open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
AMMDes

**AMMDes** (singkadhân dâri Alat Mèkanis Multighuna Padhisaan) panèka Kendârâân pertanèan sè èkaghâbây bi' PT Kreasi Mandiri Wintor Inḍonèsia (KMW otabâ KMWI). Kendaraan nèka tamaso' dâlem jenis mobil Padhisaan. Hadirrâ AMMDes KMW nèka atojjhuen kaangghuy ngatassè katèmpangan bân ngembangaghi potensi sè bâdâ è Padhisaan kaangghuy aciptaaghi katahanan èkonomi. Kandungan lokal AMMDes sampè' 73%. Arghâh modèl dâsar nèka Rp70 juta, ghitak tamaso' paraladhân sè eghibâ. Arghâh paraladhân palèng modâ nèka pompa irigasi (Rp4 juta) bân sè palèng larang nèka alat penjernih aèng (Rp40–120 juta, tergantung ka kapasitas baku mutu aèngnga).   Dâri sertifikasi sè kalako bi' Kemenperin bân PT Surveyor Inḍonèsia, ekaoning jâ' AMMDes andi' Tingkat Komponen Dâlem Negeri (TKDN) sabennya' 40,92%.

## Generasi Pertama
AMMDes nèka hasèl lakoh bhâreng antara Kementerian Perindustrian Republik Inḍonèsia bân PT KMWI. Kemenperin andi' Program Mobil Dhisa, akolaborasi bân PT KMWI kaangghuy aghâbây Prototype AMMDes. Platform AMMDes sè asalla dâri alat angko' kaangghuy perkebunan sawit, èkenal kalabân nyama Wintor. È taon 2018, sakabbinah alakoh bhâreng  bân berhasil ngembangaghi AMMDes, saèngghâ è taon 2019 la maso' tahapan produksi massal. AMMDes dhibi' partama kalina èluncuraghi lèbât gelaran GIIAS (Gaikindo Inḍonèsia International Auto Show) 2018. Kendârâân nèka mengusung mesin diesel 650 cc 1 silinder, sè bisa ngasèllaghi tenaga sebesar 14 hp. È 2019 KMWI andi' kapasitas produksi sampè' 3 ribu unit pertaon. Rencanana kamampoan etambâ dhâddhi 12 èbu unit pertaon è 2020.

AMMDes èlengkabhi kalabân PTO (*Power Take-Off*) kaangghuy atransmisiaghi daya dâri mobil ka mesèn laènna. Versi dâsarra nèka a bentuk mobil pikap, bisa elengkappi kalabân bak 3 labâng. Kaangghuy ban budih elengkappi kalabân sistem anti slip (differential lock system) Kaangghuy maghâmpang ngalèbâdhi daèrah alumpur. Daya angko'en AMMDes sampè' 700 kg. Mesènna buatan India, G650 W diesel 1 silinder 650 cc kalabân daya 14 hp/3000 rpm bân torsi 35 Nm/1800-2200 rpm, bân gearbox buatan Taiwan, manual 3 kacepadhân maju bân 1 kacepadhân nyurot. Kapasitas tangki bahan bakar nèka 15 liter. AMMDes nèka Kendârâân rear wheel drive, suspensi adâ' sè ajenis double wishbone suspension bân suspensi budih ajenis trailing arm. AMMDes andi' ground clearance sebesar 180 mm bân radius putar 4 m. kacepadhân maksimum nèka 32 km/jam, kalabân kamampuan ngonggâaghi (gradeability) maksimum sebesar 18°.

## Sombher
----
Fin Komodo

**Fin Komodo** iyâ arèya mobil Utility Vehicle Offroad ghâbâyan Inḍonèsia sè èproduksi bhi’ PT Fin Komodo Teknologi. Mobil Komodo nargetaghi pasar rekreasi bân pariwisata, bhidhâ kalabân mobil sè laèn sè nargetaghi pasar kendaraan komersial. Fin Komodo iyâ arèya mobil sè palèng sukses èantarana mobil produksi anggota Asianusa (Asosiasi Industri Automotif Nusantara). Sampè’ taon 2017, ghun PT FKT-lah anggota Asianusa sè pagghun bâdâ bân aproduksi mobil.

## Deskripsi
Sareng produsenna Komodo èsebbhut mènangka kendaraan *cruiser* (jhellâjhâ), iyâ arèya kendaraan off-road nonkonvensional sè è ghâbây neng medan daerah ghunong bân dataran ḍâlem kondisi jhâlân aspal, tana, bâto, bân lumpur. Fin Komodo èghâbây ka’agghuy andhi’ perawatan sè ghampang, kalabân dukungan *spare* *part* sè bisa è temmo neng pasaran. Fin Komodo èghâbây sareng mantan insinyur IPTN, Ibnu Susilo, sampè’ andhi’ bobot sè dhâmmang tape bisa ngibeh bhâ-ghibâ sè berrâ’.

Sebellun èpakalowar, PT FKT ghèlluna aghâbây 4 prototipe. È molaè ḍari prototipe dhâ’-adhâ’en bân kaduwe’, aghuna’aghi mesin dua tak sè bisa nampong 180 cc. Sèkaduwe’ aghuna’agi transmisi manual kalabân 3 kecepatan. Prototipe dhâ’-adhâ’en èrancang single seat namong prototipe keduwa’ komodo èrancang *double* *seat*. Prototipe dhâ’-adhâ’en bân keduwa’ andhi’ torsi 1,19 Kgm/3000 rpm (11,7 Nm/3000 rpm). Serta kapasitas tangki sè bisa bhuwe’ bensin 15 liter. Keduwa’ prototipe rèya andhi’ kapasitas oli 0,3 liter bân aghuna’aghi rangka *tubular* *seamless* bân bagasi.

Prototipe sè nomer tello’ bân nomer empa’, aghuna’aghi mesin kapasitas 250 cc empa’ tak. Mobil prototipe rèya andhi’ torsi 17,6 Nm per 5500 rpm. Kapasitas tangki atâmbâ 5 liter dhâddhi 20 liter. Mesin sè èghuna’aghi è prototype nomer tello’ aghuna’aghi transmisi otomatibiyâ arèya *high* *speed*, *low* *speed*, netral, bân mundur. Sedangkan prototipe nomer empa’ aghuna’aghi mesin CVT otomatis (maju, netral, bân mundur).

Èssena oli sè èghuna'aghi iyâ arèya 1,2 liter. Teddhâ' dhâ'-adhâ'ann bân nomer duwâ' andhi' berrâ' kosong 250 kg. Dhinèng teddhâ' nomer tello' bân nomer empa' andhi' berrâ' kosong 320 kg. Rangka sè èghuna'aghi neng teddhâ' nomer empa' iyâ arèya rangka tubular tanpa bagasi.

## Sombher
Sedyatmo

Prof. Dr. (H.C). Ir. R.M. **Sedyatmo** otabâ Sedjatmo otabâ Sediyatmo (24 Oktober 1909- 15 Juli 1984) iyâ arèya sala sèttong tokoh insyinyur sipil Inḍonèsia, cendekiawan, praktisi, ilmuwan, bân profesor Institut Teknologi Bandung.

## Riwayat Hidup
Penḍiḍikan dhâsar èlakonè è HIS Solo (1916-1928), èterrosaghi è MULO Solo (1923-1927), bân AMS B è Yogyakarta (1927-1930). Sedyatmo sè lako èolok "Si Kancil" polana palèng èkennal bânnya' akkalla è bâkto alakonè Pendidikan è Technische Hoogeschool te Bandoeng (THS) (satèya ITB) Bandung (1930-1934).

Samarèna lulus ujiân tahap persiyapân (propaedeutisch-examen ujiân tingkat 1) è bulân Juli 1931, è bulân Juli 1932 ujiân tingkat 2, ujiân tahap kandidat (candidaats-examen ujiân ongghâ'ân tingkat 3) è bulân Mei 1933, bân ujiân ahèr kainsinyuran (engenieurs-exameen ujiân ahèr tingkat 4) è bulân Mei 1934. Kalabân resmi Sedyatmo dhâddhi insinyur lulusân Bandung ( Bandunsche civiel ingenieur).

Samarèna ḍâri THS è 1934 kalabân bâkto ajhâr empa' taon. Sedyatmo dhâddhi insinyur parancanaan è bârâmpa instansi pamarèntaan. Sedyatmo èkenal polana nemmo "Konstruksi cakar ayam" è taon 1962. Temuânna Sedyatmo lughâlluna èangghuy ḍâlâm aghâbây apron Palabuhan Udara Angkatan Laut Juanda, Surabaya, langghân bandara Polonia, Medan bân langghân bandara Soekarno-Hatta, Jakarta. Hasèl temuanna kasâbhut la èpatèn aghi bân èangghuy è lowar negeri.

Kalakoânna è dunnyah akademik èmolaè sajjhâk  1 Oktober 1950 kalabân ngangka' dhâddhi rektor lowar biasa kalabân wak Waterkracht (bidang pembangkit tenaga aèng) è bâgiyân Tehnik Sipil Fakultas Tekhnik Universitas Inḍonèsia Bandung ( pas dhâddhi ITB). É tangghâl 1 Agustus 1951 arowa resmi èpadhâddhi Ghuruh rajâh lowar biasa è biḍang pembangkit tenaga aèng. Arowa Professor pribumi kaduwâ' è jurusan teknik sipil ITB samarèna Prof. Ir. Rosseno.

## Sombher
Montor tawon

Montor Tawon iyè arèya montor nasional sè èghâbây bi' PT Super Gasindo. Kennengan industrina rowa neng Rangkasbitung - Banten

Montor rèya ènyama aghi tawon polana filosofinnah, tawon rèya bhèjèng alakoh, ghu-lagghu la alako, laen ḍâri rèya, tawon andi' komunikasi sè palèng tègghi bi' sèkabina, bi' ènḍâ' kennengngan sè bhârsè. Tawon rèya ngasèlaghi bhâreng sè bânya' ghunanna contonna madu, sarèng sèngattah, ghâbây tawon sè ta' ghâmpang èganggu. 

Sampe ahèr taon 2010, sebâgien rajâh montor tawon  èghunaaghi ghâbây angkutan umum ḍisa otabâ taksi ta' usa argometer

Penghujung 2010, perusahaan ngeluaraghi tawon pikep bi' mesen bensin 500cc. Teppa' 2013 varian kabbi tawon ghunaaghi mesen 664cc 2 silinder 4 tak bân bensin otabâ CNG. Selaèn  messèn Cèna, sekabbhinnah komponèn montor  èghâbây  nèng Indonesia.

1.     Trafo tawon, pikep a kapasitas due’ orèng bi' bhâreng 500 kilogram

2.     Tawon autogas, city car bân muwa' 4 orèng

3.     Metro tawon, gerobak bestel hybrid rèya èghibeh orèng bed bhâreng

4.     Taksi tawon niga

5.     A rabet kesehatan kelèlèng

PT Super Gasindo jaya arèya sala sèttong angggota Asianusa sè èghunaaghi messèn ghâbâyân Cèna, tapè sèkabbina kontèn laènna rèya ghâbâyân dhibi'. Taon 2017, tong-sèttongah anggota Asianusa sè aktif aghâbây PT Fin Komodo Technology, sè laènna (sè tamaso' reya pabrikkah tawon) la bangkrut.
Viar Motor Inḍonèsia

PT Triangle Motorindo iyâ arèya perusahaan sè aghâbây motor swasta Inḍonèsia sè abasis è Semarang, Jhâbâ Tengnga. Nyama dhâgânganna iyâ arèya **Viar Motor Inḍonèsia** kalabân mèrek  Viar. Produk otamana Viar iyâ arèya sapèḍa roḍâ tello’, sapèḍa skutik, sapèḍa bhibhik, sapèḍa sport, sapèḍa listrik, sapèḍa croos, bân ATV.

## Sajhârâ
PT Triangle Motorindo èpabâdâ è Pèbruari 2000 bân molaè mamaso’ spèda motor Taiwan ḍâlem dhâpar CBU (Completely Built-Up) è Juli 2000. È bulân Juli 2001, parangkaian CKD (Completely Knocked-Down) èmolaè. È bulân Oktober 2001 proyèk spèḍa motor Viar Taiwan bâgiyân Apollo èmolaè, parangkaian èlakonè kalabân dhâpar IKD (Incompletely Konocked-Down) ngangghuy messin Taiwan bân èbhânto tanaga ahli dâri Taiwan. È bulân Juni 2003, pabrik taintegrasi tahap II scara resmi èbukka’ bân Viar bâgaiyân speed molaè aghâbây. Pangangghuy bâgiyân lokal sajân èpasanta’. Ka tello’ pabbrik taintegrasi marè è bulân Juli 2007 bân èterrosaghi kalabân pangembangan ghâbâyânna, QC, R&B, bân Teknologi cokoco kaangghuy paghâbâyân sè bâkal ḍâteng. È bulân Juli è taon jârèya, paghâbâyânna pabbrik tahap IV èmolaè kalabân parsiapân paghâbâyan bâgiyân inḍustri otomotif sè modèrn bân taintegritas. Bânnya’na invèstasi tahap IV iyâ arèya 20 juta USD. È bulân Mèi 2011 pabbrik è bukit Semarang ghi’ bhuru resmi èbukka’. Sakabbhina prosès paghâbâyân èkalako è pabbrik sè anyar. Palèbârân gudang tahap V (bâgiyân ḍâjâ) ghâbây panyimpennan suku caḍang bân bhârâng sè la dhâddhi sè èlakonè è bulân Juni 2013.

Satèya, Viar makalowar spèḍa motor ka lowar negri, akadhi naghârâ-naghârâ è Afrika, Karibia, Asia Tenggara, Yaman, Nikaragua, El Salvador, Honduras bân Oseania. 

### Pabbrik
satèya Viar anḍi' 2 fasilitas paghâbâyân:

* Pabbrik I (Terboyo Industri Park): Pabbrik ḍâ’-aḍâ’ân sè èpaddhek è bulân Dèsèmber 2000 è sakètar Industi Terboyo, Sèmarang. èḍinna’ paghâbâyân sè èmolaè ḍâri CBU (Completely Built-Up) ongghâ dhâddhi CKD (Completely Knocked-Down). Sabbhân bulânna, pabbrik rèya bisa aghâbây sampè’ 25.000 spèḍa.
* Pabbrik II (Bukit Sèmarang Baru): èpaddhek è pertengaan taon 2007 bân resmi èbukka’ è taon 2011, aghântè pabbrik sabelluna. È pabbrik rèya proḍuk dhâddhi perusahaan otomotif asal Indonèsia sè arakèt pagâbâyânna dhibi’. Pabbrik rèya anḍi’ alat-alat bân parlengkapan palèng anyar ḍâlem industry otomotif è Indonèsia bân dhâddhi pabbrik spèḍa motor ḍâ’-aḍâ’ân è Indonèsia sè paḍe aghâbây suku cadang asli tibhi’.

## Sombher
Èsèmka Bima

**Èsèmka Bima** iya arèya mobil pikap sè èghâbây sareng perusahaan mobil Inḍonèsia, Èsèmka. Mobil rèya panèkan tamaso’ ghâbâyân dâ’-adâ’ sè èghâbây kalabân massal sareng Èsèmka. Kendaraan rèya èrakèt è pabbrik PT Solo Manufaktur Kreasi (SMK) è Boyolali, Jhâbâ Tengnga. Èsèmka Bima èluncuraghi ka 6 Sèptèmber 2019. Sebânynyak 26 produsen komponen lokal memasok suku cadang kaangghuy truk pikap Èsèmka Bima, tamaso’ PT INKA. Perusahaan Èsèmka aklaim bahwa Èsèmka Bima èpajhâghâh kalabân 60-62 persèn konten lokal. Namong, desain cèta’ bhiru Bima èsinyalir identik kalabân truk pikap Changon, Jinbei, bân Shineray.

## Sajhârâ
Nyama Bima dâ’-adâ’an èdaftaraghi ka taon 2012, abhârâng kalabân SUV Rajawali. Èsèmka aklaim bhâkal amitra sareng produsen mobil Tiongkok Chery bân Foday kaangghuy aproduksi Èsèmka Bima. Produk rèya èusulaghi mènangka truk pikap sè abhândhâh mabâ sè èghenna’e kalabân messin bènsin 1.1 L bân bhâkal èpasaraghi kaangghuy orèng tani è dhisah. Ka taon 2013, sebânynyak 40 unit Èsèmka Bima bân Rajawali ella èdistribusiaghi.

## Sombher
Pindad Komodo

**Pindad Komodo** otabâ lebbi èkennal kalabân nyama Komodo, iyâ arèya mobil lapès baja ringan sè èkembangaghi bân èproduksi sarèng Pindad. Kendaraan kasebbhut èkembangkan saellana Presiden Inḍonèsia Susilo Bambang Yudhoyono noro’ kunjungan dhâ’ kantor pusat Pindad bân mènta kabbhi ka’anghuy aghâbây kendaraan taktis asli ka’anghuy nolongi kabhutoan polisi bân militer Inḍonèsia mènangka alternatif kendaraan taktis 4x4 laenna akadhi Humvee. Mènangka sengghâk pribadi dhâ’ perusahaan. Kendaraan kashebbhut ènyamae nyama saat rèya sareng Presiden Yudhoyono saampon èresmiaghi dhâ’ publik è Indo Defence Expo and Forum 2012 neng Jakarta, saèngghâ Komodo bisa andhi’ kesan sè koat "neng medan tempur apapun bân olle ngibâ kejayaan bâgi Inḍonèsia". Apa polè komodo iyâ arèya hèwân endemik asli Inḍonèsia. Fitur desainna è papadâ kalabân bhâlâ Renault Sherpa Light Scout sè jughân èangghuy neng Inḍonèsia Desain luar Komodo jughân padâ sareng Humvee.

Kendaraan taktis Komodo on-laon è angghâp dhâddhi polisi bân dinas militer Inḍonèsia, sè èmolaè saampon kendaraan kasebbhut debut publik neng Indodefence 2012. Produksi kendaraan rèya è angghep ageser oleh Pindad ka’anghuy ngâlle ke domain mobilitas èlindungi ḍâlem cara hemat bhândhâ sareng pemerintah kalabân aproduksi Komodo neng tana Inḍonèsia.
## Sejhârâ
Komodo è cèpta’aghi dhâ’-adhâ’an 26 Oktober 2011 saat Presiden Yudhoyono secara pribadi èntar dhâ’ pameran sistem persenjataan PT Dirgantara Inḍonèsia. Dâlem kunjungannya, ia memberikan tantangan dhâ’ Tim Pengembangan Produk Pindad ka’anghuy aghâbây kendaraan taktis 4×4 asli. Teknisi Divisi Kendaraan Khusus Pindad andhi’ tanggung jawab ka’anghuy aghâbây kendaraan kashebbhut. Dâlem proses ngâmbangaghi kendaraan, Pindad nèngghu kendaraan taktis lapès baja laenna sè parappa’ èproduksi bân èjhuwâl kadhi Armored Multi-Purpose Vehicle, Nexter Aravis bân bhâlâ Sherpa Light. Dâlem kunjungan kasebbhut, Presiden Direktur PT Pindad Adik Aviantono Sudarsono èsoro nyiapaghi proses produksi kendaraan kasebbhut saat Presiden Yudhoyono ngallè Pindad ka’anghuy nyiapaghi prototipe lako ḍâlem duwâ’ bulân saampon èkentare. Produksi Komodo adhâsar è pabrik Pindad è Bandung, Jhâbâ Bârâ’. Nghâbâyan prototipe Komodo lastarè è Maret 2012. 

Komodo awwâla saat Pindad akennalaghi kendaraan taktis dhâ’ pengunjung nneg RITech Expo è Sèptèmber 2012, ngabâsaghi Komodo sareng Anoa bân senjhâta kini’ nghâbâyan Pindad laenna dhâ’ publik Produksi Komodo sè èkalako sareng Pindad èmolaè dhâ’ 5 Oktober 2012 È 10 Nopèmber 2012, Presiden Yudhoyono abhârri’ nyama Komodo è kendaraan taktis anyar Pindad neng Indo Defence 2012 Expo & Forum, Jakarta International Expo, Kemayoran, Jakarta.  

Komodo jughan èpâtao dhâ’ tamoy sè ḍari Royal College of Defense Studies ketika mereka mengunjungi fasilitas manufaktur Pindad selama kunjungan resmi. Kendaraan tersebut dipresentasikan kepada personel militer Indonesia dan Singapura di Pameran Sistem Senjata dan Bantuan Praktik Latma Safkar Indopura 24/2012 dari 21 hingga 28 November 2012. Komodo diperlihatkan kepada publik pada pameran Rapat Pimpinan TNI 2013 di Cilangkap.

## Sombher
Pramuka Penegak

**Pramuka Penegak** iyâ arèya angghuta ngodhâ Gerrakan Pramuka sè omorra 16 sampè’ 20 taon. Secara umum omor kasebbhut èkoca’ masa sosial otabâ èkoca’ jughân masa remaja awwâl iyâ arèya masa panyarèan dhibi’na. Penegak èyangghâp ampon brani maloas lèmbhânga dhibi’, mukkak lingkaran dunnyana bâr-lèbâr tor manḍiri. Maka bentuk upacara pambukaan bân panotopân latèan Penegak iyâ arèya aropa bârisân sè tabukkak ḍâri sakabbhina sudut, panèka bersaf sèttong loros sè  kakdhimma pamèmpèn- pamèmpèn ambalanna  bâḍâ ning pènggir kangan.

## Tingkatân ḍâlem Pramuka Penegak
bâḍâ brempan tingkatân ḍâlem Penegak iyâ arèya:

* Penegak bantara
* Penegak laksana

Salaèn ghâpanèka bâgi pramuka penegak sè kitak ollè tanḍâ pangennal Penegak Bantara, èkoca’ kalabân Penegak Tamoy/Callon angghuta bantara.

## Satuan
Satuan palèng Pramuka Penegak èsebbhut Sangga sè idèalla bâḍâ ḍâri 6 sampè' 8 orèng Penegak. Sangga èpimpin sala sèttong Pimpinan Sangga (Pinsa). Sabbhân 5 Sangga èhimpun ḍâlem sabua Ambalan. Ambalan èpimpin bi' sorang katoa sè èsebbhut Pradana, sorang panolès sè èsebbhut Kerani, sorang bendahara sè èsebbhut Hartaka otabâ Jhuru Pèssè, bân sorang Pemangku Adat. Sabbân Ambalan andhi' nyama sè cem-macem, bisa nyama pahlawan, tokoh pawayângan bân laènna sè sasowai kalabân karakter ambalan kasebbhut.

## Kode Kehormatân
Kode Kehormatân kaangghuy Pramuka Penegak bâḍâ Satya (janji) bân Katentuwan Moral (Dharma)

Jânjhi Pramuka Penegak èsebbhut Satya Pramuka. Panèka bunyi Satya Pramuka Penegak:

### Tri Satya Pramuka
Demi kehormatân kaulâ, kaulâ ajânjhi bhekal ghu-ongghu:

1. Ajâlânnaghi kewajibân kaulâ ḍâ' Pangèran sè  Maha Esa, naghârâ kasèttongan Rèpublik Inḍonèsia, bân Ngamallaghi Pancasila

2. Abhântho sesama odhi' bân noro' abangun masyarakat

3. Neppathi Dasa Darma Pramuka.

Katantuân Moral Pramuka penegak èsebbhut Darma Pramuka. Panèka èssèna Darma Pramuka Penegak:

### Dasa Darma
Pramuka ghâpanèka:

1. Taqwa ka Pangèran Sè Maha Esa

2. Cinta alam bân kasih sayang sesama manossa

3. Patriot sè sopan bân ksatria

4. Patuh bân lèbur amusyawarah

5. Rela menolong bân tabah

6. Rajin, trampil, bân gembira

7. Hemat, cermat, bân bersahaja

8. Disiplin, berani, bân setia

9. Bertanggung jawab bân bisa èkaparcajhâ

10. Suci ḍâlem pèkkèran, pangoca'an, bân kalakoan.

## Sombher
Tucuxi

**Tucuxi** iyâ arèya sala sèttong mobil listrik sè èghâbây è Inḍonèsia sè parappa'en tahap purwarupa. Desainer mobil arèya orèng pengusaha bân sè anḍi' Elektrikcar, LLC, Danet Suryatama, lulusan Institut Tekhnologi Sepuluh Nopember Sorbhâjâ bân University of Michigan.

## Pengembangan
Lughâlluna mobil listrik arèya pessânan Menteri Naghârâ BUMN, Dahlan Iskan. Arowa messân mobil kasâbbhut ḍâ' ka Danet Suryatama sè saongghuna la aghâbây mobil konsep kasâbbhut è taon 2004 sampè' 2007. Samarèna ollè tabârân ḍâri Dahlan Iskan kaangghuy ngembang aghi mobil rancanganna arowa, Danet langsung abârri' taoh kasangghupanna. Hasèl risèt sè la marè èpatèn aghi arowa mulè ḍâ' kamponga.

Neng Inḍonèsia aghâbây bhâdhân mobil arèya èkapartajâ è roma modifikasi "Kupu-kupu Malam Auto Fashion" sè bâḍâ è Sleman, Yogyakarta. Kotta kasâbbhut èpèlè kalabân tembhângan arowa anḍi' bânya' tenaga terampil sè ollè adukung proses produksi. Maskè tembilung arowa èangghâp korang strategis polana tak anḍi' palabuhan saghârâ rajâ kaangghuy kalancaran tranportasi pangirèman bârâng, pangirèman pagghun ollè èkalako alèbâti kotta Semarang sè bâḍâ tak jhâu ḍâri Yogyakarta.

## Desain
Desain bhâdhân mobil kalabân 2 labâng bân 2 kânnângan toju' arowa, sè ollè ètambâè 2 polè mun èkaparlo, anyaropa aghi ikan Lumba-lumba âèng tabâr sè anḍi' habitat è songai Amazon, songai Amazon Basin è wilayah Peru, Amèrika Selatan. Hal kasâbbhut kèya sè dhâddhih alasan arapa ènyamaè Tucuxi, paḍâ kalabân nyama Lumba-lumba jenis kasâbhut. Desain bhâdhân ènga' sè èterap aghi è mobil Tucuxi arèya èkenal kalabân istilah desain "aèng mata" (bhâsa inggris: tear drop).

Mobil konsep arèya ngangkhuy bahan Aramid-Carbon Fiber Composite kaangghuy bhâdhâna. Bâgiân aḍâ' sampè' kaca buḍi èghâbây alanḍây kaangghuy masakonè' hambatan angin sè aḍukung sisi aerodinamikana. Desain interiora nyaropaè desain mobil sport. Bârâmpa panel canggih ahias interior ḍâlâm mobil. Salaènna panel ḍaya baterai, bâḍâ  panel GPS bân panyambhung ḍâ'ka smartphone sè bisa langsung èaksès mun mobila èangkhuy.

## Sombher
Rajawali Corpora

**Rajawali Corpora** (RC) iya areya perusahaan investasi è Indonèsia. Perusahaan arèya è paddhâk è taon 1984 bi’ Peter Sondakh kalabân nyama PT Rajawali Wira Bhakti Utama. Samar èna ngalèbâdhi beberapa dekade, Grup Rajawali teros angembângakai usahana sampè’ ka tingkat regional lebât beberapa usaha bisnis bân portofolio, èantarana; pertaniân, infrastruktur, informasi bân teknologi, bârâng konsumen, media bân komunikasi, pertambângan bân sumber daya energi, properti bân hotel, ritel, bân transportasi.

Neng taon 2004, Chairman bân CEO Rajawali Corpora, Peter Sondakh maddhâk Rajawali Foundation (RF) minangka koordinator pelaksana aksi-aksi sosial bân filantropi Rajawali Corpora.

## Perusahaan Induk Rajawali
Awwalâ, perusahaan Rajawali (otabâ perusahaan è bâbânah Peter Sondakh) bâdâ è bâbânah perusahaan PT Rajawali Wira Bhakti Utama. Perusahaan arèya sè è paddhâk è taon 1984, kalabân modal coma Rp 75 juta. è Juni 1995, lebât pangumuman è sejumlah sorat kabhâr, perusahaan arèya agântè nyama dhâddhi PT Rajawali Corporation.

Perusahaan sè bâkto arèya dhâddhi induk perusahaan Rajawali iyâ arèya PT Rajawali Corpora, sèttong perusahaan sè bidhâ kalabân perusahaan sè awwâl. Perusahaan arèya awwâlla è paddhâk kalabân nyama PT Telekomindo Primabhakti  è 9 Maret 1990, bân awwâlla aropaaghi anak perusahaan dâri PT Rajawali Corporation bân agerak è bidâng komunikasi. saterrosâ saèrèng kalabân opajâ Peter  malocot panbârânpan bisnis komunikasinah, perusahaan arèya è transformasiaki dhâddhi PT Rajawali Capital, bân saterrosâ dhâddhi PT Rajawali Corpora è taon 2008.

Nyama PT Rajawali Corporation tidak ta’ èketèla polè dâlâm panbârânpan perusahaan Rajawali, dâ’remmah saham-saham dâri PT Rajawali Corporation saterrosâ berpindah ngallè ka PT Rajawali Corpora seperti Bentoel International Investama bân Express Transindo Utama. Kemungkenan, bâdâ merger antara kaduwâ’ perusahaan arèya, ngasèlaghi PT Rajawali Corpora minangka *surviving company*. Tapè è attas kaduwâ’ perusahaan arèya (PT Rajawali Corporation bân PT Rajawali Corpora setelahnya) bâdâ PT Danaswara Utama sè negghu’ 99%.

Selaèn PT Rajawali bân PT Danaswara, sabhânderrâ bâdâ kèah perusahaan induk laèn akanta:

* ·        Bella Sapphire Ventures Ltd. (pada 2007-2008, dahulu di Bentoel bân Excelcomindo)
* ·        PT Rajawali Capital Internasional (è PT Eagle High Plantations)
* ·        Blue Valley Holdings Pte Ltd (dahulu di Semen Gresik)
* ·        PT Karya Citra Prima (ghâbây Fortune Indonesia)
* ·        PT Mutiara Timur Pratama di PT Golden Eagle Energy

Panbârânpan perusahaan arèya saongghuna jhâgjhâg è bâbânah kendali Grup Rajawali.

## Sombher
Sajhârâ komputer

**Sajhârâ komputer** arèya èmolaè dâri abad 19, è bâkto Charles nyoba' desain komputer mèkanik sè a nyama mesin analitikal. Design jârèya dhâddhi ajhuân kerangka desain komputer satèya.

Pengembangan komputer èbâgi dâlem empa' generasi:

Generasi sè nomer settong, è molaè bâkto komputer è ghunaaki dâlem akademi bân militer. Akadhi komputer Atanassof-Berry sè è ka ghâbây neng taon 1937 kaangghuy a retas kode rahasia Jerman Nazi. Samarèna jârèya, ENIAC sè è bangun è taon 1946 dhâddhi komputer sè dâ' adâ' kaangghuy tojjhuân umum. È bâkto komputer dâ' adâ'ân è odi'in, Philadelphia ngalami matè listrik. Komputer generasi jârèya a ghunaaki tabung vakum kaangghuy nyimpân data bân okorna ma tadâ' settong ruangan.

Generasi sè nomer duwâ' è molaè bâkto transistor a ghântè'è tabung vakum. UNIVAC è kenallaki dâ' publik è taon 1951 kaangghuy komèrsial. Samarèna jârèya, neng taon 1953, IBM a molaè bisnis komputerra kalabân ma kalowar IBM 650 bân IBM 700. Macem-macem bahasa pemrograman molaè è kembhângaki bân komputer molaè andi' mèmori bân sistem operasi.

Generasi sè nomer tello' è molaè bâkto teknologi transistor mulaè a nigkat dâ' sirkuit terpadu. Komputer kènè' arèya inovasi sè cè' pentinga è dâlem generasi bân dampak dâ' generasi komputer salanjuttâ. NASA a ghuna aki komputer rèya kaangghuy malancar program Apollo, akadhi komputer bimbingan Apollo kaangghuy ma ghâmpang kendali Apollo command/service module. Digital equipment corporation dhâddhi perusahaan komputer nomer duwâ' è budina IBM kalabân komputer PDP bân VAX. Komputer rèya ngibâ dâ' pengembangan sistem operasi sè a berri' pangaro, Unix.

Generasi sè nomer empa' è dasawarsa 1970-an è bâkto panemmuan MOSFET bân integrasi skala rajâ salanjuttâ ngibâ dâ' pengembangan mikroprosesor è awwâl 1970-an. Komputer pribadi sajân kènè' bhârkat mikroprosesor molaè bâdâ perkembangan, è molaè dâri komputer roma'an bân komputer mèjâ. Teknologi saterrosa arèya laptop bân ponsèl cerdas sè cè' loar biasana bân ngibâ dâ' macem perusahaan teknologi ka dâlem perang patèn atas ponsèl cerdas.

## Sombher
Èvina

Èvina iyâ arèya motor listrik ghâbâyna Inḍonèsia sè èkaghâbây Dasep Ahmadi. Èvina aropaaghi singkatan ḍâri Electric vehicle Inḍonèsia. Motor listrik rèya èbârri’ nyama sarèng direktur PT Perusahaan Listrik Negara (PLN), iyâ arèya Nur Pamudji. Polana Ahmadi lèbât PT Sarimas Ahmadi Pratama aganḍèng PLN ḍâlem pangembangan motor listrik rèya. PLN èḍinna’ rèya anḍi’ bâgiyân mènangka panyaḍia infrastrukturra motor listrik.

Èvina mampu sampè’ kaceppettan palèng tègghi 120 km/jam. Motor rèya èrèncanaaghi èangghuyyâ è konferensi APEC ka-12 è Bâli, è bulân Nopèmber sè bâkal ḍâteng. Parkara rèya èpaḍâpa’ bi’ Menko Perekonmian, Hatta Rajasa. Hatta Rasaja tibi’ ella a tès sopir ka èvina bân anyâbbhut motor jârèya ella samporna bân siap èangguy.

Rencanana Èvina èkaghâbâyyâ masal è pertengaan taon 2013. Kaangghuy ḍâ’-aḍâ’ân, pabrikna aghâbây sakitar 1.000 sampè’ 2.000 motor. Maklè lancar aghâbây motor listrik, pamarènta Indonèsia aberri’ isentif ka bea maso’ bâgiyân-bâgiyân impor sè èangghuy ghâbây motor listrik.

## Rèncèyanna
Motor listrik Èvina aḍni’ parèncèyan iyâ arèya:

* **Dimensi:** 345 cm x 149 cm x 160 cm
* **Battray:** lithium ion bânnya’na 36 bigghi’ kalabân 21 kWh
* **Jhângkauan:** 135 km ḍâlem sakalè ngissèè batrè sampè’ possa’
* **Abitdhâ pangèssèyan battrey:** normalla 4-5 jam kalabân tegangan 220 V. lekkassa 30 menit kalabân tegangan 220 V
* **Tipe:** Tipe seddheng (S) kalabân berrâ’ 800 kg tipe grand (G) bân deluxe (D) kalabân berrâ’ 900 kg
* **Suspènsi:** Deluxe (D) bân grand (G) ngangghuy suspensi Mac Pherson Struts with Coil Spring bân stabilizer. Tipe seddheng (S) ngangghuy suspensi Mac Pherson Struts with Coil Spring
* **Messin:** 50 horse power (HP) continue, otabâ paḍâ bân messin sè akapasitas 900 cc
* **Palèng Lekkas:** 120 km/jam
* **Arghâ:** 135-200 jutaan

## Sombher
Pindad APS-3 Anoa

**Angko' Personèl Seddhâng-3 otabâ sè è singkat kalabân APS-3 "Anoa"** bân dâlem oca' ènggris è sebbhut Medium Personnel arèya sala settong kendaraan militèr lapès bâjhâ ghâbâyân PT Pindad (persèro), Inḍonèsia. Kendaraan rèya  è ghunaaghi kaangghuy ngangko' personèl otabâ è kenal kalabân nyama panser otabâ pa ngangko' personèl lapès bâjhâ (oca' ènggris: Armoured personnel carrier otabâ APC). Nyama "Anoa" dhibi' è kala' dâri nyama hèwân Anoa, arèya hèwân sa jennis kerbhuy sè aropaaghi hèwân asli dâri Sulawèsi. Purwarupa dâ' adâ'an è sebbâraki da' publik è bâkto Olang taon ka-61 TNI è tangghâl 5 Oktober 2006 è markas rajâna TNI, Cilangkap.

## Sajhârâ
Pindad APS-3 è sebbhâraki sacara resmi dâ' publik neng Indo Defence & Aerospace è tangghâl 19 sampè' 22 Nopèmber taon 2008 samarèna è sebbâraki dâ' parade militèr TNI è tangghâl 5 Oktober 2008. Neng tangghâl 30 Agustus taon 2008, 10 APS-3 marè è produksi bân tarèkana  bhâkal è produksi sabânnya' 150 kaangghuy TNI angkatan dhârât kaangghuy panugasân Anoa è taon 2009. 20 panser rèya è serra tarèma dâ' pamarènta Inḍonèsia lèbât kamentriân pertahanan, bâgiyân dâri  kasepakatan dâri 150 ka 40 unit bhâi  polana krisis èkonomi. 40 panser kasebbhut ahèra è kèrèm kalabân komitmen PT Pindad kaangghuy apenuhi pessânan total sakabbhina bânyya'an 154 Panser. 33 è bâghi ka kamentriân pertahanan è tangghâl 13 Januari 2010. Pindad marè narèma sontèkan dhâna ènjhâman dâri bank mandiri, bank BNI 46 bân bank BRI dhâddhi bâgiyân dâri bâjârân kaangghuy manufaktur panser-panser kasebbhut.

## Pengembangan
Spèsifikasi Anoa V2. Sajhârâ paningkatan panser Pindad rèya è molaè neng taon 2003 dhâddhi hasèl dâri ningkata intervènsi militèr è provinsi Acèh. Selang operasi militèr è Acèh, TNI angkatan dhârât minta kendaraan angko' Personèl sè cè' ngabhuruna kangghuy transportasi pasokan.

Pindad narèma  paminta'an rèya taon 2004, kalabân APR-1V (angko' Personèl dhâmmang) bâdâ kendaraan a lapès bhâjhâh sè padâ bân truk Isuzu. Tapè, order samarèna kangghuy 26 kendaraan rèya e bhâttalaki polana Tsunami 2004.

Pindad nerosaki paningkatan APS kalabân bhântowan dâri BPPT. Purwarupa samarèna arèya Pindad APS-1sè è rancang 6x6 sè è dhásarè dâri truk perkasa hasèl dâri PT Texmaco. Sanajjân ta' è pèlè kaangghuy è produksi, pengalaman sè è kaollè dâri paningkatan APS-1 ma yâkin tentara nasional Inḍonèsia kangghuy aberri' lampu bhiru dâ' pindad kangghuy aghâbây paneros dâri ranpur panser, Pindad APS-2 kalabân ongkos produksi sa bânyya'an 600 juta ropèya perbuwâ.

## Sombher
.
Montor Dhisa

**Montor dhisa** ârèya pangalompokan montor sè bâḍâ marèna *reshuffle* kabinet Joko Widodo jilid II è bulân Juli 2016. *Reshuffle* panèka aghantè Menteri Perindustrian dhâddi Airlangga Hartanto. Presiden Jokowi abârri’ mandat ghâbây akembangaghi proyek *Small Medium Industry* (SMI) bân montor dhisa. Program rèya èbâḍâ'aghi sareng Kementerian Perindustrian abhâreng Institut Otomotif Indonesia (IOI). Arghâ sè èpatok ghâbây montor dhisa arèya sakitar Rp60-80 juta, lebbi moḍâ ḍâri Kendaraan Bermotor Roda Empat yang Hemat Energi dan Harga Terjangkau (KBH2 atau LCGC). Montor dhisa coma bisa èyangghui è jhâlân *offroad* bân jhâlânan dhisa è luar jhâlân tol. Kendaraan dhisa èrancang ghâbây aghâmpangaghi aktivitas masyarakat è daerah bân ka'angghuy ngangko’ hasèl tanè bân kebbhun.

## Spesifikasi
Kementerian Perindustrian nettepaghi montor sè bisa ègolongaghi montor dhisa èngghi panèka sè memenuhi spesifikasi rèya:

# Abentuk laèn ḍâri kendaraan sè bâdâ è jhâman rowa. Rakèra sè andi' dimènsi lanjhâng x lèbâr x tèngghi (3,2 m x 1,5 m x 1,8 m ètamba gandèngah).
# Sè agerraa'aghi kendaraan bisa 4x4 otabâ 4x2.
# messin diesel sè andi' kapasitas 1.000 cc, bisa abahan bakar biofuel (bio diesel).
# Kendaraan sè bisa santa' 50km/jam.
# Arghâ jhuwâl rakèra Rp60 juta *on the road*.
# Kendaraan sè andi' sistem bân konsep rabâtân (*maintenance*) sè sabiasa.
# Desen otabâ bentuk bhâdhân bân kennanga bhârâng andi' cora' sè lokal.
# *Platform* kendaraan ngangghuy frame sè biasa bân ghâmpang èrakit.
# Bhâdhân bân kennanga bhârâng ghâmpang èbhungkar pasang bân abahan material lokal, dhâmmang, bân koat.
# *Ground clearance* minimum 200 mm.
# Sacara lokal, kendaraan rèya ghâmpang èrakit.
# Desen bentuk kendaraan kodhu bisa èghuna'aghi macem-macem (ghâbây tanè, kebbhun, terna', pangaèngan, parikanan, orèng majâng, ban laèna).
# Ka'angghuy ngangko' orèng ban bhârâng.
Bhibhik

**Bhibhik** iyâ arèya sala sèttong dhâghing sè èyangghuy ghâbây bahan kakanan sè asalla ḍâri mano’ salaèn ajâm. Conto ola'an bhibhik iyâ arèya èghuring bân èpangghâng. Salaèn rèya, tellor bhibhik bisa èghâbây tellor assèn.

Dhâghing bhibhik noddhu ḍâ’ dhâghing sè èkaollè ḍâri bhâdhâna bhibhik, otamana ḍâḍâ bân pokang. Dhâghing pokang bhibhik abârna petteng bân lebbi alemma’ èbhândhing ḍâḍâna. Dhâghing ḍâḍâna bhibhik abârna lebbi petteng èbhândhing bârnana dhâghing ajâm bân dhâghing kalkun. Sabâb bhibhik arèya sala sèttong macem mano’ aèng, dhâghing bhibhik anḍi’ lapèsan lemma’ è bâbâna kolè’na ghâbây ajâgâ panassa bhâdhân. Bhibhik sè èpaksa lempo ngangghuy cara èpaksa ngakan biasana ka’angghuy ngasèllaghi foie gras, kakanan sè èghâbây ḍâri atèna bhibhik.

Macem bhibhik sè èyobu khusus ghâbây èpadhâddhi bahan kakanan antarana bhibhik Muscovy bân bhibhik Mulard. Mulard iyâ arèya bhibhik hasèl persilangan bhibhik Peking bân Muscovy, bân bhibhik arèya sifatta steril.
Pramuka Penggalang

**Penggalang** iyâ arèya sèttong tingkatân ḍâlem pramuka saampona siaga. Biasana angghuta pramuka tingkat penggalang omor ḍâri 11-15 taon.

## Tingkatân dalam Penggalang
Aḍâsarraghi pancapaian Syarat-syarat Kacakapân Umum Pramuka Penggalang bisa ègolongngaghi ḍâlem brempan tingkatan, iyâ arèya:

* Penggalang Ramu
* Penggalang Rakit
* Penggalang Terap
* Penggalang Garuda

Tingkatan Penggalang jughân andhi' Syarat-syarat Kecakapan Umum (SKU) bân Syarat-syarat Kecakapan Khusus (SKK) sè kodhu èpennuè kaangghuy ngaollè kanaèkân tingkat otabâ Tanḍâ Kecakapan Umum (TKU) bân pendapatkan Tanḍâ Kecapakan Khusus (TKK).

## Sistem Aklompok
Sabbhân angghuta Pramuka Penggalang èklompok'aghi ḍâlem satuan-satuan kèni' sè èsebbhut regu. Sabbhân regu baḍâ 8 orèng Penggalang. Regu èpimpin bi' sorang Pimpinan Regu (PINRU) sè bertanggung jawâb pennuh ka reguna kasebbhut. Regu ḍâlem penggalang andhi' ma-nyama kaangghuy angidèntifikasi regu kasebbhut. Nyama Regu Lakèk èkalak ḍâri nyama hèwân, contona harimau, kobra, elang, kalangmangghâ, bân saterrosâ. Mènangka nyama regu bini' èkalak ḍâri nyama tombuen (ghâmbeng), contona anggrek, anyelir, mawar, melati.

Sabbhân empa' regu èhimpun ḍâlem sèttong Pasukan sè èpimpin bi' sorang Pamimpin Regu Otama (Pratama). Pratama iyâ arèya pimpinan ḍâri sakabbhina regu.

## Satuan Tapèsa
Plaksanaan kegiatân kapramukaan èlaksanaaghi kalabân Sistem Tapèsa kaangghuy satuan lakèk bân satuan bini'. Kadimma Pramuka Penggalang lakèk èklompok'aghi kalabân Pramuka Penggalang Lakèk laènna bân èpapèsa ḍâri satuan Pramuka Penggalang bini'. Satuan panèka èbina bi' Pembina bân Pambantu Pembina lakèk jughân. Sabâligghâ jughân satuan Penggalang Bini' èbina bi' Pembina bân Pembantu Pembina bini' jughân.

## Kode Kehormatân
Kode kehormatân kaangghuy Pramuka penggalang bâḍâ atas Jânjhi (Satya) Penggalang iyâ arèya Trisatya. Jânjhi Pramuka Penggalang (Trisatya) biḍâ kalabân Siaga bân Penegak/Pandèga. Bân Kode Moral (Dharma) Penggalang sè èsebbhut Dasa Dharma.
Husein Ja'far Al Hadar

Habib **Husein bin Ja'far Al Hadar**, S.Fil.l.,M.Ag. (bhâsa Arab: حسين جعفر الحضر; bhâbbhâr 21 Junè 1988) iyâ arèya tokang ḍâ'wâ bân tokang serrat Inḍonesia. Habib Husein bin Ja'far aropa'aghi kalowaran Magister Èlmo Al-Qur'an bân tapsèr è UIN Syarif Hidayatullah Jakarta.
Habib Husein bin Ja'far jhughâ aropa'aghi tokang serrat è mèḍia massa, paoca' tentang kabhâr sè akaè' bân Islam, bân Direktur Akademi Kebudayaan Islam Jakarta.
## Kaoḍiân Awwâl
Husein iyâ arèya rèng lakè' katoronan Madhurâ sè paḍâ bâḍâ gâris katoronan Nabbhi Mohammad.Eppa'na Husein anyama Ja'far bân anḍi' marga Al Hadar. Husein anḍi' cèrè khas ngangghuy kaos bân calana jeans polè kocca potè.

Husein abangon karierrâ lèbât dhunnya serratḍhân (literasi) è mèḍia-mèḍia nasional sajjhâk kuliah. Husein aghâbây kanal mèḍia YouTube ajuḍul "Jeda Nulis".  Angghâpânna Husein, ḍâ'wâ ta' coma ollè è klako è mimbâr-mimbâr masjid otabâ majlis ta'lim.

### Sombher
Ḍâpor

**Ḍâpor** iyâ arèya kennangan, biasana bâdâ è dâlem roma, èyangghuy ghâbây kennanga amassa’ bân nyeḍia’aghi kakanan. Manorot KBBI, ḍâpor arèya kennanga amassa’. Kalakoan kaḍi’ rèya enyamaèn kagiadhân amassa’. È laèn sisi, kata ḍâpor kennèng èghâbây noddhu kagiadhân amassa’ bân jhughân hasèl dâri kagiadhan panèka.

## Ropana Ḍâpor
Abhârengan kalabân perkembangan budaya bân teknologi, ropana ḍâpor jhughân aobâ. Parencanaan ḍâpor modern jhâman satèya noro’ prinsip segitiga sè notoraghi tello’ ghunana ḍapor, èngghi panèka kennanga nyabâ’ (akadhi kolkas), kennanga nyiapaghi, bân kennanga amassa’. Prinsip rèya ètotoraghi sopajâ tello’ prinsip arowa tak salèng ngalangaghi, tor jhughân jarak antara sè tello’ tak jhâu.

Ropana ḍâpor sè biasana èbâdâ’aghi iyâ arèya:

* Sakabbhina fungsi sè kasebbhut è attas èsabâ’ è sèttong tembok, sa’èngghâ prinsip segitiga arèya dhâddhi sèttong ghâris (sèttong tembok). Ropa rèya korang efektif namong ahemat kennangan.
* Ropa laèna dari fungsi è attas iyâ arèya ḍâpor ètata è ḍuwa’ tembok sè alabânan arah.
* Ropa dapor L, arèya pakakas ḍâpor esabâ’ e ḍuwa’ tembok se apesa (e bhucoh).
* Ropa dapor U, arèya ngennangaghi 3 tembok.

Ḍhâng-kadhâng, ḍâpor jhughân andi’ kennangan sè bisa èghâbây kennanga ngakan.
Rojhâk

**Rojhâk** (Madhurâ: ꦫꦺꦴꦗꦏ꧀) iyâ arèya kakanan sè èghâbây ḍâri wâ’-buwâ’ân, dhâng-kadhâng èpobuwi jhângan sè èsèksèk, lajhu èpobuwi palappa aropa accem, ghulâ, cabbhi, bân laèna. Istilah rojhâk jhughân andi’ artè “ngancoraghi”, “nyèksèk pa'alos”, otabâ “nyèrsèr”.

Rojhâk kennèng ètemmoè è sakabbhina daerah neng Indonesia, bân bâḍâ bânnyak macemma è ḍâlem negeri. Macem rojhâk sè palèng èkennal iyâ arèya rojhâk buwâ, sè aropa’aghi camporan buwâ bân jhângan sè èsèrsèr lajhu èpobuwi palappa ghulâ arrèn peddhis. Lok akaḍi’ salad buwâ sè biasana, rojhâk segghut èropa’aghi salad buwâ marghâna palappana manès bân peddhis, sè eghâbây dâri cabbhi, ghulâ arrèn, bân kacang tana. Rojhâk jhughân kakanan jhâlânan sè takennal è Bali.

Rojhâk Indonesia biasana èghâbây ḍâri bahan-bahan seggher otamana wâ’-buwâ’an bân ngan-jhânganan. Rojhâk è Malaysia bân Singapura anḍi’ pangaro sè kuat dâri India. Biasana aèssè tahu ghuring, tellor kella, jícama parot, bân oḍâng ghuring. Rojhâk biasana aropa’aghi sajhiyân vegetarian sè tak ngangghuy produk ḍâri kèbân, kecuali rassa manès bân tajhem sè ollè ḍâri acan. Maskè bâriyâ, pan-bârâmpan ressèp kèngèng ngangghuy kakanan tasè’ otabâ dhâghing. Rojhâk è Malaysia bân Singapura biasana aèssè sotong, tor jhughân bâḍâ ressèp rojhâk neng Indonesia sè èssèna kakanan tasè’ otabâ dhâghing.

## Macemma Rojhâk
Pan-bârâmpan macem rojhâk antarana:

* Rojhâk cèngor sè ètambaèn colo’na otabâ bibir sape (cèngor)
* Rojhâk manès
* Rojhâk pettès
* Rojhâk soto
* Rojhâk tahu
* Rojhâk India
* Rojhâk Bebeg arèya macemma rojhâk sè èssèna wa’-buwa’an sè èparot sè rassana ceèo’, buwa sè biasana èyangghuy èngghi panèka jherruk Bali. Kuwana rojhâk rèya è pan-bârâmpan daerah ètambaèn ebi otabâ acan eghabay nès-kennès è daerah Sunda, rojhâk bebeg biasana èghabay ngangghuy wa’-buwa’an akadi’ gheddhâng matta, lobi-lobi, cabbhi, jhâmbhu, acan, bân wâ’-buwâ’an rojhâk laèna. Kata “bebeg” asalla dari proses ngâbây rojhâk, èngghi panèka “dibebeg” (èkocek) ngangghuy cobik otabâ lessong ḍâri kaju.
Koṭṭa Madiun

**Koṭṭa Madiun** iyà arèya sala sèttong koṭṭa è Jhàbà Tèmor, Indonèsia.Koṭṭa rèya palèng râjâ no 4 è Jhàbà Tèmor, samarèna Sorbhâjâ, Malang, bân Kediri. Koṭṭa nèka bâḍâ è 150 km bun bârâ'en Sorbhâjâ ,90 km bun tèmorra Surakarta, Jhâbâ Tengnga bân 33 km è seddhi'en Ngawi. Koṭṭa rèyà bâḍâ è industri kereta api [INKA] sè aropaaghi pabrik sè aghâbây seppor sè palèng rajâ è Asia Tenggara bân anḍi' sakolaan tègghi seppor yakni Politeknik Perkeretaapian Inḍonèsia.

Mottona Koṭṭa Madiun iyâ arèya MADIUN BANGKIT (bhersè, aman, nyaman, gâgâ', kreatif, bhâghus, kreatif). Koṭṭa rèya anḍi' jhulughân koṭṭa gadis, koṭṭa brem, koṭṭa peccel, koṭṭa sastra, koṭṭa pelajar, koṭṭa seppor.

## Gèografi
**Koṭṭa Madiun** abâtes bi':

bun lao': Kecamadhân Geger

bun ḍâjâ: Kecamadhân Madiun 

bun bârâ': Kecamadhân Jiwan, Kabhupatèn Magetan

bun tèmor: Kecamadhân Wungu

## Sombher
Jhâbâ Bârâ'

**Jhâbâ Bârâ**' iyâ arèya sala sèttong propènsi è Indonèsia sè bâḍâ è bâgiyân bârâ' Polo Jhâbâ kalabân ibu koṭṭa propènsi è Koṭṭa Bandung. Jhâbâ Bârâ' èsebbut mènangka tatar Sunda otabâ pasundan karana aropaaghi kampong asli Sondhâ, suku palèng rajâ kapèng ḍuwâ' è Inḍonèsia.

## Gèografis
Jhâbâ Bârâ' andi' bâtes iyâ arèya**:**

Bun dâjâ: Polo Jhâbâ

Bun tèmor: Propènsi Banten

Bun lao': Propènsi Jhâbâ Tengnga bân Jhâbâ Tèmor

Bun bârâ': Sellat Sondhâ

## Sombher
Kabhupatèn Subang

**Kabhupatèn Subang** iyâ arèya sala sèttong kabhupatèn è Propènsi Jhâbâ Bârâ', Inḍonèsia. Kabhupatèn nèka anḍi' èbu kotta è Kacamadhân Subang Kotta. Kabhupatèn nèka abâtâssân sarèng Tasè' Jhâbâ è ḍâjâ, Kabhupatèn Indramayu è tèmor, Kabhupatèn Sumedang è Tenggara, Kabhupatèn Banḍung bârâ' è lao', bân Kabhupatèn Purwakarta bân Kabhupatèn Karawang è Bârâ. È partenga'an 2023, jumlana orèng è Kabhupatèn Subang iyâ arèya 1.624.856 orèng.

Adhâsar ka Paraturan ḌaèrahKabhupatèn Subang Nomer 3 taon 2007, Kabhupatèn Subang èbâgi dhâddhi 30 Kacamadhân, sè èbâgi polè dhâddhi 245 dhisa bân 8 kalurahan. Subang lambâ' anyama Karawang Tèmor.

Kabhupatèn neka èlintasi Jhâlân Pantura, Jhâlân Tol Antar-Jhâbá,Jhâlân Tol Cikopo-Palimanan (Cipali), namong èbhu kotta Kabhupatèn Subang bânnè è jalur nèka. Jhâlân pantura è Kabhupatèn Subang panèka sala sèttonga sè palèng èmo' è Polo Jhâbá. Kacamadhân sè bâḍâ è Jhâlân Pantura nèka, è antarana Kacamadhân Ciasem bân Kacamadhân Pamanukan. Salaèn èpon èlebâtdhi jalur Pantura, Kabhupatèn Subang èlebâtdhi jughân Jhâlân Alternatif Sadang-Cikamurang, sè lèbât è tengnga bâgiyân Kabhupatèn Subang bân masambungaghi Sadang è Kabhupatèn Purwakarta kalabân Kacamadhân Tomo è Kabhupatèn Sumedang. Jalur nèka cè' rammèna apapolè è mosèm prèi akadhi tellasân. Kabhupatèn Subang sè abâtessân langsung kalabân Kabhupatèn Bandung è bun lao' anḍi' akses langsung sè jughân masambungaghi Jhâlân Pantura kalabân Koṭṭa Bandung. Jalur nèka cokop nyaman èlèbâtdhi kalabân panorama alamma sè ce' lèburrâ aropa talon, kebbhun ettè sè alèbâtdhi Kawasan Wisata Aèng Panas Ciater bân Ghunong Tangkubanparahu.

## Sombher

Bhângsa:Kabhupatèn
Bhângsa:Jhâbâ
Kabhupatèn Ngawi

**Kabhupatèn Ngawi** iyà arèya sala sèttong kabhupatèn è Propènsi Jhàbà Tèmor, Indonèsia. Èbhu kotthana iyâ arèya Kacamadhân Ngawi. Kabhupatèn Ngawi bâḍâ è palèng konco' bârâ' Propènsi Jhâbâ Tèmor sè abâtes langsung kalabân Propènsi Jhâbâ Tengnga. 

Kabhupatèn rèya abâtes langsung sareng Kabhupatèn Grobogan è ḍâjâna, Kabhupatèn Blora (kaḍuwâna maso' Propènsi Jhâbâ Tengnga bân Kabhupatèn Bojonegoro. Anapon Ngawi abâtessan bi' Kabhupatèn Madiun è tèmor. Kabhupatèn Magetan bân Kabhupatèn Madiun è lâo', bân Kabupaten Sragen bân Kabhupatèn Karanganyar (Propènsi Jhâbâ Tengnga) è bâgiyân bârâ'.

## Gèografis
Sacara geografis Kabhupaten Ngawi bâḍâ è 7o21’-7o31’ Lintang Lao' bân 110o10’-111o40’ Bujur Tèmor.

## Sombher
Bhângsa:Indonesia

Etimologi

Oca' Ngawi asalla dèri oca' Jhâbâ Kono awi, artèna perrèng. Oca' awi salastarèna èghâdhui awalan "Ng," sè noddhuaghi jhâ' ḍâèra panèka bânnya' ka'-bhungka'an perrèng.[4] akadhi nyamana daerah laènna, bânnya' nyamana kennengngan (kampong) sè èkabâ' sareng tombuwân. Contona, "Ngawi" èmaksod dâ' kennengan sè bâdâ è pèngghir songay Bèngawan Solo bân Bèngawan Madiun, sè bânnya' bâmbuna.[5]
Kabhupatèn Purbalingga

**Purbalingga** iyà arèya sala sèttong kabhupatèn è Jhàbà Tengnga, Inḍonèsia. Ibu koṭṭana bâḍâ è Kabhupatèn Purbalingga. Kabhupatèn arèya abâtessân bân Kabhupatèn pemalang  è ḍâjâ, è Purbalingga Banjarnegara è tèmor bân è lao', kalabân Kabhupatèn Banyumas è  bârâ' bân lao'. Jumla masyarakat Kabhupatèn Purbalingga tengnga taon 2023 bânnya'an 1.040.109 orèng. Masyarakat kabhupatèn Purbalingga hasèl règistrasi pendudu' taon 2012 bâdâ 881.831 kalabân bâgiyân 435.547 orèng lakè' bân 446.284 orèng binè'.

## Gèografi
kabhupatèn Purbalingga tamaso' wilaya Propènsi Jâbâ Tengnga bâgiyân Bârâ' Ḍâjâ, teppa' è kennengngan: 1010 11’ – 1090 35’ Sèngray Tèmor, bân 70 10’ – 70 29’ Lintang lao'.

Tes-bâtessâ kabhupatèn Purbalingga iyâ arèya:

Bâgiyân Ḍâjâ: kabhupatèn Pemalang  bân Pekalongan

Bâgiyân Tèmor: Kabhupatèn Banjarnegara 

Bâgiyân lao' : Kabhupatèn Banjarnegara bân banyumas.

Bâgiyân Bârâ': Kabhupatèn Banyumas.

## Sombher
Lampung

**Lampung** iyâ arèya sala sèttong propènsi sè baḍâ è bun lào'na polo Somaṭṭra, Inḍonèsia. Ibu koṭṭana bàḍà duwâ' iyâ arèya Bandhèr Lampung bân Metro. Lampung lowassa 33.553,55 km2. Masyarakat è ḍinna' arèya jumlana 9.176.546 orèng.  

## Gêografis
Bun ḍâjâna Lampung iyâ arêya abâtes bân Somaṭṭra lao' bân Bengkulu, Bun tèmorra abâtes bân Tasè' Jhâbâ  bân è bun lao' abâtâs bân Sellat Sunda. Bun bârâ' abâtâs bân Samuḍḍra Hindia. Lampung rèya èkennal pantayya sa dhunnya. 

## Dêmografi
Propènsi Lampung dhâddhi sala sêttonga propènsi è Inḍonèsia è lowar polo Jhâbâ, kennengngan kabânnya'an masyarakat iyâ arêya suku Jhâbâ, jumlana populasi tàon 2010 sabânnya' 64,17%.  Orèng Jhâbâ ê Lampung  asalla ḍâri propènsi Jhâbâ Tengngâ, Jhâbâ Têmor, bân sabâgiyân ḍâri Jhâbâ Bârâ'. Samantara masyarakat asli suku Lampung jumlana 13,56%. Samantara karèna arèya suku Sunda jumlana 11,88%.

## Somber
Kabhupatèn Mojokerto

**Kabhupatèn Mojokerto** iyà arèya sala sèttong kabhupatèn è Jhàbà Tèmor, Indonèsia. Faktana, èberri' nyama Mojokerto polana bâdâ è Kacamadhàn Mojosari bàn satèya bànnya' gheddhung pamarènta se èpinda ḍâri Kotta Mojokerto ka Kacamadhàn Mojosari. Kabhupatèn Mojokerto arèya èpaddhek è tangghâl 9 Mèi 1293 aropa aghi wilaya Kabhupatèn palèng towa ke-10 è  Propinsi Jhàbà Tèmor. Samarèna ambuna Majapahit se a pusat è Trowulan, ḍaera arèya pas èkennal kalabân sebbhutdhân Kadipaten Djapan.

## Gèografi
Mongghu gèografi, Wilaya Kabhupatèn Mojokerto bâḍâ è 111°20’13” s/d 111°40’47” Bujur Tèmor bân 7°18’35” s/d 7°47” Lintang Lao'.

Kabhupatèn Mojokerto abâtes bi':

* Bun Ḍâjâ : Kabhupatèn Lamongan bân Kabhupatèn Gresik
* Bun Tèmor : Kabhupatèn Sidoarjo bân Kabhupatèn Pasuruan
* Bun Lao' : Kotta Batu bân Kotta Malang
* Bun Bârâ' : Kabhupatèn Jombang
**Topografi**

èbâdâ'aghi ḍâri struktur tanana, Kabupatèn Mojokerto lebbi cekung è tengnga bân èangghep tèngghi è lao' bân ḍâjâ. Bâgiyân lao'na aropa’aghi paghunongan kalabân tana sè sobhur, ècapo' kabupatèn Pacet, Trawas, Gondang, bân Jatirejo. Bâgiyân tengnga rèya dhâtaran seddheng sè èghâli, è bâgiyân ḍâjâ, sè bâdâ è ḍâjâna songay Brantas, èpadhâddhi bhukèt kapor sè cèndhâng korang sobhur.

## Sombher
Kabhupatèn Sikka

**Kabhupatèn Sikka** arèya sala sèttong kabhupatèn sè bâḍâ è Nusa Tenggara Tèmor, Inḍonèsia. Ibu koṭṭana iyâ arèya Maumere. Aḍhâsaraghi ḍata Badan Pusat Statistik (BPS) kabhupatèn Sikka taon 2021, masyarakat Kabhupatèn Sikka jumlana 321.953 orèng (2020) kalabân kakerrebbhân 186 orèng/km².

## Gèografi
Adhâsar gèografis, lowas wilayana iyâ arèya 7.553,24 km² kadhâddhiyân ḍâri lowas dhârât (Polo Flores) 1.614,80 km² bân polo-polo kènè' bânnya'na 18 mègghi' 117,11 km² bân  lowas tasè'na 5.821,33 km². lowas dhârât Kabhupatèn Sikka è bhândhingaghi lowas wilaya Propènsi Nusa Tenggara Timur dhâddhi coma salowas 3,66% ḍâri lowas wilayana NTT otabâ lowassa 47.349,91 km². Kabhupatèn Sikka bâḍâ è antarana 8°22'–8°50' Lintang Lao' bân 121°55'40"–122°41'30" Sèngray Tèmor.

Adhâsar gèografis, Kabhupatèn Sikka andi' bâtes-bâtes: Ḍâjâ - Tasè' Flores; Lao' - Tasè' Sawu; Bârâ' - Kabhupatèn Ende; Tèmor - Kabhupatèn Florès Tèmor.

## Sombher
Kalimantan Ḍâjâ

**Kalimantan Ḍâjâ** iyâ arèya sala sèttong propènsi è Inḍonèsia sè bâḍâ è bâgiyân ḍâjâ Polo Kalimantan. Propènsi rèya abâtâsan langsung ben naghârâ tatangghâ Malaysia yakni naghârâ bâgiyân Sabah bân Sarawak. Pusat pamarènta Kalimantan Ḍâjâ è bâkto rèya bâḍâ è Tanjhung Sèlor, abhâreng kalabân pusat pamarènta Kabhupatèn Bulungan. È ahèr taon 2023, jumlana orèng Kalimantan Ḍâjâ sabânnya' 747.415 orèng.

Sabellun pamekkaran Propènsi Papua Paghunongan, Papua Lao', Papua Tengnga bân Papua Bârâ' Ḍâjâ, Kalimantan Ḍâjâ dhâddhi propènsi sè palèng ngoḍâ è Inḍonèsia, sè èessaaghi dhâḍdhi propènsi dâlem rapat paripurna DPR è tangghâl 25 Oktober 2012 adhâsaraghi ka ondhâng-ondhâng nomer 20 taon 2012.

Kamentrian Ḍâlem Negeri anettepaghi 11 ḍaèra otonomi anyar sè sala sèttonga bâḍâ propènsi bân kabhupatèn, tamaso' Kaltara è arè Sennèn, 22 April 2013. Abhâreng kalabân panettepan arowa, Menteri Ḍâlem Negeri Gamawan Fauzi alantik kapala daèra bâng-sèbâng, tamaso' pejabat Gubernur Kaltara iyâ arèya Irianto Lambrie. Infrastruktur pamarènta Kalimantan Ḍâjâ ghi' dâlem proses persiyapan sè ètarèkaaghi rèya alangsung palèng abit ḍâlem 1 taon.

## Sombher
Kabhupatèn Kubu Raya

**Kabhupatèn Kubu Raya** iyà arèya sala sèttong kabhupatèn è Provinsi Kalimantan Bârâ', Inḍonèsia. Ibu koṭṭânâ iyâ ârèya Kacamadhân Songay Raya. Kabhupatèn Kubu Raya arèya lowassa korang lebbi 6.985, 24 km² bân jumla orèngnga 609.392 (2020). Kabhupatèn rèya asalla ḍâri Kabhupatèn Mempawah.

## Sajhârâ
Kabhupatèn Kubu Raya sanget kantara kalabân kabâḍâânna Kerajaan Kubu. Penembaan Kubu, èmolaè ḍâri ḍâtengnga 45 orèng ḍâri Kampong Ar Ridha Tarim Hadramaut (ra-kèra taon 1720 M otabâ 17 Ramadhân 1144 H ), sè è antarana:

# Syarif Idrus, katoronanna ampon laèr tor nyebbar ka daèra Kubu.
# Syarif Akhmad.
# Syarif Abdurrakhman As Sagaf.
# S Husein Jamallel, orèng Inḍonèsia aparèng jhulughân kalabân Habib Husein Al Qadri, ben alahiraghi sultan-sultan Kesultanan Pontianak.

## Gèografi
Kabhupatèn Kubu Raya bâdâ nèng 108° 35’ – 109° 58’ Bujur Timur ban 0° 44’ Lintang dhaja – 1° 01’ Lintang Lao. Kabhupatèn rèya bâdâ neng bagiân bârâ  Provinsi Kalimantan Bara. Lebar wilayna arèya  6.985,20 km²

## Sombher
Kabhupatèn Malang

**Kabhupatèn Malang** iyâ arèya sala sèttong kabhupatèn sè baḍâ è Jhâbâ Tèmor, Inḍonèsia. Ibu koṭṭana iyâ arèya Kacamadhân Kepanjen. Kabhupatèn Malang tamaso' Kabhupatèn palèng rajâ nomer ḍuwâ' è Jhâbâ Tèmor saampon Kabhupatèn Banyuwangi kalabân lowas 3.530,65 km2.

Bun ḍâjâ-tèmor abâtes bi' Kabhupatèn Pasuruwân bân Probolinggo. Bun tèmorra abâtes bi' Kabhupatèn Lomajhâng. Bun lao' abâtes bi' Samudera Inḍonèsia. Bun bârâ' abâtes bi' Kabhupatèn Blitar. Bun bârâ'-ḍâjâ abâtes bi' Kabhupatèn Kediri bân Mojokerto.

## Gèografis
Sacara gèografis, Kabhupatèn Malang bâḍâ è 112°17 ', 10,90" Bujur Tèmor bân 112°57', 00,00"  Bujur Tèmor bân antara 7°44',55,11" Lintang Lao' bân 8°26',35,45" Lintang Lao'.

## Sombher