open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Canḍhi Gununggangsir

Canḍhi ghunong Gangsir panèka struktur Canḍhi sè èparcajâ èkaghâbai è jhâman Mpu Sindok bân Airlangga. Jhughân èkaparcajâ aropa'aghi peninggalan dâri jhâman Majapahit, èyabâs dâri padâna sareng Canḍhi Pari. Èparcajâ jhughân mènangka paningghâlan Rato Hayam Wuruk, sè abângun Canḍhi Wisesapura ka'angghuy ngajhâri binè na Gayatri Rajapatni. Canḍhi ghunong Gangsir bâḍâ neng è kampong Kebon Canḍhi, Dhisa ghunong Gangsir, Kecamatan Beji, Kabupatèn Pasuruan, Jhâbâ Tèmor.

Nyama canḍhi panèka mitos lokal, polana nyamana "ghunong" (ghunong) asalla dâri kennengngan Canḍhi è masa lambâ', èkelènglèngè ghunong. Oca’ “gangsir” (Jhâbâ: nggangsir) artèna ngalè lobang è babana tana.

Mètorot sombher lokal, nyamana panèka èmolaè bâkto bâdâ orèng sè nyoba' "ngalè" ghunong ka'angghuy ngeco' bhârang-bhârang sè arghâ dâri Canḍhi. Saèngghâ Canḍhi panèka èkennal kalabân nyama Canḍhi ghunong Gangsir. 

Canḍhi Ghunong Gangsir panèka Canḍhi  sè unik. polana panèka sèttong-sèttongna Canḍhi sè anḍi' gaya arsitektur Jhâbâ Tèmor bân gaya hiasan Jhâbâ Tengnga, panèka jhughân tong-sèttongnga Canḍhi sè aghuna'aghi tèknik cetakan ka'angghuy macekka' unsur-unsur hiasanna. 

## Struktur Canḍhi
bangunan Canḍhi, sè èbangon dâri bhâta, bâdâ empa' lantai, kalabân ḍuwâ' lantai dhâsar sè aropa'aghi bhâdhân bân ata'en Canḍhi sè sabhenderrâ. Rancanganna lantai dhâsar abâdâh aropa'aghi paddhu empa' kalabân tonjolan è paddhu tèmor, è aḍâ'en tangga. Rancannganna bhâdhân bân ata'na jhughân persegi lanjhâng, namong è empa' paddhu ghâddhung panèka aghâdhui tonjolan sè ramping. 

Canḍhi panèka èhias kalabân ceruk, lipatan, bân antefiks. Panel-panel sè cè' raddhinna nojjhu ḍâ' hiasân dâlem bhângon tokoh relief, bhâdhân kalabân motif kembang, pilaster, ka'-bhungka'an, bân kèbân, kabbhi èkaghâbây ngangghuy tèknik cètakghân. Sakabbhina dhâsar Canḍhi ètotop plesteran stuko, akadhi sè èpangghi'i è Canḍhi Kalasan è Prambanan.

## Penelitian
Mènorot Marijke J. Klokke, parkara struktur candhi panèka, canḍhi Gunung Gangsir bhisaos ampon èpabeccè' è masa akhir Jhâbâ Tèmor ngangghuy bahan-bahan ḍâri candhi sè langkong towa. 

## Kondisi Canḍhi Samangken
Canḍhi panèka samangkèn ampon robbhu, kalabân para' kabbhi pengghirrâ lantai rosak, akadhi bâgiyân-bâgiyân horizontal è dimma lantai asabhung. Ponca canḍhi ampon èlang. polana karosakan panèka, struktur Canḍhi Ghunong Gangsir akaton piramiḍa kalabân ata'na ètoghel.

## Sombher
Canḍhi Jawi

**Canḍhi Jawi** (nyama asli: Jajawa / ꦗꦗꦮ) èngghi panèka canḍhi sè èbhângon sakitar abaḍ ka-13 tor tamaso' bhârâng sè èdhingghâlaghi sè ngaghungè sajhârâ Hinḍu-Buddhâ Karaja'an Singhasari sè bâḍâ è sokona Ghunong Wlirang, teppa' è Dhusun Canḍhi Wates, Prigen, Pasuruan, Jhâbâ Tèmor, sakitar 3 kilo ḍâri pusat kotta Pandaan.

Canḍhi panèka bâḍâ è pertengnga'an jhâlân rajâ antara Kacamatan Pandaan - Kacamaan Prigen sareng Pringebukan. Candhi Jawi bânynya' èsengghu kennengngan pamujâ'ân otâbâ kennengngan ibâḍâna orèng Buddhâ, namong saongghuna tamaso' kennengngan pendharmaan otabâ penyèmpennan abu ḍâri raja sè ḍi-buḍi Singhasari, Kertanegara. Sabâgiyân ḍâri abu kasebbhut èsèmpen è Canḍhi Singhasari. Kaḍuwâ' candhi panèka bâḍâ hubunganna kalabân Canḍhi Jago sè tamaso' kennengngan ibâḍâna Raja Kertanegara.

## Latar belakang
Ḍâlem Negarakertagama pupuh 58 èsebbhut jhâ' Canḍhi Jawi èbhângon atas parèntana raja sè ḍi-buḍi Keraja'an Singasari, Kertanegara, kaangghuy kennengngan ibâḍâna ummat sè aghâma Siwa-Buddhâ. Raja Kartanegara èngghi panèka sorang sè nganut ajhârân sinkretisme Siwa-Buddhâ. Alasan Kertanegara abhângon canḍhi Jawi jhâu dâri pusat keraja'an pola karana è kennengngan panèka sè noro' ajhârân Siwa-Buddhâ sanget kowat. Rakyat è ḍaèra panèka sanget setia. Maskè Kertanegara èkennal mènangka raja sè masyhur, salèrana jhughân ngaghungè bânynya' moso è ḍâlem negeri. Kidung Panji Wijayakrama, akadhi, nyebbhutaghi kadhâddhiyân pemberontak Kelana Bayangkara. Negarakertagama nyatet bâḍâna pemverontak Cayaraja.

Bâḍâ dugaan jhâ' kawasan Canḍhi Jawi èpadhâddhi basis kaangghuy sè noro' Kertanegara. Ḍuga'an panèka nimbulaghi ḍâri carèta sajhârâ jhâ' è bâkto Dyah Wijaya, manto Kertanegara, buruh saamponna Kertanegara èkuḍèta raja èbâbâna, Jayakatwang ḍâri Gelang-gelang (ḍaèra Kediri), salèrana sempet ngitek è ḍaèra panèka, sabelluna akhèrra ngallè ka Madhurâ.

## Sombher
Canḍhi Agung

**Canḍhi Agung** arèya Canḍhi hinḍu sè anḍi' ata' sè bâḍâ è Songay Malang, Kacamadhân Amuntai Tengnga, Kotta Amuntai, Kalimantan Lao'. È sâḍdhi'ân Canḍhi Toman è temmoè tèang kaju Ulin bân bhencaran ghântèng. Pèlar kaju bessè bân bhencaran ubin ètemmoè è sakètar Canḍhi. Canḍhi panèka èyangghep mènangka panèngghâlân karajhâ'ân naghârâ Dipa sè bâḍâ è bâkto sè paḍâ sareng Karajhâ'ân Majapahit. Canḍhi Agung è Amuntai panèka wârisân ḍâri Karajhâ'ân naghârâ Dipa, sè èpadhâḍdhi sareng Empu Jatmika è abaḍ ka-14 Masèhi. ḍâri Karajhâ'ân kainto ahèrra tombu Karajhâ'ân naghârâ Daha sareng Kasoltanan Banjar . Mènorot legenda, Karajhâ'ân Hinḍu naghârâ Dipa èpaḍdhek è taon 1438 è sèmpang tello' songay: Songay Tabalong, Songay Balangan, bân Songay Naghârâ . Pangaḍâ' Karajhâ'ân Banjar eparènta sareng Maharaja Suryanata sareng Potrè Junjung Buih, sareng Patih Lambung Mangkurat mènangka kapalana pamarènta’an. Naghârâ Dipa saterrossa aghâmbhângaghi dhâḍdhi kotta Amuntai .È taon 1967, è bâkto èkalè è situs arkeologis è Kotta Amuntai, dhâsar Canḍhi bân bhârang-bhârang arkeologis ètemmoè. Arèa sè èkobâ èsebbhut ghunong Canḍhi (ghunong Canḍhi) sareng orèng-orèng lokal, bân Canḍhi è dhâsarna èsebbhut Canḍhi Agung (Canḍhi Agung ). Mènorot carèta ra'yat satempat, Canḍhi Agung panèka epaddek sareng Mpu Jatmika.

## Loas bhângonan Canḍhi Agung okoran 40 mèter x 50 mèter.
Canḍhi Agung èparkèra'aghi aomor 740 taon. Bhâhan-bhâhan sè èghuna'aghi ka'angghuy mabhângon Canḍhi Candi Agung kabânnya'an bâto bân kaju, sè ghi' cè' kokona. Pan-bârâmpan panèngghâlân sajhârâ sè èmolaè ra-kèra taon 200 SM jhughân ètemmoè è Canḍhi. Sampè’ satèya bâḍâ to-bâto sè èangghuy maddek paḍâleman Soccè. è bâbâna, bâto-bâto ghâpanèka akadhi bhâta mèra. Namong, manabi èseḍdhing, èkaton lebbi bârrâ' bân kowat ḍâri bhâta mèra biasa. Bhâta-bhâta sè ètemmoè bânnya' bân paḍâ sareng sè èpangghi'i è Komplèk Makam Soltan Suriansyah bân è lokasi Canḍhi Kayen è Dhuson Buloh, Dhisa Kayen, Jhâbâ Tengnga.

## Mosèum Canḍhi Agung
È dâlem komplèk Canḍhi bâḍâ bhângon sè èghuna'aghi mènangka mosèom. Bhângonan mosèom panèka abhângon akadhi bengkona Banjar tradisional bân bâḍâ è aḍâ'na komplèk. Kolèksi mosèum panèka tamaso' panèngghâlân ḍâri jhâman Karajhâ'ân. Sala sèttong contona panèka bhâta sè èparcajâ èghuna'aghi ka'angghuy mabhângon kennengngan Canḍhi. è ḍissa' jhughân bâḍâ bânnya' macem tembikar sè ètolès aksara Cèna . Dokumentasi ḍâri panemmowan Canḍhi Agung èpajhâng è ghâḍdhung mosèom.

## Sombher
Canḍhi Puntadewa

Canḍhi Puntadewa panèka sala sèttong canḍhi Hindu sè bâḍâ è dâlem Kompleks Canḍhi Arjuna, Ḍâtarân Tengghi Dieng, Kabupatèn Banjarnegara. Bângontona Candhi Puntadewa panèka tak lèbar tapè tèngghi ḍâ' attas. Pâghâbâyyânna Canḍhi Puntadewa èkèra è bâkto dhâddhi sèttongnga Wangsa Sanjaya bân Wangsa Syailendra.

## Nyama
Nyamana Canḍhi Puntadewa asalla ḍâri sala sèttong nyama tokoh wajhang. Candhi Puntadewa ènyamaè ḍâri Puntadewa otabâ Yudisthira sè dhâddhi sè palèng towa è dâlem Pandawa. Penyama'an Canḍhi Puntadewa bân canḍhi-canḍhi laènna è Kompleks Canḍhi Arjuna èlakonè è molaè abâd sè kapèng 19 Masehi.

## Kennengngan
Canḍhi Puntadewa bâḍâ è dâlem Kompleks Canḍhi Arjuna sè ghâḍhuwân lèma' canḍhi. Nyamana canḍhi laèn sè asèttong kompleks bân Canḍhi Puntadewa èngghi panèka Canḍhi Arjuna, Canḍhi Semar, Canḍhi Srikandi, bân Canḍhi Sembadra. Kennengngânna Canḍhi Puntadewa è Kompleks Canḍhi Arjuna bâḍâ è bâgiyân sè palèng dâjâ. Kennengngânna Canḍhi Puntadewa tamaso' è dâlem daèra Ḍâtarân Tengghi Dieng.

## Bângonto (Arsitektur)

### Pâghâbâyyânna
Canḍhi Puntadewa tamaso' dâlem canḍhi pèngghina ommat Hindu. Pâghâbâyyânna Canḍhi Puntadewa èkèra è dâlem taon 812-838 Masehi.

## Sombher
Canḍhi Jabung

**Canḍhi Jabung** kadhâḍdhiyân ḍâri tello' bâgiyân: bâgiyân, bhâdhân, bân ata'. Dhâsarna bâdâ tello' ondhâghân, kalabân bhâdhâna è attas dhâsarna. Paḍâleman Soccè jârèya ngadhep ka Bârâ'’, e bâgiyân Bârâ'’ bâḍâ dhâgh-ondhâghâ. È bârâ'na pangkalan, bâḍâ pangghung sè èghâbây ondhâgh sè èbhâkta ka bhâdhân. Platform è tello' sèsè dhâsar panèka tonjhulân kènè'. Bhângon Canḍhi Jabung ècerminaghi konsèp caitya è bhângon-bhângon sakral Buḍdhá. È Nagarakertagama, Canḍhi Jabung èsebbhut mènangka Bajrajinaparamitapura, noddhuwâghi jhâ' Canḍhi panèka anḍi' latar bhâkal Tantra ḍâlem Aghâma Buḍdhâ Mahayana. Taon 1276 Saka otabâ 1354 Masèhi ghâgghâr è jhâman pamarènta Hayam Wuruk (1351-1389 M). è Nagarakrtagama nyebbuttaghi jhâ' Hayam Wuruk ajhâlân ka Canḍhi panèka è taon 1359 Masèhi bâkto ajhâlânan ka Lumajang.

## Parjhâlânan Pangobhâdhân :

* Panèlitèyan sè partama tentang Canḍhi Jabung èlaksana'aghi sareng Regg. Hasèlna èpakalowar è taon 1830 buku "Sajhârâ Jhâbâ" sareng Th. Stamford Raffles.
* È taon 1983/1984 - 1987/1988, Canḍhi Jabung èpèyara polè sareng Soka Wârisân Sajhârâ bân Arkeologi Jhâbâ Tèmor.
* Satèya, Canḍhi Jabung bâḍâ è bâbâ pangalola'an Mosèom bân Wârisân Bhudhâjâ, Kamentrian Kabhudhâjâ'an RI .

## Bhângonan
Canḍhi Jabung ngadep è attas tana sè okoranna 35 mèter x 40 mèter. Restorasi fisik ḍâri taon 1983 kantos 1987 nambâi arèana 20.042 mèter persegi, bân bâḍâ 8 mèter è attas parmukaan tasè'. Situs panèka aropa'aghi ḍuwâ' ghâḍdhung otama: sèttong ghâjheng bân sèttonganna lebbi keni', sè biasana èsebbhut "Canḍhi Angle." Sè èkasennengi èngghi panèka konstruksi Canḍhi, sè èghâbây ḍâri bhâta mèra berkualitas tèngghi sè èokèr dhâḍdhi relief .Bhângonan panèka èpadhâḍdhi ḍâri bhâta bân okoranna Canḍhi Jabung panèka lanjhângnga 13,13 mèter, lebâr 9,60 mèter bân tèngghina 15,58 mèter. Canḍhi Jabung ngadhep ka Bârâ', è sèsè Bârâ' nojjhu ka aḍâ', sè aropa'aghi rè-karè ondhâgh ka'angghuy maso' ka Canḍhi. È Bârâ' lao'na tanèyan Paḍâleman Soccè bâḍâ ghâḍdhung Paḍâleman Soccè kènè'. Mènara padhdhu èkèra'aghi dhâḍdhi padhdhu paghâr, mènangka pelengkap ḍâ’ ghâḍdhung otama Canḍhi Jabung. Canḍhi Mènara pèngghirrâ èghâbây ḍâri bhâta, bhângon Canḍhi panèka okoranna 2,55 mèter è bhân-sabbhân sèsè, 6 mèter tèngghina. Arsitektur Candi Jabung cè' èkasennengè, kadhâḍdhiyân ḍâri bâto, soko, badan bân ata'na, bhâdhâna anḍi' bhângon bunter (silinder segi bâllu') sè manjhâng è attas sokona Canḍhi sè tello' lantai, abhângon persegi.

## Sombher
Canḍhi Muaro Jambi

**Canḍhi Muaro Jambi** panèka kompleks Canḍhi aghâma Hindu-Buddha palèng luwas è Asia Tenggara, kalabân luwas 3981 hektar. Kamongkènan rajâ aropa'aghi rè-karèna Karaton Sriwijaya bân Karaton Melayu. Kompleks Canḍhi ka'dinto bâdâ è Kacamadhân Maro Sebo, Kabhupatèn Muaro Jambi, Jambi, Indonesia, teppa' è pèngghir Batang Hari, ra-kèra 26 kilomèter bun tèmor kottah Jambi. Koordinat Lao' 01⁰ 28'3" Tèmor 103⁰ 40'04". Canḍhi kasebbhut ra-kèra dâri abad ka- 7 - 12 M. Canḍhi  Muara Jambi sejjhâk taon 2009 ampon ècalonaghi ka UNESCO ghâbây dhâddhi *Situs Warisan Dunia*.

## Panemmoan
Kompleks Canḍhi Muaro Jambi partama èlaporaghi taon 1824 sareng letnan Inggris, S.C. Crooke sè ngalakonè pamèta'an daèrah aliran songay ghâbây kapentingan militèr. Taon 1975, pamarènta ngalakonè *pemugaran* sè èpimpin sareng R. Soekmono. Mètorot *aksara Jawa Kuno,* è pan-bârâmpan lèmpèng sè ètemmo, pakar epigrafi, Boechari nyimpulaghi Canḍhi-Canḍhi panèka dâri abad ka-7 -12 Masehi. Ghun bâdâ sanga' Canḍhi sè ampon è*pugar*, sakabbhina acorak Buddhisme. Iyâ arèya Canḍhi Kotomahligai, Kedaton, Gedong Satu, Gedong Dua, Gumpung, Tinggi, Telago Rajo, Kembar Batu, bân Canḍhi Astano.

## Hal Kabhâr Karosaghân
Maskè kompleks Canḍhi ka'dinto panèka *Warisan Budaya Dunia,* Canḍhi ngaollè kalemmahan dâlem pangelolaan. Kalabân bâdâna industri sawit bân batubara è seddhi'na kompleks. Pan-bârâmpan Canḍhi bân *menapo* (tompo'an bhâta abentu' sosonan Canḍhi) bâdâ è tengngana pabrik bân kennengngan tompo'an batubara. Pariwisata massal jhughân dhâddhi sebbhâb, bâdâna sèwa sapèda -sè pas merrè ka *menapo*, tor kompleks Canḍhi èghuna'aghi ghâbây  pasar maem. Salaènna kasebbhut, kennengngan konservasi arkeologis ghi' ta' èpamaso' ka rencana tata ruang kabhupatèn bân provinsi.

Tak' ghun jârèya, bellâsâ bhârâng purbakala akadhi pan-bârâmpan arca, makara, bân padmasana sè sabelluna bâdâ è kennengngan koleksi, sempet *telantar* è bâbâna pangghung tadâ' totobbhâ para' duwâ' taon è museum Canḍhi Kedaton è Dhisa Baru. Salaènna arca, bâdâ jhughân *serpihan abu kremasi* sè ghun èbhungkos plastik bân èsabâ' è dâlem kota'. 

Bâdâna pabrik-pabrik kasebbhut, ampon bâdâ sejjhâk taon 1980-an, ka'-bhungka'an èpogher, sè pas maèlang bâbâtek ekologis è seddhi'na Canḍhi, ni'sakoni'.

## Sombher-sombher
Canḍhi Bulus

Canḍhi Bulus panèka sèttong canḍhi Hindu Siwa sè bâḍâ è Ḍukuh Kejaksan, Ḍhisa Pedagangan, Kecamadhân Ḍukuhwaru, Kabupaten Tegal, Jhâbâ Tengnga. Canḍhi panèka èkèra èpaḍḍhek antarana abâd sè kapèng 7 kantos kapèng 10 Masehi bân dhâddhi sala sèttong pèngghina sè parlo ḍâri jhâman Hindu-Buddha è wilayah Tegal.

Canḍhi Bulus aghâḍhuwân bângonto empa' pasagè klabân okoran 8,2 x 8,2 mèter, tamaso' kennengngan otama sè lowassa 6 x 6 mèter. Temmowan *arkèologis* sè ètemmo è kennengngan panèka èngghi panèka macem-macem bhârâng parlo akadhi *yoni, lingga, arca Agastya*, sarta sosonan bâtâ mèra sè lanjhângnga ḍâri lao' ḍâja dâ' bârâ' lao'. Bâḍâna arca Agastya panèka mampaḍâng *fungsi* canḍhi mènangka kennengngan pabhâktèyan è dâlem *tradisi* Siwaisme.

Kennengngânna canḍhi bâḍâ è daèra sè dhâddhi posatta urusan aghâma jhâman Hindu-Buddha è Jhâbâ Tengnga bâgiyân bârâ'. Bâḍâna candhi panèka abhârengan bân situs akaḍhi Canḍhi Kesuben bân Candhi Bumijawa mampaḍâng malowassa kakowasaanna Hindu è daèra panèka.

*Situs* Candhi Bulus satèya bâḍâ è pakarangânna sala sèttong warga, dhâddi jhâlân maso' bân urusan ajâgâna ghi' tabâtes. Maskè kadhinèka, canḍhi panèka dhâddhi bâgiyân sè parlo ḍâri pèngghina buḍhâjâ Tegal bân dhâddhi bhârâng sè èyajhhâri bi' para *arkeolog* sarta *sejarawan* ghâbây mafaham sejarah lokal bân parjhelenânna aghâma Hindu è Jhâbâ Tengnga.

## Sombher
Canḍhi Watugenuk

Canḍhi Watu Genuk panèka sèttong canḍhi Hindu sè bâḍâ è Ḍhisa Kragilan, Kecamadhân Mojosongo, Kabupaten Boyolali, Jhâbâ Tengnga. Canḍhi panèka èkèra asalla ḍâri abâd sè kapèng 8 kantos kapèng 10 Masehi bân ḍhâddhi pèngghina aghâma Hindu, otamana pabhâktèyan dâ' Dewa Siwa (Mahadewa).

Canḍhi Watu Genuk awwâlla ètemmo ra-kèra sapolo taon sè lallu, kalabân pan-berampan è*kskavasi* sè èlakonè molaè taon 2016 bi' Balai Pelestarian Cagar Budhâjâ Jhâbâ Tengnga abhârengan bân Dinas Pandidighân bân Kabhudhâjâân Boyolali. Hasèl pânalètèyan mampaḍâng kompleks canḍhi sè bâḍâ sèttong candhi otama kalabân yoni sarta tello' canḍhi perwara, sè mampaḍâng tatanan sè ampon èrancâng.

*Èkskavasi* sè kapèng tello' è bulân Dèsèmber 2022 ampon ollè *prasasti* bâto sè okorânna 33 x 60 cm kalabân kandhâl 14–18 cm sè ḍhâddhi sèttong bân sala sèttong candhi perwara. Prasasti kalabân aksara Jhâbâ Lambâ' bân bhâsa *Sansekerta* panèka èssèna teks parkara pabhâktèyan dâ' Mahadewa Siwa.

*Èkskavasi* palèng anyar è taon 2023 ampon ollè mampaḍâng ponca'na canḍhi sè èhiyasi kalabân rèlièf bân mèrèp kaḍhi Candhi Kedulan è Slèman. Bhâhân bâto canḍhi sè ètemmo bâkto jârèya ta' ghânna', èkèra polana dhimèn ḍhâddhi kennengngan pakebbhunan sarta bâḍâna osaha nagncoraghi è jhâman lambâ'. Satèya è taon 2026, situs jârèya èyangghuy ghâbây ajhâr *sejarah* kaangghuy pèlajhâr bân warga è daèra jârèya.

## Sombher
Harun ar-Rasyid

**Abū Jaʿfar Hārūn bin Muḥammad ar-Rāsyīd**, () secara populer èkennal mènangka **Hārūn ar-Rāsyīd** (), iyâ arèya khalifa ka-5 ḍâri Kekhalifahan Abbasiyah, marènta ḍâri Sèptember 786 sampè' ka matèna è Maret 809. Pamarènta'anna secara tradisional èyangghep mènangka awwâl ḍâri Jhânan Kajhâjâ'ân Islam. Jhulughânna, ar-Rasyid èpertallaghi dhâddhi "Sè Adil", "Sè Jhujhur", otabâ "Sè Èbimbing kalabân cara sè bhenḍher".

Harun majhâghâ perpustakaan legendaris Baitul Hikmah ("Roma Kebjiksanaan") è Bagdad è Irak satèya, bân selama pamarènta'anna Bagdad molaè akembang mènangka pusat pangataowan, bhudhâjâ, bân perdagangan dhunnya. Selama masa pamarènta'anna, kalowarga Barmak, sè amaènnaghi peran penting ḍâlem pembentukan Kekhalifahan Abbasiyah, ngalami kemunduran nè-sakonè. È taon 796, salèrana mangallè istana bân pamarènta'anna ka Raqqa è Suriah satèya. È ḍâlem negeri, Harun ajhâlânnaghi kebijakan sè para' paḍâ'â bân kebijakan ramana, Al-Mahdi. Salèrana mabebassaghi bânnya' angghuta Dinasti Umayyah bân Banu Ali sè èpenjara moso tarètanna, Al-Hadi bân anyata'aghi amnedti ka sakabbhina kalompo' politik Quraisy. Amoso bân Bizantium ḍâlem skala rajâ, bân ḍâlem kakobâsa'anna, Kekaisaran Abbasiyah ḍâpa' ka jhâjâna sè palèng tèngghi.

## Galeri

## Referensi
Canḍhi Arjuna

**Canḍhi Arjuna** panèka bangunan canḍhi Hindu sè bâdâ è Dataran Tèngghi Dièng, Kabhupatèn Banjarnegara, Jhâbâ Tengnga, Inḍonèsia.

Candi Arjuna panèka sala sèttong bhângonan candhi è Kompleks Canḍhi Arjuna è Dièng. Canḍhi Arjuna èyangghep mènangka canḍhi sè palèng towa bân èpaddek abad ke-8 Masehi sareng Dinasti Sanjaya Mataram Kuno. Kompleks panèka jhughân tamaso ' Canḍhi Semar, Canḍhi Srikandi, Canḍhi Puntadewa, bân Canḍhi Sembadra. Canḍhi Arjuna bâdâ è bâbâna canḍhi-canḍhi kompleks kasebbut. Canḍhi Semar panèka canḍhi perawar otabâ canḍhi pendamping Canḍhi Arjuna. Duwâ' geddhung canḍhi ghâpanèka saleng addhep. Akadhi sabâgiyân bânnya' candhi è Dièng, orèng-orèng lokal aberri' canḍhi panèka nyamana tokoh dâri sè merranaghi wayang Mahabharata.

Salaèn dâri ghâpanèka, kennengngan ghâpanèka dhâddhi tuan rumah Pesta Budaya Dieng.

## Arsitektur
Canḍhi Arjuna ngaddhep ka bârâ', kalabân dhek-undhek sè nojju ka labâng maso' bârâ'. Bâlu' dhek-undhek nojju ka labâng canḍhi, kalabân pèngghirâ sè èghâdhui cèthagga naga è pèngghirrâ dhek-undhek. Labâng canḍhi aghâdhui area pangabâsân sè lebarra sèttong meter. È attas labâng bâdâ okèran kalamakara. Atap kennengngan pamangghi èpabentu' lancip, akadhi bengko limasan sè biasana.

È sèddhi'na kennengngan pamangghi, bâdâ bilik pamangghi è duwa' sisi adâ'na canḍhi. Biasana, bâdâ patung è bilik panonton. È attas bilik panontonan, bâdâ jhughân okèran kalamakara sè ta' andi' rahang sè paddhâng tombu. È bingkèng bingkai, bâdâ bingkai kalabân okèran kembhâng kertas khas India, è bâbâna bingkai bâdâ okèran cèthagga naga. È dhung-geddhung dâjâ, tèmor, bân lao’na candhi, bâdâ relung-relung sè biyasana èangguy nyabâ’ arca. È attas relung-relung panèka, bâdâ jhughân okèran kalamakara. Saterrossa, è sekitar ceruk, bâdâ bingkèng sè èkelilingi ceruk. È penggirra ceruk, bâdâ okèran aropa kembhâng kertas. Saterrossa, bâbâna ceruk èbingkai kalabân okèran naga sè colo'na tabukka'. Saellana jârèya, è bâbâna ceruk, bâdâ jalawara sè bâdâ è tengnga bâbâna canḍhi.

## Sombher
Canḍhi Dermo

Canḍhi Dermo panèka sèttong canḍhi ḍâri jhâman *klasik Hindu-Buddha* sè bâḍâ è Kabupaten Sidoarjo, Jhâbâ Tèmor. Situs panèka aghâḍhuwan pan-berâmpan pèngghina dhimèn akadhi bângonto candhi, sarta pan-berâmpan bhârâng akaḍhi pahadhân rèlièf bân *blok-blok* bâto.

## Kennengngan
Canḍhi Dermo bâḍâ è Ḍusun Santren, Ḍhisa Candinegoro, Kecamadhân Wonoayu, Kabupaten Sidoarjo, Provinsi Jhâbâ Tèmor. È situs panèka, bâtes dâjâna abâtes bân sèttong langghâr, sarta bâgiyân bârâ', lao', bân tèmor abâtes bân roma-romana warga.

È dâjâna Candhi Dermo bâḍâ daèra Terung, sè ècatât è dâlem prasasti Canggu (1280 Çaka, 1358 M) bân pan-berâmpan catadhân laènna mènangka sala sèttong palabbhuwân bân panyebbherrângan è Bengawan Brantas. Ghita' èkaonèngi hubunghânna canḍhi panèka bân palabbhuwan Terung.

## Panyampornana
Candhi panèka ghita' ènyamporna molaè èpaḍḍhek dhimèn. Rancanana Canḍhi Dermo bhâkal èmolaè ènyamporna è taon 2014, tapè panyampornana jârèya èpânunda bân ghi' bhuru èmolaè è taon 2015.

È bulân Dèsèmber 2020, Candhi Dermo ampon marè ènyamporna. Sakabbhina perrèng panyangga èbukka' ḍâri bângonto, saterrossa èresmiaghi bi' Badan Pelestarian Cagar Bhudhâjâ (BPCB) Jhâbâ Tèmor bân ampon bisa èbukka' ghâbây èyèlângè bi' orèng bânnya' (masyarakat umom).

## Sombher
Pasèsèr Sanur, Bali

**Pasèsèr Sanur (**Bhâsa Bali: ᬧᬲᬶᬄᬲᬦᬸᬃ,  Pasih Sanur), èjhâ'ân kona Sanoer, panèka sala sèttong pantai wisata è Polo Bali. Pasèsèr panèka bâdâ ètèmorra Kottha Denpasar, khusussa è kacamadân Sanur. Polana omba'na sè rèlatif tennang, Pantai Sanur ta' cocok ghâbhây ajhâlân akadhi Pantai Kuta. Ta’ jhâu dâri Pantai Sanur, bâdâ kèya kennengngan nyelam bân nyelam. Situs-situs nyelam panèka cocok ghâbây para penyelam dâri sadhaja tingkatan katerampilan. Pantai Sanur jhughân èkennal mènangka pantai sunrise (pantai kaangghuy nonton mataarè terbit), èbhândhingaghi sareng Pantai Kuta, sè lebbi èkennal kalabân pamandangan mataarè sè toron.

## Fasilitas
Satèya, arèya wisata Pantai Sanur èlengkapi kalabân fasilitas pendukung akadhi hotel, rèstoran, kafe, bân toko seni. Salaèn jârèya, bâdâ kennengngan ghâbây orèng ajhâlân soko sè èpadhâddhi è penggirra tase', sè serrèng èghunaaghi mènangka jhâlân jogging sareng wisatawan bân orèng lokal. Èngghi panèka jhâjhârbâ'ân Sanur mènangka orèng sè rèng-sèreng èntar ka destinasi Èropa, pan-bârâmpan rèstoran bân butik è daerah panèka jhughân aghâdhui gaya bân suasana Eropa. Sala sèttong contona panèka Massimo, rèstoran bân gelateria Italia sè ampon abit è Sanur. Jughân aghâdhui tema Italia, BIASA panèka label bhâdhân Bali sè èpaddek sareng Susanna Perini, kolektor seni sè odhi' è Bali. Bânnya' usaha laèn è Sanur sè akompolaghi gaya Èropa kalabân bahan bân kerajinan lokal.

## Aksesibilitas
Area wisata Pantai Sanur bisa èaksès lèbât udara bân darat. Saellana dâpa’ ka Bandara I Gusti Ngurah Rai e Tuban, wisatawan bisa nerrossaghi parjhâlanan kalabân angkutan darat. Jarak antara Tuban sareng kawasan wisata Pantai Sanur ra-kera 10 kantos 15 kilometer tor bisa èkaolle ra-kèra satengnga ejjam. Daera panèka jughân elebadi jhâlan tol Bali Mandara. Bâdâ jhughân angkutan omom sè aropa taksi..

Kennengngan sè Masenneg

## Sombher
Salman ḍâri Arab Saudi

**Salman bin Abdulaziz al-Saud** (, **  [salˈmaːn bin ʕabdulʕaˈziːz ʔaːl saˈʕuːd]; lahèr 31 Ḍèsèmber 1935) iyâ arèya Rato Arab Saudi sè ka-7, Pajâgâna ḍuwâ' Kottha Soccè, bân pemimpin Wangsa Saud satèya.

Salèrana ajabat mènangka Bâkkèl Gubernur pas marèna dhâddhi Gubernur Riyadh selama 48 taon ḍâri taon 1963 sampè' 2011. Salèrana èyangkat mènangka Menteri Pertahanan bâkto taon 2011. Salèrana jhughân ngennèng pèlèyan mènangka Potra Mahkota è taon 2012 saellana kapatèyanna tarètanna Nayef bin Abdul-Aziz Al Saud. Salam èyangkat mènangka Ratona Arab Saudi tangghâl 23 Jânuwari 2015 saellana kapatèyanna tarètan tirina, Rato Abdullah.

## Riwayat oḍi'na

Salman lahèr è tangghâl 31 Ḍèsèmber 1935, bân mènangka ana' ka-25 ḍâri Ibn Saud. Salèrana èrabât è Murabba Palace. Salman narèma pendidikan awwâl è Sakola Pangèran è ibu kota Riyad, sakola'an sè èkaghâbây moso ibn Saud khusus ka'angghuy aberri' pendidikan ka'angghuy na'-kana'na. Salèrana ajhâr aghâma bân èlmo pangataowan modern.

## Kalowargana
Salman anḍi' tello'an binè kalabân 13 ana'. Salèrana ghun anḍi' sèttong potrè sè anyama Potrè Husda. Salebbina aropa'aghi para pangèran sè ajabat ḍâlem pamarènta'an Karajhâ'ân Arab Saudu. Sala sèttong potra Salman sè anyama Sultan bin Salman aropa'aghi astronaut. Potrana sè laèn, Pangèran Muhammad bin Salman ajabat Potra Mahkota Arab Saudu bân bâkkèl Perdana Menteri Saudu. Pangèran sè lahèr è taon 1985 rèya èyangghep mènangka Menteri Pertahanan palèng ngoḍâ è dhunnya.

## Potra Mahkota
È tangghâl 18 Junè 2012, Salman èyangkat mènangka Potra Mahkota Arab Saud saellana tarètanna, Potra Mahkota Nayef Abdul Aziz adhingghâl omor.

## Raja Arab Saudi
È tangghâl 23 Jânuwari 2015, Salman sè aomor 79 taon, èyangkat mènangka Rato Arab Saudi saellana tarètan tirina Rato Abdullah adhingghâl omor polana pneumonia è omorra sè 90 taon. 

## Referensi
Jamang

**Jamang**, èkennal jhughân mènangka siger, panèka macem parhiasan sè èangghuy è dâina. Carana nganggguy panèka èangghuy è sekitar cèthagga akadhi bando, biasana èhias è dâina, è attas dâina, bân toron ka pelipis. Jamanga bisa èangghuy kadibi'an otabâ èkombinasiaghi kalabân sumping (topi) bân obu' sè ètalè'è è bun tèngghi, èhias kalabân hiasan akadhi mahkota, mènangka bâgiyân dâri *jatamakuta* (kostum tradisional Jhâbâ).

Jamang ètemmoè è dâlem arta kabudâjâ'ân Indonèsia, khusussa bhâsa Jhâbâ, Sondhâ, Bhâli, Lampung, Palembang, bân Minang, sè èangghuy mènangka atribut bhâdhân pangantan otabâ bhâdhân penari. Jamang kadhâng kadhâddhiyân jhughân èsebbhut *[[siger]]* otabâ *singkar* mènangka kalengkapan dâ' pangangguy adhât. Jamang è dâlem bhâdhân adat Sonḍhâ èsebbhut *siger*, namong istilah siger bisa jhughân èkaitaghi sareng mahkota bhâdhân Lampung. È bhâsa Bânjar, èsebbhut *katopong,* èangghuy sareng para penampil Wayang Gung, è bhâsa Banjar mahkota pangantan èsebbhut *amar.*

## Bahan
Asalla jaman èkaghâbây dâri logam muljâ; akadhi emmas otabâ salaka sè èokèr alos, kadhâddhiyân èpasangi berlian otabâ bato permata akadhi rubi. Namong, samangkèn jamang biasana èkaghâbây dâri koningan otabâ kolè' sè èhias kalabân kerawangan (lobang tembus pandang) bân èccèt emmas.

## Asal mowasal
Perhiasan Jamang saongghuna aropaaghi warisan kesenian Hindu - Buddhâ dari jhâman klasik Indonèsia, otamana jhâman Karajaan Mataram. Okèran orèng sè ngangghuy parhiasan ghenna'  tamasok jamang sè nandhâaghi jâ' tokoh panèka orèng sè andi' status sosial tèngghi dâri kasta kastriyam orèng soghi, bangsawan, otabâ kalowarga dâri karajaan. Okèran relief bân arca è canḍhi Borobudur bân Prambanan nampillaghi busanna Jhâba Kuno, panèka kaum bangsawan èghâmbhârraghi ngangghuy busana kalabân parhiasan sè lengkap tamaso' gellâng, kelat, bahy, upawita bân jamang. Pan bârâmpppan arca Jhâbâ konah masa klasik jhughân aghâmbhârraghi sosok dewa-dewi otabâ bodhisatwa sè ngangghuy jamang sè alèng-lèngih cèthaggâ ahiasè dâina bân pelipis, misalla arca Pradnyaparamita sè ngangghuy jamang dâri jajaran perhiasan sè abentu' dâun-dâun emas kalabân ghâghâng permata, sè alèng-lèngih cèthagghâ, asarta èlengkapi kalabân *jatamakuta*.

Kabâdâ'ân jhâman è patung-patung Jhâbâ Kuno bânnè namong andi' nilai estetika namong jhughân andi' makna simbolis bân aghâma. Hiasan cètagghâ panèka abâdâ'aghi tandhâ visual sè abhânto ngidentifikasi peran bân sèpat tokoh è kosmologi Hindu-Buddhâ. Saèngghâna, jamang panèka èlemen penting dâlem mahamin seni arca Jhâba klasik, mènangka produk bhudhâjâ, ekspresi aghâma, bân sombher informasi nilai-nilai bân pandangan masyarakat è bâkto jârèya.

## Sombher
Canḍhi Mendut

Candi Mendut panèka sala sèttong candhi Buddha sè palèng kalonta è Jhâbâ Tengnga, bâdâ è Kabupatèn Magelang, bân èmolaè molaè abad ke-9 è bâkto jhâman jayana Dinasti Sailendra. Èpadhâddhi sekitar taon 824 M sareng Rato Indra, candhi panèka bhunten namong mènangka kennengngan ibada namong jhughân mènangka pusat rohani sè nyambung orèng Buddha kalabân praktek-praktek agama sè lebbi jhârna' è Jhâwa. Mendut serrèng èsebbhut mènangka kuil sataretanan dâri Kuil Pawon bân Kuil Borobudur, sè abhânto jhâlân ziarah sè alambangaghi parjhâlânan rohani dâri kaodhi'ân dunnya dâ' pencerahan. Struktur, relief, bân patung è dâlem ngajhâri ajaran Buddha bân ngajak para pengunjung kaangghuy ngajhâri nilai-nilai dharma, meditasi, bân harmoni antara manossa, alam, bân kosmos.

## Sejara
Kuil Mendut, sè èpadhâddhi sekitar abad ke-9 sareng Dinasti Sailendra, aghâdhui sejarah sè ècatat è prasasti Karangtengah, sè èsebbhut mènangka "wenuwana" otabâ alas bambu. molaè èmolaè, candhi panèka èpadhâddhi kennengngan suci ghâbây ritual Buddha Mahayana, sè ètekanaghi makna rohani sè kuat è antara masyarakat Jawa. Èpadhâddhi dâri bata bân bato, struktur panèka ampon ngalakoni bânnya' usaha restorasi kaangghuy ajâgâh bhângon bân rincian arsitekturna. 

Sacara arsitektur, Kuil Mendut èpadhâddhi koko è attas pondasi sè tèngghi 3,7 meter kalabân dasar persegi sè ra-kèra 10x10 meter, èangghep tèngghi 13,3 meter. Labang maso'na è bârâ' èhias kalabân tokoh-tokoh makara mitologis, è bâkto è aula otama bâdâ tello' patung otama: Buddha Sakyamuni sè ngajhâri, Avalokitesvara mènangka bodhisattva bellas asè, bân Maitreya, Buddha sè bhâkal dâtâng. Relief bato sè rumit aghâdhui motif kembang, mahlok langnge' akadhi gandharva bân apsara, bân panel narasi dâri carèta Buddha, sè aghâdhui hubungan antara manossa, alam, bân kosmos.

Kuil Mendut jhughân aghâdhui makna simbolis sè dâlem. Menangka bâgiyân dâri jhâlân haji sè nyambung ka kuil Pawon bân Borobudur, Mendut ngajhâri tahap awal parjhâlânan rohani haji kaangghuy nojjhu ka pencerahan. È bâkto paraya'an Vesak, prosesi dâri Mendut lèbât Pawon ka Borobudur ètekanaghi saleng nyambungna ritual bân kosmologi Buddha, kalabân bhân-sabbhân kuil ngajhâri tahap refleksi, bellas asè, bân pencerahan. Restorasi, sè èsambhât è akhir taon 2025, bânnè namong bhâkal maèlang aksesibilitas ghâbây para haji bân wisatawan, namong jhughân bhâkal maèlang keterkaitan lokal dâ' warisan budaya panèka.

Kuil Mendut lebbi dâri namong bato bân relief sè èator kalabân rapi, namong jhughân simbol parjhâlânan rohani bân harmoni antara manossa, alam, bân kosmos. Kabâdâ'ânna maènga'aghi jhâ' warisan budaya bânnè namong parkara jhâjhârbâ'ân otabâ arsitektur, namong jhughân nilai-nilai agama, filsafat kaodhi'ân, bân identitas masyarakat sè ampon abâliaghi sajjhek berabad-abad. Sampè' arèya, Mendut pagghun odhi' è dâlem ritual, haji, bân perayaan, nyambung masa lalu bân masa samangkèn bân madhateng inspirasi ghâbây generasi masa depan kaangghuy ngarghâi warisan rohani bân budaya Jawa sè soghi.

## Sombher
Bhârisan Fibonacci

**Bhârisan Fibonacci** panèka settong bhârisan bilangan sè hasèl ḍâri a jumla(h) aghi ḍuwe' bilangan sè sabellunna. Bhârisan Fibonacci awwâl è kennal âghi sareng Leonardo da Pisa, atabâ sè lebbi è kennal kalabân Fibonacci è abad ka-13. Fibonacci bennya' è terrapaghi ḍâlem bâgiyân-bâgiyân ka oḍi'en. Ḍâlem bâgiyân ékonomi, contona bhâdâ tèknik kaangguy nanto aghi bhân a prediksi lajhur harga settong bhârâng kalabân ngangguy Fibonacci.

## Pola Bhân Rumus Bhârisan Fibonacci
Fibonacci noles sadhâjâ idè bhân pamikiranna kaangguy atanya paterbi'na tarbèlong:“awwâl molana kalabân settong pasang tarbèlong (sèttong jhânten bhân sèttong bètina), sapanapa pasang tarbèlong sè bhâkal lahèr dâlem bâkto sètaon, mon bhân bulân tong-sèttong pasang tarbèlong jhânten bhân bètina bisa lahèr sèttong pasang tarbèlong anyar, bhân pasang tarbèlong anyar panèka molaè bisa nga-lahèrrè sapasang tarbèlong tambâ’en kantos omor sèttong bulan?”Jewâbhân Fibonacci ḍâlem bukuna panèka iyâ arèya:

Ḍâlem bulân ka sèttong ghun bâdhâ 1 pasang, ḍâlem bulan kaḍuwâ' bâdhâ 1 pasang towa bhân 1 pasang anaghân, ḍâlem bulân katèllô’ bhâkal bâdhâ 2 pasang towa bhân1 pasang anaghân, bhân saterosna. 

**Rumus deret Fibonacci** 

Bhârisan Fibonacci pangadâ' kaangguy cara manual iyâ arèya:

f₁  = 1  

f₂  = 1  

f₃  = f₂ + f₁ = 1 + 1 = 2  

f₄  = f₃ + f₂ = 2 + 1 = 3  

f₅  = f₄ + f₃ = 3 + 2 = 5  

f₆  = f₅ + f₄ = 5 + 3 = 8  

f₇  = f₆ + f₅ = 8 + 5 = 13  

f₈  = f₇ + f₆ = 13 + 8 = 21  

f₉  = f₈ + f₇ = 21 + 13 = 34  

f₁₀ = f₉ + f₈ = 34 + 21 = 55

artèna nilai suku-sukuna lopok dâ' ka suku sabelunna. Lamon dâ' nika, suku ka-n Bhârisan Fibonacci bisa è tantoaghi kaangguy rumus ekspisit sè la ètemmo iyâ arèya:

f(n) = 1/√5 · [ ((1 + √5)/2)ⁿ − ((1 − √5)/2)ⁿ ]

**Konvergensi Rasio Emmas**

Rasio duwâ' angka Fibonacci sè urut, masèttong bhân rasio emmas:

φ arèna rasio emmas = (1 + √ 5 ) / 2 ≈ 1.61803399

**Tabel deret Fibonacci**

## Sombhèr
Maurice Bucaille

**Maurice Bucaille** (19 Juli 1920 - 17 Pèbruwari) iyâ arèya ahli bedah spesialis è bidang gasteoenterologi bân pengarang sè asalla ḍâri Prancis. è taon 1973, abâ' dhibi'na èyangkat mènangka dokter kalowarga Rato Faisal ḍâri Arab Saudi. Para pasienna tamaso' angghuta kalowarga Presiden Mesir Anear Sadat. Salèrana terkenal kalabân bukuna *The Bible, The Qur'an and Science* sè èrilis è taon 1976.

## Bucailleisme
*Bucailleisme* iyâ arèya istilah sè èghuna'aghi èlmo pangataowan modern kalabân aghâma, otamana islam. Molaè terbitanna buku *The Bible, The Qur'an and Science*; Al-Quran, iyâ arèya kètab sè bhenḍher asalla ḍâri Pangèran, aberri klaim jhâ' è ḍâlemma aèssè fakta-fakta ilmiah.

Mènorot The Wall Street Journal, Bucailleisme "iyâ arèya ènga' kreasionisme-na Islam ḍalem pan-bârâmpan aspek" sè kemma, "è bâkto gerakan kreasionisme nola' sabâgiyânna sains modern, Bucaille berusaha memeluknya."

Kritikus sastra, Sameee Rahim, nolès è The Daily Telegraph, jhâ' "klaim-klaim (Bucaille) èyangghep mènangka bhenḍher moso para ilmuwan bân teologi mutakhir".

### <big>Publikasi</big>

* *La Bible, le Coran et la Science : Les Écritures Saintes examinées à la lumière des connaissances modernes*, Seghers 1976, (), Pocket 2003, (). . Translated by Alastair D. Pannell and the author. Lahore: Islamic Book Service.
* *Les Momies des pharaons et la médecine*, Séguier, 1987 (). . Translated by Alastair D. Pannell and the author. Illustrated. 236 pp. New York: St. Martin's Press.
* *Réflexions sur le Coran*, with Mohamed Talbi, Seghers, (Reflections on the Koran), 1989 ().
* *L'homme d'où vient-il? Les réponses de la science et des Écritures Saintes* (Where does man come from? The responses of science and Scripture), Seghers, 1980 7ème éd.().
* Bucaille, Maurice (1982). *What is the origin of man? : the answers of science and the Holy Scriptures. Paris: Seghers. ISBN <bdi>9782221011010</bdi>.*
* *Moïse et Pharaon ; Les Hébreux en Egypte* ; (Moses and Pharaoh, The Hebrews in Egypt) Quelles concordances de Livres saints avec l'Histoire, Seghers, 1995 ().

## Referensi
Canḍhi Padangroco

**Canḍhi Padangroco** Candi Padangroco panèka sala sèttong situs budhâjâ sè ètempâtâghi è daèrah alèran Songay Batanghari è Jorong Songay Langsat (Sei Langsek). Lambâ' situs panèka tamasok ḍâlem wilayah Kabupatèn Sawahlunto-Sijunjung. Samarènna  bâḍâ pemekaran, samangkèn situs Candi Padangroco  bâḍâ è  dhisa Nagari Siguntur, Kacamadhân Sitiung, Kabupatèn Dharmasraya, Provinsi Sumatra Barat.

## Sombher
Canḍhi Lawang

Canḍhi Lawang èngghi panèka candhi Hinḍu se bâḍâ è kampong  Ḍangean, dhisa Geḍangan, Kacamadhân Cepogo, Kabupaten Boyolali. Canḍhi panèka aropa'aghi peninggalan Karaja'an Mataram Kuno bân èbangun è abaḍ ke-9.

## Panemmowan
Kabâḍâ'ân Canḍhi Lawang lughâlluna èlaporaghi sareng P.A. Haḍiwijaya, Kapala Perkebhunan Sukabumi è Paras, è taon 1919. Salèrana alaporaghi sèttong candhi sè èkobhur è tengnga perkebbhunan kopi. Sataon saterrossa, èkaleh è lokasi neng è kennengan sè ètemmo bâḍâ canḍhina.

## Lokasi bân Ḍeskripsi
Canḍhi Lawang bâḍâ è bun tèmor Ghunong Merapi è attas 915 meter ḍâri permuka'an tase'. Lokasina ta' jhâu (ra-kèra 900 meter) ḍâri Canḍhi Sari Cepogo bân 25 meter ḍâri Songay Ganḍul.

Neng è ompleks panèka bâḍâ sèttong Canḍhi otama sè èkalènglèngi empa' Canḍhi penḍamping. bâgiyân Canḍhi otama sè abhângon bujhur sangkar ta' utuh polè otabâ ampon robbhu. dhâsar (dhâsar candhi) okoranna 6,4 m x 6,4 m, dhinèng bhâdhanna candhi okoranna 5 meter ban ngadhep ka bara'. gheddhung *cella* ta' èkatèla polè, namong bâgiyân somor ghi' èsak bân ḍâlemma 3,6 meter.

Dhâsar candhi otama bâḍâ ḍuwâ' tingkatan, bhân-sabbhân tingkatan 1,24 m, bân abhângon rangka sè tebbel bân rata. È attassa dhasarra bâḍâ sokona canḍhi. Bhâgiyân tangga abhângon *volute*. Bhadhan Canḍhi Lawang ghi' ta' samporna, karana ghun karè sabâgiyân sè ghi' bâḍâ, è pojok bara' lao'. Lantai jhughân ampon rosak, saèngghâ bâgiyân somor Canḍhi èkanalè.

È lao' bâḍâ candhi perwara kalabân dhâsar paddhu empa' sè okoranna 3,35 m è bhân-sabbhân sisi bân ngadhep ka bârâ'. Perwara lao' kamungkinan jhughân anḍi' rancangan sè paḍâ, sanajjân ghun sèttong bhâris bato sè èkanalèh samangkèn.

## Temnowan
Bâḍâ tolesan "*ju thi ka la ma sa tka*" è labang candhi. È labânga candhi, è tenggana Canḍhi ghi' bâḍâ yoni pagghun è konḍisi sè beccè'. Temmowan laèn è sakitar candhi panèka patung Agastya, patung ḍurga sè aghâdhui tanang bâllu' (sè èsèmpen è Museum Raḍya Pustaka, Surakarta), potongan-potongan makara, bân simbar.

## Sombher
Canḍhi Ghunong Wukir

**Canḍhi Gunung Wukir**, èkennal jhughân kalabân Canḍhi Canggal, èngghi panèka Canḍhi Hinḍu sè bâḍâ è Kampong Canggal, Dhisa Kaḍiluwih, Kacamaḍhân Salam, Kabupaten Magelang, Jhâbâ Tengnga. Prasasti Canggal (samangkèn bâḍâ è koleksi Museum Nasional Inḍonesia) Èngghi panèka prasasti sè parlo bân penting è ḍâlem ghâmbhârân sejarah Inḍonesia, karana panèka peninggalan sejarah ḍâ'-aḍâ'en sè bâḍâ taon pambangunanna, Saèngghâ, bisa dhâddhi tandhâ è bâkto è jhâman pamarènta'an Karaja'an Meḍang è wilayah Mataram.

## Kennengngan
Canḍhi Gunung Wukir bâḍâ è attas Bukit Wukir, ghunong kènè' è lao'na Kacamatan Muntilan, Kabupaten Magelang, ta' jhâu (ra-kèra 3 km) ḍâri Jembatan Kali Krasak è jhâlân nasional Semarang-Yogyakarta, sè dhâddhi tandhâ perbâtèsân antara Propinsi Yogyakarta bân Jhâbâ Tengnga.

Canḍhi panèka bâḍâ è attas gunong è ḍâlem ḍaerah ḍataran Keḍu bân koḍhu èlèbâtdhi kalabân ajhâlân soko ra-kèra 300 meter ḍâri ḍusun sè palèng semma'. Lokasina è emma' bân jhâlan se nyambung Kacamaḍhân Salam sareng Kacamaḍan Ngluwar.

Area ḍataran Keḍu èkennal anḍi' bânnya' peninggalan sejarah. è semma'en Canḍhi Ghunong Wukir, peninggalan ḍâri jhâman sè paḍhâ jhughân ètemmo: canḍhi Losari (ètemmo taon 2004) bân Petirtaan Mantingan (ètemmo taon 2019). Ta' abit, è bârâ' lao', Canḍhi Gunungsari bân Canḍhi Ngawen jhughân ètemmo. Kabbhi Canḍhi salaèn Ngawen bâḍâ è ḍâlem Kacamatan Salam Magelang.

## Sejarah
Canḍhi panèka candhi sè palèng towa sè bisa èsambhung kalabân catetdhân sejarah. aḍhâsar prasasti Canggal sè èpangghi'i è taon 1879 è rontowan canḍhi Ghunong Wukir, èkaparcajâ èbangun è jhâman pamarenta'an Rato Sanjaya Karaja'an Mataram Kona, è taon 732 Masèhi (654 Saka). Prasasti panèka aghânḍhu' informasi sè bânnya' sè bâḍâ hubungânna bân Karaja'an Meḍang, otabâ Mataram Hinḍu. aḍhâsar prasasti panèka, Canḍhi Ghunong Wukir èkaparcajâ anḍi' nyama Shiwalingga è Kunjarakunja. Nyama "Ghunong Wukir" dhibi' èkala' ḍâri nyamana ghumo' sè bâḍâ è tempat ka'ḍissa'; Oca' "wukir" è bhâsa Jhâbâ  èmaksoḍ kalabân ghunong otabâ ghumo' (bukit), dhâddhi nyamana panèka saongghuna ta' parlo.

## Sombher
Canḍhi Plaosan

**Canḍhi Plaosan** (Hanacaraka: ꦕꦤ꧀ꦝꦶꦥ꧀ꦭꦲꦺꦴꦱꦤ꧀ , Candhi Plaosan) panèka nyamana kompleks candhi sè bâḍâ è Ḍusun Plaosan, Dhisa Bugisan, Kacamadhân Prambanan, Propinsi Klaten, Jhâbâ Tengnga, Inḍonèsia. Canḍhi panèka bâḍâ ra-kèra sèttong kilometer è temor lao'na Canḍhi Sèwu otabâ Canḍhi Prambanan. bâḍâna puncak stupa, patung-patung Buddhâ, bân candhi-Canḍhi sè abhângon stupa (keni') noḍdhuaghi jhâ' candhi-Canḍhi panèka Buddhâ. Komplek panèka èpadhâddhi è abaḍ ka-9 sareng Rato Rakai Pikatan bân Sri Kahulunan è jhâman Karaja'an Meḍang sè èkennal jhughân kalabân Karaja'an Mataram Kuno.

Kompleks Canḍhi Plaosan èngghi panèka bâḍâ è seddhi'na  Canḍhi Plaosan Lor bân Canḍhi Plaosan Kiḍul. è jhâman lambâ', kompleks candhi panèka èkalènglèngi soksok paddhu lanjhâng. rè-karèna struktur panèka ghi' bisa ètemmo kantos samangkèn è paddhu tèmor bân bara' candhi.

Canḍhi Plaosan panèka sala sèttong tojjhuwân wisata penḍiḍighân bân aghâma sè èka'anḍi' è Jhâbâ Tengnga. Situs Canḍhi Plaosan panèka kompleks ibaḍâna Buddhâ sè èpadhâddhi è abaḍ ke-8 Masehi, èkennal kalabân Jina Manḍira, bân èterrossaghi kantos tengnga abaḍ ke-9. Konstruksi poncana èmolaè sareng Hinḍu Sri Maharaja Rakai Pikatan bân binèna Buddhâ, Sri Kahulunnan (Pramoḍḍawardhani).

Arsitektur Kuil Plaosan nojjhuaghi karakteristik sè khas, èbuktèaghi ḍâri ḍuwâ' kuil otama "kembhâr" ḍuwâ' lantai sè èkalènglèngi sareng kuil-kuil sampingan bân stupa perwara, bân soksok sè èkalènglèngi sakabbhina kompleks. Kuil Plaosan jhughân nojjhu ḍâ' konsep-konsep aghâma sè khas, sè ècerminaghi ḍâlem Panteon Tello' Buddhâ Trikaya bân relief ḍewa-ḍewa aroma bân cahaya è kaḍuwâ' Canḍhi otama.

Arsitekturrâ lowas, unik, bân èhias bânnya'. Patung-patung panèka khas, adhâddhiaghi gaya patung sè khas sè nandha'aghi zaman. Area è sekitar Canḍhi Plaosan anḍi' potensi peninggalan kona sè èsèmpen laènna sè ghi' ta' ètemmo. onjhur pamanḍangan ka Ghunong Merapi è ḍâjâ bân paghunongan Breksi è lao'. Momen-momen emmas mata'arè moncar bân mata'arè toron aghâbây siluet candhi sè cè' raddinna bân langka, èkalènglèngè sabâ sè lèbâr bân sabâ kerrèng, bân suasana padhisa'an sè cè' ekaghâressana. Bâdâ è semma'na canḍhi laènna è ḍaerah Prambanan, sè jhughân soghi kalabân wârisân bhudhâjâ sè ta' benḍa laènna.

## Sombher
Canḍhi Sèwu

**Canḍhi Sewu** (Bhâsa jhâbâ: ꦕꦤ꧀ꦝꦶꦱꦺꦮꦸ, translit. Canḍhi Sèwu ) panèka Canḍhi Buddhâ sè èpadhâddhi è abad ke-8 Masehi, ra-kèra bâllungatos meter è lao'na Canḍhi Prambanan. Canḍhi Sewu panèka kompleks Canḍhi Buddhâ sè palèng rajâ nomer ḍuwâ' è Jhâbâ Tengnga sa'amponna Canḍhi Borobuḍur. Èkennal kalabân nyamana aslina Manjusri grha (Bengkona Manjusri), Canḍhi Sewu lebbi towa ḍâri Borobuḍur bân Prambanan. Maske asalla èpadhâddhi 249 Canḍhi, orèng lokal nyebbut "Sewu," artèna "sèbu" è ḍâlem bhâsa Jhâbâ. Nyama paneka asalla ḍâri carètana Roro Jonggrang.

Sacara aḍministrasi, komplek Canḍhi Sewu lokasi è kampong Bener, dhisa Bugisan, Kacamadhân Prambanan, Kabupaten Klaten, Provinsi Jhâbâ Tengnga.

Kompleks Canḍhi Sewu panèka kompleks Canḍhi Buddhâ sè palèng bhâghus è Inḍonesia. Canḍhi Sewu panèka kompleks Canḍhi sè èpadhâddhi ḍâri Canḍhi otama è tengnga sè èkalènglèngi ra-kèra 252 Canḍhi sampingan sè èator è sekitar Canḍhi otama è empa' bhâris bân anḍi' tanèyan sè èokor 185 x 252 m. Labang ka tanèyanna Canḍhi bâḍâ è bun tèmor bân èjaga sareng sapasang dwarapala. Ka'angghuy nantoaghi sèfat aghâma Canḍhi Sewu, bâḍâ ḍuwâ' prasasti sè bisa èghuna'aghi, èngghi panèka prasasti Manjusgrha taon 714 Saka (792 M) bân prasasti Kelurak taon 704 Saka (782 M). Samangkèn Dhâddhi Sewu èator sareng Museum bân Warisân Bhudhâjâ, Kementerian Kabhudhâjâ'ân RI.

## Sejarah

Èdhâsaraghi ḍâri prasasti Kelurak tangghâl 782 bân prasasti Manjusrigrha tangghâl 792 bân ètemmo è taon 1960, nyamana Canḍhi panèka "Prasaḍa Vajrasana Manjusrigrha". Istilah Prasaḍa artèna Canḍhi otabâ kuil, manabi Vajrajasana artèna kennengngan Vajra (berlian otabâ kèlap) marènta, manabi Manjusri-grha artèna Bengkona Manjusri. Manjusri panèka sala sèttong Bodhisattva è ḍâlem ajhârân Buddhâ. Canḍhi Sewu èperkèra'aghi èpadhâddhi è abad ka-8 Masehi è akhèr jhâman pamarenta'an Rakai Panangkaran. Rakai Panangkaran (746–784) panèka sala sèttong rato sè kalonta è Karaja'an Mataram Kona.

## Sombher
Carlos I ḍâri Portugal

*Dom* **Carlos I** (bhâsa Portugis: [ˈkaɾluʃ]; ***Carlos Fernando Luís Maria Víctor Miguel Rafael Gabriel Gonzaga Xavier Francisco de Assis José Simão***; 28 September 1863 – 1 Februari 1908), èkennal mènangka **Sang Diplomat** (bhâsa Portugis: *o Diplomata*), **Sang Martir** (bhâsa Portugis: *o Martirizado*) bân **Sang Oseanografer** (bhâsa Portugis: *o Oceanógrafo*). iyâ arèya Ratona Portugal ḍâri taon 1889 sampè' salèrana èpatè'è è' taon 1908. Carlos I iyâ arèya Ratona Portugal pertama sè èpatè'è saellana Rato Sebastian è taon 1578.

## Kalahèranna
Carlos èlahèrraghi è Lisboa, Portugal mènangka ana' ḍâri Rato .. bân binèna, Maria Pia. Èbhuna aropa'aghi potrè ḍâri Rato Italia, Vittorio Emmanuel II. Carlos anḍi' tarètan kandung lalakè', Infante Alfonso, Adipati Porto.

Carlos ella èpasakola ghu-ongghu bân sè kualitassa bhâghus ka'anghhuy sango bân persiapanna ka'angghuy dhâddhi Rato. È taon 1883, Carlos amolaè parjhâlânan ka Italia, Britania Raya, Prancis bân Jèrman ka'angghuy nambâi pangataowanna tentang peradaban modern è bâkto rowa. È taon 1883, 1886 bân 1888 Carlos ètunjuk dhâddhi Pemangkuna Rato polana ramana èntar ka Èropa.

Molana, calon binèna iyâ arèya sala sèttong ḍâri ana'na Kaisar Jèrman, Friedrich III, nangèng èsabâbbhâghi masalah kayakènan sè ta' bisa èyatasè, bân tekanan diplomatik ḍâri pamarènta Inggris sè malang-lang kabinna jârèya. Salèrana pas atemmo bân akabin moso Potrè Amélie ḍâri Orléan potrè sarèyangnga Philippe, comte de Paris, panerros tahtana Prancis.

## Kaoḍi'ân pribadi bân pernikahanna

Carlos I akabin kalabân Potrè Amélie ḍâri Orléans è taon 1886. Potrè Amélie aropa'aghi ana' ḍâri Count Philippe ḍâri Paris bân Potrè Maria Isabella ḍâri Orléans. Pasangan kasebbhut ngaollè tello ana':

* Luís Filipe, Pangèran Karajhâ'ân Portugal (1887–1908)
* Infanta Maria Ana ḍâri Braganza (lahèr bân sedhâ è 14 Ḍèsèmbèr, 1887)
* Manuel II, Raja Portugal (1889–1932)

Carlos I jhughân èsangghu anḍi' pan-bârâmpan hubungan èlowar pernikahan. Carlos I jhughân èkasangghu anḍ' potrè sè èbhuna asalla ḍâri Amèrika. Hubunganna kalabân Grimaneza Viana de Lima, ranḍhâ diplomat Brasil sè asalla ḍâri Peru, jârèya kemungkinan anḍi' potrè sè nyamana Maria Pia, sè lahèr sabellunna taon 1902. Grimaneza aropa'aghi pangaterro ḍi-buḍina sè palèng rajâ. Salèrana èkasangghu anḍi' ana' kèya ḍâri Maria Amélia Laredó e Murça ḍâri Brasil, potrè haram laènna, lahèr è taon 1907 bân jhughân è olok Maria Pia.Selama oḍi'na, Carlos I ta' perna secara resmi ngakowè rama ḍâri ana' haram ḍimma'a bhâi, maskè faktana jârèya dhibi' sè atangghung jawab.

## Daftar Referensi
Canḍhi Srikandi

**Canḍhi Srikanḍi** panèka Canḍhi sè bâḍâ è Kompleks Canḍhi Arjuna, ḍataran Tèngghi ḍieng, Kabupaten Banjarnegara. Fungsina ka'angghuy panyembhâ'ân Trimurti, èngghi panèka Wisnu, Siwa, bân Brahma. Bhângon bân okoranna Canḍhi Srikanḍi akaḍhi kubus, kalabân gheddhung sè ètampilkan relief Trimurti. Canḍhi Srikanḍi èparkèra'aghi èpadhâddhi samarèna awwâl abaḍ ke-10 Masehi. Canḍhi Srikanḍi ampon dhâddhi kennengngan wârisân budhâjâ è Kabupaten Banjarnegara.

## Nyama
Nyama Canḍhi Srikanḍi asalla ḍâri nyamana tokoh bâjâng. Srikanḍi panèka nyamana tokoh sè dhâddhi binè kaḍuwâ'na Arjuna è carèta bâjâng bân inkarnasi ḍâri Ḍewi Amba è Mahabharata. È bâjâng, Srikanḍi panèka orèng binè' ḍâri kasta Kshatriya.

## Kennengngan
Canḍhi Srikanḍi bâḍâ è ḍâlem Kompleks Canḍhi Arjuna. kennengenna è ḍataran Tèngghi ḍieng. Canḍhi Srikanḍi panèka bâgiyân ḍâri kompleks sè paḍâ sareng Canḍhi Arjuna, Canḍhi Semar, Canḍhi Puntaḍewa, bân Canḍhi Sembaḍra. Canḍhi Srikanḍi bâḍâ è lao'na Canḍhi Arjuna.

## Fungsi
Canḍhi Srikanḍi panèka sala sèttong jenis Canḍhi Hinḍu. Canḍhi Srikanḍi èyangghuy kennengngan ibaḍa panyembhâ'ân ḍâ' ka Trimurti.

## Arsitektur
Bhângonna Canḍhi Srikanḍi akaḍhi kubus. Canḍhi Srikanḍi okoranna 4,8 x 3,85 x 4,9 meter. Canḍhi Srikanḍi bâḍâ è attas bhâtor sè tèngghina 50 cm. Ata' Canḍhi Srikanḍi ampon ancor, saènggâna bhângon aslina ta' èkataoè. bâḍâ motif bellâ katopa' è pelipit ata' Canḍhi Srikanḍi.[9]

È ghèddhung lowar Canḍhi Srikanḍi, relung-relung patong èkaghâbay menonjol. Gheddhung Canḍhi Srikanḍi aghâdhui relief Trimurti sè napèlaghi Trimurti secara tapèsa. Geddhung lḍâjânampèlaghi Wisnu, gheddhung lao' nampèlaghi Brahma, bân gheddhung tèmor nampèlaghi Siwa.

## Pembangunan
Canḍhi-Canḍhi è Kompleks CanḍhiArjuna èpadhâddhi è bâkto sè dhâ-bhidhâ, sanajjân salèng semma'. Canḍhi sè palèng kona panèka canḍhi Arjuna bân Semar. Saterrossa ḍâtâng Canḍhi Puntaḍewa, bân akhèrra Canḍhi Srikandi bân Sembadra. Pambangunan Canḍhi Srikandi èparkèra'aghi èmolaè sa'amponna taon 928 M.

## Sombher