open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nuh Ha Mim Keller

Nuh Ha Mim Keller (lahèr 1954) panèka sarjana, ghuru, bân pangarang Islam Amerika sè odi' è Amman. Salèrana panèka panarjema dâri pan-bârâmpan buku Islam.

Nuh Ha Mim Keller, panarjema Muslim Amerika bân spesialis hukum Islam, lahèr è taon 1954 è bârâ' lao' Amerika Serikat.

## Kaodi'an
èpon ajhâr filsafat bân bhâsa Arab è Universitas Chicago bân UCLA. Salèrana maso' ka Islam è taon 1977 è al-Azhar è Kairo, bân saterrossa ajhâr èlmo-èlmo Islam tradisional akadhi hadits, fiqh Syafi'i bân Hanafi, metodologi hukum (usul al-fiqh), bân prinsip-prinsip iman (`aqidah) è Suriah bân Yordania, è dimma salèrana alèngghi molaè taon 1980 `Tarjemahan Bhâsa Inggris `The Us-Alik of His-Alik. Dependence of the Nomad panèka karya pertama tentang hukum Islam è bhâsa Èropa sè narèma sertifikasi dâri al-Azhar, lembaga pendidikan tèngghi sè palèng towa è dunnyah Islam. Salèrana jhughân aghâdhui ijaza otabâ "sertifikat otorisasi" è dâlem fiqh Islam dâri syekh è Suriah bân Yordania. Tarjemahan sareng karyana sè laèn èngghi panèka: Al-Maqasid: Buku Pètodhu Islam Imam Nawawi; Jhâlân Sunni: Buku Pètodhu Keyakinan Islam; bân Notes of the Tariqa (buku pètodhu ghâbây orèng sè bâdâ è jhâlan Sufisme Shadhilli). Samangkèn salèrana narjema’aghi Kètab al-Adhkar (Kètab Zikaran Allah) karyana Imam Nawawi, sè aropa’aghi ringkasan sè bânnya’na ra-kèra 1.227 hadits parkara solat sareng dhikr Nabi. Salèrana jhughân ampon mamarè karya Kiblat, sè bhâkal èsadiyâ'aghi è bâkto sè semma'.

Keller ajhâr filsafat bân bhâsa Arab è Universitas Chicago bân Universitas California, Los Angeles. Keller aobâ dâri Katolik Roma ka Islam è taon 1977. Salèrana nyebbhuttaghi tolèsan-tolèsan filsuf Islam Seyyed Hossein Nasr mènangka sala sèttong alasan kaangghuy aobâ aghâma.

Saellana jârèya, èpon molaè ajhâr èlmo-èlmo Islam sè lanjhâng kalabân para sarjana è Suriah bân Yordania bân èberri'i otoritas syekh è taon 1996.

Salèrana noro' ordo Sufi Shadhili, dhâddhi morèddhâ penyair Sufi Syekh 'Abd al-Rahman al-Shaghouri dâri Damsyik (dâri sè ètarèma otoritassa) molaè taon 1982 kantos sèdhâ è taon 2004.

Keller makalowar tarjemahan Al-Quran, The Quran Beheld, è taon 2022, sè èghâdhui cara kaangghuy aberri' para maos rassa unik dâri kafasihan bân kaasrèyan Al-Quran sambi ajâgâ akurasi linguistik bân retorika. Keller jhughân ampon nolès bânnya' artikel bân panèka kontributor rutin dâ' Majalah Islamica bân situs web masud.co.uk.

Keller samangkèn alèngghi è Amman, Yordania, è dimma èpon maddhek zawiya è awwâl taon 2000-an. È bâkto puncak'en, masyarakat sè hadir è lembaga panèka èparcajâ bâdâ sekitar 60 kalowarghâ. Namong, saamponna Keller marènta'aghi panotobhân sakola'an komunitas polana panyelidikan internal dâ' kakerrasan, komunitas èkorangè dâ' sekitar 20 kalowarghâ, mètorot mantan angghuta.

Salèrana akabin sareng Besa Krasniqi, sarjana bân pottrana Mazhar Krasniqi.

## Sombher
Mirza Ghulam Ahmad

Mirza Ghulam Ahmad (13 Februari 1835 – 26 Mei 1908) panèka tokoh aghâma dâri Qadian, India. Salèrana panèka sè maddhek gerrakan aghâma Islam Ahmadiyah. Salèrana ngako ampon èpèlè sareng Ghustè Allah mènangka Mahdi bân Mesias sè èjhânjhiyaghi. Salèrana jhughân Mujadid Islam abad ka-14. Posisina mènangka Almasih panèka aropa'aghi kapennoan dâri ramalan Nabi Islam Muhammad SAW tentang dâtengnga Isa Almasih sè kaduwâ' è akhèr jhâman, sè bâdâ dâlem salèrana. Maskè sabâgiyân bânnya' orèng Islam ta' narèma pangakowânna mènangka Mesias, gerrakan aghâma sè èpaddhek ampon èsebbar ka 212 naghara kalabân jutaan sè noro'.

## Kaodi'ân
Hazrat Mirza Ghulam Ahmad, al-Masih al-Mau'ud alaihis salam, Nyamana sè saongghuna coma Ghulam Ahmad. “Hazrat” aropa’aghi oca’ hormat dâ’ salèrana sareng para pengikuddhâ. Oca' "Mirza" alambangaghi ghâris katoronan moljâ dâri orèng Moghul. La dhaddhi kabiyasa’ânna sè lèbur ngangghuy nyamana Ahmad sopajâ lebbi ringkes.

Hazrat Ahmad panèka toronanna Haji Barlas, rato è wilayah Qesh, sè aropa'aghi anom Amir Tughlak Temur. Bâkto Amir Temur nyerrang Qesh, Haji Barlas bân kalowarghâna èpaksa buru ka Khorasan bân Samarkand, bân molaè èpèyara è dissa'. Namong, è abad ka-10 Hijriyah otabâ abad ka-16 Masehi, toronanna Haji Barlas sè anyama Mirza Hadi Beg sareng 200 pengikuddhâ apinda dâri Khorasan ka India polana pan-bârâmpan alesan, bân odi' è daerah songay Bias kalabân maddhek dhisa sè èsebbhut Islampur, 9 km dâri songay kasebbhut.

Salèrana èlahèrraghi è Punjab, India, è tangghâl 13 Februari 1835, otabâ Syawal 14, 1250 H, è bâkto solat sobbhu, è compo'na Mirza Ghulam Murtaza è dhisa Qadian. èpon lahèr dâri kalowarghâ sè soghi mènangka kembhâr, namong kembhâr sè laènna matè è bâkto lahèr.

èkabâ'aghi jhâ' è masjid ajhâr Al-Qur'an bân pangajhârân aghâmana, Islam. Hal ka’dinto alabân dâ’ pangaterrona eppa’na, sè terro abâ’na dhaddhi pangacara otabâ PNS. È dâlem pangajhârân aghâmana, èpon abhâreng bânnya' orèng Islam, non-Muslim, bân misionaris Kristen sè rèng-serrèng èbâhas parkara.

## Pangakowan
È bâkto omorra Ahmad 40 taon, eppa’na sèdhâ. È bâkto jârèya, Ahmad ngako jhâ' Ghustè Allah ampon akompolaghi sareng salèrana lèbât wahyu. molaè jârèya, Ahmad nolès bânnya' kaangghuy nola' apa sè èangghep tolèsan anti-Islam dâri bânnya' kalompo' misionaris Kristen. Salèrana jhughân fokus kaangghuy nola' pangarona kalompo'-kalompo' akadhi Brahma Samaj. È bâkto panèka, salèrana ètarèma kalabân beccè' sareng bânnya' kalompo' Islam è bâkto jârèya.

Bânnya' labânna gerrakan Ahmadiyya sè aghâbây carèta sè aghâbây Mirza Ghulam Ahmad matè. Abâ'na ngoca' jhâ' orèng rowa matè è jeddèng saellana kodhu atènjhâ ratosan kalè polana kolera. Bhender jhâ' MGA bâdâ pan-bârâmpan atènjhâ polana diare, bânnè kolera. Mirza Ghulam Ahmad matè kalabân tennang è katèdunganna, èsaksèaghi sareng kalowarghâna, kancana, bân tatangghâna è tangghâl 26 Mei 1908, pokol 10:30 ghu-lagghu.

## Sombher
Roma Rakèt

Roma Rakèt (Rumah Rakit) panèka bengko ngambang tradisional sè asalla dâri Provinsi Sumatera Lao'. Bhâdhân panèka sala sèttong roma sè palèng towa è provinsi Sumatera Lao', èyangghep asalla dâri Karaton Sriwijaya. Bengko rakit èpadhâddhi è attas rakit bân ngambang è pengghirrâ Songay Musi, Ogan, bân Komering. Kaangghuy ta' èsapo' arus, bengko-bengko kasebbhut ètalè'è kalabân tambatan (serdang).

## Sajârâ
Lokasi strategis kottah Palembang madhâddhi pusat kakobâsa'an politik bân ekonomi è Asia Tèmor Lao'. Molaè jhujhur, Palembang ampon èdâtengngè orèng-orèng manca naghârâ, tamaso' orèng Cèna, Arab, bân Persia. È bâkto karaton Palembang, orèng lowar anyar panèka ta' èpabâli abangun bengko è dhârât, salaèn orèng Arab bân sè amukim muslim sè andi' hubungan semma' sareng Karaton Palembang. seni bengko-bengko panèka ècerminaghi kalompo'-kalompo' sosial è dâlem wilayah kasebbhut. bengko sè èghâdhui pangghung coma bisa èpanèka sareng orèng asli.

Salaèn roma, parao roma serrèng èghuna'aghi mènangka kennengngan, gudâng, bân kennengngan dhâghâng. Orèng Cèna, sè umumma alako mènangka dhâghâng, serrèng aghuna'aghi parao bengkona mènangka sarana dhâghâng. Salaèn jârèya, parao bengkona abâdâ'aghi sarana transportasi ghâbây masyarakat, sè aghâbây lebbi ghâmpang ghâbây rèng-orèng ghâpanèka abâli dâri sèttong kennengngan ka kennengngan laènna. Saamponna Karaton Palembang èkala’ sareng Bâlândhâ, sampan roma ampon ta’ èghuna'aghi polè. Bânnya' orèng anyar sè sabellunna odi' è attas parao molaè apinda kaangghuy abangun bengko è dhârât.

## Sosonan
Bhâdhânna roma rakit panèka bhângonan persegi lanjhâng, èpadhâddhi è attas balok kaju otabâ perrèng, kalabân alas èghâbây dâri papan. Kaangghuy alas kerrèng, papan èpasang è attas balok kaju otabâ perrèng. Kaangghuy ngambâng, bâbâna ètolong sareng rakèt ngambâng. rakèt-rakèt panèka aropa'aghi buntelan bhâtang perrèng sè ètalè'è è sèttong kennengngan, bân bhân-sabbhân rakèt èpadhâddhi 100 bâgiyân. kaangghuy bengko 9x12 m, parlo 7 rakèt. Kaangghuy roma rakèt ta' abâli', tiyang sè kowat èpasang è bhân-sabbhân pèngghirrâ. Sosonan panèka èpèyara kalabân talè rotan ghâjheng sè ètalè'è ka tiyang-tiyang è pèngghirra songay. Atassâ roma rakèt èbangun pelana, èghâbây dâri dâun palem nipah bân alang-alang (ijuk) ètalè'è kalabân talè rotan.

## Sombher-sombher
Jolopong

***Jolopong*** panèka gaya bhângon bengko has Sonḍhâ. Istila Jolopong  artena ronto otabâ tegak lurus, bhângon Jolopong èyangghep bhângon atap sè palèng kona bân aropa'aghi ḍâsar atap bengko aḍhât Sonḍhâ. Bhângon atap panèka biasana ètemmoè è roma aḍhât Sonḍhâ.  

## Bâgiyân Roma
Bhâgiyân-bâgiyân dâri bengkona jolopong, manabi èparèksa dâri fungsina bhân-sabbhân, èngghi panèka:

# *Kolong*, sè aropa'aghi kamar è bâbâna lantai bengko, ra-kèra 40-60 cm tèngghina è yattas tana sè afungsi mènangka kennengngan ka'angguy ajâgâ bu-obuwân akaḍhi ajâm, bhibhik otabâ ka'angguy nyèmpen bhikakas tanèh.
# *Tatapakan*, sè aropa’aghi pânyangghâ ḍâsar ḍâri bâto. Salaèn bâto, bisa jhughân èghâbây ḍâri bhâta sè èsoson.
# *Geḍḍhung roma*, sè èghâbây ḍâri bahan anyaman perrèng sè èsebbhut "bilik" bân bahan kaju sè èsebbhut "gebyog".
# *Jendela*, sè èghâbây ḍâri papan kaju.
# *Ampig*, ḍhung-geḍḍhung perrèng otabâ kaju sè abhânto bâgiyân attas ḍhung-geḍḍhung roma. Bentu'na segghi tello' bân bâḍâ è attas ghentèng. Fungsina ka'angghuy totopna bâgiyân tèmbo' bân ghentèng.
# *Kuda-kuda*, èngghi panèka balok kaju sè èpasang è mèrèng sè afungsi ka'angghuy nahan rangka atap bân suhunan.
# *Suhunan*, sè aropa'aghi bâgiyân ḍâri roma sè èghâbây ḍâri sèttong bhâgiyân sè abento' persegghi lanjhâng sè ta' anḍi' sambhungan, bâḍâ ḍâri konco' sèttong ka konco' sè laènna. Fungsina aropa’aghi kennengngan ka'angghuy nongkah bubungan roma.
# *Ereng*, èngghi panèka bâgiyân sè nahan ghentèng tor èkaghâbây ḍâri perrèng sè èpasang ajhijhir.
# *Usuk*, iyâ arèya kennengah macekka' ghentèng, èkaghâbây ḍâri perrèng sè bunter (sèttong).
# *Lalangit* otabâ èsebbhut jhughân *paparan*, èkaghâbây ḍâri perrèng sè èyanyam bân afungsi mènangka kennenga macekka' ḍâsar rangka ghentèng.
# *Labang roma* (panto), sè èghâbây ḍâri kaju otabâ perrèng sè eyanyam.
# *Tihang panèka* bâgiyân sè cè' parlona è roma polana èghuna'aghi ka'angghuy nyangghâ ghentèng, èghâbây ḍâri kaju bân biyasana okoranna 15 cm x 15 cm.
# *Dadarung*, èpaḍhâḍḍhi ḍâri perrèng sè bunter (samporna) otabâ kaju bân afungsi ka'angghuy nahan tèhel è roma.
# *Uncar*, panèka alas è ḍâlem roma bân èghâbây ḍâri perrèng sè èyèrès otabâ kaju sè rata.
# *Golodog*, panèka anḍhâ roma sè èpaḍhâḍḍhi ḍâri pan-bârâmpan langka', biasana 2-3 langka', sè èghâbây ḍâri kaju otabâ perrèng. Fungsina ka'angghuy nyambuhng tèhel ḍari tana ka ḍhasarra bengko. Salaèn jârèya, golodog jhughân èghuna'aghi mènangka kennengngan ka'angghuy nganyam, arao perrèng otabâ ka'angghuy abhersè'è soko sabellunna maso' ka ḍâlem roma. 

## Sombher
Roma Gadang

roma Gaḍang iyâ arèya nyamana roma adhât  Minangkabau, roma adhât sè biasa ètemmoè è Sumatera Bârâ', inḍonesia. Bengko panèka èkennal jhughân kalabân nyama roma Bagonjong otabâ roma Ba'anjuang sareng masyarakat èḍissa'.

Gaya roma ka'ḍinto jhughân bânnya' ètemmonè è Sumatera Bârâ'. Nangèng, ta’ sadhâjâna ḍaera e Minangkabau (ḍarek) kèngèng maddhek bengko adhât  ka’ḍinto. Namong ḍaèra sè ampon aghâdhuwân status *nagari* sè èparèngngaghi maddhek bengko Gaḍang. Artena, ḍaèra laèn se baḍa statussa è bawag nagarim, akadhi kampong, jorong, bân korong, ta’ eparèngngagi âbangun roma Gaḍang. Sapanèka jhughân è ḍaèra sè èsebbut rantau, roma adhât  paneka jhughân sabellunna ta’ epaddhek sareng reng-oreng Minangkabau.

## Kaghuna'an
Roma Gaḍang Menangka kennengan kalowarga sadhâjanah, roma Gaḍang panèka gadhuwân paratoran dhibi’. Bânnya’na kamar taghântong ḍâri bannya’na babine’ se baḍâ è jaḍiyâ. Bâng-sèbâng bâbinè' sè la akabin narèma sèttong kamar. salaèn ka'ḍinto, bâbinè' bân na'-kana' sè la towa èparèngaghi kamar è semma'na ḍâpor. Parabân ngaollè kamar bhârengan nèng è paddhu sè laèn.

Kabbhi  è ḍâlemma roma Gaḍang panèka aropa'aghi ampèr salaènna kamar tèḍung. Bâgiyân ḍâlem èbâgi dâddhi lanjar (lantai) bân ruang (kamar) sè ètandhai sareng pèlar. Ghâ-cangghâ jâriya manjheng ḍâri aḍâ’ ka buḍi ban ḍari kacer ka kangan. Pèlar sè ajhijhir ḍâri aḍâ' ka buḍi nandha'aghi lanjar, samentara ghâpanèka tiang sè ajhijhir dâri kacer ka kanganna nandha'aghi ruang . Bânnya'na lanjar ghâpanèka taghântong ḍâri bhâghusna roma, bân bisa ḍuwâ', tello', otabâ empa'. Kamar-kamar panèka biasana aropa'aghi kalabân jumla sè ghanjil antara tello' bân sabellas.

roma Gaḍang biasana èbangun è attas tana sè èka'anḍi' sareng kalowarga otama è ḍâlem suku ḍâri generasi ka generasi bân ghun bisa èka'anḍi' bân èwarisaghi ḍâ' ka bâbinè'an è ḍâlèm suku kasebbhut. è tanèyan aḍa’na roma Gaḍang, biyasana bâḍâ dhung-geddhung Rangkiang, èkaghâbay panyèmpennan paḍi. roma Gaḍang sè bâdâ è bâbâ kanganna bân kacerra geddhung ghâpanèka bâḍâ kamar anjung (bhâsa Minang: anjuang) mènangka kennengnganna para pangantan binè' toju' ajhâlân-jhâlân otabâ ka'angghuy penobatan pemimpin adhât , mèlana ka'ḍinto, roma Gaḍang èsebbhut jhughân bengkona Baanjuang. Anjung èḍâ' ka kelarasan Koto-Piliang aghuna'aghi tongket ghâ-cangghâ, salaèn ghâpanika è kelarasan Boḍi-Chaniago taḍâ' tongkaet cangghâna è bâbâna. Hal ka'ḍinto cocok sareng filsafat sè bhân-sabbhân sè èghâdhui sareng ḍuwâ' kalompo' ka'dinto. Kelompok se kapeng settong atoro’ ḍa’ prinsip pamarènta’an hirarkis ngangguy anjung se ngangguy tongket cangghâ, è kelompok se kapeng ḍuwa’ anjuang akaton ngambang e attas tana. Ta' jhâu ḍâri kompleks roma Gaḍang, biasana jhughân èpadhâddhi kamar langghâr kaom sè afungsi mènangka kennengngan ibâḍâ, kennengngan penḍiḍighân, bân jhughân mènangka kennengngan ghâbây orèng lake' sè ghi' ta' akabin ḍâri kalompo' kasebbhut.

## Sombher
Roma Tambi

Roma Tambi panèka bengko adhât dâri Tampo Lore, Kabupatèn Poso, Propinsi Sulawesi Tengnga, Indonesia. bengko tradisional panèka èpadhâddhi è attas pangghung, kalabân atabbhâ jhughân èghuna'aghi mènangka gheddhung. Bengko Tambi panèka bengkona suku Pekurehua (Napu), Bada, bân Behoa è Lemba Lore, bân umumma èghuna'aghi sareng masyarakat. È pan-bârâmpan daerah è Sulawesi Tengnga, roma panèka abâdâ'aghi bengkona kèyaè adhât. Sè èbhândhingaghi panèka bânnya'na tèngka'na sè nojjhu ka bengkona. Bengkona Tambi sè èghuna’aghi mènangka bengkona kèyaè adhât, bânnya’na tengka'na ghânjhil, dineng Bengkona Tambi sè èghuna’aghi mènangka masyarakat biasah, bânnya’na tèngka’na sè ghennep. Dhâsar bengkona aropa'aghi balok sè ètompo', è bâkto pondasi aropa'aghi bâto alam. tèngka'na èghâbây dâri dâun rumbia otabâ dâun perrèng sè èbellâ.

## Sosonan
Sosonan Bengkona Tambi panèka bengkona pangghung kalabân tiyang sè panḍâ' tèngghina ta' lebbi dâri sèttong mèter. Tiyang-tiyang sè nyangghâ panèka nomer sanga' bân èpasang è sèttong bân laènna ngangghuy pasak kaju. Tiyang-tiyang panèka biasana èghâbây dâri kaju bonati, macem kaju alas sè bhâdhânna kowat bân tahan rosak. Ghâ-cangghâ jârèya nolongè râng-bhârâng sè èkaghâbây dâri papan. Papan-papan panèka èpèyara, bân alas è bengkona Tambi ra-kèra 5 meter x 7 meter.

Dâri kennengnganna, bengko Tambi coma andi' sèttong kamar, kamar otama. Maskè coma sèttong kamar sè ghâghâng, bâdâ bânnya' fungsi. Kalakowan sabbhân arè, molaè dâri amassa' kantos tèdung kantos narèma tamoy, kabbhi èlampa'aghi è kamar sèttong panèka. Kaangghuy èlengkabbhi, bâdâ duwâ' bhângon tambâ'ân sè èpasang è lowar roma kaangghuy nolongè kalakowan laèn sè ta' bisa èlaksana'aghi langsung è roma otama: Pointua bân Buho, otabâ Gampiri. Pointua abâdâ'aghi kennengngan èghâli bherrâs, sè aghândhu' mortar panjhâghân sè èsebbhut Iso kalabân empa' tiyang. Buho, è sisi laèn, akadhi bengkona Tambi sè otama namong bâdâ duwâ' lantai. Lantai dhâsar abâdâ'aghi kennengngan panarèma'an ghâbây tamoy, è bâkto lantai attas abâdâ'aghi gudâng ghâbây bherrâs sabellunna èangghuy ka Pointua kaangghuy èghâli bân èproses.

Atap bengko tambi èbangun prisma kalabân sudut kènè' è attas, sè aghâbây katon tèngghi bân bisa èbâdâ'aghi è bâbâna bengko. Atap èghâbây dâri serrat palem otabâ dâun rumbia sè èpalanjhâng ka bâbâ bân abâdâ'aghi geddhung lowar.

Kaangghuy abangun roma tambi, syarat otama roma addhep ka dâjâ-lao’, dhâddhi kodhu ta’ ngaddhep otabâ dhep-addhebbhân ḍâri mata'arè moncar otabâ sorop. è bâbâna, konstruksi bengkona akadhi jamur, kalabân prisma sè èghâbây dâri dâun rumbia bân serrat palem, akadhi sè ella èjhârbâ'aghi sabellunna.

## Sombher-sombher
Kaisar Hongwu

Kaisar Hongwu panèka pendiri bân kaisar pertama Dinasti Ming è Cina, marenta dâri taon 1368 kantos 1398 M. Nyamana sè asli Zhu Yuanzhang, bân èkennal mènangka tokoh sè berhasil marenta Dinasti Yuan sè mimpin Mongol, bân mabâli kakowadhânna naghârâ Han è Cina.

Zhu Yuanzhang lahir è tanggal 21 Oktober 1328, dâri keluarga tani sè mèskèn. Salerana molaè karir politikna kalabân noro' pemberontakan è bâbâna Dinasti Yuan, saterrossa mimpin tantarana dhibi' bân ngalahaghi Nanjing è taon 1356, sè saterrossa dhâddhi ibukotana. Salerana maddek pamarèntah sè èkompolaghi dâri jenderal bân sarjana Konfusianisme, bân èlang-alèng èpaèlang para pamimpin Mongol bân pemberontak laènna, è antarana kamennanganna è attas Chen Youliang è Perang Tase' Poyang è taon 1363

## Biografi
Kaisar Hongwu èkennal mènangka pemimpin sè parduli dâ' pamarèntah bân birokrasi. Salerana makalowar birokrat Mongol bân aghântè'è sareng orèng Han, mabâliaghi sistem ujian kekaisaran kaangghuy mèlè pejabat èbâdâ'aghi pangataowan bân jasa, bân maèlang jabatan perdana menteri saamponna èeksekusi Hu Weiyong polana pengkhianatan, èbâtesi kakowadhânna kaangghuy aba'na dhibi'. Salerana jhughân alaksanaaghi reformasi agraris kalabân ngala' tana dâri orèng sogi bân èbâgi ka orèng biasa, sè mandhâr èbâdâna pongghâbâ tana sè bânnya'.

Kaisar Hongwu bhunten namong abâdâhaghi pendiri Dinasti Ming namong jhughân maddek arah dasar pamarèntah kekaisaran Cina saamponna jaman Mongol. Kepemimpinanna aghâdhui kakobâsa'an sè èpusataghi è tanangnga kaisar, disiplin birokrasi, bân stabilitas sosial èbâdâ'aghi dâri nilai-nilai Konfusianisme. Maske kabijakan-kabijakanna serrèng èangghep kerras bân represif, reformasi administrasi, hukum, bân agraris-na berhasil mabâdâhaghi landasan sè relatif stabil ghâbây naghara è bâkto lebbi dâri duwâ' abad pamarenta'an Ming. Mèlana, Kaisar Hongwu èkaenga'è mènangka tokoh kunci dâlem nandha'aghi transisi bhâghus dâri pamarèntahan manca dâ' kabangkitan identitas politik bân budaya Cina Han.

Kaisar Hongwu èpanènggalè warisan pamarèntahan sè kowat bân tegas, mabâli tradisi Han saamponna èdominasi Mongol. Salerana jhughân èkennal polana sikap waspada bân kadhâddhiyân paranoid dâ' ancaman ka kakobâsa'anna, sè aghâbây bânnya' eksekusi pejabat bân keluarga karajaan. Bâdâ sumber sè nyebbuttaghi jhâ' Kaisar Hongwu jhughân muji Nabi Muhammad è dâlem puisi, nojjhuaghi toleransi dâ' Islam è bâkto pamarenta'anna.

Kaisar Hongwu pagghun aropaaghi tokoh penting è dâlem sejarah Cina polana bisa mabângun polè naghara kasebbhut saamponna periode pamarenta'an manca bân makowat identitas Han è Cina.

## Sombher

.
Bhângsa:Indonesia
Roma adhât Ngada

Saʼo iyâ arèya bengko adhât sè biyasa ètemmoè è Kabupatèn ngaḍa, Nusa Tenggara Tèmor, Inḍonesia. panèka bengko pangghung bân para' sakabbhina matèrialla ḍâri kaju. Bengko adhât panèka ètemmo è pemukiman ngaḍa sè kasebbhâr è pan-bârâmpan dhisa adhât, akadhi Kampong adhât Bela, Kampong adhât Bena, Kampong adhât Gurusina, bân Kampong adhât Tololela.

bengko tradisional panèka ka'angghuy kennengngan bân pusat kegiatdhân adhât istiadhât.

## Karakteristik
Bengko adhât ngaḍa kasebbar è pan-bârâmpan dhisa adhât, èngghi panèka Dhisa adhât Bela, Dhisa Adhât Bena, Dhisa Adhât Gurusina, bân Dhisa Adhât Tololela. Neng è bhân-sabbhân panḍuḍu’en, bengko adhât epaddhek ngadhep ka ngadhu ban bagha. Ngadhu panèka bangunan akadhi bengko sè èlambangaghi bâng`aseppo binè', è bâkto bagha panèka asèkot pajung ḍâri keri, otabâ ata' lalang dâri ijuk cèlleng, sè èlambangaghi bânâtowah lakè'. jumla kaḍuwâ, se kodhu agandèng ngâbhâraghi jhâ' bannya’na suku se bâḍâ e kampong. bâḍa pan-bârâmpan roma sè bâḍa kobhurna è tanèyan romana, khusussa è roma-roma adhât sè bâdâ è semma'na ngadhu bân bagha.[1]

Panyabâ'ân kobhruân e roma adhât edhasaraghi ḍa’ omorra almarhum. Manabi bâḍâ angghuta kalowarga sè matè è bâkto ghi' kènè', rèng-orèng ghâpanèka bhâkal èkobhur è bâbâna bengko. Na'-kana' bhâkal èkobur è kalobungan aḍâ'na roma, bân è bâkto orèng towa bân tokoh-tokoh terkenal èkobhur lebbi semma' ka ngadhu bân bagha.

Kamar-kamar è bengkona ngaḍa tradisional èbâgi dâddhi tello': *tedha wewa, tedha one,* bân *one. Tedha wewa* biasana èghuna'aghi ka'angghuy aktivitas santay akadhi para èbhu sè nganyam kaèn otabâ ngurus na'-kana', bân jhughân èghuna'aghi mènangka kennengngan ka'angghuy narèma tamoy. Tedha one panèka kamar tengnga sè èghuna'aghi mènangka kennengngan istirahat ka'angghuy angghuta kalowarga bân kennengngan amassa'. *Tedha one* jhughân bisa èghuna'aghi kaangghuy papangghiyân bân kompolan kalowarga. manabi *one* panèka kamar inti, sè èghuna'aghi mènangka kennengngan ka'angghuy ritual adhât, kennengnganna leluhur, kennengngan tèḍung ka'angghuy kapala kalowarga, bân kennengngan amassa'.

## konstruksi
Pambangunan bengko traḍisional Ngaâa aropa'aghi konstruksi ponḍasi, konstruksi lantai, konstruksi gheddhung, bân konstruksi ata'.

## Sombher
Bhâsa Sonḍhâ

**Bhâsa Sondhâ** ( endonim : *bhâsa Sunda*, aksara Sunda : , Abjad Pegon : باسا سوندا, panèka bhâsa ḍâri cabang bhâsa Malayo-Polinesia ḍâri kalowarga bhâsa Austronesia. Bhâsa panèka umumna èghunaaghi sareng orèng Sondhâ.
Roma Walè

Roma Walè, otabâ balè, panèka bengkona orèng Minahasa è Sulawesi Dâjâ, sè èpadhâddhi è attas pangghung. Sacara etimologis, Walè artèna roma otabâ kennengngan. ghâbây orèng Minahasana, istilah walè langsung èmaksod dâ' geddhung otabâ kennengngan. Pambangunan Roma Walè biasana aghuna'aghi tradisi mapalus, sala sèttong bhângon kerrèng salèng èbâdâ'aghi dâri rassa èbhârengngè bân èkobâsa'aghi.

## Bentu'
Umumma, roma-roma Minahasa èpalanjhâng bân èpadhâddhi è attas pangghung. Bâdâ lèma' kantos sanga' kalowarghâ, sè bhân-sabbhânna andi' dâpor dhibi'.

## Dhâsar
Dhâsar aghâdhui andhâ duwâ' soko è adâ'. Andhâ èkobhur sadâlemma. È attas panèka bâdâ to-bâto sè èsambhung raket sè èghâbây dâri kaju otabâ bâto. Balo'-balo' kaju panèka salèng nyambhung, aghâbây struktur sè èterrossaghi bân ta' èpecca. Balo'-balo' kaju, ra-kèra 50 cm è diamèter, èbâdâ'aghi è bâbâna rangka sè salèng abâli. È attas, para' kabbhi angghuta struktural salèng nyambhung kaangghuy mastèaghi bengkona manjheng kowat.

## Pangkat
Kalowarghâ sè palèng towa andi' kamar sè palèng ghâjheng, bân andhâ èghâbây dâri sèttong potong kaju kalabân èghâli soko. andhâ panèka ta' èpasang permanèn è sèttong bâgiyân dâri roma. Sabhâligghâ, èpasang ghâbây samentara bâkto è tengnga geddhung, artèna mon ta' èghuna'aghi polè, bisa èangka' bân èkèbâ ka dâlem. Hal ka'dinto èlakoni kaangghuy nyegghâ serrangan dâri kèbân alas otabâ moso sè jahat è malem arè.

È bâbâna bengko, bâdâ kennengngan è bâbâna bengko sè èghunaaghi kaangghuy aghâdhui taneman sè bisa rosak kaangghuy èghuna'aghi è pan-bârâmpan bulân sè bhâkal dâteng.

## Rarampon
Raramampoan panèka istilah ghâbây dâpor. Ta' nyambhung ka bengkona sè otama. Èpasang è bingkèng roma otama. Arèya èlakoni kaangghuy nyegghâ apoy, polana kabbhi bâgiyân è roma èghâbây dâri kaju sè ghâmpang èobbhâr.

## Kamar
Saellana lèbât labâng maso', bâdâ lorong panjhâghân sè èbâgi dâddhi duwâ' bâgiyân sè padâ. bâgiyân kangan bân kacer èghuna'aghi kaangghuy kamar tèdung. Kamar adâ', sè bâdâ è semma'na labâng maso', biasana èpadhâddhi angghuta kalowarghâ otabâ orèng towa sè la towa. Saellana panjhennengan maso', bâdâ lebbi bânnya' kamar sè kodhu ètamen sareng angghuta kalowarghâ sè ghi' ngodâ, contona na'-kana'.

## Sombher-sombher
Roma Gadang Baanjuang Tanjung Raya

**Rumah Gadang Baanjuang** panèka sala sèttong kennanga wisata aropa bângonan Roma Gadang, roma aḍhât Minangkabau sè bâḍâ è kâcamaḍhân Tanjung Raya, Kabhupatèn Agam, Somatra Bârâ'. Bângonan panèka èkennal jhughân kalabân nyama **Roma Gadang Baanjuang Nur Sutan Iskandar** polana roma panèka tamaso' anḍi'na kâlowarga sastrawan Nur Sutan Iskandar, sastrawan Generasi Pojhângghâ Anyar bân Balai Pustaka. Bengko panèka samangkèn èjâgâ sareng ahli warisna sè anyama Bu Romlah, alè’na Sutan Iskandar ḍâri embu’ laân. Bângnan ka’ḍinto ampon tamaso’ ḍâ’ kennanga warisan bhuḍhâjâ Inḍonèsia kalabân Keputusân Kementeriyân NoPM.86 / PW.007 / MKP / 2011 ḍâlem kategori Objek Pusaka Bhuḍhâjâ taon 2011 kalabân nomer Pendaftaran Nasional RNCB.20111017.02.000615, tor samangkèn è kelola BP3 Batusanggar.

## Kennanganna
Roma Gadang Baanjuang bâḍâ è Nagari Sungai Batang, Kecamaḍhân Tanjung Raya, Kabhupatè Agam, Somattra Bârâ. Tempat panèka ta' jhâu ḍâri situs warisân bhuḍhâjâ laènna, èngghi panèka Museum Tempat Kelahèran Buya Hamka, kennengngan kalahèran Buya Hamka. È seḍḍhi’na Bengko Gadang Baanjuang, bâḍâ jhughân Roma Bâca Nur Sutan Iskandar, geḍḍhung sè èpaḍḍhek sareng Dinas Pariwisata Kabhupatèn Agam è taon 2006 sè aèssè pan-saponapan karjâ populer ḍâri Balai Pustaka, otamana karjâ-kerjâna Nur Sutan Iskandar.  

## Karakteristik
Èngghi panèka ḍâri sisi arsitektur, Roma Gadang ka'ḍinto cokop unik amarghâ anḍi' parbhiḍhâ'ân sè abek kotara ḍâlem bhângon Roma Gadang umumna. Biyasana sisi kangan bân kacerra Roma Gadang loros, tapè Roma Gadang Baanjuang è sisi kangan bân kacera lebar akaḍhi abhâḍhi tèras pèngghirrâ, èngghi panèka teras pènggirrâ panèka aropa’agi anjuwang. Salaèn jârèya, biyasana tèhel anjuwang lebbi tèngghi, namong Roma Gadang ka’ḍinto anḍi’ tèhel sè rata otabâ paḍâ sareng tèhel sè bâdâ è bâgiyân otama. 

Bengko panèka èbâgi ḍhâḍḍhi ḍuwâ' kamar: kamar otama bân kamar tèḍung. Kamar otama panèka kennengngan sè tabukka' sè okoranna 5 x 12,6 m, sa'ènggâna kabbhi aktivitas è lowar kamar tèḍung bisa èkaton è bâkto maso'. Samentara jârèya, kamar tèḍung, akaḍhi nyamana, panèka kamar sè fungsi otamana panèka kamar tèḍung, kalabân kamar sè partama panèka kamar ghâbây kâlowarga inti samentara kamar sè laènna panèka kamar tamoy ghâbây bhâlâ tâtangghâ sè ḍâteng ḍâri lowar kottah. 

## Sombher
Roma Honai

Honai panèka kennengngan tradisional orèng-orèng è Dhâtaran Tèngghi Papua bân Papua Tengnga, khusussa suku Dani. Bengko Honai panèka roma sè sèderhana, bunter kalabân labâng kènè' bân tadâ' jendèla. è bâbâ biasana èghunaaghi kaangghuy tèdung, è bâkto è attas èghuna'aghi kaangghuy kalakowan sabbhân arè akadhi ngakan, santai, bân aghâbây karajinan. È bâbâ, è tengnga, bâdâ hipere, apoy sè èghunaaghi kaangghuy amassa' otabâ coma kaangghuy nga'-anga'. Bhâdhânna roma panèka padâ sareng pan-bârâmpan roma adhât è NTT, akadhi Ume Kbubu bân Sao Ata Mosa Lakitana.

Bâdâ pan-bârâmpan macem bengkona Honai è dâlem kompleks  sè èsebbhut silimo: bengkona Honai otabâ Pilamo (ghâbây orèng lakè' malolo), bengkona Ebai otabâ Ewe Ai (ghâbây bâbinè'an malolo), bengkona Wamai otabâ Wamdabu (kaangghuy kandhâng terna'), bân bengkona Hunila otabâ Lesema sè abentu' persegi lanjhâng (kaangghuy dâpor bân kennengngan toju' Tello' nyamana panèka asalla dâri oca' dhâsar "ai" sè artena roma, honai asalla dâri gabungan oca' "hun/hon" sè artèna lakè', ebeai asalla dâri oca' "ebe" sè artèna bâbinè', bân wamai asalla dâri oca' "wam" sè artèna bâbi.

## Sajârâ
è jhâman lambâ', orèng Dani ta' neng-neng è bengkona, tapè èpèyara è bâbâna ka'-bhungka'an ghâjheng. Tapè, nyarè kennengngan è bâbâna ka’-bhungka’an sè rajâ aghâbây rèng-orèng jârèya cellep bilâ toron ojhân, apa polè bilâ bâdâ angèn sè cè’ rajâna. È sèttong arè, orèng Dani ngabâs mano’ se aghâbây sarangnga. Mano' makompol ca'-ranca' bân rebbhâ kerrèng dhâddhi bal-balan. dâri pangamadhân panèka, orèng Dani èilhami kaangghuy abangun Honai (bengko tradisional) kaangghuy kennengnganna. 

## Fungsi bân Filsafat
Salaèn fungsina mènangka kennengngan, bengko Honai aghâdhui pan-bârâmpan fungsi bân filosofi dhibi'. Partama, bengkona Honai abâdâ'aghi kennengngan kaangghuy nyimpen pakakas perrang bân wârisan bângâtowa. Na'-kana' lakè' jhughân èyajhâri strategi perrang è bengkona Honai. Kaduwâ', bengkona Honai abâdâ'aghi kennengngan kaangghuy nyimpen umbi bân tanemman. Bâdâ jhughân Honai sè èpadhâddhi khusus ghâbây mumi aroko' (akonipuk). Honai panèka bisa ètemmoè è Kampong Aikima è Lembah Baliem. 

Filosofi è balik bengkona Honai panèka akadhi è bâbâ panèka:

Pertama, panèka ngajhâri nilai-nilai parsèttongan bân solidaritas antarana kalompo' etnis bân alestariyaghi wârisan budhâjâ sè ètoro'aghi dâri bângâtowana.

Kaduwâ', ngajhâri arghâ kerrèng è dâlem ngalakonè lalakon, sè ngajhâri sadhâjâna orèng kaangghuy sèttong atè, sèttong pèkkèran, bân sèttong tojjhuwân. Hal ka'dinto ècerminaghi è awwâl pambangunan bengkona Honai. Orèng sè bhâkal abangun bengko Honai bhâkal ngolok kalowarghâ kaangghuy abhânto abangun bân saterrossa ngakan abhâreng.

## Sombher
Roma adhât Panjalin

roma adhât Panjalin paneka bâḍâ è Kabupatèn Majalengka, Propinsi Jhâbâ Bârâ', khusussâ è Dhisa Panjalin Kiḍul, Kacamatan Sumberjaya. E taon 1982, Dhisa Panjalin èbâgi dhâddhi Dhisa Panjalin Kiḍul sareng Dhisa Panjalin Lor. Dhisa Panjalin Kiḍul, kennengnganna roma adhât ka’ḍinto baḍa neng ḍâjâna Kacamatan Sumberjaya ban bates sareng Kabupatèn Cirebon.

roma sè èghâbây ḍâri pangghung panèka, para' sakabbhina èkaghâbay `dâri kaju sè ampon è bangun ra-kèra 300 taon sè tapongkor sareng Raḍen Sanata. roma kasèbbhut èbangun ka'angghuy aberta'aghi bân nyebbâraghi Islam. Molaè taon 2012, roma adhât Panjalin ampon èḍaftaraghi mènangka Warisan Buḍâjâ Tak awujuḍ Inḍonesia kalabân nomor penḍaftaran 2012002337.

## Sejarana
Ra-kèra abaḍ ka-17, otabâ 300 taon sè tapongkor, roma adhât Panjalin èpajhâghâ sareng Raḍen Sanata. Salèrana katoronan ḍâri Talaga ban asakola è pondhuk Islam Pager Gunung. Nyama 'Panjalin' asalla ḍâri oca' "penjalin," artena "Alas Rotan." E jhâman lambâ’, roma traḍisional paneka epaddhek ngangguy coma settong lonjhur kajuwân rajèh ta’ kalaban èpogher kajuwan sabellunna. Akar ka'-bhungka'an panèka bâḍâ è bâbâna roma adhât Panjalin.

Raḍen Sanata anḍi’ binè sè anyama Seruniyang, iyâ arèya bângâseppo Dhisa Penjalin, Rato Syahrani. Rato Syahrani ka’ḍinto katoronan Cirebon se neptep, sèdhâ, ban èkobhur è Panjalin. Salèrana jhughân aktif nyebbâraghi Islam è ḍinna', saèngghâ sanget mungkin jhâ' romana traḍisional panèka peninggalan ḍâri jhâman Islam. Saellana Raḍen Sanata sèdhâ, sè nga'anḍi' roma jâriya ètoronnagi ḍâ' ka ro-potona, etoronnaghi ka ana’ bân ponakanna mènangka ahli waris.

## Bangunan
roma adhât Penjalin cè' paḍâna bân roma kaju è Minahasa, Sulawesi ḍâjâh, ḍâri segi bângonan bân konstruksi.[4] Sacara fisik, roma panèka roma pangghung sè ètonjhâng sareng 16 tongghâk kaju sè okoranna 9 x 9 meter, bân loassa172 meter masèghih. Bahan bangunan sè èghuna'aghi namong kaju bân perrèng. akaton, bhângona bersejarah panèka akadhi guḍâng paḍi è jhâman lambâ'.

## Sombher
Roma adhât Lewokluok

Korkē panèka Roma adhât sè ètemmonè è dhisa Lewokluok, kacamatan Ḍemon Pagong, Kabupaten Flores Tèmor, Nusa Tenggara Tèmor, Inḍonesia. panèka Roma pangghung sè ta' anḍi' gheddhung bân ètonjhang sareng pan-bârâmpan tongghâk. kennenganna neng è tengnga;anna panḍuḍu'na suku-suku Ḍemon Pagong, se aropa'aghi bâgiyân ḍari suku Lamaholot.

Roma traḍisional panèka èkaghâbay kennengngan akompol para bângaseppo adhât ka'angghuy ngalakonè upacara ritual bân èkaghâbây alakana'aghi rapat ka'angghuy rèncana sadhâjâna kagiatdhân masyarakat, akadhi upacara abhersè'è bân mabeccè' roma. Salaèn jâriya, Roma adhât panèka èbangun kennengngan ibada, samacemma candhi. Orèng asli Ḍemon Pagong parcajâ dâ' ḍewa-ḍewa langngè' bân bhumè, sè èkennal kalabân nyama "Rera Wula Tana Ekan,". Roma adhât ka'dinto èangghep bangunan sakral sareng orèng pribhumè bân simbol iḍentitas suku-suku Ḍemon Pagong.

## Sejarana
Roma adhât Lewokluok aropa’aghi kennengngan akompol para kapala suku Ḍemon Pagong. Bangunan panèka èpaddhek è tengnga dhisa bân èkalènglèngi roma-Roma adhât ḍâri suku-suku sè aghâdhui kontribusi ḍâlem pambangunanna.

Roma adhât Lewokluok ètonjhâng sareng pèlar-pèlar otama bân pèlar-pèlar cangghâ. Ennem pèlar otama, otabâ "ri'ē" è dâlem istilah lokal, alambangaghi bânnya'na suku otama: Kabēlen, Nēḍabang, Lewati/Kumanireng, Lubur, Lewolēin, bân Sogē Kun. Ennem suku paneka tamaso’ suku Lamaholot. Kabēlen èangghep suku sè berhak ka'angghuy ngalakonè bân mimpin upacara adhât. pèlar panonjhâng panèka alambangaghi jumlah suku pendukung, otabâ "blēdan" è ḍâlem istilah lokal. Bâng-sèbâng pèlar, èngghi panèka pèlar otama bân pilar panonjhâng, è eccèt kalabân motif ḍâri bhân-sabbhân suku.

Proses pambangunan Korkē èbâgi ḍâ' serangkaian ritual soccè, èmolaè ḍâri mèlè bahan bân mogher ka'-bhungka'an, kantos Roma adhât lastarè. Karjâ panèka èkalakonè è bâkto sèyang, è bâkto malem masyarakat ajâgâ sambi atari bân anyanyè, nyarèta'aghi asal-usul bân carèta mitologis ḍâri suku-sukuna.

## Ruangan
Mènorot penelitian sè èlaksana'aghi sareng Iḍa Ayu Agung Inḍrayani bân èterbitaghi sareng Pusat Pelestarian Warisan Buḍâjâ Bhâli (BPCB), ḍâlem Roma adhât Lewokluok èbâgi dhâddhi 10 bâgiyân. Ḍuwa’ bagiyan tengnga okoranna 2,96 x 2,16 meter, ban bagiyan lowarra sè ballu’ lebbi kene’, okoranna 2,76 x 1,50 meter. Bagian tengnga, sè èsebbhut *namang*, èghuna'aghi ka'angghuy kennengngan toju' ḍâri suku-suku sè nolongè. Bagiyân lowar èghuna'aghi kennengngan ka'angghuy nyaba' sesajèn (aropa'aghi tompeng otabâ *rengki*) ka'angghuy ritual bân mènangka kennengngan toju' ka'angghuy bângaseppo adhât manabi kakorangan kennengngan è *namang*.

## Sombher
Roma Jew

Roma Jew, sè èkennal jhughân mènangka Bengko Bujang, panèka bengko tradisional sè asalla dâri suku Asmat, khusussa dâri ibukota provinsi Papua, Agats. Bengko Yahudi, sè èkennal jhughân kalabân pan-bârâmpan nyamana: Je, Jeu, Yeu, otabâ Yai, panèka bengko pangghung persegi lanjhâng sè èghâbây dâri kaju, kalabân keddhung bân atap sè èghâbây dâri saghu anyaman otabâ dâun palem nipah. bentu' unik dâri Jew House panèka ta' aghuna'aghi pako sakalè, namong aghuna'aghi akar rotan mènangka sambhungan.

Ènyamaè Bengkona Bujang polana roma panèka kennengnganna akompol lalakè’ sè ghi’ ta’ akabin otabâ bâbinè' sè ghi' ta' alakè. Na'-kana' sè ghi' aomor 10 taon, bân bâbinè'an, ta' èpabâli maso' ka dâlem Roma Jew.

## Cora' Roma Jew
Bengkona Bujang èpadhâddhi dâri bahan alam sè èghâdhui dâri lingkungan sekitar, ètoro'è kaparcajâ'ân tradisional Asmat jhâ' bângatowana bân lingkungan sekitar alakoh areng-sareng kaangghuy nyadiyâ'aghi kabhutowan. Kaju sè èghuna'aghi kaangghuy abangun Roma Jew panèka kaju bessè sè kowat, tahan aèng, khusussa aèng tasè', polana kennengngenna orèng Asmat, sè semma' ka pasèsèr bân aèng tabâr. Roma Jew salanjhângnga èpadhâddhi ngaddhep ka songay, khusussa è pèngghirra songay, khusussa è tikungan. Tiyang-tiyang sè nyangghâ otama bengko panèka èukir kalabân motif Asmat. Alesan kaangghuy abangun Roma Jew è tikungan panèka polana è jhâman kona, perrang antarana ètnis è dâlem suku Asmat ampon umum. abangun è pèngghirra songay, khusussa è tikungan, aghâbây masyarakat Roma Jew lebbi ghâmpang ngaonèngè serrangan moso. Maskè, samangkèn, taḍâ' polè perrang antarana ètnis bân kapala è antara suku-suku Asmat.

Bitongan labâng è dâlem Roma Jew padâ sareng bitongan perapian bân patung Mbis (patung bângatowa Asmat), sè jhughân adhâsar bitongan kalowarghâ otabâ Tysem è dâlem suku Asmat sè odi' è sekitar Roma Jew. Mètorot kaparcajâ'ân Asmat, patung-patung Mbis èmaksod kaangghuy nola' pangaro jhujhur dâri para ngangodhâdhân è dâlem roma. Salaèn jârèya, bâdâ bentu' khusus laènna dâri Roma Jew, akadhi:
* Luas roma khas è Roma Jew panèka 10 x 15 meter.
* Roma Jew bisa sampè' 30-60 mèter lanjhângnga bân 10 meter lèbârra.
* Bâdâ duwâ' labâng sè bâdâ è adâ' bân budina bengko.
* Atabbhâ èghâbây dâri anyaman nipah otabâ dâun palem saghu.
* tiyang-tiyang panyokong èghâbây dâri kaju bessè sè tèngghina 2,5 meter bân èukir kalabân motif suku Asmat.
* alas Roma Jew biasana èkaghâbây dâri bahan sè padâ bân atabbhâ: dâun saghu.
* Dhung-gheddhungnga bengkona èkaghâbây dâri bhungkana saghu sè ètennon teppa’ bèn ètalè’è kalabân akar rotan.
* Dhung-gheddhungnga, atabbhâ, bân alassâ âghântè’è sabbhân lèma taon.
* Roma Jew biasana èpadhâddhi è sekitar bengkona kalowarghâ kènè', biasana èsebbhut Cem otabâ Tysem.

## Sombher
Karl Martell

**Karl Martell** (skt. 686 – 22 Oktober 741) aropa'aghi pimpinanna militer mènangka Aḍipati bân Pangèran Franka bân Mayordomo, salèrana aropa'aghi pemimpin *de* *Facto* è Karajhâ'ân Franka ḍâri taon 718 sampè' ka kapatèyanna.

Ramana Karl iyâ arèya Pippin II, Èbhuna iyâ arèya bhângsawan bâbinè' sè anyama Alpida, Karl suksès dhâddhi ahli waris ramana mènangka tokoh sè ngobâsaè è ḍâlem politigghâ suku Franka. Salèrana nerrossaghi bân abangun karjâna ramana bân mabâli pusat pamarènta'an è Karajhâ'ân Franka serta aghâbây molana kampanye militer ka'angghuy majhâghâ polè suku Franka mènangka master ḍâri sakabbhina Galia.

## Latar belakang
Karl Martell iyâ arèya potrana Pippin II bân binèna sè kapèng 2, Alpaida. Salèrana anḍi' tarètan sè anyama Childebrand I, sè pas dhâddhi *dux* Prancis (sè artèna *adipati*) è Bourhogne.

È ḍâlem historiografi kona, Karl ènerri' ghâmbhârân mènangka "ana' haram". Hal rèya dhâddhi kabhudhâjâ'ân populer polana poligami èyangghep essa è Frank bâkto jhâman rowa, mèla ḍâri jârèya ta' kèra pas Karl èyangghep mènangka "ana' haram". Bisa kèya jhâ' tapsèran "ana' haram" iyâ arèya angnghebbhân sè asalla ḍâri binèna Pippin sè pertama, (Plectrude) sè ngaterro katoronanna bisa dhâddhi ahli waris kakobâsa'anna Pippin.

## Aperrang ka'angghuy kakobâsa'an
È bulân Ḍèsèmber 714, Pippin II adhingghâl omor. Sabellunna kapatèyanna, atas parèntana binèna, Plectrude, jârèya nunju' Theudoald, kompoyya ḍâri *mendiang* potrana Grimaud II mènangka ahli waris sakabbhina karajhâ'ânna. *Peristiwa* rèya lajhu ètola' moso para bhângsawan polana Theudoald ghun pèra' na'-kana' sè bhuru aomor bâllung taon. Ka'angghuy alanglang Karl aghuna'aghi *kerusuhan* rèya ka'angghuy kaontonganna dhibi', Plectrude mapenjara jârèya è Cologne, kottha sè paghi' bhâkal dhâddhi *ibu kotana*. Hal rèya notop *kemungkinan* bâḍâna pemberontakan atas nyamana è Austrasia, bânnè è Neustria.

## Referensi dan catatan
Triangulasi

Triangulasi panèka strategi manipulasi psikologis sè è dhâlemma pelaku sengaja èbâgi dâ' orèng katello' kaangghuy èpangaro hubungan, persepsi, otabâ emosi antara duwâ' orèng laènna. Pihak katello' panèka èghunaaghi mènangka alat, bânnè mediator, saènggâna nyegghâ komunikasi sè langsong bân sèhat. Hasèlna, hubungan antara para pihak dhâddhi ta' seimbang bân rentan dâ' konflik sè èsengaja. Tojjuwan otama dâri triangulasi bânnè kaangghuy ngatase masalah, namong kaangghuy aghâbây ketergantungan emosional, kabingungan, bân ketegangan psikologis. Kalabân ngontrol arus informasi bân emosi, pelaku ollè posisi sè dominan, sè aghâbây kaduwâ'na saleng curiga otabâ aghântong dâ' pelaku mènangka sumber "kabherrâ'an." hal panèka aberri' pelaku ontong psikologis bân kakowadhân relasional.

## Relasi Sosial
Triangulasi panèka pola manipulasi psikologis sè serrèng ètemmoè è bhân-sabbhân bhângon hubungan antarpribadi, akadhi persahabatan, hubungan romantis, bân hubungan keluarga. È dhâlem konteks panèka, orèng katello' èghunaaghi kaangghuy aghâdhui bhândhingan, cemburu, otabâ persaingan emosional, contona bâkto orèng ros-terrosan abhândhingaghi pasanganna ḍâ' orèng laèn otabâ bâkto orèng towa lebbi senneng ka ana'na sèttong dâri ana' laènna. Pola panèka bhunten namong marosak komunikasi langsung namong jhughân aghâbây ta' aman sè èterrossaghi dâlem hubungan.

Triangulasi bhunten namong è dâlem hubungan pribadi namong jhughân umum è kennengngan alako bân bidang politik. È kennengngan alako, para aktor serrèng nyampaiaghi kritik otabâ tekanan lèbât pihak katello' kaangghuy ta' èkonfrontasi langsung sambi ajaga posisi sè dominan. È dâlem politik, triangulasi èghunaaghi mènangka strategi kaangghuy èbâgi kelompok otabâ oposisi kalabân mabângun narasi konflik internal, sè mabi partai-partai tertentu kaangghuy ngontrol situasi bân arah keputusan tanpa èangghep mènangka sumber konflik. Pola panèka nojjhuaghi jhâ' triangulasi afungsi mènangka alat pangaro bân kontrol sosial.

Pangaro triangulasi dâ' korban parah bân abit, è antarana cemas, bingong emosional, korang parcajâ ḍâ' dhibi', bân kelelahan psikologis sè èhasilaghi dâri konflik sè ta' perna èpècahaghi langsung. Bhân-sabbhân komunikasi sè sèhat, sè èbâgi dâ' pihak katello' sè terbuka bân transparan kaangghuy tujuan mediasi, triangulasi panèka licik bân manipulatif. Mèlana, ngaonèngè pola komunikasi sè ta' langsung, ajellassaghi langsung, bân aghâbây bates sè koko panèka langkah-langkah sè parlo kaangghuy kalowar dâri pola hubungan sè ta' sèhat bân mabângun hubungan sè lebbi padâ.

## sombher

Bhângsa:Indonesia
Roma adhât Lobo

***Lobo***  panèka roma aḍhât sè asalla ḍâri Kabhupatèn Poso bân Kabhupatèn Tojo Una-Una, Sulawesi Tengnga.

Lobo biyasana èghuna'aghi mènangka roma aḍhât sareng Suku Bare'e.  È taon 1914 è wilaya Tojo, Lobo ghi' bisa ètemmoè è pan-bârâmpan ḍhisa, husussa è Taliboi bân Makoepa (makupa).  Lobo èghâbây ḍâri tiang bân tèmbo' kaju kalabân ghentèng lalang bân namong anḍi' sèttong kamar ghâjheng kalabân tiang penopang sè manjhâng gâgâ' bân sejhâjhâr.

Lobo ampon ècatat è museyum propènsi Sulawesi Tengnga mènangka roma aḍhât sè èghâḍhui sareng suku Bare'e. 

Bentu' ghentèng aḍâ' bân bingkènga suku Bare'e kabbhi abentu' hurup X, otabâ ghentènga aropa'aghi kaju salib, namong mon bengkona aḍhât Lobo anḍi' ghentèng sè aropa'aghi paleng sakonè'na kaju silang ḍuwâ', ḍâḍḍhi bisa ḍuwâ' otabâ tello' kaju silang, bân suku Bare'e ngoca' "Ohaio", orèng Tojo salanjhângnga ngangka' Lobona ka man-ḍimman". 

Bengkoh Aḍhât Lobo aghuna'aghi konstruksi has propènsi Sulawesi Tengnga, ta' èpangghi'i nèng propènsi Inḍonèsia laènna. Èghâbây ḍâri kaju cèlleng èboni bân pan-bârâmpan macem kaju jhâtè. È jhâman samangkèn, Lobo èbâḍhi roma aḍhât sareng suku Bare'e.

Lobo èsebbhut è bhâsa Bâlândhâ *Dorptemple Lobo* otabâ artèna panèka "Lobo bengkona roh-erroh" otabâ "Lobo kennengnganna aḍhuwâ".

## Macemna Lobo
Bâdâ ḍuwâ' macem Lobo, taghântong ḍâri fungsina: Lobo sè lebbi kenik sè èghuna'aghi mènangka kennengnga tèḍung, bân Lobo sè lebbi ghâjheng sè èghunaaghi mènangka aula, kennengngan ghâbây ritual traḍisional, rapat, aḍhuwâ, bân sala'ènna. Sabbhân pènggirrâ bengko aḍhât Lobo jhughân èterrangè sareng lampu dhâmar.

Ḍuwâ' macem Lobo ḍâri suku Bare'e arèya padâ bhângonna namong anḍi' fungsi bân okoran sè bhân-sabbhân. bengko aḍhât Lobo umumna bârna cèlleng bân soklat.

## Fungsi
Bengko aḍhât Lobo asalla ḍâri tengnga Polo Sulawesi, husussa Sulawesi Tengnga. roma è ḍaèra panèka anḍi' ḍuwâ' fungsi: bhângon sè has bân bangunan kalabân struktur hosos.

## Sombher
Roma adhât Banua Tada

Banua taḍa panèka roma adhât sè asalla dâri Propinsi Sulawesi Tèmor Lao'. Banua taḍa panèka kennengnganna suku Wolio, otabâ orèng Butones, è Polo Buton. Oca' "banua" è bhâsa lokal artèna "roma," è bâkto "taḍa" artena "siku," dâddhi "banua taḍa" bisa èarteaghi mènangka "roma siku." hal ka'ḍinto polana struktur rangka gheddhung panèka aropa'aghi bhâdhân sè èghâdhui siku-siku. Keunighânna roma panèka bâḍâ è ḍâlem rancangan, struktur, bân fungsina, sè anḍi' nilai-nilai filosofis. Keunighân laènna ḍâri romana Banua taḍa panèka strukturna akadhi pangghung, namong taḍâ' sèttong paku sè èghunaaghi è ḍâlem konstruksina.

## Macemma
èdhâsaragghi ḍâri status sosial sè ngennengè, struktur roma Banua taḍa èbâgi dhâddhi tello' macem: Kamali, Banua taḍa Tare Pata Pale, bân Banua taḍa Tare Talu Pale. **Kamali**, sè èkennal jhughân mènangka "malige," artèna "karaton," bân panèka kennengnganna rato otabâ sultan bân kalowargana. okoranna Lebbi rajeh ḍâri jenis Banua taḍa laènna, andi' empa' lantai, bân ata'na ḍuwâ' tingkat. **Banua taḍa tare pata pale** artena “roma sèkot empa’ pèlar” èngghi panèka roma kennengnganna pongghâbâ otaba pegawai karaton. Biasana roma adhât macem panèka andi' empa' tongghâk, andi' ata' sè tingat, bân jhughân anḍi' ḍuwâ' canḍèla è kacer bân kangan roma. salaèn ghâpanèka, **banua taḍa tare talu pale** otabâ èsebbhut jhughân "roma tello' pèlar" panèka roma kennengnganna orèng biyasa. Jenis roma adhât panèka bâḍâ tello' tonggak bân ata'na simetris. Bahan-bahan otama ka'angghuy aghâbây panèka papan kaju, perrèng bân rotan, kalabân bhân-sabbhân kamar anḍi' sèttong canḍèla è paddhu kacèr otabâ kanganna roma.

## Bangunan
Bâng-sèbâng macem roma Banua taḍa aghâdhui bahan sè para' padââ, sami neng è bâgiyân lantai, gheddhung, tonggâk bân ata'. pèlar-pèlar kasebbhut èbangun ka'angghuy tello' macem, èngghi panèka tiang otama è tengnga, tiang penyangghâ bân tiang tambâ'ân. Kabbhi to-bâto aghâdhui kaju sè èpasang è attas ponḍasi bâto. Lantai romana Banua taḍa èkaghâbây ḍâri kaju jhâtè sè èkaghâbay ngangghuy tèknik pangunci. kaju jâriya esambhung ta’ ngangguy pako, sanaossâ jhughân dhung-gheddhungnga. Ata' èkaghâbây dâri dâun *rumbia* bân ata' *hipa-hipa*.[4]

roma Banua taḍa bâdâ empa' lantai, bhân-sabbhânna èkaghâbay ḍâri pan-bârâmpan kamar. Lantai settong bâḍâ pètto' kamar. Bâng-sèbâng kamar anḍi' kaghuna'an sè bhidhâ. Duwâ' kamar èkaghâbay kennengngan siḍang ghâbây angghuta Haḍhât Karaja'an Buton mènangka kennengngan ghâbây nemmonè tamoy. Tello’ kamar laènna ekaghâbây kamar tamoy, kamar teḍung na’-kana’ se la akabin, ban kennengan ngakan Sultan. Ḍuwâ' kamar karèna panèka kamar tèḍung ka'angghuy ana' lake' sè la towa. Lantai ḍuwâ' èbâgi dhâddhi 14 kamar. Kabbhi kamar èghunaaghi ka'angghuy kagiadhân, è antarana gudâng panyempenan, aula, kantor, bân salaènna. Lantai tello' namong bâḍâ sèttong kamar rajeh, sè èghuna'aghi ka'angghuy santai bân jhughân eghuna'aghi ka'angghuy aula. Bhâgiyân sè palèng attas è lantai empa' èghuna'aghi mènangka kennengngan pajhemmoran.[2]

## Sombher
Roma lanjhâng

Roma lanjhâng  panèka sala sèttong roma tradisional dâri wilayah Kalimantan Bârâ'. bân Sarawak bân Sabah, Malaysia. Roma lanjhâng panèka bâbâtek khas dâri orèng Daya' sè odi' è wilayah Kalimantan Bârâ', Sabah bân Sarawak. Hal ka’dinto amarghâ longhouse panèka aropa’aghi ghâmbhârân sosial dâ’ kaodi’ân orèng Daya' è Kalimantan Bârâ' sareng Sarawak. Roma lanjhâng jhughân aropa'aghi pusat kaodi'ân orèng Daya'. È Sarawak, ra-kèra bâdâ lebbi dâri 4.500 roma sè ècatet. Namong, bitongan bengkona sè bânnya' è Sarawak èparcajâ lebbi dâri bitongan jârèya polana data sè èkompolaghi ta' ècapo' sakabbhina wilayah Sarawak. roma-Roma lanjhâng è Kalimantan Bârâ' bisa èkoca'aghi para' tadâ'â polana bitonganna sè sakoni'. È taon 1960, pamarènta maancor pan-bârâmpan Roma lanjhâng polana ècurigâi aghâdhui komunisme. Roma lanjhâng è wilayah Kalimantan Bârâ' identik sareng Roma lanjhâng è Kalimantan Tengnga. Arèya polana kennengngenna Kalimantan Bârâ' bân Kalimantan Tengnga cè' semma'na. Kaduwâ'na èkennal mènangka Rumah Betang. È Sarawak, Roma lanjhâng èsebbhut "Rumah Panjai" sareng orèng Iban, orèng Daya' Tase', bân "Ntayan" sareng orèng Bidayuh, orèng Daya' Tana. È Sabah  Roma lanjhâng èsebbhut "Vinata'an" sareng orèng Rungus Daya', otabâ Dusun Rungus.

## Cora' Roma Lanjhâng Iban
Roma lanjhâng Iban panèka kennengngan tradisional orèng Iban è Sarawak, Malaysia. panèka roma sè èbangun bân èpadhâddhi pan-bârâmpan kalowarghâ è sèttong komunitas sè abâgi kennengngan sè padâ. Roma lanjhâng bânnè namong mènangka kennengngan ètamen namong jhughân mènangka pusat kaodi'ân sosial bân budhâjâ masyarakat Iban.

Masyarakat Iban tradisional èpadhâddhi ngangghuy kaju karas akadhi kaju Belian, alang-alang, bân atap jhuko'. Namong, Roma lanjhâng modern samangkèn aghuna'aghi bahan akadhi betton bân atap seng kaangghuy nambâi kakowadhân sosonan.

**Tanju** – kamar otama sè tabukka' sè èghuna'aghi kaangghuy ngèrèng hasèl tanè bân kennengngan kaangghuy asanta'.

**Ruai** – kennengngan tabukka' sè lanjhâng, èghuna'aghi kaangghuy akompol, aghâdhui upacara bân kalakowan sabbhân arè.

**Kamar** – Kamar pribadi ghâbây bhân-sabbhân kalowarghâ, sè èghuna'aghi mènangka kasor bân panyèmpenan bhârâng.

**Sadau** – Lotèng sè bâdâ è attas kamar bân ruai, èghuna'aghi kaangghuy nyèmpen tombuwân, pakakas, otabâ mènangka katèdunganna parabân.

Roma lanjhâng panèka pusat kalakowan ghâbây masyarakat Iban. Èghuna'aghi kaangghuy acara umum akadhi Gawai Daya', upacara aghâma, pakabinan, bân rapat masyarakat. Salaèn jârèya, bengkona sè bânnya' adhâsar semangat salèng alakoh bân kaodi'ân komunitas orèng Iban.

È bâbâna obâ'ân bâkto, bengkona sè bânnya' samangkèn èmodernisasi dâlem hal bahan bân fasilitas dhâsar akadhi listrik bân pasokan aèng sè bhersè. Namong, Roma lanjhâng ghi' pagghun aropa'aghi simbol identitas budhâjâ orèng Iban bân terros èpadhâddhi sareng pan-bârâmpan masyarakat è Sarawak.

## Sombher