Bâlândhâ èngghi panèka Sultan Gowa sè kapèng 16 bân pahlawan nasional Indonesia sè èlahèrraghi kalabân asma Muhammad Bakir I Mallombasi Daeng Mattawang Mangawang Karapeeng Bon. Saamponna ongghâ tahta èparèngi gelar Sultan Hasanuddin, saellana sèdhdâ, Sultan Hasanuddin èparèngi gelar Tumenanga Ri Balla Pangkana. Amargha bângalan, Sultan Hasanuddin jhughân ejuluki De Haantjes van Het Osten sareng oreng Bâlândhâ se artèna ajâm ḍâri Tèmor.Salerana tamaso' Pahlawan Nasional kalabân kapotosan Presiden No. 087/TK/1973, tangghâl 6 November 1973.
Bhâsa Betawi

**Bhâsa Betawi** ( *basé Betawi*, *basa Betawi* ) panèka bhâsa kreol sè èghuna'aghi sareng orèng Betawi sè neng è Jakarta bân è dhi'-seddhi'na. Èmolaè ḍâri camporan ḍâri bhân-sabbhân etnis bân bhâsa ḍâri bhân-sabbhân wilajâ, è antarana Malajhu (bânnè semenanjung), Jhâba, Arab, Hokkien, Portugis, bân Bâlandhâ. Sajhârâna napa'aghi sajhârâ Jakarta dhibi'. Bânnè namong ḍialèk, namong bhâsa kreol kalabân dhâsar sè kompleks bân identitas sè lèbur.

## Oca'

### Ḍialèk

#### Betawi Tengnga
Betawi Tengnga panèka ḍialèk bhâsa Betawi sè èghuna'aghi sareng orèng-orèng Jakarta (otamana orèng Betawi) sè biasana ngangghuy horop "é" tèngghi è konco'na oca'na.

Bhâsa panèka aropa'aghi bhâsa sè èkennal è Jakarta bân bâgiyân ḍâri Kotta Tangerang. Ḍialèk panèka umumma anḍi' sowara "è" è ahèrra oca'. Ḍialèk panèka bhidhâ sareng ḍialèk Betawi Ora polana bhâsana korang bânnya', tor oca'na lebbi semma' ḍâ' bhâsa Inḍonèsia sè è ahèr oca'na segghut èghântè sareng vokal 'è', kalabân pan-bârâmpan oca' sè èkala' ḍâri bhâsa laèn  otabâ bhâsa manca.

#### Betawi Ora
Betawi Pèngghirân otabâ Betawi Ora panèka sala sèttong ḍialèk bhâsa Betawi. Ḍialèk panèka cokop bhidhâ sareng ḍialèk Betawi Tengnga. Bhidhâna ḍâri segi bânnya'na oca', Betawi Pèngghirân lebbi jhârna' bân lebbi semma' ḍâlem nyerrep oca' manca (umumma ḍâri bhâsa Sondhâ, Bhâsa Jhâbâ, bân bhâsa laènna) sè adhâddhiyaghi oca'na lebbi acem-macem èbhândhingaghi ḍialèk Betawi Tengnga.

È ḍâlem pangoca'an oca’, ḍialèk Betawi Ora èsambhât sareng “a” sè bhidhâ sareng Betawi Tengnga sè èsambhât “è”. Ḍialèk panèka èghuna'aghi sareng orèng Betawi sè oḍi' è Kotta Dèpok, Kotta Bekasi, bâgiyân lao'na Kabupatèn Bekasi, Kotta Tangerang Lao', Kotta Tangerang, tèmor lao' Kabupatèn Tangerang, Kabupatèn Bogor lao', Kabupatèn Karawang lao', teppa'na è kecamatan Bajaya bân Kacamatan Padikis bân spodikis jhughân è distrik spodikis bâgiyân lao ' Kotta Bogor, engghi panèka è kacamatan Tanah Sareal.

## Sombher
Ignatius Joseph Kasimo Hendrowahyono

**Ignatius Joseph Kasimo Henḍrowahyono** lahèr è tangghâl 10 April 1900 bân sèdhâ 1 Agustus 1986, èngghi panèka sala sèttong pelopor kamardhika'an Inḍonèsia. Salèrana jhughân sala sèttong orèng sè maddhek Partai Katolik Inḍonèsia tor jhughân pan-bârâmpan kalè dhâddhi mentri saamponnah Inḍonèsia mardhika. Salèrana jhughân ajhârbâ'aghi jhâ' politik panèka pengorbanan sè ta' èkobâsa'aghi dhibi'. Politik ros-terrosan ngangguy *beginsel* otaba prinsip-prinsip se kodhu koko è ḍâlem paneggu’ennah. akadhi sè èsambhât sareng kepala reḍaktur harian Kompas, Jakob Oetama, Ignatius Joseph Kasimo Henḍrowahyono panèka sala sèttong tokoh sè ajâgâ motto salus populi supremalex, sè artè èpon kapentingan rakyat, hokom sè palèng tèngghi, sè aropaaghi kaca ḍâri ètika politik sè sakabbhinnah ḍâteng dâri tanangngah dhibi'.

## Careta Oḍi'
Kasimo Henḍrowahyono lahèr è Yogyakarta. Salèrana ana' nomer ḍuwâ' ḍâri sabellas tarètan. Orèng towana panèka Ḍalikem bân Ronosentika, prajurit Istana Yogyakarta bân tokoh sè èkennal è ḍâlem ajhâlânaghi hak-hak na'-kana' kolonial. Molae ghi’ kene’, IJ Kasimo eḍiḍik mènorot traḍisi karaton. kalabân cara ghâpanèka, Kasimo Henḍrowahyono ngalami bân ngartè sacara samporna cara oḍi'na karaton, sè èpusataghi ḍâ' Sultan.

Bâkto kakakna sè sarèyang èsiapaghi kaangghuy aghântè'è ramana, Kasimo aghântè posisi kakakna bân anḍi' tanggung jawab akadhi pottrana sè sareyang. Aba’na kodhu ongghu-ongghu alako kaangguy abanto èbhuna ngator roma tangga. Saamponna lulus ḍâri Bumi Putra Gaḍing, Kasimo maso’ ka settong sakola’an è Muntilan sè epaddhek Pa’ van Lith. Kasimo oḍi' è asrama bân dhâddhi tertarik kaangghuy ajhâr aghâma Katolik. È arè Paska bulân April 1913, è bakto aomor 13 taon, Kasimo ebaptis dhaddhi orèng Katolik bân narèma nyamana baptisan Ignatius Joseph.

Saellana la rajâ, aba’na dhaddi ghuru pertanian ban jhughân ngajhari aghâma è Tegal tor Sorakarta.

## Aktif è ḍâlem politik
Kasimo Henḍrowahyono panèka sala sèttong orèng sè madhâddhi partai politik Katholiek Djawi, sè salastarèna aoba dhâddhi Perkoempoelan Politiek Katholiek è Djawa bân saterrossa dhâddhi Partai Politik Katolik Indonesia (PPKI), sè Kasimo salastarèna dhâddhi ketua umumma è taon 1949.

## Volksraad
Dhâddhi angghuta PPKI, Kasimo èanggka' dhâddhi angghuta Volksraaḍ ḍâri taon 1930 kantos 1942. Salèrana noro' atanḍatangani Petisi Soetardjo, sè nyoro kamardhika'an kaangghuy Hinḍia Bâlândhâ.

## Masa Kamardhika'an
È taon-taon awal kamardhika'an, Partai Komunis Inḍonèsia (PPKI), sè èlarang Jeppang, èpaoḍi' polè kalabân inisiatif Kasimo bân ènyamaè polè dhâddhi Partai Katolik RI. ḍâri taon 1947 kantos 1949, Kasimo Henḍrowahyono atugas mènangka Mentri Kemakmuran ngoḍâ è Kabinet Amir Sjarifuddin bân Mentri Pasokan Pangan è Kabinet Hatta I bân Hatta II. Salèrana jhughân dhâddhi mentri è kabinet peralihan, otabâ Kabinet Soesanto Tirtoprodjo. Kasimo jhughân tamaso’ angghuta ḍelegasi Negosiasi Republik Inḍonèsia.

## Sombher
I Gusti Ketut Jelantik

**I Gusti Ketut Jelantik** èngghi panèka pahlawan nasional Inḍonesia ḍâri Karangasem, Bhâlih. Salèrana lamba’ dhâddi perḍana menteri Karaja’an Buleleng. Salèra noro' Perang Bhâlih lughallunah, Perang Jagaraga, bân Perang Bhâlih Katello', sè èlampa'aghi è Bhalih è taon 1849. Salèrana sèḍhâ è akhir perrang, è taon 1849.

## Carèta Oḍi'
È Sala settong catheddan nyebbuttagi jha’ è bâkto gi’ ngoḍâ Gusti Ketut Jelantik segghut èntar ka dhisa Kalibukbuk. è ḍissa', bâḍâ sèttong karajaan kènè' sè lalakonna orèng-orèngnga panèka alako tanih.

Produktivitas taninah I Gusti Ketut Jelantik cokop tèngghi, sa'engghâ bisa maddhek candhi sè anyama Pura Bukit Sari. Taon 1828, I Gusti Ketut Jelantik èangka' dhaddhi Bupati Agung Kerajaan Buleleng Bali.

## Sejarah Perjuangan
Gusti Ketut Jelantik dhâddi pamimpin e ḍâlem parlabânan alabân serrangan Bâlândhâ ka Bhâli. Perlabânan panèka èlampa'aghi pan-bârâmpan kalè è Bhâli lao' è taon 1846, 1848, bân 1849.

Perlabânan panèka èmolaè polana pamarènta kolonial Hinḍia Bâlândhâ terro maèlangnga tawan karang è Bali, sè aropa'aghi hak para rato sè marenta è Bhâli kaangghuy ngala' kapal-kapal sè nyèllem è tasè' bhalih tor sadhâjâ essènah kapal.

E bakto jârèya, Bâlândhâ nyoba' manipulasi pon empon Bhâli, bân lèbât parjhâlânan Hongi, kapal Bâlândhâ tasèllem è Bali lao'. Kapal jârèya langsung erebbhu’ Karaja’an Buleleng. Pernyataan sè kalonta è bâkto jârèya, "Tadha' sè bhâkal èkaolle. Sa'abidda sèngko' ghi' odhi', sèngko' ta' bhâkal ngako pamarenta'an Bâlândhâ è naghârâ rèya."

## Perrang Bhâli lughâllunah
È taon 1841, èsapakataghi parjanjhiân antara pamarènta Hinḍia Bâlândhâ bân karajaan-karajaan lokal è Bhâli. Nangèng, parjanjiân ka’ḍinto ta’ etarèma sareng kabannya’an orèng Bhâli, tamaso’ Karaja’an Buleleng. Bhâlândhâ akhèrra nangalè kasempadhân kaangghuy nyerrang Bhâli kalabân amanfaataghi hokom aḍhât Tawan Karang, sè aberri' hak ka Bhâli kaangghuy ngontrol kapal-kapal sè ancor è pasèsèrra.

È taon 1846, perrang èmolaè antara orèng Bhâli bân Bâlândhâ, sè èkennal mènangka Perang Bhâli lughalluna. Perrang panèka èbâgi ḍâ' apolowan èbu tantara. È pihak Bâlândhâ, bâḍâ 1.280 prajurit sè èyangko' è attas 23 kapal perrang. Sabatara, è pihak Bhâli, Karaja'an Buleleng tor Karangasem agadhuwân prajurit lebbi dâri 10.000 orèng. È ḍâlem perrang ka'ḍinto, Bâlândhâ sukses makala ibu kota Singaraja, sè saterrossa ètoro'è sareng tawaran perḍamaian ḍâri Karangasem bân Buleleng.

Kadhâddhiyân panèka aropaaghi awal ḍâri serangkaian konflik antara Bâlândhâ bân karajaan-karajaan Bhâli sè èlanglang kantos ahèrra abaḍ ka-19, sè ètojjhuaghi kaangghuy mamajuaghi kakowadhân kolonial Bâlândhâ è wilayah panèka.

## Sombher
T.B. Simatupang

Tahi Bonar Simatupang lahèr è tangghâl 28 Januwâri 1920 ban sèdhâ tangghâl 1 Januwâri 1990 panèka tokoh militèr bân gerèja è Inḍonesia.

T.B. Simatupang ètoddhu' sareng Presiḍen Sukarno mènangka Kepala Staf Angkatan Bersenjata Indonesia (KASAP) samarèna Panglima Jenḍeral Suḍirman sèdhâ è taon 1950. Tahi Bonar Simatupang atugas mènangka KASAP kantos taon 1953. È bâkto jârèya jabatan KASAP bâḍâ è attas Kepala Staf Angkatan Ḍarat, Kepala Staf Angkatan Laut, bân Kepala Staf Udara bân è bâbâna tanggung jawab[3] dâri Mentri Pertahanan.

T.B. Simatupang sèdhâ è taon 1990 è Jakarta bân èkoburragi è pasarèan pahlawan Kalibata. Tangghâl 6 Nopèmber 2013, Presiḍen Susilo Bambang Yudhoyono aparèng penghargaan T.B. Simatupang ghellâr Pahlawan Nasional. Samangkèn nyamana èabaḍiaghi mènangka sala sèttong jhâlân rajâ è ḍaèrah Cilanḍak è jakarta Lao', kantos ka Cipayung, Jakarta Tèmor.

Tangghâl 19 Ḍesember 2016, mènangka pangakowan dâ' perjuanganna, pamarènta Inḍonesia ngabaḍiaghi salèrana è pèssè 500 ropiya anyar.

## kaoḍi'ân âwal
Bonar, èjhhuluk T.B. Simatupang, lahèr è Siḍikalang, samangkèn ibukota Kabupaten Ḍairi, Propinsi Sumatera ḍâjâh, pottra nomer ḍuwâ’ ḍâri ballu’ tarètan. Ramana aropa’agi settong ambtenaar sè anyama Simon Simatupang, se anḍi' ghellâr Sutan Mangaraja Soaḍuan, ban ebhuna Mina Boru Sibuea. Eppa'na alako mènangka pongghâbâ pos ban telegraf (PTT: Pos, Telefoon en Telegraaf) bân segghut apinḍa ḍâri Siḍikalang ka Siborongborong, saterrossa ka Pematang Siantar.

Bonar asakola è HIS è Siborongborong bân lulus taon 1934. Nerrossaghi sakola’anna è MULO Ḍr. Nomensen è Tarutung taon 1937, saterrossa ka AMS è Salemba, Batavia, lulus taon 1940. È bâkto asakola è Batavia, Bonar èanggep morèḍ sè penter, tamaso’ pènter bhâsa Bâlândhâ.

È bâkto ajhâr sejarah, Bonar perna aḍebat sareng ghuru sejarana, kantos èpakalowar, karana ghuruna èangghep abâ'-jhubâ'aghi kamampwoan orèng Inḍonesia. Ghuruna, Meneer Haantjes, anyataaghi jhâ' orèng-orèng è Hinḍia Bâlândhâ ta' bisa masèttong kaangghuy ngaolle kamardika'an polana bânnya'na parbhidhâ'ân è antarana suku-suku bân orèng-orèng è Hinḍia Bâlândhâ ta' bisa maddhek tentara modern kaangghuy makala orèng Bâlândhâ polana bhâdhânna sè panḍâ' ta' bhâkal bisa dhâddhi prajurit sè beccè'. Bonar anyataaghi jhâ' Meneer Haantjes ampon nyebbâraghi mitos sè sala bân bhâkal èbuktèaghi sareng jhâjhârbâ'ân satèrrossa. Ḍirektur sakola'an, Meneer ḍe Haan, orèng Calvinis sè taat, abherri' saran kaangghuy ta' nyake'è orèng laèn. Èmolaè, Bonar arassa nasèhat panèka aropaaghi nasèhat dâri orèng sè an~i' jiwa penjajah. Namong, è buḍi arè, Bonar arassa manabi èghâdhui nasehat ḍirèkturrâ sè lebbi serius, ngara bonar ta' kèra ngalami kasossa'an sè èadhebbi è kaodhi'ânna sè bhâkal dâtâng.

## Sombher
Kasman Singodimedjo

**R. H. Kasman Singoḍimedjo** lahèr è tangghâl 25 Pèbruari 1904 bân sèdhâ tangghâl 25 Oktober 1982 dhimèn perna dhâddhi Kajhâksa'an Aghung Inḍonèsia ḍâri taon 1945 kantos 1946 bân mantan Mentri Kehakiman Junior è Kabinet Amir Sjarifuddin II. Salèrana jhughân dhâddhi Katowa Panitia Nasional Inḍonèsia Pusat (KNIP), se dhâddhi khâs ḌPR. Salèrana jhughân aropa'aghi Rektor lughâllu Universitas Islam Inḍonèsia bân Angghuta Majelis Konstituante RI.[1][2]

## Carèta Oḍi'
Kasman Singoḍimedjo èlahèrraghi è Purworejo, Jhâbâ Tengnga, tangghâl 25 Pèbruari 1904. Ramana, H. Singomedja, dhaddhi lurah, sekretaris dhisa, bân polisi ḍinas sipil è Lampung Tengnga. Kasman Singodimedjo sèdhâ è Jakarta è tangghâl 25 Oktober 1982, bân èkobhur è Kuburan Umum Tanah Kusir, Jakarta. Lahèr ḍâri H. Singoḍimedjo sareng Kartini, èkabin sareng Soepinah Kasiyati (akabin è tanghâl 17 Sèptèmber 1928), bân èparèngè pottra ennem: Siam Saputro, Ir. Muhammaḍ Sulaiman Wibisono, Bambang Bagus Toko, Bu Kabul SH, NC, sareng Bu Ḍewi Nurul Mustaqimah.

Kasman Singoḍimedjo ngaollè penḍiḍighan awwâl è sèttong sakola'an dhisa è Purworejo. Saterrossa asakola è *Hollanḍ Inḍische School* (HIS) è Kwitang, Jakarta. Saterrossa ngallè ka HIS Kutoarjo, saterrossa ka *Meer uitgebreid Lager Onderwijs* (MULO) è Magelang. Saellana marè asakola è MULO, Kasman Singoḍimedjo sakejjha’ asakola è School Tot Opleiding Voor Indische Artsen (STOVIA) è Jakarta. Bâkto bâdâ è STOVIA, Kasman Singoḍimedjo molaè organisasina, khusussâ Jong Java. Kasman Singoḍimedjo èbhârengngè Syamsuridjal, Ki Musa al-Mahfudz, bân Suhodo, Kasman Singoḍimedjo maddhek *Jong Islamieten Bonḍ* (JIB) è taon 1925. Salèrana atugas mènangka Ketua Umum JIB ḍâri taon 1930 kantos 1935. Saellana ta' bisa mamarè penḍiḍighânna è STOVIA, salèrana èpindahaghi ka Sakola'an Recht (Lage) è Jawta College è ḍimma salèrana èghâdhui ghellâr Master of Law (Meester in Rechter). Oḍi'na Kasman Singoḍimedjo èmolaè ḍâri gerakan nasional, lèbât penḍuḍukan Bâlândhâ, kantos pasca-merdeka, kantos sèdhâ è tangghâl 25 Oktober1982.

## Perjuangan
Kasman Singoḍimedjo molaè ghi’ ngoḍâ ampon aktif ḍâlem organisasi Muhammaḍiyah. molaè taon 1935, Kasman Singoḍimedjo ampon aktif è ḍâlem gerakan nasional, khusussa è Bogor, è ḍimma markassâ samangkèn aropa'aghi Museum Perjuangan Bogor. Taon 1938, Kasman Singoḍimedjo nolong maddhek Partai Islam Inḍonèsia è Sorakarta kalabân KH. Mas Mansur, Fariḍ Ma’ruf, Soekiman, sareng Wibowo Purbohaḍidjoyo. Peran bân pèkkèran Kasman Singoḍimedjo èkembângaghi è bâbâna bimbingan tokoh-tokoh kalonta panèka bâkto agâbung è organisasi *Jong Islamieten Bonḍ* (JIB). È ḍâlem organisasi, Kasman Singoḍimedjo akanca sareng tokoh-tokoh akadhi KH. Agus Salim, HOS Tjokroaminoto, KH. Ahmad Ḍahlan, Syekh Ahmad Surkati, Natsir, Roem, Prawoto, sareng Jusuf Wibisono. Amarghâ kalakoan politikghâ, Kasman Singoḍimedjo èpèghâ' bân èokom sareng pamarènta kolonial Bâlândhâ è bulân Mei 1940.

## Sombher
Sisingamangaraja XII

**Sisingamangaraja XII,** sè asma lanjhânga Patuan Bosar Sinambela ginoar Ompu Pulo Batu lahèr è tangghâl 18 Februari 1845 bân sèdhâ è tangghâl 17 Juni 1907, panèka Rato/Immat è Karajaan Toba bân pahlawan sè aperrang moso Bâlândhâ. Salèrana ènyata'aghi Pahlawan Nasional Inḍonèsia sareng pamarènta Inḍonèsia è tangghâl 9 November 1961, adhâsar Kepotosan Presiḍen Nomor 590/1961.

Asalla èkobhur è Tarutung, Tapanuli Lao', sabellunna èpinḍa ka Soposurung, Balige, Toba è taon 1953.

## Nyama bân Ghellâr
Sisingamangaraja XII lahèr Patuan Bosar Sinambela. Salerana ogghâ tahta taon 1876 kaangghuy agantè ramana, Sisingamangaraja XI, Rato Sohahuaon Sinambela. Mènangka orèng Singamangaraja, Patuan Bosar Sinambela jhughan ngabdhi mènangka rato-imam. ḍâri Patuan Anggi Sinambela, Sisingamangaraja XII narèma pahompu panggoaran sè anyama Pulo Batu Sinambela, kalabân hal ka'ḍinto Sisingamangaraja XII anḍi' ghellâr Ompu Pulo Batu Sinambela. 

## Asal
Sisingamangaraja toronan ḍâri toronanna Siraja Oloan. Rato Oloan kaaghungan pottra kaennem: Naibaho, Sihotang, Bakkara, Sinambela, Sihite, ban Simanullang

Saterrossa, Sinambela kaaghungan pottra katello, sala settong èngghi panèka Rato Bona Ni Onan. Rato Bona Ni Onan abinè orèng Pasaribu. Pottrana Rato Bona Ni Onan panèka Rato Manghuntal, sè saterrossa molaè ḍinasti Singamangaraja mènangka Sisingamangaraja I.

## Panobatdhân
Penobatdhân Sisingamangaraja XII mènangka kaisar Karajaan Toba kabhârengan kalabân awal atoran labang abukka' Bâlândhâ kaangghuy ngamanaghi modal orèng asing sè bâdâh è Hinḍia Bâlândhâ, khusussa rèng-orèng sè ta' terro atandatanganè Korte Verklaring (parjhânjhiân panḍâ') è Sumatera, è ḍimma karajaan-karajaan panèka mokka' hubungan dhâghâng sareng naghârâ-naghârâ Eropa laènna. salaènna jârèya, orèng Bâlândhâ dhibi' ngoḍḍhi mabâḍâhaghi monopoli è attas karajaan-karajaan panèka. atoran-atoran sè bhân-sabbhân panèka maḍateng situasi salanjhângnga sè aghâbây Perang Tapanuli, sè lanjhâng sampè' poloan taon.

## Perrang moso bâlândhâ
È taon 1824, sakabbhina jhâjhâ'an Inggris Sumatera èpassra'aghi ka Bâlândhâ lèbât Parjhânjhiân Anglo-Bâlândhâ taon 1824. Hal ka'ḍinto mokka' labâng ghâbây Hinḍia Bâlândhâ kaangghuy nyambhung kabbhi wilayah sè ghi' ta' èkobâsaè Sumatera.

Taon 1873, Bâlândhâ ajhâlânaghi serbuwân militèr ka Aceh lèbât perrang Aceh. Bâlândhâ saterrossâ nerrosaghi serbuwân ka tana-tana Batak è taon 1878. Rato-rato dhisa Batak Kristen (huta) narèma maso'na Bâlândhâ Hinḍia tèmor ka tana-tana Batak, sanajjân Rato Bangkara, Sisingamangaraja XII, sè anḍi' ikatan semma' sareng Kesultanan Aceh, nolak bân anyata'aghi perrang.

E taon 1877, misionaris se bâḍa è Silindung bân Bahal Batu nyo’on bantowan dâri pamarènta jhâjhâ'ân Bâlândhâ sopaja ta’ èpakalowar sareng Sisingamangaraja XII. Pamarènta kolonial Bâlândhâ bân misionaris lajhu akor kaangghuy nyerrang bânnè ghun markas Sisingamangaraja XII è Bangkara namong jhughân kaangghuy ngajhâk sadhâjâna Toba.

## Sombher
Abdul Wahab Chasbullah

K.H. **Abḍul Wahab Chasbullah** èngghi ka'ḍintoh sala sèttong pendiri gerakan Nahḍlatul Ulama. K.H. Abḍul Wahab Chasbullah jhughân è bâkto lambâ' molaè aghuna'aghi korran ka'angghuy ḍakwah, kalabân èpadhâddhi korran Nahḍlatul Ulama, Soeara Nahḍlatul Oelama. K.H. Abḍul Wahab Chasbullah èngghi panèka sèttong orèng sè nyerrat lirik lagu Nahḍlatul Ulama, Ya Lal Wathon, è taon 1934.

Salerana paneka ramana Munḍijah Wahab, Bupati Jombang ḍâri taon 2018 kantos 2023.

## carèta Oḍi'
Abḍul Wahab Chasbullah lahèr è tangghâl 31 Maret 1888, è Jombang. Salèrana pottrana KH Hasbullah Saiḍ, pangawas Pondhuk Tambakberas (PP) è Jombang, ban Nyai Latifah. Salèrana ollè pamolangan è Pondhuk Islam Langitan Tubah, Pondhuk Islam Mojosari e Nganjuk, sareng Pondhuk Islam Tawangsari Sepanjang, asakola e bâbâna Syekh Kholil al-Bangkalani e Madhurâ, tor Pondhuk Islam Tebuireng è Jombang se epimpin KH Hasyim Asy’ari. Salèrana jhughân ajhârḍâ' ka Muhammad Mahfudz at-Tarmasi bân Syekh Saiḍ al-Yamani.

## Lagu "Syubbanul Wathan".
Lagu "Syubbanul Wathan," otabâ èkennal orèng bânnya' kalabân nyama "Yaa Lal Wathan," èkarang sareng KH Abḍul Wahab Chasbullah bâkto maddhek organisasi gerakan Syubanul Wathan è taon 1916 (sapolo taon sabellunna èpadhâddhi Jami'iyyah Nahḍlatul Ulama).

## Kelowarga
Ramana KH Abḍul Wahab Hasbullah iya ariya KH Hasbulloh Saiḍ, pangasuh pondhuk Islam Tambakberas è Jombang, Jaba Temor, dineng ebuna nyamana Nyai Latifah.

Kiai Wahab sèḍhâ è tangghâl 29 Ḍesember 1971, ban ekoburragi è komplek Pesantren Islam Bahrul Ulum Tambakberas, neng bara’na dhisa Tambakrejo, Kecamatan/Kabupaten Jombang.

KH Abḍul Wahab Hasbullah panèka pahlawan nasional bân ulama sè maḍâteng inspirasi, bân jhughân sala sèttong penḍiri bân promotor organisasi komunitas Nahḍlatul Ulama (NU). Salèrana jhughân dhaddhi morèddhâ se semma’ sareng KH M. Hasyim Asyari. Kiai Wahab perna dhâddhi kapala kampong[5] Pesantren Islam Tebuireng.

Makam Kiai Wahab terros èbeccè' kangghuy kanyamanan pengunjung. Pamarenta Kabupaten Jombang jhughân aparèng perhatian khusus dâ’ Kiai Wahab. Makam panèka aghâdhui parkiran sè lebar bân kennengngan istirahat. Makam panèka jhughân èbukka' 24 jhâm ka'angghuy orèng bânnya'.

## Sombher
Muhammad Hasyim Asy'ari

K.H. **Muhammaḍ Hasyim Asy'ari** èngghi ka'ḍintoh sala sèttong tokoh ulama', pahlawan nasional, tor penḍiri tor Rais Akbar ḍâri organisasi massa Islam, Nahḍlatul Ulama. K.H. Muhammad Hasyim Asy'ari jhugân èkennal dhâddhi ulama; sè maadhek tor pangasuh lughâllunah sala settong pondhuk Islam sè palèng towa è Inḍonesia èngghi panèka Pondhuk Islam Tebuireng è Kabupatèn Jombang, Jhâbâ Tèmor.

Salèrana èjuluki Hadratussyaikh, artena "guru agung," bân ampon ngapallagi Kutub At-Tis'ah (sanga kètab haḍits). Salèrana jhughân ngaghem ghellâr Syaikhu al-Masyayikh, artèna "Ghuruna para Ghuruh." Salèrana paneka pottrana K.H. Asy’ari sareng Bu H. Halimah. Lahèr è dhisa Tambakrejo, Jombang, Jhâbâ Tèmor. Orèng rowa anḍi' ana' ḍuwâ', K.H. A. Wahid Hasyim, pahlawan nasional sè aghâbây rancangan Piagam Jakarta, bân ponakanna, K.H. Abdurrahman Wahid, Presiḍen Republik Inḍonesia ka-4.

## Majhâghâh NU
Nahḍlatul Ulama (NU) panèka organisasi aghâma Islam sè palèng rajâ è Inḍonesia, sè èpajhâghâ è tangghâl 31 Januwâri 1926, è Sorbâjâ. akadhi organisasi laènna è Inḍonesia è awal abaḍ ka-20, Nahḍlatul Ulama èbentuk ḍâri patriotisme bân nasionalisme mènangka wujuḍ perlawanan moḍerat ḍâ' kolonialisme. Padhâddhiyân organisasi panèka jhughân èpangaro sareng ḍinamika sosial-politik internasional è awal abad ka-20, è antarana èpaèlang sistem khilafah è Turki bân èpaèlang gerakan Wahabi è Arab Sauḍi. Para ulama sè maddhek, è antarana K.H. Hasyim Asy'ari, K.H. Wahab Hasbullah, bân K.H. Bisri Syanmsuri, maddhek NU kalabân tojjhuwân ajâgâh traḍisi Ahlussunnah wal Jama'ah bân ngèmbangaghi ajhârân Islam è ḍâlem konteks masyarakat Inḍonesia.

Sa'amponna mèkker gagasan ka'angguy maddhek organisasi, Kyai Hasyim lajhu entar ka Syaikhona Kholil Bangkalan ka'angguy konsultasi. Kyai Hasyim narèma èdhi ḍâri gagasan jârèya.

Saterrossa è taon 1924, Syaikhona Kholil nyoro Kiai As’aḍ, sè è bâkto ghâpanèka omor 27 taon, ngaterragi tongket menangka tandhâ barokah da’ Kiai Hasyim Asy’ari è Tebuireng, Jombang tor nyoro ka'angguy ngapallagi Surah Thaha ayat 17-23 ka'angguy èbaca neng è aḍe'na Kyai Hasyim. Kyai As’ad lajhu mangkat nompa’ sapeḍâ ban kalaban pèssè sè esadhiya’aghi Syaikhona Kholil ka'angguy ongkos parjhâlânan. Sadâpa’na ka Tebuireng, Kiai As’ad atemmo ban Kiai Hasyim Asy’ari pas massra’agi tongket. Kiai Hasyim atanya “Baḍâ pessen dhari Syaikhona?” Saterrossa Kiai As’ad maca Surah Thaha ayat 17-23 menorot pètodhuna Syaikhona Kholil.

Sa'amponna pan-saponapan arè, Syaikhona Kholil ngotos polè Kiai As’aḍ ngaterragi tasbih ḍâ’ Kiai Hasyim mènangka tandhâ barokah sè nomer ḍuwa’. Syaikhona Kholil marènta’agi ka Kiai As’ad ka'angguy maca “Yaa Jabbar Yaa Qahhar” sampè’ ḍâpa’ ka Tebuireng bân maca â aḍâ’anna Kiai Hasyim. K.H. Hasyim Asy’ari, kalaban ḍuwa’ barang sè ampon ètarema, ngartè’è jhâ’ Syaikhona Kholil pajhât aparèng èdhi ka'angghuy maddhek organisasi. Dhâddi, sataon saterrossa, tangghâl 31 Januari 1926 M / 16 Rejjheb 1344 H para ulama ḍâri Jhâbâ bân Madhurâ akompol è Sorbhâjâ. Kyai Hasyim abâhas bân amusyawarah kalaban niat maddhek organisasi Islam Nahḍlatul Ulama.

## Sombher
Sutoyo Siswomiharjo

**Sutoyo Siswomiharjo** lahèr tangghâl 28 Agustus 1922  bân sèdhâ 1 Oktober 1965 panèka Pahlawan Revolusi Inḍonèsia, sala sèttong ḍâri ennem jenḍeral tentara sè èkèco' bân salastarèna èpate'è è bâkto usaha kuḍeta sareng Gerakan 30 Sèptember.

## Kaoḍi'ân awal
Sutoyo lahèr è Karanganyar, Kebumen, Jhâbâ Tengnga. Sutoyo Siswomiharjo lastarè sakola'anna sabellunna serrangan Jeppang è taon 1942, bân è bâkto penjajahan Jeppang, salèrana ajhâr aḍministrasi pamarènta'an è Jakarta. Saterrossa alako mènangka pongghâbâ nâghârâ è Purworejo, namong èpaèlang è taon 1944.

## Karir militer
Sa'amponna proklamasi kamardhika'an Inḍonèsia è taon 1945, Sutoyo maso' ka Polisi Tentara Ka'amanan Rakyat (TKR), bângatowa Angkatan Bersenjata Nasional Inḍonèsia. Panèka saterrossa dhâddhi Polres Militer Inḍonèsia. È bulan Juni 1946, èangghep ajutdhân Kolonel Gatot Soebroto, komandan Polisi Militer. Salèrana terros ongghâ pangkat è dâlem Polisi Militer, bân è taon 1954, salèrana dhâddhi kapala staf è Markas Polres Militer. Salèrana negghu' jabatan panèka ḍutaon sabellunna èangghep asisten ngatasè militer è keḍutaan Inḍonèsia è London. Saellana alatèyan è Staf bân Komando Angkatan Ḍarat è Banḍung ḍâri taon 1959 kantos 1960, Sutoyo Siswomiharjo èangghep mènangka Inspektur Kehakiman Angkatan Ḍarat, saterrossa polana pangalaman hokomma, è taon 1961 Sutoyo Siswomiharjo dhâddhi kepala inspektur peraḍilan/jhâksa militer.

## pasèdhâna
E bâjâ lagghu tanggal sèttong Oktober 1965, angghuta Gerakan 30 Sèptember se epimpin Sersan Mayor Surono nyerbu bengkona Sutoyo è attas Jhâlân Sumenep, Menteng, Jakarta Tengnga. Sutoyo Siswomiharjo maso' lèbât garasi è seddhi'na bengko. Sutoyo Siswomiharjo maksa kabulâna ka'angghuy massra'aghi koncina, maso' ka bengkona, bân abâlâ jhâ' Sutoyo la èpakon Presiḍen Sukarno. Satèrrossa èbhâkta ka markas è Lobâng Bhâjâ.È jaḍiyâ, orèng jârèya èpatè’e bân mayyiddhâ èontallagi ka somor se taḍâ’ orengnga. akadhi kancana sè laèn sè èpate'è, mayyiddhâ ètemmoè è tangghâl 4 Oktober, bân èkobhur è arè sè ètoro'è. Saellana matè, èpangkat dhâddhi Mayor Jenḍeral bân èpadhâddhi Pahlawan Revolusi.

## Sombhèr
Gatot Soebroto

**Gatot Soebroto** lahèr è tanghâl 10 Oktober 1907 bân sèdhâ 11 Juni 1962,  panèka prajurit è Angkatan Ḍarat Keamanan Rakyat Inḍonesia sè molaè alako neng è militèrra è Tentara Keraja'an Hinḍia Bâlândhâ (KNIL).

## Biografi
Saellana lastarè penḍiḍighâan dhâsar è *Hollanḍsch-Inlanḍsche School* (HIS), Gatot Soebroto ta' nèrrossaghi penḍiḍighân tèngghi, mèlè dhâddhi pongghâbâ nagârâ. Nangèng, è taon 1923, ta’ abit aba’na maso’ ka sakola’an militer Tentara Keraja'an Hinḍia Bâlândhâ  (KNIL) è Magelang. Sa'amponna atugas dhâddhi sersan kellas ḍuwa’ sambi atugas è Paḍang lanjhâng lèma taon abiddhâ, Gatot Soebroto pas èpakon ka Sukabumi ka'angguy nerrossaghi pangajhiân, tamaso’ pangajiân massal. Gatot Soebroto èkennal mènangka prajurit sè noddhuâghi soliḍaritas ḍâ' orèng biasa, sanajjân è bâkto atugas è pasukan penḍuḍukan Bâlândhâ bân Jeppang. Salèrana èangghep mènangka pamimpin sè ècontoh sè pantes èkennal polana jasa-jasana. agâbung è KNIL dhâddhi Gatot Soebroto ngartè cara prajurit kodhu abhâkte.

Saamponna Jhâbâ ajhujhung Inḍonesia, Gatot Soebroto langsong maso’ ḍâ’ program Pembela Taah Air (PETA), organisasi militèr Jeppang sè narèma prajurit pribumi kaangghuy perrang, è Bogor. è ḍissa' karir Gatot Soebroto molaè ongghâ. Saellana lulus ḍâri PETA, aba’na èangkat dhâddhi komandan kompi è Banyumas sabellunna ahèrra èangkat dhâddhi komandan batalyon. Saamponna mardhika, Gatot Soebroto mèlè agâbung Tentara Keamanan Rakyat (TKR) tor lakona atambâ majhu kantos èangkat dhâddhi Panglima Ḍivisi II, Panglima Korps Polisi Militer, tor Gubernur Militer Sorkarta tor sakobengnga.

Gatot Soebroto èkennal mènangka prajurit sè noddhuaghi soliḍaritas ḍâ' orèng biasa, sanajjân è bâkto atugas è pasukan penḍuḍukan Bâlândhâ bân Jeppang. Salèrana èangghep mènangka pamimpin sè ècontoh sè pantes èkennal polana jasa-jasana. Agabung sareng KNIL marènge pangartèyan sè jellas ḍâ’ Gatot Soebroto kadhi ponapa prajurit se kodhu alampa’aghi. Sa'abiddhâ dhaddhi komanḍan kompi bân komanḍan batalyon, Gatot Soebroto segghut èsangka memihak ka masyarakat pribhumi. Kalakowan panèka serrèng Gatot Soebroto èpanglo ḍâri atasanna.

Namong, maskèpon segghut èpanglo bi' atasanna ta' mabâli Gatot Soebroto ka'angghuy atoro' parènta. Saongghuna, panèka sè mabâli Gatot Soebroto kabângalan ka'angghuy coma "matako' bân ngancem" orèng Jeppang. È bâkto jâriya, aba’na ngancem bhâkal ambuwâ dhâddhi komanḍan kompolan kalabân ngocol sèkep perrangnga. Ngabâs kalakowanna Gatot Soebroto sè bângal, para atasanna saroju’ ḍâ’ kalakowanna, èngghi panèka apihak ḍâ’ masyarakat pribhumi, otamana masyarakat biasa. Salèrana jhughân nolak orèng Jeppang manabi rèng-orèng Jeppang ngala' sanyamana dhibi' bân kasar ḍâ' rèng-orènga.

## Sombher
Rifa'ah al-Tahtawi

**Rifa'ah Rafi' al-Tahtawi** panèka sala sèttong sastrawan, ghuru, bân intelektual Messèr sè lahèr è taon 1081, Salèrana dhâddhi sala sèttong reformator pemèkkèran Islam sè èkennal è Messèr. Pèkkèran-pèkkèranna panèka ka'angghuy aghâbây ḍialog antara pèkkèran-pèkkèran bârâ', sè saterrossa èpangaro moḍernisme, bân pèkkèran-pèkkèran Islam, sè serrèng èsebbhut Modernisme Islam. Pèkkèran-pèkkèran panèka èpangaro pan-bârâmpan ulama reformis laènna akadhi Muhammaḍ Abḍuh. Salèrana dhâddhi kapala sakola'an sè kalonta sè èsebbhut "Sakola'an Bhâsa" è taon 1853, sè saterrossa bhâkal dhâddhi bagiyân ḍâri Universitas Ain Shams.

Lahèr è kottha kene’  è lao'na messèr se anyama dhisa Tahta, Suhaj, è Messèr lao’ è taon 1801, Rifa’ah lahèr è ḍâlem kalowarga sè sogi tor kalonta. Namong, orèng towana dhâddhi malarat è bâkto artana èsita sareng Muhammad Ali Pasha, gubernur Messèr è bâkto jârèya, polana beban pajhek sè tèngghi. Hal ka’dinto maksa kalowargana Rifa’ah ngallè ḍâri Tahta ka kotta Girga. Saellana jârèya Rifa'ah al-Tahtawi èghi-aghi kadhibi'ân bi' ramana bân ètèṭep tor èkapolong bi' anommah, tretannah èbhuna, È Girga, Rifa'ah al-Tahtawi narèma penḍiḍighân umum bân nerrossaghi penḍiḍighân è Al-Azhar, sè èbiayai sareng kelowarga èbhuna. È bâkto bâdâ è Al-Azhar, salèrana dhâddhi pottra sè èkasennengi sala sèttong ghuruna, Hasan Al-Attar.

Sa'ampona lulus, Rifa'ah al-Tahtawi ngajhâr è Al-Azhar sa'abitdhâ ḍu taon bân atugas mènangka imam ka'angghuy tentara Mesir. Ahèrra, Rifa'ah al-Tahtawi èkèrèm ka Perancis è taon 1826 kalabân misi beasiswa sè èberri'i sareng Muhammad Ali Pasha, è attas rekomenḍasi Hasan Al-Attar dhibi'. È Prancis, Rifa'ah ajhâr cem-macemma èlmo pangataowan, tamaso' geografi, teknik, jhâjhârbâ'ân, bân jhughân politik. Rifa'ah al-Tahtawi ajhâr bâb-bâb sè acem-macem panèka polana terro nerjemaaghi sastra Prancis ḍâ' bhâsa Arab ka'angghuy maèlang transfer pangataowan Barat ka kaoḍi'ân Islam, khusussâ è Mesir. Pan-bârâmpan tim pamarèksa'an è Prancis ngakonè kamampowan terjemahan Rifa'ah, bân è biḍang panèka Rifa'ah aghâdhui peran sè signifikan ḍâlem mapangaro panèkkèran para sarjana Messèr salastarèna, sè akhèrra dhâddhi kontribusi sè palèng bhâghus.

Rifa’ah kalonta kalabân taresnana ka naghârâ. È ḍâlem karyana, "*The Extraction of Gold or an Overview of Paris*" Rifa'ah al-Tahtawi ngajhâri pentinga parsèttongan ka'angghuy Messèr, polana manabi taḍâ', Messèr bhâkal ghâmpang ècapo' sareng penjajah. ngala' analogi dâri peradaban Romawi sè kobâsa, sè akhèrra èbâgi dhâddhi ḍuwâ', Messèr è bâkto jârèya kobâsa bân perintis peradaban, tapè messèr satèya ngadhepbhi hal sè ènah èngghi panèka penjajahan polana ta' andi' persatuan è antara wargana. Salaèn jâriya, Rifa'ah jhughân èkennal polana pemikiranna tentang evolusi syari'at, èparcajâ jhâ' syari'at rèya ros-terrosan aoba atoro' jhâman, syariat bânnè hal se kaku sè ka'ḍimma èkaonèngi sareng orèng-orèng è jhâmanna. Saterrossa Rifa’ah jhughan anḍi' argumen è ḍâlem biḍang penḍiḍighân jhâ’ penḍiḍighân jhughen pantes ka'angghuy orèng bine’, sanaos è bâkto ghâpaneka è Messèr, penḍiḍighân ka'angghuy orèng bine’ ghi’ èangghep makruh.

## Sombher
Roger Moore

**Roger George Moore** lahèr è tangghâl 14 Oktober 1927 bân wafat è tangghâl 23 Mei 2017 ègghi panèka aktor neng è Inggris. Salèrana panèka aktor katello' sè aperan è dâlem agen rahasia fiksi Ian Fleming James Bond è serial film Eon Productions/MGM Studios, aperan kalabân tokoh panèka è petto' film: *Live and Let Die* (1973), *The Man with the Golden Gun* (1974), *The Spy Who Loved Me* (1977), *Moonraker* (1979), Y*our Only Only (1981), Octopussy (1983), bân A View to a Kill (1985)*. Petto' panampilân Moore Bond panèka sè palèng bânnya' ḍâri aktor è produksi Eon.

È TV, Moore aperan mènangka Simon Templar, tokoh otama è serial thriller misteri Inggris The Saint (1962–1969). Sir Roger George Moore jhughân anḍi' peran è serial Amerika, è antarana Beau Maverick è Western Maverick (1960–1961), sè èghântè'è James Garner è peran otama, bân èbintangè, kalabân Tony Curtis, è aksi-komeḍi The Persuaders! (1971–1972). Terros alako è ḍâlem pan-bârâmpan taon saellana pensiun ḍâri waralaba Bond, panampilân ḍibuḍina Moore panèka è pilot serial Saint anyar, sè dhâddhi film televisi taon 2017.

Moore èangghep mènangka Ḍuta rajeh UNICEF è taon 1991 bân èangghep ksatria sareng Rato Elizabeth II è taon 2003 polana jasana ghâbây amal. È taon 2007, Sir Roger George Moore narèma bintang è Hollywood Walk of Fame polana kontribusina ḍâ' inḍustri film. Salèrana èangghep mènangka Komanḍan Orḍo Seni bân Sastra sareng pamarèntah Perancis è taon 2008.

## Profil

### Na'-kana' bân Lancèng
Moore lahir è Stockwell, Lonḍon. Salèrana panèka ana' sèttong ḍâri George Moore, polisi, bân Lilian Lily Pope,èbhu roma'an. Moore asakola è Battersea Grammar School, tapè kalowargana èvakuasi è bâkto Perang Ḍunia II ka Holsworthy, Ḍevon, è ḍissa' asakola è Ḍr. Challoner's Grammar School. È bakto aomor 18 taon, saellana perrang, Moore èolok kaangghuy Ḍinas Nasional. Sir Roger George Moore dhâddhi perwira bân saterrossa èpaènga' dhâddhi kapten. Moore saterrossa dhâddhi komandhan Korps Layanan Tentara Karajaan è Jerman Bârâ'. Saellana jâriya, Sir Roger George Moore toron ḍâ' dhunnya hiburan bân loppa ka militerra kalabân noro' RAḌA (Akaḍemi Seni Ḍrama Karajaan). Kancana Moore è RAḌA panèka Miss Moneypenny sè lughâllu, Lois Maxwell. Moore ngodâ lajhu muncul è dhunnyah film è tengnga taon 1940-an mènangka aktor penḍukung. Iḍola Moore è bâkto jârèya panèka Stewart Granger, bân è taon 1978 Moore akhèrra abâreng iḍolana è The Wild Geese.

## Sombher
Tamar ḍâri Georgia

Tamar Agung (Georgia: თამარი, lahir ca. 1160 – seda 18 Januari 1213) panèka Ratu Georgia dâri taon 1184 kantos 1213. Pamarenta'anna èkennal mènangka Zaman Emas Georgia. Posisina mènangka ratu sè partama sè marenta Georgia ètekanaghi sareng gelar mep'e ("rato") sè èghâbây sareng sumber-sumber Georgia abad pertengahan.
Yudomo Sastrosuhardjo

**Yuḍomo Sastrosuharḍjo** lahèr è tangghâl 1 Maret 1949 tor sèdhâ è tangghâl 4 Junè 1998 panèka sala sèttong perwira tentara Inḍonesia sè èpangkat tèngghi. Posisi militer ahèrra panèka dhâddhi Komanḍan Komanḍo Ḍaerah Militer IX/Uḍayana è ḍâlem bâkto bâllu' arè, molaè pelantikan è tangghâl 27 Mei 1998, kantos sèdhâ è ḍâlem kabâḍâ'an è tangghâl 4 Junè. Kalabân masa jabatan sè namong bâllu' arè, Yuḍomo panèka komanḍan militer regional sè ḍefinitif kalabân masa jabatdhân sè palèng panḍâ' è ḍâlem jhâjhârbâ'ân.

Lahèr è taon 1949 ḍâri kalowarga PNS, Yuḍomo nerrossaghi karir è Angkatan Ḍarat sa'amponna lulus ḍâri Akaḍemi Angkatan Bersenjata Inḍonesia (AKABRI) Ḍivisi Angkatdhân Ḍarat è taon 1971. Saterrossa ègabung è Komando Pasukan Sanḍi Yudha (Kopassandha, samangkèn Kopassus) sa'amponna atugas dhâddhi instruktur è AKABRI. Saellana jâriya, Yuḍomo Sastrosuhardjo aghâdhui pan-bârâmpan jabatdhân è ḍâlem Kopassandha, è antarana è Tèmor Tèmor. Salèrana èpinḍahaghi ḍâri Kopassandha ka Komando Militer Sriwijaya (Koḍam Sriwijaya) è taon 1988, ngastanè pan-bârâmpan jabatdhân teritorial bân struktural.

Yuḍomo abâli ka Tèmor Tèmor dhâddhi asisten Komanḍo Operasi Tèmor Tèmor. Saellana jâriya, Yuḍomo Sastrosuhardjo kalowar ḍâri Tèmor Tèmor sa'amponna para' ḍu taon alako bân atugas dhâddhi Komanḍan 162/Wirabhakti Military Resort (Ḍanrem). Saellana atugas dhâddhi Ḍanrem, Yuḍomo èpaènga' pan-bârâmpan kalè kantos Yuḍomo Sastrosuhardjo anḍi' posisi Asisten Keamanan Kepala Staf Angkatan Ḍarat, posisi ka'angghuy jenḍeral bintang ḍuwâ', è taon 1997. Yuḍomo saterrossa èpinḍahaghi ḍâri posisi asisten keamananna ka'angghuy dhâddhi Komanḍan Wilayah Militer IX/Uḍayana.

Bâllung arè sa'amponna èresmiaghi dhâddh iKomanḍan Wilayah Militer IX/Uḍayana, Yuḍomo marèksa pan-bârâmpan unit militer è Tèmor Tèmor. E bâkto è jhâlân ka unit militer è Kabupatèn Viqueque, helikopterra tabrakan, èobbhâr kantos matè. Mayyiddhâ saterrossa èkobhur è pasarèan pahlawan Kalibata.

## Nak Kanak bân Penḍiḍighân
Yuḍomo èlahèrraghi è tangghâl 1 Maret 1949, è Karanganyar, ana' nomer empa' ḍâri sapolo ana'. Eppa’na, Sastrosuhardjo, PNS e Ḍinas Pekerjaan Umum Kabupaten Karanganyar. Masa na'-kana'na èlampa'aghi è ḍaerah Karanganyar.

## Karir Militer
Salastarèna lulus SMA, Yuḍomo nerrossaghi sakola'anna è Akaḍemi Angkatan Ḍarat Inḍonesia (AKABRI) è Magelang. Yuḍomo Sastrosuhardjo lulus kalabân pangkat letnan kaḍuwâ' è taon 1971. Yuḍomo saterrossa atugas dhâddhi instruktur è AKABRI è ḍâlem bakto ḍu taon, èbhârengngè kanca kellassa, Sang Nyoman Suwisma (saterrossa dhâddhi Komanḍan Militer Tanjungpura bân angghuta ḌPR).

Saellana atugas dhâddi instruktur è AKABRI, Yuḍomo noro’ pelatèyan komanḍo è Batujajar. Salèrana èsambhât pelatèyan saellana pan-bârâmpan bulân bân saterrossa ètugasaghi dhâddhi komanḍan pleton è Kelompok I Kopassandha, kalabân komandhan kelompok Wismoyo Arismunandar. Yuḍomo èpabâli ka Timor Tèmor dhâddhibagiyân ḍâri Operasi Seroja. Salèrana atugas è Timor Tèmor kantos ahèr taon 1970-an bân awal taon 1980-an. Salèrana nerrossaghi karir è ḍâlem Kopassandha sa'amponna atugas è Timor Tèmor, 'sampè' anḍi' pangkat asisten pejabat aḍministrasi.

## Sombher