open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mira Lesmana

**Mira Lesmanawati** (lahèr 8 Agustus 1964) èngghi panèka sorang produser Indonèsia bân tamaso' sinèas sè "maodi' polè" perfilman Indonèsia è taon 2000-an. Salèrana aropa'aghi potrè dâri musikus jazz lègendaris Indonèsia, Jack Lesmana bân panyanyi Indonèsia, Nien Lesmana, sakalangkong kakak dâri musikus jazz Indonèsia, Indra Lesmana. Lulusan Institut Kesenian Jakarta sè èkennal minangka produser "atangngan dhingghin" panèka amolaè karièrra è parusaha'an pariklanan. È taon 1996, salèrana maddhek Miles Productions, sè saterrossa amproduksi pan-bârâmpan film suksès akadhi *Ada Apa Dengan Cinta*, *Petualangan Sherina*, sarta *Laskar Pelangi*. Dhalem karya-karyana, Mira segghut apartner (mitra) sarèng sahabhâddhâ, sutradara Riri Riza. Mira èngghi panèka kakak kandung dâri musisi Indra Lesmana, bân akrama sarèng aktor Mathias Muchus.

Mira Lesmanawati otabâ sè lebbi èkennal minangka Mira Lesmana lahèr è Jakarta, 8 Agustus 1964 dâri tokoh jazz kalonta Jack Lesmana bân panyanyi sènior taon 1960-an adârâ Jhâbâ, Nien Lesmana. Lahèr dâri kaluwarga musikus rupana ta' narèk mènat Mira ka'angghuy noro' jhu-tojjhuna abâ'na sadhâjâ. Molaè kènnè' salèrana ampon noro' lès privat piano namong ta' nonjhu'aghi parkembângan sè signifikan, saèngghâ pan-bârâmpan taon ajhâr, salèrana arasa ta' pènter bân molaè apèkkèr jhâ' bakatta bânnè è ka'dissa. Sanajjan sapanèka, salèrana aghâdhuwân katerrroan minangka panolès laghu. Kabiyasa'an maos bân mèyarsa'aghi dhongèng dâri ghuru SD-na aghâbây salèrana terro dâ' sastra bân tolsan. Cèta-cètana è masa kènnè' èngghi panèka adhâddhi sorang èlmowan otabâ detektif, bân nilaina è sakola aghâbây salèrana segghut adhâddhi juara kelas. Namong, film gâbhâyânna George Lucas, *Star Wars Episode IV: A New Hope* (1977), ngobâ arah cèta-cètana bânngainspirasi salèrana ka'angghuy adhâddhi pangghâbây film.

È omor 16 taon, Indra nyu'un salèrana ka'angghuy abhânto prosès panolèsan lirik laghu, bân kolaborasi kalabân mèlodi piano sè ècipta'aghi Indra nyatana mabuwa hasèl. Laghu kapèng sèttong sè ètolès Mira panèka berhasèl ngaterraghi Indra ollè bèasiswa è New South Wales Conservatorium of Music è Australia. È taon 1979, Mira sakaluwarga allè ka Australia ka'angghuy ngancancè Indra sè asakola è ka'dissa, bân katerrroan Mira dâ' film sajan atamba nalèka alèngghi è Sydney. Saampona molè sakola, salèrana amèr-amèr terros nongghu film, bhâghus è bioskop otabâ è compo'na asareng orèng towana. Sanajjan ajhâr bhâsa Inggris è Indonèsia sabellunna, Mira tetep bhâi arasa kalèbodhân kalabân aksèn Australia è bâkto-bâkto awwâl kadâtengnganna. Hobi nongghu filmma sacara ta' langsong aghuna ka'angghuy abhânto salèrana ajhâr bhâsa Inggris, salaèn dâri buku carèta.

## Sombher
Rima Melati

**Marjolien Tambajong** (22 Agustus 1939 – 23 Juni 2022), sè èkennal minangka **Rima Melati**, èngghi panèka sorang pameran, panyanyi, bân modèl Indonèsia toronan Bâlândhâ bân Minahasa. Salèrana ampon ènominasiyaghi kaghâbây pan-bârâmpan panghargâ'ân, tamaso' ennem Piala Citra Fèstival Film Indonèsia bân amennangaghi sala sèttongnga, minangka pameran palèng saè kaghâbây peranna dhalem film *Intan Berduri*. Rima èlahèrraghi è Tondano, Hindia Bâlândhâ, è tangghâl 22 Agustus 1939 minangka potrè kapèng duwâ' dâri empa' ataretan pasangngan Marinus Van Rest bân Non Kawilarang (27 Oktober 1917—27 Juni 1997). Èbhuna, Non Kawilarang, èngghi panèka sorang parancang bân parintis dhunnya mode Indonèsia. Salèrana aghâdhuwân taretan kandung sè asmaèpon Jolly Tambayong, bân Dorothea Tambayong sè aropa'aghi èbhu dâri Debby Cynthia Dewi.

Asma Rima Melati sabhenderrâ aropa'aghi parèngan dâri Soekarno. È sakètar awwâl taon 1960-an, Bung Karno kasokan aghântè asma orèng sè èkaonèngè, sè èrasa abâu bârâ'-kabârâ'ân. Asma asli Rima, Marjolien Tambajong, kalabân olok-olagan Lientje, èsto onèng èdhâbuwaghi bârâ'-kabârâ'ân sarèng Bung Karno. Rima onèng araè Piala Citra è Fèstival Film Indonèsia taon 1973 kaghâbây katègori Pameran Utama Wanita Terbaik dhalem film *Intan Berduri* asareng Benyamin Sueb sè ollè panghargâ'ân minangka Pameran Utama Pria Terbaik dhalem film sè padhâ. È kasempadhân laèn, Rima jhughân onèng ènominasiyaghi kaghâbây panghargâ'ân Pameran Pembantu Wanita Terbaik è pan-bârâmpan Fèstival Film Indonèsia, èngghi panèka dhalem film *Kupu-Kupu Putih* (1984), *Tinggal Landas buat Kekasih* (1985), *Pondok Cinta* (1986), *Biarkan Bulan Itu* (1987), bân *Arini II (Biarkan Kereta Itu Lewat)* (1989). Salaèn gâpanèka, è ajang Fèstival Film Asia Pasifik kapèng 50, Rima araè panghargâ'ân *Best Supporting Actress* dhalem film *Ungu Violet*.

Rima sempet aktif jhughân aperan dhalem sèrial tèlèvisi akadhi Wulan (RCTI), Kabut Sutera Ungu (Indosiar), Nyonya Nyonya Sosialita/Laba-Laba Cinta (Indosiar), bân Candy (RCTI). Salaèn gâpanèka, Rima jhughân èkennal minangka sutradara tèlèvisi sè sala sèttong karyana èngghi panèka Api Cinta Antonio Blanco.

## Sombher
Nia Dinata

**Nur Kurniati Aisyah Dewi** otabâ sè èkennal minangka **Nia Dinata** (lahèr 4 Maret 1969) èngghi panèka sorang sutradara Indonèsia. Babine' adârâ Sunda bân Minang panèka aropa'aghi cocco dâri pahlawan nasional Otto Iskandardinata bân potrè dâri Dicky Iskandardinata. Awwâl karièr sutradara babine' panèka èmolaè dâri pangghâbây klip video bân film iklan. È awwâl taon 2000, Nia maddhek parusaha'an film indepènden Kalyana Shira Film, laju adhâddhi sutradara film *Ca Bau Kan* (2002) sè è-angka' dâri novèl kalabân judul sè padhâ karya novelis Remy Sylado. Latar carèta kadhâddhiyân è taon 1930-an, sè nyarèta'aghi kisah tokoh pejuang akabangsa'an Tionghoa, bân film panèka ollè bânnya' panghargâ'ân dâri pan-bârâmpan fèstival internasional.

È taon 2004, salèrana nyutradaraè film *Arisan!* sè cè' suksèssa dâri panjuwâllan sè saè sarta komèntar kritikus. Film panèka narèma bânnya' panghargâ'ân, tamaso' dâri Fèstival Film Indonèsia bân MTV Movie Awards. Karya saterrossa sè jhughân narèma pojhiyân dâri kritikus film èngghi panèka *Berbagi Suami*, film sè abahas parkara poligami dhalem tello segmèn sarta alibataghi bânnya' pamaèn film/tèater kawakan, akadhi Ria Irawan, Jajang C. Noer, bân Tio Pakusadewo. Salaèn minangka sutradara film, Nia jhughân onèng alibat è dhunnya tari. Sala sèttong kiprahna è bidhâng senni tari èngghi panèka nalèka salèrana akolaborasi sarèng maestro tari Tom Ibnur, è ka'dimma Nia adhâddhi panolès naskah dhalem karya tari *Legendra Padusi* sè ngangka' lagènda babine' Minangkabau. Karya sè alibataghi asma-asma rajâ, akadhi Ine Febriyanti, Jajang C. Noer, Niniek L. Karim, Arswendy Nasution bân Marissa Anita, sarta 50 panari bân musisi sè èsutradaraè Rama Soeprapto gâpanèka saterrossa èpentasaghi è Tèater Jakarta, Taman Ismail Marzuki, Jakarta.

## Panghargâ'ân
Dhalem hal panghargâ'ân bân pangakoan, Jane Perlez dâri *New York Times* agâmbârraghi Nia minangka "pangghâbây film pandhâteng anyar sè cè' abakatta" è Indonèsia è taon 2006. Duwâ' film sè èsutradaraè salèrana (*Ca-bau-kan* bân *Berbagi Suami*) sarta sèttong film sè èproduseri salèrana (*Biola Tak Berdawai*) èajhuwaghi minangka parwakilan Indonèsia kaghâbây Film Internasional Palèng Saè è Academy Award. Salèrana jhughân araè panghargâ'ân è Fèstival Film Indonèsia 2004 kaghâbây film *Arisan!*, MTV Indonesia Movie Awards 2004 minangka "Sutradara Terbaik", bân *Best Feature* è Fèstival Film Internasional Hawaii kaghâbây film *Berbagi Suami*.

## Sombher
Devi Asmarani

Devi Asmarani (lahèr 28 April 1972) panèka panolès lèpas bân *kolumnis* Indonèsia. Panjânnângèpon mènangka pèmpènan rèdhaksi sarta sala sèttong sè maddhek mèdia Magdalene, sè ngangka' parkara-parkara sè akaidhân bi' bini'an bân kabhârâghâmân gènder. Devi narèma pènyalèyan SK Trimurti ḍâri Aliansi Jurnalis Independen è taon 2018 polana usahana dâlem nyowara’aghi parkara-parkara bini'an. Panjânnângèpon jhughân ètettepaghi mènangka *UNDP Indonesia Changemaker* è taon 2024 polana kabhâghussanna ḍâlem ngembangaghi jurnalisme sè progrèsif sarta sènsitif gènder.

Sabelumma maddhek Magdalene abâreng Hera Diani è taon 2013, Panjânnângèpon ampon alako mènangka jurnalis bân korespondèn ghâbây pan-berampan mèdia salama lebbi ḍâri lèma bellas taon.

## Kaoḍiân Awwâl bân Pandidighân
Devi lahèr è Jakarta è tangghâl 28 April 1972. Panjânnângèpon rajâ è Jakarta sarta è pan-berampan kottha è Indonesia. Kalakoânna rammaèpon mènangka paghâwai bank pamarènta maharussaghi panèka sarta kalowargana pindha-pindha kota sabbhen tèllo' kantos empa' taon. Panjânnângèpon pèrna enneng è Kalimantan bân Sulawèsi sabelumma saterrossa abâli ḍâ' Jakarta bâkto SMP. Panjânnângèpon marèna pandidighân SMA è Ohio polana nuro' partokeran ajjhâr è ka'ḍissa. Salastarèna SMA è Amerika, panèka nerrosaghi kuliah sarjana è dâlem biḍâng jurnalisme è Universitas North Alabama. Devi abâli dâ' Indonesia salastarèna lulus ḍâri universitas. È taon 2016, Panjânnângèpon pèrna abâli dâ' Amerika polè, teppa'na è Washington DC, ghâbây nuro' lakèna sè alako salama sakitar sèttong taon è ka'ḍissa. Bâkto enneng è Washington DC jârèya, Panjânnângèpon pèrna nuro' program panolèsan fiksi è Universitas John Hopkins.

## Sombher
Dwi Anggia

Dwi Anggia (lahèr 19 Januari 1983) panèka sala sèttong jurnalis Indonesia. Panèka anoro' è dhunnyana panyiaran sajjhek taon 2002, tamaso' dhâddhi pambhâbhâ acara bân pambhicara publik. È ḍâlem ajâng Dhebat Prèsidhèn Indonèsia 2024, Dwi ètettepaghi mènangka sala sèttong moderator è dhebat sè kapèng lèma' calon prèsidhèn Indonèsia 2024.

## Pandidighân bân Karir
Dwi panèka lulusan ḍâri Universitas Andalas. È molaèna, panèka sala sèttong panyiar radio bân panolès naskah è taon 2002 kantos lulus kuliah è Radio Arbes FM, Padang, Sumatera Bârâ'.

Panèka molaè karèr è dhunnyana jurnalistik lèbhât ajâng '*SCTV Goes to Campus*', è dhimma è acara jârèya panèka atèmmo sareng Karni Ilyas, bân ma'asèl dhâddhi juara tèllo'. Sajjhek lulus kuliah è taon 2004, Anggia lulus tès è BPD Trans TV bân è Liputan 6, sè akhèrra panèka mèlè ghâbây nuro' sareng SCTV. Dwi jhughân pèrna dhâddhi pambhâbhâ bhritâ è TVRI Sumatera Bârâ'. Sajjhek taon 2009, Anggia aghântè dhâddhi pambhâbhâ bhritâ bân produser purnabhâkto è Antv kantos taon 2011, sarta mabhâḍhâ program khusus bini'an sè judulla *'Cantik*'. Saterrossa panèka nerrosaghi karèrra abhâreng tvOne mènangka *associate producer*, pambhâbhâ bhritâ, bân akhèrra dhâddhi *associate producer*.

## Sombher
Francisca Christy Rosana

Francisca Christy Rosana otabâ sè toman èolok Cica panèka wartawan biḍâng politik Tempo. Panèka èkennal mènangka sala sèttong pambhâbhâ *acara siniar Bocor Alus Politik* è kanal *YouTube Tempo.co.*

È bulân Maret 2025, panèka narèma macem-macem tèror, antarana iyâ arèya pakèt kopala bhâbhi sè èkèrèm dâ' kantor Tempo, *doksing* lèbhât mèdia sosial, èolok lèbhât tèlpon sarta ètotol sareng orèng sè tak èkennal, sarta akun *WhatsApp* ghâḍhuwanna èbhuna èrètas.

È bulân Agustus 2025, panèka ollè pènyalèyan *Udin Award* ḍâri Aliansi Jurnalis Independen.

## Pandidighân
Cica panèka lulusan Sastra Indonesia Universitas Gadjah Mada taon 2014. Sataon salastarèna lulus, panèka molaè alako è Tempo.

## Penyalèyan
È tangghâl 8 Agustus 2025, panèka narèma pènyalèyan *Udin Award 2025* sè èparèngaghi è dâlem acara pèngettan arè olang taon Aliansi Jurnalis Independen (AJI) sè kapèng 31 è Jakarta. È dâlem macem-macem tèror sè èrassa'aghi, Cica èpèkkèr terros aghâḍhuwi dhèdhikaasi è biḍâng jurnalistik bân tak matoron kualitas bhritâna. Selaèn Cica, jurnalis Tribun Sorong sè nyamana Safwan Ashari Raharusun jhughân narema pènyalèyan sè paḍâ. Sataon sabelumma, panèka abhâreng tim *Bocor Alus Politik* narèma pènyalèyan *Oktovianus Pogau* bân *Udin Award*.

## Sombher
Rosianna Silalahi

**Rosianna Magdalena** **Silalahi** (lahèr 26 September 1972), otabâ sè èkennal kalabân olok-olagan **Rosi**, èngghi panèka pewara bhârita bân mantan Pamimpin Rèdaksi Liputan 6 SCTV. Samangkèn Rosi aropa'aghi Direktur Utama è Kompas TV bân pewara ghellâr wicara Rosi. Potra bungso dâri tello ataretan pasangngan L.M. Silalahi (alm) bân Ida Hutapea panèka aghâlut è dhunnya jurnalistik molaè bâḍâ è bangku SMA. Nalèka asakola è SMA Santa Ursula, Rosi noro' kagiyâtan èkstrakulikulèr majalah dhindhing bân aktif è majalah sakola, Serviam. Saampona SMA, Rosi noro' selèksi panarima'an mahasiswa anyar paguruwan tèngghi naghârâ. Namong sayang, Rosi ghâghâl ètarèma è Jurusan Komunikasi Fakultas Èlmo Sosial bân Èlmo Politik Universitas Indonèsia bân ètarèma è pèlèyan kapèng duwâ', Jurusan Sastra Jeppang Fakultas Sastra Universitas Indonèsia. Sanajjan sapanèka, kahandâ'â kaghâbây adhâddhi wartawan ta' onèng pèghâ'.

Saampona araè ghellâr sarjana, Rosi ngirimaghi lamaran lako ka TVRI sè teppa'na mukkâ lowongan. Sempet alako è parusaha'an pariklanan salama pan-bârâmpan bulân, Rosi aherra èolok kaghâbây ajhâlânnè tès è TVRI bân ètarèma minangka naralapor. È ka'dinto awwâl karièr sè maparajah asma Rosi. Kasempadhân dâteng è taon 1998 nalèka Liputan 6 nyarè naralapor bân pewara anyar. Rosi ètarèma bân sataon saterrossa molaè tampil è bârâ'ânna mèjâ siar minangka pamaos bhârita, sanajjan togas minangka rèporter teppak èjhâlânnè.

## Karièr
Karièr Rosi molaè manjhâ' saampona Ira Koesno bân Arief Suditomo ondur dâri SCTV. Rosi adhâddhi sala sèttong dâri 6 jurnalis TV dâri Asia sè ollè kasempadhân awawancara sacara èksklusif Prèsidèn AS George W. Bush è Gheddhung Potè, Washington, D.C., Amèrika Serikat è taon 2003. Asma Rosi sajan kalonta saampona ollè ghellâr Pambâkto Acara *Talk Show* Terfavorit bân Pambâkto Acara Bhârita/*Current Affair* Terfavorit vèrsi Panasonic Gobel Awards 2004. Sataon saterrossa, Rosi jhughân ollè ghellâr terfavorit kaghâbây katègori Prèsenter Bhârita (*Current Affairs*) dhalem ajang Panasonic Award 2005 sè èselengghârâ'aghi bulân Dèsèmber 2005. Sabellunna gâpanèka, è bulân November 2005, Rosi èparèngè kaparcajâ'ân kaghâbây menjabat minangka pamimpin rèdaksi Liputan 6. Nalèka Pemilu 2004, Rosi amproduksi program ‘Kotak Suara’ sè abahas parkara *money politics* saèngghâ salèrana amennangaghi panghargâ'ân ‘Indonesia Journalist Board’ è taon 2004. È taon 2007, Rosi polè araè ghellâr Pambâkto Acara Bhârita/*Current Affair* Terfavorit è ajang Panasonic Award 2007.

## Sombher
Irma Suryani Chaniago

**Irma Suryani Chaniago** (lahèr 6 November 1965) èngghi panèka politikus Partai NasDem sè ajabat minangka angghuta DPR-RI molaè 7 Desember 2021 aghântèè Percha Leanpuri sè ampon sèdhâ è tangghâl 19 Agustus 2021. Salèrana awakilè daèrah pamèlèyan Sumatera Selatan II, sè alèpotè Kabupatèn Ogan Komering Ulu, Kabupatèn Ogan Komering Ilir, Kabupatèn Muara Enim, Kabupatèn Lahat, Kabupatèn Ogan Komering Ulu Timur, Kabupatèn Ogan Komering Ulu Selatan, Kabupatèn Ogan Ilir, Kabupatèn Empat Lawang, Kottha Pagar Alam, Kottha Prabumulih, bân Kabupatèn Penukal Abab Lematang Ilir. Samangkèn, salèrana atogas è Komisi IX. Sabellunna è Partai NasDem, salèrana onèng aktif è Partai Nasional Banteng Kemerdekaan (PNBK).

Dhalem jajâk karièrra, salèrana kapèlè adhâddhi angghuta DPR-RI kaghâbây pèriode 2014 - 2019 dhalem Pileg 2014 lèbat Daèrah Pamèlèyan (Dapil) Sumatera Selatan II sè nyakup pan-bârâmpan kabupatèn bân kottha è wilayah kasebbhut. Sarèng fraksina, Irma ètemmpataghi è Komisi IX sè ngurosè bidhâng Tanaga lakon & Transmigrasi, Kapandhuḍughân, bân Kasèhadhân. Dhalem Partai NasDem, Irma èkaparcajâ megghâ' pan-bârâmpan jabatan. Salaèn ajabat Katowa Bidhâng Kasèhadhân, Babine' & Ana' DPP Partai NasDem, salèrana jhughân amimpin duwâ' organisasi sayap partay, kalabân jabatan minangka Katowa Umum DPP Garda Wanita Malahayati otabâ Garnita Malahayati sè èrèsmiaghi è tangghâl 19 Juli 2011 sarta Katowa Umum DPP Gerakan Massa Buruh (Gemuruh) NasDem sè èdèklarasiyaghi è tangghâl 2 September 2012.

Sabellunna aktif apolitik è Partai NasDem, Irma sè mamarè pandidighân tèngghina è Sekolah Tinggi Ilmu Ekonomi Indonesia, Jakarta panèka èkennal minangka tokoh aktivis parjuwangngan kaum buruh. Salèrana onèng èkaparcajâ minangka Sekretaris Jenderal (Sekjen) Serikat Buruh Maritim & Nelayan Indonesia (SBMNI) bân Katowa MPO Serikat Buruh Perkebunan Indonesia (SBPI).

## Sombher
Herawati Diah

**Siti Latifah Herawati** **Diah** (3 April 1917 – 30 September 2016) èngghi panèka sorang wartawan Indonèsia. Salèrana aropa'aghi raji dâri tokoh pers sè jhughân mantan Mantri Panerangan RI, B. M. Diah.

Herawati lahèr dâri pasangngan Raden Latip, sorang dokter sè alako è Billiton Maatschappij, bân Siti Alimah. Herawati aghâdhuwân kasempadhân ka'angghuy anyamanè pandidighân tèngghi. Saampona lulus dâri *Europeesche Lagere School* (ELS) è Salemba, Jakarta, salèrana asakola ka Jeppang è *American High School* è Tokyo. Saterrossa, atas dhorongngan èbhuna, Herawati mangkat ka Amèrika Serikat ka'angghuy ajhâr sosiologi è *Barnard College* sè berafiliasi sarèng Universitas Columbia, New York bân lulus è taon 1941.

Salèrana abangsal ka Indonèsia è taon 1942 laju alako minangka wartawan *lepas* è kantor bhârita United Press International (UPI). Saterrossa salèrana aghâbung minangka panyiar è radio Hosokyoku. Salèrana akrama sarèng B. M. Diah, sè è bâkto gâpanèka alako è koran Asia Raja. È tangghâl 1 Oktober 1945, B. M. Diah maddhek Harian Merdeka, bân Herawati jhughân alibat dhalem pangembângan harian gâpanèka. È taon 1955, Herawati bân rakana maddhek *The Indonesian Observer*, koran abhâsa Inggris sè dhâ’-adhâ’ è Indonèsia. Koran gâpanèka èterbittaghi bân èbhâghi kapèng sèttong dhalem Konferensi Asia Afrika è Bandung, Jhâbâ Bârâ’, taon 1955. *The Indonesian Observer* ajhâlân kantos taon 2001, manabi koran Merdeka aghântè tanang è aher taon 1999.

È yuswana sè ampon seppo, Herawati ghi’ aktif atekkun hobina amaèn *bridge* duwâ’ kalè saminggu. Malahan, salèrana ghi’ noro’ turnamèn *bridge*. Salèrana adhâbu, kalabân amaèn *bridge*, kamampoan utek bhâkal terros kaasa bân nyegghâ pèkon. Herawati Diah sèdhâ è tangghâl 30 September 2016 è Rumah Sakit Medistra, Jakarta, amarghâ yuswa sè ampon seppo bân ngalamè pangkentellan dârâ. Salèrana èsarèyaghi è Taman Makam Pahlawan Kalibata, è èrèng pasahèyanna rakana, B.M. Diah. Berkat dèdikasina minangka wartawan bân konsistènsina dhalem amarjuwangngaghi kamardhika’an pers, Herawati Diah araè panghargâ’ân “Lifetime Achievement” otabâ “Prèstasi Sapanjhâng Hayat” dâri Persatuan Wartawan Indonesia (PWI) è taon 2007. Salèrana jhughân narèma Bintang Mahaputra dâri pamrènta Indonèsia è taon 1995.

## Sombher
Marissa Anita

**Marissa Anita** (lahèr 29 Maret 1983) èngghi panèka sorang pameran, jurnalis, bân prèsènter Indonèsia. Dhalem kaodi'ân awwâlla, Marissa aropa'aghi potrè dâri sorang èbhu asoko Minangkabau, sarta rama atoronan Jhâbâ bân Tionghoa. Marissa ngalèbadhi masa kènnè'na kalabân allè-ngallè kottha amarghâ lalakon kaduwâ orèng towana. Marissa aropa'aghi ana' tengnga bân babine' sèttong-sèttongnga, manabi kakak bân alè'na Marissa èngghi panèka lakè'.

Marissa akiprah è Metro TV molaè taon 2008 kalabân adhâddhi rèporter lapangan salama tello taon. È taon 2011, salèrana ollè kasempadhân ka'angghuy aliput Fèstival Film Cannes è Paris, Prancis asareng para jurnalis laènna dâri pan-bârâmpan naghârâ. Molaè bulân Mèi 2013 kantos Juni 2019, Marissa allè dâri Metro TV bân adhâddhi pambâkto acara *Indonesia Morning Show* sarta acara bhârita laènna è stasiun tèlèvisi swasta NET. Molaè 2020, salèrana aghâbung dhalem kanal digital kaghunganna Najwa Shihab, Narasi TV sarta stasiun tèlèvisi kaghunganna Telkom Indonèsia, SEA Today, ngibâaghi program *SEA Morning Show* sè èssèna korang lebbi padhâ sarèng *Indonesia Morning Show*, namong abhâsa Inggris.

Jhu-jhâu sabellunna adhâddhi sorang jurnalis, Marissa ampon adhâddhi pamaèn tèater molaè 2005. Salèrana biyasa tampil dhalem drama abhâsa Inggris asareng komunitas tèater sè jhughân abhâsa Inggris, *The Jakarta Players* è Jakarta. È bulân Mèi 2013, Marissa aperan minangka Padusi dhalem pamèntasan tèater *Padusi*, sè ngangka' carèta lagènda babine' è Soko Minangkabau. Karya sè èsutradaraè Rama Soeprapto gâpanèka èpèntasaghi è Tèater Jakarta, Taman Ismail Marzuki, Jakarta.

È taon 2014, Marissa alibat dhalem film *Selamat Pagi, Malam* gâbhâyânna Lucky Kuswandi. Marissa aperan minangka Naomi, mahasiswa senni lulusan New York, Amèrika Serikat sè abâli ka Jakarta bân kaèlangngan idèntitas aslina minangka sosialita. È taon 2015, Marissa amaèn dhalem film ara'anna Rako Prijanto sè ajudul *3 Nafas Likas*.

## Sombher
Maria Ulfah Santoso

**Raden Ayu Maria Ulfah** otabâ **Maria Ulfah Santoso** otabâ **Maria Ulfah Soebadio Sastrosatomo** (18 Agustus 1911 – 15 April 1988), sè sabellunna èkennal minangka Maria Ulfah Santoso, èngghi panèka sala sèttong mantan Mantri Sosial è Kabinèt Sjahrir II. Asma Santoso èpondhut dâri asma raka sè kapèng sèttong, bân asma Soebadio Sastrosatomo èpondhut dâri asma raka sè kapèng duwâ' saampona raka sè kapèng sèttong sèdhâ. Salèrana aropa'aghi babine' Indonèsia sè dhâ'-adhâ' sè araè ghellâr sarjana hukum, amanè jabatan mantri, bân angghuta Dewan Pertimbangan Agung (DPA). Salèrana amolaè karièrra minangka tanaga honorèr bâgiyân perundang-undangan Kabupatèn Cirebon sarta onèng adhâddhi ghuru AMS Muhammadiyah Jakarta è taon 1943.

## Karièr
Salama pandhudhughân Jeppang, salèrana alako è Departemen Kehakiman, sabellunna pas allè ka Departemen Luar Negeri. È taon 1946, sataon saampona Dèklarasi Kamardhika'an Rèpublik Indonèsia, Subadio èangghâ' adhâddhi Mantri Sosial dhalem Kabinèt Sjahrir. È antaran taon 1946-1947, salèrana ajabat minangka Sekretaris Perdana Menteri/Dewan Menteri è Jakarta. Saterrossa, è taon 1950-1961, Subadio adhâddhi Katowa Panitia Sènsor Film è Jakarta. Salaèn jabatan tetteppa gâpanèka, salèrana aktif noro' kongrès-kongrès sè èselengghârâ'aghi saè è dhalem naghârâ otabâ è lowar naghârâ. È taon 1968, salèrana ajabat minangka angghuta Dewan Pertimbangan Agung (DPA). Kaghâbây jâsa-jâsana, Maria Ulfah Subadio èparèngè panghargâ'ân Satya Lencana Karya Satya Tingkat II è taon 1961 sarta Bintang Maha Putera Utama è taon 1973.

Salama odi'na, Subadio akrama duwâ' kalè. Sè kapèng sèttong sarèng Mr. Santoso, bân sè kapèng duwâ' sarèng Soebadio Sastrosatomo sè aktif dhalem gherraghân kamardhika'an Rèpublik Indonèsia, angghuta KNIP, Parlèmèn Rèpublik Indonèsia Sementara, Dewan Perwakilan Rakyat Sementara, bân DPR hasèl Pemilu I (1955).

## Sombher
Emma Yohanna

**Emma Yohanna** (lahèr 22 Januari 1955) èngghi panèka sorang pangusahâ bân sènator Indonèsia sè ajabat minangka Angghuta Dewan Perwakilan Daerah Rèpublik Indonèsia dâri Sumatera Barat salama tello pèriode molaè 2009 kantos 2024. Salèrana aropa'aghi raji dâri Hariadi, Katowa DPW Partai Persatuan Pembangunan Provinsi Sumatra Barat.

Dhalem riwayât pandidighânna, Emma Yohanna ngalampana sakola è SD Negeri 27 Padang Pasir, Kottha Padang (1961–1967), Pondok Pesantren Diniyyah Puteri Padang Panjang (1968–1972), bân Sekolah Persiapan IAIN Imam Bonjol Padang (1972–1974). È taon 1974, salèrana molaè akuliah bân saterrossa araè ghellâr Sarjana Muda (B.A.) è Fakultas Tarbiyah Institut Agama Islam Negeri (IAIN) Imam Bonjol Padang è taon 1977. Nalèka adhâddhi santrè, salèrana adhâddhi pangoros Pelajar Islam Indonesia antara taon 1969 kantos 1972. Nalèka toju' è bangku kuliah, salèrana ajabat Katowa Korps-Himpunan Mahasiswa Islam-Wati (Kohati) Cabang Padang antara taon 1978 kantos 1980. Salèrana jhughân onèng akuliah è Sekolah Tinggi Bahasa Asing (STBA) Prayoga Padang.

## Politik
Dhalem dhunnya politik, Emma Yohanna onèng noro' akompetisi minangka calon wali kottha è Pilwako Padang 2013, è ka'dimma salèrana ngaghungè nomer orot sèttong dhalem rapat pleno panetapan nomer orot paserta. Sabellunna, è taon 2002, Emma ampon molaè karièrra minangka pangusahâ kalabân ngaddheghâghi Yayasan Pandidighân Citra Al-Madina Padang. Yayasan gâpanèka anaungè lembaga pandidighân molaè dâri PAUD, TK, kantos SD, sarta Rumah Sakit Ibu dan Anak, è ka'dimma salèrana ajabat minangka katowa yayasan kasebbhut kantos taon 2018.

Salaèn gâpanèka, salèrana jhughân aktif è bârghâi organisasi masyarakat. Emma onèng ajabat minangka Katowa Kaukus Perempuan Politik Indonesia (KPPI) Sumatera Barat (2007–2017), Bâkkèl Katowa Forum Anak Usia Dini Sumbar, Bâkkèl Katowa Puskowan Sumbar, Bâkkèl Katowa Ikatan Wanita Keluarga Agam Padang, sarta Bâkkèl Katowa Ikatan Keluarga Pasaman Barat. Salèrana jhughân èkaparcajâ minangka Bâkkèl Bendahara Ikatan Cendekiawan Muslim Indonesia Sumbar, Bendahara Ikatan Alumni IAIN Imam Bonjol Padang, bân Presidium Korps Alumni Himpunan Mahasiswa Islam Sumatera Barat (2009–2019). Peranna è bidhâng laèn jhughân katingal lèbat jabatanna minangka Bâkkèl Katowa HWK Sumbar, Katowa Dewan Pimpinan Daerah Ikatan Pengusaha Wanita Indonesia Sumatera Barat (2015–2020), Dewan Panasèhat Komunitas Ibu Cerdas Indonesia (KICI) Pusat (2016–2021), Katowa Majelis Taklim Indonesia Sumatera Barat (2016–2021), Dewan Penyantun DPW Gebu Minang Sumatera Barat (2017–2022), sarta Dewan Kahormadhân KICI Sumbar (2018–2023).

## Sombher
Abu Salamah bin Abdul Asad

Abu Salamah ibn Abdul as'aḍ (Arabic: عبد الله بن عبد الأسد) panèka sala sèttong sohabhât Nabi Muhammaḍ. asma aslina abḍullah ibn Abdul as'aḍ al-Makhzumi. Salèrana ekennal kalabân asma jhulughân Abu Salamah, paḍeh bân nyamana ana’ sè sareyang, Salamah. Abu Salamah loka e ḍâlem paperrangan Uhud bân dhâddhi orèng sè sèdhâ syahiḍ. Abu Salamah jhughân èsosoè sareng èbhu se asmana Tsuwaibah, sè jhughân perna nyosoè Nabi Muhammaḍ.

## Biografi
Salèrana sareng rajina, Umm Salamah Hinḍ bint Abi Umayah, tamaso’ sohabhât se ḍâ’-aḍâ’en maso’ Islam. Se kaḍuwâ jâriya anḍi’ ana’ empa', èngghi panèka, Umar, Zainab ban Ḍurah. samarèna sèdhâna abḍullah bin Abdul-as'aḍ, Umm Salamah Hinḍ bint Abu Umayah akabin sareng Nabi Muhammaḍ.

## Hijrah
Abu Salamah perna hijrah ka Ethiopia, èkennal polana kabângalanna bân katarampilân nompa' jhârân.

Abu Salamah bân rajina ngaḍhebbhi tekanan bân gângguwân sè cè' berrâ' en ḍâri kaom kafèr Quraisy, sè aghâbây kaḍuwâ'na hijrah ka Habasyah. è kennengah gh`anika potra se nomer sèttong, Salamah, lahèr. Sa'amponna pan-saponapan bâkto neng è Habasyah, reng-oreng ka’ḍinto molè ka Mekka.

E bakto ḍâpa’ parènta hijrah ka Maḍinah, Abu Salamah ban rajina Umm Salamah alampa’aghi parènta ka’ḍinto. Namong, para Bani Mughirah, ta’ poron manabi sala sèttong ra’yatdhâ entar ka Maḍinah, saèngghâ èkala’ salamah. Ta’ gun coma ghâpanèka, lâ-bhâlâna Abu Salamah ḍâri Banu Abdul as'aḍ ropana ta’ kasokan Salamah dhâddhi bâgiyân ḍâri bhângsana bâḍâ è Banu Mughirah, mangkana eèkala’ ḍâri Umm Salamah. smatrèna suksès, tarnyata rèng-orèng ka'ḍinto ta' ngèdhinè Salamah noro' ramana apindâ ka Maḍinah.

Sanajjan tarèsnana ḍa’ raji ban ana’ ce’ rajâna, parèntana Allah ban Rasulullah è attas sakabbhinna. Abu Salamah nerrosaghi hijrana ka Maḍinah ta’ kalabân reng-oreng sè èkasennengngè. Sa'amponna ra-kèra sataon apèsa, Umm Salamah èparèngè sareng ra’yatdhâ noro’ lakèna ka Maḍinah. salamah èparèngahghi bani Abḍul âs'aḍ ḍâ' ka Ummu Salamah ka'angghuy èghibâ ka maḍina. 

## Jihâḍ
Ghunong Uhuḍ

Abu Salamah noro’ perrang Baḍr sareng Uhud. è bâkto perrang Uhuḍ, salèrana ngaḍhebbhi loka sè sarah, sè adhâddhiaghi abu salamah abit è ḍâlem kasossa'ânna . Bâkto lokana ghi' ta' bârâs samporna, Nabi Muhammaḍ SAW ngangka' salèrana ka'angghuy mimpin pasukan sè cè' kèni'en ra-kèra 150 orèng sohabhât ka'angghuy nyerrang Bani as'aḍ bin Khuzaimah.

Bani as'aḍ kalaban tek-ngètek ngompolaghi pasukan ka'angghuy nyerrang Maḍinah, èkoorḍinasi sareng ḍuwâ’ taretan, Talhah bân Salamah bin Khuwaylid.

Pasukan kasèbbhut sè èpimpin sareng Abu Salamah suksès makala Bani as'aḍ. Kaḍhâddhiyân ka’ḍinto kaḍhâddhiyân è bulân Muharram, taon 4 H. Namong, akibat ḍâri perrang ka’ḍinto, loka-loka Abu Salamah bin Abdul Asad ḍâri perrang Uhud sè ghi’ ta’ baras sakabbina, molat polè tor sajân sara, saèngghâ akhèrra nemmonè syahid è bulân Jumaḍil Akhèr è taon 4 Hijriyah.

## Sombher


Bhângsa:Sohabhât Nabbhi
Krisdayanti

**Kris Dayanti** (segghut èserrat kalabân tolèsan Krisdayanti otâbâ èsingkat kalabân KD; èlahèraghi 24 Maret 1975) èngghi panèka sorang penyanyè, ḍiva pop, pemerran, tor politikus Inḍonèsia. Salèrana èparajâ è kotta kennengenna lahèr sabellun ngallè ka Jakarta è taon 1984. Salèrana arekkam laghu kalabân tèma na'kana' Mègaloman è bâkto aomor sanga' taon. Nalèkana aomor 12 taon, Kris Dayanti makalowar album sè lu-ghâllu. Biasa bhâi, namong gagal è pasaraghi. Salèrana pas arintis karèr kalabân noro' samacemma lomba anyanyè. Èmolaè ḍâri kamennangan è fèstival Asia Bhâghus è Jeppang taon 1992, nyama Kris Dayanti èkennal è inḍustri musik. Salèrana pas agabung sareng Warner Music Inḍonèsia tor makalowar album profèsional sè lu-ghâllu ajuḍul Karebbhâ (1995).

Kris Dayanti terros sukses kritikal sareng komèrsial è Inḍonèsia lèbât pan-saponapan album sè èpakalowar molaè ḍâri pertengnga'an taon 1990-an. Saampona sukses kalabâ singgel "Ngètong Arè" è Malysia è taon 1998, Kros Dayanti noro' èkennal è Asia Mor Lao'. Karèrrâ sè palèng tèngghi ètandhâi kalabân suksessâ konsèr tunggal lu-ghâlluna. Konsèr KD, è taon 2001, sè ngateraghi salèrana ka gellar Ḍiva Pop Inḍonèsia. Laghu-laghu sè bânnya' èkennal tor segghut mabâḍâ konsèr madhâddhiyaghi salèrana dhâddhi penyanyè sè larang è jhâman taon 2000-ân. Sampè' majalah bisnis Swa nolès bâjârna Kris Dayanti è ḍâlem sataon lebbi bânynya' ètèmbhâng dhâddhi Prèsiḍèn Inḍonèsia.

Kris Dayanti akabin sareng musisi Anang Hermansyah è taon 1996. Album ḍuèt lu-ghâlluna Kris Dayanti asareng Anang èngghi panèka Cinta (1996) èghâbây kaangghut biaya akabinna kaḍuwâna. Album kasebbhut suksès rajâ è pasaran tor madhâddhiyaghi kaḍuwâna pasangan ḍuèt palèng paju è Inḍonèsia. Saamponna ajhâlânè kaoḍi'ân lakè binè saamponna akabin selama 13 taon tor ampon aḍuèt bellu' album, Kris Dayanti apèsa kalabân Anang è taon 2009. Salèrana pas akabin sareng Raul Lemos, sorang pengusaha Tèmor Lestè, è taon 2011. Salaèn akarèr è ḍâlem inḍustri hiburan, Kris Dayanti jhughân toron ka politik tor dhâddhi angghuta Ḍèwan Perwakilan Rakyat Inḍonèsia fraksi PDI-Perjuangan prioḍe 2019-2024.

Mènangka dhâddhi sala sèttong penyanyè binè' ḍâlem inḍustri musik Inḍonèsia, Kris Dayanti ampon ngennèng sejumla penghargaan. Salèrana ènobataghi mènangka sala sèttong ḍâri "10 Artis Asia Palèng Rajâ" sareng Channel V è taon 2005. È bâkto pergelaran Anugrah Planèt Musik 2007 è Singapura, salèrana dhâddhi orèng binè' ḍâri Inḍonèsia sè lu-ghâllu narèma "Anugrah Khas" kalabân pencapaian karèrra è ḍâlem inḍustri musik. Kris Dayanti jhughân tamaso' sala sèttong ḍâri"99 Orèng Binè' Asua sè Apangaro è Inḍonèsia " vèrsi majalah Globe Asia èḍisi Oktober 2007 tor "50 Penyanyè Inḍonèsia Palèng Bhâgus Salanjhângnga Massa' vèrsi majalah Rolling Stone èḍisi Ḍèsèmber 2010.

## Sombher
Abbas bin Abdul Muthalib

Abbas ibn Abḍul Muttalib (bhâsa Arab: العباس بن عبد المطلب‎) panèka anom bân kancana Nabi  Muhammaḍ. Salèrana lahèr coma pan-bârâmpan taon sabellunna ponakanna Muhammaḍ bân panèka ale'na sè paleng ngoḍâ ḍâri ramana Muhammaḍ. èbhuna èngghi panèka Nutailah bint Janab ibn Kulaib.

## Biografi
E jaman sabellunna Islam (jahiliyyah), Abbas atugas dhâddhi aḍministrator masjiḍ bân nyaḍhiya'aghi minuman ka'angghuy para hajji. Abbas noro' abhârengè Nabi Muhammaḍ è ḍâlem Bai'at Riḍwan bân acaca pertama ka orèng-orèng sè haḍir:

"O Khazraj (sè artena tamaso' suku Aus), saongghuna Muhammaḍ è panèka anḍi' posisi akaḍhi sè ella èkataoè. Kaulâh abèla bân alinḍhungi Muhammaḍ ḍâri orèng-orèng sè anḍi' kaparcajâ'ân akaḍhi kaulâh. è antarana kaomma muhammaḍ panèka ollè kamoljâ'ân, bân è naghârâna ḍhibi' muhammad nemmo pangaobhân. Bân satèya, muhammaḍ ampon mèlè ka'angghuy noro' panjhennengngan sadhâjâ. Manabi panjennengan onggu-onggu anḍi' maksoḍ ka'angghuy neptebbi janjina panjennengan ka muhammaḍ bân orèng-orèng sè amoso ḍâri muhammaḍ, panjhenengan bisa ngèbâ orèng jâriya ka nagarana panjhenengan. Namong, manabi panjhenengan bhâkal ngèna aghi orèng jaâriya samarèna orèng jareya noro’ panjhenengan, maka molaè satèya sèngko’ nyo’ona sopajâ panjhenengan ajhâui orèng jâriya, sabab saongghuna orèng jareya bâḍâ è ḍalem kamolja’an ban pangaobhânna bhângsana ban naghârâna."

Abbas bin Abḍul Muttalib atanya ḍâ' haḍirin parkara abèla Nabi, Abu Jabir abḍullah bin Amr bin Haram ajawab,

"ḍemi Allah, kaulâh ahli è perrang. Kaulâh tombu bân berkembang ḍâri perrang ka perrang. Kaulâh èwarisi ka'ahliân panèka ḍâri bangatowana kaulâh ḍhibi'. Kaulâh nembak pana kantos lastarè, kaulâh ngocol tombhâk kantos potong, saterrossa kaulâh aghuna'aghi peḍḍhang. Kaulâh biasana aperrang è jarak sè semma' bân kaulâh matè otabâ moso kaulâh kala'."

È bâkto perrang Baḍr, Abbas ghi' bâḍâ è bârisân Quraisy Mekka saènggâna ètangkep bân ètalè'è. Atas parnyo'onanna Nabi, talèna èpalonggar bân Abbas nebbhus ḍhibi'na ka'angghuy bebas. Kancana Ansar, Abu al-Sair, sè nangkep Abbas orènga panḍâ’ tapè Abbas lebbi tengghi, saènggha Kanjeng Nabi takerjhât.

"ḍemi Allah, banne orèng rèya se nangkep sèngko’. Sabellunna sèngko’ etangkep orèng bhutak sè robana ce’ gantèngnga, nompa' jhârân se soghâ'. Sèngko’ ta’ tao nangalè’e orèng jâriya è antarana rèng-orèng laèn." Ansar nyaot, “Engko’ se nangkep, ya Rasulullah.” ḍhabuna Nabi, “Bhunten, Allah ampon abhânto panjennengan kalabân malaikat sè moljâ.”

## Sombher
Sabet

**Sabet** panèka sadhâjâ wujud *ekspresi* dhâlângnga bâjâng lèbât *pertunjukan* bâjâng sasoay kalabân bâbâtek tokoh bân *suasana*. Sabet aroju' ḍâ' sakabbhina ghulina bhâjâng sè èmaènaghi sareng dhâlang. Bâbâtek bân *suasana* tokoh bâjâng bisa èkataowè ḍâri ghulina bâjâng è layar. Sabet panèka aropa'aghi unsur pamintasan bâjâng sè ngangghuy *aspek visual*, khusussa ḍâ' panonton. Dhâlângnga lotè' ḍâlem amaènnaghi ghulina bâjâng. Panèka dhâddhi *aspek* penting ḍâlem sabet. Bâgiyân bhâdhânna bâjâng sè bisa èpaghuli sareng dhâlâng panèka tanang. Ḍâlem ma'aghuli bâjâng, dhâlâng bhâkal ma'aghuli bhâdhânna bâjâng èbhârengngè kalabân ghulina tanangnga bâjâng.

## Unsur-Unsur Teknik Sabet
Unsur-unsur teknik sabet panèka bâḍâ 4 macem èngghi panèka *cepengan*, *tancepan*, *solah*, *bedholan* bân *entas-entasan*. 

### ''Cepengan''
*Cepengan* asalla ḍâri bhâsa Jhâbâ krama *cepeng*, *cekel* manabi ḍâlem bhâsa ngoko, sè artèna negghu'. Teknik cepengan panèka tèknik sè akaè' sareng cara negghu' bâjâng. *Cepengan* èbâgi dhaddhi ḍuwâ’, èngghi panèka kalabân dhâsar okoranna bâjâng tor *suasana adegan*. Se èkoca' kalabân dhâsar okoranna bâjâng, panèka napa ca'an okoran tokoh bâjâng sè èkamaèn. Sajân rajâ tor berrâ’ tokoh bâjângnga, maka *cepengan*-na sajân kodhu èyangka’ lebbi semma’ ḍâ’ bhâdhânna bâjâng. Sabâtara, kalabân dhâsar *suasana adegan*, *cepengan* nyesuayaghi ḍâ’ *suasana adegan* sè teppa’na èkalakon. Contona, bâḍâ tèknik *cepengan* ghâbây *adegan* perrang, atari, ajhâlân bân jhughân ngabbher.

Cepengan afungsi ka'angghuy abhèrri' patokan ḍâ' dhâlâng ḍâ' ka'ḍimma cara negghu' tokoh *wayang*.  Cepengan jhughân afungsi ka'angghuy abherri' tongka ghâbây dhâlângnga bâjâng ka'angghuy ma'aghuli bâjâng sasoay kalabân bâbâtek bân tokoh bâjâng.  Cepengan abherri' penekkanan bân akaton rammè neng bhân-sabbhân ghulina bâjâng. 

### ''Tancepan''
*Tancepan* asalla ḍâri bhâsa jhâbâ *tancep* sè artèna tancep. *Tancepan* panèka tèknik ka'angghuy nanceppaghi bâjâng è attas ghâddhèbbhung (bhungkana gheddhâng sè dhâddhi pangghungnga bâjâng. kaèda-kaèdana *tancepan* èsebbhut *udanegara*. Dhâlâng ta' bisa coma nanceppaghi bâjâng. Posisi nanceppaghi bâjâng sasoay kalabân pangkat bân status tokoh bâjân. Rato bhâkal ètanceppaghi è kangan abâk ngattas. Sabâtara patih panèka bhâkal bâḍâ è kacèr abâk ngabâbâ. Salaèn noddhuaghi pangkat, *tancepan* afungsi ka'angghuy ngajhâri kabâḍâ'ân batin tokoh bâjâng.

## Sombher
Valerina Daniel

**Valerina Daniel** (lahèr 28 November 1978) èngghi panèka sorang jurnalis, Duta Lingkungan, sarta Panasèhat Komunikasi bân Kaberlanjudhân kaghâbây Pamrènta Indonèsia. Valerina lahèr è Jakarta dâri orèng towa sè aasal dâri Sumatera Barat. Molaè 2023, salèrana adhâddhi panyiar bhârita program Bhâsa Inggris è TVRI World - Saluran TV Resmi Pamrènta sè èsiaraghi è sadâjâ Indonèsia bân lowar naghârâ. Sabellunna, salèrana èngghi panèka panyiar bhârita è TPI, MetroTV, antv, SCTV, bân BeritaSatu. Asareng kolegana è TVRI World, Valerina ètunju' kaghâbây mamandhu acara Debat Calon Prèsidèn Pemilu Rèpublik Indonèsia 2024 sè dhâ'-adhâ' è tangghâl 12 Desember 2023. Sabellunna, salèrana jhughân onèng ètunju' minangka Master of Ceremony (MC) upacara HUT RI kapèng 78 è taon 2023.

## Latar blâkang
Molaè taon 2007, Valerina ètunju' minangka Duta Lingkungan bân atogas minangka *Communications Adviser* dhalem Konferensi PBB kaghâbây Oba'na Iklini. Saterrossa Valerina ètunju' minangka Juru Bicara bân Panasèhat Komunikasi program Sistem Verifikasi Legalitas Kayu Kementerian Lingkungan Hidup dan Kehutanan kantos taon 2018. Molaè taon 2023, Valerina ètepteppaghi minangka Dewan Panasèhat Senior Bidhâng Komunikasi Yayasan Badak Indonesia.

Kalabân latar blâkang bidhâng lingkungan, è taon 2018-2020 Valerina èkaparcajâ minangka Tanaga Ahli Menteri Pariwisata dan Ekonomi Kreatif sakalangkong Katowa Tim Percepatan Pembangunan Pariwisata Berkelanjutan Kementerian Pariwisata dan Ekonomi Kreatif. Pariwisata Berkelanjutan èngghi panèka konsep pariwisata sè ngotama'aghi aspèk Lingkungan, Sosial bân Ekonomi Kamasyarakatdhân, sè èprakarsaè sarèng Badan PBB Bidhâng Pariwisata, UNWTO. Molaè taon 2023, salèrana èkaparcajâ adhâddhi *Communication Adviser* kaghâbây program Kemitraan Indonesia-Australia untuk Infrastruktur (KIAT) bân Tim Koordinasi Nasional Penanganan Sampah Laut (TKN PSL).

Dhalem dhunnya panyiar bhârita, Valerina amolaè karièr è bidhâng jurnalistik è taon 2000 kalabân aghâbung minangka prèsènter è program bhârita Lintas 5 TPI. Saterrossa è taon 2003, salèrana aghâbung minangka prèsènter bân produser program bhârita è MetroTV. Saterrossa salèrana adhâddhi *Lead Presenter* bân *International Correspondent* è SCTV è taon 2011. Taon 2015 salèrana allè ka Berita Satu News kaghâbây adhâddhi *host Talk Show Prime Time*. Kalabân pangalaman lebbi dâri 20 taon è dhunnya partèlèvisian, Valerina ampon aliput bârghâi kadhâddhiyân akadhi bencana tsunami è Aceh bân Sri Lanka sarta Pemilu Prèsidèn AS è Washington, DC. Samangkèn salèrana èngghi panèka panyiar bhârita è TVRI World, saluran tèlèvisi resmi pamrènta Indonèsia sè èbhâkta'aghi dhalem Bhâsa Inggris bân èsiaraghi sacara internasional. Minangka prèsènter è TVRI World, Valerina ètunju' minangka moderator acara Debat Calon Prèsidèn Pemilu 2024.

## Sombher
Al-Fadhl bin Abbas

Al-Faḍhl ibn Abbas ibn Abḍul Muttalib ibn Hashim al-Qurasyi al-Hashimi (bhâsa Arab: الفَضْلُ بن عَبَّاس بن عبد المطلب بن هاشم القرشي الهاشمي) panèka kanca bân sapopo dâri Nabi Muhammaḍ.

## Asal Usul
ghâris katoronanna panèka al-Faḍhl ibn Abbas ibn Abḍul Muttalib ibn Hashim ibn Abḍu Manaf ibn Qusayy, bân èbhuna, Umm al-Faḍhl, panèka Lubabah al-Kubra bint al-Harith ibn Hazn al-Hilaliyyah. Al-Faḍhl èjhârbâ'aghi dh`addhi orèng ngoḍâ sè gântèng, kolè'en potè, bân rambhuddhâ bhâgus.

## Biografi
Al-Faḍhl panèka pottra sè sarèyang dâri Abbas bân sè palèng towa ḍâri tan-taretanna. Saèngghâ, ramana èjhuluk Abu al-Faḍhl bân èbhuna èjuluk Umm al-Faḍhl. Jhulughân Al-Faḍhl panèka Abu al-Abbas bân Abu Abḍullah; bân skalompo' laèn ngoca'aghi jhâ' nyamana Abu Muhammaḍ.

Al-Faḍhl noro' Nabi Muhammaḍ è ḍâlem Penaklukan Mekkah[4] bân Perang Hunayn. E bâkto perrang Hunayn, al-Faḍhl tamaso' para sohabhât sè pagghun koko sareng Nabi è bâkto sèttong kalompo' tentara muslim buruh.

è bâkto Haji Perpisahan è bulân Maret 632, salèrana nompa’ onta abhâreng Nabi. Mènorot jhâjhârbâ'ânna dhibi', Al-Faḍhl ngabâs parabân sè raḍdhin è attas onta laèn, sè aghâbây Nabi narèk cangkèm bân malèngos mowana ḍâri Al-Faḍhl tello kalè. Ngatela' ka'ḍinto, Nabi aḍhabu:

"Ta' perna orèng lake' kadhibi'ân bân bâbinè' kajhâbhâna mon setan dhâddhi sè katello'"

È bâkto Nabi ngaḍhebbhi panyaket sabellunna sèdhâ, al-Faḍhl sareng sapopona, Ali bin Abi Talib, abârengngè Ḍalem parjhâlânan ka compo'en Aisyah. samarèna Nabi Muhammaḍ sèdhâ, al-Faḍhl asareng ramana bân tan-taretanna, Qatsam bin Abbas, tamaso' para sahabat sè manḍi'imayyiddhaâ Nabi Muhammaḍ. Al-Faḍhl saterrossa tamaso’ ḍa’ para sohabhât sè maso’ ka kobhurân epon ban abanto ngobhurragi jhâsaḍdhâ Kanjeng Nabi.

## Sombher
Aisyah Aminy

**Aisyah Aminy** (lahèr 1 Desember 1931) èngghi panèka politikus asal Indonèsia. Salèrana aropa'aghi angghuta DPR RI/MPR RI molaè taon 1977 kantos taon 2004 awakilè Partai Persatuan Pembangunan (PPP). Aisyah aropa'aghi sala sèttong politikus Indonèsia sè palèng abhit toju' è korse parlemèn. Aisyah lahèr dâri pasangngan Muhammad Amin bân Jalisah asal Magek, Agam, Sumatera Barat. Orèng towana aropa'aghi padhâghâng sè tarkennal è Padangpanjang. Aisyah aropa'aghi sala sèttong morèd Diniyah Putri. Saampona lulus dâri sakola gâpanèka, salèrana anerrossaghi ka Sekolah Guru Agama. Saterrossa salèrana araè ghellâr sarjana hukum è Universitas Islam Indonesia, Yogyakarta.

È masa Agrèsi Militèr Bâlândhâ II, salèrana noro' ajuwang kalabân aghâbung è bâgiyân dapor umum bân Palang Mèrah Indonèsia. Nalèka ngalampana akuliah è Yogyakarta, salèrana aktif è organisasi PII bân Himpunan Mahasiswa Islam. Karièrra èmolaè nalèka salèrana èajhâ' sarèng Mohammad Roem ka'angghuy adhâddhi pambèla hokom Kasman Singodimedjo. Molaè gâpanèka, salèrana terros èajhâ' sarèng Roem ka'angghuy nanganè kasus-kasus hokom. È taon 1959, salèrana ampon adhâddhi advokat indepènden bân terros alako è bidhâng gâpanèka kantos taon 1987.

È taon 1967, salèrana kapèlè minangka angghuta DPR-GR. Saterrossa molaè taon 1977 kantos 2004, salèrana terros kapèlè minangka angghuta MPR bân DPR dâri Partai Persatuan Pembangunan. È parlemèn, salèrana aropa'aghi sala sèttong orèng sè ahle bicarâ. Amarghâ pènther adebat, salèrana èjhughulughi minangka "Sènga Babine' dâri Senayan".

## Sombher
Bâ'-Sabâ' (Sajen)

**Bâ'-saba' / Sajen** ( jhughân èkoca' **sesajen**) otabâ **semahan** panèka kurban sè aropa kakanan, kembhâng bân salaènna, sè èsabâ' è ḍâlem upacara aghâma otabâ adhât laènna, sè èlakoni saccara *simbolis* kalabân tojjhuwân *simbol* panyambhungan sareng kakowatan gâib. Kakowatan sè èmaksod bisa aropa'aghi kakowatan sè palèng tèngghi sè ampon abherri' kaoḍ'ân bân dhâddhi pangarep ghâbây cem-macem pangaterro positif masyarakat, otabâ kakowatan sè èkaparcajâ ampon ajhâuwi masyarakat ḍâri sabbhân-sabbhân hal sè negatif. Bhârang sè èyatorraghi panèka simbol pangarep bân wujud sokkor. Kagiadhân ngatorraghi bâ'-sabâ' panèka ènyamaè *bersaji*.

Bâ'-sabâ' panèka aropa'aghi pangormatan bân sokkor ḍâlem *konteks* aghâma bân adhât, bân ta' ta' malolo akaè' sareng hal-hal *mistis* otabâ *negatif*.

## Ètimologi
Oca’ bâ'-sabâ' (bhâsa Inḍonèsia: sajen tor sajian) panèka èpondhut ḍâri bhâsa Jhâbâ Kona *saji*, sè artèna "ponapa sè ampon èsaḍiyâ’aghi ka'angghuy èghuna’aghi otabâ èsajiyaghi, kaparlowan, kabhutowan, otamana ka'angghuy ritual tor upacara". Oca' *saji* dhibi' asalla ḍâri bhâsa Sansekerta सज्ज् ( *sajj* ), oca' lako sè artèna "koko (teggghu), pato, masekken, mabeccè', noro'è".

## Ghâmbhâr

Bhengkek:Nepali_puja.jpg|al=Sajen umat Hindu Nepal dalam suatu ibadat puja.|Ommat Hindu è Nepal ngatorraghi bâ'-sabâ' è bâkto ibâḍâ puja.
Bhengkek:Food_Offering_To_the_Lord_Buddha.jpg|al=Sajen Buddhis di Moratuwa, Sri Lanka.|Bâ'sabâ' orèng Buddha è Moratuwa, Sri Lanka.
Bhengkek:Ancestor_worship004.jpg|al=Sajen pada suatu altar diaspora Tionghoa di Malaysia.|Bâ'-sabâ' è altar diaspora Cèna è Malaysia.
Bhengkek:Shinto_Shinsen.jpg|al=Sajen Shinsen di Kuil Shinto Tsubaki di Amerika Serikat, cabang Tsubaki Jinja, Jepang.|Bâ'-sabâ' *Shinsen* è Kuil Shinto Tsubaki è Amerika Serikat, cabang Tsubaki Jinja, Jepang.


## Sombher
Bilal bin Rabah

Bilāl bin Rabāḥ (Arab: بِلَال بِن رَبَاح) (5 Maret 580 — Maret 640), panèka sala sèttong sohabhât (sohabhât) nabi Islam Muhammaḍ. salèrana lahièr è Mekka bân èangghep dhâddhi mu'azzin sè lughâllu è ḍâlem jhâjhârbâ'ân, sè èpèlè sareng Nabi Muhammaḍ dhibi'. Bilal panèka mantan buḍâk ḍâri Habsyah (Habasyah otabâ Ethiopia) bân èkennal polana sowarana sè ghâncang, sè ngolok orèng Islam ka'angghuy alaksana'aghi sholat. salèrana sèdhâ è taon 640, ra-kèra omorra 60 taon.

## awwâl Kaoḍi'ân
Bilal lahèr è ḍaerah as-Sahah ra-kera 43 taon sabellunna hijrah, saènggha eparkèra'aghi maso' islam è bâkto aomor 30. Ramana anyama Rabah, se aropa'aghi budak. bân ebhuna sè asmana Hamamah, jughan budak bine’ celleng se oḍi’ e Mekka tor ngabdhi ḍâ’ kalowarga Bani Jumah. Amargha kabâdâ'ân bân robâna èbhuna, bâdâ orèng ngolok Bilal Ibnu as-Sauda' (ana'na Bhâbinè' Hitam).

Bilal panèka buḍak sè akolè' cèlleng ḍâri katoronan Habsyah (Ethiopia samangkèn). Bilal rajâ è kottah Umm al-Qura (Mekkah), dhâddhi buḍak ḍâri kalowargana Banu Abḍu aḍ-Ḍar, khusussâ kalowarga Banu Jumah.

Bâkto ramana sèdhâ, wârisan Bilal èpassra'aghi ka Umayyah bin Khalaf, tokoh penting Quraisy.

## Carèta Kaislaman
Bâkto Mekka èghunjhung kalabân kalowarna nabi Muhammaḍ SAW, sè nyerroaghi kalèmat Tawhiḍ, Bilal tamaso' orèng sè partama èangghep Islam, sanajân statussâ dhâddhi budak.

Bâkto Bilal maso' Islam, namong sakone' orèng laèn sè ampon aghellui è ḍâlem narèma agama anyar ka'ḍinto. akaḍhi Ummul Mu'minin Khaḍijah bint Khuwailid, Abu Bakar ash-shiḍḍiq, Ali bin Abu Talib, Ammar bin Yasir kalabân èbhuna, Sumayyah, Shuhaib ar-rumi, bân Miqdaḍ bin Aswaḍ.

## èsèksa
Kapotosan Bilal bin Rabah se maso’ ka aghâma islam aropa’aghi sèttong kapotosan sè sanget ebangga’aghi. Lalampa’anna bânnè coma ngaongghâ’aghi nyamana Islam, tapè jhugân ngaongga’aghi nilai-nilai manossa sacara umum. È bâbâna sèksa'an sè cè' kejjhâmma, Bilal sangghup ngokoaghi kaparcajâ'ânna kalabân ketekunan sè ghun èka'anḍi' para prajurit sè hebat.

## Sombher
Djanius Djamin

Prof. Ḍr. Hj. **Djanius Djamin**, SH, MS (lahèr 22 Ḍèsèmber 1942 )  ) panèka dosen bân ahli hokom Inḍonèsia. Salèrana atugas ḍhaḍḍhi Rèktor Universitas Negeri Mèdan (Unimed) ḍâri taon 2003–2007 ban 1998–2003 (è bâkto ghânèka ghi’ ènyamaè IKIP Mèdan). È ḍâlem politik, salèrana panèka angghuta Ḍewan Perwakilan Ḍaèra Kotta Mèdan (DPRD) ḍâri taon 1969 kantos 1977, kalabân tello' taon pertama mènangka Katowa DPRD (1969–1971).

## Carèta Oḍi'

### Jhâman na'-kana' bân pendidikan
Djanius èlahèrraghi è tanggâl 22 Ḍèsèmber 1942, è Batusangkar, Tanah Datar, è bâkto pânjhâjhâ'ân Jeppang è Somattra Bârâ', mènangka ana' katello' ḍâri petto' sataretan. Ramana alako dhâghâng. È bâkto Djanius ghi' kènè', ramana aboyong aba'na bân kalowargana ka Pekanbaru. Kâlowarga aherra nettep è Pekanbaru, bân Djanius mataḍâ bâkto na'-kana'na è ḍissa'. 

È bâkto pendidikanna è Sâkola Ra'yat (paḍâ sareng SḌ ), Djanius narèma pangajhârân sè kerras ḍâri ramana. Salèrana èwâjibaghi ka'angghuy ajhâr Al-Qur'an è bâkto asar sa'èllana asâkola. Ḍâri pangajhârân Al-Quran, Djanius bisa ngatamaghi Al-Qur'an pertama kalèna è omor 13 taon. È omor sè paḍâ, salèrana lolos ḍâri SḌ bân nerrossaghi pendidikan è SMP Pekanbaru (SMP).

Djanius nerrossaghi pendidikan tèngghina è ahèr taon 1980-an è Program Pascasarjana Sosial bân Lingkungan Universitas Pertanian Bogor. Salèrana lolos kalabân gellar master of science è taon 1992. Saellana jârèya salèrana nerrossaghi pangajhârân è Universitas Sains Malaysia (USM) bân ollè gellar ḍoktor ḍâri universitas panèka è taon 2005.  Skripsi è USM èterbitaghi mènangka buku è taon 2007 kalabân bhul-ombhul *Pengawasan bân Implementasi Hukum Lingkungan: Analisis Sosial* .