Naqiatuddin dari Aceh

Sultanah Naqiatuddin Nurul Alam panèka sala sèttong pangobâsa bini' dâri Kesultanan Aceh sè marenta è bâkto tekanan politik è taon 1675–1678, sè dhâddhiyâghi Sultanah sè kapèng lema bellas è dâlem jhâjhârbâ'ân Aceh Darussalam. Bâ'na ngangkat tahta salastarèna Sultanah Safiatuddin Syah seda è bulân Oktober 1675, èterrossaghi tradisi kapamimpinan bini' sè ampon cè' èkabâsa'na è Aceh molaè tengnga abad ke-17.

Menangka pottrana Malik Radiat Syah, se e pan-saponapan somber jugan esebbut Malik Mahmud Qithul Kahar Syah, Naqiatuddin asalla dhari lingkungan karaton elit se akrab sareng administrasi nagara tor urusan politik. Latar bhâlakang panèka mampu aghâbây èpon bisa ngala' peran pimpinan è bâkto Kesultanan Aceh ngadhep ka toronna kakowadhân regional, tekanan dâri perdagangan Eropa, bân jhughân konflik internal antara bangsawan bân uleebalang regional.

Maske pamarenta'anna cè' panḍâ'na, Sultanah Naqiatuddin èkennal polana usahana kaangghuy ngator administrasi bân makompolaghi kakobâsa'an, khusussa dâlem ngator hubungan antara karajaan pusat bân wilayah otonom. Pamarenta'anna ècerminaghi transisi Aceh dâri karajaan maritim sè raje dâ' naghara sè èusahaaghi kaangghuy ajaga kadaulatan è tengnga geopolitik Asia Tèmor Lao' sè aoba.

Kehadiran Sultanah Naqiatuddin jhughen mamastheaghi jhâ' kepemimpinan binè' bhunten aropaaghi pengecualian dâlem sejarah politik Islam è Nusantara, namong lebbi dâddhi bâgiyân dâri tradisi lokal Aceh, sè akompolaghi legitimasi agama, hokom adat, bân kabutowan politik praktis.

## Karirre
È dhâlem upaya kaangghuy mabâli pamarèntah Aceh sè rapuh, Sultanah Naqiatuddin Nurul Alam ngalakonè langkah administrasi sè signifikan kalabân mabâli wilayah-wilayah kesultanan dâddhi tello' federasi ghâjheng sè èkennal mènangka Tiga Sagi (Tello' Sagis) (Lhee Sagoe): Mukim XXII, Mukim XXVI, bân XXVI. Bâng-sèbâng sagi èpimpin sareng Sagi Panglima, sè abâdâhaghi panghubung antara pamarèntah pusat bân elit lokal.

Kabijakan panèka ècerminaghè strategi desentralisasi sè èkontrol: kakobâsa'an administrasi èbhâkta ka wilayah-wilayah, namong pagghun èbâwah pangawasan karaton. È dhâlem praktekna, sistem Tiga Sagi makowat posisi uleëbalang (kepala daerah adat) bânnè namong mènangka panguasa lokal namong jhughân mènangka aktor penting dâlem stabilitas politik bân mekanisme suksesi karajaan. È bâkto sè padâ, Naqiatuddin jhughâ mabâdâh pangasèlaan dâ' konstitusi Kesultanan Aceh bân Hokom Adat Meukuta Alam, kalabân tojjuwan makowat birokrasi bân ajaga keseimbangan antara hokom Islam, hokom adat, bân otoritas kesultanan.

Namong, reformasi panèka èlampa'aghi è dâlem kabadha'an sè tantangan. È lowar, Aceh ngadhep tekanan sè èterrossaghi dâri kakowadhân kolonial Eropa, khusussa Bâlândhâ bân Inggris, kalabân pangaro Portugis sè ghi' èbâdâ'aghi è jhâlân dagang. È dâlem, konflik ideologis bân politik èpabânnya', è antarana perselisihan atas ajaran Wujudiyah bân tindakan sabotase sareng kelompok-kelompok oposisi sè aghâbây èobbar bâgiyân-bâgiyân Banda Aceh, è ​​antarana Masjid bân Istana Baiturrahman.

Katembang ajawab kalabân èpabhâjheng militer, Sultanah Naqiatuddin mele cara stabilisasi: alakoh bân para ulama agama, èberlakuaghi hokom adat, bân èhindari perrang terbuka sè bisa lebbi malemma Aceh. Pendekatan panèka nojjhuaghi gaya kepemimpinan sè pragmatis bân defensif, khas dâri fase ahèrra kamolja'an Aceh.

Sultanah Naqiatuddin matè è tanggal 23 Januari 1678, bân kakobâsa'an èpassra'aghi ka Sultanah Zaqiatuddin, sè ècurigai pan-bârâmpan sejarawan bâdâ karabat sè semma', bisaos mènangka pottrana, sè nandha'aghi lanjutanna pamarenta'an bini' è Aceh è abad ke-17.

## Sombher