Abuya Muda Waly

**Abuya Muda Waly** andi' nyama lanjhâng Teungku Syekh Haji Muhammad Waly Al-Khalidy, salèrana arèya ulama dâri Acèh Selatan. Sala sèttong binèna, Ummi Hajjah Rabi'ah Jamil Jaho perna nolès nyamana mènangka Syekh Haji Muhammad Wali, Asyafi'i Mazhaban, wal Asy'ari Aqidatan, wan Naqsyabandi Thariqatan. Lahèr taon 1917 è Blang Poroh, Labuhan Haji, Acèh Lao’. Ramana anyama Syekh Haji Muhammad Salim bin Tuanku Ahmad Sutan Malin Palito, khotib dâri Batusangkar, Sumatera Bârâ' bân èbhunâ anyama Siti Janadat. Nyamana bâkto ghi' kènè' arèya Muhammad Wali, dhinèng gelar "Muda Waly" èkaollè bâkto asakola è Sumatra Bârâ'.

## Pangajhârân
Pangajhârân aghâma dâsar dâri ramana, bân jhughân asakola è *Volks-School* (satèya èpadhâddhi SD). Saamponna lulus, salèrana nerrossaghi pangajhiân è pondhuk Islam Jami’ah Al-Khairiyyah sè èpimpin sareng Tengku Muhammad Ali sè èkennal sareng Tengku Lampisang, Acèh Rajâh, pas ghi' asakola è *Vervolg-School (sekolah lanjutan).*

Saamponna apangrasa ampon cokop, orèng seppona ngèbâ ka pasantren Islam Bustanul Huda sè bâdâ è Ibukota Kacamadhân Blangpidie, kalabân pimpinan Syekh Teuku Mahmud, sè èkennal jhughân sareng Abu Syekh Mud. È bâkto panèka, èpon akennal sareng *teks-teks* klasik akadhi I'anah Al-Thalibin, Tahrir, bân Mahally è dâlem fiqh Islam, bân jhughân Alfiyah bân Ibnu ‘Aqil è dâlem bhâsa Arab. Pasantren Islam Krueng Kalee sè èpimpin bi' Teungku Haji Hasan Krueng Kale dhâddhi tojjuwân saterrossa kaangguy asakola. Pasantren Islam panâka bâdâ è Banda Acèh. Nangeng, abâ’na coma asakola è ka’dissa’ saarè, ngangghep jâ’ abâ’na ampon ngowasaè pangajhârân sè èparèngè sareng Teungku Hasan Krueng Kale. Maskè sapanèka, salèrana pagghun nganggep Teungku Haji Hasan Krueng Kale dhâddi ghuruna.

È bâkto gapanèka, salaèn Pondhuk Islam Krueng Kalee, bâḍâ jhughân pondhuk Islam laèn sè èpimpin sareng Syekh Hasballah Indrapuri e Indrapuri, Acèh Rajâh. Ajhârân sè èkennal è asrama Islam panèka èngghi panèka èlmo-èlmo Al-Quran akadhi qiraat (bacaan Al-Quran) bân tajwid (bacaan Al-Quran). Amarghâ bâdâ kadhâddhiyân sè ta’ saè, salèrana langsung èangka' dhâddhi ghuru è pondhuk Islam ka’ḍinto, salèrana pagghun neng è ka’dissa’ sataon abiddâ. 

È sèttong arè, dâtâng tawaran dâri Teungku Hasan Geulumpang Payong, sèttong tokoh masyarakat sè terro mareformasi para ulama (ulama' Islam) Aceh, mamajuwâghi èlmo aghâma è Aceh bân è antara muslim Aceh, bân mamajuwâghi pangajhârânna, kantos ka Universitas Al-Azhar è Kairo. Mènangka langkah persiapan, Teungku Hasan Geulumpang Payong ngèrèm Abuya Muda Waly ka Sakolaan Islam Normal è Sumatera Bârâ' kalabân pimpinan Prof. Mahmud Yunus. èpon ajhâr è dissa' tello bulân sabellunna èpaèlang kalabân hormat. Alasan èpon kaangghuy kalowar dâri Sakola'an Islam Normal tamaso' ta' seimbangna pangajhârân, kalabân pangataowan aghâma sè talèbât sakone' bân bânnya'na mata pelajaran umum. Salèrana jhughân èparènta’aghi kaangghuy atoro’ dâ’ atoran sakola’an, tamaso’ ngangghuy dasi, kalambi lanjhâng, tor olah raga.

Atas nasèhat Ismail Yaqub, orèng Aceh sè ampon abit alèngghi è Sumatera Bârâ', salèrana motossaghi ta’ dhuli molè ka Aceh tapè “alènglèng” ghâllu alânjhâlân è Sumatera Bârâ'. È sèttong bâkto asar, abâ’na nyepper ka settong kamar sholat (surau) è Kampong Jao ​kaangghuy abhâjâng Maghrib. Akadhi biyasana, samarèna adzân maghrib jema’at mabâdâ bacaan sè èpimpin bi' ustad. Nangèng, bâdâ pan-saponapan bâgiyân sè èparènta’aghi sareng ustad sè ta’ teppa’ saengga èpateppa’ sareng salèrana tor ustad ngakonè kasala’anna. Atas parnyo’onanna jama’at ban ustad, akhèrra saroju’ dâtâng ka surau sabbhân sorè kaangguhy mimpin bhâjâng bân ngajhâri èlmo aghâma. Saellana jârèya salèrana bânnya' abâreng sareng para ulama Himpunan Tarbiyah Islam (PERTI).

## Sombher