open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ummu Kultsum Binti Muhammad

**Ummu Kultsum bint Muhammad** (Arab: أم كلثوم بنت محمد‎) panèka pottrana nabi Muhammad bân rajina Khadijah bint Khuwaylid, pottra katello' saamponna Zainab bân Ruqayyah binti Muhammad. Lahir sabellunna Muhammad dhâddi nabi ra-kera 6 taon, saterrossa maso’ aghâma islam, tor akabin sareng Utaibah bin Abu Lahab, seddheng Ruqayyah binti Muhammad akabin sareng ‘Utbah bin Abu Lahab, kaduwa’na pas apèsa sareng pottrana Abu Lahab se kaduwâ’ samarèna toronna Surat Al-Lahab. Saterrossa, è taon sè kapèng 3 H, Ummu Kultsum akabin sareng Utsman bin Affan saamponna Ruqayyah binti Muhammad sedâ saèngghâ Utsman èparèngè gelar Dzun-Nurain (*sè andhi’ lampu duwâ’*).

## Biografi
Ummu Kultsum gubâr è Mekkah è taon 19 Sabellunna Hijriyah otabe taon 604 sabellunna Muhammad èkèrèm ka kenabian ra-kera 6 taon, è bekto ka’dinto Nabi Muhammad ampon aomor 34 taon. Ummu Kultsum akabin sareng sapopona Utaibah bin Abi Lahab, alè'na Utbah bin Abu Lahab, è bâkto Muhammad epakon dhâddhi nabi, Ummu Kultsum maso' ka Islam samentara lakèna paggun neng è aghâmana, è bâkto sorat al-Masad otabâ al-Lahab etotoragi sè aèssè cacaan kaangguy Abu Lahab bân binèna, maksa pottrana Utaibah kaangghuy apèsa sareng Ummu Kultsum bân Utaibah ta' nyedding. Saterrossa èpindaaghi kalabân alè'na, Fatimah az-Zahra ka Madinah bân Utsman bin Affan akabin è taon 4 H saamponna Ruqayyah sèdâ.

## Sèdâ
Ummu Kultsum sèdâ è bâkto Muhammad ghi' odhi', teppa' è bulân Sya'ban taon ka 9 H/630 M. Salèrana èpandhi'i sareng Asma binti Umays bân Shafiyyah binti Abdil Muthallib bân èsaksèyghi sareng Ummu 'Athiyyah al-Anshariyah, Muhammad dhibi'na adu'a bân toju' è attas koburanna sambi aèng matana agili. Toron ka koburanna bâdâ Ali bin Abi Thalib, Fadhl bin 'Abbas bin Abdil Muthalib bân Usamah bin Zaid.
Mari Elka Pangestu

**Mari Elka Pangestu** (lahèr è tanggâl 23 Oktober 1956) panèka ahli ekonomi, ahli moneter, birokrat bân dosen sè ajhâdi Managing Director Bank Dunia bân Mentri Perdagangan Inḍonèsia ka-26 bân Mentri Pariwisata bân Ekonomi Kreatif ka-10. Mari pangestu panèka bâbinè' sè pârtama dâri katoronan Cèna-Inḍonèsia sè neggu' jabatan menteri è Inḍonèsia

Beliau ècatet mènangka dhâddi anggota Dewan Ahli 'Satgas pangorangan Kamèskènan bân Urusan Pembangunan' program Tujuan Pembangunan Milenium PBB ḍâri taon 2001 kantos 2003, saterrossa è taon 2009 Susilo Bambang Yudhoyono ètugasaghi ka'angghuy dhâddhi "Utusan Khusus Presiden" è Konferensi Tingkat Tinggi G8 ka 35 è Italia, saterrossa è pèlè mènangka Ketua Dewan Penasehat Lembaga Penelitian Kebijakan Pangan Internasional dâri taon 2018 kantos 2020.

È bulân Agustus 2023, Mari Pangestu narèma mandat ḍâri Joko Widodo mènangka Utusan Khusus ka'angghuy Ngator "Global Blended Finance Alliance" atas nyama Presiden sè èresmiaghi è KTT G20 sè ètampung partisipasi bân tindakan konkrit ḍâri lembaga-lembaga internasional akaḍhi USAID, ASEAN, Uni Eropa, Hijau Dana Iklim Rockefeller Foundation, GFANZ bân UN SDSN.

Mari Pangestu narèma Penghargaan Prestasi saomor odhi' ghâbây Bâbinè'an bân Kepemimpinan Pamarènta è Forum Perusahaan Cèna Dunnya 2014 è Chongqing, saterrossa è taon 2023 narèma Hadiah Ilmu Ekonomi bân Sosial sè aropa'aghi pangakowân sè èhormati ghâbây orèng bân organisasi sè aghâdhui kontribusi sè signifikan dâ' kamajuan Asia è bidang ekonomi otabâ èlmo sosial sè èghâbây Lembaga Penelitian ASEAN bân Asia Tèmor lèbât Asia Cosmopolitan Awards, Mari Pangestu dhâddhi bâbinè' sè palèng berpengaruh nomer 6 è Indonesia sareng majalah Globe Asia è taon 2007.

## Pendidikan

* Canberra High School
* B.Ec Universitas Nasional Australia
* M.Ec Universitas Nasional Australia
* Ph.D Universitas California, Davis
* Dr.(H.C) Universitas Nasional Australia

## Kaodiân pribadi
Mari pangestu panèka pottrana ahli èkonomi Indonesia J. Panglaykim. Tanggâl 21 April 1990, Mari akabin sareng Adi Harsono bân andi' pottra duwâ', Raymond bân Arya. Mari pangestu panèka orèng Katolik Roma.
Al-Shifa' bint Abdullah

**Al-Shifāʾ bint ʿAbd Allāh** (Arab: الشفاء بنت عبد الله‎), sè asma aslina Layla, panèka kancana nabi Muhammad.

## Biografi
Al-Shifa' panèka pottrana Abdullah bin Abdshams bân Fatima binti Wahb bân anggota klan Adi Quraish è Mekkah. Bâbinè' ka'dinto èkabin sareng Abu Hathma bin Hudhayfa, lajhu anḍi' pottra duwâ', Sulayman sareng Masruq.

Al-Shifa' è kennal mènangka bâbine’ se bijaksana. Nyama panggilanna, Al-Shifa', artèna "sè mabhârâs", sè noddhuaghi jhâ' salèrana ngalakonè obât tradisional. È bâkto namong dhu polo orèng è Mekkah sè bisa maca bân nolès, Al-Shifa' panèka bâbinè' sè partama sè ngaolle katerampilan panèka. Al-shifa' ngajhâri kaligrafi ka bânnya' orèng laènna, tamaso' karabatTa, Hafsa bint Umar, bân kaduwâ'na pagghun kanca.

Al-Shifa dhâddhi muslim è Mekka bân tamaso' sala sèttong sè partama noro' èmigrasi ka Madinah. È dhissa salèrana andi' bengko è antarana masjid bân pasar. Muhammad èntar ka salèrana è dhissa bân kadhâddhiyân atanya dâ' salèrana tentang praktek-praktek sè palèng bhâgus è dâlem urusan bisnis.

È riwayataghi jhâ' bâkto Umar ghi' khalifah, kadhâddhiyân bhâkal atanya dâ' binèna tentang hal-hal tertentu è pasar. Namong, narasi panèka ta' èdukung sareng sumber-sumber sè asli. Al-Shifa saterrossa dhâddhi kapala Kesehatan bân Keselamatan è Basra, Irak. Salèrana ènga' : "Bâkto Umar acaca, salèrana ghâncang; mon ajhâlân, bâ'na ghâncang; mon bâ'na mokol, bâ'na loka."  Salèrana jughân biyasana èntar ka bengkona. È sèttong bakto, binèna atanya ka ana'na arapa ana'na, Sulaiman, ta' hadir abhâjâng gu-laggu; ajâwâb ja’ Sulaiman la asambhâjâng samalem benteng pas tedhung laggu.

## Warisan
È antarana hadits-hadits sè èriwayataghi èngghi panèka tentang asal-usul gelar Umar, Amir al-Muminin, bân ca'-oca'na Muhammad è bâbâ panèka: "Parèmpamaan orèng jihadis è jhâlân Allah akadhi orèng sè apasa bân abhâjâng, bân ta' ningghâlaghi pasa bân bhâjângnga kantos orèng jihadis abâli."
Benazir Bhutto

Benazir Bhutto (Urdu: بینظیر بھبو‎) (21 Juni 1953 – 27 Desember 2007) panèka bâbinè' sè partama mimpin nâghârâ Islam è jaman pasca-kolonial. Bhutto sè kharismatik èpèlè dhâddhi Perdana Menteri Pakistan è taon 1988, tapè 20 bulân saterrossa èpaèlang sareng presiden sè èdukung militer, Ghulam Ishaq Khan, sè kontroversial aghunaaghi Amandemen ke-8 kaangghuy mabubâr parlemen bân maksa pemilu. Bhutto èpèlè polè è taon 1993 namong èpècat tello taon saterrossa è tengnga-tengngana bânnya' skandal korupsi sareng presiden bâkto jârèya, Farooq Leghari, sè jhughân aghunaaghi kakowadhân penasehat khusus sè èghâbây sareng Amandemen ke-8.

## Masa Ngode
Benazir Bhutto panèka ana' sè palèng towa ḍâri Perdana Menteri Pakistan sè èpaèlang Zulfikar Ali Bhutto (sè ègantung sareng pamarèntah militer Pakistan è ḍhâlem kabâdâ'an sè luar biasa) bân Begum Nusrat Bhutto, orèng Kurdi-Iran. Embana ḍâri ramana panèka Sir Shah Nawaz Bhutto, orèng Sindhi bân tokoh terkenal è gerakan kemerdekaan Pakistan.

Bhutto asakola è TK Lady Jennings bân saterrossa è Biara Yesus bân Mary è Karachi. Saellana duwâ' taon è Biara Presentasi Rawalpindi, èkèrèm ka Biara Isa bân Maria è Murree. Salastarèna lulus ujian O-level (sè padâ sareng SMA kellas sèttong è sistem pendidikan Inggris). È bulan April 1969, salèrana ètarèma è Radcliffe College of Harvard University. È bulân Juni 1973, Bhutto lulus ḍâri Harvard kalabân gelar elmo politik. Bhutto jhughân è pèlè mènangka anggota Phi Beta Kappa. Saellana jârèya, salèrana maso' ka Universitas Oxford è mosem gugur taon 1973 bân lulus kalabân gelar master è bidang Filsafat, Politik, bân Ekonomi. Bhutto è pèlè mènangka Presiden Oxford Union sè bergengsi.

## Tahanan, pemilu bân pengasingan
Saellana lastarè asakola è universitas, bhutto abâli ka Pakistan, namong polana ramana èpenjara bân è budhi arè èyokom matè, maka eyokom È romana. Saellana èpabâli ka Inggris è taon 1984, bhutto dhâddhi pimpinan Partai Rakyat Pakistan (PPP) ramana è pangasingan, namong èpon ta' bisa aghâbây kakowadhân politikna èrasaaghi è Pakistan kantos Jenderal Muhammad Zia-ul-Haq seda.

Tangghâl 16 November 1988, è pemilu umum terbuka pertama è ḍâlem sapolo taon, partai Bhutto, PPP, mennang korsi sè palèng bânnya' è Majelis Nasional. Bhutto èsumpa'aghi mènangka Perdana Menteri pamarèntah koalisi è tanggal 2 Desember, bân è omorra 35 taon dhâddhi orèng sè palèng ngodâ bân bâbinè' sè partama mimpin nâghârâ mayoritas Muslim è jaman samangkèn.

Saellana èpècat sareng presiden Pakistan bâkto jârèya polana tuduhan korupsi, partaina kala è pemilu umum sè èlaksanaaghi è bulân Oktober. Bhutto dhâddhi pamimpin oposisi è bâkto Nawaz Sharif ajhâdi perdana menteri ghâbây tello taon sè bâkâl dâtâng. Bâkto pemilu èlaksanaaghi polè è bulân Oktober 1993, èmennangè sareng koalisi PPP, sè mabâli Bhutto ka jabatan kantos taon 1996, è bâkto pamarènta'anna èbubaraghi polè polana tuduhan korupsi.
Sayyida Nafisa

**Sayyida Nafisa** (208 H / 830 M), nyama lanjenga As-Sayyidah Nafīsah bint Amīr al-Muʾminīn Al-Ḥasan al-Anwar ibn Zayd al-Ablaj ibn Al-Hasan ibn ʿAlī ibn Abī Ṭāliy-Aliy-Aliyah al-Ḥasaniyyah (bhâsa Arab : ٱلسَّيِّدَة نَفِيْسَة بِنْت أَمِيْر ٱلْمُؤْمِنِيْن ٱلْحَسَن زَيْد ٱلْأَبْلَج ابْن ٱلْحَسَن ابْن عَلِي ابْن أَبِي طَالِب ٱلْعَلَوِيَّة ٱلْحَسَنِيَّة ) panèka toronan ḍâri nabi Muhammad, bân sala sèttong ulama bân ghuru Islam. Saellana ngajhâri Imam Sunni Muhammad ibn Idris ash-Shafi'i, sayyida nafisa panèka ulama hadits binè' sè palèng kalonta è Mesir.

## Biografi
Beliau ghubâr è Mekkah sekitar taon 762 M, putri Al-Hasan al-Anwar, putra Zaid al-Ablaj, putra Al-Hasan, kompoyya Muhammad. Odi'na è Kairo, è dissa bâdâ masjid sè èsebbhut asmana.

**Perkawinan bân karir**

Beliau akabin sareng Is-ḥāq al-Muʾtamin (إِسْحَاق ٱلْمُؤْتَمِن), pottrana Ja'far al-Sadiq, sè jhughân toronanna Muhammad. Salèrana areng-sareng hijrah dâri Hijaz ka Messer. Beliau andi' ana' duwâ', sèttong lalakè' sè anyama 'Qāsim' bân sèttong bâbinè' anyama 'Ummu Kultsūm'. 

Para moreddhâ dâteng ḍâri kennengngan sè jhâu, bân è antarana bâdâ Al-Syafi’i, oreng se bâdâ è budhiyanna aliran fiqh Syafi’i Sunni. Salèrana sè majâr ghâbây pendidikanna. Ibnu Katsir è ḍâlem al-Bidayah wa al-Nihayah acarèta'aghi parkara salèrana akadhi è bâbâ panèka:

"Babine’ jâreya orèng sogi sè bannya’ alampa’agi kabecce’an ka rèng-orèng, otamana rèng-orèng sè seppo, rèng-orèng se sakè' para’ mateya, bân rèng-orèng sè sakè’ laènna. Salèrana orèng sè agandhu' agama, pertapa, bân andi' bânnya' akhlak sè beccè'. È bâkto Imam Syafi'i dâtâng ka Mesir, beliau cè' beccè'na dâ' salerana, bân kadhâng salèrana mimpin bhâjângnga è bâkto bulân pasah." — Ibn Katsir

## Warisan
Katakwaanna ce' kalonta'na kantos orèng dâtâng ḍâri jhâu bân semma' kaangghuy nyarèh berkat; para hagiografer ngajhâri kapotosanna kaangghuy kalowar dâri Mesir polana bânnya' orèng sè nyarè berkat ḍâri Ahl al-Bayt ("Keluarga (Muhammad)"), sè aghâbây bekto bhâjangnga sakoni'. Namong, parnyo'onanna gubennor Messir, As-Sirri bin al-Hakam, bân orèng-orèng sopajâ ta' mangkat mayakinaghi kaangghuy pagghun. Bânnya' carèta sè nyarèta'aghi mukjizat sè èlakoni ghâbây orèng sè nyarèh bhântowan langsung otabâ lèbât du'a, akadhi mabâli na'-kana' buta, nyala'aghi bâkto Songay Nil ta' banjir sataon akadhi sè èkarep, nyegghâ kapal sè tenggelam, abânto bâbinè' mèskèn sè èghuna'aghi odi'na kaangghuy mènta wol kaangghuy nolongè kalowargana, mabèbasaghi tahanan, nyarèta'aghi bhântowanna lèbât du'a bân mabherengi rèng-orèng sè kasossa'an.

Sayyidah Nafisa, Sayyidah Ruqayyah, bân Sayyidah Zaynab bint Ali èyangghep secara tradisional mènangka pelindung Madinah (kottah) Kairo. Salaèn panèka jhughân sala sèttong ḍâri lema' mashhad sè èsponsori ghâbây karabat binè'na Nabi è jaman Kakhalifahan Fatimiyah. Empa' mashhad laènna èkhususaghi ghâbây Sayyidah Ruqayyah, Sayyidah Zaynab, Umm Kulthum, bân 'Atika.
Sidogiri, Kraton, Pasuruwân

**Sidogiri** iyâ arèya sala sèttong dhisa è Kacamadhân Kraton, Kabhupatèn Pasuruwân, Provinsi Jhâbâ Tèmor, Indonesia. Ponḍhuk Sidogiri bâḍâ è dhisa rèya.
Keḍungḍung, Sampang

**Keḍungḍung** iyâ arèya sala sèttong kacamadhân è Kabhupatèn Sampang, Propinsi Jhâbâ Tèmor, Indonesia. Bâḍâ e Polo Madura, ra-kèra 13 kilometer lao' ḍâri ibukota kabupaten, Sampang. Pusat administrasina bâḍâ è Dhisa Muktesareh.

## Bâtes kacamadhân
Bâtessa Kacamadhân Keḍungḍung iyâ arèya:
Zenobia

**Septimia Zenobia** lahèr sakètar taon 240/241 bân matè marènna taon 274) iyâ arèya rato kekaèsaran Tadmur è kennengngan Siriya pas abad ka 3. Bannya' legenda tentang asal-usulla, namon kemongkènan rèya ta' terlaher sebâgây orèng jelata. Rèya toman amantan bi' Odaenathus sè dhâddhi Raja Tadmur pas taon 260. Odaenathus marè ngangka' statos Tadmur dhâdhi Kotta sè kost è kennengngan Tèmor Dekat bi' mekala Kekaèsaran Sassaniyah bân ngastabillaghi kennengngan Tèmor Romawi. Marènna Odaenathus matè èpatè'èn m, Zenobia dhâdhi wallè pangaosan ghâbây ana'na, Vaballathus, bân negghu' kakoasa'an de facto.

Pas taon 270, Zenobia ngalancarraghi sebuwâ serangan sè madhâdhhi sebâgây pangoasssa sekabbina kennengngan Tèmor Romawi, pas rèya ngahasèl ngala' kennengngan Mesir. Pas pertenga'an taon 271, kennengngan na terbentang ḍâri Ankira è Anatolia tengnga sampè Mesir lao', tapè secara rèsmi rèya ghi' tunduk ka Romawi. Namon, marènna Kaisar Romawi Aurelianus ngorbannaghi perang alabânna pas taon 272, Zenobia nyata'aghi ana'na sebâgây kaisar bân ngala' gelar maharani. Marènna pertempuran sè sengèt, bângsa Romawi menang perang alabân Zenobia. Rato è kepung è Kottana bân è tangkep bi' Kaisar Aurelianus. Zenobia pas è buwâng ka Roma bân ngennangin è dissa selama sisa omorra.

Zenobia iyâ arèya orèng pangoassa sè berbudaya bân rèya a dukung intelektualitas è istana. Rèya narèma orèng cendekiawan bân filsuf. Reya kira ngatolèran ḍâ' bâwâhân bân ngelindungngaghi sè stabil bân marènta kennengngan bi' macemma etnis. Zenobia matè marènna taon 274, bân bânnya' carèta ḍâ' remma rèya ngaḍâpa' ka omorra. Kebangkitan bân kejatuhanna marèn mengilhami orèng sejârâwân, sanèman, penolès bân rèya è angghâp sebâgây simbol patriotisme è Suriah.
Tarim

**Tarim** (Bhâsa  *Tarīm* ) iyâ arèya kotta sajhârâ sè bâḍâ è Wadi Hadhramaut (bhâsa Arab: وادي حضرموت‎, lit. 'Valley of Hadhramaut'), Yaman. èkennal lowas mènangka pusat teologis, hokom, bân akademik è Lembah Hadhramaut sarta pusat pangajhârân Islam sè penting. Kottaa rèya èyangghep anḍi' toronanna Nabi Muhammad sè palèng tèngghi sè èkennal mènangka Sadah (Arab: سادة‎, èromani: sādah) è dhunnya. Kotta rèya kalonta polana ngasèllaghi bânnya' ulama Islam, è antarana Imam al-Haddad. Salaèn jârèya, Tarim jhughân kennengnganna Dar al-Mustafa, lembaga pendidikan sè èkennal kaangghuy ajhâr èlmo Islam tradisional.
Zaira Wasim

**Zaira Wasim** (lahèr 23 Oktober 2000) iyâ arèya sala sèttong aktris India sè toman alako è filem Hindi. Zaira narèma bânnya' penghargaan, è antarana Filmfare Award bân National Film Award . Wasim èhormati kalabân ollè penghargaan National Children's Award bi' Ram Nath Kovind, Presiden India, è sèttong upacara è New Delhi è taon 2017.
Kottha Towa Kalianget

Kotta Towa Kalianget, aropa'aghi dala sèttong kottha modèrn sè pertama è Polo Madhurâ, Kottha rèya èkaghâbây bâkto VOC (***Vereenigde Oostindische Compagnie***) ngobâsanè Polo Madhurâ ḍhimèn, bân èterrossaghi moso Hinḍia Bâlândhâ.

Kalianget èparajâ dhâddhi kottha polana kennengnganna sè stratègis bân aropa'aghi palabbhuwân sè palèng rammè è tasè' laokna Madhurâ. Palabbhuwân sè pertama è Songennep iyâ arèya Palabbhuwân Tasadhâ, kennengnganna ra-kèra 10 km ḍâri Kotta Songennep. È bâkto Songennep èka'anḍi' moso VOC taon 1705, VOC molaè majhâgâ bèntèng sè kennengnganna è Kalianget Bârâ', tapè karana tempaddhâ sè korang stratègis bân lajhu bâḍâ è pèngghirrâ Tasè' Lao'na Madhurâ, benteng jârèya pas burung sè èbanguna, terros moso masarakat jâḍiyâ, kennengnganna èsebbhut kalabân nyama "Lojhi Kanthang".

VOC jârèya pas ta' kakorangan akkal, marèna VOC jârèya pas abangun Bèntèng è ḍaèra Kalimo'o' karana tempaddhâ sè abâk tèngghi ḍâri kennengngan eddhi'ânna. Bèntèng jârèya èbangun è taon 1785. ḍâri molaè èbangun, Rèng-orèng Èropa pas ḍâteng ka Songennep terros bânnya' sè neng-enneng è daèra Marèngan bân Pabhiyân, bhuktèna bisa ètèngghu ḍâri moḍèl arsitektur bangunanna sè èpapaḍâ moso kebudayaan Indisch. Kebudayaan Indisch è Inḍonèsia molaè bâḍâ bâkto taon 1700-1800.

È bâktona VOC èpa'ambu, pas ḍâri Pamarènta Hind.ia Bâlândhâ sè ngala' sakabbhinna kobâsana VOC jârèya è Songennep, jhughân lahan sè èyangghuy aghâbây bujâ sè bâḍâ è Songennep. Ka'angghuy makowat bân maollè posisi politik Pamarènta Hinḍia Bâlândhâ sè neng è Songennep, maka è taon 1899, Pihak Pamarènta Hinḍia Bâlândhâ abangun Pabrik Bujâ kothaghân sè ella modern, pertamana è Hinḍia Tèmor Bâlândhâ. È ḍiyâ pas pan-saponapan fasilitas sè aḍukung industri jârèya èbangun, bânnè ghun pèra' bangunan pabrik tapè bâḍâ kèya fasilitas listrik sè pusaddhâ è Geḍung Central, Lapangan Tenis, Kolam Renang, Bioskop, Tamanna Kottha, bân ta' loppaè kèya kennengngan-kennegngan kalangghuy pongghâbâ bân panglako molaè  èbangun kawasan rèya. Hal kasebbut ka'angghuy bhuktè jhâ' Pamarènta Hinḍia Bâlândhâ bâkto rowa sè anḍi' kobâsa amonopoli hasèlla bujâ sè bâḍâ è Madhurâ.

## Sombher

[beccè']

:
Johannes Latuharhary

Mr. **Johannes Latuharhary** (6 Juli 1900-8 Novèmber 1959) iyâ arèya sorang politikus bân parèntès kamardhikaan Indonesia. Johannes apangkat Gubernur Maluku sè dâ’ adâ’ (1950-1955) bân ajuwang ka angghuy maso’en maluku ka NKRI.

Johannes Lahèr è Saparua, Maluku, bân bâkto ngodâ ngallè ka Batavia ka angghuy alanjuttaghi pandidighân. Budiyân, dhibi’en ollè beasiswa ka angghuy ajhâr èlmo hokom è Universitas Leiden. Samolèna dâ’ tana aèng, Johannes dhâddhi hakim è jhâbâ tèmor bân molaè noro’ dâlem pergerakan kebangkatan nasional Indonesia lèbât organisasi dât-ngodâdhân Sarèkat Ambon (SA). Johannes pas ambu dhâddhi hakim bân ngallè dhâddhi advokat, bâkto ghi’ aghuli è bingkèng politik ka angghuy ngibâ maso’ SA dân parjhuwangan ka mardhikaan Indonesia. Bâkto jhâman Jepang, Johannes alako èbâbâ departemen orosan dâlem negeri è Jakarta bân ètahan Jepang tello kalè kalabân cem-macem alasan. Johannes noro’ dâlem panolèsan UUD 1945 dhâddhi angghuta Badan Penyelidik Usaha-usaha Persiapan Kemerdekaan Indonesia bân Panitia Persiapan Kemerdekaan Indonesia.

Salastarèna Indonesia mardhika, Johannes èangka’ dhâddhi Gubernur Maluku. Tapè, amarghâ Bâlândhâ èajhâjhâ  Maluku è bâkto jârèya, Johannes pagghun neng è Jâbâ mènangka anggota Komite Nasional Indonesia Tengnga bân mènangka diplomat è bâkto perjanjian Renville bân Roem-Roijen. Saamponna èakoè kadaulatan Indonesia, Johannes dhâtâng ka Maluku è taon 1950, bân è bâkto jabatanna aperrang kaangghuy mabângun polè kottah Ambon, sè ella rosak polana aperrang sareng Republik Maluku Lao'. èpon seda è taon 1959.

## Bâkto ngodâ
Johannes lahèr è Ullath, Saparua è tangghâl 6 Juli 1900. Ramana Jan Latuharhary bân èbhuna Josefin Hiarej. Jan iyâ arèya ghuru neng kampong tatangghâna Ullath. awwâllâ, Johannes (jhughân èjuluki "Nani") asakola è Ullath è kellas sèttong SD, tapè dhibi’en ngallè ka Ambon è bâkto aomor 9 taon. È Ambon, Johannes ajhâr è Dutch Europeesche Lagere School (ELS). Umumma, ELS coma narèma na'-kana' ketoronan Eropa, tapè polana ramana ghuru, Johannes ètarèma. èpon ajhâr è ELS kantos taon 1917. Samarèna jârèya, Johannes apinda ka Batavia, bân ajhâr è Hogere Burgerschool (HBS) kantos taon 1923.

Samarèna lulus dâri HBS, Johannes narèma beasiswa dâri dana amal Ambonsch Studiefonds saèngghâna bisa ajhâr hukum è Universitas Leiden. È Leiden, Johannes dhâddhi orèng asli Maluku sè partama sè narèma gellâr Meester in de Rechten (Mr.) è bulân Junè 1927. Salaèn ajhâr hokom, Johannes jhughân asosialisasi sareng anggota Asosiasi Indonesia è dhissa' akadhi Ali Sastroamidjojo bân Iwa Kusumasumantri, sanajân salerana ta' resmi èdaftaraghi mènangka anggota. Saellana abali dâri Leiden, Johannes ampon dhâddhi pejuang persatuan bân kamardika'an Indonesia.

## Sombher
Abdurrahman Al-Ghafiqi

**Abdurrahman al-Ghafiqi** (), anyama lengkap **Abu Sa'id Abdurrahman bin Abdullah bin Bisyr bin ash-Sharim al-Ghafiqi al-Akki** (أبو سعيد عبد الرحمن بن عبد الله بن بشر بن الصارم الغافقي العكي), iyâ arèya Gubernur Al-Andalus è bâktona Khalifah Umayyah ngobâsaè daera jârèya. Abdurrahman Al-Ghafiqi rèya asalla ḍâri Bani Ghafiq, sè aropa'aghi katoronan ḍâri Kabilah Bani Akk è Yaman. Abdurrahman Ak-Ghafiqi tamaso' ḍâlem kalompo' tabi'in bân sala sèttong moreddhâ Abdullah bin Umar, sè aropa'aghi sahabaddhâ Nabi Muhammad.

Abdurrahman Al-Ghafiqi ngallè ka Ifriqiyah terros ka Maghreb pas neng-enneng è Al-Andalus. Salèrana ajabat dhâddhi Gubernur Al-Andalus 2 perioḍe. Masa jabatan pertamana iyâ arèya è taon 721 sè kemma jârèya dhâddhi ghântèna sementara As-Samah bin Malik Al-Khaulani sampè' Anbasah bin Suhaim Al-Kalbi èyangkat dhâddhi ghântèna sè resmi. Abdurrahman Al-Ghafiqi abâli ajabat ka'angghuy masa jabatan sè kapèng ḍuwâ'na è taon 730 M (112 H) bân èyangkat moso U aidah bin Abdurrahman As-Sulami. Jârèya pas terros ajabat sampè' èpatè'è ḍâlem perrang Balath Asy-Syuhada è taon 732 è wilaya Tourd è semma'na Kottha Paris sè satèya la dhâddhi Ibu Kotana Naghâra Prancis.

Mènorot sejarawan islam, kadhâddhiyânna rowa teppa' è taon 113 H, è masana Khalifah Hisyan bin Abdul Malik. Èmolaè ḍâri Pasukanna sè nabâng pimpinanna mosona, Rato Aquatine bân Pangèran Odo è bâtessa wilaya kobâsana è bâtes ḍâjâ, nong-ghunong Pyrened, sè buru, maso' ka wilayana Frank (satèya Prancis), Abdurrahman bân pasukan jhârânna bisa ajhâlân santa' nyemma'è wilaya Tourd semma'na Paris. Sè Charles Martel mamajhu pasukan sè ajhâlân soko (infantri) ḍâri pan-saponapan wilaya bân ngala' posisi è tana sè tèngghi bâkto pasukan muslim bâḍâ è tana sè manḍhâp.

Ḍuwâ'ân pasukan jârèya ghântè ḍep-aḍḍhebbhân selama 7 arè kalabân bhentoran kènè' sè kemma pasukan jhârânna muslum gagal nembus bhârisân pasukanna Frank sè rapet. È arè ḍi-buḍina, ḍâlem pertempuran sè rajâ, pasukanna Charles nyaloḍur ka buḍina pasukan muslim bân nyoba' arampas harta rampasan perrangnga muslimin, saèngghâna mamecca konsentrasi pasukanna Abdurrahman sè bâḍâ è bhârisân aḍâ'. Marè jârèya, pana nyoddhu' ka lèlèrra sè asabâbbâghi kapatèyanna. Marèna bhârisân pasukan muslim nyorot, è malemma, kabbhi pasukanna abâli ka wilaya Andalusia. 

Selama polowan taon marèna, konflik antara Pepin, potra ḍâri Charles Martel èpaterros bân muslim ḍâri sè ngobâsaè Umayyah è perbâtessan.

## Referensi
Suku Banten

**Suku Banten** otabâ **Sunda Banten** (aksara Sunda: ᮅᮛᮀ ᮘᮔ᮪ᮒᮨᮔ᮪, Urang Banten) iyâ arèya sub-etnis Sunda sè neng-neng è bekkas wilayah kekuasa'anna Kesultanan Banten (satèya bagiyân ḍari  Banten) è lowar Parahyangan, Cirebon, bân Jakarta.  Mènorot Sènsus Penduduk taon 2010 bi' Badan Pusat Statistik (BPS) Inḍonèsia, populasi suku Banten abâkkèlèn 2,1% ḍari penduduk Inḍonèsia, otabâ rakèra 4.657.000 jiwa lèbbi. Orèng Banten biasana acaca ngangghuy bhâsa dâri Sunda sè èsebbhut mènangka bhâsa Sunda Banten.

## Sombher
Kabhupatèn Serang

Kabupatèn Serang iyâ arèya Kabupatèn sè bâḍâ è propènsi Banten, Inḍonèsia. Mènorot hokom, Kabupatèn rèya abu èbu kottha è Kecamadhân Ciruas. Kabupatèn rèya bâḍâ è ujung bârâ' tasè' polo Jhâbâ. Kabupatèn Serang biḍâ kalabân Kottha Serang sè la emekaraghi neng taon 2007. Bâgiyân rèya bâḍâ è kawasan metropolitan Serang Raya. Jumla penduduk Kabupatèn rèya bâḍâ pertengahan 2024 sabânnya' 1.756.816 jiwa.

## Sombher
Rechtshoogeschool te Batavia

**Rechtshoogeschool te Batavia** (Sekolah Tinggi Hukum) biyasa èrèngkes dhâddhi RH te Batavia, RH te Weltevreden, otabâ RHS sè èbukka' sajjhek 28 Oktober 1924 è Batavia (satèya Jakarta), iyâ arèya perguruan tinggi hukum sè awwâl bân lembaga pendidikan tèngghi kaḍuwâ' è Hindia Bâlândhâ samarèna empa' taon sabellunna THS Banḍung èbukka'. Neng taon 1950, RHS resmi aghântè nyama dhâddhi Fakultas Hukum Universitas Inḍonèsia.

## Sombher
Togo

**Togo** (/ˈt oʊ ɡ oʊ/), kalabân nyama resmi **Republik Togo** (bhâsa Prancis: *République togolaise*), iyâ arèya naghârâ è Afrika Bârâ', semma' bi' Ghana è bârâ' bânBenin è tèmor bân Burkina Faso è lao'.  È lao', Togo anḍi' paseser Teluk Guinea sè kènè'. Ibukotthana anyama Lomé. Naghârâ panèka naghârâ tropis sè lowassa 57.000 kilometer persegi  bân aghâdhui populasi ra-kèra 8 juta orèng,  bân lebar korang ḍâri 115 km (71 mil) antara Ghana bân tatanggana è tèmor, Benin.

## Sombher

Bhângsa:Naghârâ
Ghuntèng Syafruddin

Ghuntèng Syafruddin iyâ arèya kebijakan monètèr sè etettepaghi bi' Syafruddin Prawiranegara, Menteri Keuangan dâlem Kabinèt Hatta II, sè molaè neng ejjhâm 20.00 tangghâl 10 Maret 1950. Kebijakan rèya èkennal mènangka kebijakan sè bângal sè etettepaghi Pamarènta Inḍonèsia kalabân cara aghuntèng fisik pessè dhâlubâng.

## Sombher
Muammar Khadafi

**Muammar Muhammad Abu Minyar Khaddafi** otabâ **Gaddafi** (bhâsa Arab: معمر القذافي‎, translit. Muʿammar al-Qaḏḏāfī) panèka sala sèttong revolusioner bân politisi Libya. Gaddafi marènta Libya mènangka Kepala Revolusioner Republik Arab Libya ḍâri taon 1969 kantos 1977, bân saterrossa mènangka "Pamèmpèn bân Pandhuan Revolusi" ḍâri Jamahiriya Arab Libya ḍâri taon 1977 kantos 2011. Gaddafi ḍâ'-aḍâ'na juara nasionalisme bân sosialisme Arab, namong saterrossa noro' ideologina dhibi' sè èsebbhut Theory Internasional Katello'.

Lahèr è Surt è bâkto pendudukan Italia ḍâri keluarga Badui sè mèskèn, Gaddafi narèma nasionalisme Arab bâkto ghi' ajhâr è Sebha, bân saterrossa maso' ka Akademi Militer Karajaan è Benghazi. Bâkto atugas è militer, Gaddafi maddhek kalompo' revolusioner sè makalowar Rato Idris è bâkto kudeta Libya taon 1969. Saellana marènta, Gaddafi ngobâ Libya dhâddhi republik sè èator sareng Dewan Komando Revolusi. Gaddafi marènta kalabân dekrit, ngojuk orèng Italia, bân notop pangkalan militer Barat. Salèrana jhughân makowat hubunganna sareng pamarènta nasionalis Arab, khusussa pamarènta Gamal Abdel Nasser è Mesir. Gaddafi jhughân nganjuraghi penyatuan Arab, namong usaha panèka ta' ahasèl. Gaddafi jhughân modernis Islam sè aghâdhui hokom syariah bân nolongè "sosialisme Islam." Gaddafi nasionalisasi industri mènnya' bân aghunaaghi ontongnga kaangghuy makowat militer, abiayaè kelompok-kelompok revolusioner è lowar naghârâ, bân alaksanaaghi program sosial sè ètekankan è perumahan, kasèhadhân, bân pendidighân. È taon 1973, èpon molaè "Revolusi Rakyat" kalabân abhânto Kongres Dasar Rakyat, sè ngajhâri dhibi'na mènangka demokrasi langsung, namong pagghun ngator proses pangambilan kapotosan poko'. è taon sè paḍâ, èpon molaè aghâbây Teori Internasional Katello', sè èterbitaghi è Buku Hijau.

## Kaoḍiân awwâl

### Masa kènè': 1942/1943–1950
Muammar Gaddafi lahèr è tènḍâ è semma'na Qasr Abu Hadi, sèttong kennengngan è lowar kotta Surt è wilayah gurun Tripolitania, Libya bârâ'. Kalowargana tamaso' ḍâ' kalompo' suku sè cè' ènḍâ'na sè èsebbhut Qadhadhfa, sè panèka orèng Berber kalabân budaya Arab. Èbhuna anyama Aisyah (sèdhâ taon 1978), bân ramana, Muhammad Abdul Salam bin Hamed bin Mohammad, èkennal mènangka Abu Meniar (sèdhâ taon 1985) bân ollè panghasèlan sè sakonè' mènangka pangowan embi' bân onta. Orèng Badawi sè oḍi' nomaden ta' bisa maca bân ta' nyèmpen akte kalahèran. Saèngghâ, tangghâl lahèr Gaddafi sè teppa' ta' èkataoè, kalabân sumber-sumber sè èkutip taon 1942 otabâ musim semi 1943, sanajjân para pangarang biografi Gaddafi David Blundy bân Andrew Lycett nyaranaghhi jhâ' Gaddafi lahèr sabellunna taon 1940. Gaddafi panèka ana' lalakè' sè ghi' oḍi' è ḍâlem kalowargana, bân anḍi' tello' alè' binè' sè lebbi towa. Latar bhâsa budaya Badui panèka bhâkal mapangaro ḍâ' gaya oḍi'na Gaddafi è salanjangnga oḍi'na; orèng jârèya lebbi senneng ka saghârâ beddhi ètèmbhâng kottha bân bâkal èntar ka jâḍiyâ kaangguy aḍua'.
Anyar, Sèrang

**Anyar** (otabâ lebbi èkennal bi' masyarakat setempat: **Anyer**) iyâ arèya kecamadhân è Kabhupatèn Sèrang, Propènsi Banten, Inḍonèsia. Kecamadhân rèya anḍi' tasè' sè cè' kasohorra mènangka daerah pariwisata.

Kecamadhân rèya jughân aropa'aghi titik awwâl ḍari Jhâlân Raya Pos iyâ arèya Jhâlân Anyer – Panarukan sè èbangun bi' masa Hinḍia Bâlândhâ neng abad ka-19, sè berlangsung 1.000 kilomèter è konco'en tèmor polo Jhâbâ. È leppas tasè' Anyer iyâ arèya Polo Sangiang, Kecamadhân rèya jughân èkennal polana formasi karang èkennengngè kalabân jhuko' tropis.

## Sombher
Henry Ford

Henry Ford (Dearborn, 30 Juli 1863 - 7 April 1947) iya arèya industrialis bân pengusaha Amerika. Menangka pendiri Ford Motor Company bân èangghep mènangka sè aghâbây mobil sè bisa è andhi’ orèng tengnga è  Amerika lebhât sistem sè è kennal Fordisme. È taon 1911, Henry Ford e bhèrri’ hak paten ka’angghuy mekanisme transmisi sè bhâkal è ghuna’aghi è Ford Model T bân mobil-mobil laenna.

Henry Ford lahèr è roma tanian è Springwells Township, Michigan, bân adhina aghi roma è omor 16 taon k‘anghuy nyarè lako è Detroit Taon-taon sabelluna, Ford kennal mobil dhâ’-adhân mobil, bân è taon ke duwâ’ taon 1880-an, Ford molaè mabecce’ mobil bân abangun messin. È taon 1890-an alakoneng bâgiyen Edison Electric. Ford adiriaghi Ford Motor Company è taon 1903 samarèna gagal ḍâlem bisnis, tapè sukses abangun mobil. 

Pangennala mobil Ford Model T è aon 1908 è aghep aobe transportasi bân industri Amerika. Menangkan sè andhi’ Ford Company, Ford dhâddhi sala settong orèng sè paleng soghi è dhunnya. Ford aghiyân ḍâri pelopor saminggu lako lèma’ arè. Ford yakin konsumerisme bisa abhânto awujudaghi perdamaian dhunnya. 

Komitmenna Ford ka’anghuy sistematis anoron aghi biaya ngasèlaghi banyya’ inovasi teknis bân bisnis târmasok waralaba, sè bisa mabâdâ dealer mobil è sakabbhina Amerika Dâja bân e kotta-kotta è ennem benua. 

Ford è kennal polana sèkap pasifisse aon-taon è perrang dhunnya sè nomer sèttong, tapè perusahaanna ḍhâddhi paasok senjata sè otama. Ford ngânnalaghi Liga Bhângsa-bhângsa. È taon 1920 an, Ford ngânnalaghi antisemitisme lebhât sorat kabhârra The Dearborn Independent bân buku The International Jew. Ford alang-lang neghârana masok ka Perrang Dhunnya sè nomer II, bân toman ḍhâddhi neng dewan Komite American  First. Samarena otrana, Edsel sedhâ è taon 1943, Ford abâli ngoros perusahaanna, tapè lemmah dhing ngâa’ kapotosan bân ceppet bâdâ è bâbâna karyawanna, Ford maghi perusahaanna dhâ’ kompoyya, Henny Ford II, è taon 1945.  Samarena sedhâna Ford è taon 1947, Ford awarisaghi sabhâgiyyen hartana kâ Yayasan Ford bân kendali perusahaan kâ bhâlâna. 

## Sombher
Ḍâftar Menteri Keuangan Inḍonèsia

Arèya aropa'aghi ḍâftar orèng sè la marè ajabat dhâddhi Mentri Keuangan è Kementerian Keuangan Republik Inḍonèsia.

;Perubahan nama
*  Bernama **Wakil Menteri Pertama/Menteri Koordinator Keuangan**
*  Bernama **Menteri Koodinator Kompartimen Keuangan**
*  Kembali bernama **Menteri Keuangan**

;Keterangan

## Mantan Menteri Keuangan yang masih hidup
Hingga saat ini, mantan Menteri Keuangan yang masih hidup, yakni:

;Catatan
* Semua menteri yang menjabat di pemerintahan pada periode Kabinet Pembangunan III sampai dengan Kabinet Pembangunan VII adalah Anggota Dewan Pembina Golkar, termasuk Panglima ABRI dan Pimpinan Lembaga Pemerintahan

## Lihat pula
* Daftar kabinet Indonesia
* Daftar Wakil Menteri Keuangan Indonesia
* Kementerian Keuangan Indonesia

## Referensi
Oeang Rèpublik Inḍonèsia

**Oeang Rèpublik Inḍonèsia** ( **ORI )** èngghi panèka pèsse  lu-ghâllu sè èkaghungè  Rèpublik Inḍonèsia sa'ammponna mardhika. Pamarènta ngangghep parlo makalowar mata pèssè dhibi', sè ta' coma bhâkal abâdâhaghi mata arghâ sè sah tapè jhughân mènangka simbol otama naghârâ sè mardhika.

Èyedarraghi saccara resmi è tangghâl 30 Oktober 1946,  ORI èbhâdhi ḍâlem bhângon pèssè kertas sèttong sèn kalabân ghâmbhâr kerrès sè ègambar è aḍâ' bân ghâmbhâr tèks Undang-Undang Dhâsar Naghâra Rèpublik Inḍonèsia Taon 1945 è buḍi. ORI ètandatangani sareng Mentri Keuangan è bâkto jârèya, AA Maramis . E are jârèya, ènyata'aghi jhughân jhâ' pèssè Jeppang bân pèssè Bank Javasche ta' èghuna'aghi polè. ORI sè partama ècetak sareng Canisius Printing kalabân rancangan sèderhana è ḍâlem ḍuwâ' bârna bân ngangghuy keamanan serat alos.
Nasè' kobâl

Nasè' kobâl panèka ghâjheng tradisional sè asalla ḍâri Kabupaten Sampang, Madhurâ,  Inḍonèsia. Kakanan panèka èkennal mènangka sala sèttong warisan kuliner masyarakat pasèsèr, khusussa è Kacamatan Camplong. Nasi Kobâl anḍi' jhâjhârbâ'ân sè èkabâli ḍâ' tradisi bân kaoḍi'ân para orèng majâng daèra kasebbhut.

## Ètimologi

Nyama **kobâl** asalla ḍâri oca’ Madhurâ **Korang Abelih**. Frasa panèka artèna "mon bâ'na ta' cokop, bâ'na bisa abali," èmaksod ḍâ' kabiyasa'an sè ajhuwâl otabâ sè aghâbây sè ngajak orèng sè mellè ka'angghuy abâli mon arassa bâgiyânna ta' cokop.

## Sjhârâna bân Pentèngnga Budhâjâ

Ḍâri sajhârâna, Nasè' kobâl aropa’agi sango sè esadhiya’agi sareng para binèna orèng majâng ka'angguy lakèna sè mangkat ka tase’. Ḍhâ’ârân panèka alambangagi pangarep binnèna ka'angguy lakèna sè aman abâli ka pèngghirra tasè’ saellana marè alako.

Nasè' kobâl biyasana èḍhâ'âr è bâkto malem otabâ ghi' lagghu, khusussa bâkto para jhuko' abâli ka pèngghirra tasè' saellana alajâr, tradisi sè èkennal kalabân toron majhâng. Salaèn jârèya, kakanan panèka jhughân èghâbây mènangka sango bân èḍhâ'âr bâkto bâdâ è tase'.

Saterrossa, Nasè' kobâl aoba ḍâri kakanan khusus ghâbây orèng majâng dhâddhi kakanan sè èkennal sacara luas mènangka kakanan khusus è paseser Sampang. Orèng-orèng lokal saterrossa molaè aghâbây cem-macem è ḍâlem nyajiyaghi sopajâ lebbi èkasennengi.

## Bahan-bahan bân Sajiyan

Nasè' kobâl èsajiyaghi kalabân nasè' celleng sè alos bân èghâli. Fitur khas ghâjheng panèka èngghi panèka aghâdhui ghâjheng sèderhana sè èpasra'aghi kalabân palappa sè kobâsa.

Èssèna nasè' Kobâl biyasana tamaso':

*Kakanan tase': Biyasana tuna otabâ cakalang (tuna skipjack), èola kalabân nyèyor parot.
*Lauk: Serrèng èghâbây kalabân tahu.
*Sambhel nyèyor : nyèyor è parot sè èpalappai, terros èpangghang è mortar (cobik).
*Sambal Khusus : Èbhârengngè saos cabbi khas Madhurâ sè èsebbhut "Cèngi Je Cabbhi." Saos cabbhi panèka èghâbây ḍâri bujâ bân cabbhi sè èkocek, terros èbhungkos ḍâun gheḍḍhâng.

## Sombher
Topa’ Ladeh

Topa’ Ladeh (jughân èkennal kalabân nyama Lontong Ladeh otabâ Ketupat Ladeh) panèka kakanan tradisional sè asalla dâri Madhurâ, Jhâbâ Tèmor, Inḍonèsia. Sacara etimologis, nyamana kakanan panèka asalla ḍâri bhâsa Madhurâ; topa’ artena lontong otabâ ketupat, manabi “ladeh” èmaksod dâ' saos sè kentel, èpambui sè èbârengngè. Topa’ Ladeh èkennal mènangka kakanan sè èkabâ' è perayaan bhudâjâ bân serrèng èghâbây è bâkto-bâkto penting.

Topak Ladeh panèka kakanan tradisional sè serrèng èkabâsaè è bâkto paraya'an Tellasan Katopa' (saminggu samarèna Idul Fitri) sareng orèng Madhurâ, khusussa è Bhângkalan. 

Carana èghâbây acem-macem tagantong dâri bekto taon sè èghâbây: 
#Are Minggu: Topa’ biasana ebhungkos ḍâun gheḍḍhâng. 
#Tellasan katopa’:Topa’ e bhungkos kalaban janur (daun nyèyor ngodha), sajalan sareng tradisi Ketupat Lebaran. 

**Komposisi bân Persiapan**

Topak Ladeh èkaghâbây ḍâri kerra'an *topak* (nasè'/ketupat) ècamporaghi kalabân saos kentel sè èghâbây dâri santan bân daging sapè, bânnya' palappana. 

**Bahan-bahan Otama**

Bahan-bahan otama ḍâri saos *ladeh* panèka è antarana:

Dhâghing sapè
Nyèyor sè èparot
Kacang
Palappa: palappa sè èguna’agi ka'angguy aghâbây saos *ladeh* cokop lengkap tor khas, èngghi panèka:
 Rendang
Bhâbâng potè
Cabbhi mera
Konye’
Katombhar
Jinten
Sa'ang
Jhâi
Pa'ala 


**Proses persiyabhân**
#Ghiling palappa sè ella èpasra'aghi.
#palappa kasebbhut pas ècamporaghi bân èyola kalabân patè (sè èghâbây ḍâri nyèyor parot) bân dhâghing sapè.
#Kacang ètambâi ḍâ' kaldu.
#Aèng bân perasa ètambâi ka'angghuy malemma' rassana.
#Kaldu èbhâdhi è panci, sambi ètambâi palappa akadhi kaju manis, serrè, bân ḍâun jherruk nipis, lajhu èola bân èsèrap. 

**Ngaladine**

Kaldu ladeh sè ampon èyola terros etotta’agi ka talam sè aèssè kerra'an topa’. Ka'angghuy èlengkapi ghâjheng, Topak Ladeh èsajiyaghi kalabân tellor sè èkerra' tèpès, sareng cabbhi. Tambâ'ân laènna bisa èsasowayaghi sareng selera individu.

## Sombher
Ego

Ego panèka struktur psikis sè èkabâ' sareng konsep dhibi', èator sareng prinsip realitas bân ètandhai sareng kamampoan kaangghuy nolak frustasi. Ego èator sareng prinsip realitas, sè èparduliaghi sareng ponapa sè praktis bân bisa, èsotok kalabân id. Ego terlibat dâlem proses pemikiran sekunder—èngèt, rèncana, bân nimbang situasi—sè mampu aghâbây kompromi antara fantasi id bân realitas dhunnya è lowar. Ego aghâbây landhu'an ghâbây perkembangan sadar dâri rassa dhibi' mènangka orèng sè bhâdhih.

**Id, ego, bân superego**

Id, ego, bân superego panèka tello' bâgiyân dâri aparat psikis sè èdefinisiaghi dâlem model struktur bhâtèn Sigmund Freud. Mènorot model bhâtèn panèka, id panèka kompolnah kecenderungan naluri sè ta' terkoordinasi, ego panèka bâgiyân sè terorganisir, realistis, bân superego aghâdhui peran kritis bân moral.

**Mekanisme Pertahanan**

Maske bâgiyân dâri ego napa' ka kasadaran, pan-bârâmpan aktivitas èlampa'aghi ta' èsadari. È dâlem ta' èsadari, ego abâdâh mènangka samacemma panjaga, otabâ sensor, sè nyaring impuls-impuls id. Kaangghuy ngatase hal ka'dinto, ego aghunaaghi mekanisme pertahanan. Mekanisme pertahanan ta' èghunaaghi langsung otabâ èsadari. Bâdâ sè ngèrèng tegangan kalabân notobhi dorongan sè ngancam.

**Sombher**

Nevid, Jeffrey, Psikologi Abnormal, Jakarta:Erlangga, 2005, hal. 40-45.

Snowden, Ruth (2006) Teach Yourself Freud.. McGraw-Hill . hlm 105-107. .

Meyers, David G. (2007). "Modul 44 Perspektif psikoanalitik" Psikologi Edisi Kedelapan dalam Modul.. Penerbit Seharga . .
Superego

Superego panèka bâgiyân moral otabâ etika dâri kepribadian. Mènorot referensi laèn, superego panèka aspek kepribadian sè ècangkop sadhâjâ standar bân cita-cita moral sè èinternalisasi sè èkaollè dâri orèng towa bân masyarakat, sè nantoaghi bendher bân sala dâlem sadhaja  hal. Superego panèka perwujudan internal dâri nilai-nilai bân cita-cita tradisional masyarakat, akadhi sè èjhârbâ'aghi sareng orèng towa dâ' na'-kana' bân èberlakuaghi lèbât ghânjarân bân okoman. Perhatian otama panèka ètemmoaghi ponapa sèttong hal ètoro'è norma-norma moral sè èkennal sareng para wakil masyarakat. 

Hubungan antara id, ego, bân superego: Superego èator sareng prinsip-prinsip moral bân idealis sè a tentangan sareng prinsip kasennengngan id bân prinsip realitas ego. Superego ècerminaghi sè ideal bânnè sè nyata, èusahaaghi kaangghuy samporna bânnè kasennengngan. Superego tombu dâri ego bân, akadhi ego, ta' andi' energi dhibi'. Namong, superego ta' nyambung ka dunnya lowar, bân polana jârèya tuntutanna kaangghuy samporna ta' realistis. Bâdâ duwâ' bâgiyân dâri superego. Superego andi' duwâ' subsistem: nurani bân ego ideal. Nurani èhasilaghi dâri pangalaman kalabân okoman orèng towa polana kalakowan sè ta' pantes bân mator ka na'-kana' ponapa sè ta' kodhu èlakoni. Cita-cita ego èkembhângaghi dâri pangalaman kalabân ganjaran ghâbây kalakoan sè teppa' bân mator ka na'-kana' apa sè kodhu èlakoni. 

Fungsi Otama Superego

Superego aghâdhui pan-bârâmpan fungsi, akadhi è bâbâ panèka 

Ngalang aghi pangaterro id, akadhi pangaterro seksual bân agresif, polana pangaterro panèka ta' ètarèma sareng masyarakat.

pangaterro ego kaangghuy aghântè'è tojjuwan sè nyata kalabân tojjuwân moral.

A usaha kaangghuy sampornah 

**Sombher**

-        *Freud Yustinus Semiun (2010). Teori kepribadian dan terapi psikoanalitik. Yogykarta: Kanisius. hlm. 66.*

-       *"Struktur kepribadian id ego dan superego Sigmund Freud". Diakses tanggal 19 juni 2014.*

-       *Calvin s hall Gardner lindzey (2009). Psikologi kepribadian teori-teori psikodinamik (klinis). Yogyakarta: kasinus. hlm. 67.*
Psikosis

Psikosis arèya kondisi psikologis sè aghâbây malarat abhidâaghi ḍâ’ ka se nyata bân sè ta’ nyata. Sâbâb psikosis è antarana delusi bân halusinasi. Sabâb laènna tamaso' oca' sè ta' teppa' bân kalakowan sè ta' pantes. Psikosis bisa kèya ènyata'aghi kalabân gangguwân tèdung, ta’ bisa nanangghâ, korang motivasi, bân kasossa'an ngalakonè aktivitas sabbhân arè. Psikosis bisa aghâdhui sabâb sè para'; orèng sè sake' bisa marogi orèng laèn bân dhibi'na, tamaso' matè'è abâ' dhibi'na.

Psikosis bisa èsebbhut bânnya' hal, iyâ arèya gangguwân mental akaḍhi skizofrenia otabâ gangguwân skizoafektif, gangguwan bipolar, deprivasi indrawi, sindrom Wernicke-Korsakoff otabâ beriberi serebral bân, è ḍâlem kasus langka, depresi mayor, sè èkennal kèya mènangka depresi psikotik. Penyebâb laènna tamaso' trauma psikologis, korang tèdung, bânnya' kondisi medis, bân a konsumsi obhât-obhât, narkoba, alkohol, ganja, halusinogen, bân stimulan. Sala sèttong jenis psikosis, psikosis pasca nifas, bisa èkaolle è bhâbinè'an saamponna èlahirraghi. Neurotransmitter dopamin èparcajâ andi’ peran penting dâlem gangguan rèya. Psikosis akut èangghep primer manabi asalla dâri kondisi jiwa, bân sekunder manabi asalla dâri kondisi medis laènna. Diagnosis psikosis kasehatan mental parlo èkalowarè panyabbhâb potensial laènna dâri panyakè' mental. Tes bisa tamaso' mareksa panyakè' sistem saraf pusat, racon, otabâ masalah kasehatan laènna sè bisa aghâbây psikosis.

Pangobadhân bisa tamaso' antipsikotik atipikal, psikoterapi, bân dukungan sosial. Pengobatan awal gejala bisah maèlang hasèl. Obhât, è laèn èpon, èparcajâ namong anḍi' efek sè moderat. Hasèl pengobhaḍhân psikosis tagântong dâri panyabbhâ. È Amèrika Serikat, ra-kèra 3% orèng ngalami psikosis è sèttong bâkto è ḍâlem kaodhi'ânna. Psikosis ampon èjhârbâ'aghi molaè abad ka-4 SM sareng Hippocrates, bân bisah kèya lebbi awwâl, iyâ ârèya abad ke-16 SM è papirus Ebers dâri buḍâjâ Mesir Kona.
Kutai Lama, Anggana, Kutai Kartanegara

**Kutai Lama** iyâ arèya sala sèttong dhisa è Kacamadhân Anggana, Kabhupatèn Kutai Kartanegara, Provinsi Kalimantan Tèmor, Indonesia .
Abdurrahman Baswedan

**Abdurrahman Baswedan** otabâ kasohor kalabân asma **AR Baswedan** ( *;* (9 Sèptèmber 1908 – 16 Maret 1986) èngghi panèka sala sèttong diplomat bân politikus ḍâri Inḍonèsia sè aropa'aghi pamaddhek Persatuan Arab Inḍonèsia (PAI), sèttong partai politik ḍâri orèng Arab è Inḍonèsia. E bâkto ghi' ngoḍâ, salèrana alako mènangka wartawan. È awwâl kamardhika'an Inḍonèsia eyangka' dhâddhi Menteri Kemuda'an Kabinet Sjahrir III, angghuta *Badan Kerja Komite Nasional Indonesia Tengah*, angghuta DPRD, bân angghuta Majelis Konstituante. È jhâman sabellumma kamardhika’an, Abdurrahman ngabdhi dhâddhi angghuta Panitia Chuo Sangi-In è tana Jhâbâ. salèrana panèka sala sèttong diplomat Inḍonèsia sè lu-ghâllu bân bisa ngaollè pangakowan *de jure* bân *de facto* sè lu-ghâllu ḍâ Rèpublik Inḍonèsia ḍâri Mesir.

Ta' coma adhâbu tor nolès bhâsa Inḍonèsia, A.R. Baswedan jhughân bisa adhâbu bhâsa Arab, Inggris, bân Bâlândhâ kalabân lancar.

## Kaoḍi'ân
### Pajuwang Kamardhika'an Inḍonèsia

A.R. Baswedan panèka sala sèttong pajuwang kamardhika'an Inḍonèsia. Sorat kabhâr *Matahari Semarang* aèssè tolèsanna Baswedan tentang orèng-orèng Arab, 1 Agustus 1934. A.R. Baswedan pajhât katoronan Arab, sanajjân jhilâna kecceng bhâsa Jhâbâ Sorbhâjâ, manabi abu-dhâbu. Ḍâlem tolèsan ka'ḍissa bâḍâ foto Baswedan ngaghem surjan bân odheng. Salèrana ngajhâk ḍâ' orèng-orèng Arab sopajâ masèttong abhânto pperjuwangan Inḍonèsia. Salèrana ngajhâk katoronan Arab sopajâ ngèreng asas kewarganegaraan ius soli: èka'ḍimma kaulâ bhâbhâr, è ka'ḍissa tang tana aèng. È titi' panèka salèrana ajhâlânè obâ'ân palowan sè sanget rajâ ḍâ' abâ'na ḍhibi', bân akhèrra maghuli perjhâlânan Inḍonèsia.

E bâkto revolusi, A.R. Baswedan aghâdhuwi perran pentèng ḍâlem nyaḍiya'aghi gerakan ḍât-ngoḍâtân katoronan Arab ka'angghuy aperrang è bâbâna Bâlândhâ. Orèng sè èpèlè narèma latèyan semi-militer è barak. Salèrana ampon siap ka'angghuy aperrang.
## Sombher
Andi Abdullah Bau Massepe

Letnan Jenderal TRI Andi Abdullah Bau Massepe (bhâbhâr è Massepe, Kabhupatèn Sidenreng Rappang, Celebes, è taon 1918 - sèdhâ è Parepare, Sulawèsi, è tangghâl 2 Pèbruwari 1947 è omor 29 taon) èngghi panèka pajuwang sè gâgâ' ḍâri ḍaèra Sulawesi Selatan. Salèrana aropaa'aghi Panglima lu-ghâllu TRI Divisi Hasanuddin kalabân pangkat Letnan Jendral. Salèrana èparèngè ghellar Pahlawan nasional Inḍonèsia sareng prèsidèn Susilo Bambang Yudhoyono è tangghâl 9 Nopèmber 2025 ḍâlem kaètan ngèmodhi Arè Pahlawan 10 Nopèmber 2005.

## Biografi
### Bhâbhâr
Andi Abdullah Bau Massepe panèka pottrana Andi Mappanyukki (sala sèttong Pahlawan Nasional ḍâri Sulawèsi Lao') bân èbhuna Besse Arung Bulo (pottrèna Radhin Sidenreng, pottra dâri La Sadapotto Addatuang (karaja'an) Sidereng). Salèrana panèka katoronan ḍuwâ' karaja'an rajÂ è Sulawèsi Lao' panèka Karaja'an Bone bân Gowa. Salèrana jhughân katoronan lèma' karaja'an è bârâ'na Danau Sidenreng èngghi panèka Suppa, Allita, Sidenreng Rappang bân Sawito.

### Sèdhâ
Andi Abdullah Bau Massepe è tèmba' matè sareng pasukan Mayor Raymond Westerling – Korps Pasukan Khusus Bâlândhâ – tangghâl 2 Pèbruwari 1947 sa'amponna ètahan 160 arè. Salèrana sèdhâ 10 arè sa'amponna Konferènsi Pacekke (20 Januwâri 1947). Pasarèyanna bisa ètemmo è pasarèyan Pahlawan è Parè-Parè (110 kilometer lao'na Makassar). Parkara sèdhâna, è wawancara sareng kalowargana (Hajjah Andi Habibah, pottrana sè sareyang), èpon nyata'aghi jhâ' salèrana ta' ètemba' matè sareng Westerling, namong èsangka èpatè'è kalabân ècèkkel. Kasèdhâ'ânna jhughân èpèyara sareng orèng Bâlândhâ bân taḍâ' saksè mata sè nèngghu èpate'è.

## Sombher
Amir Sjarifoeddin

**Amir Sjarifoeddin Harahap** (ER, EYD: Amir Syarifuddin Harahap; 27 April 1907 - 19 Ḍèsèmber 1948) panèka sala sèttong politisi bân wartawan Inḍonèsia sè dhâddhi Perdana Menteri Inḍonèsia kapèng ḍuwâ' ḍâri taon 1947 kantos 1948. Mènangka sala sèttong pamèmpèn lèmbâng kacèr bâkto Revolusi Nasional Inḍonèsia, sabellunna atugas mènangka Menteri Informasi ḍâri taon 1945 kantos 1946 bân Mentri Pertahanan ḍâri taon 1945 kantos 1948. Amir bhâbhâr ḍâri kalowarga bangsawan Sumatera bân ajhâr è Universitas Leiden. È Leiden, salèrana dhâddhi angghuta ḍèwan himpunan mahasiswa Gymnasium è Haarlem bân noro' è organisasi mahasiswa Batak Jong Batak. Salèrana palèman ka Inḍonèsia amarghâ masala kalowarga namong nerrossaghi sakola'anna è *Rechts Hogeschool* è Batavia.
Algemeene Middelbare School

***Sakola'an Algemeene Middelbare*** ( **AMS** ) panèka ondhâk sakola'an è Bâlândhâ (bân jhughân Hindia Bâlândhâ   bân Suriname ) è bâbâna abad ka-20, èpadhâddhi ondhâk sakola'an menengah è sistem pendidikan Amerika Serikat. Sè nerrossaghi panèka mavo bân vbo, sè kaḍuwâ'na samangkèn èghântè'è sareng vmbo.

## Atoran Penḍiḍikan 1848, 1892, bân Kabijaghân Etika 1901
Atoran penḍiḍikan dhâsar ka'angghuy orèng-orèng è bâkto Hindia Bâlândhâ pertama kalè èpakalowar è taon 1848, bân èsambhât è taon 1892 è ḍimma penḍiḍikan dhâsar kodhu èsadiyâ'âghi è bâng-sèbâng Karèsidènan, Kabhupatèn, Kecamatan, otabâ kennangenna kerajinan, *perdagangan*, otabâ pusat-pusat sè parlo laènna. Atoran sè kapèng tello' (1898) èlaksana'aghi è taon 1901 sa'amponna *Kebijakan Etika* otabâ *Kebijakan Timbal Balik* Karaja'an Bâlândhâ, sè ènyata'aghi è ḍâlem khutbâ penobatan Ratu Wilhelmina Bâlândhâ è tangghâl 17 Sèptèmber 1901, sè poko'na aghâdhuwi 3 hal pentèng, èngghi panèka irigasi, transmigrasi, bân pamolangan .

Jalur sakola'anna orèng Bâlândhâ bân orèng Èropa è Hindia Bâlândhâ panèka:

* *[[Europeesche Lagere School]]* ( ELS ) - HBS V;
* *[[Europeesche Lagere School]]* ( ELS ) - HBS III - HBS V;
* *[[Europeesche Lagere School]]* ( ELS ) - Gymnasium/Lyceum; otabe
* *[[Europeesche Lagere School]]* ( ELS ) - MULO - AMS .

## Sombher
Panji Surachman Cokroadisuryo

**Raden Mas Pandji Soerachman Tjokroadisoerjo** ( EYD : **Panji Surahman Cokroadisuryo** ) ( 30 Agustus 1894 – tangghâl 16 Nopèmber 1952  ) panèka insinyur kimia asli sè lu-ghâllu sè atugas mènangka Menteri Kemakmuran è Kabinet Presidensial, Menteri Keuangan è Kabinet Sjahrir I, bân Presiḍèn lu-ghâlluna Universitas Indonesia sa'amponna pangallèyan kadaulatan Republik Inḍonèsia.

## Riwayât Oḍi'
Raden Mas Pandji Soerachman Tjokroadisoerjo bhâbhâr è Wonosobo, Jhâbâ Tengnga tangghâl 30 Agustus 1894. Bhâbhâr ḍâri kalowarga Bupati è Wonosobo, ramana Raden Mas Toemenggong Soerjohadikoesoemo, Bupati katello'na Wonosobo. Eppa’na èngghi panèka Raden Mas Adipati Ario Tjokroadisoerjo, Bupati kaḍuwâ’na Wonosobo. Manabi ètalèktèghi lebbi jhâu, Soerachman panèka toronan ka-5 ḍâri Hamengkubuwana II . Soerachman akabin sareng R.Aj. Soenarti (potrè tong-settongnga Bupati Kabhupatèn Grobogan, RAA Pangeran Soenarto) se gi’ aomor 16 taon è taon 1922. Kabinan ka’ḍinto kalampan amarghâ karebbhâ orèng seppo ḍâri kaḍuwâ’ pihak se paḍâ Bupati. Ḍâri kabinanna, salèrana aghâdhuwi 3 pottra binè' bân 1 pottra lake':

# RA Soerachti (Akabin sareng Dr. Afloes);
# RA Soenarni (Married sareng Mr. Soemardi Mangoenkoesoemo);
# RA Isbadi, akabin ḍukalè: ka TW Mulia (ana'na Todung Sutan Gunung Mulia ) bân ka Letnan Kolonel H. Daan Jahja (Gubernur (Militer) Jakarta bân Komandan Divisi Siliwangi);
# RM Soenarto, sèdhâ è bâkto gi’ anom.