Masjid Aghung Sumenep Madhurâ

Masjid Agung Sumenep, otabâ lebbi èkennal sareng Masjid Jamik Sumenep, panèka masjid sè bâdâ è Kabupatèn Sumenep, Jhâbâ Tèmor. Ngadhep ka Lon-alon Sumenep ban daddi lambang dhatengnga Islam ka Kabupatén Sumenep.

Riwayat Pambangunan

Masjid Agung Panembahan Somala, sè lebbi èkennal mènangka Masjid Agung Sumenep, panèka sala sèttong dâri 10 masjid sè palèng towa è kepulauan Indonesia bân aghâdhui arsitektur khas. Masjid Agung Sumenep samangken ampon daddi tandha e Polo Madura. Èpadhâddhi è jaman pamarenta'an Panembahan Somala,[1] Pangobâsa Karaja'an Sungenep sè kapèng 31, ètoro'è pambangunan Komplèks Karaton Sumenep, kalabân arsitek sè padâ, Lauw Piango.

Menorot catheddan sejarah Sumenep, pambangunan Masjid Agung Sumenep emolae taon 1779 M ban lastare taon 1787 M. Bangunan ka’dinto aropa’agi sala settong bangunan penunjang karaton, engghi ka’dinto menangka tempat ibadah monggu keluarga karaton sareng masyarakat, masjid ka’dinto merupakan masjid nomer dhuwa’ se epaddek sareng keluarga karaton, ka’dimma sabellunna komplek masjid ka’dinto bada teppa’ e budina kraton se lebbi ekennal sareng masjid speed se epaddek sareng Kanjeng R. Tumenggung Ario Anggadipa, penguasa Sumenep XXI.

Arsitektur

Arsitektur masjid panèka dhibi' bânnya' èpangaro dâri kabudâjâ'an Cèna, Eropa, Jhâbâ, bân Madhurâ. hal panèka èbuktèaghi è gerbang maso' otama, sè aghâdhui nuansa arsitektur Cina. Struktur otama masjid sacara keseluruhan èpangaro sareng kabudâjâ'an Jhâwa, khusussa ata'na, bân kabudâjâ'an Madhurâ, khusussa dâlem pewarnaan labang bân candhela otama. Bâgiyân dâlem masjid, khusussa mihrab, lebbi èghâdhui alam Cina.

Masjid panèka jhughân èlengkapi sareng menara sè rancangan arsitekturna èpangaro bhâsa Portugis. Tengghina menara 50 meter ka bârâ'na masjid, sè èpadhâddhi è jaman pamarenta'an Kanjeng Pangeran Aria Pratingkusuma. È kanganna bân kacerra pagar otama sè ghâghâng bâdâ jhughân bhângon sè abhângon kubah. È jaman pamarenta'an Kanjeng Tumenggung Aria Prabuwinata, pagar otama sè cèndhâng bhâghus bân ètotop, sè asalla èmaksod kaangghuy ajaga kataremtemmanna jema'at è bâkto alaksanaaghi ibada, èghântè samporna kalabân pagar bessè.

E taneyan masjid dhibi’ badha bungkana sapodilla (basa Madura: Sabu) ban jugan bungkana tanjung. Èkoca'aghi jhâ' duwâ' ka'-bhungka'an panèka aropaaghi hiasan otama è taneyanna masjid polana èkaparcajâ aghâdhui arte filsafat è bâbâ panèka:

Sabu iya areya gabungan dhari oca’ sa ban bu, sa artena du’a ban bu artena ja’ bu-ambu
Tanjung iya areya gabunganna oca’ ta ban jung, ta artena tandha, ban jung artena ajhunjhung
ban masjid dhibi’ artena daddi pusat kalakowan e dhalem menyiarkan agamana Allah.
Daddi, mon èjhârbâ'aghi, kabbhi ngandung arte bân pangarep è bâbâ panèka:

Salat ja’ bu-ambu, tandha ajhunjhung tenggi aktivitas agama Allah (sholat tako’ ka Guste Allah), artena: Ja’ sampe’ lopot dhari sholat lema’ are, tandhana menjunjung agama Allah.

Interior

Ukiran Jawa, sè èpangaro bhân-sabbhân kabudâjâ'an, èhiasi 10 candhela bân 9 labang ghâjheng. Ukiran è labang otama masjid èpangaro bhâdhân Cina, kalabân aghâdhui bârna sè cè' tera'na. E seddi’na labang adha’na Masjid Sumenep badha jam Jonghans se raja, kalaban tolesanna aksara Arab ban Jaba e attas labang.

E dhalem masjid paneka badha 13 tonggak raja se ngagambaragi to-bato sholat. è lowar bâdâ 20 pilar. Bâdâ jhughân duwâ' stand khotbah sè cè' raddinna, bân è attas stand khotbah panèka bâdâ peddhang dâri Irak. Asalla, bâdâ duwâ' peddhang, namong sèttong èlang bân ta' abali.

Filsafat Gerbang Utama Masjid

Masjid Jamik sareng sakobengnga ekeliling geddhung kalaban gerbang se bentu’na akadi labang saketheng. Gerbang Masjid Jamik èbentuk akadhi gerbang, oca'na sè asalla dâri oca' Arab "ghafura," artena kennengngan pangamponan. Gerbang panèka èhias kalabân bânnya' falsafah, sè èwakili sala sèttong pangarep Panembahan (orèng sè abakte) ghâbây orèng-orèngnga è bâkto abakte.

E attas gerbang, kaulâh nemmo ornamen sè aropa duwâ' lobang sè ta' ètotop, sè kaduwâ'na akadhi duwâ' mata manossa sè ngabas ka lowar. Salaèn jârèya, è attas bâdâ ornamen pentagon sè èpanjang, èbhândhingaghi orèng sè toju' rapi ngadhep ka Kiblat, èpèsah sareng labang. Arèya nandha'aghi jhâ' bâkto maso' otabâ kalowar dâri masjid, èparloaghi tatakrama sè teppa', tamaso' ajaga jhâ' èpèsah duwâ' orèng sè toju' areng-sareng. Bâkto imam kalowar dâri mimbar, ta' kèngèng ngèbâ le'erra orèng.

É kanganna ban kacerra labang saketheng jareya badha keya labang se alengkong dhadhuwa’, se dhadhuwa’ jareya akantha kopengnga manossa. Se emaksod jema’at masjid naleka adzan ebaca, Al-Qur’an ebaca otabe khutbah esampayagi, ngereng bijaksana ta’ acaca ban meyarsa’agi kalaban te-ngate. E sekitar gerbang jhughen bedeh ornamen rantay, hal ka’dinto e maksod sopaje oreng Islam kodhu ajaga ikatan persaudaraan Islam sopaje ta’ apesa.

Wasiat Panembahan Somala untuk Gedung Masjid Jamik Sumenep

Wasiyat paneka etoles e taon 1806 M otaba 19 taon saamponna geddhung masjid lastare. Tolesan prasasti ka’dinto jhughan teppa’ sareng pangangkatan Pangeran Abdurrachamn Tirtodiningrat, pottrana Panembahan Somala menangka Nadir Waqf sabellunna naek tahta daddi Adipati Sumenep XXXII.

Masjid paneka aropa’agi baitullah, dhalem karebba Pangeran Natakusuma, pangobasa Negeri Sumenep/Karaton. Saongghuna, kasokan abdidalem dha’ reng-oreng se marenta (pangobasa) tor neggu’ kabecce’an. Manabi masjid panèka èkabâji'i saellana kaulâh, pas beccè'aghi. Sabab nyatana masjid ka’dinto aropa’agi waqf, ta’ bisa e warisan, ta’ kengeng ejuwal, tor ta’ kengeng rosak.

Referensi
1. Zulkarnaen, Iskandar. 2003. Sejarah Sumenep. Sumenep: Dinas Pariwisata dan kebudayaan kabupaten Sumenep.
2. Adurrahchman, Drs.1971.Sejarah Madura Selajang Pandang. Sumenep
3. Sepenggal Sejarah Masjid Agung Sumenep , Jumat 02 Feb 2018