open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Puġat

Puġat otabâ Pughat (Ugarit: 𐎔𐎙𐎚, bhâsa romani: pġt, Virolleaud, e.g., 2:15: ahubungan sareng nyamana bâbinè' Pua) panèka tokoh è ḍâlem puisi Ugarit è Epos Kanaan Aqhat. Nyamana panèka oca' bhâsa sè èghunaaghi kaangghuy 'parabân' bân abâ'na bân Aqhat panèka pottrana Danel, orèng lakè' ḍâri Rpʼu, sè aropaaghi dewa otabâ klan sè kongang bâḍâ hubunganna sareng Refah, klan ḍâri Efraim. Abâ'na è ghâmbhâraghi akadhi è attas: "Abâ'na sè ngèbâ aèng / abâ'na sè makompol embhun è obu'na / abâ'na sè tao parjhâlânanna bintang."

Fungsi otamana èkoca' "namen gandum bân anggur." Abâ'na abâlesaghi kamatèyanna alè'na, Aqhat, noro'è kiasan Mesopotamia tentang Anat.

## Kepribadian bân cita-cita
Puġat panèka tokoh sè anḍi' bâbâtek bhâgus. Abâ'na èghâmbhâraghi mènangka antitesis ḍâri Anat, saèngghâna parlo nyamar ḍâri cèthagga kantos sokona kaangghuy ècocokkaghi kalabân lalakon bân penampilanna kalabân Anat. Tak paḍeh bân Anat, sè èghâmbhâraghi sangghup matè'è orèng polana alasan sè renḍâ, Puġat èghâmbhâraghi ta' sangghup ngalakonè lalakon kasebbhut, sanajjân polana alasan sè moljâ. Dikotomi panèka aghâdhui kaparcajâ'ân penyair ḍâ' nilai intrinsik sareng kecerdasan bân keberanian sè unggul dâri bâbinè'an, sifat-sifat sè korang èarghâi è masyarakat Harnamiyy.

Ta' paḍâ mènangka jhulughân sè ta' ahubungan sè èbhâghi ḍâ' ca-kanca lalakè', nyamana Puġat sè sèderhana bân ghâmbhârân sè loros ècerminaghè sèpat-sèpat sè saongghuna—rajin, pènter, bân andhâp asor.

Puġat èghâmbhâraghi mènangka bâbinè' sè bijaksana,' namong kabijaksana'anna dhâ-bhiḍhâ ḍâri 'pangataowan teoritis' sè èaksès sareng 'kaka'na sè lebbi ontong. Pangataowanna asalla ḍâri interaksi sè semma' bân alam; pangartèyanna ḍâ' bintang èmolaè ḍâri kabiyasa'anna sè ajâgâ ghi' lagghu, samentara kaakrabbhânna ḍâ' fauna bân flora èmolaè ḍâri lalakonna è tegghâl. Pangataowan praktis panèka mampu'aghi abâ'na kaangghuy arassa'aghi tanḍhâ-tanḍhâ sè ta' èkaterroè ḍâri masalah sè bhâkal dâtâng, sè mabâli abâ'na wawasan sè èkaollè sareng ramana sè pènter. 

Puġat molaè usaha kaangghuy males dendam ḍâ' kamatèanna tarètanna è kemah Sute Ytpn. Namong, kabengalanna lebbi ḍâri sèttong lalakon pahlawan. Kabengalanna Puġat èangghep mènangka cerminan ḍâri kakowadhân batinnah, sèttong cita-cita Kanaan. Pangobâsaan emosina aghâḍhui kakowadhân sè saongghuna, nojjhuwâghi bângon ketahanan bân tekad sè ngalebbi'i atribut pahlawan konvensional sè è èksplorasi è dâlem puisi kasebbhut.

## Sombher
Sulli

**Choi Jin-ri** (bhâsa Korèa 최진리, 29 Maret 1994 – 14 Oktober 2019), lebbi èkennal kalabân nyama panggungnga **Sulli** (설리) iyâ arèya aktris, panyanyi, panari, model, bân MC. Sulli molaè debut bâkto ghi' kènè' è taon 2005. Sulli arèya mantan angghuta ḍâri grup bâbinè' Korèa Selatan, f(x) sè agabung è taon 2009 kalabân label SM Entertainment.

## Kaoḍi'ân Awwâl
Sulli rembi' è tangghâl 29 Maret 1994 è Kotta Yangsan, Provinsi Gyeongsang Selaran, Korèa Selatan. Namong molaè ghi' kènè' Sulli aropa'aghi oreng Busan. Nyamana sè teppa' iyâ arèya Choi Jin Ri. Jinri dhibi' artèna bhânder. Sulli ana’ binè' tong-settongnga ḍâri kalowargana, anḍi' ḍuwâ' tarètan sè lebbi towa, bân anḍi’ taretan lake’ settong. Molae gi’ kene’ emma’na ḍâteng abhârengnge asakola. Sulli ghun ḍâ'-aḍâ'na ḍâteng ka Seoul è taon 2004 (kelas 4), bân è taon 2005, Sulli molaè amaèn sacara profesional mènangka Putri Sunhwa ngoḍâ è drama SBS The Ballad of Seodong bân pan-bârâmpan samarèna dhâddhi cameo è drama SBS laènna, Love Needs a Miracle.

Ḍâri amaèn drama, Sulli amempè dhâddhi panyanyi, kantos pas noro' bân lolos audisi akting SM kalaban anyanyè laghu ḍâri S.E.S sè ombhulla "Chingu (Kanca)". Samarèna audisi, Sulli resmi dhâddhi SM traine bân è taon sè paḍâ ngallè ka asrama bi' Taeyeon & Tiffany ḍâri Girl's Generation. Sulli pagghun neng-neng è ḍissa' sampè' debut Girl's Generation è taon 2007.

### Pendidighân
Sulli lulus ḍâri SD Jungbu bân nerrossaghi ka sakola'an tengnga Chungdam. Sulli lolos ḍâri Sakola'an Seni Pertunjukan Seoul è tangghâl 7 Pèbruwari 2013.

## Lakon ḍâlem akting
Sulli molaè akting kalabân profesional è omor 11 taon, è bâkto Sulli èpèlè polè kaangghuy amaèn Princess Seonhwa ngoḍâ è drama televisi SBS, *The Ballad of Seodong.* Pan-bârâmpan bulân saterrossa, Sulli dhâddhi cameo è *Love Needs a Miracle*, drama televisi SBS laènna. È taon 2006, Sulli aghâbây penampilan panyokong kènè' dhâddhi Micky sè èkasennengi è bâkto ghi' kènè' ḍâri TVXQ è drama teater *Vacation.* Sulli pas ollè lakon kènè' è *Punch Lady* bân *The Flower Girl is Here* (2007), bân kèya *Babo* (2008).

Tangghâl 26 April 2012, Sulli abhâreng labelmate Choi Minho ḍâri SHINee, èkonfirmasi kaangghuy amaèn lakon otama ghâbây drama anyar SM Entertainment, To The  SM Entertainment, To The Beautiful You, versi Korèa ḍâri Hana Kimi. Drama rèya bhâkal èsutradarai bi' Jun Ki Sang, sutradara drama sè rammi Boys Over Flowers, bân èjadwalaghi ngantang è bulân Agustus è SBS. È awwâl taon 2014, Sulli amolaè polè maen akting kalabân ngâbintangè pilèm bioskop aombhul "Pirates" bân "Fashion King".

## Kapatèyan
Tangghâl 14 Oktober 2019, Departemen Kapolisian Seongnam Sujeong ngalaporaghi jhâ' Sulli ètemmoè matè bi' manajerra è romana neng Sujeong-gu, Seongnam-si sakètar pokol 3:21 KST.

## Filmografi

### Pilem bioskop

### Drama televisi

### Serial televisi

### Televisi non-seri

## Sombher

Bhângsa:Bâbinè'
Bhângsa:Biografi
Khalid bin Walid

**Abū Sulaimān Khālid bin al-Walīd bin al-Mughīrah al-Makhzūmī.** (;  – 642) panèka kamenḍan Moslèm Arab sè aladhin nabi Muhammad, khalifah Rasyidin Abu Bakar (m. 632–634) bân Umar bin Khattab (m. 634–644). Èpon gâḍhuwân lakon otama ḍâlem Perrang Riddah alabân suku-suku sè beronta' è Arabia è taon 632–633, penaklukan pèrsè sareng orèng islam è taon 633–634 bân penaklukan Suriah sareng orèng islam è taon 634–638. 

## Lelohor ban kaoḍi'ân kabidhân
Ramana Khalid panèka al-Walid bin al-Mughirah, orèng sè dhâddhi panengga orèng sè atokaran è mekka è Hijaz (Arabia bârâ'). Al-Walid è kennal sareng Sajhârâwân Ibnu Hisyam (sèdhâ 833), Ibnu Duraid (sèdhâ 837) bân Ibnu Habib (sèdhâ 859) dhâddhi orèng sè co nguco nabi Muhammad sè è sebbhut ḍâlem surah-surah Al-Qur'an sè toron è Mekka. Epon asalla ḍâri Bani Makhzum, klan sè terkennal ḍâri suku Quraisy bân aristokrasi Mekka sabelluna Islam. Bani Makhzum è angghâp anḍi' jasa ḍâlem ngennalaghin dhâghâng Mekka ḍâ' pasar-pasar asing, khososâ Yaman bân Abyssinia (Ethiopia), bân ngembângaghin reputasi è kalangan suku Quraisy polana kapènterana, bhângsawâna bân soghina. mashura orèng orèng rowa polana embana Khalid ḍâri ramana, panèka al-Mughirah bin Abdullah. Paman Khalid dari ramana, panèka Hisyam, è kennal kalabân pangobâsa Mekka bân tangghâl matèna è angghuy bi' kaum Quraisy ghâbây kabidhân ḍâri kalènḍera kaum Quraisy. Sajhârâwân Muhammad Abdulhayy Shaban ngennalaghin Khalid "orèng lakè sè anḍi' kennengan sè tèngghi" è ḍâlèm klanna bân Mekka kalabân omom.

Èbuna Khalid panèka al-Ashma' binti al-Harits bin Hazn, sè è kennal kalabân asma Lubabah as-Sughra ('Lubabah sè ngoḍâ, ghâbây' mabhidhâ ḍâri emba ramana, Lubabah al-Kubra) ḍâri suku nomaden Bani Hilal. Lubabah al-Sughra maso' Islam ra kèra 622 M bân trètan kabâllun ḍâri ramana, Maimunah binti al-Harits, sè dhâddhi rajina nabi Muhammad. Polana hubungan ḍâri èbuna, Khalid dhâddhi akrab ḍâ' gaya oḍi' suku Bâḍui (Arab nomaden).

## Sombher


Bhângsa:Sohabhât Nabbhi
Traḍisi Dugderan

**Traḍisi Dugderan** panèka traḍisi ommat Islam è kotta Semarang ka'angghuy ngambâ' bulân Romaḍân (bulân pasa) sè ampon bâḍâ sajjhâk taon 1881. Traḍisi panèka dhâddhi bâgiyân ḍâri bhudhâjâ masyarakat è ka'ḍissa, kalabân nyama "Dugderan" sè èpondhut ḍâri monyèna bheddhuk "dug-dug" bân sowarana meriam "der" mènangka pètandhâ bulân romaḍân bhâkal èmolaè. 

## Sajhârâ
*Dugderan* dhâddhi bhudhâjâ masyarakat Semarang sajjhâk taon 1881 sè lu-ghâlluna èkennallaghi sareng Bupati Raḍèn Mas Tumenggung Aryo Purboningrat. È masa ghânèka, masyarakat ghi' ta' anḍi' berta sè langsong teppa' ka'angghuy kaonèngè bilâ awwâl romaḍân. Mènangka jhâlân kalowar, bupati abherri' pangomoman resmi sè ètandhâi kalabân mokol bheddhuk bânnya'an 17 kalè bân ngocol meriam bânnya'an 7 kalè è Masjid Agung, saèngghâ lahèr istila "Dugderan". Awwâl traḍisi panèka bâḍâ mènangka osahana pamarènta ka'angghuy manyèttong parbhidhâ'ân ḍâlem nantowaghi awwâl powasa romaḍon. Sajân aobâ jhâman, dugderan sajân akembhâng dhâddhi pesta ra'yat taonan sè è awwâli kalabân pasar ra'yat bân karnaval. Sala sèttong bhâgiyân sè penting ḍâri traḍisi panèka rak-araghân sè ngangghuy kenḍara'an sè èhèyas bân partonjhughân bhudhâjâ. Traḍisi panèka è ahèrè kalabân mokol bheddhuk mènangka tandhâ resmi maso'on bulân romaḍon sarta ḍu'a areng-bhâreng mènangka areppan bân sokkor

## Paraya'an
Neng è paraya'an dugderan, panèka acem-macem bhârâng sè èjhuwâl (akadhi sar malem) bân è jhâman samangkèn segghut bâḍâ cem-macem sponsor ḍâri sajumla industri rajâ. Maskè saka'ḍinto, bâḍâ sèttong *maskot* (èn-maènan) sè lako èkaè'aghi ḍâ' traḍisi panèka, sè ènyamaè "*[[warak ngendok]]*". *Warak ngendok* aropa'aghi bhârang sè èpasaropa kalabân bhâdhânna embi', cetakka naghâ, bân asèssè', sè èghâbây ḍâri dhâlubâng sè acem-macem bârna. *Dugderan* panèka salaèn mènangka ghâbây bur-lèburân, jhughân mènangka ḍâ'wâ Islam.

## Sombher
Im Yoon-ah

Im Yoon-ah or Lim Yoon-ah ( lahèr 30 Mei 1990) sè èkennal jhughân adhâddhi YoonA (윤아) iyâ arèya penyanyi, aktris, penari, model, bân presenter ḍâri Korèa Selatan. Yoona panèka angghuta Girls' Generation sè palèng ngodâ nomer duwâ' saamponna Seohyun . Yoona jhughân èkennal polana peranna è drama aksi-roman *The K2* (2016), drama roman *The King in Love* (2017), filem aksi *Confidential Assignment* (2017), filem aksi-komedi *Exit* (2019), bân drama roman *King the Land* (2023).

## kaodhi'ân kasorang
Im Yoon-Ah lahèr è Seoul, Korèa Selatan è tangghâl 30 Mei 1990. Orèng towana Yoona apesa è bâkto Yoona ghi' ngodâ bân Yoona èkapolong sareng epa'na èbârengngè kaka' binè'an sè 5 taon lebbi towa ḍâri Yoona. E bâkto ghi' ngodâ, Yoona noro' audisi ghâbây SM Saturday Open Casting Audition bân noro' perusahaan è taon 2002 saamponna Jessica Jung . Yoona molaè alatihan sareng para pelatih laènna è perusahaan sè padhâ è dâlem akting, atari, bân anyanye. È bakto aomor 7 taon, Yoons apinda ka Birmingham, Inggris sabellunna akherra abali ka Korèa ka'angghuy audisi SM Saturday Open Casting Audition.

Yoona panèka lolosan SMA Daeyoung taon 2009 bân asakola è Universitas Dongguk jurusan teater bân musik, èbârengi kancana Seohyun.

## Lako

### Akting
Yoona aghâbây debut mènangka aktris è taon 2007 kalabân drama *9 Ends, 2 Outs* . È taon 2008, Yoona aekting è drama *Woman of* *Matchless Beauty* sabellunna ollè peran otama dà'-adà' è drama harian *You Are My Destiny* sè berhasil aghâbây Yoona mennang penghargaan penting è dunnya akting. È taon 2009 Yoona abâkte è drama *Cinderella Man* èbârengi sareng Kwon Sang-woo . È taon 2012, Yoona amaèn peran otama kalabân Jang Keun Suk è drama sè èjudhul *Love Rain* . Love Rain panèka drama fantasi tentang nasib bân cara toronanna pasangan sè ta' andi' nasib sabellunna sè ètemmoè è taon 1970, jhughân berhasil saleng taresna. Saterrossa, è taon 2013 Yoona abali alako adhâddhi pemeran otama bâbinè' è serial drama sè èjudhul 'Prime Minister and I' bân sareng Lee Beom-Soo. Yoona aperan dhâddhi wartawan ghâbây media skandal sè ta' sengaja terlibat dâlem masalah politik kantos bâ'na akabin bân perdana menteri sè binèna la matè. Cateta percintaan se emolaè kalaban kabin parjhânjian demi kepentingan politik sampek deddih cinta sejati.

### Televisi
Yoona panèka tamoy è Family Outing SBS TV sè è akherra14 Februari 2010 bân angghuta pemeran tètap è Family Outing 2 kalabân Yoon Sang-hyun, Kim Won-hee, Ji Sang-ryeol, Shin Bong-seon, Jang Dong-min, Kim Heechul, Jo Kwon, Ok Taecyeon . Program panèka ampon lastare è tangghâl 11 Juli 2010 smarèna 5 bulân. è tangghâl 24 Desember 2011, Yoona dhâddhi MC ka'angghuy KBS Entertainment Awards 2011 èbârengi Shin Dong Yeob & Lee Ji Ae. Yoona jhughân MC ka'angghuy SBS Gayo Daejeon 2011 èbârengngè Song Ji Hyo bân Lee Seung Gi bân ka'angghuy KBS Gayo Daejun taon 2012 èbârengngè Jung Yong Hwa & Sung Si Kyung.

## Sombher
Abu Thalhah al-Anshari

**Abu Talhah al-Ansari** (Bhâsa Arab: أبو طلحة الأنصاري , lahèr è Madinah, taon 585 - sèdhâ è Madinah, taon 654) panèka sohabhât Nabi Muhammad. Abu Talhah panèka veteran Perrang Badr. Sabellunna Nabbhi hijrah, Abu noro' Bai'at Aqabah sè kaduwâ', bân jhughân tamaso' ḍâri ḍubellas kapala sè èpèlè è malem Bai'at Aqabah. Abu narèma pojhiyan ḍâri Nabbhi polana sowarana sè cè' ghâncangna: "Saongghuna sowarana Abu Talha è ḍâlem pasukan perrang lebbi beccè' ḍâri kakowadhân saèbu orèng." Abu Talhah jhughân èkennal mènangka tokang jhârân Nabbhi Muhammad, bân ajhuwâlân.

Abu Talhah iyâ arèya sohabhât Nabbhi Muhammad se paleng bannya’ apowasa.

## Carèta oḍi'
Nyamana Zaid bin Sahl bin al-Aswad bin Haram bin Amr bin Zaid Manah bin Amr bin Malik زيد بن سهل بن الأسود بن حرام بن عمرو بن زيد مناة بن عمرو بن مالك بن عديّ بن عمرو بن مالك بن النّجار الأنصاريّ الخزرجيّ  ), èkennal kalabân Abu Talhah. Lahèr è Madinah, 36 taon sabellunna Hijrah. Abu ghi' bhâlâ bi' Nabbhi Muhammad lèbât ramana, yâ'no sapopo Nabbhi (pottrana paman).

## Akabin
Umm Sulaim panèka ranḍhâ ḍâri orèng lake' sè anyama Malik sè èpate'è è Suriah è ḍâlem kabâdâ'ân kafir è bâkto dakwah Islam ampon maso' ka masa dakwah tabukka'. Malik anḍi' binè Umm Sulaim kalabân pottrana, Anas bin Malik. Abu Talhah langsung alamar ka Umm Sulaim. Umm Sulaim nyo’on ka Abu Talha kaangghuy maso’ Islam sopajâ maso’ Islamna dhâddhi mahar.

## Sombher
Panangghâlân Hijriyâ

Panangghâlân Hijriyâ otabâ Panangghâlân Islam iyâ arèya panangghâlân sè bâḍâna èmolaè sejjhegghâ kakhâlifahan Umar bin Khattab bân taon sè kapèng sèttong iyâ arèya èbâkto Nabi Muhammad hijrâ ḍâri Mekka ka Madina neng taon 622 Masèhi.

Neng pan-brâmpan naghârâ sè bânnya' orèng Islamma, Panangghâlân Hijriyâ èghunaaghi kèya mènangka sistem panangghâlân kaoḍiân rè-saarèna. Panangghâlân Islam ètongna ngangghuy perèdaran bulân, mon panangghâlân biasa (Panangghâlân Masèhi) ngangghuy perèdaran  mataarè.

## Sajhârâ
Panentoân èmola'na arè bân tangghâl neng pangghâlân hijriyâ bidhâ kalabhân Panangghâlân Masèhi. Neng sistem Panangghâlân Masèhi, arè bân tangghâl èmolaè neng jhâm 00.00 tengnga malâm èbâkto jèyâ. Coma neng sistem Panangghâlân Hijriyâ, arè bân tangghâl èmolaè bâkto compettâ arè èkennengngan jèyâ otabâ bilâ maso' bâkto magrib.
Al-Ala' bin al-Hadhrami

**Al-Ala' bin al-Hadhrami** (    ) panèka sala sèttong sohabhât nabbhi. Ènyamaè *al-Hadhrami* polana ḍâri naghârâ asal ramana Hadramaut, Yaman. Al-Ala' lahèr è Mekkah. Asal kalowargana ḍâri Bani Khazraj sè akanca bi' Bani Umayyah. Al-Ala' bin al-Hadhrami anḍi' sabellâs tarètan, yâ'ni ḍuwâ' rèng-orèng lakè' bân sanga' binè'.

È bâkto Muhammad dhâddhi nabbhi, Al-Ala' bin al-Hadhrami panèka sala sèttong orèng Mekkah sè palèng awwâl dhâddhi Muslim. Amargha ka’dinto, Al-Ala' kèngèng pan-saponapan tugas ḍâri Nabbhi Muhammad. È antarana èpakon nolès wahyu, ngèrèm sorat, dhâddhi otosân bân panglima perrang, Gubernur Bahrain bân perwira sè makompol zakat bân jizyah . Saterrossa è jhâman Khilafah Rashidun, Al-Ala' bin al-Hadhrami pagghun dhâddhi kapala pasukan perrang bân Gubernur Bahrain è jhâman ḍuwâ' khalifah Abu Bakar Ash-Shiddiq bân Umar bin Khattab. Al-Ala' bin al-Hadhrami sèdhâ è jhâman Khalifah Umar bin Khattab. È ḍâlem oḍi’na, Al-Ala’ bin al-Hadhrami èkennal mènangka sala sèttong sohabhât nabbhi sè olle karamah ḍâri Ghustè Allah è ḍâlem ngabbhuli ḍu’â nyo’on aèng ojhân.

## Carèta oḍi'
Al-Ala' bin al-Hadhrami èlahèrraghi è Mekkah. Nyamana ramana Al-Ala' bin al-Hadhrami panèka Abdullah bin Imad al-Hadhrami. Al-Ala' asalla ḍâri Banu Khazraj è Hadramut, Yaman. Al-Hadhrami panèka nyamana kalowargana polana ḍaèra asalla yâ'ni Hadramaut. Kalowargana saterrossa apinda ḍâri Hadramaut kaangguy oḍi' è Mekkah. Kalowargana saterrossa akanca Banu Umayyah lèbât hubungan sè beccè' antara ramana bân Harb bin Umayyah.

Al-Ala' bin al-Hadhrami anḍi' sabellas taretan. Al-Ala' bin al-Hadhrami panèka pottra sè kapèsan ḍâri tello' pottra lakè'. Ḍuwâ' tan-taretanna panèka Amir bin al-Hadhrami bân Amr bin al-Hadhrami. Samantara jârèya, tan-tarètan binè'na sè èkennal Maimun bân Shu'bah. Maimun paneka oreng se anḍi’ somor sè bâḍâ è tana tèngghi Mekka. Samantara jârèya, Shu'bah panèka binèna Abu Sufyan bin Harb. Al-Ala' bin al-Hadhrami èparcajâ mènangka sekretaris Nabbhi Muhammad èbârengi Syurahbil bin Hasanah Ath-Thabikhi, Juhaim bin Ash-Shalt bin Makhramah, Khalid bin Sa'id, bân Aban bin Sa'id bin Al-Ashi.

Al-Ala’ bin al-Hadhrami èkèrèm sareng Nabbhi Muhammad kaangghuy ngatorraghi sorat misionaris ḍâ’ pangobâsa è Bahrain. È bâkto Al-Ala' bin al-Hadhrami panèka sala sèttong naghârâ sè rajâ è Jazirah Arab. Nyama pangobâsana è bâkto jârèya Al-Mundzir bin Sawa. Bâkto sorat ka’ḍinto èpaḍâpa’ sareng Al-Ala’ bin al-Hadhrami ka’ḍinto è antara aher taon 6 H otabâ awwâl taon 7 H. Bâḍâ sè ngoca' jhâ'  sorat rowa sabellunna abâlina Nabbhi Muhammad ḍâri Ji'ranah sè bâḍâ è antarana Mekkah bân Ta'if (saamponna Perrang Taif).  Bâḍâ jhughân sè ngoca' jhâ' jârèya sabellunna Pembebasan Mekkah èlampa'aghi. Al-Mundzir bin Sawa ajâwâb sorat panèka kalabân narèma Islam bân dhâddhi orèng Islam. 

## Sombher


Bhângsa:Sohabhât Nabbhi
Khichuri alos

**Khichuri** **Alos** (bhâsa ènggris: ***Soft Khichuri***; bhâsa Bengali: পাতলা খিচুড়ি *Pātalā* *Khichuṛi*), jhughân è kennal mènangka **Norom Kisuri** panèka sala sèttong kakanan sè bahan poko'na bherrâs sè olaanna paḍâ kalabân tajhin sè mashur è wilayah Sylhet, Bangladesh. kakanan nèka kakanan tradisional bân sa' massa'na Sylheti sè è robhâ'aghi è sabâgiyân rajâ mèjâ ngakan è bulân soccè Romadon ka'angghuy kakanan poko' è bâkto abhuka. Khichuri alos bân Akhni panèka kakanan tradisi Sylhet sè biasa è robhâ'aghi ḍâ' tamuy. Nasè' aromatik sè è campor kalabân pan bârâmpan palappa tamaso' mènyyak samèn, nigella, bân kelabat panèka bahan ḍâsar ka'angghuy amassa' Kisuri. Bâḍâ duwâ' macem Khichuri Alos, *khichuri alos potè* (jau/zau) bân *skhichuri alos* *konèng* (kisuri).

## Bahan-bahan
Bherrâs, dal, bhâbâng bucay, jhâi, minyyak sakonnè' otabâ mantèghâ, kelabat, bân bujâ.

## Sombher
Rooh afza

**Rooh Afza** (Urdu: روح افزا; Hindi: रूह अफ़ज़ा; Bengali: রূহ আফজা; panyeggher abâ') panèka ènuman sè tamaso' sirop (sirop pekat). Ènuman nèka è kennalaghi kabidhân è taon 1906 sareng Hakim Abdul Hamid, è kennalaghi sareng Hakim Hafiz Abdul Majid, bân è luncuraghi ḍâri Old Delhi, India Britania. Samangkèn Rooh Afza è produksi sareng perusahaan-perusahaan sè è  bhângon sareng Hamid bân Majid, tamaso' Hamdard India (perusahaan induk) sareng ana' perusahaan, Hamdard Laboratories (Waqf) Pakistan bân Hamdard Laboratories (Waqf) Bangladesh. Ènuman nèka è produksi molay  taon 1948 è India, Pakistan, bân Bangladesh.

Pan bârâmpan perusahaan laèn è wilayah kasebhut jhughân aproduksi ènuman kalabân resep sè paḍâ polana resep Rooh Afza ta' è patenaghi. Resep tradisional Unani è ḍâlem Rooh Afza agabungaghi cem macem bahan sè è percajâ ghâbây pencellep bâḍân, akadhi mabâr sè segghut è yangghep obhât alami kaangghuy loo (angèn mosèm panas è India ḍâjâ, Pakistan, bân Bangladesh). Ènuman nèka segghut è hubungaghi kalabân bulân Romadon polana Rooh Afza dhâddhi pèlèyan ghâbây abhuka powasa. Produk nèka jhughân è jhuwâl ghâbây sirop manambâ rassa ḍâ' serbat, ènuman susu cellep, ès, bân kakanan panotop sè cellep, akadhi falooda sè èkennal. Nyama *Rooh Afza* segghut è artèèn "panyeggher abâ'". Nyama nèka è sebhut bân è ghâbây sareng sè mabâḍâ ènuman nèka bân è pangaro budâjâ.

## Somher
Meera Jasmine

Jasmine Mary Joseph, sè èkennal **Meera Jasmine**, panèka aktris India sè otamanah tampil è fèlem Malayalam, Tamil, Telugu, bân Kannada. Jasmine amolaè debut è taon 2001 kalabân fèlem Lohithadas Soothradharan. Saellana jârèya, abâ'na abintangè bânnya' fèlem sè suksès è bidang komersial bân ngaollè pojhiyân kritikus ḍâlem bhâsa India Lao', sè aḍhâddhiyâghi abâ'na sala sèttong aktris sè palèng suksès è taon 2000-an.

Abâ'na mennang National Film Award ghâbây Aktris Terbaik è taon 2004 polana peranna è Paadam Onnu: Oru Vilapam, bân ampon ḍuwâ' kalè narèma Kerala State Film Award ghâbây Aktris Terbaik bân Tamil Nadu State Film Award. Abâ'na jhughân narèma pangarghâân Kalaimamani ḍâri Pamarèntah Tamil Nadu.

## Kaoḍi'ân awwal
Meera Jasmine lahèr è dhisa Kuttapuzha Thiruvalla è distrik Pathanamthitta Kerala ḍâri  pasangan Joseph bân Aleyamma. Abâ'na ana' nomer empa' ḍâri lema' satarètanan. Abâ'na anḍi' ḍuwâ' tarètan binè', Jiby Sara Joseph bân Jeny Susan Joseph, sè jhughân alako è fèlem, bân ḍuwâ' tarètan lakè'. Meera asakola è Bala Vihar bân saterrossa è Marthoma Residential School è Thiruvalla. Saellana jârèya èḍaftaraghi kaangghuy B.Sc. è Zoologi è Assumption College, Changanassery, bân mamarèh è ḍâlem tello bulân è bâkto abâ'na èperhatiyaghi sareng sutradara Blessy (è bâkto jârèya aropa'aghi asisten sutradara kaangghuy sutradara Lohithadas) bân èpatabârih peran ḍâlem *[[Soothradharan]]*.

Awallah, Meera terro ajhâr bân ḍhâḍḍhi dokter, bân ta' toman mèkkèr ḍhâḍḍhi bintang fèlem. Abâ'na ngoca', "Kaulâh coma parabân biasa. Ta' toman kapèkkèran ḍâlem mimpè sè palèng liar jhâ' kaulâh bhâkal amaèn fèlem. Kaulâh ta' toman aèkting è drama sakola'an. Kaulâh benni tipe orèng sè artistik, kaulâh ta' toman nyangka bisa atari, bân kaulâh ta' toman ngangghep abâ' dhibi' raddin." Abâ'na jhughân ngoca' jhâ' Lohithadas "akaḍhiyâ tokoh ramana bân ghuru sè èkennalaghi ka kaulâh lèbât fèlem Hehraot. Bân kaul`a arassah an`di' otang ka salèrana atas ghânèka sadhâjâ."

## Karir

### Malayalam
Meera Jasmine amolaè debut è fèlem Malayalam Soothradharan. Fèlem kaḍuwâ'na panèka Gramophone, sè èsutradarai sareng Kamal, sè è ḍâlemma abâ'na tampil abhâreng Navya Nair bân Dileep.

## Sombher
Haroa

**Haroa** panèka tradisi nyambut Ramadan è antarana orèng Buton bân Muna Sulawesi Tèmor Lao' . Oca *’ “haroa”* enggi paneka sesaji (kakanan) se esadhiya’agi kaangguy nyambut bulan Ramadan. È bhâsa Muna, "haroa" asalla dâri oca' "haro," sè artena "sapu" otabâ "berse."

È dâlem tradisi Haroa, kakanan bhâkal èsajiaghi dâlem bhângon piring nase' èminnya'aghi sè ètotop tellor è tengnga talang bân kue tradisional dâlem bhângon onde-onde, wajik (waje), ubi goreng (ngkaowi-owi), cucur (cucuru), kue nase' ( baruasa ), banana goreng (), cake pasang ( pasang epuepue- cake bân Manu nasu wolio (ajam sè èmasak kalabân gaya Wolio) sè èsajiaghi è dâlem cangker.  Sajian bhâkal èpamaso' è dâlem bhâdhân sè èsebbhut *Tala* (talang sè bâdâ sokona)

Presentasi panèka bhâkal bhân-sabbhân, è antarana tata letak/peralatan sajian bân bhân-sabbhân jumlah nikmat kuliner èbâdâ'aghi dâri status sosial. È pan-bârâmpan wilayah bâdâ tata cara sè bhân-sabbhân ghâbây ngisi talang, contona masyarakat Wajo -Lamangga, Melai, Wameo bân Kadolo. Bâḍâ jhughâ bhân-sabbhân bhân-sabbhân kakanan sè bhâkal èsajiaghi, èngghi panèka sèttong piring ghâbây sèttong macem kakanan bân nomer ganjil manabi Haroa ghâbây bulân sè beccè', è bâkto ghâbây Haroa orèng sè ampon matè bânnya'na dhadha'aran bhâkal dhâddhi nomer genap. 

Salaèn aropaaghi upacara sokkor, tradisi Haroa jhughân bisa afungsi mènangka media kaangghuy ngatase konflik bân nyatuaghi masyarakat dâri bhân-sabbhân suku, polana acara panèka ngajak kenalan sè ta' èbâtesi dâ' suku-suku tertentu.

## Sajara
Monggu orèng Muna, tradisi Haroa otabâ *Baca-Baca* ampon èkennalaghi molaè lamba', è bâkto Karajaan Wuna èpimpin sareng Rato Muna La Ode Abdul Rahman (Sangia Latugho). Sabatara, è masyarakat Buton, *Haroa Qunut* ampon èpraktèkaghi sajjhek generasi-generasi sajjhek abad ke-16 bâkto Islam dhâtâng è Kesultanan Buton. 

È taon 1990-an, persiapan sè sibuk ghâbây Haroa ampon èkaton saminggu sabellunna acara. Bhâbinè'an è Raha bhâkal molaè abelanja è pasar, ngeba bhârang-bhârang akadhi *benang bontu* – tale sè èghâbây dâri kulit kembang sepatu sè èkerrèng è bâbâna mataarè bân èghunaaghi kaangghuy èikat lapa-lapa . Salaèn jârèya, bahan-bahan sè ta' ghâmpang layu otabâ busuk èpasra'aghi sabellunna, akadhi ajam bebas, gula celleng, kalapa, beras ketan, beras mera, bân tellor ajam. Arèya polana masakan tradisional Muna èkennal kalabân santan, gula mèra, bân tèllor, sè èsebbhut rempah-rempah *kauwei* otabâ gulai . 

Gun aggi’ saare dhuare dhari lebaran sabellunna reng-oreng ganeka melle dhaun kalapa, pisang ban bahan-bahan laen se gampang layu otaba bucco’. E antarana, reng-oreng jareya molae anyaman batok kaangguy bungkus lapa-lapa dhari dhaunna kalapa ban nyaring nase’. Sambi mamare menu Haroa se ngabutowagi lapa-lapa, kari ajam, berlian, cucur, kue srikaya, pisang ban tellor rebus.

E malem lebaran, lalakonna tamaso' ngocol nase' ghâbây adonan kue cucur bân aghâbây saos kari. Kalagguwanna, dhapor repot pole kalaban amassa’ lapa-lapa e dhalem perapian ngangguy kompor ban kaju pangobbaran. Serrèng kompor panèka èbanto sareng *obor* sopajâ apoyna pagghun èghâli.
Posfeminisme

**Postfeminisme** (èkennal kèya mènangka **postfeminisme** otabâ **feminisme post-modern**) iyâ arèya *ideologi* otabâ geraghân sè ngaghâmbhârè kontradiksi ḍâlem feminisme, khusussa gelombang feminisme kaduwâ' bân katello' .

## Ghâmbhâran
Geraghân rèya mondhul polana ḍâri panglowan è ḍâlem tor è lowar *feminisme*. Artèna "post" segghut ekaè'aghi bi' konsep "reaksioner" ḍâ' oca' sè ngaḍâ'è. Namong, parkara rÈya sama sakalè ta' mabhânderaghi bâḍâna pamesa'an *hubungan* bân-sarombân bi' "periode" sabellunna pos. Saka'dimma *ideologi postmodernisme* sè ghi' bâḍâ è jhâman modern, sè artèna pangakowan-pangakowan modernisme—èyakoè otabâ enje'—teptep aghuna kèya è ḍissa. èberri' è dhissa' jhughân. Hal sè paḍâ èberlakuaghi ghâbây *pascakolonialisme, pascastrukturalisme,* bân, tantona, *pascafeminisme*. Parkara kasebbhut èkembângaghi ḍâlem atmosfer *feminisme*, khusussa feminisme gelombang kaḍuwâ'.

*Postfeminisme* ècèpta'aghi è periode antara kacapaina hak mèlè bâbinè' è Amèrika Serikat bân mondhulla feminisme gelombâng kaḍuwâ' è taon 1960-an. Jarèyâ ètojjuaghi bi' parjuangan bâbinè' kaangghuy hak mèlè bo' kaom bâbinè' sè pojhur nempataghi kantor omom bân pèlèyan kaangghuy aghuna'aghi lebbi bânnya' roang kadhibi'.

Salaèn jârèya, *postfeminisme* acaca kalabân parkara pangallèyan *konseptual* ḍâlem *feminisme*, ḍâri debat è sakètar papaḍân ḍâ' debat sè èfokusaghi dâ' sè ta' paḍân. *Postfeminisme* arèya ènyata'aghi persèmpangan *feminisme bân postmodernisme*, *poststrukturalisme*, bân *postkolonialisme,* sè èbâkkèlè gerakan dinamis sè nantang *modernisme, patriarki,* bân *imperialisme.* È ḍâlem prosesse, *postfeminisme* ngafasilitasi *konsep pluralisme, feminisme,* bân budajhâ sè ta' èyangghâp, *diaspora*, bân *èkoloni*.

Kabhâr sè palèng ngaro ḍâri *postfeminisme* arèya jhâ' *feminisme* la nyokong bâbinè'an kaangghuy terro talèbât bânnya'. *Postfeminisme* Ètabârraghi mènangka buruân ḍâri *beban* ghâbây dhâddhi "bâbinè' kowat" ḍâlem kaangghuy matobu panjhellingan sokses kaom feminis. Satèya sakabbhina feminis modern nyarè cara kaangghuy neggâ'aghi *identitas* binè' sè aslè bân tarintegritas mènangka ḍâsar ḍâri kellas parobâ binè', feminisme postmodernis anekanaghi sèpat sè sabântara, cem-macem, bân ta' aslè ḍâri parobâ. 

Saongghuna, taḍâ' patoghân sèpa' ghâbây *postfeminisme,* akadhi geraghân kalabân julughân "post" so pajhâ ta' èyartè'aghi. Kabâdâ'ân rèya lebbi rowet polana sakabbhina panyokong *postfeminisme* arèya orèng sè paḍâ bi' toko-toko *feminisme* gelombâng kaḍuwâ'.

È pan-bârâmpan sombher, bâḍâ kèya geraghân sè nyebbut dhibi'na gelombâng feminisme katello'. Sè paḍâna bân *postfeminisme*, iyâ arèya paḍâ *terinspirasi* ḍâri pèkkèran-pèkkèran *posmodern* sè èsokong kalabân èpaddhek ḍâri teori-teori postruktural (akadhi ḍâri Michel Foucault bân Jacques Derrida).

## Sombher

Bhângsa:Politik
Al-Barra' bin Malik

**Al-Barra' bin Malik** ( ; otabâ Barra bin Malik, sèdhâ è taon 20 H otabâ 641 M) panèka sohabhât Nabbhi sè blatèr, sè noro' è ḍâlem pan-bârâmpan perrang è bâkto Nabbhi Muhammad bân penaklukan Muslim è Persia. Al-Barra' sèdhâ è bâkto penaklukan Tustar. Al-Barra' aropaaghi alè'na Anas bin Malik. Èbhuna panèka Ummu Sulaim bint Milhan.

Al-Barra’ areng-sareng sareng Nabbhi Muhammad, tor noro’ sadhâjâ paperrangan samarena Perrang Badr, jhughân noro’ Bai’at Ridwan.  Barra bin Malik adhâbu, "È bâkto ngallè parit, è pan-bârâmpan kennengngan bâḍâ lang-alang sè ghâli bân ta' bisa èkallè kalabân lanḍu'. Kami mator hal ka'ḍinto ka Nabbhi. Nabbhi monḍhut lanḍu' pas adhâbu, ngala' cangkul bân adhabu, "Bismillah..." Saellana jârèya ahantam tana sè ghâli kalabân sèttong pukulan. Nabbhi adhâbu, "Allah sè Palèng Rajâ, kaulâh èparèngè tana Persia. Demi Allah, maskè satèya sèngko’ bisa nangalè Istana Mada’in sè ècèt potè." Saterrossa èpokol polè, pas ngoca’, "Bismillah..." Saterrossa tana ghi’ bâḍâ karèna. Saterrossa pas adhâbu, "Allah sè palèng rajâ. Sèngko’ èberri’ koncina Yaman. Demi Allah, ḍâri tang kennengngan kaulâh bisa ngatèla' labangnga Shan'a."

Èkaonèngè jhughân jhâ’ Al-Barra’ anḍi’ sowara sè bhâghus saènggâna Muhammad segghut èsoro anyanyi puisi pujian è pan-bârâmpan parjhâlânan sè èlampa’aghi.

Bâkto Abu Bakar dhâddhi khalifah, kadhâddhiyân Perrang Yamamah sè mate'è bânnya' pasukan ḍâri kaḍuwâ'na. Kapalana moso, Musailamah, abâli bân maso’ ka ḍâlem benteng, è bâkto ghânèka Barra maju kaangghuy èontallaghi ka ḍâlem benteng moso ngangghuy ketapèl otabâ èpasang ka tameng pasukan muslim pas èontallaghi.

## Sombher
Amr bin al-Jamuh

**Amru bin al-Jamuh** (bhâsa Arab: عمرو بن الجموح‎) (lahèr taon 540 M) panèka sohabhât Nabbhi Muhammad, sèdhâ taon 3 AH / 625 M è bâkto Perrang Uhud. Amru lambhâ' bân kolè'na celleng.

## Carèta oḍi'
Amru bin al-Jamuh panèka sala sèttong kapala sè èkennal è Madinah bân tokoh sè èhorma sè asalla ḍâri Bani Salamah, marga Ansar. Amru panèka kaka'na Abdullah bin Amru bin Haram polana èkabinè Hind binti Amru, alè'na Abdullah. Molana Amru ta' narèma Islam, bân cè' parcajâna ḍâ' berhala ḍâri kaju sè èsemba. Sajjhek ḍâtengnga Mus'ab bin Umair, bânnya' orèng Madinah sè maso' ka Islam, è antarana tello' potrana, Mu'awadz, Muadz bân Khalid, bân kancana Muadz bin Jabal. Sè aropa’aghi Ansar sè noro’ Bai’at Aqabah.

Embu’na sè anyama Hindun pas maso’ Islam kalabân onjhângan sareng Mus’ab sebellunna lakèna, Amru. Namong, Amr ta' onèng pa-napan. Ana’na sè katello ce’ terrona eppa’na maso’ ka Islam, dhâddhi paḍâ aghâbây rancana kaangghuy maso’aghi Amr bin Jamuh ka Islam. 

Na’-kana’na Amr bin Jamuh, asareng kancana Muadz bin Jabal, ngallè berhala sè èsemba ka kennenganna sampah è sèttong malem. Kalagghuwanna, Amru cè’ pegghella è bâkto nemmo berhala jâreya èlang. Saamponna èsarè, pas ngoca', *"Palang bâ'na, sè nyerrang tang Tuhan malemma."* 

Pas èkala’ berhala rowa pas èpanḍi’i, èbhersè’è, la-mala èberri' mènnya’ ro’om. Namong, kadhâddhiyân panèka terros sampe' pan-bârâmpan malem. Amru terros ngangka' bân abhersè’è berhala rowa. 

Kadhâddhiyân rèya li-bâliyân, sè adhâddhiyagi Amr bin Jamuh sossa. Ahèrra èkala' peddhangnga bân èpasang è le'erra Manaf bân ètanya'aghi ka berhalana. 

## Sombher


Bhângsa:Sohabhât Nabbhi
Alon-Alon Sorbhâjâ

**Alon-alon Sorbhâjâ**, sè sabellunna ènyamae **Balai Pemuda**, iyâ arèya kennengngan omom sè b`a`d`a `e tengnga Kottha Sorbhâjâ, è Jhâlân Gubernur Suryo, Embong Kaliasin, Kecamatan Genteng. Kabâsan rèya èpaddhek è attas kompleks Balai Ngangoḍâ, bhângonan sajhârâ ḍâri jhâman kolonial Bâlândhâ sè sabellunna èghna'aghi dhâddhi kennengngan bur-lèburan malem sè èsebbhut *Simpangsche Societeit.* Alon-alon èresmiaghi è tangghâll 17 Agustus 2020, bi' Walikota Sorbhâjâ, Tri Rismaharini, mènangka bagiyân ḍ`ari opajâ kaangghuy mabâli kennengan omom sè ijo bân ngalestarèyaghi situs-situs warisan budaya. Alon-alon Sorbhâjâ bâḍâ kalabân area attas bân bâbâ tana, bâgiyân bâbâ tanana bâḍâ kennengngan pameran bân galeri sajhârâ sè èsambhung langsong ḍâ' gheddhung Balai Ngangoḍâ. Sabântara è bâgiyân attas èlengkabhi fasilitas akadhi taman, jalor orèng ajhâlân soko, taman skate, bân kennengngan akompol. Kalabân rancangan sè èpapolong bi' unsur-unsur arsitektur kolonial bân modern, alon-alon rèya èghuna'aghi dhâddhi kennengngan ghâbây interaksi sosial, lalampan budhâjhâ , bân sarana bur-leburân ghâbây rèng-orèng kottha. Kennengnganna è tengnga kottha dhâddhi sala sèttong destinasi omom sè rammi èḍâtengngè bi' orèng lokal bân wisatawan.

## Sajhârâna

### Bâkto kolonial bân sabellunna mardhika
Bhângon sè satèya la dhâddhi bâgiyân integral ḍâri kabâsân alon-alon Sorbhâjâ awwâlla èkennal kalabân *De Simpangsche Societeit* (terj. har. 'Pol-kompolan sèmpang'), ghâlimpo' sosial eksklusif anḍi'na komunitas Bâlândhâ è Sorbhâjâ sè èpaddhek è taon 1907.  Sè bâḍâ è tengnga kottha. Gheḍḍung rèya èghuna'aghi dhâddhi posat ghun-tegghun bân  parghâulan bâgiyân elit kolonial, èlengkabhi bi' fasilitas dansa, pesta, sampè'arena bowling. Gunana bhângonan rèya ngacerminaghi kaoḍi'ân sosial kellas attad kolonial Hindia Bâlândhâ, è ḍimma societelt otabâ parkompolan samacem jèya dhâddhi simbol dominasi budhâjhâ bân status sosial kolonial. Gheḍḍung rèya dhâddhi ikon kosmopolotanisme kolonial sè masèttong bi' kabâsân sèmlang sè strategis sacara komersial bân administratif.Namong, maso'è to-bâkto ngallè para' mardhika'a Inḍonèsia, bhângonan rèya molaè ngalami obâ'ân kaghuna'an sè signifikan. È tson 1945, samarèna proklamasi kamardhika'an, gheḍḍung rèya èkowasaèbi' para ngangoḍâ Sorbhâjâ sè agâbung ḍâlem organisasi Pemuda Republik Indonesja (PRI), bân èghuna'aghi kalabân markas parjuangan rakyat.

## Sombher
Zulaikha

**Zulaikha** (; ) panèka asmana sala sèttong tokoh sè ta' anḍi' nyama ḍâlem Al-Qur'an, Alkitab, bân Tanakh. Èpon è kennal ḍâlem kètab soccè aghâma samawi orèng bâbinè' sè nganca Yusuf.

## Asma bân kennangan
Zulaikha panèka rajina ḍâri towana Yusuf è Messèr sabelluna Yusuf è pamaso' ḍâ' penjara. Ḍâlem Tanakh (kètab soccè yâhuḍi) bân Alkitab (kètab soccè Krèsten) è sebhutaghi towana Yusuf nyamana panèka Potifar, kapala panjâgâna raja. Sombher Al-Qur'an (kètab soccè Islam) nyebhutaghi ghellârâ panèka Al-'Aziz sè anḍi' artè "kowat" otabâ" terhormat".

Al-Qur'an ta' nyebhutaghi nyamana tapè Alkitab nyebhutaghi rajina Yusuf panèka asnat (Kadâddhiân 41:45) ana'na potifar, imam ḍâri Heliopolis bân kapala panjâgâna raja Fir'aun. Riwayât sè palèng terkennal ḍâri kalangan hadist islam nyebhutaghi jhâ' asmana panèka Zulaikha. Riwayât laèn nyata'aghin jhâ' asmana Ra'il otabâ Fakka. Riwayât laèn nyata'aghin, bân nèka sè palèng terkennal, asmana panèka Zulaikha. Ibnu Ishaq anyata'aghin jhâ' Zulaikha panèka panakana raja Messèr.

## Sombher
Hajar

**Hajar** (), panèka tokoh ḍâlem aghâma samawi (Abrahamik). Èpon panèka raji kaduwâ'na Ibrahim bân èbo' ḍâri Isma'il. Ḍâlem Tanakh bân Alkitab, tokoh panèka asmana *Hagar*. 

## Asma
È sebhutaghi asma Hajar asala ḍâri oca' *hadzaa ajrikum* (Arab: هذااجركم), sè anḍi' artè "nèka ghânjhârâ sampèyan".

## Crèta
Asma otabâ crètana Hajar ta' èpamaso' ḍâlem Al-Qur'an (kètab soccè Islam), tapè pan bârâmpan kalè è sebhutaghi ḍâlem hadits bân kètab-kètab olama'. Ḍâlem Tanakh (kètab soccè yâhuḍi) bân Alkitab (kètab socce orèng Krèsten), crètana Hajar (è sebhut Hagar ḍâlem yâhuḍi bân Krèsten) è sebhutaghi ḍâlem Kètab kadâddhiyân ejjus 16 bân 21.

### Asal usullâ
Pan bârâmpan sombher ḍâri yâhuḍi bân islam nyebhutaghi jhâ' Hajar panèka putri. Midras Bereshith Rabba bân sabâgiyân literatur Moslèm nyebhutaghin jhâ' Hajar nèka ana' binè'na Fir'aun (pangobâsa Messèr) sè terro ngala' Sarah ghâbây rajhi otabâ kelangenan bâkto rombongan Ibrahim bâḍâ è Messèr. Bâkto tao jhâ' Sarah panèka bebinè' sè è èngkop Allah, Fir'aun merri' ana'na ḍâ' Sarah bân ngoca', "Lebbi bhâgus bâgi tang ana' dhaḍdhi abdhih è romana bebinè' kadhi nèka (Sarah) è bhânḍhing towan è roma laèn." Sabâgiyân nyata'aghi jhâ' Hajar è bâghi ḍâ' Ibrahim ghâbây dhâddhi rajina ghântèna Sarah sè è kala' Fir'aun ghâbây dhâddhi rajina. Ghâbây catètan, Fir'aun bâkto nèka ngèra Sarah panèka trètana Ibrahim, bènni rajina.

## Sombher
Ibnu katsir

**Ibnu Katsir** (asma lengkap: **Ismail bin Umar bin Katsir al-Qursyi ad-Damasyqi**) panèka hafiz, olama' bân pamèkkèr. Èpon lahèr è taon 1300 M è Busra, Suriah bân sèdhâ è taon 1374 M è Damaskus, Suriah. Mazhab sè è kaparcajâ sareng Ibnu Katsir panèka mazhab Syafi'i. pan bârâmpan karjâ tolèsa panèka *Tafsèr al-Qur'ân al-Adzhīm* bân *Al-Bidâyâh wâ an-Nihâyâh*. Èpon morèd ḍâri Ibnu Taimiyah.

## kalahèrân
Ibnu Katsir è lahèraghi kalabân asma Ismail bin Umar bin Katsir al-Qursyi ad-Damasyqi. Ramana asmana Syihabuddin. Lalakon ramana panèka orèng ahli fikkih bân ahli pakandhâ'ân. Ibnu Katsir lahèr è dhisa Majdal sè maso' ḍâlem wilayah kottha Busrah. asmana ad-Damasyqi polana kottha Busrah maso' ḍâlem wilayah Damaskus. bâḍâ jhughân faham sè nyata'aghi jhâ' asma nèka è parèngi polana Ibnu Katsir toman nengngenneng è Damaskus (è bâkto ghi' kenni').

sabâgiyân rajhâ penolès carèta oḍi' Ibnu Katsir netepaghi taon kalahèranna è 700 Ijrat. faham nèka è dukung sareng az-Dzahabi. Bâḍâ jhughân sè nyata'aghi jhâ' Ibnu Katsir lahèr è taon 701 Ijrat. Sala settonga sareng Ibnu Taghri Bardi.

## Sombher
Cator (bâjâng kolè')

**Cator** (è ḍâlem bâjâng) iyâ arèya sakabbhina bujud oca' otabâ bhâsa sè èkoca'è bi' dalang ḍâlem lalampan pabâjângan. Oca’ catur dhibi' anḍi' artè parembhâghân bân candonan. Pramèla ḍâri jèya ḍâ-kanḍâ para tokoh bâjâng èghibâ bi' dalang èsebbhut cator. Cator ayèssè nèlai-nèlai filosifis sè ayèssè ḍâlem lakon bâjâng bân dhâddhi parkara sè otama ḍâlem seni padalangan. Cator èbhidhâ'aghi dhâddhi tello'macem, iyâ arèya jântoran, pocapan, bân ghinem.

## Perkembangan bân pangartèyan cator
Cator iyâ arèya konsep sè ècèpta'aghi bi' parghuruân tègghi ISI Surakarta sè pas èyangghuy kalabân lowas ḍâlem dunnya paḍâlângan hosossa è ḍaèra Jhâbâ. Generasi ḍâlâng jhâman lambe' nyebbhutaghi cator bi' pan-bârâmpan artè sè dhâ-bhidhâ, akadhi *antawecana, pocapan, kocapan, kandha, ghunem,* bân *ghinem.* Bâkto taon 1975, Humardani mamondhul artè totor kaangghuy nyebbhutaghi *narasi* bân *dialog* bâjâng. Pan-bârâmpan taon saos sabânnya'na mahasiswa bân dosen STSI (satèya ISI Surakarta) aghuna'aghi artè cator sè pas tasebbar ka kalangan ḍâlâng sadhâjâ.

Cator ngalèpotè pamèlèyan bân pangangghuyân kosakata sasowai bi' sastra paḍâlângan. Cator èsasowayaghi bi' bhâtek bân kadudukan tokoh bâjâng, sowasana adegan, bân latar. Pamekkèran bân ide ḍâlâng èkabâle lèbât cator bâjâng sopajâ ghâmpang ngartè bi' sè nyongngo'.

## Cem-macemma cator
Cator ḍâlem seni paḍâlângan (hosossa è Surakarta) èbhidhâ'aghi dhâddhi tello' ghâlimpo', ya'ni janturan, pocapam, bân ghinem.

### Janturan
Janturan aropa'aghi wacana ḍâlâng sè abèntok deskripsi sowasana adègan sè perpa'na èkamaèn. Janturan ètoro'è bi' gending sirep, ya'ni musèk gamelan sè èmaènaghi kalabân on-laon bân mar-samar. Janturan biyasana amowat ghâmbhârân akadhi sowasana adegan, kennengan otabâ latar, sè rajâ, jâsa, bân kasaktèyan tokoh sè bâḍâ ḍâlem lakon. Conto janturan jejer, janturan sè èghibâ'aghi è adègan ḍâ'-aḍâ':Suwuh rep data pitana, anenggih nagari pundi ta

ingkang kaeka adi dasa purwa; eka sawiji adi linuwih

dasa sepuluh purwa wiwitan; sanadyan kathah titahing

dewa ingkang kasongan ing akasa, kasangga pratiwi,

kahapit ing samodra, kathah ingkang sami anggana raras,

mboten wonten kados nagari ing....

## Sombher
Amr bin Ash

**Amr bin al-Ash bin Wa'il bin Hasyim** ( Bhâsa ; 664—573) otabâ **Amru bin al-Ash** otabâ **Amru bin Ash** panèka Sohabhât Nabbhi Muhammad, Gubernur Messèr, ahli è bidang diplomasi bân jenderal perrang è bâkto Khilafah Rasyidin bân Khalifah Umayyah.

Amru molaè penaklukan Messèr kalabân inisiatif dhibi' è akhir taon 639, makala Kekaisaran Bizantium è ḍâlem bânnya' mennang sè ḍi-buḍina penyerahan Alexandria è taon 641 otabâ 642. Panèka tamaso' penaklukan Isam sè palèng lekkas. Sampè' ètoro'è ka bârâ' sareng yâ'ni ka Tripoli è Libya samangkèn. È ḍâlem perjanjian sè ètandatanang sareng Gubernur Bizantium, Cyrus, Amru ajamin rèng Messèr bân mawâjib majâr pajhek (jizyah) ghâbây rèng lakè' dhibhâsa non-Muslim. Amru ajâgâ birokrasi sè èdominasi Koptik bân ahubungan bhâghus sareng patriark Koptik Benjamin. Amru maddhek Fustat mènangka ibukota propinsi.

Amru marènta kalabân cara sè relatif mandiri, ngaaollè arta sè bânnya', bân ajâgâ kapentingan para penakluk Arab sè maddhek garnisun Fustat sè ahubungan sareng otoritas pusat è Madinah. Saellana ngorangè otoritas Amru, Khalifah Utsman meccat Amru è taon 646 saamponna èkoca'aghi penerusna, Abdullah bin Saad ta' bhâghus è ḍâlem mimpin pajhek. Saellana pemberontak ḍâri Mesir matè'è Usman, Amru ajhâu ḍâri parkarana. È Perang Saudara Pertama, Amru noro' Mu'awiyah bin Abu Sufyan alabân Khalifah Ali polana ollè jhânjhi dhâddhi Gubernur Messèr bân pendapatan pajakna. Amru atugas mènangka dhâddhi bâkkèl Mu'awiyah è ḍâlem rèmbhâk sè gagal kaangghuy mamarè perrang. Saellana jârèya, Amru ngala' kakobâsa'an è Messèr ḍâri para loyalis Ali, sampè' matè'è Gubernur Muhammad ibn Abu Bakr, bân ngala' jabatan gubernur. Mu'awiyah pagghun nyoro Amru dhâddhi Gubernur Messèr è 661, bân Amru marenta propinsi kasebbhut kantos matè.

## Carèta oḍi'
Amru panèka tokoh Quraish sè ahli ḍâlem urusan politik bân strategi perrang. Bâkto orèng Islam hijrah ḍâri Mekkah ka Habasyah, Amru dhâddhi otosân Quraisy sè tugasna kaangghuy mayâkin Rato Najasyi otabâ Negus kaangghuy mabâli orèng Islam ka naghârâ aslina, namong hal ka'dinto ta' berhasil. Bhâdhânna Amr abâk panḍâ’ kalaban obu’ celleng, pènter nompa’ jhârân è jhâman jahiliyah bân lebbi towa ḍâri Umar. 

## Sombher


Bhângsa:Sohabhât Nabbhi
An-Nu'man bin Muqarrin

**An-Nu'man bin Muqarrin al-Muzani** ( , sèdhâ taon 641) panèka sala sèttong sohabhât Nabbhi Muhammad, tamaso' kaom Ansar sè maso' Islam saamponna Perrang Uhud.

## Carèta oḍi'
An-Nu'man bin Muqarrin asalla ḍâri Banu Muzainah, suku sè oḍi' è antarana Madinah bân Mekkah. An-Nu'man sareng tan-tarètanna sè sanga’ orèng maso’ Islam saamponna ngaonèngè kabhenḍerran ajhârân Islam sè èbhâkta sareng Nabbhi Muhammad. An-Nu'man ta' noro' Perrang Badar bân Uhud, polana ghi' ta' maso' Islam.

Saamponna maso’ aghâma Islam, An-Nu'man noro’ Perrang Ahzab (Khandak) tor bhân-sabbhân perrang kaangguy abèla kabhenḍerran aghâma Islam. An-Nu'man ngèbâ benḍira Muzainah è bâkto Penaklukan Mekkah. Saellana Nabbhi Muhammad sèdhâ, An-Nu'man noro’ perrang kaangghuy mamosna’aghi nabbhi-nabbhi palsu. È jhâman Khilafah Umar, An-Nu'man neptep è Kufa lajhu dhâddhi Gubernur Kaskar. Saellana jârèya, An-Nu'man noro' è ḍâlem penaklukan Islam è Persia bân dhâddhi otosân ka Kaisar Persia Yazdajir.

Ta' abit sabellunna Perrang Qadisiyyah, panglima muslim Sad bin Abi Waqqas ngèrèm rombongan ka Kaisar Sasanian, Yazdagird. Rombongan panèka èpimpin sareng an-Numan ibn Mugarrin, bân tojjhuwân otama panèka kaangghuy ngajhâk kaisar kaangghuy maso' Islam. Bâkto an-Numan bân rombonganna ḍâpa' ka Ctesiphon, ibukota Sasanian, orèng-orèng kottha jârèya ngabâs rèng-orèng rowa kalabân terro taowa bân ngabâs kalabân hina. Orèng-orèng rowa akomèntar ka penampilan sè sèderhana, kalambhi bân sepatu sè kasar, bân jhâran sè katon lemah. Orèng Islam aromasa biyasa atemmo bi' Yazdagird bân ngolo' penerjemah pas ngoca':

"Kabâlâ ka rèng-orèng jârèya (orèng Islam): Mon bâ'na enḍâ', ḍâteng ka kakobasa'anna sèngko' bân arapa bâ'na ma' terro nyerrangnga sèngko' kabbhi?"

An-Numan ngatèla ka kancana bân ngoca': "Mon bâ'na terro, kaulâ bhâkal abâles ghâbây bâ'na. Namong, mon sala sèttong ḍâri bâ'na terro acaca, bhâdhi èbhâkta'aghi dhimen." Orèng Islam mator ka an-Numan kaangghuy acaca bân ngoca' ka Kaisar, sambi ngoca': "Orèng rèya acaca dhâddhi ngèḍingaghi apa."

An-Numan aḍu’a kalabân amolja’aghi tor amoljâ’aghi Ghustè Allah tor nyo’on kataremtemman tor berkat ḍâ’ Nabina. Saterrossa adhâbu: "Saongghuna Allah ampon Maha Bhâghus bân Maha Agung ghâbây kaulâ bân ampon ngotos Rasul kaangghuy nojjhuwaghi kabhâgusan bân marènta'aghi kaulâ kaangghuy noro'è; kaangghuy maènga'aghi ḍâ' ponapa sè jhujhur bân alarang kaulâ ḍâri hal ka'ḍinto.

## Sombher
Kabayan

Kabayan (bhâsa Sonḍhâ: ᮊᮘᮚᮔ᮪) panèka tokoh imajinatif ḍâri kabhudhâjâ'ân Sonḍhâ sè jhughân ampon dhâḍḍhi tokoh sè kalonta è masyarakat Inḍonèsia. Kalakowanna èangghep locoh, polos, namong pènter. Carèta-carèta locoh tentang Kabayan ampon ètoronaghi sacara lèsan è masyarakat Sonḍhâ molaè abad ka-19. Saḍhâjâ carètana Kabayan jughân aghâmbhâraghi kaoḍi’an sabbhân arè è ḍâlem masyarakat Sonḍhâ, sè terros aobâ noro’ jhâman.

Tokoh Kabayan jhughân bisa èbhândhingaghi sareng tokoh Arab, akaḍhi Abunawas otabâ Nasruddin.

## Asal-usul
Kabayan panèka tokoh è ḍâlem carèta rakyat Sonḍhâ sè èkembangaghi kalabân imajinatif lèbât tradisi lèsan, èwarissaghi ḍâri sèttong generasi ka generasi salastarèna sabellunna ètolès ḍâlem bujud naskah. Carèta panèka ta’ tamaso’ ḍâ’ golongan pantun otabâ *wawacan* sè biyasa ètemmo ḍâlem naskah-naskah bhâsa Sonḍhâ kona, sabâb carèta paneka ta’ apusat ḍa’ carètana rato otaba orèng molja, namong lebbi ngaghèm ḍâri kaoḍi’ânna orèng biyasa.

Kabayan èghâmbhâraghi mènangka tokoh rakyat Sonḍhâ kalabân kepribadian sè saderhana namong pènter. È M.O. Karyana Koesman, abâ’na èghâmbhâraghi mènangka orèng sè males, panampilan bânsarombân, bân kalabân tabu’ sè abek rajâ, tapè lakoh bisa nemmo jhâlân kalowar ḍâri samacemmah kabâḍâ’ân.

Ciri-ciri otama èngghi panèka kecerdasan praktis, ketenangan è bâkto ngadhebbhi konflik, bân kamampowan amanfaataghi momentum kaangghuy kapentinganna. Abâ'na ta' ghâmpang èprovokasi, maske dheb-aḍḍhebbhân kalabân tokoh sè nguso'an, bân segghut aḍhâḍḍhiyaghi situasi sè matakerjhât mènangka kasempaḍhân kaangghuy nojjhuwâghi katerampilanna.

Conto sè èkennal panèka carèta Moro Uncal (buru rusa). È bâktonah rèng-orèng dhisa ngèbâ sanjheta sè rajâ kaangghuy aburu, Si Kabayan ghun comah ngâbâ peḍḍang kènè’, kalabân maksod kaangguy ngolè’è mangsana. Ḍâlem ghiliranna kaḍhâḍḍiyân sè ta’ èka-sangka, bâḍâ manjhângan sè takaè' è ḍâlem sarongnga, saèngghâna akaton akantha sè la berhasil nangkep kèbân jârèya. Salèrana aghunaaghi kasempaḍhân panèka kaangghuy nojjhuwaghi kapènteran sè saderhana, kalabân jâwâbhân èntèng sè èngghi panèka cara nangkep manjhângan coma kalabân èbâlut sarong è tandu'na.

Kalabân sèpat-sèpat panèka, Si Kabayan ngabâkkèlè tokoh orèng Sonḍhâ sè semma' ḍâ' alam, oḍi' saderhana, tor aropaaghi simbol kabhuḍhâjâ'an sè terros bâḍâ bân atranformasi è masyarakat.

## Sombher
Begum Akhtar

**Akhtari Bai Faizabadi** (7 Oktober 1914 – 30 Oktober 1974), lebbi èkennal mènangka Begum Akhtar, panèka penyanyi bân aktris Inḍia. Èkennal kalabân nyama ologhân "Mallika-e-Ghazal" (Rato Ghazal), èangghep sala sèttong penyanyi palèng rajâ ḍâlem genrè *ghazal*, *dadra*, bân *thumri* ḍâri genre musik klasik Hindustani.

Begum Akhtar narèma pangarghâân Sangeet Natak Akademi Award ghâbây musik vokal è taon 1972, èberri'i Padma Shri, bân salastarèna pangarghâân Padma Bhushan Award sacara anumèrta sareng pamarènta Inḍia.

## Kaoḍi'ân awwâl
Akhtari Bai Faizabadi lahèr è tangghâl 7 Oktober 1914, ḍâri pasangan Asghar Hussain, pangacara, bân binèna sè kaduwâ', Mushtari. Asghar Hussain saterrossa mowang Mushtari bân pottrana sè kembhâr, Zohra bân Bibbi (saterrossa èkennal mènangka Begum Akhtar).

## Karir
Akhtar ghi' aomor pèttong taon bâkto èpèyara sareng musik Chandra Bai, sèttong sèniman è kelompok tèater sè ajhâlân. Nangèng, kalabân parnyo’onanna pamanna, abâ’na èpakon ka'angghuy ngajhi è ḍâlem bimbinganna Ustad Imdad Khan, ahli sarangi sè kalonta ḍâri Patna, bân samarèna jârèya è bâbâna bimbinganna Ata Mohammed Khan ḍâri Patiala. Saellana jârèya, abâ'na ajhâlân ka Kolkata abhâreng èbhuna bân ajhâr musik sareng guru-guru klasik akadhi Mohammad Khan, Abdul Waheed Khan ḍâri Kirana Gharana, bân ahèrra dhâḍḍhi morèḍḍhâ Ustad Jhande Khan.

Penampilan umum pertamana èmolaè è omor lèma bellas taon. Penyair terkenal Sarojini Naidu ngarghâi sowarana è bâkto konser sè èator kaangghuy abhânto korban gempa bumi Nepal-Bihar taon 1934. Hal panèka maḍâteng pangaterro kaangghuy terros anyanyè gazal kalabân samangat sè lebbi bhâghus. Abâ'na ngarekam album pertamana ghâbây Megaphone Record Company è bâkto jârèya. Sajumla cakram gramofon èrilis sè aghâḍhui gazal, dadras, thumris, bân karya laènna. Abâ'na sala sèttong penyanyi binè' sè partama sè aberri' konser umum, aḍhinah tradisi nyanyi è mehfil otabâ kompolan pribadi, bân ahèrra èkennal mènangka Mallika-e-Ghazal (Rato Ghazal). Mowana sè raḍḍhin bân sowara sè alos aghâbây Begum Akhtar dhâddhi calon sè ideal ghâbây karir fèlem è bâkto ghi' ngodâ. Namong, saamponna ngèdingaghi musisi hebat akadhi Gauhar Jaan bân Malka Jaan, abâ'na motossaghi kaangghuy adhinah kaoḍi'ân fèlem bân nerrossaghi karir è musik tradisional Inḍia.

## Sombher