Maleo

Maleo, otabâ maleo senkawor ( Macrocephalon maleo ), panèka sala sèttong mano' Indonesia sè palèng unik bân langka, endemik è Polo Sulawesi. Mano' panèka èkennal polana strategi reproduksi sè ta' biyasa: ngandellagi panas alam dâri mataarè, pasè' pantai, otabâ tana vulkanik kaangghuy èinkubasi tellor, èbandhingaghi èinkubasi langsung sareng orèng towana. è sabâbhân siklus odi'na, maleo nojjhuaghi kalakoan sosial sè èkasennengi. Mano' sè la towa odhi' è pasangan monogami, alakoh areng-sareng kaangghuy mèlè bân ajâgâ kennengngan nyarang. Tèllor maleo cè' bhâghusna èbandhingaghi bân badanna orèng towana, maske è antarana tellor sè palèng bhâghus è dunnyana mano' è bâbâna bhâdhânna. Saellana ètanè, ana'na ampon èbulu, bisa ngabber, bân mandiri, nyarèh kakanan dhibi' tanpa bimbingan otabâ perawatan dâri orèng towana.

Kalakowan sè unik panèka madhâddhiyâghi maleo mènangka spesies sè penting è dâlem biologi kalakowan bân pangajharan konservasi, bân jhughân simbol fauna endemik soghi è Sulawesi, sè cè' aghântongna dâ' pelestarian habitat alamna.

## Ciri-Ciri
Maleo iyâ arèya mano' megapode sè okoranna sadhâjâ, kalabân lanjhang badanna ra-kèra 55 cm. Penampilanna cokop khas, ètandhai kalabân buluna sè item mengkilap, jambul sè menonjol è cethagga, bân kolè'na mowana sè mèra. Bhâgiyân bâbâna cèndhâng mèra pucet. Bhinè' umumna sakoni' lebbi kenik bân lebbi petteng bârna dâri lakè'. Jambul è cethagga maleo èyangghep abâdâhaghi organ indrawi, abhânto mano' kaangghuy ngaonèng kondisi tana bân suhu sè teppa' kaangghuy ètellor.

Maleo èpanèka è alas ojan Sulawesi, sè bâdâ è semma'na pantai pasè', daerah panas bumi, otabâ lereng vulkanik. Habitat panèka cè' parlona polana nyadhiyaaghi sumber panas alami kaangghuy inkubasi tellor. Maleo serrèng ajhâlân otabâ alari è tana bâkto nyarè kakanan otabâ èjhâuwi babaja, bân jhârang ngabber kajabana mon parlo. Kakananna aropa'aghi bibit, buwâna, bân invertebrata kènè' akadhi serangga. Bâdâh sè biasana odhi' è dâlem kalompo' kènè' bân abâdâh è ka'-bhungka'an è malem arè.

Kalakoan reproduksi maleo panèka khas dâri spesies panèka. Tellorra ce' rajana, ra-kera lema kale okoranna tellor ajam, berra'na kantos 240-270 gram. Tèllor èkobur è pasè' otabâ tana sè èpanasaghi sareng mataarè otabâ aktivitas vulkanik, saterrossa èbâgi kaangghuy ètetas ta' kalabân èinkubasi orèng towa. Proses inkubasi èghunaaghi sekitar 80 arè. Sabbhân ana' mano' ghâpanèka netas, kodhu ngabber ka attas, proses sè bisa èghunaaghi kantos duwâ' arè. molaè jârèya, ana' mano' ghâpanèka langsung mandiri, sanajân ngadhep ka rèsiko predator sè tèngghi akadhi olar, kadal monitor, bân mano' mangsa.

Satèya, Klasifikasi Spesies Terancam Punah noddhuaghi jhâ' spesies panèka ta' terancam punah. Populasi terros toron polana panen tellor manossa, kaancoran habitat, bân tekanan predasi. Kaangghuy ajâgâ wilayah panèka, maleo èlindungi menorot hokom Indonesia bân ècanthet è CITES. Bânnya' upaya konservasi sè ampon èlampa'aghi, salaèn èpadhâddhiyâghi kawasan lindung akadhi Tambun Wildlife Sanctuary bân keterlibatan masyarakat lokal, bân jhughân pendekatan budaya bân kebijaksanaan lokal, khusussa è Sulawesi Tengnga bân wilayah Banggai.

Salaèn èkennal polana kabiyasa'an sè unik, maleo jhughân aghâdhui peran kaangghuy ajaga keseimbangan ekosistem alas Sulawesi. Kalabân ngakan buwâ bân bibit, mano' panèka abhânto nyaba' tombuwân alas. Aktivitas èghâli è bâkto ètellor jhughân èpangaro dâ' struktur tana è sekitarna. Maleo aghâdhui nilai sè signifikan ghâbây masyarakat lokal. È pan-bârâmpan kennengngan, mano' panèka èhormati bân èlindungi lèbât hokom adat, khusussa kaangghuy mabâtesi panen tellor. Cara panèka abhânto upaya konservasi polana èbâgi dâ' komunitas sè odhi' è semma'na habitat maleo.

Kabâdâ'ân maleo serrèng èangghep mènangka tandha jhâ' lingkungan pagghun rèlatif murni. polana cè' ngandellagi alas bân sumber panas alam, kelangsungan odi'na maleo èkabâliaghi èkabâliaghi dâ' pelestarian lingkungan alam Sulawesi sacara keseluruhan.

## Sombher