open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Syahnaz Sadiqah

**Syahnaz Sadiqah** (lahèr 30 Oktober 1993) èngghi panèka pemerran sareng prèsènter sè katoronan bhângsa Inḍonèsia. Syahnaz panèka tamaso' raji ḍâri Bhupatè Bandung Bârâ' prioḍe 2025-2030, Ritcie Ismail. Sacara otomatis, Syahnaz langsung ajabat dhâddhi Katowa Tim Penggerak PKK Kabhupatèn Bandung Bârâ'.

## Kaoḍi'ân Awwâlâ
Syahnaz tamaso' ana' sè nomer tello' ḍâri pasangan Munawar Ahmad sareng Amy Qanita. Salèrana tamaso' alè'èn ḍâri Raffi Ahmad sareng Nisya Ahmad.

## Karèr
Syahnaz amolaè karèrna è dunia hiburan sajjhek ngèbâ acara tèlèvisi Dahsyat sè tayang è RCTI è taon 2013.

## Kaoḍi'ânna Dhibi'èn
Syahnaz amantan sareng sala sèttong angghuta grup musik Govinda, èngghi panèka Ritcie Ismail, è tangghâl 21 April 2018. Kaḍuwâna ngaghungè pottra kembhâr sè anyama Zatn Sadavir Ezhilan Ismail sareng Zunaira Alessia Safaraz Ismail sè lahèr è tangghâl 3 Jânuwari 2020.

### Penḍiḍikan

* Universitas Padjajaran, S-1 Èlmo Komunikasi (èpakalowar)

## Kontrovèrsi
È tangghâl 21 Junè 2023, Syahnaz èkabhâraghi selingkuh kalabân aktor Rendy Kjaernett. Kabhâr kasebbhht awwâllâ ḍâri parnyataan rajina Rendy, Lady Nayoan, sè adhâbu jhâ' Rendy ampon aselingkuh sareng Syahnaz korang lebbi ampon sataon. Lady adhâbu jhâ' perselingkuhan kasebbhut awwâllâ è bulân Julè 2022, nalèkana salèrana  pareppa'an bhubhut tor para' adhingghâl dhunnya karana ngalamè beddhâ è dindingnga rahèm. Salèrana nyebbhutaghi jhâ' Syahnaz majer kamar hotèl sè èkènnèngngè asareng Rendy è bulân Agustus 2022, nalèkana kaḍuwâna parappa'an ngalaksaaghi syuting è Bandung. Lady ngungkapaghi jhâ' Rendy nganghungè tato kalabân mowana Syahnaz è bâgiyân bâlâkang, karan Lady alaporaghi Rendy kalabân tindakan kemerasan è ḍâlem rumah tanggana è bulân Jânwuari 2023. Lady nyabut laporan kasebbhut saamponna ampon sepakat kaangghuy ḍamai sarenf Rendy, Syahnaz, tor Jeje Govinda mènangka rakana Syahnaz. Salèrana adhâbu jhâ' Syahnaz sempet mènta sapora ka abâ'na è tangghâl 11 Sèptèmber 2023, namong ghi' ajhâlânè hubungan perselingkuhan sareng Rendy, kantos ètemmo sareng Lady è bulân Jânwuari 2023. Lady jhughân nambaaghi jhâ' salèrana narèma laporan dâri orèng è mèḍia sosial sè ngoladhi Syahnaz sarenf Rendy pareppa'an aselingkuh. Salèrana pas apublikasiaghi bhuktè perselingkuhan kaḍuwâna ka mèḍia sosial kalabân nolès jhâ' Syahnaz ngolok Rendy kalabân sebbhuddhân "raka".

## Sombher
Rossa

**Rossa** (lahèr Sri Rossa Roslaina Handiyani, lahèr 9 Oktober 1978), otabâ sè akrab è olok Teteh Ocha è Inḍonèsia, sareng Dato' Sri Rossa è Malaysia, èngghi panèka sorang penyanyè Inḍonèsia. Salèrana èngghi panèka Diva Pop Inḍonèsia sè Palèng Paju Salanjhângnga Massa kalabân dhâsar pajuna album-albumna. SM Entertainment, Anugrah Planèt Muzik, Asia Pop 40 sareng Pop Inḍonèsia (*Queen of Pop Indonesia*)". Salaèn dhâddhi penyanyè, salèrana jhughân sorang pebisnis, aktris, proḍuser rekkaman, proḍuser èksèkutif filem, sutraḍara video klip, juri, sareng prèsènter.

Mènangka dhâddhi sorang diva Inḍonèsia, Rossa ampon ngasèlaghi bânynya' laghu sè kalonta sareng ngaollè Multi-Platinum Award kantos Million Awards kaangghuy album-albumna. Sampè' kalontana laghuna Rossa, salèrana toman èbâjâr 150 juta kaangghuy Anyanyè sèttong laghu kaghungna dhibi' sè ajuḍul "Sakura" tor 210 juta kaangghuy Anyanyè sèttong laghu kaghungna dhibi' sè ajuḍul "Ayat-ayat Cinta". Salèrana jhughân tamaso' artis Inḍonèsia sè palèng larang è Malaysia sareng Singapura. Sarta sala sèttong sè palèng larang è Inḍonèsia.

Prèsèter terkemuka Metri TV, Alvin Adam nyebbhutaghi ḍâlem buku biografina "*The Story Book Just Alvin Part.2*" jhâ' Rossa èngghi panèka "Rato Konsèr Inḍonèsia (*Queen of Concert Indonesia*)" karana cè' bânynya'an orèng mènta kaangghuy anyanyè è konsèr. Penyanyè sarta juri è ajang nyarè bakat èngghi panèka Judika jughân ngaghungè panḍangngan sè sami kalabân Alvin Adam jhâ' Rossa panèka Rato Konsèr è Inḍonèsia karana segghutna mabâḍâ konsèr.

## Sombher
Arief Hidayat (hakim)

**Arief Hidayat** (lahèr 3 Pèbruwari 1956) panèka Katowa Mahkamah Konstitusi (MK) periodè 2015 kantos 2018. Sabellumma, Hidayat panèka profesor hokom è Universitas Diponegoro.

È bulân Jânuwari 2017, Hidayat mèmpèn *investigasi* ḍâ' ca-kancana sè bâḍâ kaè'enna kalabân kasos *korupsi* è MK. Hidayat nolongè kancana kaḍuwâ sè paḍâ hakim, I Dewa Gede Palguna bân Manahan Sitompul, tapè pas nemmu bhuktè sè madhâddhi pameccatan kancana sè laèn, èngghi panèka Patrialis Akbar.

## Riwayât Kaoḍi'ân
Arief Hidayat ngawwâli lako sajjhâk lulus ḍâri Fakultas Hukum Universitas Diponegoro, Semarang. Hidayat tapèlè mènangka hakim konstitusi aghântè'è Mahfud MD è tangghâl 4 Maret 2013, lèbât pamèlèyan è Komisi III, Dewan Perwakilan Rakyat. Hidayat resmi èlantik dhâddhi hakim konstitusi sareng Prèsiḍèn Susilo Bambang Yudhoyono è tangghâl 1 April 2013.

Hidayat aropa'aghi profesor Fakultas Hukum Universitas Diponegoro. Bidang kaahliyânna Hidayat panèka hokom tata naghârâ, hokom bân politik, hokom bân *perundang-undangan*, hokom lingkungan bân hokom *perikanan*.

Hidayat resmi apangkat dhâddhi Katowa Mahkamah Konstitusi Republik Indonesia molaè tangghâl 14 Jânuwari 2015, sa'amponna èkala' sompana bâkto palantikan sè èlakonè è ruang sidang lantai ḍuwâ', geḍḍung Mahkamah Konstitusi RI.

Hidayat panèka sala sèttong ḍâri minoritas hakim konstitusi sè anḍi' pendapat jhâ' seks pranikah (sabemma akabin) bân seks ḍâ-paḍâ jennis karana lèbur paḍâ lèbur è Inḍonèsia kodhu ta' èyollèyaghi è taon 2017.

Sa'abiddhâ dhâddhi Katowa MK, Hidayat tapèlè dhâddhi Prèsiḍèn AACC (Asosiasi MK Se-Asia) ḍuwâ' periodè. Ḍâlem catettan lakona Hidayat è MK, Hidayat panèka aropa'aghi sala sèttong hakim kalabân pangalaman sè ghenna' karana toman bâḍâ è pangkat mènangka Hakim MK, Bâkkèl Katowa MK, kantos dhâddhi Katowa MK.

## Sombher
Armi Susandi

**Dr. Armi Susandi, MT.** (lahèr 4 Sèptèmber 1969) panèka èlmowan bân pangajhâr Inḍonèsia. Armi panèka aropa'aghi pakar cuaca bân iklim (klimatologi) bân ahli ḍâlem bidang *kebencanaan hidrometeorologi*, Armi jhughân ngajhâr è Institut Teknologi Bandung (ITB) sajjhâk 1994 kantos 2020.

## Kaoḍi'ânna Armi
Armi Susandi jhughân apangkat dhâddhi Bâkkèl Katowa Pokja Adaptasi Perubahan Iklim è Dewan Nasional Perubahan Iklim (DNPI), panèka lembaga naghârâ sè èbhângon kalabân dhâsar Kapotosan Prèsiḍè kalabân tugas *akoordinasi* kabijâghân bân osaha ka'angghuy ngadhebbhi aobâ'an iklim.

Armi ngaollè gellar sarjana (S-1) bidang Geofisika bân Meteorologi ḍâri Institut Teknologi Bandung è taon 1993, gellar master (S-2) bidang studi Pembangunan jhughân èkaollè ḍâri ITB taon 1998, seddheng gellar doktor (S-3) bidang *Der Fachbereich Geowissenschaften* bisa èkaollè ḍâri Universitas Hamburg, Jèrman. Armi jhughân dhâddhi panalètè tamoy è *Max Planck Institute for Meteorology*, Hamburg, Jèrman taon 2000 kantos 2004.

Armi panèka ampon bânnya' ngasèllaghi HAKI (Hak Atas Kekayaan Intelektual) ropana panèka produk teknologi ka'angghuy ngatasè cacobhâ'ân bân parkara lingkungan laènna, akadhi:

# SICA (*Sistem Informasi Cerdas Agribisnis*)
# FEWEAS (*Flood Early Warning Early Action System*)
# ELIAS (*Election Issues Awareness System*)
# OCtoPuS (*Ocean Crime Prevention System*)
# PREMISE *(Pathogen Spread Monitoring System*)
# SIS-SAR (*Smart Information System For Search And Rescue*)
# DYNAMIS (*Dynamic Management And Information Services For Fisheries*)
# SIME (*Sistem Informasi Manajemen Energi*)
# FORMS (*Forest Fire Management System*)
# DEMOXIS (*Decision For Mining And Oil Extraction Information System*)
# SIBE (*Sistem Intelijen Bencana*)
# PiseCOV (*Pilkada Serentak Tanpa COVID-19*)
# CORVIS (*COVID-19 Response & Prevention System*)
# SKOLAR (*Sekolah Aman Dari Penularan COVID-19*).

## Sombher
Abraham Lunggana

H. Abraham Lunggana, S.H., lebbi èkennal mènangka Haji Lulung (24 Juli 1959 – 14 ḍèsèmber 2021) panèka sala sèttong politisi Inḍonesia sè ajabat mènangka angghuta ḍewan Perbâkkèlan Rakyat Republik Inḍonesia neng è ḍistrik pemilu ḌKI Jakarta III (Kepulauan Seribu Jakarta Bârâ', bân Jakarta Lao' ḍâri taon 2019 2021 è Komisi VII.

Sabellunna atugas dhâddhi Bâkkèl Katowa ḍewan Perbâkkèlan Rakyat ḍaerah DKI Jakarta (ḌPRḌ) ḍâri taon 2014 kantos ambuwâ ḍâri jabatdhân taon 2018. Salaen politik, Haji Lulung jhughân pangusaha se aghâdhuwân pan-saponapan perusaha'an se ngator ka'amanan, parkir, tor penaghihyân otang è ḍaèra Tanah Abang.

## Carèta Kaoḍi'ân
Lulung èlahèrraghi è Jakarta è tangghâl 24 Juli 1959, ana' nomer petto' ḍâri sabellas sataretanan, ḍâri katoronan camporan Betawi-Bantèn. Ramana, Ibrahim Tjilang, panèka sala sèttong perwira kalabân pangkat Letnan Pertama (Peltu) è Angkatan Bersenjata Nasional Inḍonesia (TNI). Orèng Islam ḍâri lahèr, Lulung narèma nyamana Abraham ḍâri orèng lake' è Papua sè abhânto ramana è bâkto sè ḍi-buḍi loka è ḍissa', salaèn ḍâri katartarèghânna ramana ḍâ' Abraham Lincoln. Ramana sèdhâ è taon 1975, sè aghâbây Lulung nyarèh rejhekkèh è pasar Tanah Abang. Saellana jâriya èterrossaghi penḍiḍighânna è SMA tèknik, lulus è taon 1981. salèrana aghâdhui ghellâr Sarjana Hukum ḍâri Universitas Islam Attahiriyah.

èbhuna katoronan ḍâri KH. Abḍullah Syafi'i, penḍiri oerguruan Islam Asy-syafi'iah.

## Karièr

### Bisnis
È omor 20 taon, Lulung dhâddhi "bos toko bekkas" ètoro'è èpabhâjheng malowas pasar bân noro' organisasi sè bâḍâ hubunganna sareng Tanah Abang. È taon 1997, Lulung abângun kios-kios kènè' è bingkèng ghèddhung gheddhung otama Tanah Abang.

Saterrossa, Lulung anḍi' firma hukum bân bânnya' perusaha'an sè akaè' sareng parkir, kea'amanan, bân pangompolan otang. È ḍâlem sèttong wawancara sareng Tempo, Lulung nyebbut dhibi'na mènangka "The Goḍfather, sè ta' jahat".[6] È taon 2005, sa'amponna bâḍâ kadhâddhiyânsala sèttong pamimping gèng èpatè'è, perusaha'an Lulung nyerep bânnya' angghuta geng, i ka'angghuy nyegghâ pengikut sè ta' akaè' ḍâri aghâbây masalah.

## Sombher
Basuki Tjahaja Purnama

Basuki Tjahaja Purnama (EYD: Basuki Cahaya Purnama, nyama Tionghoa: 鐘萬學 artèna. Zhōng Wànxué,[2] Hakka: Chûng Van-ho̍k, lahèr 29 Juni 1966), lebbi èkennal kalabân jhulughân Hakka ahok (阿Ameh) orini BTP, panèka pengusaha bân politisi Cèna-Inḍonesia sè dhâddhi Presiḍen Komisaris PT Pertamina molaè tangghâl 25 Novèmber 2019, kantos tangghâl 1 Pèbruari 2024. Ahok panèka kaka'na Basuri Tjahaja Purnama (Bupati Belitung Tèmor ḍâri taon 2010–2015). È ḍâlem politik, salèrana aropa'aghi angghuta Partai Ḍemokrasi Inḍonesia Perjuangan (PḌI-P), ampon terḍaftar mènangka angghuta molaè tangghâl 8 Pèbruari 2019.

Basuki molaè karir politikghâ kalabân noro'  Partai Perhimpunan Indonesia Baru è taon 2003, saterrossa acalon ka'angghuy dhaddhi ḍewan Perwakilan Wilayah Provinsi Kepulauan Bangka Belitung (ḌPRḌ) bân mennang korsè. È Pemilu ḍaerah Belitung Tèmor taon 2005, salèrana ècalonaghi mènangka calon Bupati Belitung Tèmor, èbhârengi Khairul Effenḍi, bân mennang è pemilu kalabân 37,13% sowara. Karir politikghâ cokop suksès, bân saterrossa ècalonaghi dhâddhi Gubernur Kepulauan Bangka Belitung kalabân sokongan samporna mantan Presiḍen Inḍonesia Abḍurrahman Wahiḍ. Namong, sayangnga kala telak sareng pasangan calon Eko Maulana Ali sareng Syamsuḍḍin Basari.

Partai Golongan Karya (Golkar) dhâddhi panggung politik anyar ḍâ' ka Basuki ka'angghuy alomampa dhâadhi ḍewan Perwakilan Rakyat Inḍonesia (ḌPRḌ) ghâbây ḍistrik pemilihan Kepulauan Bangka Belitung è Pemilu Legislatif taon 2009. Hasèlla, Ahok narèma 119.232 sowara, sè ngaollè korsè legislatif bân korsè è Komisi II. È Pemilu Gubernur Jakarta taon 2012, salèrana èpèlè sareng Joko Wiḍoḍo (Walikota Sorâkarta) ka'angghuy dhâddhi calon Bâkkèl Gubernur ḌKI Jakarta, sè èḍukung sareng  Partai Ḍemokrasi Inḍonesia Perjuangan (PḌI-P) bân  Partai Gerakan Indonesia Raya (Gerindra). è bâkto acalon, Ahok aoba partai ḍâ' Partai Gerindra. Ta' èsangka, perjuanganna èbâjâr kalabân persentase sowara 53,82% bân èresmiaghi sareng Presiḍen Susilo Bambang Yuḍhoyono è tangghâl 15 Oktober 2012.

## Sombher
Mohamad Sanusi

Ir. H. Mohamaḍ Sanusi (lahèr 4 Juli 1970) panèka Katowa Komisi Ḍ bân Katowa Fraksi Partai Gerinḍra è Ḍewan Perwakilan Rakyat Wilayah Jakarta (ḌPRḌ) neng è perioḍe 2014-2019.

## Carèta Oḍi'

### Penḍiḍighân
Sanusi lulus ḍâri SḌ Negeri Sungai Bambu (1983), SMP Negeri Jakarta 95 (1986), bân SMA Negeri Libels 15 (1989). Taon 1995 èsambhât sarjana ḍâri Fakultas Teknik Sipil, Institut Sains & Teknologi Nasional, Jakarta.

## Karier
Sajjegghâ ghi’ kuliah, Sanusi aktif noro’ ḍâlem pan-saponapan organisasi tor kagiatan mahasiswa. Salèrana atugas mènangka Katowa Pameran Buku ISTN ḍâri taon 1991-1992, Katowa Kelas Mahasiswa Teknik Sipil ISTN taon '89, Katowa Asosiasi Mahasiswa Teknik Sipil ISTN è taon 1990, Katowa Senat ISTN è taon 1988, bân Katowa ḍivisi Komunikasi Mahasiswa Teknik Sipil seantero Inḍonesia nèng è Wilayah Jaboḍetabek-Lampung.

Orèng panèka jhughân dhaḍdhi Katowa ḍivisi Politik Ḍewan Kepemimpinan Ḍaerah Jakarta Panitia Pemuḍa Nasional Inḍonesia (KNPI) è taon 2002. Molaè taon 2011 ampon dhaḍdhi Katowa Umum  Persatuan Bola Basket Inḍonesia (Perbasi). Bâkto Jokowi ajhâlân dhâddhi gubernur è taon 2012, Sanusi jhughân tamaso' tim kampanyena. Jhughân atugas mènangka Benḍahara Ḍewan Pimpinan Daerah Jakarta Partai Gerinḍra kantos masa jabatdhânna lastarè è taon 2014.

Sabellunna maso' ka politik, Sanusi panèka pengusaha sè kalonta, mimpin pan-bârâmpan perusaha'an sè baḍâh è sektor properti. Sala sèttong peranna panèka Komisaris PT Citicon Meḍialand (2005-2007), Presiḍen ḍirektur Citicon Mitra Bukti Tinggi (2006-2008), bân Presiḍen ḍirektur Bumi Raya Properti (2008-2010).

è lowar lalakonna mènangka bâkkèl masyarakat, Sanusi aktif alako sosial lèbât Presiḍen Mohamaḍ Sanusi Center (MSC) sè èpaḍhaḍdhi è taon 2010.

Tangghâl 30 Ḍèsèmber 2016, Sanusi èokom pettong taon panjara sareng Ḍenda 250 juta rupiah sareng Mahkamah Korupsi Jakarta karana ècapo' kasus reklamasi Pantai Jakarta ḍâjâ.

### Keterlibatdhân sareng Komisi Pemberantasan Korupsi (KPK)
Sanusi ètangkep sareng Komisi Pemberantasan Korupsi (KPK) è tangghâl 31 Maret 2016, kalaban parkara nyogok ḍâlem kasus reklamasi Jakarta. Hakim nganggep jhâ' faktor-faktor mitigasi ḍâlem okoman panèka tamaso' pangakowan Sanusi ḍâ' lalakonna bân sokongan ḍâri kalowargana. Samentara jâriya, faktor-faktor sè aghâbây bhâghus tamaso' kagagalanna ka'angghuy nolonge program pamarènta bân posisina mènangka angghuta parlemen.

Saterrossa, hakim nolak parnyo'onanna mantan politisi Gerinḍra ka'angghuy mataḍâ' hak-hak politikghâ. Hakim èpassra'aghi ka orèng bânnya' ka'angghuy motossaghi apa bhâkal mèlè Sanusi otabâ enja' bâkto ècalonaghi ka'angghuy jabatdhân umum.

Sabellunna ètangkep, Sanusi acalon mènangka gubernur Jakarta, ngaḍhep ka calon gubernur Basuki Tjahaya Purnama, sè èkennal jugan kalabân nyama Ahok.

## Sombher
Hamengkubuwana II

**Sri Sultan Hamengkubuwono II** (Bhâsa jhâbâ: ꦲꦩꦼꦁꦏꦸꦨꦸꦮꦤ꧇꧒꧇, 7 Maret 1750 – 3 Jânuwari 1828) panèka rato kaḍuwâ' è Sultan Yogyakarta, sè èbâgi ḍâ' tello' perioḍe: 1792–1810, 1811–1812, bân 1826–1828. È bâkto pamarenta'an kaḍuwâ' bân katello', èkennal kalabân nyama **Sultan Seppo**. Masa jabatdhân kaḍuwâ'na panèka sè palèng panḍâ' è ḍâlem jhâjhârbâ'ân Kesultanan Yogyakarta.

Sri Sultan Hamengkubuwono II panèka kaèh juju'en Raḍen Hardjoḍikromo, sè aropa'aghi kaè na presiḍen ḍâ'-aḍâ' Inḍonesia, Ir. H. Soekarno.

## Kaoḍi'ân awwâl
Asmana sè saongghuna Gusti Raḍen Mas Sunḍara pottra nomer lèma' ḍâri Sultan Hamengkubuwana I ḍâri binèna, Gusti Kanjeng Ratu Hageng/GKR Kaḍipaten. Salèrana èlahèrraghi è tangghâl 7 Maret 1750, è bâkto ramana, Pangeran Mangkubumi, aberonta' ka Mataram bân Kompeni Hinḍia Bâlândhâ (VOC). Bâkto kaḍaulatan Hamengkubuwana I èangghep è Parjhânjhiân Giyanti taon 1755, Raḍen Mas Sunḍara jhughân èangghep mènangka anom (bupati).

È taon 1774 (otabâ taon Jhâbâ 1700), ghâgghâr èmolaè è ḍâlem Kesultanan Yogyakarta bân Sunana Surakarta amarghâ mitos ahèr abaḍ, sè aramallaghi robbhuna sèttong karaja'an. è bakto ghâpaneka, Raḍen Mas Sunḍara nolès buku Suryaraja, sè aramallaghi jhâ’ mitos ahèr abaḍ bhâkal èlang sabâb Sorakarta sareng Yogyakarta bhâkal akompol è bâbâ pamarenta’anna. Naskah panèka teptep èkarataghi kantos samangken mènangka sala settong pusaka Karaton Yogyakarta, kalabân asma *Kangjeng Kyai Suryaraja.*

## Pamarenta'an
tangghâl 24 Maret 1792, ramana, Hamengkubuwana I, sèḍhâ. Raḍen Mas Sunḍara èangka' dhâddhi rato kalabân ghellâr Hamengkubuwana II. Salerana èkennal mènangka rato sè kerras bân anti-Bâlândhâ. Ḍari ka'ḍinto, pamarenta'anna aropa'aghi sala settong ḍâri gejolak. Konflik antara pottrana Mangkubumi bân orèng Eropa èbâḍâ'aghi è bâkto pamarenta'anna.

Hamengkubuwana II kalaban tegas nolak ro'-noro' ka manca, saè Bâlândhâ otaba Inggris. Salèrana ngangghep Bâlândhâ mènangka kakobasa’an sè kodhu èparlakowaghi kalaban tè-ngatè. Kabâḍâ'ân sajân sossa è bâkto salerana aghântè pan-bârâmpan panasèhat rato è jhâman pamarenta'an Hamengkubuwana I. Sala sèttong sè èangghep panèka Patih ḍanureja II, pottrana Patih ḍanureja I. Kapotosan ka'ḍinto marogi karaton, polana patih abâli ka'angghuy aḍukung ḍâ' Bâlândhâ.

## Sombher
Hamengkubuwana III

**Sri Sultan Hamengkubuwana III** (20 Pèbruari 1769 – 3 Novèmber 1814) panèka rato katello' è Kesultanan Yogyakarta, marenta dhâddhi ḍuwâ' perioḍe: 1810–1811 bân 1812–1814.

Salèrana jhughân ramana Pangeran ḍiponegoro, tokoh berpengaruh è Perrang Jhâbâ taon 1825–1830.

## Penobatdhân mènangka Rato
è tengnga rampoghân karaton Yogyakarta, èpasra'aghi upacara ka'angghuy araya'aghi penobatdhân Hamengkubuwana III. Upacara èmolaè kalabân paraḍe militèr sè aropa'aghi infanteri, pasughân sè nompa' jhârân, bân artileri lapangan sè èpasang ḍâri Maḍras, sè èator ḍâlem lèma bellas bhârisân, èparenta'aghi ka'angghuy ngisi lapangan sè lebar para' saratos meter sè èbâgi è antarana Benteng Vreḍeburg bân kennengnganna masyarakat. Sabellunna paraḍe militer èmolaè, sanga' bellas tembakan beḍdhil ètèmba'aghi mènangka salam ḍâri arah benteng, bân band militer kavaleri panjâgâ Sultan, sè èkompolaghi ḍâri Inḍo bân Ambon, lebbi negghesaghi aura militer penobatdhân Sultan anyar.

Kapten William Colebrooke RA, sè nyakse'è upacara panèka, aghâmbhâraghi jhâ' upacara panèka "upacara sè cè' èkasennengngèna," akaḍhi sè ètolès è ḍâlem sorat ka'angghuy ramana, Kolonel Paulet Colebrooke RA, è Kent, Inggris.

## Sejarah Pamarènta'an
Asmana sè saongghuna Raḍen Mas Surojo, pottrana Hamengkubuwana II, èlahèrraghi tangghâl 20 Pèbruari 1769. È bulan ḍèsember 1810, tantara Bâlândhâ nyerrang Karaton Yogyakarta mènangka lanjutdhânna parmosoan antara Hamengkubuwana II sareng Herman ḍaenḍels.

Hamengkubuwana II èpakalowar paksa ḍâri tahta saellana Raḍen Ronggo aberonta'. Herman ḍaenḍels saterrossa ngangka' Raḍen Mas Surojo dhâddhi Hamengkubuwana III kalabân pangkat bupati, otaba bâkkèl rato. Jhughân nangkep bân nahan Pangeran Notokusumo, alè'na Hamengkubuwana II, è Cirebon.

È taon 1811, Inggris sukses ngajhâk koloni-koloni Bâlândhâ, khususèpon Jhâbâ. Hamengkubuwana II aghuna'aghi kasempadhân panèka ka'angghuy naèk polè tahta bân makalowar tahta Hamengkubuwana III mènangka potra mahkota. Kadhâddhiyân panèka èlampa'aghi è tangghâl 28 Ḍèsèmber 1811.

Saterrossa èmolaè konfrontasi antara Hamengkubuwana II bân Thomas Raffles, kapalana pamarènta Inggris è Jhâbâ. Perrang kasebbhut èlampa'aghi è Istana Yogyakarta, è ḍissa' Thomas Raffles ngojuk Hamengkubuwana II ka Polo Penang bân mabâli Hamengkubuwana III mènangka rato.

## Sombher
Hamengkubuwana IV

**Sri Sultan Hamengkubuwono IV** (Bhâsa jhâbâ: Sri Sultan Hamengkubuwono IV), (3 April 1804 – 6 ḍèsèmber 1823) panèka rato sè kapèng empa' è Kesultanan Yogyakarta, sè marènta ḍâri taon 1814 kantos taon 1822.

## Sejarah Pamarenta'anna
Asmana sè saongghuna **Gusti Raḍen Mas Ibnu Jarot**, pottrana Hamengkubuwono III sè nomer ballu bellas, èlahèrraghi ḍâri rajina Gusti Kanjeng Ratu Kencono è tangghâl 3 April 1804. Salèrana aghântè'è ramana è omorra sapolo taon, è taon 1814. Polana omorra sè ghi' ngoḍâ, paku alam I èangka' mènangka ratona.

È jhâman pamarènta’an Hamengkubuwono IV, kakowasa’an Patih ḍanurejo IV sajan raja. Tan-taretanna epaḍaḍḍi jabatan se penting è karaton. Kalowarga ḍanurejo kalonta kalaban ta’at ḍâ’ oreng Bâlândhâ. salèrana jhughân nolongè implementasi sistem Sewa Tana ghâbây orèng pribaḍi, sè akhèrra marogi orèng biasa.

tangghâl 20 Jânuawri 1820, Paku Alam I nyorot jabatdhân bupati. Pamarènta'an mardhika Hamengkubuwono IV namong abit ḍuwâ' taon, polana salèrana sèdhâ dhâdhâghân è tangghâl 6 ḍèsèmber 1823, è bâkto è aliborân. Saèngghâ, Hamengkubuwono IV aghâdhui ghellâr anumerta **Sinuhun Jarot, Seda Besiyar**.

pasèdhâna sè dhâdhâghân Hamengkubuwono IV aghâbây orèng ngoca' jhâ' Hamengkubuwono IV èracon è bâkto è liborân. Potra mahkota sè ghi' ta' aomor tello taon èpaḍhâddhi rato, èkala' ghellâr **Hamengkubuwono V.**

## Carèta Kaoḍi'ân

### Permaisuri
(garwa paḍmi)

# Gusti Kanjeng Ratu Kencana

potrè Ḍhanureja II, *Patih* Yogyakarta bân Gusti Kanjeng Rato Hangger. embâ ḍâri èbhuna panèka Hamengkubuwono II.

### Selir
*(garwa ampeyan)*

* Raḍen Ayu Ḍewaningrum
* Raḍen Ayu Murcitaningrum
* Raḍen Ayu Ratna aḍiningrum
* Raḍen Ayu Turunsih
* Raḍen Ayu Ḍaya Asmara
* Raḍen Ayu Murtiningrum
* janḍa Hamengkubuwana III
* Raḍen Ayu Ratnaningrum
* Raḍen Ayu Wiḍyawati

pottrana Ki Ḍhalang Jiwatenaya

## Nak-kanak

# sè moljâ Pangeran aḍipati Anom Hamengkunegara Suḍibya Rajaputra Narendra ing Mataramèlahèrraghi ḍâri GKR. Kencana, sèdhâ è omorra 108 arè
# Gusti Raḍen Mas Gathot lahèr ḍâri GKR. Kencana. ongghâ tahta mènangka Hamengkubuwana V
# Pangeran Harya Hangabehilahèr ḍâri BRAy. ḍaya Asmara. salèrana panèka perwira Royal Netherlands East Inḍies Army (KNIL), sè èkennal jhughân mènangka Benḍara Pangeran Harya Suryaḍiningrat otabâ Benḍara Pangeran Harya Panengah.
# Gusti Raḍen Mas Mustaya lahèr ka GKR Kencana. Saterrossa èparèngè ghellâr Kanjeng Gusti Pangeran aḍipati Mangkubumi bân naè' tahta mènangka Hamengkubuwana VI.

## Sombher
Alap-alap sapè

**Alap-alap sapè** (bhâsa Inḍonèsia: *Alap-alap sapè*; bhâsa Latin: *Falco moluccensis*) panèka *spesies* mano' ḍâri kalowarga *Falconifae*, ḍâri *genus Falco*. Mano' panèka aropa'aghi jennis mano' pamangsa mamalia kènè, bhâkbhuru, mano', kaddhâl, serangga sè anḍi' habitat è ḍaèra abukka' è sakabbhina tèngghina. Akadhi kebbhun, tegghâlân, alas, otabâ parkotta'an.

Mano' panèka aropa'aghi sala sèttong satwa sè èjâgâ kalabân dhâsar Paratoran Rèpublik Inḍonèsia UU Nomer 5 taon 1990 bân èyator ḍâlem PP Nomer 7 taon 1999 bân Paratoran Mentri KLHK Nomer 106 taon 2018. Kabâḍâ'ânna alap-alap sapè otabâ ellang alap sapè (*Falco moluccensis*) molaè langka, saèngghâ tamaso' ka ḍâlem golongan satwa sè èjâgâ. Manabi ètemmo ngobu mano' alap-alap sapè panèka ta' kalabân èdhin sè essa, bisa èyancam pidana okoman kantos 10 taon otabâ dhendhâ Rp. 200 juta.

## Ciri-Ciri
Alap-alap sapè anḍi' bhâdhân kènè' (30 cm). Sè lakè', bhâdhân bâgiyân attassa coklat petteng. Mahkotan bân bhâdhân bâgiyân attas abâk konèng, aghâris bân bâḍâ titik celleng tebbel. Bhâdhân bâgiyân bâbâ, konèng sorem kalabân calorètan celleng tebbel. Bunto'on bârna bu-abu abâk bhiru, konco'on potè, bân ghâris lèbâr celleng è *sub-terminal*. Manabi bâbinè', panèka okorranna lebbi rajâ, ghâris tebbel è bunto'on. ris-ghâris coklat, cocco'on bu-abu bâk bhiru, konco'on celleng, sera konèng, sokona konèng. Mano' alap-alap sapè biasana amangsa mamalia kènè, bhâkbhuru, bân èn-laènna.

Dhing ngabbher, alingkar ghân ni'-sakoni', ngabâng neng-enneng sambi maghuli lèmbângnga. Nyocco' nalèkana amangsa. Neng-enneng è tèyang, kan-bhungka'an, bâto cadas. Lèbunna rajâ ḍâri ranca'an kaju, alapès ḍâun, *epifit*, otabâ lomot, è bhungka sè terisolir, otabâ è lobângnga kan-bhungka'an. Tellorra abârna abâk mèra, ti'-titi' coklat jumlana 4. Abuḍu' neng bulân April-Agustus.

## Panyebbhârân
Alap-alap sapè panèka bâḍâ neng è ḍaèra abukka' è bhân-sabbhân katèngghiyân, teppi alas, kebbhun lahan partaniyan è Kalimantan, Jhâbâ, Bhâli, Sulawesi, Maluku, Nusa Tenggara, bân Papua.

## Sombher
Alap-alap ḍâi potè

**Alap-alap ḍâi potè** (*Microhierax latifron*) panèka alap-alap ḍâri kalowarga *Falconidae* sè tamaso' satwa sè èjâgâ è Inḍonèsia. Mano' panèka èsebbhut jhughân *Bornean Falconet*, *White-fronted falconet* (bhâsa Inggris); *Burung Lang Belalang*, *Falko Dahi Putih* (Malaju). Spesies panèka aropa'aghi spesies kalèma' bân ḍi-buḍina sè èterrangaghi sareng Sharpe è taon 1879.

## Katerrangan
Alap-alap panèka mano' pamangsa sè okoranna sanget kènè' (15 cm), buluna bârna celleng bân potè. Spesies panèka paḍâ kalabân alap-alap sèsèt, parbhidhâ'ânna bâḍâ neng è bulu sè bâḍâ è mowana sè lebbi potè. Bârna potè è ḍâina lanjhâng ka buḍi kantos ka mata. Lèmbângnga bân bunto'on taḍâ' titi' potèna. È individu binè, bulu sè è ḍâina abârna coklat buwâ berangan. Mano' sè kènè'an (sè ngoḍâ'ân) panèka abârna mèra bâk coklat è pèpè bân mahkotana.

## Panyebbhârân
Mano' pamangsa panèka endemik tor coma bâḍâ è Polo Kalimantan. Sabellumma, alap-alap ḍâi potè tacatet coma bâḍâ è Sabah, Malaysia, tapè catettan observasi è Inḍonèsia temmuna bâḍâ è Nunukan, Kalimantan Ḍâjâ. Kabâḍâ'ânna alap-alap panèka jhughân èlaporraghi jhâ' bâḍâ è alas indu' è Acèh.

## Sombher
Aurel Hermansyah

Titania Aurelia Nurhermansyah otabâ sè lebbi èkennal kalabân **Aurel Hermansyah** (lahèr 10 Julè 1998) panèka sorang penyanyè tor aktris sè abhângsa Inḍonèsia katoronan Jhâbâ Tèmor. Salèrana tamaso' pottrè lu-ghâlluna ḍâri musisi Anang Hermansyah sareng diva pop Krisdayanti. Laghu lu-ghâlluna èngghi panèka "Tanpa Bintang", sè èrilis taon 2010.

## Kaoḍi'ânna Dhibi'èn
È tangghâl 3 April 2021, salèrana resmi amantan sareng Atta Halilintar. Kabinan kaḍuwâna èlaksanaaghi sacara tertutup è Hotèl Raffles Jakarta kalabân èhaḍiri sareng Prèsiḍèn Rèpublik Inḍonèsia ka-7 Joko Widodo sareng Mentrè Pertahanan Inḍonèsia ka-26 Prabowo Subianto mènangka dhâddhi saksè asarta pan-saponapan artis sè bâḍâ è tana aèr. Kabinan kaḍuwâna èsiaraghi langsung sareng stasiun TV RCTI sareng MNCTV, sè sempet bâḍâ kontrovèrsi karana èangghep ta' edukatif sareng Komisi Penyiaran Inḍonèsia, namong pas èollèaghi sareng lembaga kasebbhut kalabân kodhu ngalakonè pan-saponapan syarat, akadhi protokol kasehadhân COVID-19 sarta kodhu nerrapaghi edukasi nilai-nilai adhât sareng buḍâjâ è bâkto akad nikah sareng sokkoran akad. Maskè ènga' ka'rowa "Ikatan Cinta Atta dan Aurel Special" suksès ngaollè rating è tèlèvisi. Siaran langsung prosèsi akad nikah Atta-Aurel atajuk "Ikatan Cinta Atta & Aurel Spesial Akad Nikah" sè ètayangaghi arè Satto, 3 April 2021 suksès ngaollè rating 5 persèn sareng audience share 35 persen (upler middle). Acara sokkoran sè ètayangaghi langsung è MNCTV è arè sè sami kalabân prosèsi akad nikah sè atajuk "Ikatan Cinta Atta & Aurel Spesial Sokkoran akad", bâḍâ è peringkat nomer bellu' kalabân ngaollè rating 2,5 persèn sareng audience share 10 persen. Adapun acara Lamaran, Sèraman, pangajhiyân, sareng Henna Night èlaksanaaghi è Hotèl Intercontinental Pondok Indah è tangghâl 13, 19, 20 Maret 2021. Prosèsi lamaran Atta Halilintar sareng Aurel Hermansyah sè atajuk "Ikatan Cinta Atta & Aurel Spesial Lamaran" ngaollè rating 3 persèn sareng audience share 25,3 persèn (upler middle). Siaran langsung prosè sèrama  Atta-Aurel sè atajuk "Ikatan Cinta Atta & Aurel Spesial Sèraman" suksès ècatât rating 2,6 persèn sareng audience share 22,2 (upper middle). Pas, kaangghuy siaran langsung prosèsi pangajhiyân Atta-Aurel sè atajuk "Ikatan Cinta Atta & Aurel Spesial Pangajhiyân" ngaollè rating 3,1 persèn sareng audience share 24,4 persèn sekaligus unggul tellak è slot tayangânna.

È tangghâl 22 Pèbruwari 2022, salèrana ngalahèrraghi ana' lu-ghâlluna. Asma ana' lu-ghâlluna, Ameena Hanna Nur Atta, èumumaghi è akhèr acara "Dahsyatnya buAHHAti Atta Aurel" sè èsiaraghi sacara langsung è RCTI tangghâl 26 Pèbruwari 2022. È tangghâl 11 Nopèmber 2023, salèrana ngalahèrraghi ana' sè nomer ḍuwâ' èngghi panèka Azura Humaira Nur Atta.

## Sombher
Hamengkubuwana VII

**Sri Sultan Hamengkubuwana VII** (Bhâsa Jhâbâ: Sri Sultan Hamengkubuwana VII, 4 Pèbruari 1839 – 30 Ḍèsèmber 1921) panèka rato Kesultanan Yogyakarta sè marènta ḍâri taon 1877 kantos taon 1921. Bhâsa panèka èkennal jhughân kalabân ghellâr **Sinuhun Behi (Sultan Ngabehi)** bân **Sinuhun Sugih (Sultan Sugih)**.

## Masa keni'
Asmana sè saongghuna **Gusti Raḍen Mas Murteja**, potrana Sultan Sri Sultan Hamengkubuwana VI, lahèr tangghâl 4 Pèbruari 1839. ongghâ tahta aghântè ramana tangghâl 13 Agustus 1877. GRM Murteja panèka pottrana Gusti Kangjeng Ratutan (RK) ratu sè nomer ḍuwâ' Hamengkubuwana VI. Rato bini' sè partama, GKR Hamengkubuwana, pottrana Pakubuwana VIII ḍâri Sorakarta, ta' anḍi' pottra lake'. Saellana Hamengkubuwana VI sèdhâ, GRM Murteja èangka' tahta menangka Hamengkubuwana VII.

## Sejarah pamarenta'an
È jhâman pamarenta'an Hamengkubuwana VII, bannya' pabrik ghula sè epaddhek è Yogyakarta, bannya'na 17. Sabbhân pabrik olle kasempaḍhân ka'angghuy narèma ḍana f 200.000,00 (f = florin, pèssè Bâlândhâ). Hal ka'ḍinto sè madhâddhih Sultan sangèt soghi, saèngghâ ollè ghellâr "Sultan Sugih." Hamengkubuwana VI panèka sala sèttong Sultan Yogyakarta sè palèng abit marènta, marènta 44 taon. È taon 1921, è omorra 82 taon, salèrana motossaghi ka'angghuy nyorot bân sèdhâ ta' abit saellana jâriya.

Pamarenta'anna jhughân nandha'aghi perioḍe transisi ka'angghuy moḍernisasi è Yogyakarta. Bânnya' sakola'an moḍern sè èpaḍhâddhi, bân salèrana ngotos pottrana ka'angghuy ajhâr è Bâlândhâ. Implementasi liberalisme molaè taon 1870 aberri' manfa'at tambâ'ân ghâbây Sultan kalabân èpaḍâpa'aghina Sistem Sèwa Tana 70 taon. Salaèn jâriya, ka'angghuy nolong kabhutowan transportasi ghulâ, jaringan kereta api bân truk transportasi tebbhu èpaḍhâddhi, sè èmolaè sareng Neḍerlandsch-Inḍische Spoorweg Ma'atschappij (NIS), perusaha'an kereta api Bâlândhâ. Kereta api panèka jhughân aberri' manfa'at kauangan ḍâ' ka karaton.

Tangghâl 29 Jânuwari 1921, Hamengkubuwana VII sè è bâkto jâriya aomor 81 taon, motossaghi ka'angghuy toron jabatdhân bân ngangka' potra mahkotana sè kapèng empa' (Gusti Raḍen Mas Sujadi, kalabân ghellâr Gusti Pangeran Harya Purbaya) mènangka ghântèna.

## Sombher
Hamengkubuwana V

**Sri Sultan Hamengkubuwono V** (Bhâsa Jhâbâ: Sri Sultan Hamengkubuwono V, 24 Jânuwari 1820 – 5 Juni 1855) panèka sultan kelima Kesultanan Yogyakarta, marenta molaè tangghâl 19 ḍesember 1823 kantos 17 Agustus 1622 bân saterrossa molaè tangghâl 17 Januari kantos 1828 Tangghâl 5 Juni 1855, èlang-alèng sareng pamarènta'an Hamengkubuwono II amarghâ ta' stabil polètik è ḍâlem Kesultanan Yogyakarta bâkto jâriya.

## Sejarah Pamarènta'an
Asmana **Sri Sultan Hamlângkubuwono V** nyamana **Gusti Raḍen Mas Gathot Menol**, sala sèttong pottrana Hamengkubuwono IV, se lahèr tangghâl 24 Jânuwari 1820, ḍâri rajina, Gusti Kanjeng Ratu Kencono. Mènangka oreng sè rajâ, aba’na anḍi'  ghellâr Pangeran Mangkubumi. salèrana jhughân narèma pangkat Letnan Kolonel è taon 1839 bân Kolonel è taon 1847 ḍâri pamarènta Hinḍia Bâlândhâ. èyabâs jhâ' pamarenta'anna èmolaè taon 1823 bân tangghâl lahèrre è taon 1820, Sultan Hamengkubuwono V ghi' bhuru aomor tello taon è bâkto molaè pamarenta'anna.

Hamengkubuwono V èkennal cè' kooperatifna sareng pamarèntah Hinḍia Bâlândhâ. È bânnya' catatan kontemporer pejabat kolonial tamaso' laporan penḍuḍuk bân arsip aḍministrasi HB V èjhârbâ'aghi mènangka sultan sè "cè' norotdhâ" ḍâ' kabijakan pamarènta kolonial (zeer inschikkelijk voor het Neḍerlands gezag) bân èsebbhut "moḍelvorst," artèna rato sè èangghep iḍeal ghâbây kapentingan Bâlândhâ. Penilaian-penilaian panèka noḍdhuaghi jhâ' HB V èangghep mènangka tokoh sè cè' semma'na bân bisa ètaroaghi sareng pamarènta Hinḍia Bâlândhâ.

Kabijakan-kabijakan Hamengkubuwono V sè cè' kooperatiffâ sareng pamarèntah Hinḍia Bâlândhâ aghâbây ta' puas è antarana para abdhi dhâlem bân bhângsawan, è antarana Raḍen Mas Mustojokaka'na Hamengkubuwono III, sè è buḍi arè bhâkal ongghâ tahta mènangka Hamengkubuwono VI. È ḍâlem catâtdhân warga bân laporan kontemporer, kelompok panèka ènilai jhâ' sikap HB V talebât norotdhi pangaterro Bâlândhâ bân ta' cokop èpèyara otoritas traḍisional karaton. Hasèlla, fraksi sè sajân simpati ḍâ' Mustojo tombu è ḍâlem karaton, bân sokongan politik ghâbây HB V akorang.

Sri Sultan Hamengkubuwono V sèdhâ dhâdhâghân è taon 1855. Bhuktè-bhuktè kontemporer saè è arsip pamarènta Hindia Bâlândhâ bân catâtdhân resmi karaton namong nyebbuttaghi kamatèan dhâdhâghânna ta' kalabân panjelasan lebbi jhâu. Taḍa' laporan, curiga, otabâ gosip è bâkto jâriya sè nojjhuaghi pembunuhan.

## Sombher
Hamengkubuwana VIII

**Sri Sultan Hamengkubuwana VIII** (3 Maret 1880 – 22 Oktober 1939, lahèr Gusti Raḍen Mas Sujaḍi) panèka sala sèttong rato Kesultanan Yogyakarta taon 1921 kantos taon 1939. ènobataghi èpaḍhâḍdhi Sultan Yogyakarta è tangghâl 8 Pebruari 1921 neng è masa Hamengkubuwana VIII. è bâkto marènta, Kesultanan Yogyakarta anḍi' pèssè sè bânnya', sè èghuna'aghi ka'angghuy bânnya' kalakowan, è antarana èbiayai sakola'an kesultanan. Bânnya' pottrana Hamengkubuwana VIII sè èḍiḍik kantos universitas, bânnya' è Bâlândhâ. Sala sèttong potra kasebbhut èngghi panèka GRM ḍarajatun, sè saterrossa marènta mènangka Hamengkubuwana IX bân asakola è Universitas Leiḍen.

## Karier
E bâkto marenta, salèrana ampon ngalakonè bânnya' renovasi è kompleks Istana Yogyakarta. Sala sèttong renovasi panèka Bangsal Pagelaran, sè bâḍâ è aḍâ'na (pas è lao'na alun-alun lao' Yogyakarta). Bângonan laèn sè èpèyara è antarana Siti Hinggil Tratag, Gerbang ḍanapratapa, bân Masjiḍ Agung. salèrana jhughân sala sèttong politisi sè èkennal è Yogyakarta sè partama nolongè KH. Perjuangan Ahmaḍ ḍahlan ka'angguy mateppa’ Muhammaḍiyah menangka wujuḍ kasettiyan ḍâ’ aghâma Islam.

## Pasèdhâna
Sèdhâ è tangghâl 22 Oktober 1939, è settong kereta è Wates, Kulon Progo, è ḍâlem parjhâlanan molè ḍâri Jakarta ngater GRM ḍarajatun ḍâri Bâlândhâ. Sombher-sombher laèn anyata’aghi jhâ’ salèrana sèdhâ è RS Onḍer ḍe Bogen (sateya RS Panti Rapih) saellana labu sake’ è attas kareta è ḍaèra Kroya. GRM ḍarajatun se ghi’ ta’ mar`e asakola, o-tao èolok mole. ka Batavia, Sultan ngatorraghi kerrès Kangjeng Kyai Ageng Jakapiturun ḍâ’ GRM ḍarajatun mènangka tandhâ suksesi karaja’an tor menangka tandhâ ja’ GRM ḍarajatun akherra bhâkal aghântè’è salèrana dhâddhi Sultan.

## Pangarghâ'ân

### ghellâr bân tandhâ kahormatdhân

* Granḍ Cross of the Orḍer of Orange-Nassau (1937)
* Commanḍer of the Orḍer of the Netherlands Lion (1925)
* Granḍ Cross of the Orḍer of the Wendish Crown of Mecklenburg
* Granḍ Cross of the Royal Orḍer of Camboḍia
* Granḍ Cross of the Orḍer of the Black Star of Benin of France
* Knight Commanḍer of the Most Noble Orḍer of Thailand (1929)
* Granḍ Officer of the Orḍer of Leopold II of Belgium
* Commanḍer 1st Class of the Orḍer of Vasa of Sweḍen
* Granḍ Officer of the Orḍer of the Million Elephants and White Parasol of Luang Prabang (Laos)

### Lambang Karajâ'ân
È taon 1921, bâkto Hamengkubuwono VIII ogghâ tahta, salèrana ngajuwaghi pangobâ'ân ḍâ' heraldik Kesultanan, sè sabellunna ampon ngaḍopsi lambang Karaja'an Bâlândhâ. Salèrana terro aghâbây lambang karatonna dhibi' sè bhâkal ngangka' rassa lokal, saènggâna mampu matombu identitas sè ta' noro' polè simbol-simbol lambang Bâlândhâ.

## Sombher
Laudya Cynthia Bella

**Laudya Cynthia Bella** (lahèr Pèbruwari 1988) èngghi panèka sorang pemerran, penyanyè sareng moḍèl Inḍonèsia.

## Latar belakang
Bella tamaso' ana' ḍâri pasangan Busye Amir bin Amir Hatta sè katoronan Minangkabau sareng Menny Satiaputra binti Engkuy Satiaputra sè katoronan Sunda. Salèraba tamaso' ana' bungso dâri empa' satarètanan. Bella lulus dâri SMA Islam Harapan Èbhu Jakarta Lao' è taon 2005.

## Kaoḍi'ânna Dhibi'èn
Bella akabin sareng ahli stratègi mèḍia Malaysia, Engku Emran Engku Zainal Abidin è Kuala Lumpur, Malaysia, è tangghâl 8 Sèptèmber 2017. Engku Emran sabelluna akabin sareng aktris Malaysia Erra Fazira ḍâri takn 2007 kantos 2014. Kaḍuwâna apèsa è bulân Junè 2020.

## Karèr

### Awwâl Karèrna
Bella amolaè karèrna è taon 2002 nalèkana noro' pemilihan majalah ana' ngoḍâ sè èselenggaraaghi sareng Kawanku tor dhâddhi runner-up.

È taon 2003, Bella molaè nyeddhing ka sinètron sareng dhâddhi pemerran otama è Senandung Massa Puber sè ètayangaghi è Trans TV.

### Puncak karèrna
È taon 2004, nyamana Bella jân suksès kalabân amaèn è filem lu-ghâlluna. Bella èpèlè mènangka pemerran otama ḍâlem filem Virgin. Filem panèka suksès dhâddhi filem Inḍonèsia palèng paju è tain 2004 kalabân ngaollè 1,4 juta orèng sè nèngghu.

Lèbât filem Virgin jhughân, Bella suksès dhâddhi nominasinPemerran Otama Orèng Binè' Palèng Saè Festival Filem Inḍonèsia 2005, sarta ènobataghi dhâddhi Aktris Otama Terpuji Festival Filem Bandung 2005, tor mennang karègori Most Favourite Rising Stars èbMTV Inḍonèsia Movie Awards 2005.

È taon 2005, Bella jhughân èpèlè mènangka pemerran otama è filem Dealova karjâ sutraḍara Dian Sasmita. Saamponna pan-saponapan arè ajhâlânè prosès maos naskah filem kasebbhut, Bella akhèrra mutusaghi kaangghuy nyorot ḍâri filem panèka, karana orèng towana sè mènta Bella kaangghuy fokus ujiân nasional tingkat sakola menengnga ka attas è bâkto ka'rowa. 

Saamponna lulus dâri bangku sakola menengnga ka attas, Bella mutusaghi kaangghuy fokus alanjutaghi karèrna mènangka dhâddhi aktris. Bella langsung amaèn è 2 juḍul filem kalabân abhâreng è taon 2006: Berbagi Lakè sareng Lentèra Mèra. È taon sè sami, Bella jhughân aperran è ḍâlem juḍul sinètron akadhi Juragan Jèngkol sareng Terro Dhâddhiâ Bintang.

Bella jhughân èpèlè kaangghuy agabung ḍâlem grup vokal Bannè Bintang Boyasa sè èbentu' sareng musisi Melly Goeslaw è taon 2006, asareng Raffi Ahmad, Dimas Back, Ayushita, tor Chelsea Olivia.

## Sombher
Shireen Sungkar

Hj. **Shireen Sungkar**, S.I.Kom (lahèr 28 Jânuwari 1992) èngghi panèka pemerran, prèsènter, penyanyè sareng moḍèl è Inḍonèsia.

## Kaoḍi'ânna Dhibi'èn
Shireen tamaso' pottrè ḍâri Mark Sungkar sareng Fanny Beauty, sarta tamaso' alè' ḍâri Zaskia Sungkar.

Mènangka rasa sokkor atas suksèssa ḍâlem amerrannaghi Fitri, Shireen ngalkasanaaghina ibâḍâ umroh sarta arayaaghi Tellasan Idul Fitri 1428 H è tana soccè Mekka. Shireen mangkat asareng orèng towa ḍuwâ'na, Mark Sungkar sareng Fanny Beauty, jhughân Zaskia, 21, kakak aslina, sareng Yususf, 12, alè'èn. Sadhâjâna mangkat sajjhek 6 Oktober tor abâli ka Jakarta è arè Salasa, 16 Oktober 2007.

Ḍâlem kaoḍi'ânna dhibi'èn, Shireen ngaghungè hubungan sareng Teuku Wisnu. Shireen akabin sareng Teuku Wisnu è tangghâl 17 Nopèmber 2013. Tor kaḍuwâna ampon ngaghunghè 3 ana' èngghi panèka Teuku Adam Al Fatih sè lahè è tangghâl 10 Sèptèmber 2014, Cut Hawwa Medina Al Fatih sè lahèr tangghâl 25 Juli 2016 sareng Cut Shafiyyah Mecca Al-Fatih sè lahèr è tangghâl 25 April 2018.

Shireen jhughân tamaso' panakan ḍâri Reiner Dt. Intan Batuah, Bâkkèl Wali Kotta Solok, Sumatra Bârâ' prioḍe 2016-2021.

## Sombher
Vèktor Euklides

**Vektor spasial**, otabâ vektor Euclidean, biasana èsebbhut vektor è matematika bân fisika, panèka objek geometris sè andi' volume bân arah. Vektor èlambangaghi sareng panah (→). Bânnya'na vektor èbâgi dâ' lanjangnga panah, bân arahna teppa' dâ'ka arah panah. Vektor bisa ngajhâri perpindahan dâri titik A ka titik *B*. Vektor serrèng ètandhâi kalabân \overrightarrow{AB}. Sistem koordinat èghunaaghi kaangghuy abârri parnyataan dâ' arah vektor. Cemmacemma rajâna fisika sè tamaso' dâlem vektor è antarana *kecepatan*, *percepatan*, gaya, parpinda'ân, bân momentum dâri objek.

## Lanjhânga
Kaangghuy nyarèh lanjhâng vektor è ruang Euclidean tello' dimensi, bisa aghâdhui cara è bâbâ panèka:

:\left\|\mathbf{a}\right\|=\sqrt.

### Vektor satuan

Vektor satuan () panèka vektor sè lanjhânga sèttong. Vektor satuan biasana èghunaaghi namong kaangghuy noddhuâghi arah. Vektor sè lanjhângnga bisa èbâgi kalabân lanjhângnga kaangghuy ngaollè vektor satuan. Hal panèka èkennal mènangka normalisasi vektor. Vektor satuan serrèng ètandhai kalabân "topi" è attas huruf a sè kènè, akadhi è â.

Kaangghuy menormalisasi sèttong vektor **a** = [*a*1, *a*2, *a*3], panèkka kodhu abâgi vektor gâpanèka kalabân lanjhângnga ||**a**||. Dhâddhi:

:\mathbf{\hat{a}} = \frac{\mathbf{a}}{\left\|\mathbf{a}\right\|} = \frac{a_1}{\left\|\mathbf{a}\right\|}\mathbf{e}_1 + \frac{a_2}{\left\|\mathbf{a}\right\|}\mathbf{e}_2 + \frac{a_3}{\left\|\mathbf{a}\right\|}\mathbf{e}_3

### Vektor noll
"Vektor nol" (otabâ vektor nol) panèka vektor sè lanjhângnga "nol". Koordinat vektor panèka ètolès mènangka (0,0,0), bân biasana èbhâkta simbol \vec{0} otabâ 0. Vektor panèka bhidhâ-bhidhâ vektor laènna polana ta' bisa ènormalisasi (artèna, tadâ' vektor satuan sè èkalè'aghi dâri vektor nol). Jumlana vektor nol kalabân vektor a ponapa bisaos panèka a (èngghi panèka, 0+a=a).

## Persamaan dâri duwâ' vektor
Duwâ' vektor èkoca' padâ manabi andi' lanjhângnga bân arahna sè padâ.

## Sombher
Hamengkubuwana VI

**Sri Sultan Hamengkubuwono VI** (Bhâsa Jhâbâ: Sri Sultan Hamengkubuwono VI, 10 Agustus 1821 – 20 Juli 1877) panèka sultan nomer ennem Kesultanan Yogyakarta, marènta ḍâri taon 1855 kantos 1877, ngastanè ghellâr Singkumihun Mangkubu. Salèrana aghântè Hamengkubuwono V, se sèdhâ dhâdhâghân.

## Sejarah Pamarènta'an
Nyamana **Sultan Hamengkubuwono VI** nyamana **Raḍen Mas Mustojo**. Salèrana pottrana Sultan Hamengkubuwono II, se lahèr taon 1821 ḍâri gunḍik.

Hamengkubuwono VI èangka' tahta è taon 1855, aghântè Hamengkubuwono V, sa'amponna Hamengkubuwono V sèdhâ dhâdhâghân. È bâkto pamarenta'anna, bâḍâ gempa ghâjheng sè ma'ancor sabâgiyân bânnya' Istana Yogyakarta, Taman Sari (Benteng Aèng Taman Sari), Monumen Golong Gilig, Masjiḍ Agung (masjiḍ karaton), Loji kènè' (satèya Istana Presiḍen Gheddhung Agung Yogyakarta), bân pan-bârâmpan gheddhung laènna è ḍâlem Sultana Yogyakarta.

È jhâman pamarenta'an Hamengkubuwono V, RM Mustojo aropa'aghi labân segghut ḍâ' kabijakghân-kabijakghân politik kooperatif tarètanna, sè ajâgâ hubungan semma' sareng pamarènta'an Hinḍia Bâlândhâ è bâbâna Mahkota Bâlândhâ. Namong, sa'amponna Hamengkubuwono V sèdhâ bân ènobat, HB VI ajaga pamarènta'an sè kooperatif, sanajjân ta' seta'at akaḍhi bângatowana.

È jhâman pamarenta'an Hamengkubuwono VI hubungan sareng pan-bârâmpan karaja'an èpèyara, khusussa sa'amponna akabin sareng potrè ḍâri Kesultanan Brunei.

Sanaos hal ka’ḍinto maḍâteng pan-saponapan parkara sareng karaja’an-karaja’an laèn, Sultan Hamengkubuwono VI kalonta kalaban pangalola'an sè tè-ngatè. Namong, hubungan sareng pamarèntah Hinḍia Bâlândhâ molaè èlang ghân sakoni', khusussâ polana karaton Yogyakarta è bâkto jâriya è bâkto ghâpanèka bânnya' hubungan sareng karaja'an-karaja'an sè aropa'aghi mosona pamarèntah Hinḍia Bâlândhâ bân Karaja'an Bâlândhâ.

Jhâman pamarenta'an Hamengkubuwana VI ampon lastarè kalaban sèdhâna è tangghâl 20 Juli 1877. Salèrana èghântè sareng potrana sè sarèyang, GRM Murteja, mènangka sultan saterrossa, bân ollè ghellâr Hamengkubuwana VII.

ongghâna Hamengkubuwana VII aghântè ramana Hamengkubuwana VI mènangka rato anyar è Yogyakarta èpangghi kalaban ta’ puas ḍâri rajina almarhum Sultan Hamengkubuwana V, GKR Sekar Kedhaton ban GRM Timur Muhammad. salèrana abhâto jhâ' GRM Timur Muhammad (pottrana Hamengkubuwana V) andi' hak sè lebbi beccè' ka'angghuy ngalle ka tahta. Kaḍuwâna pas ètangkep polana tuḍuhan ta' atoro' ka rato ban karaton. GKR Sekar Kedhaton bân GRM Timur Muhammad èpaksa ajhâlâni pangasingan è Manaḍo, Sulawesi Lao', saènghâ kaduwâ'na sèdhâ è kennengan kasebbhut.

## Sombher
Zaskia Sungkar

Hj. **Zaskia Sungkar** (lahèr 22 Ḍèsèmber 1990) èngghi panèka sorang moḍèl, pemerran, penyanyè, sareng perancang angghuyân Inḍonèsia.

## Latar Belakang
Zaskia panèka ana' wa'-towa'an ḍâri kalowarga Sungkar sè tamaso' pottrè ḍâri Mark Sungkar sareng pemerran Inḍonèsia, Fenny Beauty.

## Karèr
Zaskia Sungkar asareng rakana, Irwansyah, samangkèn ngaghungè E-commerce wokuwoku.com sareng Mèrek Angghuyân, Zaskia Sungkar. Zaskia samangkèn lebbi mèlè nolak tabârân akting è tèlèvisi karana ampon lebbi tertarik ka dhunnyana tarik sowara sareng fashion.

È takn 2011, salèrana malèbâr sayapna mènangka perancang angghuyân, samangkèn butik Zaskia Sungkar ampon bâḍâ èpan-saponapam kotta rajâ è Inḍonèsia. Samacâmma peragaan angghuyân è ḍâlem negeri sampè' ka lowar negeri jhughân toman èjhâlânè. Zaskia jhughân mukka' butikna sareng 10 perancang busana è tana aèr laènna è kotta New York, Amèrika Serikat.

È taon 2008, Zaskia jhughân usaha nâkkanè cita-citana dhâddhi penyanyè kalabân abentu' grup duo vokal sè ènyamaè The Sisters asareng Shireen Sungkar. Album lu-ghâlluna kaḍuwâna sè atajuk *The Journey of Love* rilis è tangghâl 20 Julè 2008, kalabân singel lu-ghâlluna sè ajuḍul "Keajaiban Cinta". Pas è taon-taon saterrosa, Zaskia jhughân molaè amaèn è sèrial tèlèvisi.

## Kaoḍi'ânna Dhibi'èn
Zaskia Sungkar akabin sareng Irwansyah è tangghâl 15 Jânuwari 2015, kalabân ngagghuy adhât Minang. Kaḍuwâna awwâlnâ molaè apacaran è bulân Mèi 2010, tor abhekalan è tangghâl 8 Ḍèsèmber è taon sè sami. Kaḍuwâna abulan madu kalabân ngalaksanaaghi umroh ka Mekka.

Saamponna sapolo taon akabin, Zaskia Sungkar sareng Irwansyah ngaghungè pottra lu-ghâlluna sè èparèngè nyama Ukkasya Muhammad Syahki. Bhâji' lakè' kasebbhut lahèr è akhèr Maret 2021 kalabâ è operasi caesar è Roma Sakè' Èbhu sareng Ana' Bunda, Jakarta. Kalahèran Ukkasya èsambhut kalabân senneng sareng sakabbhina kalowarga sarta penggemar, tor èumumaghi langsung sareng Zaskia lèbât akun Instagram dhibi'èn. Irwansyah noro' abhârengngè Zaskia selama massa nganḍung sampè' arèmbi', sampè' langsung ngadzanè è bâkto sang ana' lahèr.

Sabelluna, salèrana toman ajhâlânè hubungan sareng Pangèran Abdul Qawi ḍâri Brunei.

Saamponna akabin sareng aktor Irwansyah, Zaskia aliris singgel asareng Irwansyah tor alako abhereng sareng rakana mènangka sorang prèsènter tèlèvisi pan-saponapan kalè. Zaskia mukka' usaha lu-ghâlluna, TK Khalifah è Bintaro, Tangerang Lao' asareng alè'èn.

Zaskia ampon nyataaghi jhâ' salèrana lebbi senneng alako, ètèmbheng apèsta sareng huru-hara, karana salèrana anikmatè independensi finansial. Namong, salèraba jhughân korang kalonta ètèmbhâng Sareng alè'èn, Shireen Sungkar.

## Sombher
Hamseyi

**Hamseyi** iyâ arèya pangangguy adhât bâbinè'an orèng Gorontalo è Polo Sulawesi, Indonèsia.Hamseyi bhidhâ sareng kalambhi adhât Gorontalo sè laèn polana hiasan bân aksesorissa ta' saderhana akadhi Madipungu bân ta' samporna akadhi Bili'u.

## Pangangghuyân
Hamseyi panèka kalambhi adhât sè èangghuy sareng bâbinè'an Gorontalo è bâkto upacara tradisional tolobalango, otabâ peminangan (lamaran), bân jhughân è bâkto mopotilandahu (malem pabhâkalan). Tolobalango panèka tahapan sè ètoro'è mopoloduwo rahasia, proses è ka'dimma orèng towana pangantan lakè' entar ka orèng towana pangantan binè' kaangghuy ngaollè berkat ghâbây pakabinan ana'na.

Kalowargana pangantan lakè' ngatorraghi mahar bân nerrangngaghi langkah-langkah sè saterrossa, namong "tonelo" (ongkos akabin) ta' èsebbhut'aghi.

## Bidhâna sareng Bili'u sareng Madipungu
Bhidhâna antara Hamseyi bân pan-bârâmpan kalambhi adhât bhâbinè'an tradisional Gorontalo laènna bisa ècongngo' è tabel è bâbâ panèka.

## Bârnah Adhât
Bhârna adhât Gorontalo èpadhâddhi empa’ bârna otama, èngghi panèka:

## Sombher