open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Teorema Pythagoras

Ḍâlem matematika, **Teorema** **Pythagorean**, jhughân èkennal mènangka **Teorema Pythagoras**, iyâ arèya hubungan ḍhâsar ḍâlem geometri Euclidean è antarana tello sisi segitiga siku-siku. Rèya anyata'aghi jhâ' lowas masaghi empa' sè sisina mèrèng paḍâ bân jumla area masaghi empa' è ḍu sisi laènna. Teorema rèya bisa ètolès mènangka persamaan sè shubungngaghi lanjhân sisi a, b bân c, segghut èsebbhut "persamaan Pythagoras":

: a^2 + b^2 = c^2 ,

È ḍimma c abâkkèlè lanjhângnga sisi mèrèng sareng a bân b lanjhâng ḍâri 2 sisi segitiga laènna. Teorema rowa, sè sejarana dhâddhi pokok perdebatan, ènyamaè ka'angghuy orèng sè ngangghit jârèya sè ḍâri Yunani Kona, nyamana Pythagoras. Teorema rèya ella bânnya' bhuktè-bhuktèna, mon ta' lopot jârèya sè palèng bânnya' ḍâri teorema matematika sè laèn. Rowa kabbhi amacem, tamaso' bhuktè geometri bân bhuktè aljabatr kalabân pan-bârâmpan sè asalla ḍâri èbuwân taon sè tapongkor. Teorema bisa ègeneralisasi kalabân pan-bârâmpan cara, tamaso' ruang dimensi tèngghi, ka ruang sè bânnè Euclidean, ka objèk sè bânnè segitiga siku-siku, bân lakar ka'angghuy objèk sè bânnè segitiga sakalè, tapè pedatan n-dimensi. Teorema Pythagoras ella bisa ngajhâk minat è lowar matematika mènangka simbol kamohalan matematika, mistik, otabâ kakowadhân untelektual; rederensi populer ḍâlem sastra, drama, musikal, lagu, perabgko bân kartun cè' bânnya'na.

## Bukti penataan ulang

Ḍu kotak rajâ sè ètojjhuwâghi ḍâ' ghâmbhâr bâng-sèbâng aèssè 4 degitiga identik, bân bhidhâna ghun pèra' sntara 2 kotak rajâ iyâ arèya jhâ' segitiga èyator kalabân bhidhâ. Mèla ḍari jârèya, ruang potè Dâlem bâng-sèbangnga 2 kotak rajâ kodhu anḍi' lowas sè paḍâ. Mapaḍâ lowas ruang potè ngasèllaghi teorema Pythagoras, Q.E.D.

Heath aberri' bhuktè rèya ḍâlem komentarra tentang Proposisi I.47 Dâlem Elemen Euclid, bân nyebbhuddhâghi propossl Bretschneider bân Hankel jhâ' Pythagoras palèng la ngataowè bhuktè rèya. Heath dhibi' lebbi kasokan propossl sè bhidhâ ka'angghuy bhuktè Pythagoras, tapè ngakowè ḍâri momolan diskusina "jhâ' literatur rèya Yunani rèya, sè sèngko' bân ba'na kakabbhi nga'anḍi' 5 abad pertama saellana Pythagoras ta' aèssè peryata'an sè nyebbuddhâghi hal rèya otabâ penemuan geometrik rajâ laènna ka jârèya." Beasiswa palèng anyar ella aberri' kabhingongan sè sajân rajâ ḍâ' sakabbhina jenis peran ka'angghuy Pythagoras mènangka sè nyipta matematika, maskè perdebatanna tentang rèya ghi' ros-terrosan.

## Bentuk-bentuk teorema lainnya
David Wilde

David Wilde (25 Fèbruari 1935 – 23 Oktober 2025) panèka pianis, komposer, bân dosèn è Inggris. Salèrana mennang Kompetisi Liszt-Bartók è taon 1961. È taon 1962, èpon mènnang Hadiah Rato bân èonjhâng kaangghuy amaèn sareng Orkestra Philharmonic Royal Liverpool è Konsèr Keraton è Royal Festival Hall, sè èhadiri sareng Ratu Elizabeth II. Wilde atugas mènangka profesor piano è Musikhochschule Hannover dâri taon 1981 kantos 2000 bân salastarèna mènangka profesor kunjungan studi keyboard è Univèrsitas Edinburgh. È taon 1990-an, èpon aghâbây bânnya' karya sè nolak palanggaran HAM è bâkto jârèya bân èhormati duwâ' kalè sareng kottah Sarajevo. Wilde serrèng muncul mènangka solois è Proms.

## Kaodi'ân
Lahèr è Manchester è tangghâl 25 Fèbruari 1935, èpon ajhâr musik molaè ghi' kènè' kalabân Solomon bân moredda, Franz Reizenstein. èpon ajhâr komposisi è Royal Manchester College of Music sareng Richard Hall molaè taon 1949, bân èpèlè mènangka angghuta è taon 1953. èpon mennang lomba Liszt-Bartók è Budapest è taon 1961. Nadia Boulanger, angghuta juri, ngajhâk ka Paris kaangghuy nerrossaghi pangajhârân.

È taon 1990-an, èpon aghâbây bânnya' karya sè alabân pelanggaran HAM è bâkto jârèya bân èhormati duwâ' kalè sareng kottah Sarajevo. The Cellist of Sarajevo for solo cello (1992), sè èkhusussaghi ghâbây Vedran Smailovic, èrekam sareng Yo-Yo Ma ghâbây Sony Classical, bân operana London Under Siege, èpabâḍâ dâri ide penyair Bosnia Goran Simic, èghâbây sareng Lower Saxony State Theatre è taon 1998

Wilde atugas mènangka professor piano è Musikhochschule Hannover dâri taon 1981 kantos 2000; è antarana morèddhâ panèka Jack Gibbons. Saellana abâli ka Inggris, èpon èangghep mènangka profesor kunjungan è Universitas Edinburgh.

## Kapatèanna
Pakabinan sè kapèng sèttongnga Wilde èsambhât è taon 1980-an. Saellana jârèya akabin sareng Jane Mary Wilde, sèttong penyair, ahli bhâsa, sejarawan, bân musisi. Wilde sèdhâ è tangghâl 23 Oktober 2025, è omor 90 taon.

## Rekkaman
Rekkamanna Wilde tamaso' Sonata Biola Beethoven kalabân Erich Gruenberg, Sonata Biola Reizenstein, jhughân kalabân Gruenberg, Konsèr Piano Thomas Wilson, sè ètolès khusus ghâbây salèrana, bân karya-karya Schumann, Liszt, bân Chopin. Salèrana ngarekkam ghâbây His Master's Voice, Decca Oiseau Lyre, Lyrita Saga, bân CRD, bân è bâkto samangkèn khusus ghâbây Delphian Records è Edinburgh, sè makalowar rekaman musik sareng Dallapiccola, Busoni, bân Liszt, Schumann, bân Brahms. Konsèr Brahms èterbitaghi è taon 2010.

## Sombher
Tjipto Mangoenkoesoemo

**dr. Tjipto Mangoenkoesoemo** (EBI: Cipto Mangunkusumo, Aksara Jawa: ꦕꦶꦥ꧀ꦠꦩꦔꦸꦤ꧀ꦏꦸꦱꦸꦩ) (Pecangaan, Jepara, 4 Maret 1886 – Batavia, 8 Maret 1943) èngghi panèka sala sèttong tokoh pergerakan kamadhika'an Inḍonèsia. Asareng Ernest Douwes Dekker tor Ki Hajar Dewantara, salèrana èkennal kalabân sebbudhân "Tiga Serangkai" sè nyebbarraghi ide pemerintahan dhibi' bân  kritis ḍâ' pemerintahan penjajahan Hindia Belanda. 

Tjipto Mangoenkoesoemo èngghi panèka tokoh ḍâlem Indische Partij, sèttong organisasi politik sè pertama kali è ḍâlem makalowar ide pemerintahan dhibi' tor è kelola masyarakat dhibi' bannè bâlândhâ. Taon 1913, salèrana sareng kaḍuwâ rekannèpon  èpanyèngla sarèng pemerintah kolonial ka Bâlândhâ asabhâb tolèsan tor aktifitas politik èpon, tor bhuru abhâli è taon 1917.

Dokter Cipto akabhin bân rèng binè' sè adhâgâng batik, padâ-padâ angguta organisasi Insulinde, nyamana Marie Vogel è taon 1920.

Bidâ bân duwâ' kancana dâlem "Tiga Serangkai" sè jhejjher è dâlem pendidikan, Cipto tetteb ajhâr è jalur politik kalabân dhâddhi angguta Volksraad. Asabhâb tèngka ghulina sè radikal,  taon 1927 salèrana è buwâng polè bân pemerintah Bâlândhâ ka Banda.

Salèrana sèdhâ taon 1943 bân è makammaghi è TMP Ambarawa. È tanggal 19 Desember 2016, atas sadhâjâ jasa-jasa èpon, Pemerintah Republik Indonesia, nyabâ' ghâmbârrâ abâ'na  è pecahan uang logam rupiah anyar, pecahan Rp200.

## Parjhâlânan Oḍi'
Cipto Mangunkusumo lahèr 4 Maret 1886 è Pecangaan, Kabupaten Jepara, Keresidenan Jepara. Salèrana mènangka potra palèng towa dâri Mangunkusumo, priyayi mabâ è dâlem struktur masyarakat Jhâbâ. Parjhâlânan Mangunkusumo è kabidhi kalabân dhaddhi ghuru bhâsa Melayu neng sekolah dasar è Ambarawa, terros menjadi kapala sekolah è  sekolah dasar neng Semarang ban dhâddhi  pembantu administrasi è Dewan Kota neng Semarang. Sabatara, sang ibu èngghi panèka katoronan dâri towan tana è Mayong, Jepara.

Maskè bannè dâri kalowargâ priyayi birokratis sè tèngghi pangkattepon, Mangunkusumo kellar masakola na'-potona kantos olle gellar tèngghi.

Cipto bân le'-ale'na, iyâ arèya Gunawan, Budiardjo bân Syamsul Ma’arif asakola è STOVIA, sabâtara Darmawan, alè'na ollè beasiswa dâri pamarènta Bâlândhâ kaangghuy ajhâr èlmo kimia industri è Universitas Delft, Belanda. Sè bungso, Sujitno lolos dhâddhi mahasiswa Rechtshoogeschool te Batavia.

## Sèdhâ
Dâlem pembuangan, panyakè' asmana dhâddhi polè. Bânnya' cakancana Cipto ngusullaghi dâ' pamarènta sopajâ Cipto è pakalowar. È bâkto Cipto è soro nandhâtanganè parjanjiyân kalabân ollè molè ka Jhâbâ kalabân nyabâ' hak politik èpon.

Cipto langsung ngoca' lebbhi baik matè è Banda katèmbâng nyabâ' hak politik èpon. Cipto èyallè ka Bali, Makasar, bân taon 1940 Cipto èyallè ka Sukabumi. Tjipto sèdha  tanggâl 8 Maret 1943 asabhâb penyakit asma.

## Sombher
Maimun Saleh

**Sersan** **Mayor Udara (Anumèrta) Maimun Saleh** (14 Mèi 1929 – Tangghâl 1 Agustus 1952) èngghi panèka sala sèttong pahlawan nasional Inḍonèsia.   Maimun Saleh ètârèma mènangka moreḍ è sâkola'an penerbangan è Koetaraḍja (Banda Acèh) sè èpinḍa ka sâkola'an penerbangan è Kaliḍjati è taon 1950 bân bisa ollè ijaza mènangka pilot kellas 3 è taon 1951. Sa'ellana jârèya, Maimun Saleh maso' Skuadron IV bân noro' è sakabbhina operasi udara sè dhâddhi tanggung jawab kasatowanna. Namong, è tangghâl 1 Agustus 1952, Sersan Maimun Saleh sè mângabbher molo' intai Auster IV-R-80 ghâghâr è Pangkalan Udara Semplak, Bogor bân sèdhâ mènangka pahlawan nasional. 

Samangkèn, asma Serma Anumerta Maemun Saleh è abadi'aghi sareng Angkatan Uḍara Inḍonèsia mènangka asma Pangkalan Angkatan Uḍara Inḍonèsia è Polo Sabang, Propènsi Nanggroe Acèh Ḍarussalam.

## Karir

È bulân Agustus 1949 Maimun Saleh ètarèma mènangka mahasiswa pilot è Kotaraḍja bân è taon 1950 èpinḍa ka Sâkola'an Penerbangan è Kaliḍjati, Subang è ḍimma salèrana bisa ollè sertifikat mènangka pilot kellas 3 è tangghâl 1 Pèbruwari 1951. saterrossa salèrana maso' Skuaḍron IV (Pengintaian Ḍarat) bân noro' è sakabbhina operasi sè èjhâlânè sareng Skuaḍron. Kalabân sèḍhâna Maimun Saleh, Angkatan Uḍara Inḍonèsia jhughân ka'èlangan orèng sè ḍegghik bhâkal makowat è ḍâlem perkembhângan Angkatan Uḍara Inḍonèsia. Ahèrra, ḍâ' kâlowarga almarhum Maimun, kaulâ saḍhâjâ ḍâri Angkasa atas nyama saḍhâjâ angghuta AURI ta' loppa nyampayaghi takziah atas sèḍhâna Maimun Saleh.

Almarhum panèka pilot Wilaya Khusus Aceh, sè sèḍhâ è tangghâl 1 Agustus 1952 è omor 23 taon bân èkobhur è Aneuek Galong Sibreh, Kâcamadhân Suka Makmur, Kabhupatèn Aceh Besar. Ka'angghuy ḍhâḍḍhi kenangan, nyama: MAIMUN SALEH ampon è'abaḍi'aghi ghâbây Banḍara Militèr LHO' NGA bân Ḍetasemen Banda Acèh AURI (sâbelunna Koetaradja) tangghâl 9 April 1954 sareng Angkatan Uḍara Inḍonèsia.

## Auster IV-R-80
È arè Juma'at, 1 Agustus 1952, pokol 09.25, pesawat pengintai Auster IV–R–80  ghâgghâr è Pangkalan Uḍara Semplak (Bogor) sè èpiloti sareng Sersan Udara Maimun Saleh. È ḍâlem kâcâlaka’an panèka, Maimun Saleh langsong sèḍhâ. Bisa èjhârbâ'aghi lebbi jhâu jhâ' kaḍhâḍḍhiyân sè cè' sossa'na panèka kaḍhâḍḍhiyân è bâkto latèyan rutin è Komando Pangkalan Uḍara Semplak bân sâbabbhâ kabâdâ'an ghi' ta' èkataowè. Tangghâl 2 Agustus 1952 pokol 06.35 mayyit almarhum Maimun è ghibâ sareng molo' ḍâri Pangkalan Uḍara Tjililitan ka Kotaraḍja (Acèh), ka’ḍimma salèrana è bhâbbhâraghi.

## Sombher
Abu al-Mafakhir ḍâri Banten

**Sultan Abu al-Mafakhir Mahmud Abdulkadir** otabâ èkennal jhughân **Pangèran Rato** otabâ **Sultan Agung ḍâri Banten** panèka rato ka-4 Kesultanan Banten sè marènta ḍâri taon 1596 kantos taon 1651. Al-Mafakhir panèka pottrana Sultan Maulana Muhammad bân dhâddhi rato lu-ghâllu è Nusantara sè resmi aghuna'aghi gelar Sultan. Sa'amponna marènta 27 taon, Sultan Abul Mafakhir sèḍhâ tangghâl 10 Maret 1651 bân ekobhurraghi è pasarèan Kenari, Banten.

## Kaoḍi'ân Awwâl
Sultan Maulana Muhammad sèdhâ è awwâl taon 1596 è Palembang è bâkto ekspedisi militèr alabân Kesultanan Palembang. Saterrossa tangghâl 23 Junè 1596, amarghâ potrana Abu al-Mafakhir ghi' aomor lèma bulân, Mangkubumi Jayanegara èyangka' dhâddhi wâllina ka'angghuy ajhâlânaghi pamarènta'an. È taon 1602, Mangkubumi Jayanegara sèdhâ, pangkatta èghântè sareng alè’na. Namong, è tangghâl 17 Nopèmber 1602, alè'na ghânèka èpatoron polana kalakowan sè jhubâ'. Tako’ bâḍâ pecca’an tor tambhuruwân, pamarènta’an èpotossaghi ta’ èkaghâbây sareng Mangkubumi, namong langsong sareng embu’na Sultan, Nyimas Ratu Ayu Wanagiri sè ampon akabin polè sareng Pangèran Camara. Nyimas Ratu pas nyoro sopajâ lakèna sè anyar èbâghi dhâddhi wâlli ghâbây Sultan Abu al-Mafakhir.

Kabâḍâ'ânna Pangèran Camara mènangka wâlli sultan ta' èpardhuliaghi sareng pongghâbâ ḍaèra Kesultanan Banten, saèngghâna èkoca'aghi jhâ' kakobâsa'an wâlli sultan sè jhughân lakèna Nyi Gede Wanogiri coma cokop è karaton bân è dhi'-seddhi'na malolo. È taon 1604 bâḍâ kadhâddhiyân è ka'ḍimma sèttong bhârang ḍâri Johor ètahan sareng Pangeran Arya Mandalika (ana'na Maulana Yusuf), Orakan ḍâri Patih ka'angghuy makalowar bhârang panèka ta' èpardhuliaghi, maskè Pangèran Arya Mandalika asekoto sareng pangèran laèn bân orèng-orèng sèta' enḍâ' ḍâ' kakowasa'an  Patih, sè ka'ḍimma rèng-orèng ka'ḍissa saterrossa abhâdhi benteng pertahanan è lowar kotta Banten, parkara panèka bisa marè kalabân serrangan ḍâ' benteng partahananna Pangèran Arya Mandalika sareng Pangèran Jayakarta sè ebhânto Inggris è taon 1605, è bâkto Pangèran Jayakarta rabu ḍâ' banten asareng pasukanna ka'angguy hadir ḍâ' upacara sonnatan Sultan Abu al-Mafakhir Abdul Kadir è bâkto s`e ampon èsebbhut para Patih nyo’on bhântowan militer Pangèran Jayakarta, maka ahèrra bâḍâ parjhânjhiyân *perdamaian* è antara kubu Pangèran sareng Karaton Arya Mandalika, sè ka’ḍimma è ḍâlem parjhânjhiyân ka’ḍinto esebbhuttaghi jhâ’ Arya Mandalika wâjib kalowar ḍâri wilajâ Kesultanan Banten palèng lebbi ḍâri 6 arè tor namong kèngèng ètoro’ sareng 30 angghuta kalowarga.

## Sombher
Masjid Al-Hilal Gampong Jawa Banda Aceh

Masjid Al-Hilal Gampong Jawa arojhu' dhâ' masjid sé bhâdâ é wilayah Gampong Jawa é Banda Aceh. Laén sareng Masjid Lajhu Al-Hilal Katangka é Gowa, Sulawesi Lao’ se aropa’agi masjid sé paléng towa tor bersejarah é Sulawesi Lao’, masjid Banda Aceh aropa’agi sala settong dhari bannya’na masjid sé tasebar é sa'antero dhaéra ka’dhinto.(1)

Paparéng onéng bhâb Masjid Al-Hilal (Gampong Jawa) è Aceh cokop èbâtesi è hasil panelusuran, bân ta' akaton sè ikonik Masjid Agung Baiturrahman otabâ Masjid Baiturrahim Ulee Lheue sè kalonta polana sejarah ketahanan è bâbâna tsunami taon 2004. (2)

Gâmbhârân
Lokasi : Gampong Jawa, séttong kampong neng Banda Aceh, andik riwayat dhibi' ménangka bhâgiyân dhâri kottah. Kabâdâ'ân masjid panèka èlengkapi fasilitas 'ibhâdâ è daérah kasebbhut.
Pentingna: Maské ta' andi' pangakoan sejarah nasional otabâ arsitektur unik akadhi masjid-masjid kuno laènna è Aceh (akadhih Masjid Indrapuri kalabân pilar-pilar kaju sè dominan otabâ Masjid Teungku sè aomor 400 taon è Pucok Krueng), masjid panèka abâdâhaghi pusat 'ibhâdâ bân kagiadhân agâma ghâbây masyarakat lokal.

Fungsi Sosial : Akadhi masjid-masjid umum épon é Aceh, masjid panéka ta’ coma aghuna ménangka kennengngan sholat, namong jughân ménangka pusat kagiadhân sosial sareng pendidikan Islam é tingkat gampong (dhisa).(3)

Masjid Jawa Al-Hilal Gampong lokasina e Banda Aceh ben merupakan sala settong objek wisata keagamaan e wilayah ka'dintoh. (4)

Lokasi sareng Alamat : Masjid ka'dinto bedeh e daerah Gampong Jawa ﬁ Banda Aceh.
Informasi Umum: Para Tamoy bisa nemmo tabhârân tikét, maréksa bhâkto operasi, bân néngghu lar olar bân foto dâri wisatawan laènna è situs akadhi Trip.com.
Pentingnga: Manabi Masjid Agung Baiturrahman lebbi èkennal mènangka ikon Aceh bân simbol katahanan è bâkto tsunami taon 2004, masjid-masjid lokal akadhi Masjid Al-Hilal pagghun aropaaghi pusat penting ghâbây masyarakat Gampong Jawa.

Tempat Wisata sè semma'

Engghi ka'dinto Taman Sulthanah Safiatuddin Banda Aceh  |  Masjid Baitul Musyahadah  |  Bustanus Salatin  |  Rumah Cut Nyak Dhien  |  Masjid Jami' Darussalam  |  Pantai Lampuuk  |  Stadion H. Dimurthala  |  Tugu Pena Simpang Mesra

khusus kaangghuy Romana Cut Nya' Dhien mokka' sabbhan are 09:00–17:000

**Alamat:** G78C+PMF, Lampisang, Kec. Peukan Bada, Kabupaten Aceh Besar, Aceh 23232, Indonesia

Rojhugân
1. https://repositori.uin-alauddin.ac.id/25969/#:~:text=Masjid%20Tua%20Al%2DHilal%20Katangka,Historiografi)%20%2D%20Repositori%20UIN%20Alauddin%20Makassar
2. https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/masjid-baiturrahim-saksi-kedahsyatan-tsunami-di-ulee-lheue/#:~:text=Masjid%20Baiturrahim%20namanya.,mendalam%20karena%20usianya%20yang%20panjang.
3. https://repositori.kemendikdasmen.go.id/21306/1/2014-Buku-Kisah%20mesjid%20dua%20provinsi.pdf
4. https://id.trip.com/travel-guide/attraction/banda-aceh/masjid-gampong-jawa-141530972/
Gianluigi Buffon

**Gianluigi Buffon** Ufficiale OMRI (lahèr 28 Jânuwari 1978) panèka mantan pâmaèn bal profèsional Italia sè amaèn mènangka kiper. Salèrana èyangghep sala sèttong kiper sè palèng bhâgus è sakabbhina bâkto bân sareng pan-bârâmpan orèng mènangka sè palèng bhâgus sè toman bâḍâ. Salèrana sala sèttong ḍâri sakone'na pâmaèn sè ampon ngalakonè lebbi ḍâri 1.100 panampilân karir profèsional.

È tingkat klub, karir profèsional Buffon èmolaè kalabân Parma è taon 1995, è ḍissa' salèrana amolaè karirrâ ḍâri Serie A. èpon dhuli maso' ka *starting line-up* bân èkennal mènangka sala sèttong kiper ngoḍâ Italia sè palèng ajhânjhi'i, abhânto Parma mennang Coppa Italia, Piala UEFA bân Supercoppa Italiana è taon 1999. Sa'ellana noro' Juventus è taon 2001, kalabân gâji palèng rajâ ghâbây kiper è bâkto jârèya (€52 juta), Buffon mennang gellar pertamana è ḍuwâ' musim è klub, bân èpaḍhâḍḍhi sala sèttong kiper sè palèng bhâgus è ḍhunnya. È bâkto pertama è Juventus, èpon mennang sanga' gellar Serie A, empa' Coppa Italias, bân lèma' Supercoppa Italianas. Salèrana panèka kiper pertama sè mennang pengarghâ'ân Pâmaèn Palèng bhâghus  Serie A, bân ènyamaè Kiper Palèng bhâghus Serie A ḍubellas kalè. Sa'ellana napa' ka final Liga Champions UEFA 2015 bân 2017, èpon èpaḍhâddhi sala sèttong pamaèn sè maso' ka dâlem Skuat palèng bhagus Liga Champions è ḍuwâ' kâsempaḍhân kasebbhut, bân mennang pângarghâân Kiper Palèng bhâghus  FIFA è taon 2017. Sa'ellana 17 taon è Juventus, Buffon bâdâ è klub Perancis, ParisSaint-Germain è omor 40 taon è 2018, salèrana amaèn ghântèyan sareng Alphonse Areola; èpon mennang gellar Trophée des Champions bân Ligue 1 è tong-sèttongna musim sareng tim kasebbhut, sabellunna abâli ka Juventus taon salastarèna. È mosem 2019-2020, Buffon amaèn mènangka cadangan ghâbây Wojciech Szczęsny, tapè ghi' bisa nga'ollè rèkor penampilan sè palèng bânnya' Paolo Maldini è Serie A bân rekor pamaèn sè palèng bânnya' ollè gellar Serie A  kalabân sapolo gellar sareng Juventus. Musim salastarèna, èpon pagghun mènangka cadangan, namong mènangka starter è Coppa Italia, è ahèr musim èpon mennang gelar Coppa Italia sè kapèng ennem. È bulân Juni 2021, èpon abâli ka klub bâkro ngodâna Parma, sè èdegradasi ka Serie B è musim jârèya.

## Carèta Oḍi'
Lahèr ḍâri kâluwarga sè anḍi' latar belakang olahraga kalabân embu'na Maria Stella mènangka atlèt cakram bân ramana Adriano Buffon mènangka angkat beban, Buffon panèka sè palèng towa ḍâri tello' tan-taretan. Ḍuwâ' tan-taretan binè'na, Veronica bân Guendalina, jhughân samangkèn atlet voli. Pamanna Buffon ḍhibi', Angelo Masocco, jhughân atlèt baskèt. Sala sèttong kiper legendaris Italia, Lorenzo Buffon, jhughân bhâlâ sareng èbhuna Gianluigi Buffon.

## Sombher
Burhanuddin Abdullah

**Burhanuddin Abdullah** ( lahèr 10 Juli 1947) panèka ahli èkonomi Inḍonèsia sè èyangghep mènangka Prèsiḍèn Komisaris PLN è tangghâl 23 Juli 2024, aghântè Agus Martowardojo. Burhanuddin panèka mantan narapidana korupsi. Burhanuddin èjhâjhâr 5 taon penjara è taon 2008.

Salaèn ghânèka, Burhanuddin jhughân dhâddhi Gubernur *Bank Indonesia* ḍâri taon 2003 kantos taon 2008. Burhanuddin jhughân dhâddhi Gubernur ''Dana Moneter Internasional'' (IMF), Washington DC, è Inḍonèsia. Sabellumma, è taon 2001, Burhanuddin atugas mènangka *Mentri Koordinator Ekonomi, Keuangan, dan Industri* è bâbâna Pamarènta'an Prèsidèn Abdurrahman Wahid. Burhanuddin jhughân dhâdhi mènangka Ketua Umum Asosiasi Ekonom Indonesia (ISEI) ghâbây periode 2003-2006, bân èpèlè polè ghâbây periode 2006-2008. Saabiddhâ alako è Bank Inḍonèsia Burhanuddin la negghu’ pan-bârâmpan pangkat è ḍâlem naghârâ bân manca naghârâ.

Burhanuddin ollè gelar Sarjana Pertanian (Ir.) ḍâri Fakultas Pertanian, Universitas Padjadjaran, Bânḍung è taon 1974, Master of Arts (MA) è Èkonomi ḍâri Michigan State University, Amèrika Serikat (1984), bân Doktor Kehormatan è Èkonomi ḍâri Universitas Diponegoro (2006).

Molaè tangghâl 14 Sèptèmber 2011, Burhanuddin ampon ngabdhi mènangka Rektor Lembaga Pengelolaan Koperasi Indonesia (IKOPIN), sè bâḍâ è Jatinangor, Sumedang. Burhanuddin atugas kantos IKOPIN aobâ dhâddhi Universitas Koperasi Indonesia, è ka'ḍissa Burhanuddin atugas kantos 29 Mèi 2023.

## Tandhâ Pangormatan
:

*  Bintang Mahaputera Adipradana (25 Agustus 2025)
*  Bintang Mahaputera Utama (1 Agustus 2007)

## Sombher
Hagia Sofia, Istanbul

**Hagia Sophia** (bahasa Yunani  [aˈʝia soˈfia]; bhâsa Turki; bhâsa Latin; "Hikmah Suci") panèka kennengngan ibâdâ è Istanbul, Republik Turki. Molaè èpadhâddhi è taon 537 M kantos taon 1453 M, panèka Katedral Ortodoks bân kennengnganna Patriark Oikumene Konstantinopel, kajhâba dâri taon 1204 kantos 1261, è bâkto èoba sareng Perang Salib kapèng empa' dhâddhi Katedral Katolik Roma è bâbâ Kekaisaran Latin Konstantinopel. Masjid panèka èpadhâddhi masjid molaè 29 Mei 1453 kantos 1931 è bâkto Kekaisaran Ottoman. Saellana jârèya èsekulèrisasi bân èbukka' mènangka museum è tangghâl 1 Februari 1935 sareng Republik Turki. Masjid panèka dhâddhi masjid polè è are Juma'at, 10 Juli 2020 saamponna pangadhilân Turki motossaghi jhâ' konversi Hagia Sophia dhâddhi museum è taon 1934 panèka ilegal. Kapotosan panèka mokka' jhâlân kaangghuy monumen panèka èoba polè dhâddhi masjid. Èkennal polana kubah sè rajâh, Hagia Sophia èangghep mènangka simbol arsitektur Bizantium bân èkoca' ampon "ngobâ sejhârâh arsitektur." Bângonan panèka pagghun aropaaghi katedral palèng bhâghus è dhunnya para' saèbu taon kantos Katedral Seville lastarè è taon 1520.

Bângonan sè samangkèn èmolaè èpadhâddhi gereja è antara taon 532 bân 537 è attas parèntana Kaisar Bizantium Justinian I bân panèka Gereja Kebijaksanaan Suci sè katello' sè èpadhâddhi è kennengngan sè padâ. Ḍuwâ' sè sabellunna ampon ancor è dâlem kerusuhan. Èrancang sareng *geometer* Yunani Isidore dâri Miletus bân Anthemios dâri Tralleis.

Gereja panèka èkhususaghi kaangghuy *Kabicaksana'an Gustè Allah*, Logos, orèng kaduwâ' dâri Tritunggal Suci, sè arè pèsta èlaksanaaghi sabbhân tanggal 25 Ḍèsember kaangghuy maènga' kalahiran Logos sè adhâddhiyaghi dâlem Almasih. Maske kadhâddhiyân èsebbhut *Sancta Sophia* (akadhih ènyamaè Saint Sophia), *sophia* saongghuna panèka lafal fonètik Latin dâri oca' Yunani sè èghunaaghi kaangghuy hèkmat. Nyamana sè lengkap è bhâsa Yunani panèka Ναὸς τῆς Ἁγίας τοῦ Θεοῦ Σοφίας, *Naos tēs Hagias tou Theou Sophias*, "Haji Kebijaksanaan Suci Allah".

È taon 1453 M, Konstantinopel ètaklukkan sareng Ottoman è bâbâna Sultan Mehmed II, sè saterrossa marènta'aghi kaangghuy ngobâ gereja Kristen Ortodoks otama dâddhi masjid. Èkennal mènangka *Ayasofya* è bhâsa Turki, geddhung sè ghi' ta' èpèyara, aghâbây kesan sè kuat dâ' para pangowasa Ottoman, sè motossaghi kaangghuy ngobâ dhâddhi masjid. Bânya' simbol Kristen akadhi loncèng, ghâmbâr, bân mosaik sè aghâmbhâraghi Yèsus, Maria, para santo Kristen, bân malaikat ètotop kalabân kaen cèlleng. Bânnya' atribut Islam akadhi mihrab, minbar, bân empa' menara, ètamba'aghi. Hagia Sophia pagghun mènangka masjid kantos taon 1931 M. Saterrossa, geddhung panèka ètotop ghâbây orèng bânnya' sareng pamarèntah Republik Turki bân èbukka' polè mènangka museum empa' taon saterrossa è taon 1935. È taon 2014, Hagia Sophia panèka museum sè palèng bânnya' èkunjungè è Turki, sè madâteng para' 3,3 juta wisatawan bhân taon. Èbâdâ'aghi dâri data sè èrilis sareng Kementerian Kebhudâjâân bân Pariwisata Turki, Hagia Sofia panèka kennengngan è Turki sè palèng bânnya' madâteng wisatawan è taon 2015. 

## Sombher
Kuil Salib, Fangshan

Kuil Salib ( Bhâsa Tionghoa :十字寺; Pinyin : Shízì sì ) [ a ] bekkas kennengngan aebadâ è Fangshan, Beijing . Kuil panèka èghunaaghi è bakto periode sè bidâ sareng Ommat Buddha bân Ommat Kristen Tiongkok awal.

Maskè èbangon kuil Buddhâ, sabâgiyân sarjâna berhipotèsa bahwa kuil panèka è ghunaaghi sareng Ommat Kristen è jhâman Dinasti Tang (618-907). Kuil panèka èghunaaghi Ommat Buddhâ salama Dinasti Liao (916–1125) bân Ommat Kristen selama Dinasti Yuan (1271–1368). Kuil nèka èyangghuy polè sareng Ommat Buddha salama Dinasti Ming (1368–1644), sabellunna è juwâl è taon 1911.
Abon

**Abon** panèka kakanan tradisional Inḍonèsia khas polo Bhâli bân Jhâbâ sè èghâbây dâri serat dhâghing kèbân. Ropana biasana abârna coklat tèra' kantos abârna cèlleng polana èghâdhui rassana ghulâ Jhâbâ. Abon akadhi serat kapas, polana èdominasi sareng serat otot kerrèng sè ècocco'. Polana kerrèng bân para' ta' andi' kandungan kelembaban sè èbâdâ'aghi, abon biasana bisa èsèmpen è dâlem kemasan sè kedap udara. Salaèn èkaghâbây dâri bahan-bahan dhâghing dhâsar (daging sapè, embi', jhâran, bâbi, bân dumba), bâdâ pan-bârâmpan abon sè èghâbây ngangghuy bahan-bahan dhâsar dâri kakanan tase', akadhi tuna, lèlè, tenggiri, bellut, kepiting, bân odâng.

Abon biasana èkakan mènangka lauk sè ètabur è attas nasè', mie wonton otabâ bubur ajâm, otabâ mènangka isian ghâbây lemper bân jhughân biasana èkakan langsung akadhi ngakan otabâ ngakan cem-macemma kakanan. È Indonesia, dhâghing sè biyasa èghunaaghi kaangghuy aghâbây abon asalla dâri dhâghing sapè, saèngghâna orèng kennal kalabân 'dhâghing abon'. Salaèn dhâghing sapè, bahan-bahan laèn sè èghuna’aghi iyâ arèya daging ajâm, bâbi, jhuko’, jaran, bân embi’. È Cina, abon sè palèng umum panèka abon sè èghâbây dâri dhâghing bâbi sè èsebbhut *Chousong*. Pusat ghâbây abon dhâghing sapè è Inḍonèsia samangkèn bâdâ è daèrah Boyolali, Solo/Surakarta, Ngawi, Nganjuk, Salatiga, Magelang bân pan-bârâmpan daerah è sekitarna (è sekitar Jhâbâ Tengnga bân Jhâbâ Tèmor). Produksi abon dhâghing sapè jhughân bisa ètemmoè è kottah Palembang bân Pontianak. Samentara jârèya, pusat-pusat kaangghuy aghâbây abon dâri dhâghing bâbi ètemmoè è Bhâli, Sulawesi Utara, bân Sumatera Utara.

## Cara-cara aghâbây
Potongan dhâghing sè bhâghus, apa bhâi ajâm, sapè, otabâ bâbi, èbumbui kalabân buje, MSG/palappa, bân kecap manès, èmassa' bân èkalkal è dâlem aèng kantos alos, saèngghâna serat-serat bisa tapèsa bân ghâmpang ècocco'. Arèya polana kolagen bân elastin, jaringan ikat è dâlem otot, èlarut è dâlem aèng sè larut, saènggâna ghâmpang ècocco'.

Daging sè molaè robbhu dâri hasèl sè èghâli pas èpakerrèng, èjhemmur è bâbâna mataarè 2 arè otabâ èkerrèng ngangghuy oven (oven listrik jhughân bisa). Saellana dhâghing sè èkerrèng jarèya kodhu èpangghâng è attassa panci sè rajâ sambi ètotobi. Manabi ètombhuk, dhâghing panèka abhânto serat dhâghing sè akadhi gumpalan benang/kapas. Bâkto èpanggang, serat daging ètambâi kalabân rempah-rempah sè aghâbây rassa, akadhi gula Jhâbâ, MSG, sakonè' kecap, rassa sè pedhis bân bhâbâng ghuring, terros ègheluy kantos kerrèng bân èkemas. Salaèn jârèya, bâdâ dhâghing sè èghâli sè èghâbây kalabân bhâgus sè rèndhâ serrèng ètamba'aghi kalabân pengisi sè aberri' rassa anyar bân unik, akadhi kacang peddhang, mete, bân salaènna.

## Sombher
Fotografi

**Fotografi** (bhâsa Inggris, sè asalla dâri oca' Yunani " *phos* ": tera' bân " *graphien*": kaangghuy ngèbâ/nolès) panèka prosès lukisan/nolès ngangghuy cahaya mènangka media. Menangka istilah umum, fotografi artèna proses otabâ cara aghâbây ghâmbâr otabâ foto dâri sèttong objèk kalabân ngarekam pantulan cahaya sè èkennèng objèk è media sè sensitif dâ' cahaya. Alat sè palèng èkennal kaangghuy ngajhâk cahya panèka kamera. Mon ta' andi' tèra', ta' bisa èghâbây foto.

Prinsip fotografi panèka kaangghuy fokus cahaya kalabân bhântowan bias, kalabân cara ghâpanèka ngobbhâr media sè bisa nangkep cahaya. Media sè ampon èobbar kalabân jumlah cahaya sè teppa' bhâkal ngasèllaghi ghâmbâr sè padâ sareng cahaya sè maso' ka media bias (salastarèna èsebbhut lensa).

Kaangghuy ngaollè intensitas cahya sè teppa' ghâbây ghâmbâr, meter cahya èghunaaghi. Saellana pangokoran penerangan akurat, fotografer bisa nyesuaiaghi intensitas cahaya kalabân nyesuaiaghi ISO/ASA (*[[Kecepatan film|Kecepatan ISO]]*), bukaan, bân kecepatan *rana*. Kombinasi ISO, bukaan *,* bân kecepatan *rana* èkennal mènangka eksposur. È jhâman fotografi digital sè filem ta' èghunaaghi polè, kecepatan film sè èmolaè èghunaaghi ampon aoba dâddhi ISO digital. Fotografi samangkèn ampon èkembhângaghi dâddhi gaya odi', hal ka'dinto èmolaè sajjhek munculna èra digital bân perkembangan media sosial.

## Sejarah fotografi
È taon 1614, Angelo Sala aghâdhui nitrat pèrak sè èobbar sonarra arè kalabân kertas sè èbungkus. Hal ka'dinto ènyataaghi è dâlem tolesanna sè èjudhul *Septem Planetarum terrestrium Spagirica recensio*, "Manabi bubuk nitrat pèrak èkennèng sinar mataarè, bhâkal aobâ dâddhi cèlleng akadhi tinta".  Temuan kalabân efek sonarra arè panèka èangghep korang aghânḍhu' manfaat sareng para ilmuwan laènna. È taon 1717, Johann Heinrich Schulze, profesor Jèrman sè aghunaaghi bhutol sè aghândhu' nitrat pèrak bân kapor sè ta' èsengaja è semma'na candhila. Camporan panèka aghâbây petteng kalabân bâdâ sè potè bân aghâbây ghâris è bhutol. Ahli kimia, *Carl Wilhelm Scheele* nemmo amonia sè èlarut è dâlem nitrat pèrak tapè benni partikel sè petteng. Temuan panèka mampu aghâbây ghâmbâr nitrat pèrak èstabilaghi, panèka èangghep penemuan ekspèrimen fotografi. Ta' abit saellana taon 1800 Thomas Wedgwood ngajhâk ghâmbâr kalabân kamera obscura. Sayangna, Wedgwood matè è omorra 34 taon è taon 1805. "Boulevard du Temple", daguerreotype sè èghâbây Louis Daguerre è taon 1838, panèka foto pertama sè bâdâ orèng è foto. È taon 1816, Nicéphore Niépce, ngangghuy kertas sè èbungkus nitrat pèrak, berhasil aghâbây foto kalabân kamera kènè'.

## Sombher
Abdullah Gymnastiar

**Aa Gymnastiar** ( lahèr 29 Jânuwari 1962) otabâ lebbi èkennal mènangka **Abdullah Gymnastiar** otabâ **Aa Gym** panèka khotib, tokang nyanyi, tokang nulès buku, pangosaha bân pamaddhek Daarut Tauhiid Islamic Boarding School è Jhâlân Gegerkalong Girang, Bânḍung. Aa Gym molaè aḍâ'wâ è TV Nasional bân èkennal è awwâl taon 2000-wân.

Aa Gym segghut abâhas topik-topik tentang kalowarga bân panontonna èpafokus ḍâ' bhu-èbhu roma'an, Aa Gym jhughân èyangghep mènangka *pakhotbah kalowarga sè senneng*. Hal ka'ḍinto dhâddhi parkara bâkto media ngomommaghi jhâ' Aa Gym panèka abinè ḍuwâ' bân akabin sareng bâbinè' laèn, èngghi panèka Alfarini Eridani otabâ èkennal jhughân mènangka Teh Rini (Teh: sebbhudhân yu ḍâlem bhâsa Sunda) è bulân Ḍèsèmber 2006, è bâkto ghânèka binèna sè nomer sèttong panèka Ninih Muthmainnah otabâ jhughân èkennal mènangka Teh Ninih, sè ampon dhâddhi binèna molaè taon 1988 bân ampon anḍi' ana' pètto'. Orèng sè lèbur ḍâ' Aa Gym ngirèm SMS ros-terrosan, nolès è *blog* bân Sorat Pamaca, nèlpon ḍâ' stasiun TV, ambu èntar ka Daarut Tauhiid, bân jhughân kalowar ka lorong bân adèmo nentang poligami. Hal panèka apangaro ḍâ' *popularitas* bân bisnissa Aa Gym.

## Kaoḍi'ân bân Pamolangan
Aa Gym panèka pottra sarèyang ḍâri empa’ pottrana Letnan Kolonel H. Engkus Kuswara sareng Bu Hj. Yeti Rohayati. Aa Gym ampon tekun neng bânnya' hal, molaè ḍâri ajhuwâl koran kantos dhâddhi supir taksi ka'angghuy biaya è bâkto ajhâr bân sa'amponna ajhâr teknik elektro sabellumma aobâ arah ka'angghuy dhâddhi pangosaha. Kabisa'enna ka'angghuy ngaton è aḍâ'na orèng bânnya' jhughân èyasah è bâkto Aa Gym dhâddhi tokang debat è universitas.

È taon 1980-wân, kalabân bimbingan Ajengan Jujun Junaedi è Garut, Jhâbâ Bârâ', Aa Gym maḍâlem kaèlmowan rohani tentang èlmo ladunni (èlmo sè ta' usa ngalakonè proses ajhâr).

È taon 1982, Aa Gym dhâddhi komandan *resimen mahasiswa* è Akademi Teknik Jenderal Achmad Yani.

## Sombher
Purnawarman

**Purnawarman** panèka Rato nomer 3 bân palèng kalonta è Kraton Tarumanagara sè marènta molaè taon 395 - 434 M. Nyamana èkennal è Prasasti Ciaruteun, Prasasti Jambu, bân Prasasti Tugu.

## Silsila Kalowarga
Purnawarman pottrana Rajaresi Darmayawarmanguru pottrana Jayasingawarman. Maharesi Jayasingawarman, sè maddhek karaja'an. Tarumanagara panèka manto  Prabu Dewawarman VIII, rato ḍi-buḍina neng karaja'an Salakanagara. Karajaan Salakanagara marènta molaè taon 130-362 M (232 taon) kalabân èbhu kottana bâḍâ è Rajatapura, samangkèn Pandeglang. Dinasti Warman aropa'aghi panerros kraton Salakanagara. Purnawarman èlahèrraghi tangghâl 8 bagyiân petteng bulân *Palguna* è taon 294 Saka (16 Maret 372 Masèhi).

## Pamarènta'an

### Urusân Politik

#### Èyangka' dhâddhi rato
Ḍu taon sabellumma ramana sèḍhâ, Purnawarman èlantik mènangka rato katello' è Tarumanagara, è tangghâl 13 bulân Caitra è taon 317 Saka (12 Maret 395 M) kantos taon 356 Saka (395-434 M). Ramana, Rajaresi Darmayawarman, ambu ḍâri tahta kraton, ka'angghuy oḍi' è patapa'an sè ngalakonè *manurajasunya* (atapa sa'amponna toron ḍâri tahta kantos sèdhâ). Ramana, Rajaresi Darmayawarman èmakamaghi è pèngghirrâ Songay Gomati.

#### Abhângon èbhu kotta kraton sè anyar
È naska Wangsakerta, Purnawarman panèka rato katello' è Karaja'an Tarumanagara, sè marènta è antara taon 395 bân 434. Purnawarman abhângon èbhu kotta anyar è taon 397, sè bâḍâ lebbi semma' ḍâ' pasèsèr, bân ènyamaè Sundapura (Kotta Sunda). Nyama **Sunda** lu-ghâlluna èghuna'aghi sareng Purnawarman è taon 397 Masehi ka'angghuy nyebbhut èbhu kotta kraton sè èpaddhek. Nyama panèka saterrossa dhâddhi istilah etnis ghâbây orèng-orèng sè ngennengngè bâgiyân bârâ' Jhâbâ.

#### Palèbârân wilajâ kakobâsa'an
È ḍâlem naska Wangsakerta èsebbhut jhughân jhâ' è bâbâna pamarènta'an Purnawarman bâḍâ 48 rato wilajâ sè èbâgi ḍâri Salakanagara otabâ Rajatapura (è ḍaèra Teluk Lada, Pandeglang) kantos Purwalingga (samangkèn Purbalingga) è Jhâbâ Tengnga.  Saccara tradisional, Cipamali (Kali Brebes) èyangghep mènangka bâtes kakobâsa'an para rato sè marènta Jhâbâ Bârâ' è jhâman lambâ'.

## Sombher
Lady Mary Grey

Lady Mary Keyes (20 April 1545 – 20 April 1578) panèka Mary Grey, lahèr 20 April 1545, potrè sè palèng ngodâ dâri Henry Grey, sè partama Duke of Suffolk, bân Frances Brandon sè kaduwâ', bân lèbât ebhuna andi' klaim ka tahta keraton Inggris.

## Kabinan
Mary akabin ta' kalabân ijin dâri Ratuo. Tangghâl 16 Juli 1565, bâkto Elizabeth jhâu kaangghuy hadir è pernikahan lâ-bhâlâna, Sir Henry Knollys (m. 21 Desember 1582), bân Margaret Cave, potrèna Sir Ambrose Cave, Mary èkabin è ḍâlem ros-terrosan sareng sersan porter Elizabeth, Thomas Keyes, pottrana Richard Green. Ajhâr dâri pangalaman alè'na, Mary ngala' pajâgâ'ân kaangghuy aghâdhui tello' alè'na sè hadir mènangka saksè: kancana è bâkto ghi' kènè', Mary Willoughby, samangkèn binèna Sir Matthew Arundell, bân duwâ' pottrana Lady Stafford. Pakabinan jârèya ta' cocok polana bânnya' alasan. Keyes asalla dâri kalowarghâ orèng sè andi' tana kènè' è Kent, lebbi dâri duwâ' kalè omorra Mary, bân duda kalabân ana' ennem otabâ petto'. Salaèn jârèya, Mary èjhârbâ'aghi sareng duta besar Spanyol mènangka 'cè' kènè'na, bhungko', bân cè' jhubâ'na', è bâkto Keyes tèngghina 6 soko 8 inci. Sir William Cecil nolès ka Sir Thomas Smith jhâ' 'Sersan Porter, sè aropa'aghi orèng sè palèng tèngghi è pangadilan panèka, ampon èkabin è bâbâna Lady Mary Grey, sè palèng rendâ è pangadilan... Palanggaran panèka cè' rajâna.

## Kapatèanna
È bulân April 1578, è bâkto wabah nyebbar è London, Mary sakè' bân aghâbây wâsiat. Salèrana masra'aghi perhiasan èbhuna ka èbhu tirina, Duchess of Suffolk, hadiah pèrak ka Lady Arundell bân binèna Adrian Stokes, bân pèssè ka potrana, Mary Merrick, potra lakèna sè la sèdhâ, Thomas Keyes. Salèrana sèdhâ tello arè saterrossa, è tangghâl 20 April 1578, molang arèna sè kapèng 33. Elizabeth aghâbây pasarèyan sè mewah è Westminster Abbey, kalabân Susan Bertie, potrèna Duchess of Suffolk bân satèya Countess of Kent, mènangka kepala pasarèyan. èkobhur è koburan èbhuna è Biara, è dissa' kobhuranna ghi' ta' ètandhâi.

Maskè bâḍâ intrik sè èbâghi ḍâ' tan-tarètanna, Mary akaton ta' toman aghâdhui klaim serius ghâbây tahta. Saellana sèdhâ, mètorot syarat-syarat wâsiat Henry VIII, calon sè èpèyara ḍhâdḍhi Margaret Stanley, Countess of Derby, ana' sèttong-sèttongnga sè ghi' odi' ḍâri Eleanor Brandon, potra kaduwâ'na Mary Tudor, alè'na Henry VIII.

## Sombher
Mas Isman

Mayor Jenderal TNI (Purn.) **Mas Isman** (1 Jânuwari 1924 – Ḍèsèmber 1982) panèka sala sèttong pâjuwâng kâmarḍhika'an sè alabân pâmarènta Hinḍia Bâlândhâ è Jhâbâ Tèmor sè èyangka' mènangka Pahlawan Nasional Indonesia sareng Prèsiḍèn Joko Widodo è tangghâl 5 Nopèmber 2015. 

Mas Isman panèka ramana mantan Mentri Pemuḍa bân Olahraga, Hayono Isman bân mantan Angghuta DPR Inḍonèsia Hayani Isman. Mas Isman jhughân aropa'aghi tokoh Tentara Mahasiswa Inḍonèsia bân toman ḍhâḍḍhi Komandan TRIP Jhâbâ Tèmor è jhâman revolusi fisik Inḍonèsia è taon 1945 - 1949, bân  TRIP Jhâbâ Tèmor resmi èbhubhârraghi lèbât upacara ḍemobilisasi mahasiswa è taon 1951 sareng Prèsiḍèn Soekarno. TRIP Jhâbâ Tèmor sè èpimpin sareng Isman ollè legitimasi langsong ḍâri Tentara Republik Inḍonèsia (TRI) bân èkennal mènangka pasughân militèr resmi bân anḍi' hierarki pangkat, rantai komando bân markas sè jhârna'.

Mas Isman panèka tokoh otama è ḍâlem mabâḍâ'aghi bân mamaju'aghi Kosgoro, koperasi sè makompol mantan prajurit morèḍ ḍâri jhâman revolusi fisik, kantos rajâ bân manfa'atna langsong èrasa'aghi sareng masyarakat Inḍonèsia sè ghi' bhuru marḍhika. è Kosgoro, Mas Isman ḍhâḍḍhi Kâtowa Umum PPK Kosgoro ḍâri taon 1957 kantos taon 1982.

Mas Isman jhughân èkennal mènangka tokoh militèr sè ègalitèr. È bâkto sèḍhâ è taon 1982 è Sorbhâjâ, Mas Isman aḍina’aghi bâsi'ât ḍâ’ kâlowargana ka'angghuy èmakamaghi èpasarèyân umum, sopajâ ghâmpang ka kâlowargana tor orèng bânnya’ sè èntar ka kobhurânna. Mas Isman èmakamaghi è pasarèyân Umum Tana Kusir, semma’ ka makam Moh Hatta Bâkkèl Prèsiḍèn sè kapèng sèttong Inḍonèsia. 

Taon 2024, parjhâlânan odi' tor pèkkèran Mas Isman èserrat dhâddhi buku sè abhul-ombhul "Manifesto Mas Isman".

## Sombher
Gemblong

Gemblong iyâ arèya sala sèttong macem jhâjhânan kona Indonèsia sè tamaso' ka ḍâlem kompolan jhâjhânan pasar. Gemblong èkaghâbây ḍâri adhunan teppong bherres plotan potè sè ècamporaghi kantos rata bân èbento' bunter akadhi bal. Lajhu adhunan gelmblong sè la marè èbento' bunter èghuring bân manabi la cellep èlapisi sareng caèran ghulâ mèra. È Sorbhajâ, Gemblong èkennal nyamana getas. Bhidhena ḍâri duwâ' jhâjhânan kasebbhut bâḍâ è lapisânna. Jhâjhân gemblong ngangghuy ghulâ mèra namong getas ngangghuy ghulâ pasèr.

## Asal-osolla
Orèng-orèng Sunda, Jhâbâ, bân Betawi ampon abit la akrab sareng macemma kakanan rèya. Namong ta' èkaonèngè jellas ḍâri ka'ḍimma jhâjhânan gemblong rèya asalla. Panyamaan jhâjhân gemblong ghi' ta' èkaonèngè ḍâri ka'dimma asal molana. Pan-saponapan orèng aberri' pendapat jhâ' nyaman gemblong dhibi' èkala' sabâb bento'en sè bunter bân lonjong. Jhâjhân gemblong biyasana bisa ètemmuè neng sar-pasar kona bân èjhâjhâaghi sareng dhâghângan jhâjhân kona.

## Sombher
Komik

**Komik** panèka media sè èghunaaghi kaangghuy nyarèta'aghi pekkeran lèbât gambar, serrèng èkombinasiaghi kalabân teks otabâ informasi visual laènna. Komik serrèng èghâbây dâlem bhângon panel sè èbâdâ'aghi è jhâlân. Perangkat teks akadhi balon oca', keterangan, bân onomatopoeia serrèng noddhuaghi dialog, narasi, efek sowara, otabâ informasi laènna. Bânnya'na bân susunan panel-panel aghâbây kontribusi dâ' lajuna narasi.

## Sajhara
Sajhara komik ampon noro' jhâlân sè bhân-sabbhân è bhân-sabbhân budaya. Para sarjana ampon ajhâuwâlaghi prasejarah sè jhâu dâri lukisan guwa Lascaux. È tengnga abad ke-20, komik èkennal khusussa è Amèrika Serikat, Eropa Bârâ' (khusussa Prancis bân Belgia), bân Jepang. Sejarah komik Eropa serrèng ètelusuri dâ' strip kartun Rodolphe Töpffer è taon 1830-an, bân dhâddhi populer saamponna keberhasilan strip bân buku taon 1930-an akadhi The Adventures of Tintin. Komik Amerika muncul mènangka media massa è awal abad ke-20 kalabân dâtângna komik strip; buku komik ala majalah ètoro'è è taon 1930-an, kalabân genre superhero sè èkennal saamponna Superman muncul è taon 1938. Sejarah komik bân kartun Jepang (manga) nojjhuaghi asal-usul è awal abad ke-12. Komik strip modern tombu è Jeppang è awal abad ke-20, bân kalowaran majalah bân buku komik èmolaè è era pasca-Perang Dunia II kalabân popularitas kartunis akadhi Osamu Tezuka. Komik andi' reputasi sè rèndhâ è sabâgiyân bânnya' jhâjhârbâ'ânna, namong è akhir abad ke-20 molaè ètarèma lebbi bânnya' sareng masyarakat bân akademisi.

Sacara jhâjhârbâ'ân, è sekitar taon 1920-an, Ricciotto Canudo, sè maddek Club DES Amis du Septieme Art, sala sèttong klub filem sè palèng awal è Paris, panèka ahli teori bân penyair filem Italia sè èusulaghâghi pettong seni è sala sèttong publikasi klub è taon 1923. Saterrossa, è taon 1946, Clade bân Clade nambahaghi televisi. polana bâllu' komik èpasang è bâbâna, seni sè kapèng sanga' ècèptaaghi.

Thierry Groensteen, ahli teori bân pangamat komik Perancis, nerbitaghi penelitian komik è taon 1999, sè èjudul "Système de la bande dessinée" (Sistem Komik), sè èterbitaghi polè è taon 2007 mènangka "Sistem Komik." Salerana ajellassaghi seni sè kapèng sanga' è dâlem pangaterro dâ' edisi pertama majalah Perancis "9e Art." Menorot èpon, Claude Beylie panèka orèng sè partama aghâbây istilah panèka. Salerana nolès artikel sè èjudul, "La bande dessinee est-elle un art?", bân seni sè kapèng sanga' èsebbhut è artikel kaduwâ' dâri serangkaian lema' artikel è majalah "Lettres et Médecins," sè èmolaè dâri bulan Januari kantos September 1964.

## Sombher
Kamui Kobayashi

Kamui Kobayashi (小林可夢偉, Kobayashi Kamui); lahèr 13 Sèptèmber 1986) panèka pembalap Formula 1 ḍâri Jeppang sè palèng ahèr abalap ghâbây tim Sauber è musim 2012. molaè abalap è lomba Formula 1 è GP Brazil 2009 teppa' Kamui ngentè kennanga Timo Glock sè sakè'. salèrana panèka palèng bânnya' mennang è GP2 Asia Series 2009. Nyamana Kamui panèka èkala' ḍâri Kamuy sè asalla ḍâri mitologi Ainu. Ḍâlem artè harfiah nyama Kamui artèna "mabâḍâ mèmpè sè rajâ".

## Ghâmbhârân
Kamui Kobayashi lahèr ḍâri kâlowarga pongghâbâ rèstoran sushi è Jeppang. È bâkto ghi' kènè', èpon serrèng abhânto orèng towana alaḍhinè orèng mellèh sushi è rèstoranna. Bâkto ghi' asâkola, Kobayashi anḍi' maksoḍ bân ambisi ka'angghuy ḍhâḍḍhi aktor bân pelawak teater Saellana jârèya, èpon noro' kâgiaḍhân èkstrakurikulèr komèḍi è sâkola'anna sabellunna aherra aoba ḍâ' ḍhunnya olahraga, husussâ ḍhunnya balap.

È aher taon 2009 bâkto Toyota mondor ḍâri F1, Kobayashi nyangka jhâ' èpon bisa ètakdiraghi ka'angghuy nerrossaghi usaha kâlowargana sè ajhuwâl sushi. Namong, aherra bisa terros abalap è F1 bâkto Peter Sauber mutusaghi ka'angghuy narèk Kamui ka'angghuy balapan è musim 2010.

Hobi Kobayashi panèka olahraga aèng bân lân-jhâlân.Salèrana perna acarèta jhâ' mon salèrana bisa ḍhâḍḍhi pimpinan FIA, salèrana bhâkal ngajhâri lomba è bâng-sèbâng nâghârâ sè ella èyèntarè. Kobayashi jhughân orèng sè senneng ka Ayrton Senna bân Michael Jackson.

## Sabellunna Formula 1
Kamui Kobayashi molaè karir balap è taon 1996 è omorra 9 taon. Salèrana mennang empa' acara karting Jeppang sè otama kantos taon 2003, è antarana *Toyota SL All Japan Tournament Cadet Class* ḍuwâ' kalè.

È taon 2004, Kobayashi maso' ka *Toyota Driver Academ*y bân molaè karir balap è *single-seaters.*  Saellana jârèya, èpon alomba è Formula Renault, akâlèlèng ḍhunnya è Asia, Jerman, Italia, bân Bhâlândhâ. Sa'ellana jârèya èpon mennang ḍuwâ' balapan è Italia. Kalabân pângalamanna panèka, èpon maju ka Formula Renault Eropa bân Formula Renault Italia, bân bisa mennang ennem balapan. èpon ècatat mènangka orèng Jeppang sè partama sè mennang ḍuwâ' balapan è bâkto jârèya.

## Sombher
Arsacius ḍâri Tarsus

Arsacius ââri Tarsus (bhâsa Yunani: Ἀρσάκιος; sabellunna 324 – 11 Novèmber 405) panèka uskup aghung Konstantinopèl sè èpasang paksa ḍâri taon 404 kantos 405, saamponna John Chrysostom èpaèlang.

## Biografi
Salèrana panèka alè'na Nectarius ḍâri Konstantinopèl, pangadâ'an Chrysostom, bân ampon atugas mènangka archpresbyter è bâbâna Chrysostom. È bâkto ghi' ngodâ, alè'na la ngangka' abâ'na ḍhâdḍhi uskup Tarsus, tapè abâ'na nolak, polana ambisina kaangghuy aghântè è Konstantinopel. Parkara hal ka'dinto, Palladius ḍâri Galatia nyata'aghi jhâ' èpon ampon asompa kalabân sukarèla ta' bhâkal narèma uskup Konstantinopel.

è bâkto aomor ra-kèra 80 taon, intrik sè suksès ḍâri Aelia Eudoxia, binèna Kaisar Romawi Arcadius, bân Theophilus I dâri Alexandria, Patriark Alexandria, è bâbâna Chrysostom mokka' jhâlân sè ta' èkarep kaangghuy ḍhâdḍhi uskup aghung. Eudoxia bân sekutuna sè mennang terro ka uskup aghung sè bisa èkendaliaghi, sè otoritasna bisa notop komplotanna. Arsacius èberri' syarat-syarat panèka. Salaèn jârèya, pegghelle ḍâ' Chrysostom ampon ètonjhuaghi è Sinode Oak, è bâkto èpon aberri' kasaksèyan ghâbây Chrysostom bân èsoro èokom.

Salèrana èkhusussaghi mènangka uskup aghung è tangghâl 27 Juni 404. Chrysostom, è bâkto ngèdingaghi parkara panèka, noddhu' salèrana mènangka "orèng sè azina rohani bân serigala sè akalambi dhumbhâ." Uskup langsung ajellassaghi jhâ' èangghep uskup aghung anyar panèka imigran ilègal. Kajhâbâna pan-bârâmpan pejabat, para istana, bân orèng sè ngarep èkasennengngè kaisar, orèng Konstantinopel ta' poron hadir è acara-acara aghâma sè bisa èbâḍâ'aghi. èlèng-alèngaghi dhung-geddhung soccè, rèng-orèng rowa akompol è pengghirra kottha bân è udara terbuka.

Arsacius nyo'on ka Kaisar Romawi Arcadius, sè è attas parèntana—otabâ lebbi teppa', Eudoxia—pasukan èkèrèm kaangghuy nyabâ'aghi kompolan-kompolan è pengghiran kottah. Orèng-orèng sè noro' aktif è ḍâlem kompolan-kompolan ètangkep bân èsèksa, bân èmolaè panganèyaya'an sè kejam ghâbây para pengikut Chrysostom. dâri Sozomen, Arsacius bhunten tanggung jawab pribadi ghâbây kajahadhân-kajahadhân panèka; namong, èpon ta' andi' kakowadhân karakter kaangghuy nantang lalakonna pandhita è bâbâna èpon. Salèrana alako akadhi sè èkaterroè, bân Arsacius nangghung salana. 

Posisi Arsacius ḍhâdḍhi ta' bisa ètangghung. Kabbhi uskup bân pandhita sè nolongè Chrysostom bân ta' poron ngakoè Arsacius èpakalowar ḍâri Tèmor è tangghâl 18 November 404. Hal ka'dinto namong mabâli karosaghân. Sakabbhina keuskupan Bârâ' ta' poron ngakoè salerana, bân Paus Innocentus I, sè ampon nolongè Chrysostom, nolès ka para pandhita bân orèng-orèng sè parcajâ è Konstantinopèl, sè èkoca'aghi ḍâtângnga Arsacius bân èsoro pagghun èsto ka uskup aghung sè saongghuna. Ta' hèran mon kepausan Arsacius ta' abit bân karakter sè lemma', sè èlang polana la towa, ghâgghâr èghâbây oposisi sè cè' bânnya'na. 

Salèrana sèdhâ è tangghâl 11 Novèmber 405.

## Sombher


## Rujughân

* Venables, Edmund (1911). "Arsacius". Di Wace, Henry; Piercy, William C. (eds.). Kamus Biografi dan Sastra Kristen hingga Akhir Abad Keenam (èdisi ka-3). London: John Murray
Gulè

Golè panèka massa'an Indonesia sè ḍâri bahan otama dhâging ajâm, cem-macem jhukok, embi', sapè, bei' dâlem, otabâ sayuran akanta nangka ngode bân ḍâun tenggeng, sè èyola ḍâlem kowa plappa sè arassa accen sè asalla ḍâri SUmatra, Indonèsia. Ciri khassa gulè iyè arèya plappa sè bannya' èsse'ennah è antarana konyè', katombher, sa'ang, lengkoas, jhâi, cabbhi mèra, bhâbâng mèra, bhâbâng potè, addâs, paala, serrèh, kaju manès, bân jhinten sè èpaalos, ècampor lajhu èmassa' ḍâlem patè. Massa'an rèya andi' rassa khas aberna konèng sabâb ḍâri ampas konyè'. Kakanan rèya èyangghep kari, bân neng Internasional èsebbhut mènangka kari ala Indonèsia, sanajjân ḍâlem kakanan Indonèsia jhughân bâḍâ kari.

## Cem-macemma Gulè
Gulè iyâ arèya sèttong sajiyân sè kaonang è Nusantara, otamana è Sumatra bân jhâbâ. Sajiyân rèya asalla ḍâri Sumatra sè nyèptaaghi iyâ arèya sukuk Minangkabau sè senneng por-macampor plappa sè lambâ' èdetengngaghi langsong ḍâri Polo Maluku (sè èkennal Polo Plappa).  Gulè panèka sala sèttong plappa dhâsar sè palèng èkennal ḍâlem Massa'an Minangkabau, kuwa Gulè abârna konèng rèya dhâddhi plappa bân abeeri' rassa ḍâ' pan-saponapan sajiyân è bârung Padang. Kuwa otabâ plappana Gulè biasna kentel ḍâlem sajiyân  Minangkabau, Palèmbang, Melaju, bân Acèh, tapè neng Jhâbâ kuwa gulè lebbi caèr dhâddhi sup sè èhidangaghi nas-panas sè aèssè dhâghing otabâ bâi' ḍâlemma embi'.

Èbâbâ ghânika cem - macemma gulè mènorot bahanna:

Ajâm

* Gulè ajâm
* Gulè atèna ajâm
* Gulè tellor ajâm

Dhâghing

* Gulè embi'
* Gulè sapè

Bâi' ḍâlem

* Gulè atè
* Gulè lèmpa
* Gulè ghâjhi
* Gulè èso
* Gulè bhâbhât
* Gulè kèkèl
* Gulè otek
* Gulè somsom

Jhuko' tase' 

* Gulè jhuko' mas
* Gulè nyat-nyat
* Gulè kakap
* Gulè cètakka kakap
* Gulè tellorra jhuko'
* Gulè ennos

Ghângan

* Gulè tèwèl
* Gulè oto'
* Gulè pako
* Gulè jèngkol

## Sombher