Siti Walidah

**Siti Walidah** (3 Januari 1872 – 31 Mei 1946) panèka tokoh sè kalonta è dâlem emansipasi bhâbinè'an. Bâ'na panèka binè'na Ahmad Dahlan, pendiri organisasi Muhammadiyah bân pahlawan nasional Indonesia. Salèrana èkennal jhughân mènangka Nyai Ahmad Dahlan.

## Biografi

### Ghik masa ngudeh
Siti Walidah èlahèrraghi è taon 1872 è Kauman, Yogyakarta. Salèrana panèka pottrana Kyai Haji Muhammad Fadli, ulama bân bangsawan dâri Kesultanan Yogyakarta. Lingkungan Siti Walidah èpenduduki sareng tokoh-tokoh aghâmah dâri karaton. Bâ'na èsakolaaghi è roma, èajhâri bânnya' aspèk Islam, è antarana bhâsa Arab bân Al-Quran. Salèrana maos Al-Qur'an kalabân aksara Jawi.

Siti Walidah akabin bân sapopona, Ahmad Dahlan. Bâkto Ahmad Dahlan sibuk ngèmbangaghi Muhammadiyah è bâkto jârèya, Siti Walidah noro'è lakèna è parjhâlânanna. Namong, amarghâ pan-bârâmpan pamangghi Ahmad Dahlan dâ' Islam èangghep radikal, pasangan ka'ḍinto serrèng narèma ancaman. Contona, sabellunna parjhâlânan sè èjadwalaghi ka Kabupaten Banyuwangi, Jawa Tèmor, rèng-orèng rowa narèma ancaman matè dâri orèng-orèng konservatif è ḍissa'.

### Sopo Tresno bân Aisyiyah
Taon 1914, Siti Walidah maddek Sopo Tresno. Siti Walidah sareng Ahmad Dahlan agilirân mimpin rombongan è dâlem maos Al-Qur’an sareng adiskusi artèna. Siti Walidah molaè fokus dâ' ayat-ayat Al-Qur'an sè abâhas masalah bhâbinè'an. Kalabân ngajhâri maos bân nolès lèbât Sopo Tresno, pasangan panèka aghâlimpo'aghi *Kristenisasi Jawa* lèbât sakola'an sè èdukung sareng pamarèntah Hindia Bhâlândha.

Kalabân lakèna bân pan-bârâmpan pemimpin Muhammadiyah laènna, Siti Walidah adiskusi kaangghuy resmiaghi Sopo Tresno mènangka kalompo' bhâbinè'an. Nolak usul sè partama, Fatimah, rèng-orèng rowa motossaghi kaangghuy ngobâ nyamana dhâddhi Aisyiyah, sè èghâdhui dâri nyamana rajina Nabi Muhammad, Aisha. Kelompok anyar panèka resmi epaddek è tangghâl 22 April 1917, kalabân Siti Walidah menangka ketua. Lèma taon salastarèna, organisasi kasebbhut dhâddhi bagiyân dâri Muhammadiyah. Kalabân Aisyiyah, Siti Walidah maddek sakola'an parabân bân asrama, bân jhughân program literasi bân pendidikan Islam ghâbây bhâbinè'an. Saterrossa è taon 1922, èpon maddek kamar sholat Aisyiyah (musholla) sè partama ghâbây bhâbinè'an kaangghuy sholat è jama'ah. Ruang do'a panèka jhughân mabâli jema'atna kaangghuy ajhâr maos, aḍu'a, bân aḍu'a kalabân lancar, bân jhughân aberri' pangataowan aghâmah. Salèrana jhughân aberta'aghi èlabâni parkawinan paksa. Salèrana jhughân èntar ka cabang-cabang è sakabbhinah Jawa. Bhân-sabbhân tradisi *patriarkal* masyarakat Jawa, Siti Walidah parcajâ jhâ' bhâbinè'an èmaksod kaangghuy dhâddhi pasangan sareng lakèna. Sakolaan-sakolaan Aisyiyah èpangaro ideologi pendidikan Ahmad Dahlan, Catur Pusat (Pusat Pendidikan): pendidikan è roma, pendidikan è sakolaan, pendidikan è masyarakat, bân pendidikan è tempat-tempat ibâdâ.

### Kepemimpinan bân Oḍi' Saterrossa
Saellana Ahmad Dahlan sèdha è taon 1923, Siti Walidah terros aktif è Muhammadiyah bân Aisyiyah. È taon 1926, èpon mimpin Kongres Muhammadiyah ka-15 è Sorbajâ. Bâ'na panèka bhâbinè' sè partama sè mimpin konferensi akadhi panèka. Hasèl dâri liputan media sè èjhârbâ'aghi è koran-koran akadhi Pewarta Soerabaia bân Sin Tit Po, bânnya' bhâbinè'an sè èpangaro kaangghuy noro' Aisyiyah, è bâkto cabang-cabang èbukka' è polo-polo laèn è Nusantara. È taon sè paḍâ, èpon jhughân makalowar majalah *Suara Aisyiyah*, sè bânnya' èfokusaghi dâ' masalah bhâbinè'an. Siti Walidah terros mimpin Aisyiyah kantos taon 1934. È bâkto penjajahan Jeppang è Inḍonèsia, Aisyiyah èlarang sareng tentara Jeppang è Jhâbâ bân Madhurâ è tangghâl 10 Sèptèmber 1943. Saellana jârèya Aisyiyah alako è sakola'an bân aperrang sopajâ mored ta' èpaksa nyembhâ ka mata'arè bân anyanyi lagu Jeppang. È bâkto *Revolusi Nasional Indonesia*, èpon amassa' sop dâri bengkona ghâbây para prajurit bân aghâdhui dinas militer è antarana para morèddâ sè ella-ella. Maskè serrèng sakè' polana omorra, èpon jhughân noro' adiskusi masala perrang sareng Jenderal Sudirman bân Presiden Inḍonèsia Sukarno. Siti Walidah sèdhâ pokol 1:00 malem è tangghâl 31 Mei 1946, bân èkobhur è buḍina Masjid Kauman Agung è Yogyakarta empa' jhâm saterrossa. Sekretaris Negara Abdoel Gaffar Pringgodigdo bân Mentri Agama Mohammad Rasjidi ngabâkkèlè pamarèntah è pemakamanna.

## Sombher