open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yusuf al-Qaradawi

Syekh Prof. Dr. **Yusuf al-Qaradawi** (otabâ *Yusuf al-Qardawi*) panèka ulama' islam mesir sè odi' è Qatar, bân katua Parsèttongan Ulama' Muslim Internasional. Salèrana ollè pangaro tamaso' dâri Ibnu Taimiyah, Ibnu Qayyim, Sayyid Rasyid Ridha, Hassan al-Banna, Abul Hasan Ali Hasani Nadwi, Abul A'la Maududi bânn Naeem Siddiqui. Salèrana kasohor polana anḍi' program الشريعة الحياة, *asy-Syarīʿah wa al-Ḥayāh* ("Syariah sareng kaodi'ân"), sè èsiyaraghi è Al Jazeera, bân ra-kèra sè nèngghu 40–60 juta orèng è sakabbhina dunnya. Salèrana jhughân èkennal polana IslamOnline, panèka situs web sè èpaddhek è taon 1997 bân salèrana ajabat mènangka kapala ulama' aghâma.

Al-Qaradhawi ampon nerbitaghi lebbi dâri 120 buku, tamaso' *Halal* *bân Haram dâlem Islam, Fiqh al-Zakat (Hukum Fiqh tentang Zakat)* bân *Islam: Peradaban Masa Depan*. Salèrana jhughân narèma bâllu' pangarghâ'ân internasional polana kontribusina dâ' èlmo islam, bân èyangghep sala sèttong cendekiawan islam palèng apangaro è dunnya. Al-Qaradhawi pon abit anḍi' kontribusi penting ḍâlem kapemimpinan intèlèktual Ikhwanul Muslimin, ka'dinto organisasi politik Mesir, maskè salèrana pon pan-bârâmpan kalè nyata'aghi jhâ' èpon ta' dhâddhi angghuta polè bân ḍuwâ' kalè (è taon 1976 bân 2004) aobâ ghâbây toron sacara resmi dâri organisasi.

Al-Qaradhawi kadhâng èghâmbhâraghi mènangka "Islamis moderat". pan-bârâmpan pèkkèranna panèka aberri' moderat dâ' kadhâddhiyân bom matè'è abâ' dhibi' (bom bunuh diri) è Palestina dâ' Israel, sè ampon ollè rèspon dâri pamarènta Bârâ': salèrana visana ta' ètarèma maso' dâ' inggris è taon 2008, bân ta' ollè maso' Prancis è taon 2012.

## Kaodi'ân
Lahèr è dhisa kènè' è mesir anyama Shafth Turaab è tengngana Delta Sungai Nil, ampon hafal Al-Qur'an neng omorra 10 taon. Namataghi pendidikan è Ma'had Thantha bân Ma'had Tsanawi, Qardhawi alanjut è Universitas al-Azhar, Fakultas Ushuluddin. èpon lulus taon 1952. Tapè gellar doktor sè anyar èkaollè è taon 1972 kalabân disertasi "Zakat bân Dampa'na dâlem Mabèbas Kamèskènan", sè èsamporna'aghi dhâddhi Zakat.

Sabbhâb telladdhâ ollè gellar doktor panèka salèrana toman adhingghâl Mesir polana kejamma pamarènta'an è bâkto ghânèka. Salèrana èpaksah èntar ka Qatar è taon 1961 bân èdissa' maddhek Fakultas Syariah è Universitas Qatar. È bâkto sè padâ, salèrana jhughân maddhek Pusat Kajiyân Sajârâ bân Sunnah Nabi. Salèrana ollè *kewarganegaraan* Qatar bân odi' è Doha.

Dâlem parjhâlânan odi'ân, Qardhawi toman ajhâr è penjara sejjhâk ghi' ngodâ. È bâkto Mesir ètegghu' Rato Faruk, salèrana maso' bui taon 1949, omorra ghi' 23 taon, polana salèrana maso' è ḍâlem pargerraghân Ikhwanul Muslimin. È April taon 1956, salèrana ètangkep polè è bâkto Revolusi Juni è Mesir. Bulân Oktober abâli ka penjara militèr sa'abiddhâ ḍuwâ' taon

## Sombher-sombher
Ahmad Syafi'i Ma'arif

**Ahmad Syafi'i Maarif** (31 Mèi 1935-27 Mèi 2022), sè kasohor èsebbhut **Buya Syafi'i**, panèka ulama' kasohor bân cendekiawan muslim Indonèsia. Salèrana ajabat mènangka Katua Umum Pimpinan Pusat Muhammadiyah antarana taon 1998 kantos 2005. Lulus dâri pendidikan è Amèrika Serikat, salèrana èkennal kalabân panafsirânna dâ' islam sè moderat bân progresif, bân nola' dâ' pangaro islam è ḍâlem politik.

## Kaodi'ân
Ahmad Syafii Maarif lahèr è Nagari Calau, Sumpur Kudus, Minangkabau tangghâl 31 Mèi 1935. Salèrana lahèr dâri eppa'na Ma'rifah Rauf Datuk Rajo Malayu, bân èbhuna Fathiyah. Salèrana ana' bungso dâri 4 satarètanan, bân anḍi' 15 tarètan sè paḍâ eppa' laèn èbhu. Eppa'na panèka jhurâghân gambir, sè èyangka' dhâddhi kapala suku. È bâkto Syafii aomor sèttong satengnga taon, èbhuna sèdhâ. Syafii ètètèpaghi ka romana alè'èn eppa'na sè anyama Bainah, sè akabin sareng alè' sè paḍâ èbhu sè anyama A. Wahid.

È taon 1942, èpon asakola è sakolah ra'yat (SR, amacem SD) è Sumpur Kudus. Samolèna dâri sakola, Pi'i, panèka ologhân è bâkto kènè', ajhâr aghâma è Madrasah Ibtidaiyah (MI) Muhammadiyah è bâkto sorè, bân malemma ajhâr ngajhi è musolla seddhi'na romana, akadhiyâ na'-kana' lakè' saomorânna è bâkto panèka. Pendidikanna è SR, saharussâ ennem taon, tapè bâkto ghânèka èpamarè lèma taon. Salèrana ampon tamat dâri SR è taon 1947, tapè ta' ngaollè ijazah polana è bâkto ghânèka teppa' bân perrang rèvolusi kamardhika'an. Namong, saellana marè, polana eppa'na anḍi' tangghungan èkonomi, salèrana ta' bisah nerrossaghi sakola'ânna pan-bârâmpan taon. È taon 1950, salèrana maso' Madrasah Muallimin Muhammadiyah è Balai Tangah, Lintau sampè' kellas tello'.

## Karir
Salèrana ajhâr èlmo sajârâ bân noro' program Master è Departemen Sajârâ Univèrsitas Ohio, AS. Gellar doktor èkaollè dâri Program Studi Bhâsa bân Peradaban Timur Dekat, Univèrsitas Chicago, AS, kalabân judul disertasi: *Islam as the Basis of State: A Study of the Islamic Political Ideas as Reflected in the Constituent Assembly Debates in Indonesia*.

È Chicago ka'dinto, salèrana sacara intensif ngalakonè kajiyân dâ' Al-Quran, kalabân bimbingânna tokoh sè ma'anyar pèkkèran Islam, Fazlur Rahman

## Wafat
Mantan Katua Umum PP Muhammadiyah, Buya Ahmad Syafii Maarif sèdhâ è RS PKU Muhammadiyah Gamping, Slèman, Yogyakarta, kol 10.15 WIB, Jum'at (27/5/2022). Sabelluna, Buya maso' RS sejjhâk arè Satto (14/5) andi' sessek polana jantung.  Janazah almarhum èkèbâ ka Masjid Gede Kauman, Yogyakarta, sabelluna èkobhur. Buya Syafii èkobhur è Taman Makam Husnul Khotimah Muhammadiyah è Kabhupatèn Kulon Progo, Yogyakarta.

## Sombher-sombher


## Rujughân

* Maarif, Ahmad Syafii (2009). Titik-titik Kisar di Perjalananku. Mizan Publika. .
* Ismail, Rachmadin (11 Februari 2010). "Peluncuran "Si Anak Kampung" Syafii Maarif Dihadiri Para Tokoh". Detik.com.
Lènggèr

**Lènggèr** otabâ sè èsebbhut jhughân kalabân ronggèng èngghi panèka kesenian asli Banyumas sè aropa'aghi tari traḍisional sè èmaènaghi sareng 2 sampè' 4 orèng lakè' nyaropanè orèng binè' sè èdhândhânè kalabân angghuyân sè khusus. Kesenian lènggèr Bayumasan panèka èèrèngè kalabân musik caleng, gamelang sè èghâbây ḍâri perrèng. Nyama tarian panèka pernah èsebbhut è ḍâlem novèl trilogi Ronggèng dukuh Paruk karjâna sastrawan Ahmad Tohari.

Lènggèr, asalla kadhâddhiyân ḍâri oca' eling ngger. Bâḍâ jhughân sè nyebbhut "lènggèr" sè ngaghungè artè "le" ḍâri "thole" (orèng lakè') tor "ngger" (orèng binè') olokan kaangghuy na'kana' binè'. È Banyumas oca' "lènggèr" segghut dhâddhi istilah umum saèngghâna orèng segghut adhâbu : "Lènggèr Lanang" (Lènggèr lakè') tor "Lènggèr Wadhon" (Lènggèr binè'). Istilah panèka akhèrra dhâddi sala kapra.

Tarian panèka aparèng nasèhat tor pessen ḍâ' ka bhân-sabbhân orèng kaangghuy bisa asikap ngajhek otabâ abèla kabhânḍârrân tor mowang kajhubâ'ân. Tarian panèka èbhângon è Ḍusun Giyanti sareng tokoh kesenian ḍâri dhisa Kecis, kacamatan Selomerto, Kabhupatèn Wonosobo. Èngghi panèka Bapak Gondowinangun antara taon 190. Saterrossa antara tahon 1960-an, tarian panèka èkembângaghi sareng Ki Hadi Soewarno.

## Ciri khassâ
Kaangghuy dhândhânan obu' èghâbây kalabân moḍèl koḍe sè èhias kalabân kembhâng melatè tor kanthil sareng pan-saponapan hiasan sè abârna pèra' otabâ emmaa è konco' attassa sè bhâkal noro' aghuli è bâkto atari Lènggèr. Bhâdhânna orèng sè atari èangghuyaghi kalabân kemben sè èkaghâbây ḍâri jarit (kaèn bhâtèk) tor stagen è bâgiyân tèng-tèngna sarta èpaghânna' sareng sampur (selènḍang sè èangghuy lènggèr kaangghuy atari). Sampur biasana èghuna'aghi orèng sè atari lènggèr kaangghuy narèk sala sèttong orèng sè nèngghu. Orèng sè nèngghu sè ngaollè kalongan sampur panèka bhâkal ngaollè kasempadhân kaangghuy ataru asareng orèng sè nari lènggèr. Ghuliyân tari lènggèr kabânnya'an ngangghuy ghulinah pinggul saèngghâ abâsna lèbur noro'è irama khas Banyumasan sè lènca tor abâ-obâ.

Kesenian lènggèr Banyumasan panèka èèrèngè kalabân musik gamelan traḍisional sè esebbhut kalabân calung. Pakakas musik sè otama panèka gamelan calung sè èkaghâbây ḍâri perrèng wulung (bungu bek celleng), kening, gambang, gong, kedang tor pan-saponapan pakakas musik traḍisional laènna. Samentara sinḍèn sè atugas kaangghuy anyanyè panèka anyanyè laghu kalabân nyaman ḍâri sisi èka'ḍimma gamelan èsabâ'. Samangkèn pertunjukkan lènggèr Banyumasan ampon ta' toman èoladhi. Sampè' pan-saponapan bâgiyân orèng sè awisata aghâbây trip tèma buḍâjâ nyarè lampetta lènggèr sè terakhèr. Kangghuy bâkto sè khusus lokawisata Baturraden ghi' mabâḍâ panampilan tarian lènggèr panèka.

Tari topèng Lènggèr ètampilaghi sareng ḍuwâ' orèng, lakè' sarenf binè', sè lakè' ngangghuy topèng tor sè binè' ngangghuy kalambhi traḍisional. Orèng kasebbhut atari antara 10 mennit è bhân-sabbhân babak. Èèrèngè kalabân monyèna  musik gambang, saron, kendang, gong, tor salaènna. Orèng binè' sè atari èdhândhânè akanta pottrè kraton jhâbâ è jhâman lambe' kalabân ngangghuy kemben tor salènḍang. Orèng lakè' sè atari tampil ngangghuy topèng.

## Sombher
Aljabar linèar

Aljabar linèar èngghi panèka pangajhârân matematika se angajhâri ruang vektor bân pamètaan linèar.  Sacara èlèmènter aljabar linèar angajhâri tèknik-tèknik *komputasional* ḍâlem mamarè sistem persamaan linèar akadhi a_1x_1+\cdots +a_nx_n=b,pamètaan linèar akadhi (x_1, \ldots, x_n) \mapsto a_1x_1+\cdots +a_nx_n, bân rèprèsèntasinah ḍâlem ruang vèktor sanajjhân jughân sareng matriks. 

Aljabar linèar Andi' peran penting e sakabbhina pangajhârân matematika. Mènangka conto aljabar linèar dâddhi dâsar ḍâlâam ajellassaghi gèomètri sacara modern, tamaso' ḍâlâm ngartèaghi objèk-objèk dhâsar akhadi garis, bidhâng, bân rotasi. 

## Sajhârâ

Mamarè sabâghiyân persamaan linèar sacara abhârângan adâddhi bâghiyân penting ḍâlem aljabar linèar. Prosedur ḍâlem mamarèaghi masalah kasebhut sè samangkèn èkennal mènangka Èliminasi Gauss dhâ'-adhâ' meddul ḍâlem *bab bellu': Array Persegi Panjang* è bhuku matematika Cina Lajuh *[[Sembilan Bab Dalam Seni Matematika]]*. Bhuku panèka aghâmbhâraghi 18 masalah bik-dhibik ngalèbbhâaghi sampè' lèma' persamaan. 

Sistem persamaan linèar berkembang è Èropa abhârângan sareng èkennalaghinah konsèp koordinat ḍâlem gèomètri, sareng René Descartes è taon 1637. 

È perkembangan saterossa, dèterminan èghunaaghi ka'angghuy mamarè sistem persamaan linèar sacara sistematis. Mètode panèka dhâ'-adhâ' èpatimbangaghi sareng Leibiniz è taon 1693. È taon 1750 Gabriel Cramer aghunaahi dèterminan ka'angghuy angasèlaghi solusi [sistem persamaan linèar]] sacara jellas, aghunaahi mètode sè samangkèn èkennal sareng atoran Cramer. Gauss jughân ajellassaghi lebbi terros tentang mètode èliminasi, sè awalla ècatet mènangka setting kamajuwân ḍâlem gèodèsi. 

## Rèfèrènsi
Abdullah Yusuf Azzam

Dr. Abdullah Yusuf Azzam (1941–1989), jhughân èkennal kalabân nyama Syekh Azzam, panèka tokoh otama ḍâlem parkembhângan pargerraghân Islam."atos-ratos tolèsan bân ceramana bisah maodi' ruh anyar dâlem ummat.....", *komèntar DR. Dahba Zahely, cendekiawan Muslim dâri Malaysia tentang Dr. Abdullah Azzam.* 

## Pendidikan bân Bâkto Ngodâ
Syekh Azzam lahèr taon 1941 è dhisa As-ba'ah Al-Hartiyeh, provinsi Jenin è bârâ'ân Songay Yordan. Salastarèna nammataghi pendidikan ḍhâsar è dhisana, èpon alanjut dâ' Khadorri College è semma'na kottah Tulkarem bân ngala' jurusân tanè. Saellana wisuda Syekh Azzam alako mènangka ghuru è dhisa Adder, Yordania. Salèrana neng Sharia College è Univèrsitas Damaskus ngaollè gellar B.A.è taon 1966. Samarèna taon 1967 è bâkto Perrang Ennem Arè bân Israel aduduki Tepi Bârâ', Syekh Azzam apinda ka Yordania bân agabung sareng Ikhwanul Muslimin Palestina.

Shaikh Azzam èntar ka Mesir ghâbây alanjutaghi studi Islam è Universitas Al-Azhar Kairo bân ngaollè  gellar master è bidang syari'ah. Salèrana abâli kaangghuy ngajhâr è Univèrsitas Jordan è Amman taon 1971, Bân Syekh Azzam abâli polè dâ' Univèrsitas Al-Azhar kaangghuy ngaollè Ph.D ḍâlem bidang Ushul Fiqh è taon 1973.

## Sala Sèttong sè Nyoro  Jihad
Taon 1980 èpon apinda ka Peshawar. È ka'dissa' èpon abangun Baitul Anshar, panèka lembaga sè makompol bhântowan ghâbây mujahid Afghan. Salèrana jhughân nerbitaghi artikel è mèdia Ummah Islam. Lèbât majalah ka'dinto, èpon masadar ummat kaangghuy jihad. Caèpon, jihad è Afghan panèka tuntudhân Islam bân dhâddhi tangghungan ummat islam è dhunnya. Oca'ân ta' sia-sia. Jihad è Afghan aobâ dhâddhi jihad universal sè ètoro'èn sareng sadhâjâna ummat islam è sakabbhina dunnya. Para ngangodhâdhân dâri pan-bârâmpan dhunnya agabung ka mujahidin Afghan.

Jihad è Afghanistan madhâddhi Abdullah Azzam mènangka tokoh pargerraghân jihad jhâman samangkèn. Kahèbadhânna ngobâ pèkkèran ummat Islam kaangghuy jihad è Afghanistan ampon ngasèllaghi hasèl sè bhâghus. Uni Sovyet sè naghârâ rajâ kodhu molè sareng rassah todus polana tak suksès aduduki Afghanistan.

Abdullah Azzam jhugân ngajhâk kalowarghâna ghâbây paham bân semangat jihad. Binèna dhâddhi sè ngurus na'-kana' jâtèm bân rèng-orèng panglako sosial è Afghanistan.

Komitmen Abdullah Azzam dâ' islam panèka sanget tèngghi. Jihad ampon dhâddhi filosofi odi'ân. Kantos sèdhâna, èpon nola' parmènta'an ngajhâr è pan-bârâmpan univèrsitas. Salèrana ajhânjhi jhâ' bhâkal ros-terrossan jihad. 

## Sèdhâna
Pan-bârâmpan kalè Abdullah Azzam narèma ujiân èpatè'ânna sareng orèng. Akhèrra salèrana èpatè'è è arè hari Juma'at, 24 Novèmber 1989. Tello' bom èpasang è lorong lân-jhâlânna Abdullah Azzam, bân leddhu' teppa' salèrana markir kendara'ânna ghâbây abhâjâng Juma'at è peshawar, Pakistan. Sheik Abdullah sareng ḍuwâ' ana' lakè'na, Muhammad bân Ibrahim, sèdhâ langsung. Kendara'an Abdullah Azzam ancor. Bhâdhânna kabbhi ancor.

## Sombher-sombher
Amien Rais

Muhammad Amien Rais panèka politikus Indonèsia sè samangkèn ajabat mènangka Katua Majelis Syuro Partai Ummat sejjhâk awwâl èdèklarasi è tangghâl 29 April 2021. Salèrana jhughân toman ajabat mènangka Katua Majelis Permusyawaratan Ra'yat Rèpublik Indonèsia sejjhâk 3 Oktober 1999 kantos 30 September 2004. Èkennal mènangka tokoh Muhammadiyah. jhughân sè maddhek Partai Amanat Nasional bân Partai Ummat.

Nyamana kasohor è dhunnya politik Indonesia mènangka sala sèttong orèng sè kritis dâ' kabijaghân-kabijaghân pamarènta Orde Anyar è bâbâna Prèsidèn Soeharto. Saellana partai-partai politik èodi'i polè è pamarènta'anna Prèsidèn B. J. Habibie, abâ'na maddhek Partai Amanat Nasional (PAN). Bân ajabat Katua Umum PAN kantos taon 2005.

Amien kalowar dâri partai panèka, polana arassah PAN ampon ta' paḍâ polè sareng asas bân pèkkèranna sè sabelluna. Salèrana sareng tokoh-tokoh politik bân panyokongnga maddhek partai anyar, panèka Partai Ummat è tangghâl 28 April 2021. Ridho Rahmadi panèka Katua Umum Dèwan Pangurus Pusat Partai Ummat ghâbây periode awwâl.

## Kaodi'ân
Lahèr è Surakarta tangghâl 26 April 1944, Amien rajâ è kalowarghâ aktivis Muhammadiyah. Èbhuna, Sudalmijah Suhud Rais, aktif è Muhammadiyah cabang Surakarta mènangka Katua Pimpinan Daèrah Aisyiyah Surakarta sejjhâk 1942 kantos 1952.

Salèrana akabin sareng Kusnasriyati Sri Rahayu taon 1969. Anḍi' lèma' ana', panèka Ahmad Hanafi Rais, Hanum Salsabiela Rais, Ahmad Mumtaz Rais, Tasniem Fauzia Rais, bân Ahmad Baihaqi.

Sejjhâk lulus sarjana dâri Fakultas èlmo Sosial bân èlmo Politik, Univèrsitas Gadjah Mada, Yogyakarta taon 1968 bân lulus Sarjana ngodâ Fakultas Tarbiyah UIN Sunan Kalijaga, Yogyakarta (1969) Amien ngalèlèng dâ' bânnya' naghârâ, tor abâli taon 1984 sareng gellar master (1974) dâri Univèrsitas Notre Dame, Indiana, Amèrika Serikat bân gellar doktor èlmo politik dâri Univèrsitas Chicago, Illinois, Amèrika Serikat.

Amien dhâddhi dosèn è Univèrsitas Gadjah Mada. Salèrana jhughân aktif è ḍâlem Muhammadiyah, ICMI, BPPT, bân organisasi laènna.

## Maso' ka Dhunnya Politik
Amien suksès dhâddhi Katua MPR RI. Posisina kasebbhut madhâddhi amin anḍi' pangaro rajâ dâ' parjhâlânan politik Indonesia samangkèn. Taon 1999, Amien majhu mènangka calon prèsidèn sareng  Siswono Yudo Husodo è pèlèyan prèsidèn 2004, tapè kala bân ghun ollè korang dâri 15% sowara nasional.

Taon 2006 Amien adukung èvaluasi kontrak karya dâ' PT Freeport Indonesia. Saellana kadhâddhiyan Abepura, Kapala Bhâdhân Intelijen Naghârâ (BIN) Syamsir Siregar sacara ta' langsung nodhu Amien Rais bân LSM bâḍâ è buḍina kadhâddhiyan kasebbhut. Tapè Syamsir Siregar ta' narèma.

È Mèi 2007, Amien Rais ngakoè jhâ' kampanye pèlèyan prèsidèn è taon 2004, èpon narèma dana bujeter Departemen Tasè' bân Parjhuko'an dâri Menteri Tasè' bân Parjhuko'an, Rokhmin Dahuri bânnya'na 200 juta. Salèrana jhughân nodhu pasangan calon prèsidèn bân bekkèl prèsidèn laènna jhughân narèma dana dâri departemen kasebbhut, tamaso' pasangan Susilo Bambang Yudhoyono bân Jusuf Kalla sè bâkto panèka kapèlè dhâddhi prèsidèn bân bekkèl prèsidèn.

## Sombher-sombher
Mely G. Tan

**Mely Tan Giok Lan** (1 Juni 1930 – April 2024), sè èkennal mènangka **Mely G. Tan**, panèka sosiolog Indonesia. Tan ngaollè ijazah sarjana dâri Universitas Indonesia, terros narèma beasiswa kaangghuy ajhâr è Universitas Cornell. Saellana lastarè ngaollè gelar doktor è Universitas California, Berkeley, Tan abâli ka Indonesia bân nolès bânnya' tentang ekonomi bân orèng Cènah è Indonesia.

## Biografi
Tan èlahèrraghi è tangghâl 11 Juni 1930 è Jakarta dâri kalowarga Cènah-Indonèsia. Tan panèka pottra katello' dâri lèma' ana'. Bâkto ghi' kènè' bân ngodeh, Tan ajhâr sabenynya'na bhâsa manca, akadhi bhâsa Bâlândhâ, Inggris, Perancis, bân Jèrman. Tan abhâsa Bâlândhâ ka eppa’na bân ngangghuy bhâsa Indonesia ka embu’na.

Tan lajhu asakola è Jurusan Sinologi è Universitas Indonesia. È taon katello'na ajhâr, salèrana noro' lomba tolèsan ilmiah sè èlaksanaaghi bi' Lingkaran Ilmiah Katolik. Salèrana mennang lomba, fokus ka pangajhâr`an sosiologi. Tan saterrossa nolès jhâ' kamennangan panèka sala sèttong faktor sè aghâbây Tan tertarik kaangghuy ajhâr sosiologi sacara resmi, polana fokus sabellunna dâ' sastra Cènah ampon arassah bhusen. Bâkto G. William Skinner dâpa' ka Jakarta kaangghuy ngajhâri bhâsa Cèna-Indonesia, Tan èpèlè sala sèttong dâri tello' pendampingah Skinner. Tan saterrossa adampingih Skinner 18 bulân bân aghunaaghi kasempadhân kaangghuy ajhâr metodologi penelitian. Adhâsar dâri kinerja Tan, Skinner pas mèlè Tan ghâbây ngaollè *Cornell Southeast Asia Training Fellowship*. Tan saterrossa lulus dâri Universitas Indonesia è taon 1959. 

È bulân Jânuwâri 1959, Tan dâtâng ka Ithaca, New York, kaangghuy molaè ajhâr è Universitas Cornell. Maskè ngalamih *katakerjhâdhân bhudhâjâ*, Tan senneng ajhâr. Tan saterrossa ollè gelar *Master of Arts* è bidang sosiologi è taon 1961, kalabân tèsissah sè adhâsar langsung dâri pangajhârân sareng Skinner. Tèsis panèka èterbit'aghi è taon 1963 mènangka *The Chinese of Sukabumi: A Study in Social and Cultural Accomodation*. 

Saellana lulus, Tan abâli ka Jakarta kaangghuy ngajhâri sosiologi è Universitas Katolik Jakarta. Taon 1963, Tan dhâddhi peneliti è Pusat Penelitian Ekonomi bân Sosial Dewan Ilmu Indonesia (MIPI). È bulân Agustus 1963, MIPI ngèrèm Tan kaangghuy nerrossaghi pangajhârân è Universitas California, Berkeley. 

Bâkto akuliah è Berkeley, Tan noro' *aksi thoju*' mènangka bagiyân dâri *Gerakan Berbicara Bebas*, namong è budih arè ambu, polana èpaènga' jhâ' bisa èdèportasi manabi ètangkep. Tan saterrossa ngala' ujian lèsan kalabân Wolfram Eberhard, Herbert Blumer, Robert Blauner, Neil Smelser, bân Daniel Lev mènangka pangujina. Saellana lulus, Tan molaè ngerjaaghi disertasi.  

## Sombher
Lydia Kandou

**Lydia Ruth Elizabeth Kandou** (lahèr 21 Februari 1963) panèka aktris, model, bân penyanyi asal Indonesia. Èkennal polana gaya akting sè alami, bersahaja, bân bersahabat, Lydia èpojhi polana serbaguna bân èangghep sala sèttong aktor binè' sè palèng bhâgus è generasina. Karya akting sè palèng èkasennengi bân èkennal è drama, akadhi komedi-drama romantis *Chase Me...* *You Catch Me* (1986), drama keluarga *Boneka dari Indiana* (1990), bân komedi-drama *Ramadhan dan Ramona* (1992).

È dâlem empa' dekade karir akting, Lydia ampon narèma bânnya' penghargaan, ènominasiaghi ennem kalè ghâbây Citra Awards è Festival Film Indonesia, lèma' kalè ghâbây Aktris Terbaik. Lydia mennang duwâ' penghargaan panèka, polana peranna è drama keluarga *Boneka dari Indiana* (1990) bân drama komedi *Ramadhan dan Ramona* (1992). Keberhasilan Lydia mennang Citra Awards è taon 1991 bân 1992 madhâddhiyâghi aktor binè' sè partama è sejarah filèm Indonesia sè mennang berturut-turut è kategori kasebbhut.

## Karir
Lydia molaè karir mènangka model ghâbây iklan Sakura Film.

### Kaodi'ânna dhibi'
È taon 1986, Lydia akabin sareng Jamal Mirdad. Parnikahan panèka dhâddhi kontroversi polana parbhidâ'ân aghâma, èngghi panèka Lydia sè Kristen bân Jamal sè Islam. Sè kaduwâ jarèya ngalahèraghi empa’ ana’ sè anyama Nana Mirdad, Kenang Mirdad, Naysila Mirdad, bân Natana Gaza Mirdad.

Saellana alèbedhih perjuangan sè kantos lanjhâng, parkawinanna èsah'aghi sareng pangadhilân è taon 1995 kalabân bhântowan pengacara. Lèbât pengacarana, Lydia ngajuaghi pèsa dâri Jamal è Pengadilan Negeri Jakarta Lao' è tangghâl 8 Maret 2013. 

## Filmografi
### Film

### Serial televisi

### Serial web

## Filèm televisi

* *Mendadak jadi Kaya*

## Sombher
Karlina Supelli

**Karlina Leksono Supelli** otabâ lebbi èkennal mènangka **Karlina Supelli** (lahèr 15 Mèi 1958) panèka filsuf bân astronom binè' sè partama dâri Indonesia. Molaè ghi' kènè', Karlina ampon andi' minat dâ' fisika, matematika, bân metafisika. Salaèn jârèya, salèrana jhughân aktivis HAM sè abela hak-hak korban kerusuhan Mèi 1998 bân aktif è gerakan sosial *Suara Ibu Peduli.*

## Kaodi'ân awwal
Karlina lahèr è Jâkarta namong èrabèt sareng kalowargana è Sukabumi. Salèrana panèka pottrana Supelli bân Margaretha, kaduwâ'na warga Bâlândhâ. Sabelluna salèrana perna akabin sareng Ninok Leksono Demawan. Minatna dâ' astronomi èmolaè bâkto ngamadhih bintang è langngè' bân serrèng atanya tentang pembentukan bintang bân molaè maos literatur terkait. 

## Pamolangan
Saamponna lulus SMA, Karlina nerrossaghi pangajian e Fakultas Matematika sareng Ilmu Alam (MIPA), Institut Teknologi Bandung (ITB), jurusan Astronomi. Bâ'na tertarik dâ' fisika, matematika, bân metafisika, sanajân akhèrra bâ'na mele ajhâr filsafat. Bâ'na ollè gelar doktor è bidang astronomi (M.Sc.) è bidang Ilmu Angkasa dâri University College London, Inggris. Bâ'na jhughân ollè gelar doktor è bidang filsafat dâri Universitas Indonesia è taon 1997 kalabân disertasi sè èjudhul *Faces of the Universe, a Constructive Empirical Cosmology* Promoted by BJ Habibie bân Toeti Heraty. Karir akademikna salastarèna èkhususaghi ghâbây filsafat. Satèya, èpon panèka dosen tetap è Program Pascasarjana è Sakola'an Filsafat Driyarkara (STF). Salaèn ngajhâri è kampus, salèrana jhughân aberri' kuliah umum è pan-bârâmpan kampus laènna.

## Sombher
Huzaemah Tahido Yanggo

*Huzaemah Tahido Yanggo ( 30 Dèsèmber 1946 - 23 Juli 2021) iyâ arèya pakar fikih perbhândhingan mazhab asalla ḍâri Indonesia. Huzaemah panèka bini’an Indonèsia sè kapèng sèttong sè ollè ghellâr doktor ḍâri Universitas Al-Azhar, Mesir sarèng predikat cum laude*. Panjhennengèpon panèka guru besar è Universitas Islam Negeri Syarif Hidayatullah sè pèrna jhughân dhâddhi rektor Institut Ilmu Al-Quran, Jakarta (2018-2022). Huzaemah jhughân aktif dhâddhi angghuta MUI, Panjhennengèpon panèka dhâddhi angghuta Komisi Fatwa MUI sajjhek taon 1987 bân angghuta Dewan Syariah Nasional MUI dâri taon 1997 bân 2000. Huzaemah jhughân dhâddhi katua biḍâng Fatwa Majelis Ulama Indonesia. È taon 2000, panèka èyangka’ dhâddhi Katua Majelis Ulama Indonesia (MUI) Pusat Biḍâng Pangajiyân bân Pangâmbângan sosial.

Bâḍâ pan-bârâmpan buku sè ètolès antarana iyâ arèya *'Pengantar Perbandingan Mazhab' (2003), 'Masail Fiqhiyah: Kajian Hukum Islam Kontemporer' (2005),* bân *<nowiki/>'Fikih Perempuan Kontemporer' (2010).*

Huzaemah nempuh pandhidhighân ḍâsar kantos paghuruwan tèngghi è lembâgha pandidighân Alkhairaat. È taon 1975, panèka ollè ghellâr Sarjana Ngodâ (BA) ḍâri Fakultas Syariah Universitas Alkhairaat (Unisa). Salastarèna dhuwâ' taon, panèka nerrosaghi sakolana dâ' Universitas Al-Azhar, Kairo, Mesir kantos ollè ghellâr Master of Arts (MA) è taon 1981 bân ghellâr doktor è taon 1984 sè bâng-sèbâng ollè predikat sè mabhunga (yudicium cumlaude).

## Sombher
Amany Burhanuddin Umar Lubis

**Amany Burhanuḍḍin Umar** **lahèr è tangghâl 22 Ḍèsèmber 1963 engghi panèka sala sèttong rèktor** Universitas Islam Negeri Syarif Hiḍayatullah Jakarta è masa jabatdhân 2019-2023. salèrana  èlantik bân è resmiaghi bân Mentri Aghâma è arè Sennin, 7 Januwâri 2019.

## Carèta Oḍi'
Amany mamarè kuliah è Universitas Al-Azhar è Kairo, jurusân Sastra Inggris, è taon 1988 è Licentiate (Lc). Saterrossa ètarèma beasiswa Short Course in Women's Stuḍies è McGill University, Kanaḍa (1997). È taon 2002, Amany olle ghellâr ḍoktor è biḍang Sejarah Bhudhâjâ Islam ḍâri Program Stuḍi Islam è Fakultas Pascasarjana Universitas Islam Negeri (UIN Jakarta).

Karir akademikghâ èmolaè ḍâri ḍosen PNS è taon 1994. Saterrossa dhâddhi Asisten Ḍekan Aḍministrasi Umum è Fakultas èlmo Islam (Ḍirasat Islamiyah) è UIN Jakarta (2003-2009). Salaèn ngajhâr è UIN Jakarta, Amany jhughân dhâddhi ḍosen è Fakultas Studi Strategis bân Global è Tèmor Tengnga bân Program Stuḍi Islam è Universitas Inḍonesia sajjhekghâ taon 2009, bân ampon ngajhâr è Program Pascasarjana è Fakultas Strategi Pertahanan è Universitas Inḍonesia sajjhek taon 2013. Posisi laènna sè pernah èjhâlanaghi èngghi panèka bâkkèl Ḍirektur Sakola'an Pascasarjana Institusi Pembangunan è UIN Jakarta. Amany Lubis panèka rektor binè'  lughâlluna è ḍâlem jhâjhârbâ'ân Universitas Negeri Islam Inḍonesia.

## Pangalaman Organisasi
Salaèn karir akademikghâ, Amany  panèka, ampon pernah ajhâlânan ka 30 naghara è lèma' benua, salaèn ghâpanèka Amany jhughân anḍi' pangalaman sè bânnya' è organisasi, nasional bân internasional. Sala sèttong peranna panèka pernah dhâddhi Katowa Ḍewan Ulama Muslim Inḍonesia (2014-2018), Katowa Ḍewan Ulama Inḍonesia (MUI) Pusat Urusan Perempuan, Pemuda, bân Keluarga (2015-samangkèn), bân Angghuta Ḍewan Panasèhat Forum Promosi Perḍamaian Masyarakat Muslim, Abu Dhabi(2016-2014) bân amangkèn sè preppa'en è jhâlânaghi èngghi panèka Katowa Asosiasi Alumni bâbinè' Tèmor Tengnga (2025-2030).

## Sombher
Korri Elvanita El Khobar

**Korri Elvanita El Khobar** panèka ilmuwan bân peneliti Indonesia sè alako è Institut Biologi Molekuler Eijkman. Salèrana èkennal polana penelitianna è bidang biologi molekuler, khusussa è dâlem deteksi awal kanker atè dâ' pasien hepatitis kronis. Penemuanna Korri tentang penggunaan Polo Like Kinase 1 (PLK1) mènangka biomarker kaangghuy adeteksi *karsinoma hepatoseluler* (HCC) aberri' pangarep anyar dâlem panyeggâ'ân bân pengubhâtan kanker atè.

## Pamolangan
Korri Elvanita El Khobar ngala' studi sarjana è Universitas Indonesia, è dissa' salèrana ollè *gelar Sarjana Sains* (BS) è bidang Biologi dâri Jurusan Biologi, Fakultas Matematika bân Ilmu Alam (FMIPA). Minatta dâ' penelitian biologi molekuler ngibâ Korri kaangghuy nerrossaghi pamolanganna sè lebbi tèngghi. Saellana jârèya, salèrana ollè gelar *Master of Philosophy* (MPhil) è Biologi Molekuler dâri Universitas Melbourne, Australia. È bâkto program master, salèrana ngalakoni penelitian genetika bân molekuler sè dhâddhi dhâsar penelitianna sè bhâkal dâtâng. Korri nerrossaghi pangajhârân kantos ollè gelar *Doktor Filsafat* (Ph.D.) è Biologi Molekuler dâri Universitas Sydney, Australia. Penelitianna èfokusaghi kaangghuy nengngenih status metilasi gen PLK1 mènangka alat deteksi awal kanker atè, sè aropaaghi penemuan penting è dhunnya mèdis. Saellana abâli ka Inḍonèsia, Korri langsong ngèmbangaghi penemuanna.

## Kari bân penemuan
Korri Elvanita El Khobar agabung sareng *Eijkman Institute for Molecular Biology* mènangka *Research Fellow* è taon 2006. Saellana lebbi dâri sapolo taon, salèrana ampon aktif ngalakonè penelitian è biologi molekuler, kalabân fokus sè otamana dâ' panyaket infeksi bân kanker sè èkabâ' sareng virus hepatitis. Penelitianna tentang PLK1 mènangka biomarker kanker atè ampon dhâddhi terobosan sè signifikan è dhunnya medis. Gen PLK1 è dâlem bhâdhân manossa ngalami obâ'ân bâkto èinfeksi virus hepatitis B otabâ C. Kalabân ngaonèngè obâ'ân-obâ'ân panèka, dokter bisa ngaonèngih pasien sè andi' rèsiko kanker atè lebbi awal.

## Sombher
Aisjah Girindra

Aisjah Girindra (7 Oktober 1935 – 7 Sèptèmber 2018) panèka ghuruh bhesar biokimia bân pakar kakanan halal asalla ḍâri Indonesia, panèka èlahèraghi è Sumatera Bârâ'. Pèrna dhâddhi Dirèktur LPPOM Majelis Ulama Indonesia (periode 1993-2006 bân 2006-2011) bân Presiden Dewan Halal Dunia (World Halal Council) sè samangkèn aobâ dhâddhi World Halal Food Council (WHFC) kalabân Jakarta mènangka kantor pusatta.

## Pandhidhighân
Panjhânnângèpon èlahèraghi ḍâri pasangan Oemar Ali Sidi Maharaja bân Siti Marhamah sè asalla ḍâri Minangkabau. È taon 1952, panèka mangghit ḍâ' Jakarta bân nerrosaghi pandidighânna è SMA Budi Utomo. Tak abit ḍâri ghânèka Panjhânnângèpon nuro' kaka'na ḍâ' Bogor bân mamarè SMA-na. Salastarena jârèya, Panjhânnângèpon nerrosaghi sakola tèngghina ḍâ' Fakultas Kedokteran Hewan Universitas Indonesia kantos mare è taon 1962 bân terros ngabdhi è almamaterra. È taon 1973, Panjhânnângèpon ngaollè ghellâr Doktor Biokimia Pertanian ḍâri Institut Pertanian Bogor (IPB) kalabân disertasi sè bhul-ombhulla 'Faktor anti-Triptik Kedelai'. Ghellâr panèka madhâddhi panèka Panjhânnângèpon mènangka doktor bini' kapèng sèttong è Program Pasca-Sarjana IPB.

## Karjhâ bân Prèstasi
Mènangka akademisi, Aisjah rajin nyètha' buku molaè dâri '*Beberapa Metode Statistik* kaangghuy *Panalètèyan Pandhidhighân*' sè èpaterbi' *Usaha Nasional* è taon 1982, '*Biokimia Patologi* kèbân' sè èpaterbi' Institut Pertanian Bogor è taon 1988, 'Biokimia 1' (Gramedia, 1986), '*Jurnal Halal*' (*Lembaga Pengkajian Pangan* bhad-obhâddhân *dan Kosmetika, Majelis Ulama Indonèsia* taon 1994), *'Dari Sertifikasi Menuju Labelisasi Halal*' (Pustaka Jurnal Halal, 2008), bân samacemma.

## Sombher
Titiek Puspa

Sudarwati (1 Novèmber 1937 – 10 April 2025) otabâ èkennal kalabân nyama pangghung Titiek Puspa, panèka artis bân panyanyi Indonèsia sè ampon akarir lebbi dâri 70 taon sejjhâk profèsina èresmiyaghi è taon 1954 neng RRI. *Rolling Stone Indonesia* ampon mèlè ḍuwâ' laguna Titiek mènangka bâgiyân dâri lagu palèng bhâghus è Indonèsia salanjhângnga odi'.

## Karir
Awwâl karir nyanyina èmolaè è Semarang, è bâkto salèrana noro' lombâ nyanyi *Bintang Radio* è RRI. Ta' ghun bidang nyanyi, Titiek jhughân ahli dâlem pan-bârâmpan operet abhâreng grup Papiko sè èkasennengngè orèng-orèng sè nèngghu TVRI, akadhi operet *Bawang Merah Bawang Putih*, *Ketupat Lebaran*, *Kartini Manusiawi*, bân *Ronce-ronce*.

Dâri rassah nèser dâ' toronna *tren* lagu ghâbây na'-kana', è taon 2014, Titiek abentu' kalompo' nyanyi sè angghutana 10 orèng ana' dâri pan-bârâmpan ètnis, kalompo'na anyama Duta Cinta. Taon 2017, kalompo' nyanyi ghânèka hadir è pan-bârâmpan èpisode Pesta Sahabat dâri èpisode tello' (Aku Anak Sehat) kantos èpisode 6 (Kasih Ibu). Namong, tangghâl 25 Juli 2018, Duta Cinta jhughân hadir polè ḍâlem *Pesta Sahabat Anak Indonesia* asareng Titiek.

Sejjhâk 2017 kantos 2019, Titiek bâḍâ è èpisode drama musikal *Pesta Sahabat* sè ètayangaghi RTV molaè dâri *Pesta Sahabat Cinta Indonesia* (kajhâbâna *Pesta Sahabat Lebaran Sebentar Lagi* bân *17-an di Kampung Halaman*).

## Kaodi'ân
È taon 1959, Titiek akabin sareng Zainal Ardi, panèka tokang siyar RRI, bân anḍi' duwâ' pottrè, panèka Petty Tunjungsari (lahèr 12 Januwari 1960) bân Ella Puspasari (lahèr 23 Sèptèmber 1961). Namong, Titiek bân Zainal acerrai taon 1968. Taon 1970, Titiek akabin polè sareng musisi Mus Mualim. Saèngghâna è taon 2008,  Titiek odi' è Jakarta lao'.

## Bisnis
Sejjhâk taon 1984, Titiek maddhek usaha anyama *Puspa Catering*. Salèrana sè ngurussè usaha kasebbhut sareng kaka' bân alè'-alè'na. Kantos samangkèn, *Puspa Catering*  ampon dhâddhi langghânan bânnya' orèng, molaè dâri stasiun televisi, perusahaan, kantos karaton naghârâ.

## Sedhâna
Titiek Puspa sèdhâ è 10 April 2025 kol 16.25 WIB è Roma Sakè' Medistra, saellana ajhâlânaghi proses rabât saabiddhâ 15 arè polana pandârâ'ân (pendarahan) neng è otâk, sabelluna salèna aserroh sakè' cètak. Sakè' stroke è arè Râbbhu, 26 Maret 2025 malem. Titiek pingsan teppa'na acara acara realitas è sala sèttong stasiun tèlèvisi swasta. È Bâkto jârèya, Titiek langsung èkèbâ ka RS Medistra, Jakarta, bân ajhâlâni operasi pembuluh dârâ sabelluna sèdhâ.

Titiek Puspa èkobhur è Taman pasarèyan Umum Tanah Kusir è Jumat, 11 April 2025, siyang. 

## Prèstasi bân Pangakowan

* Juwara Bintang Radio Macem Hiburan sa-Jhâbâ Tengnga (1954)
* BASF Award ka-10 ghâbây katègori "Pangabdiyân Lanjhâng è Dunnya Musik" (1994)
* Satyalancana Wira Karya (1997)
* Èsabâ' è majalah Rolling Stone Indonèsia mènangka sala sèttong dâri *The Immortals*: 25 Artis Indonèsia palèng rajâ salanjhângnga odi' è taon 2008

## Sombher
Dara Jingga

**Dara Jingga** èngghi panèka nyamana sala sèttong pottrè Kerajaan Melaju sè akabin sareng orèng rajâ è keraja'an Jhäbâ saamponna èbhâkta sareng pasukanna Keraja'an Singosari è taon 1924 saamponna ngalaksaaghi tugassa è massa Èkspèḍisi Pamalaju taon 1275-1293.

## Dara Jingga kalabân Versi sè Ḍâ'-aḍâ'
Dara Jingga èngghi panèka pottrè ḍâri Stimat Tribhuwanaraja Mauliawarmadewa, rato Keraja'an Melaju sè apusat è Dharmasraya tor jhughân tamaso' kaka'an ḍâri Dara Petak. Dara Jingga ngaghunghè sebbhuddhân sira alaki dewa - salèrana sè akabin sareng orèng sè ngaghunghè gellar ḍèwa - èkabin sareng Adwaya Barahman, pamimpin Èkspèḍisi Pamalaju.

Namong bâḍâ saponapa penḍapat adhâbu jhâ Dara Jingga jhughân èkala' mènangka raji sareng Raḍèn Wijaya salèn karana alè'èn Dara Petak. Hal panèka pola kadhâddhiyân karana sabelluna Raḍèn Wijaya jhughân ampon mondhut empa' pottrèna Kertanagara mènangka dhâddhi rajina.

Manabi è ḍâlem parjhâlânan abâli ḍâri Èkspèḍisi Pamalaju, èpimpin sareng Mahesa Anabrang, jhughân abhâkta ḍuwâ' orèng pottrè ḍâri Keraja'an Malaju, kaangghuy èjhudhuaghi sareng Kertanegara, raja Singasari sè ampon ancor sareng gempuran pasukan Khubilai Khan dâri Keraja'an Tingkok è jhâman Ḍinasti Yuan, ḍuwâ' pottrè panèka otabâ coma (Dara Petak) sè èkabin sareng Raḍèn Wijaya, èka'ḍimma Dara Petak èpadhâddhi permaisuri raja Majapahit kalabân gellar Indraswari.

Saterrossa saamponna ampon abit è Majapahit, akhèrra Dara Jingga abâli polè ka Dharmasraya. Dara Jingga jhughân èkennal mènangka Bundi Kanduang ḍâlem Hikayat / Tambo Minangkabau.

Ḍâri kabinânna, Dara Jingga ngaghunghè pottra, kalabân pan-saponapan vèrsi

* Akarendrawarman otabâ Adityawarman

## Dara Jingga kalabân Vèrsi sè Nomer Ḍuwâ'
Bâḍâ orèng binè' laèn sè jhughân asaman Dara Jingga sè ngaghunghè sèttong pottra sè asamana Arya Dhamar (Raja è Palèmbang). Mètorot Babad Arya Tabanan, pottrana Dara Jingga sè laèn èantarana:

* Arya Kenceng (Raja Tabanan, Bhâli)
* Arya Kutawandira
* Arya Sentong
* Arya Belog

Tentang asma pottrana Dara Jingga selaèn Arya Damar otabâ Adityawarman, ghi' èpertentangkan mètorot sombher-sombher laènna.

Rèng-orèng panèka sè areng-sareng Gajah Mada, aperrang kaangghuy makala Bhâli (Bedahulu) ra-kèra taon 1340. Empa' pottra sè ḍibuḍi nettep tor ngaghungè katoronan è Bhâli. Arya kenceng pas matoron raja-raja Tabanan sareng Banḍung (bâgiyânna ra-kèra tamaso' Kabhupatèn Baḍung sareng Kotamadya Dènpasar) sè èkennal kalabân perrang puputan nalèkana ngadhepphi Bâlândhâ è taon 1906.

## Sombher
Nelly Adam Malik

**Nelly Adam Malik** (nyamana orèng binè' sè ghi' ngoḍâ: Ilyas; 15 Mèi 1925 - 25 Maret 2007) èngghi panèka sorang binèna Bâkkèl Prèsiḍèn Inḍonèsia. Salèrana tamaso' binèna Adam Malik, Bâkkèl Prèsiḍèn Rèpublik Inḍonèsia sè nomer 3 sè ajabat ḍâri taon 1978 sampè' 1983.

Mènangka binèna pejabat sè tèngghi è naghârâ, Nelly Adam Malik aktif è ḍâlem organisasi sosial è maghârsarè tor parḍuli ḍâ' masalah sosial è maghârsarè. Kalabân jasa sareng pangabdhiânna, pernata Rèpublik Inḍonèsia aparèng penghargaan Bintang Mahaputera Adupradana è tangghâl 17 Agustus 1982.

## Riwâyât
Nelly panèka tamaso' pottrè sè nomer ḍuwâ' ḍâri pasangan sè arantau è Minangkabau Datuk Ilyas sè ngaghunghè gellar Rajo Mara (ramana) sarebg Siti Zuleiha (èbhuna). È bâkto ghi' kènè' salèrana pernah dhâddhi ana' kala'an orèng Bâlândhâ sè pas aparèng nyaman Nelly.

Nelly asakola è HIS (lulus è taon 1937), MULO (ta' ngaghunghèijazah), sakola ghuru pènter pottrè "NISVO" Nederlandsch-Indische Sociale Vrouwen-Organisatie (lulus 1938-1940), tor akursus bhâsa Inggris.

Nelly akabin è taon 1942 kalabân Adam Malik, nalèkanah mantan bâkkèl prèsiḍèn ka'rowa dhâddhi wartawan tor jhughân tamaso' sala sèttong sè maddhek kantor berita Antara. Manabi Nelly sè bâkto ka'rowa aomor 17 taon alako mènangka karyawan è kantor berita sè ghi' anyar maddhek kasebbhut. È arè sè saterrossa, Nelly jhughân aktif apolitik noro'è rakana è ḍâlem ajuang kaangghuy kamardhikaan Inḍonèsia ḍâri penjajahan kolonialis Bâlândhâ. Sabelluna Adam Malik èpèlè mènangka dhâddhi Bâkkèl Prèsiḍèn, Nelly jhughân sempet dhâddhi angghuta DPR-RI ḍâri Partai Golkar è taon 1971 sampè' 1978. Kabinanna Nelly sareng Adam Malik ampon ngaollè 5 orèng ana', èngghi panèka Otto Malik, Antarini Malik, Ilham Malik, Imron Malik sarebg Budista Malik.

È taon 1949, Nelly maddhek taman na'kana' è Yogyakarta. Mènangka binè Ḍuta Rajâ Inḍonèsia kaangghuy Uni Soviet, selèrana dhâddhi Katowa Umum Ikatan Persatuan Orèng Binè' Inḍonèsia-Uni Soviet. È taon 1964 mènangka dhâddhi rajina Mentrè Dhâghâng Inḍonèsia, salèrana dhâddhi Katowa Umum Ikatan Kalowarga Departemèn Dhâghângan. È taon sè sami, salèrana dhâddhi Dèwan Pimpinan Orèng Binè' Partai Murba. Namong, saamponna Murba èbubaraghi sareng pernata è taon 1965, salèrana langsung agabung dhâddhi Katowa Umum Orèng Binè' Satya Praja tor dhâddhi angghuta Sekrètariat Asareng Golongan Karya (Sekber Golkar). È taon 1966, mènangka dhâddhi rajina Mentrè lowar Negeri Inḍonèsia, salèrana dhâddhi Koordinator Organisasi orèng binè' Departemèn Lowar Negeri. È taon sè sami, salèrana jhughân dhâddhi Katowa Arèan Gabungan Karyawan Ḍèmokrasi Pancasila (GKDP) Golkar. È taon 1972, salèrana dhâddhi Koordinator Koordinasi Orèng Binè' Golongan Karya.

## Sèdhâna
Nelly Adam Malik sèdhâ è Roma Sakè' MMC Kuningan, Jakarta è tangghâl 25 Maret 2007 karana panyakèt stroke. Salèrana èkobhuraghi è Taman Makam Pahlawan Kalibata, Jakarta.

## Sombher
Zakiah Daradjat

Prof. Ḍr. Hj. **Zakiah Ḍaradjat** (6 Novèmber 1929 – 15 Januwâri 2013) panèka sala sèttong ahli psikologi Islam Inḍonesia. Saellana alako è Kementerian Aghâma Inḍonesia 30 taon sajjhek taon 1964, èbhu Zakiah Ḍaradjat panèka ngabdhiaghi rè karèna omorra ḍâ' ka penḍiḍighân bân ḍosen psikologi è Universitas Islam Negeri Syarif Hiḍayatullah Jakarta.

Salastarèna kuliah ḍoktoral è Messèr è taon 1964, Zakiah abâgi bâktona antara alako bân ngator praktek konsultasi psikologi. Zakiah Ḍaradjat perna èparcajâ dhâddhi Ḍirektur Penḍiḍighân Aghâma bân Ḍirektur Pembangunan Lembaga Penḍiḍighân Tèngghi Aghâma Islam è Kementerian Aghâma, sè tanggung jâwâb ḍâ' kabijakan bân èksistènsi lembaga Penḍiḍighân Islam.

Pamèkkèran Zakiah Ḍaradjat è bidang penḍiḍighân aghâma ampon cè' èapangarona ḍâ' sistem penḍiḍighân è Indonesia. Zakiah Ḍaradjat mimpin pangembangan kebijakan reformasi maḍrasah è ḍâlem Keputusan Bersama (SKB) ḍâri Tello' Mentri (Menteri aghâma, Mentri penḍiḍighân bân Kebhudhâjâ'ân, bân Mentri Ḍalam Negeri) è taon 1975. Kalabân ḍekrit panèka, Zakiah nyarè ka'angghuy maèlang status madrasah, è antarana kalabân aberri' 70 persen pangataowan umum bân 30 persen pangataowan aghâma. Paratoran panèka, sè ghi' èjhâlân aghi è sakola'an aghâma Inḍonesia samangkèn, mongkènaghi lulusân maḍrasah ḍâri sadhâjâ tingkatan ètarèma maso' ka sakola'an umum bân perguruan tèngghi.

Zakiah panèka tong-settongna orèng binè' sè bâḍâ è Ḍèwan Panasehat Aghung (Dewan Pertimbangan Agung) ḍâri taon 1983–1988 bân dhâddhi angghuta Majelis Musyawarah Rakyat (MPR-RI) ḍâri taon 1992–1997. Zakiah Ḍaradjat jhughân orèng binè' sè ka settong sè dhâddhi Katowa Ḍewan Ulama Inḍonesia (MUI), ngatowaè ḍivisi urusân keluarga bân na'-kana' è bâkto masa nah Hasan Basri.

## Biografi

### Awâl kaoḍi'ân
Zakiah Ḍaradjat lahèr tangghâl 6 Novèmber 1929, è Jorong Koto Marapak, Nagari Lambah, Ampek Angkek, Agam. Ramana, Husain Ḍaradjat Husain, aktif è gerakan Muhammaḍiyah, è bâkto ebhuna, Rafiah, angghuta Sarekat Islam. emba ḍâri ramana, Husin Ḍt. Marajo, perna dhâddhi kapala Nagari Lambah. Zakiah panèka ana' sè palèng towa dâri 11 taretan, lema' ḍâri tarètana panèka dâri laèn èbhu'. Maskè ta' èlahèrraghi ḍâri tokoh-tokoh aghâma, tan-tarètan Zakiah narèma penḍiḍighân aghâma sè kowat bân lanḍasan iman sè koko. Kiah, jhulughân è bâkto ghi' kana', èbiasa'aghi sareng èbhuna ka'angghuy haḍèr è kelompok pangajharan aghâma bân èlatè è ḍâlem acaca è aḍa'na orèng bânnya' bi' ramana.

E bâkto aomor pettong taon, Zakiya molae asakola. salèrana asakola Muhammaḍiyah Standard School è bâkto ghu-lagghu bân Ḍiniyah School è bâkto sorè. E bâkto asakola, Zakiah Ḍaradjat nojjhuaghi minat sè kowat ḍâ' elmo bân aghâma. E bâkto ghi' kellas empa', Zakiah Ḍaradjat èberri' piḍato lu-ghâlluna ka ghuru bân kakak kèllasse. Ghuruna nugasaghi ka'angghuy aberri' piḍato è perpisahan sakola'an. Sa'amponna lulus è taon 1941, Zakiah maso' ka SMP è Padḍang Panjang sambi asakola è sakola'an aghâma è Kulliyatul Muballighat, kursus ghâbây calon muballig. Pangataowan sè èkaollè ḍâri Kulliyatul Muballighat saterrossa maḍâteng motivasi ka'angghuy dhâddhi muballig.

## Sombher
Athanasia Amanda Septevani

Athanasia Amanda Septevani (lahèr 2 Sèptèmber 1984) otabâ sè lebbi èkennal Amanda Septevani panèka panaliti sènior è *Badan Riset dan Inovasi Nasional (BRIN)* è dâlem biḍâng "polimer bân nanoteknologi". Panjhânnângèpon aghâḍhuwi *minat* è dâlem biḍhâng rèkayasa bân parancangan *material* sè asalla ḍâri lalar ghâbây kalastarèyan bân aghâḍhuwi kaahlian sè lowas dâlem panalitiyan translasi bân fundamental.

Sabelumma, Panjhânnângèpon dhâddhi panaliti sènior è *Pusat Penelitian Kimia Lembaga Ilmu Pengetahuan Indonesia (LIPI).* Biḍâng polimer bân nanoteknologi khosossa sè asalla ḍâri lalar biomassa tor lalar laènna dhâddhi produk inovasi teknologi adhasar selulosa sè anèlai tèngghi ghâbây pan-ponapan biḍhâng. Amanda pèrna alako è settong parusahaan sèktor industri è Singapura mènangka supervisor produksi sabelumma akhèrra dhâddhi panaliti.

## Prèstasi
Polana dhèdhikasina bân kabhâghussanna ḍâlem pangâmbângan produk inovasi sè adhasar lalar biomassa panèka, Amanda ampon ollè macem-macem *penghargaan* antarana, dhâddhi finalis sè abâkkèlè Indonesia dâlem kategori *Mid-career* è *UL Research Institutes - ASEAN-United State Science Prize for Women - Climate Resilience and Adaptation* taon 2024, *1st Winner Merck Young Scientist Award* (2021), *110 Tokoh Sawit Indonesia – Kategori 10 Tokoh Muda dan Inovator Indonesia*–2021, *TOP 6 Anugerah ASN 2021 – Kategori The Future Leader 2021*, *99 Most Inspiring Women in Indonesia by GlobeAsia* (2019), bân *L’Oreal UNESCO for Woman in Science National Fellowship Awards* (2018).

## Sombher
Intan Suci Nurhati

**Intan Suci Nurhati** (lahèr è Jakarta, 20 Sèptèmber 1982) panèka paneliti èlmo bidang paleoklimatologi bân paleoseanografi, sabelluna è Pusat Panelitian Oseanografi Lembaga Èlmo Pangataowan Indonesia (LIPI) bân samangkèn è Pusat Riset Tasè' Ḍâlem Bhâdhân Riset bân Inovasi Nasional (BRIN). Riseddhâ fokus dâ' usaha kajiyân jejak parghèntèan iklim bân lingkungan tasè' sè èantarana èghârâssah lèbât paningkadhân suhu, asidifikasi tasè' (pangasaman tasè') bân tasè' sè apor campor sarèng laènna èntitas tasè' sè ta' sèhat. Intan ngalakonè panelitiânna kalabân ajhâr komposisi geokimia terumbu karang. Hasèl panelitiânna panèka aropa'aghi data dâri kondisi tasè' dâri taon ka taon sè bisa èghuna'âghi ghâbây aprèdiksi dampa'na parghentèan iklim. Intan ampon neliti è tasè' Asia Tenggara, Kiribati, Kuwait, bân Hong Kong.

Pangaterrona Intan dâ' iklim bân lingkungan èmolaè dâri pangamadhânna dâ' fenomena El Nino bân La Nina sè bâḍâ è wilayah Indonesia è taon 1997-1998. Salèrana mèkkèr ḍâ'remmah carana ngantisipasi dampa'na fenomena iklim sè sarah sè èsâbbhâb aghi El Nino Southern Oscillation (ENSO), akadhi kakerrèngan bân bânjir, ghâbây katahanan masyarakat.

Salèrana panèka sala sèttong angghuta ḍâlem panel ahli parghentèan iklim dâri Indonesia, ropana dhâddhi pangarang otama bân kontibutor ḍâlem Sixth Assessment Report dâri *Intergovernmental Panel on Climate Change* (IPCC) sè dhâddhi ḍhâsar ghâbây negosiasi iklim dâlem forum *United Nations Framework Convention on Climate Change* (UNFCCC).

Intan sanget aktif mènangka *science communicator* ḍâlem manyebbar sains. Èpon jhughân aropa'aghi *National Geographic Explore*r lèbât hibah risèt sè ètarèma è taon 2016, 2019 bân 2022 dâri National Geographic Society. Risèt palèng anyarra, Srikandi Bahari, panèka kolaborasi internasional antarana tokang risèt tasè' bân antropologi ghâbây ngangka' carètana tokang risèt bâbinè' è ḍâlem bidang kelautan bân relasi gender ḍâlem produksi èlmo pangataowan - ḍâlem èkspèdisi risèt tasè' ḍâlem.

## Pendidikan
Intan asakola sarjana (Bachelor of Arts) è Wesleyan University ḍâlem ḍuwâ' jurusan panèka Èkonomi, bân Èlmo Lingkungan bân Bhumè. Saellana, alanjut studi doktoral (Ph.D.) è Georgia Institute of Technology è bidang paleoklimatologi.

## Penghargaan
Pan-bârâmpan prèstasina Intan panèka:

# The Freeman Asian Scholarship (2001)
# John Bradshaw Research Award (2010) dâri Georgia Institute of Technology
# Green Talent Award dari the German Federal Ministry of Education and Research (2013)
# Best Young Scientist Award dari UN IOC-WESTPAC (2014)
# Best Speaker Award dâri Ikatan Sarjana Oseanologi Indonesia (2016)
# LIPI Young Scientist Award (2018)
# 74 Ikon Prestasi Pancasila (2019)
# Satyalancana Wira Karya (2021)

## Sombher-sombher
Radhin Adipati Aria Martanagara

**Radhin Adipati Aria Martanagara** otabâ Marta Negara (9 Pèbruwari 1845- 2 Sèptember 1926) iyâ arèya Bhupatè kasepolo Kabhupatèn Bânḍung. Martanagara rèya katoronan ḍâri Sumèḍang sè aropa'aghi ana' ḍâri Bhupatè R.A. Kusumahdilaga bân Radhin Tejamirah.

## Awwal Kaodi'ânna
Martanagara aropa'aghi ana' kalèma' ḍâri lèma' satarètanan. Kaempa' kaka'en sèlaen la dhingghâl omor kaaḍâ' bâkto ghi' omor dutaon. È omor balita, Martanagara èrabât bi' anomma, Radhin Adipati Surianagara bân èsonnat è Pendopo Kabhupatèn Sumèḍang.

È ahèr taon 1857, Martanagara perna odi' è romana Radhin Saleh kaangghuy sakola bân perna ngallè sakola ka Semarang. È taon 1859, Martanagara bâli ka Batavia.

## Lakon è politik
Sabelluna bân è bâkto jabatanna dhâddhi Bhupatè Bandung, Martanagara mèmpen sajomla kalakowan bhângonan sajomla infrastuktur. Kalakowan ḍâ'-kaḍâ'na sè Martanagara pèmpèn arèya bhângonan ghlâdâk Bayabang semi-permanen sè èghâbây ḍâri bhâmbhu sè mangaè' Kabhupatèn Cianjur bân Kabhupatèn Bandung Bârâ' è taon 1890. Bhângonan ghlâdâk permanen rèya èlanjutaghi bi' Wiranatakusumah V dhâddhi Bhupatè Cianjur è tson 1917 bân marè sabelunna Martanagara dhigghâl omor otabâ pan-brâmpan arè samarèna Sèptember 1926. Namong, ghlâdâk rèya èlang polana Bayabang la tasellem Waduk Cirata. 

Sabelluna dhâddhi Bhupatŕ Bandung, Martanagara marè dhâddhi Patih kaangghuy Afdeeling Mangunreja è taon 1883 aḍâsarraghi Besluit N°18 pertangghâl 29 April 1883.

Martanagara molana èmèntaè bi' Kabulâ Residen Mangunreja sè anyama Revenswal è bulân Mèi 1893. Revenswal mènta Martanagara dhâddhu Bhupatè Bandung kaangghuy aghântè'è R.A. Kusumahdilaga sè la dhigghâl omor è bulân April sè bingkèng.

Martanagara masaroju' proposal bhângonan sakola hosos babinè' sè èajuaghi bi' Radhin Dewi Sartika, sè pas maddhâk è 16 Januwari 1940.

## Gellar

* Martanagara, 9 Pebruwari 1845

* Radhin Martanagara
* Radhin Aria Martanagara, molaè ḍâri 12 Pèbruwari 1892

## Karjâ

* Wawancara Batara Rama, 1887
* Wawancara Angling Darma, 1902
* Piwulang Barata Sunu, 1918 (Sunda) Babad Sumedang, 1921, ḍâlem horop pegon
* Rama Medal, Batavia: Balai Pustaka, 1940

## Otobiografi
(Sunda) Babad Radhin Adipati Aria Martanagara, Bandung: Aurora, Oktober 1924, ḍâlem horop latèn.

## Sombher