Marco Polo

**Marco Polo** (èbâca: Marko Polo; 15 September 1254 — 8 Januari 1324) èngghi panèka sadhâghâr jhughân patuwalang baân pangarangḍ ḍâri Venesia sè akalana ka bânnya' lem-ḍâlemma Asia lèbât èrat Sutra antara taon 1271 kantos 1295.Carèta-carèta patuwalanganna èpadhâddhi buku kalabân bhul-ombhul Patuwalangan-patuwalangan Marco Polo (Pustaka Kaajaibhân Dhunnya otabâ Il Milione, terbi' sakètar taon 1300). Buku panèka merri' ghâmbhârân ḍâ' bhângsa Èropa tentang prènata bân re-arèna orèng Dhunnya Tèmor sè bâkto jârèyâ ghi' aropa'aghi sèttong misteri bâgi orèng bârâ', tamaso' tentang kasoghiyân bân kalowasan wilajâ kadaulatan bhângsa Mongol bân naghâra Tiongkok è jhâman kulawangsa Yua, bân kalabân sapanèka dhâddhi sombher informasi sè lengkap bâgi bhângsa Èropa tentang Tiongkok, Pèrsia, Inḍia, Jeppang, Nusantara bân bânnya' kottha bân naghârâ laèn è Asia.

Marco bhâbhâr è Vènèsia. Èlmo bân katerampilan adhâghâng èkaollè ḍâri rama bân pamanna, Niccolò bân Maffeo, sè ampon apengalaman ajelaja Asia bân perna ngadhep Kubilai Khan. È taon 1269, Niccolò bân Mafdeo palèman ka Venesia, bân lu-ghâlluna atemmo kalabân Marco. Asareng rama bân pamanna, Marco kamodiyân atuwalang ajelaja pan-bârâmpan ḍaèra è Asia salanjhâng èrat Sutra, sampè' akhèrra ḍâpa' è Kathai (Tiongkok) bân èbâghi ngadhep Kubilai Khan. Kacerḍasan bân kasopanan Marco adhâddhiyâghi Kubilai Khan *terkesan* sampè' motossaghi ka'angghuy ngangka' Marco dhâddhi *duta keliling*. Marco èotos ajhâlannaghi misi diplomatik ḍâ' pan-bârâmpan lem-ḍâlemma wilajâ kakobâsa'anna Kubilai Khan, mala sampè' ka naghâra-naghârâ è Asia tèmor lao', akadhiyâ naghârâ-naghârâ sè samangkèn asmana Birma, Inḍia, Inḍonèsia, Srilangka, bân Viètnam.

Mènangka *duta keliling*, Marco jhughân alaksana'aghi perjhâlânan ḍâlem naghârâ Tiongkok, romana è tana anḍi'na Kubilai Khan sa'abitta 17 taon, bân ngoladhi hal sè sabellumma ta' èkaonèngè bhângsa Èropa. Sakètar taon 1291, Marxo asareng rama bân pamanna èparèngè tugas ngater Pottrè Kokocin ka Pèrsia. Samarèna ngaterraghi pottrè ka tempat tojjhuwân kalabân salamet sakètar taon 1293, katello' orèng jârèyâ lèbât jhâlân dhârâ' ka Konstantinopel, bân akhèrra abâli ka kampongnga samarèna 24 taon è luar naghârâna. Bâkto panèka Vanèsia prappa'na aperrang alabân Genova. Marco noro' aperrang abèla naghârâna, tapè ètangkep bân èpenjara.  Salagghi'na è penjara Genova, Marco adiktèaghi pangalamanna ḍâ' Rusticello da Pisa, kancana è penjara. Sa'amponna kalowar ḍâri penjara è taon 1299, Marco dhâddhi sadhâghâr soghi, akabin. bân èparèngè tello' ana'. Èpon sèdhâ ètaon 1324, bân èbhendem è ḍâlem Gârèja San Lorenzo è Venesia.

Maskè bânnè orèng Èropa ḍe'-aḍe' sè niddhâ'aghi sokona è naghârâ Tiongkok, Marco Polo panèka orèng Èropa ḍe'-aḍe' sè adhingghâlaghi catettan kronologis tentang pangalamenna è Tiongkok. Bâgi bhâbgsa Èropa, Marco aberri' ghâmbhârân jellas tentang gèografi otabâ prènata pan-bârâmpan ètnis Èropa è Dhunnya Tèmor, bân aropa'aghi karjâ tolès Èropa lu-ghâllu sè nyajiyaghi infomasi tentang porselèn, báto bârâ, mesiu, pèssè kertas, bân macemmq flora bân fauna èksotis Asia. Patuwalangan-patuwalangan Marco Polo dhâddhi sombher inspirasi bâgi Kristofus Kolombus bân bânnya' musafèr laèn. Cokop bânnya' karjâ sastra sè èserrat kalabân aroju' ka katerrangan-katerrangan Marco Polo, mala katerrangan-katerrangan kasebbhut jhughân aghâduwi pangaro ḍâ' *kartografi* Èropa, sè è kamodiyân arè ngasèllaghi pèta Fra Mauro.

## Riwayât oḍi'
### Kennengngan bhâbhâr bân bhâbhât bhuju'

Marco Polo bhâbhâr è taon 1254 è Vènèsia, Vanèsia. Nicollò Polo, ramana Marco, maddhek kalowarga è Vènèsia, tapè adhingghâlaghi rajina ḍâlem kabâḍá'ân Nganḍung ka'angghuy mèyos ka Asia asareng tarètanna, Maffeo Polo. Palemanna Nicollo ka Italia ka'angghuy "mèyos ka Vènèsia bân nengghu kalowargana" ècarèta'aghi è ḍâlem Patuwalangan-patuwalangan Marco Polo akadhi ka'ḍinto: "...kaḍuwâna abâli ḍâri Akko ḍâ' Negroponte, bân ḍâri Negroponte alajâr ḍâ' Venesia. Bâkto ḍâpa' è Venesia, Messer Nicolas nemmo rajina ampon sèdhâ, adhingghâlaghi sèttong pottra omor 15 taon asmana Marco".

Generasi palèng seppo è kalowarga Polo sè bisa èkaonèngè panèka Marco Polo (bangâseppo) ḍâri Venesia, tarètan teppa' mba lakè'na Marco. Marco Polo seppo ngalakonè usaha panginjheman obâng bân *menahkodai* sèttong mapal è Konstantinopel. Andrea Polo, mba lakè'na Marco, nep-tep è kottha Venesia, teppa'na è *contrada* San Felice. Andrea Polo èparèngè tello' pottra, panèka Marco (seppo), Maffeo, bân Nocollò, ramana Marco. Mènorot pan-bârâmpan sombher sejara Venesia, bhuju' kalowarga Polo asalla ḍâri Dalmasia.

## Simbher