Wor

Tarian Wor panèka sala sèttong tarian bân lagu tradisional sè asalla dâri orèng Biak Numfor è Papua, Indonesia. Bhângon seni panèka ta' bisa èpèsah dâri kaodhi'ân budaya bân rohani orèng Biak, polana abâdâhaghi media kaangghuy aghâdhui sokkor, ngormatè leluhur, bân nandha'aghi acara-acara sosial sè penting. Kalabân kombinasi gerak, lagu, bân irama, Tarian Wor abâdâhaghi sarana komunikasi simbolis sè nyatuaghi masyarakat lèbât ikatan tradisi bân kaparcaja'an.

È dâlem tradisi Biak, Wor bânnè namong penampilan seni namong bâgiyân sè bermakna dâri ritual tradisional. Sabbhân gerakan bân ayat è Wor ècerminaghi nilai-nilai kebersamaan, keberanian, bân hubungan sè harmonis antara manossa, alam, bân dunnyah rohani. Pramela dhari gapaneka, Tari Wor ka’dinto eangghep aropa’agi warisan kabudhajaan penting se ngagambaragi jati diri tor pandangan oreng Biak Numfor.

## Artena
Menorot para ahli kabudâjâ'an Papua, tradisi Wor èpahami bânnè namong mènangka seni pertunjukan namong jhughân mènangka sistem kaparcaja'an tradisional orèng Biak Numfor. È dhâlem arte panèka, Wor serrèng èsebbhut mènangka agama tradisional, polana ngator hubungan manossa kalabân kakowadhân rohani.

Sacara umum, Wor andi' duwâ' arte otama.

Pertama, Wor èpahami mènangka upacara tradisional, serangkaian ritual sè èlakoni è acara-acara penting è kaodhi'ân, akadhi kalahiran, pernikahan, peresmian pemimpin, bân jhughân kamatèan.

Kaduwâ', Wor jhughâ aghânḍhu' artena lagu-lagu tradisional, sè aropa'aghi puisi-puisi sakral sè ènyanyiaghi è bâkto bâng-sèbâng upacara, ta' kalabân iringan musik, bân èpabânnya'aghi dâri toron ka toron.

Sacara simbolis, Tradisi Wor èghâdhui nilai-nilai budaya bân rohani sè abâdâhaghi kaangghuy ngator hubunganna orèng Biak sareng Pencipta, sareng manossa laèn, bân sareng dunnya alam sè èdhi'i. Wor abâdâhaghi sarana kaangghuy ajaga keseimbangan è dâlem kaodhi'ân bân harmoni sosial.

È dâlem kaparcaja'an Biak, Wor panèka bâgiyân dâri ibada dâ' otoritas tertinggi, sè èparcajâ terdiri dâri pan-bârâmpan entitas otama:

* Nanggi, pangobasa langnge’ otaba langnge’;
* Mansren Manggundi, pangobasa tong-settongnga tor se paleng tenggi e dhalem sadajana kaodhi’an;
* Karwar, roh-erroh almarhum se paggun ajaga sambung ka dunnyana manossa.

Lebat Wor, orèng Biak parcajâ jhâ' komunikasi antara manossa, bangatowana, bân kakowadhân ilahi bisa èpadhâddhi kalabân cara sè soccè bân bermakna.

## Macemma Wor
È dâlem tradisi orèng Biak Numfor, Wor andi' pan-bârâmpan macem, èbidhâaghi kalabân fungsi tradisional bân kadhâddhiyân sè èbâdâ'aghi. Bâng-sèbâng macem Wor ènyanyiaghi bân ètari kalabân arte sè bhân-sabbhân.

* Wor Famarmar panèka Wor sè èkabâ' sareng kadhâddhiyân kasossa'an, akadhi kamatèan. Nyanyian bân gerakan panèka solemn, aropaaghi hormat dâ' roh leluhur bân ekspresi kasossa'an keluarga.
* Wor Mambri èlakoni è situasi sè senneng, akadhi paraya'an tradisional, panen sè berhasil, otabâ kamennangan. Jenis panèka aghâdhui kasennengngan bân sokkor dâ' Gustè Allah bân bangatowana.
* Wor Kankarem abâdâh kaangghuy makowat solidaritas bân persatuan, biasana èlaksanaaghi è kompolan-kompolan tradisional sè bânnya'. Wor panèka aghâdhui ikatan sosial antara klan bân masyarakat.
* Wor Perang otabâ Wor Kepahlawan (pahlawan) aghâmbârraghi keberanian bân semangat juang, serrèng èkabâ'aghi kalabân carèta-carèta perjuangan leluhur bân pertahanan wilayah.

Saèngghâ, jenis-jenis Wor panèka nojjhuaghi jhâ' tarian bân lagu-lagu panèka bhunten namong seni pertunjukan, namong aropaaghi bâgiyân penting dâri sistem tradisional, rohani, bân sosial orèng Biak Numfor.

## Sombher