Sitti Nurbaya

Sitti Nurbaya : Kasih Tak Sampai (sègghut èpènḍâk dhâddhi Sitti Nurbaya otabâ Siti Nurbaya; èjhâ'ân Republik Sitti Noerbaja; Melayu: Siti Nurbaya; Bhâsa Jawi: سی نوربايا) panèka novel bhâsa Inḍonesia sè è angghit sareng Marah Rusli. Novel panèka èterbi'aghi sareng Balai Pustaka, panerbi'  nasional Hindia Bâlânḍhâ è taon 1922. è bâkto panèka Pangarang  èpangaro pokpara antara kabuḍhâjâ'an Minangkabau bân Penjajah Bâlânḍhâ, sè ampon marènta Inḍonesia molaè abad ke-17. Pangaro laènna bisaos panèka pangalaman sè jhubâ' Rusli sareng kalowargana; samarèna mèlè orèng Sunda sè ḍhâdḍhi rajina, kaluwargana marènta’agi ka Rusli ka'angguy molè ka Padang bân akabin bân orèng binè’ Minang pèlèyanna.

Sitti Nurbaya nyarèta’agi tarèsnana ngangoḍâḍhân antara Samsulbahri bân Sitti Nurbaya, sè para’ tarèsna tapè apèsa è bâkto Samsu èpaksa èntar ka Batavia ka'angguy nerrossaghi sakola’anna. Ta’ abit samarèna jarèya, Nurbaya ngatorraghi abâ’na kaangguy akabin bân Datuk Meringgih (sè soghi tapè andi' bâbâtek Kasar) mènangka cara ka'angguy eppa’na lopot ḍâri otang; Nurbaya pas èpatè’è Meringgih. È pongkkasân carèta, Samsu sè ḍhâdḍhi anggotana tantara Bâlânḍhâ bân matè’è Meringgih è bâkto bâḍâ rèvolusi bân matè polana lokana.

Ètolès è bhâsa Melayu baku bân aghânḍhu' tèknik acarèta tradisional akaḍhiyâ pantun, novel Sitti Nurbaya nyeḍdhing tema tarèsna sè ta' èbâles, anti-kabin paksa, tagher akorban, kolonialisme, bân modernitas. ètarèma kalabân beccè' è bâkto èterbi'aghi, novel panèka ghi' èajhâri è sakola'an SMA è sabhân Nusantara. Ampon èbhândhingaghi kalabân Romeo bân Juliet karyana William Shakespeare bân legenda Cèna Sampek Engtay.

= Panolèsân =
Sitti Nurbaya ètolès sareng Marah Rusli, orèng Minang sè èḍidik è bidang kedokteran hewan è Bâlânḍhâ. Panḍidighân panèka aghâbây Rusli ḍhâdḍhi orèng Eropa. Salèrana aḍhingghâllaghi pan-bârâmpan tradisi Minang, namong bhunten mètorot pamangghina abâ'na bâbinè'an ta' mastè kodḍhu tondu' dâ' lalakè'. Mètorot Bakri Sirègar, kritikus sastra Inḍonesia kalabân latar belakang Marxis, sèpat Rusli sè akadhiyâ orèng Eropa apangaro cara buḍhâjâ Bâlânḍhâ sè èjhârbhâ'aghi è ḍâlem carèta Sitti Nurbaya, bân jhughân sèttong adegan è dimma ḍuwâ' tokoh otama yom-sioman.  A. Teeuw, kritikus sastra Inḍonesia bân dosen è Universitas Inḍonesia, nyathet jhâ' pangangghuyân pantun è ḍâlem novel panèka nodḍhuwaghi jhâ' Rusli ampon cè' èpangarona tradisi sastra lisan Minang, kalabân dialog sè èpalanjhâng nodḍhuwaghi pangaro dâri tradisi musyawarah.

Kritikus sastra Inḍonesia Zuber Usman nodḍhuwaghi  jhâ' bâḍâ pangalaman laèn sè lebbi pribadi sè jhughân èpangaro dâ' tolesan Sitti Nurbaya bân tanggapan positif Rusli ḍâ' kabudâjâ'an bân modernitas Eropa. Ca’èpon Usman, sa'amponna Rusli ngomommagi maksodḍhâ akabina sareng orèng Sunda,maḍhâdḍhi kaghâriduwân’ dâlem kaluwargana, abâ’na èparènta’aghi molè ka kampongnga bân èpakandhâ sareng orèng binè’ Minang. Hal arèya aghâbây konflik antarana Rusli bân kalowargana.

= Alur Carèta =
È kottha Padang è awwâl abad ka-20, Samsulbahri bân Sitti Nurbaya—ana'na bangsawan Sultan Mahmud Syah bân Baginda Sulaiman—rèya ḍhâdḍhi tatangghâ bân kanca kellas. Kaḍuwâ'na molaè taresna, namong Kaḍuwâ'na ngako samarèna Samsulbahri Abâlâ jhâ' bhâkal èntar ka Batavia (satèya Jakarta) ka'angghuy nerrossaghi sakola'anna.

Sabâtara jarèyâ, Datuk Meringgih, tambhuru ḍâ’ kasogiyanna Sulaiman bân kobâtèr ḍâ’ persaingan bisnis, sè nyoba’ marobbu Sulaiman. Rèng-orèngnga Meringgih ma'ancor ḍi’-anḍi’na Sulaiman, sè aghâbây Sulaiman ḍhâdḍhi bangkrut bân maksa Sulaiman ngènjhâm pèssè ka Meringgih. Sulaiman, ta’ sangghup males otanga ka Datuk Meringgi, Sulaiman èaḍhepbhi ḍâ’ ḍuwâ’ pèlèyan sè malarat: massra’aghi Nurbaya ka'angguy ḍhâdḍhi  rajina Datuk Meringgi otabâ masra’agi abâ’na ḍhibi’ mènangka tahanan. Èsorong katarèsna’anna ḍâ’ eppa’na, Nurbaya sè ta’ anḍi’ ebhu tapaksa pasra dâ’ Datuk Meringgi.

Dâlem soratdhâ Samsu, Nurbaya anyata’aghi jhâ’ abâ’na ta’ bisa areng-bhâreng polè. Tapè, Samarèna bhusen kalaban tabi’at Meringgih sè kasar, Nurbaya buru ka Batavia Sopajâ Bisa abhâreng Samsu; akhèrra kaḍuwâ'na abâli tarèsna polè. Buruna Nurbaya kaḍhadḍiyân samarèna Sulaiman matè. Buruna Nurbaya ta’ ajhâlân lancar, Datuk Meringgih makalowar rencana jhubâ'na kalabân nyangka Nurbaya ngèbâ artana ka Jakarta. Nurbaya kodḍhu molè ka Padang ka'angguy mamarè Sangka Jhubâ jarèyâ. Saamponna Nurbaya molè ka Padang, Datuk Meringgih jhughân ajhâlânaghi rancanana sè jhubâ sarta matè’è Sitti Nurbaya kalabân cara araconè. Nemmo Orèng sè è tarèsnanè la matè, napsona Samsu kaangghuy oḍi' èlang, bân Samsu nyoba' matè'è aba'na ḍhibi' ngangghuy pèstol, tapè ta' Medḍhâs. Samsu pas ngobâ nyamana dhâddhi Mas—Tabhâlighâ oca' Sam, nyamana Samsu—bân noro' tentara kolonial. Ta’ anḍi’ alasân kaangghuy oḍi’ sabâb rèng binè’ sè Èkasennengngè (embu’na bân Sitti Nurbaya) la matè, abâ’na la ta’ parḍhuli dâ’ kasalametḍhânna âbâ'na ḍhibi'. Sabbhân èpakon ka mèdan perrang, Samsu ngarep matè sopajâ bisa noro’ emma’na ban Nurbaya è alam akhèrat. Nèspana, usahana Samsu kaangghuy matè'è abâ'na ḍhibi' ta' jhâjâ; sabhâligghâ, Samsu jhâja makala sakabhina mosona, saèngghâ samsu anḍi' pangkat letnan.

Sapolo taon samarèna Samsu nyoba'  matè'è abâ'na èbâkto Nurbaya maṭè, Meringgih mimpin revolusi alabân pamarènta Hindia Bâlânḍhâ mènangka protès ka ongghâna pajhek. Samsu èpakon èntar ka Padang kaangguy matè’è Meringgih. È pèrrang sè èterrossaghi, Samsu nemmo bân matè'è Meringgih, namong ḍhibi'na loka cè' sarana. Samarèna atemmo bân eppa’na bân nyo’on sapora, abâ’na sèḍhâ.