Batavia

**Batavia** otabâ **Batauia** iyâ arèya ebhu kottha Hindia Bâlândhâ, sè wilajâna korang lebbi satèya ella dhâddhi Jakarta, ebhu kottha Inḍonèsia. Batavia è pajhâghâ è palabbhuwân anyama Jayakarta sè è rebbhu' ḍâri kowasana kasoltanan Banten. Sabelluna è kowasaè Banten, bandar arèya è kennal kalabân nyama Kalapa otabâ Sunda Kelapa, bân aropaaghi sala sèttong kennengngan dhvghângnga karajaan Sunda. Ḍâri kottha palabbhuwân rèya VOC ngowasaè perdhâghângan bân kakowasaan militèr bân politigghâ è daèra Nusantara.

Nyama Batavia molay è angghuy parkèraan taon 1621 sampè' taon 1942, prappa'na Hindia Bâlândhâ bâḑâ è kakowasaânna Jeppang. Kaangghuy bâgiyân ḑâri *de-Nederlandisasi,* nyama kottha è obâ dhâddhi Djakarta. 

## Asal nyama
Nyama Batavia asalla ḑâri suku Batavia, iyâ arèya suku Jermanik sè amokèm è pèngghir songay Rhein è Jâman *Kekaisaran Romawi.* Bhângsa Bâlândhâ bân sabâgiyân bhângsa Jèrman iyâ arèya katoronan ḑâri suku sè è maksod ghâllâ'.

Batavia paḍâ aropa'aghi nyama kapal lajâr tèyang sè tèngghi sè cokop rajâ asal Bâlândhâ sè è ka anḍi' perusahaan Hindia Tèmor Bâlândhâ (Vereenigde Oostindische Compagnie otabâ VOC), è ghâbây bâkto 29 Oktober 1628, è nakhkodaè bi' Kaptèn Adriaan Jakobsz. Kapal kasebbhut satèya bâḍâ è mosèum è Fremantle, Australia. Kapal kasebbhut ambu è pasèsèr Beacon Island, Australia Bârâ sè tojjhuwân ka kottha Batavia rèya.

## Sajhârâ

#### Sunda Kelapa
Bhuktè sè palèng towa tentang *eksistensi* pamokèmanna penduduk sè satèya anyama Jakarta iyâ arèya Prasasti Tugu sè ella atanem è dhisa *Bâtho Tumbuh,* Jakarta Dâjâ. Prasasti kasebbhut akaè' kalabân 4 prasasti laèn sè asalla ḍâri jâman karaton Hindu, Tarumanegara prappa'na è parènta bi' Raja Purnawarman. Adhâsar Prasasti Kebon Kopi, nyama Sunda Kalapa (Sunda Kelapa) èparkèra'aghi ghun kalowar è abad sapolo.

Pamokèman kasebbhut dhâddhi palabbhuwân, terros è kèntarè bi' bânnya'na kapal ḍâri mancanaghârâ. Sampè' kaḍâtengngan orèng Portugis, Sunda Kalapa pagghun bâḍâ è kakobâsaânna karathon Hindu sè laèn, Pakuan Pajajaran. Nangèng è bâkto rowa, Portugis bisa ngowasaè Malaka, bân taon 1522 Gubernur Portugis d'Albuquerque ngèrèm kabulâna, Enrique Leme sè è bhârengngè bi' Tomé Pires kaangghuy atemmuè Raja Sangiang Surawisesa. È tangghâl 21 Agustus 1522 è tandatanganè perjhânjhiyân kanca caket antara Pajajaran bân Portugis. Èparkèraaghi, jhâlân arèya è pèlè Raja Pakuan Pajajaran kasebbhut sopajâ ollè bhântowan ḍâri Portugis ḍâlem ngaddhâphi ancaman Kasoltanan Demak, sè marè maancor pan-bârâmpan Karathon Hindu, tamasok Majapahit. Namong nyatana jhânjhi kasebbhut taḍâ' ghunana, polana è serrang Karathon Islam Demak, Portugis ta' abhânto netteppaghi Sunda Kalapa.

##### Jhâjâkarjâ
Palabbhuwân Sunda Kalapa è serrang bi' tantara Kasoltanan Demak è taon 1526, sè è pimpin Fatahillah, Panglèma Perrang asal Pasai, Acèh, bân ghâgghâr è 22 Junè 1527, bân samarèna bisa è rebbhu', nyamana è ghântè èpadhâddhi Jhâjâkarjâ. Samarèna Fatahillah bisa makala bân ma islamsghi Banten, Jhâjâkarjâ bâḍâ è kakobâsaânna Banten, sè satèya ella dhâddhi kasoltanan. Orèng Sunda sè abèla è pakala bân nyorot ka ara Bogor. Sajjhâk jèya, bân kaangghuy pan-bârâmpan dasawarsa abad 16, Jhâjâkarjâ è kennengngè orèng Banten sè rèng-orèngnga asalla ḍâri Demak bân Cirebon.

Sampè' Jan Pieterzoon Coen maancor Jhâjâkarjâ (1619), orèng Banten abhâreng Saudhâghâr ḍâri Arab bân Tionghoa neng-neng è muara Ciliwung. Salaènna orèng Tionghoa, sakabbhina masyarakat rowa nyorot ka daèra kasoltanan Banten bâkto Batavia aghântè'è Jhâjâkarjâ (1619).