Arya Damar

**Arya Damar** panèka tokoh legendaris è dâlem sejarah Indonesia sè aghâdhui peran penting dâlem narasi peralihan dâri jaman Hindu-Budha Majapahit dâ' bangkitna kesultanan Islam, khusussa Kesultanan Demak, è abad ke-15. Asmana ètemmoè è pan-bârâmpan babad Jhâbâ, babad, bân tradisi lisan Indonesia mènangka orèng molja, laksamana, bân tokoh strategis è bidang maritim bân militer. Kabâdâ'ânna serrèng èposisiaghi mènangka panyambung antara duwâ' jaman otama è dâlem jhâjhârbâ'ân Jhâwa. È dâlem sumber tradisional, Arya Damar ègambaraghi mènangka tokoh sè andi' keahlian politik bân kepemimpinan maritim, khusussa è dâlem ngator daerah paseser sè afungsi mènangka jalur perdagangan internasional. Salerana serrèng èkabâ' sareng Palembang bân aèng Selat Malaka, wilayah-wilayah sè è bâkto jârèya aghâdhui penting strategis ghâbây Majapahit bân kakowadhân Islam sè tombu. 

Peranna mènangka pangobâsa otabâ pejabat tèngghi è wilayah ka'dinto madhâddhiyâghi salerana dhâddhi tokoh kunci dâlem dinamika kakobâsa'an, perdagangan, bân penyebaran agama Islam è Nusantara Indonesia. Maske èbâdâ'aghi è antarana jhâjhârbâ'ân bân legenda, Arya Damar pagghun aghâdhui kennengngan sè signifikan dâlem memori kolektif orèng Jawa bân Melayu. Carèta-carèta tentang salerana bânnè namong nyarèta'aghi peristiwa politik bân militer namong jhughân ngajhâri transisi budaya, agama, bân identitas sè abhânto Indonesia awal. Mèlana, Arya Damar serrèng èpaḍâpa’ mènangka tokoh perantara simbolis, bangsawan Majapahit sè aghunaaghi peran è dhâlem kalahiranna tatanan Islam anyar è Nusantara ka’ḍinto.

## Kaodi'en
Arya Damar èkennal kalabân pan-bârâmpan nyama è dâlem somber-somber tradisional, è antarana Jaka Dilah bân Swan Liong. èyangghep lahir sekitar taon 1426 è Palembang, dâri keluarga keturunan Cina Hui sè dhâtâng ka kepulauan kalabân armada Laksamana Zheng He è awal abad ke-15. Eppa'na èkoca' abâdâhaghi kapentingan Majapahit, khususèpon dâlem perdagangan bân administrasi palabbhuan, bân neptep è Palembang ra-kèra taon 1415, bâkto wilayah kasebbhut bâdâ è bâbâna pangaro Majapahit. È bâkto odi'na, Arya Damar akabin sareng orèng binè' lokal è taon 1449, sè langkong makowat posisina è dâlem elit lokal Palembang. Saterrossa, salerana èkabâ' ampon apinda ka Demak, wilayah sè salastarèna bhâkal maju dhâddhi pusat kakobâsa'an Islam è Jhâbâ. Langka' ka'dinto serrèng ètafsiraghi mènangka bâgiyân dâri dinamika politik bân agama è bâkto transisi Majapahit dâ' kesultanan Islam.

Pan-bârâmpan kronika bân babad, akadhi Kidung Pamacangah bân Usana Bali, ngajhâri Arya Damar mènangka tokoh militèr sè mimpin ekspedisi raja Majapahit. È ḍâlem catatan-catatan ka’ḍinto, salerana èkoca’ mimpin ra-kèra 15.000 pasukan è dhâlem pakala’an Bali lao’ tamaso’ arebbu’ dhisa Ularan, atas parenta karaja’an Majapahit. Namong, tradisi babad jhughân nyathet jhâ' èpon èhukum polana mate'è moso sè ampon nyerah, lalakon sè èangghep pelanggaran etika bela diri menorot norma-norma karajaan è bâkto jârèya. Pèlè ècatet jhâ' bhâb-bhâb panèka serrèng ngandung perbedaan kronologis bân simbolis, sè ècerminaghi memori kolektif bân legitimasi politik bânnè namong catatan faktual.

È ḍâlem versi laèn sè bânnya' èberri'aghi, Arya Damar salastarèna èangghep dhâddhi adipati (wali) Palembang, jabatan penting sè negga'aghi peranna mènangka wakil kakobâsa'an Majapahit è wilayah strategis Sumatera lao'. Bâ'na jhughân èkoca' akabin sareng putri Cèna sè sabellunna ètolak sareng Rato Brawijaya V, narasi sè serrèng èarteaghi mènangka simbol hubungan antara elit Majapahit, masyarakat Muslim Cèna, bân jaringan kekuatan maritim Nusantara. Lebat bhân-sabbhân versi panèka, Arya Damar kalowar mènangka tokoh lintas budaya bân lintas bâkto sè ngadeg è persimpangan Majapahit, Palembang, Demak, bân dunnyah maritim Asia Tèmor Lao', sè carèta odi'na ècerminaghi kompleksitas politik, etnis, bân agama dâri transisi bhâghus abad ke-15.

## Karirre
È Demak, Arya Damar èkabâ' aghâdhui peran penting mènangka laksamana pertama Kesultanan Demak saamponna èpaddek è sekitar taon 1475. Tradisi èkabâ'aghi jhâ' èpon ngator pasukan maritim Demak dâddhi 15 divisi angkatan laut, persiapan sè èmolaè è taon 1466, è bâkto Demak ghi' è dâlem proses makompolaghi kakobâsa'anna. Armada panèka dhâddhi tulang punggung kakowadhân Demak, ngamanè jhâlân dagang, abhâla wilayah paseser, bân negga'aghi posisi Demak mènangka kakowadhân maritim anyar è Jhâbâ bân è lowar. Arya Damar atugas kantos taon 1496, sè dhâddhiyâghi tokoh sentral è fase awal militerisasi bân ekspansi Demak. Bâ'na jhughâ èkabâ' bâdâ mènangka saksi è acara penting è bâkto Majelis Walisongo (Walisongo) ngangkat Raden Fatah mènangka Sultan Demak sè partama, momen penting dâlem sejarah Islam Jhâbâ. Hubungan sè semma' sareng tokoh-tokoh Islam awal, è antarana Syekh Maulana Ishaq, nojjhuaghi jhâ' peranna ta' coma èbâtesi dâ' militer malolo, namong jhughân èkabâli sareng jaringan ulama Islam bân misionaris Islam sè tombu cè' ceppètta è bâkto jârèya. Posisi Arya Damar kalabân cara ghâpanèka bâdâ è nexus kakowadhân politik, militer, bân agama.

Saellana binèna sè kaduwâ' seda, Arya Damar mele pensiun dâri kaodhi'ân politik bân militer, mènangka tandha fase aher dâri layananna. Salerana matè è taon 1514 è omor ra-kèra 89 taon bân èkobur è Demak, è seddi'na koburan binèna. Tradisi lokal maènga'è salerana kalabân gelar Kyai Palembang, gelar sè negghâ'aghi asal-usul bân posisina mènangka sarjana militèr sè èhormati.

Bânya' tradisi lesan bân babad sè saterrossa nyambung Arya Damar mènangka leluhur dâri pan-bârâmpan kalowarga bangsawan è Kepulauan Indonesia, khususèpon è Bali (Tabanan), bân jhughân pangobâsa lokal è Madhurâ bân Jhâbâ. Sala sèttong tokoh sè serrèng èsebbhut toronanna panèka Arya Kenceng, tokoh kalonta dâlem jhâjhârbâ'ân Bali. Klaim-klaim silsilah panèka, sanajân ta' salanjangnga bisa èverifikasi sareng historiografi modern, nojjhuaghi pangaro simbolis sè èjhârbâ'aghi dâri Arya Damar dâlem memori kolektif kepulauan Indonesia mènangka mediator antara Majapahit, Demak, bân dunnyah Islam awal.

## Sombher