Masjid Raya Sultan Riau

Masjid Raya Sultan Riau sè èkennal jhughân mènangka Masjid Sultan Riau panèka sala sèttong masjid sè palèng kona bân bersejarah è Indonesia, lokasina è Polo Penyengat, Kottah Tanjungpinang, Propinsi Kepulauan Riau. Masjid ka’dhinto unik karana sala settong bahan bangunan se eguna’agi enggi paneka celleng tellor. Masjid Sultan Riau ampon èsebbhut situs warisan budaya sareng pamarèntah Indonesia.[1]

## Ghamberen
Masjid panèka, kalabân dhèndhing sè tebbel 50 cm, panèka sala sèttong peninggalan Karajaan Riau-Lingga sè ghi' èbâdâ'aghi. Saestona, masjid ka’dhinto gi’ eguna’agi sareng warga satempat kaangguy abakte. Loas kompleks masjid panèka ra-kèra 54,4 x 32,2 meter. Geddhung otama jareya okoranna 29,3 x 19,5 meter ban etompange pelar. Lantaina èbângun dâri bata tana liat. E taneyanna masjid badha dhuwa’ sotoh (bengko) se e maksod kaangguy wisatawan ban kaangguy mabadha kompolan. Salaèn jârèya, taneyan panèka jhughân bâdâ duwâ' aula, sè èghâbây kakanan è bâkto paraya'an bân kaangghuy buka puasa è bâkto Ramadhan.

Dhari Dermaga Panjang tor Palabbuwan Sri Bintan Pura e Kottha Tanjungpinang, Masjid Agung Sultan Riau se abarna koneng tera’ kalonta e antarana geddhung-geddhung laenna e Polo Penyengat, polo kene’ se lebarra 240 hektar. Tello bellas kubah bân empa' menara mancorong sè tèngghina 18,9 meter, sè perna èghunaaghi sareng para muezzin kaangghuy adu'a, mabâli bangunan panèka penampilan sè megah sè èkennèngaghi karaton karajaan India.

Kubah-kubah panèka acem-macem susunanna, kalabân kalompo' tello' bân empa'. Manabi kubah sareng menara èpadhâddhi sèttong, ètambâi 17. Panèka aropaaghi jumlah rakaat (lingkaran) sholat sè kodhu èlakoni sareng sadhâjâna orèng muslim sabbhân arè.

Molaè èpadhâddhi è taon 1832, struktur beton sè èkaton samangkèn, Masjid Sultan Riau è Polo Penyengat ghi' ta' perna èpèyara otabâ èoba.

## Sejarah
Pambhangunan masjid panèka èmolaè ra-kèra taon 1771-1815. Èmolaè, panèka struktur kaju sè sèderhana kalabân lantai bata bân menara sè tèngghina ra-kèra 6 meter. Nangeng, abit-abit, masjid ta’ sanggup pole nampung bannya’na oreng se abakte se atamba bannya’. Melana, Yang Dipertuan Muda Raja Abdurrahman, Sultan Karajaan Riau-Lingga dhari taon 1831-1844, ngala’ inisiatif kaangguy mabecce’ ban mabecce’ masjid ka’dhinto.

Kaangghuy mabângun masjid sè lebbi ghâjheng, Sultan Abdurrahman ngolok sadhâjâ rakyatna sopajâ abâdâhaghi amal saè tor areng-sareng alako è jhâlân Allah. Kadhâddhiyân sè bersejarah panèka èlampa'aghi è tanggal 1 Syawal 1248 Hijriyah (1832 M), bertepatan kalabân arè raya Idul Fitri. Serroan ka’dinto madhateng atena sadhaja warga kaangguy nyombang dha’ pambangunan masjid ka’dinto.

Orèng-orèng ḍâri sabâbhân tèllok, tase', bân polo-polo è wilayah Riau Lingga arombongan ka Polo Penyengat kaangghuy ngeba bahan bangunan, kakanan, bân kerrèng, mènangka tandha taresnana sè tulus ḍâ' Sè Mahacèpta bân Sultan. Bâdâ bhâbinè'an sè noro' è dâlem pambangunan masjid, mastèaghi jhâ' masjid panèka ghâncang lastare. Pondasi sè tengghina ra-kèra 3 meter èsambhât coma tello minggu.

èkabâ'aghi jhâ' para buruh ghâpanèka lesso ngakan tellor polana bânnya'na kakanan sè èsumbangaghi sareng warga, akadhi nase', sayur, bân tellor, bân ngakan namong konco'na. Kecewa polana celleng tellor sè èbuang, arsitek aghâdhui tellor ghâpanèka mènangka bahan bangunan. Putih tellor sè ghi' èbâdâ'aghi saterrossa èghunaaghi mènangka pengikat, ècamporaghi kalabân pèssè' bân kapur, sè mamastheaghi kakowadanna masjid, kantos samangkèn.

## Kaistimewaan tor Kajunilan
Kaistimewaan tor kaistimewaan masjid ka’dinto jughan bisa etengale dhari obyek-obyek se badha e dalemma. E semma'na labang maso', para pengunjung bisa nemmo naskah Al-Qur'an se etoles tanangnga se esaba' e dhalem kotak kaca e adha'na labang maso'. Naskah paneka e serrat sareng Abdurrahman Stambul, oreng asli Riau, Polo Penyengat, se e kerem sareng Sultan ka Messer e taon 1867 Masehi.

Saestona, badha pole naskah Al-Qur’an tolesan tanangnga Abdullah Al Bugisi e masjid ka’dhinto, namong ta’ epajang dha’ oreng bannya’. Naskah panèka lebbi towa dâri naskah laènna, polana ètolès è taon 1752 M. Bingkai naskah panèka, sè pangarangna ta' èkennal, aghândhu' tafsir ayat-ayat Al-Qur'an. Hal ka'dinto nandha'aghi jhâ' orèng Melayu bhunten namong nolès polè naskah panèka namong jhughân nyoba' aterjemahaghi. Sayangna, naskah panèka ta' bisa èpaḍâpa'aghi ḍâ' para pengunjung polana kondisina sè rosak. Mushaf panèka èsimpen è bâbâna 300 buku laènna è dâlem duwâ' lemari sè bâdâ è sayap kanan adâ'na masjid. Para pengunjung jhughân èlarang foto-foto è dâlem masjid.

Bhârang laèn sè menarik kaangghuy èkaton panèka mimbar sè èghâbây dâri kaju jati. Mimbar panèka èimpor khusus dâri Jepara, kottah kènè' è paseser lao' Jâbâ sè ampon abit èkennal kalabân karajinan ukiran. Saestona, e bakto gapaneka eparenta’agi dhadhuwa’ mimbar: settong enggi paneka se esaba’ e Masjid Sultan Riau ka’dhinto, dineng settonganna, se lebbi kene’, esaba’ e settong masjid e dhaera Daik Lingga.

E semma'na mimbar, Masjid Sultan Riau aghâdhui piring paser sè èkabâ' dâri tana Mekkah al-Mukarramah, èlengkapi bhârang-bhârang laèn akadhi karpet Turki bân lampu gantung kristal, hadiah dâri Karajaan Prusia (Jerman) è taon 1860-an. Pèser ka’ḍinto èbakta Rato Ahmad Engku Haji Tua, bangsawan Riau sè kapèng settong alampa’aghi haji, è taon 1820 Masehi. Pasè' panèka biasana èghunaaghi sareng orèng lokal è upacara Jejak Tanah (jalan darat), tradisi na'-kana' sè nginjek tana kaangghuy pertama kalèna.

Salaèn jârèya, masjid sè bâdâ pettong labang bân ennem candhela, jhughân bâdâ pan-bârâmpan geddhung sè nolongè, akadhi kennengngan wudhu', sotoh (bengko), bân aula kaangghuy musyawarah. Wudlu’an badha e kanganna ban kacerra masjid, seddheng sotoh (bengko) ban aula rapat badha e kanganna ban kacerra taneyan adha’na.

Aula-aula panèka, akadhi bengko-bengko sè èghâdhui tèmbok, perna èghunaaghi mènangka kennengngan kaangghuy anḍi' bâkto sholat bân buka puasa è bâkto Ramadhan. Samentara jârèya, sotoh (bengko), bangunan kalabân gaya arsitektur sè akadhi bengkona Arab namong èghâdhui ata' ubin, sabellunna aropaaghi kennengngan kaangghuy musyawarah bân pangajharan agama. Pan-bârâmpan ulama Riau sè kalonta è bâkto jârèya, akadhi Syekh Ahmad Jabrati, Syekh Arsyad Banjar, Syekh Ismail, bân Haji Shahabuddin, ngajhâri elmo agama è dinna'.

È dâlem duwâ' pameran masjid è Pesta Istiqlal è Jakarta (1991-1995), ènyata'aghi jhâ' Masjid Agung Sultan Riau è Polo Penyengat panèka masjid pertama è Indonesia sè aghâdhui kubah.

## Adhât
Masjid Agung Sultan Riau e Polo Penyengat agadhuwi tradisi se unik engghi ka’dinto kaangguy maenga’ are-are raya Islam, akadhi Taon Anyar Islam sabban-sabban Muharram 1 se e tandhai kalaban alengleng kampong sampe’ tello are malem abareng Ratib Saman. Tojjhuwânna kaangghuy mabersè'è dhisa dâri hal-hal sè jhubâ', akadhi adu'a kaangghuy adu'a è kennengngan-kennengngan sè èangghep angker.[2]

E are Maulid Nabi Muhammad jhughan alengleng kampong sabellunna maca ketab Al-Barzanji e masjid. Salaèn jârèya, saga Isra Mi'raj Muhammad jhughân èbâca è bâkto peringatan Isra Mi'raj. Pan-saponapan are sabellunna dhateng bulan Ramdhan, sabban taon jugan ebadha’agi Jamak Kenduri se edhatengnge sadaja warga Penyengat tor warga polo laenna e Masjid Riau Sultan.

## Bhârisân Bhudâjâ
Masjid Agung Sultan Riau sè èkennal jhughân kalabân Masjid Agung Penyengat ampon ètanjhuwâghi situs warisan budaya sareng pamarènta, asareng sareng 16 kennengngan sejarah laènna è polo Engku Putri. Pamarèntah, asareng mabârâ Polo Penyengat, terros ngopajâ'aghi kaangghuy meyara warisan sejarah Karajaan Riau-Lingga è polo ka'ḍinto.

Pelestarian obyek-obyek warisan budaya e Polo Penyengat badha e babana pangawasan Pemerintah Kota Tanjungpinang, Provinsi Polo Riau, Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan, Pusat Pelestarian Warisan Arkeologi Batusangkar (BP3) e Sumatera Barat, sareng Pusat Arkeologi Medan.

## Palessir Religi
Sultan Masjid Riau è Polo Penyengat ros-terrosan matarèk pengunjung dâri bhân-sabbhân wilayah, khusussa è bulân suci Ramadhan. Para pengunjung dâri sabâbhân Indonesia bân manca nagârâ, khusussa dâri Singapura bân Malaysia, arombongan ka masjid ka'dinto bânnè namong kaangghuy ngaji namong kaangghuy nikmati kaasreyanna masjid kona ka'dinto.

## Sombher

# https://travel.kompas.com/read/2009/06/06/09113838/masjid-sultan-riau-dibangun-dengan-putih-telur
# https://www.masjidinfo.net/2010/11/masjid-sultan-riau-pulau-penyengat.html