Medellín

**Medellín** (sebbhutan IPA: [medeliyn], bhâsa Spanyol: [með̞eˈʝin] otabâ [með̞eˈʎin]) iyâ rèya kotta palèng rajâ nomer duwâ' è Kolombia, samarèna Bogotá, bân ibukota departemen Antioquia. Bâdâ è Lembah Aburrá, wilaya tengnga Gunong Andes è Amèrika Lao'. Menorot Departemen Statistik Administrasi Nasional, kottah arèya andi' populasi sè èparkiraaghi 2.569.007 è sensus 2020. Kalabân wilayah è sekitarra sè termaso’ sanga’ kottah laènna, wilaya metropolitan Medellín arèya aglomerasi perkotaan palèng bhâghus kaduwâ' è Kolombia dâlem hal populasi bân èkonomi, kalabân lebbi dâri 37 juta orèng.

È taon 1616 penjelajah Spanyol Francisco Herrera Campuzano majhâghâ sèttong dhisa adhet kènè' ("poblado") sè èkennal kalabân "Saint Lawrence of Aburrá" (San Lorenzo de Aburrá). È taon 1826, kottah arèya ènyamaè ibukota Departemen Antioquia sareng Kongres Nasional Republik Gran Kolombia sè ghi' bhuru lahir, sè èpadhâddhi dâri Kolombia, Venezuela, Ekuador, bân Panama bâkto satèya. Saellana Kolombia mennang kamardika'an dâri Spanyol, Medellín dhâddhi ibukota Negara Federal Antioquia sampè’ taon 1888, kalabân proklamasi Konstitusi Kolombia taon 1886. È abad ke-19, Medellín panèka pusat dhâghâng cem-macem, pertama èkspor emmas, saterrossa ngasèllaghi bân èkspor kopi.

È ahèr abad ke-20 bân awwâl abad ka-21 kotta rèya olle polè dinamisme industri, kalabân pambangunan rel komuter Metro Medellín , kabijakan pembangunan sè èliberalisasi, èpabânnya' kaamanan bân sajân tegghi  pandidighân. Para peneliti è Overseas Development Institute ngalem kottah panèka mènangka pelopor model pembangunan ekonomi "naghârâ pembangunan lokal" pasca-Washington. Kotta arèya èpromosiaghi è internasional mènangka tojjuwan wisata bân èangghep mènangka kottah global jenis "Gamma +" sareng Globalisasi bân World Cities Research Network. Wilayah Metropolitan Medellín ngasèllaghi 67% dâri PDB Departemen Antioquia bân 11% dâri ekonomi Kolombia. Medellín arèya pentèng ghâbây wilayah panèka polana universitas, akademi, perdagangan, industri, sains, layanan kasehatan, florikultur bân festival.

È bulân Fèbruari 2013, Urban Land Institute mèlè Medellín dhâddhi kotta sè palèng inovatif è dhunnya polana kamajuwân anyar è dâlem politik, pandidighân bân pembangunan sosial. è taon sè padâ, Medellín mennang Verónica Rudge Urbanism Award sè èghâbây sareng Universitas Harvard ghâbây Urban Development Enterprise, khusussa ghâbây Proyek Pembangunan Integral Barat Laut è kotta. È bulân Sèptèmber 2013, Perserikatan Bangsa-Bangsa èsahaghi petisi Kolombia kaangghuy aghâdhui Forum Perkotaan Dunia Habitat PBB ka-7 è Medellín, dâri 5–11 April 2014. È taon 2016, Medellín mennang Lee Kuan Yew World Cities Prize. Penghargaan panèka èghâdhui tojjuwan kaangghuy ngako bân araya'aghi usaha è dâlem mamajuaghi inovasi dâlem solusi perkotaan bân pembangunan perkotaan sè berkelanjutan.

## sajârâ
Lembah Aburrá ètemmoè sareng penjelajah Spanyol Jeronimo Luis Tejelo è taon 1541 namong pemukiman Medellín ètemmoè salastarèna, è tanggal 2 Maret 1616 bi' penjelajah Spanyol Francisco Herrera y Campuzano kalabân nyama "San Lorenzo de Aburra". È taon 1675 nyamana èobâ dhâddhi "Villa de Nuestra Señora de la Candelaria de Medellín". Sampè' taon 1813 dhisa panèka akhèrra ècalonkan mènangka kottah. Tello bellâs taon saterrossa èproklamasiaghi mènangka ibukota provinsi Antioquia, samarèna kantor pamarènta è allè dâri Santa Fe de Antioquia.