Toeti Heraty

Toeti Heraty (27 November 1933 – 13 Juni 2021) panèka sala sèttong penyair, filsuf, bân pemikir feminis Indonesia sè aghâdhui kennengngan sè penting dâlem sejarah intelektual bân sastra Indonesia modern. Lahir è Bandung, èpon èkennal mènangka tokoh interdisipliner sè aghâdhui jembatan antara dunnya sastra, filsafat, bân kritik sosial, khusussa è dâlem mabongkar hubungan kakobâsa'an patriarkal sè abâdâh è dâlem kabudâjâ'an bân bhâsa.

Kalabân puisi, esai, bân refleksi filosofisna, Toeti Heraty aghâbây perspektif feminis sè tajem namong reflektif, sè aghâbây pangalaman bhâbinè'an dhâddhi sumber pangataowan sè sah bân kritis. Bâ'na nolès bânnè namong parkara bhâbinè'an namong jhughân ngajak para maos kaangghuy atanya'aghi cara pèkkèran, bhâsa, bân cara masyarakat ngasèllaghi arte. Sampè' seda è Jakarta è tanggal 13 Juni 2021, Toeti Heraty pagghun èkaenga'è mènangka intelektual publik sè ros-terrosan ajhâlânaghi kebebasan pèkkèran, kesetaraan gender, bân keberanian intelektual.

## Pangajheren
Latar bhâlakang pendidikan Toeti Heraty ècerminaghè sifat intelektual interdisipliner bân kritis. Bâ'na molaè ajhâr formal è Universitas Indonesia, jurusan kedokteran bân psikologi, sè aberri' landhu' sè koko dâlem ngartè badan, jiwa, bân pangalaman manossa sacara empiris. Pèlèan panèka bhâkal èpangaro sacara signifikan cara èpon ngajhâri masalah bhâbinè'an, subjektivitas, bân hubungan kakobâsa'an bânnè namong mènangka konstruksi sosial namong jhughân mènangka pangalaman sè èalamè.

Katertarikanna dâ' partanyaan-partanyaan dasar makna, identitas, bân budaya aghâbây èpon nerrossaghi pangajharan filsafat è Universitas Leiden è Belanda, pusat tradisi filsafat Eropa. E ka'dhissa', èpon abâreng sareng pemikiran filsafat Barat klasik bân modern, sè saterrossa èpon abâgi sareng konteks Indonesia bân pangalaman bhâbinè'an è dunnya pascakolonial.

Saellana abali ka Indonesia, Toeti Heraty olle gelar doktor filsafat dhari Universitas Indonesia e taon 1979, kalaban disertasi se nalektegi masalah aba’ ban kabudhaja’an, tema se ajalan lebat puisi ban esai filsafatna. È ḍâlem karir akademikna, èbhu ngajhâri psikologi è Universitas Padjadjaran bân filsafat è Universitas Indonesia. È UI, peranna bânnè namong mènangka dosen namong jhughân mènangka sala sèttong pelopor sè aghâbây Jurusan Filsafat, sè nandha'aghi kontribusina sè signifikan dâ' institusionalisasi studi filsafat è Indonesia modern.

## Karirre
Toeti Heraty molaè karir sastrana è tengnga taon 1960-an, aghâbây kontribusi dâ' bânnya' jurnal budaya bân forum intelektual. Koleksi puisi, Sajak-Sajak 33 (1974), nandha'aghi munculna mènangka penyair kalabân sowara sè khas: ironis, reflektif, bân kritis dâ' hubungan kakobâsa'an patriarkal è dâlem kaodhi'an sabbhân arè. Gaya puitisna bhunten retoris otabâ heroik, namong lebbi keren bân analitis, sè nojjhuaghi latar bhâkal filosofis bân psikologis sè kuat.

Karyana salanjhângnga, Mimpi dan Pretensi (Mimpi bân Pura-pura) (1982), madhâddhiyâghi panjhâjhâran panèka kalabân bhâsa sè lebbi padet bân simbolis, sè nyorot bentrokan antara pangaterro pribadi, konstruksi sosial, bân gambaran bhâbinè'an è dâlem budaya modern. Sala sèttong puisi bân esai sè rèng-sèreng èsebbhut, "Calon Arang," èbâyangaghi polè tokoh binè' sè èstigmatisasi è tradisi Jawa-Bali, ngobâ dâri tokoh "jhubâ'" dâddhi simbol perlawanan ghâbây dominasi moral bân budaya lalakè'. Salaen nganggit puisi, Heraty aktif daddi editor ban co-editor antologi puisi bine’, agabay kennengngan sowara-soara para sastrawan bine’ se la abit epinggir dhalem kanon sastra Indonesia. molaè taon 1966, tolesanna ros-terrosan kalowar è media bân jurnal budaya, sè dhâddhiyâghi sala sèttong intelektual publik binè' sè palèng berpengaruh è jaman jârèya.

E lowar sastra, Toeti Heraty èkennal mènangka aktivis HAM bân pemikir feminis. Bâ'na sala sèttong sè maddek Jurnal Perempuan, publikasi terkemuka ghâbây pangajharan feminisme, demokrasi, bân keadilan sosial è Indonesia è akhir Orde Anyar. Bâ'na jhughân terlibat dâlem Suara Ibu Peduli (Caring Mothers' Voice), gerakan moral sè nolak kekerasan naghara, krisis ekonomi, bân ketidakadilan sosial sè adhâddhiyâghi Reformasi 1998.

bengkona è Jakarta bânnè namong mènangka kennengngan odhi' namong jhughân mènangka galeri seni bân kennengngan diskusi antardisipliner, sè makompol para seniman, filsuf, aktivis, bân akademisi. Bâ'na jhughân mimpin bân terlibat dâlem pan-bârâmpan organisasi budaya, è antarana Yayasan Mitra Budaya Indonesia, sè fokus dâ' dialog antara seni, budaya, bân masyarakat sipil.

Warisan Toeti Heraty bâdâ è dâlem kamampowanna kaangghuy nyambung sastra, filsafat, bân feminisme, bân jhughân keberanianna kaangghuy ajhârbâ'aghi pangalaman bhâbinè'an kalabân kritis tanpa èjebak sareng slogan ideologis. Sampè' satèya, karyana terros èbaca mènangka landhu' penting ghâbây sastra bân pèkkèran feminis Indonesia kontemporer.

## Sombher