open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sabdono Budi Wiryanto

Brigadir Jènderal TNI Sabdono Budi Wiryanto panèka sèttong perwira tèngghi *TNI-AD* sè molaè tangghâl 11 Sèptèmber 2024 ngemban amanat mènangka *Asisten Teritorial Kepala Staf Kostrad.* 

Sabdono panèka lulusân *Akademi Militer* (1998) bân lulusan Seskoad Dikreg LIV (2016). Panjhânnânganèpon asalla ḍâri kacabangan *Infanteri* sârta aghuna’aghi sabâghiyân rajâ karèr militèrra è *lingkungan Kopassus.* Panjhânnânganèpon jhughân perna ajabat mènangka Dandim 1804/Kaimana (2018—2019), Dan Grup 2/Sandi Yudha (2021—2023), Waaster Kaskostrad dhimèn dhibi’na èpromosiyaghi mènangka *Aster Kaskostrad*. Bâkto ajabat Dan Grup 2/Kopassus, Sabdono èkennal polana kamampoanna ḍâlem mabellâ bessè.

## Riwayât Jabatân
Lètnan Kolonèl kantos Kapten

* *Pama Pussenif (1998—1999)*
* *Pama Kopassus (1999—2000)*
* *Danton 2 Ki 1 Yon 22 Grup 2 Kopassus (2000—2002)*
* *Danton 1 Ki 2 Yon 22 Grup 2 Kopassus (2002—2004)*
* *Pasi Pers Yon 22 Grup 2 Kopassus (2004—2005)*
* *Pasi Ops Yon 22 Grup 2 Kopassus (2005—2005)*
* *Danki 3 Yon 22 Grup 2 Kopassus (2005—2006)*
* *Pasi Lat Grup 2 Kopassus (2006—2007)*
* *Pasi Ops Grup 2 Kopassus (2007—2008)*
* *Pama Grup 2 Kopassus (2008—2009)*

*Mayor*

* *Pjs. Dandenma Grup 1 Kopassus (2010—2011)*
* *Dandenma Grup 1 Kopassus (2011—2014)*
* *Pasi Ops Korem 072/Pamungkas (2014—2015)*
* *Pasi Lat Siops Korem 074/Warastratama (2015—2018)*
* *Kasi Ops Grup 1 Kopassus (2009—2010)*

Lètnan Kolonèl

* *Pabandya Lat Sops Dam XVIII/Kasuari (2018)*
* *Dandim 1804/Kaimana (2018—2019)*
* *Wadan Grup C Paspampres (2019—2020)*

Kolonèl

* *Aspers Danpaspampres (2020—2021)*
* *Komandan Grup 2 Kopassus (2021—2023)*
* *Waaster Kaskostrad (2024)*

Brigadir Jènderal

* *Aster Kaskostrad (2024*—satèya)

## Sombher
Nugroho Sulistyo Budi

Lètnan Jènderal TNI (Purn.) Nugroho Sulistyo Budi (lahèr 1 Januwari 1967) panèka sèttong Purnawirawan TNI-AD sè sabellunna jhughân lambâ’ purnatugas ḍâri *Kepala Badan Siber* bân *Sandi Negara (BSSN)*.

Nugroho panèka perwira tèngghi aktif *TNI-AD* sè perna akarier mènangka perwira pertama è kasatowan *Kopassus* bân aghâduwân pangalaman è ḍâlem bidhang Intelijen. Nyamana tamaso’ dâlem Tim Mawar, tim kènè’ sè èpaddhek sareng Grup 4/Sandi Yudha, *Komando Pasukan Khusus*. Tim Mawar panèka dhâddhi ḍâlâng ḍâri *operasi penculikan para aktivis politik pro-demokrasi 1998*. 

Adhâsarraghi Sorat Parènta Panglima TNI Nomor Sprin/2662/XI/2024 tangghâl 29 Novèmber 2024, kalabân rinciân 13 Pati *TNI AD*, 2 Pati *TNI AL*, bân 1 Pati *TNI AU*, panjhânnânganèpon  resmi naè’ pangkat sèttong tèngkat lebbi tèngghi dhâddhi Lètnan Jènderal TNI polana jabatân anyarra mènangka Inspèktur Otama *Badan Intelijen Negara (BIN)* bân alaporraghi kanaighân pangkat kasebbhut è Guest House Mabesad, Cilangkap, Jakarta Tèmor, tangghâl 6 Dèsèmber 2024. Jabatân palèng akhèr jènderal bintang tèllo’ panèka iyâ arèya Inspèktur Otama *Badan Intelijen Negara (BIN).*

## Sombher
Wirana Prasetya Budi

Brigadir Jènderal TNI Wirana Prasetya Budi, S.E. (lahèr 3 Mèi 1967) panèka perwira tèngghi TNI-AD sè molaè tangghâl 18 Oktober 2024 narèma jabatân mènangka *Staf Khusus Kasad*. 

Wirana PB panèka lulusân *Akademi Militèr* taon 1990, bân pènter è ḍâlem bidhâng *Infanteri* *(Kopassus)*. Jabatân palèng akhèr jènderal bintang sèttong panèka iyâ arèya *Pa Sahli Tk. II Kasad Bid. Komsos.*

## Riwayât Panḍhiḍhighân

### Panḍhiḍhighân Militèr
* *Akmil (1990)*
* *Sussarcabif (1990)*
* *Diklapa-I (1997)*
* *Diklapa-II (2000)*
* *Sesko TNI (2013)*

### Panḍhiḍhighân Pangembângan bân Spesialis
* *Sussar Para (1990)*
* *Latihan Komando (1992)*
* *Jump Master (1995)*
* *Sus Bahasa Inggris (1997)*
* *Susjurpa Komp (1997)*
* *Susjemen Hankam (2000)*
* *Sus Danyon (2005)*
* *Sus Dandim (2008)*

## Riwayât Jabatân
Lètnan Duwâ' kantos Lètnan Sèttong

* *Pama Kopassus (1990)*
* *Danunit-1/3/2/21 Grup-2 Kopassus (1992—1993)*
* *Wadantim-3/2/21 Grup-2 Kopassus (1993—1994)*
* *Dantim-3/1/21 Grup-2 Kopassus (1994—1996)*

Kaptèn

* *Kasipers Yon-23 Grup-2 Kopassus (1996—1998)*
* *Pa Pers Grup-2 Kopassus (1998—1999)*
* *Pgs. Kasi-3 grup-2 Kopassus (1999—2000)*
* *Ps. Kasi-3 Grup-1 Kopassus (2000—2001)*

*Mayor*

* *Kasi-3 Grup-1 Kopassus (2001—2002)*
* *Wadanyon-12 Grup-1 Kopassus (2002—2005)*

Lètnan Kolonèl

* *Danyonif 114/Pedang Sakti (2005—2008)*
* *Dandim 0115/Simeulue (2008—2011)*

Kolonèl

* *Aspers Kasdam XVII/Cenderawasih (2011—2014)*
* *Danmensis Secapaad (2014—2014)*
* *Paban I Ren Spersad (2014—2015)*
* *Danrem 064/Maulana Yusuf (2015—2016)*

Brigadir Jènderal

* *Waaspers Kasad (2016—2017)*
* *Wagub Akmil (2017—2020)*
* *Kasdam XIII/Merdeka (2020—2022)*
* *Tenaga Ahli Pengkaji Madya Bidhang Hankam Lemhannas (2022—2023)*
* *Pa Sahli Tk. II LH Sahli Bidhang Wassus bân LH Panglima TNI (2023—2024)*
* *Pa Sahli Tk. II Kasad Bidhang Komsos (2024)*
* *Staf Khusus Kasad* Bidhang *Ketahanan Pangan (2024—*satèya)

## Sombher
Berta Cáceres

Masyarakat pribumi sè palèng bhâghus è Honduras. molaè ghi' ngodâ, èpon ngèdingaghi jhâ' tana, songay, bân alas bânnè namong sumber daya alam namong bâgiyân dâri identitas, kerohanian, bân kelangsungan odhi'na orèng-orèng adat. Kasadaran panèka aghâbây èpon, è taon 1993, aghâbây Consejo Cívico de Organizaciones Populares e Indígenas de Honduras (COPINH), organisasi sè aperrang kaangghuy abhâla tana, kabudâjâ'an, bân hak-hak lingkungan orèng pribumi Lenca. Lebat COPINH, Cáceres mimpin perlawanan ghâbây proyek-proyek pembangunan bhâghus sè ngancam wilayah-wilayah pribumi, khusussa pembangunan bendungan listrik air Agua Zarca è Songay Gualcarque, songay sè èangghep suci sareng orèng Lenca. Salerana sanget nolak kolaborasi antara perusahaan swasta, nagara, bân pasukan kaamanan, sè serrèng ta' parduli dâ' hak-hak pribumi bân aghunaaghi intimidasi bân kekerasan kaangghuy mabâli perlawanan.

Keberanianna madhateng pangakowan internasional, tamaso' Goldman Environmental Prize è taon 2015. Namong, pangakuan panèka jhughân nambai resiko sè èadhebbi. Bâdâ taon-taon, Berta Cáceres narèma ancaman matè, èkriminalisasi, bân èpantau ros-terrosan polana aktivisna.

Tanggal 2 Maret 2016, Berta Cáceres èpate'è è bengkona dhibi'. Pembunuhan panèka makagettaghi masyarakat internasional bân dhâddhi simbol brutal dâri rèsiko sè èadhebbi para pembela lingkungan. Proses hukum sè lanjhâng akhèrra èpaḍâpa'aghi keterlibatan jaringan sè kobâsa: bâllu' orèng èsalaaghi, è antarana eksekutif perusahaan energi DESA bân orèng sè andi' hubunganna bân militer. È taon 2021, David Castillo, mantan manajer DESA, èjhârbâ'aghi mènangka dalang intelektual pembunuhan. 

Kanjheng arèya, Berta Cáceres èkaenga'è bânnè namong mènangka korban kekerasan, namong mènangka simbol perlawanan pribumi, kaadilan lingkungan, bân keberanian bhâbinè'an è dâlem ngadhep ka kakowadhân sè ètindas. Warisanna pagghun odhi' è dâlem gerakan lingkungan global, sè èparloaghi pembangunan sè adil bân hormat dâ' hak-hak pribumi.

## Warisan
Warisan Berta Cáceres pagghun odhi' è dâlem ide-ide bân gerakan sè èbângun è sabâbhân odi'na. Perjuanganna bhunten èbâdâ'aghi dâri sèttong masalah, namong èpadhâddhi sèttong penolakan kapitalisme ekstraktif, perlawanan dâ' kolonialisme modern, pertahanan hak-hak bhâbinè'an, bân oposisi dâ' rasisme struktural sè ampon èmarjinalkan orèng-orèng adat. ghâbây Cáceres, karusakan lingkungan ta' bisa èpèsah dâri ketidakadilan sosial bân penindasan politik.

Lebat COPINH, pekkeranna terros èlaksanaaghi lèbât advokasi masyarakat, pendidikan politik, bân perlawanan hukum dâ' penyitaan tana pribumi. Organisasi panèka bhunten namong ajâgâh wilayah Lenca namong jhughân ajâgâh memori kolektif dâri keberanian rèng-orèng ka'ḍinto è dâlem nolak kakobâsa'an sè ta' adil. Sacara global, Berta Cáceres èkaenga'è mènangka simbol jhâ' perjuangan orèng-orèng adat panèka perjuangan universal kaangghuy hak odi', martabat, bân masa depan bumi dhibi'.

## Sombher
Haris Azhar

**Haris Azhar** (lahèr è tangghâl 10 Juli 1975) panèka sala sèttong aktivis HAM Inḍonèsia. Salerana atugas menangka Koorḍinator Komisi Orang Hilang ḍan Korban Kekerasan (KontraS) ḍâri taon 2010 kantos 2016. Salèrana jhughân dhâddhi penḍiri LSM Lokataru se bâḍâ è Jakarta.

## Kaoḍi'ân awwâl
Haris Azhar èlahèrraghi è Jakarta tangghâl 10 Juli 1975. Haris panèka ana' bungso ḍâri empa' pottra ḍâlem kalowarga sè acem-macem ètnis, tamaso' orèng Inḍia, Banjar, bân Makassar. Ramana, Shabir Achmaḍ, ramana panèka dhâghâng, salaèn ghâpanèka  èbhuna, Zubaeḍah, panèka èbhu roma'an.

## Penḍiḍighân
È bâkto asakola è Universitas Trisakti, Haris aktif è organisasi mahasiswa bân aktivisme kampus. Khusussa è taon-taon ahèrra rezim Soeharto è taon 1997-1998, Haris noro' ḍemonstrasi mahasiswa sè nyoro Presiḍen Soeharto nyorot ḍâri jabatdhânna. Haris lulus ḍâri Universitas Trisakti è taon 1999. Saterrossa è taon 2010 narèma ghellâr Master of Arts ḍâri Universitas Essex.

## Aktivisme
Haris èkennal mènangka aktivis è Komisi Orèng èlang bân Korban Kekerasan (KontraS) sè bâḍâ è Jakarta molaè taon 1999. Molaèna, Haris atugas è ḍivisi aḍvokasi, saterrossa dhâddhi angghuta Biro Pemantauan bân Penelitian, bân saterrossa atugas mènangka kepala Biro Penelitian, Investigasi, bân ḍatabase. È taon 2010, èpangkat ḍâddhi koorḍinator organisasi, posisi sè sè èjhâlâni kantos taon 2016. è bâkto è KontraS, Haris aghâbây pernyata'an umum tentang ḍuga'an keterlibatdhân  TNI bân Polri ḍâlem usaha perḍagangan narkoba narapiḍana okoman matè Freḍdy Buḍiman. Hasèl ḍâri pernyata'an panèka, Azhar èlaporaghi ka polèsi polana ètuḍuh afètna è tangghâl 2 Agustus 2016.

Saellana lastarè alako è KontraS, Haris maddhek LSM anyar sè èsebbhut Lokataru, sè jhughân LSM aḍvokasi HAM. Salèrana maddhek Lokataru asareng Eryanto Nugroho, Sri Suparyati, Nurkholis Hiḍayat, Atnike Sigiro, Iwan Nurḍin, tor Mufti Makarim. molaè jârèya, Haris ampon atugas mènangka ḍirektur eksekutif organisasi. Lokataru aktif aghâbây pernyata'an umum tentang insiḍen terkait HAM bân jhughân aberri' bhântowan hokom ka'angghuy korban pelanggaran HAM. Lokataru ampon aberri' bhântowan hukum ka'angghuy pan-bârâmpan klien sè èkennal, akadhi Rocky Gerung.

## Sombher
Marḍani Ali Sera

**Marḍani Ali Sera** (lahèr è tangghâl 9 April 1968) panèka sala sèttong akaḍemisi bân politisi Inḍonesia ḍâri Partai Keaḍilan Sejahtera (PKS). Ampon dhâddhi angghuta ḌPR Inḍonesia (ḌPR-RI) molaè taon 2017 bân molaè taon 2011 kantos 2014, abâkkèllè ḍistrik pemilu Jhâbâ Bârâ' VII (2011–2014, 2017–2019) bân DKI Jakarta I (2019–samangkèn). Jhughân ngajhâr è Universitas Mercu Buana è Jakarta.

Asalla ḍâri kalowarga Betawi, Marḍani ngalèbâddhi masa kèni'en ban mamare sakola’an SMA è Jakarta. Sèfat-sèfat kepemimpinanna molaè kalowar è bakto mimpin ekstrakurikuler rohani Islam (Rohis) è SMA Negeri 1 Jakarta. Sa'amponna noro' gerakan penḍiḍighân Islam è bâkto asakola è Universitas Inḍonesia, Marḍani nojjhuaghi minat Marḍani ḍâ' politik.

Marḍani ajabat ḍuwâ' perioḍe mènangka angghuta ḌPR-RI, sanajjân hasèl pemilu legislatif Inḍonesia taon 2009 bân 2014 ta' ngaollè korsè è ḌPR. È taon 2011, Marḍani èresmiaghi mènangka angghuta ḌPR (ḌPR) sè aghântè Arifinto sè nyorot ḍâri pamarènta'an. Taon 2017, Marḍani ngèssè’è korsè sè awwâllâ ḍin Sa’ḍuḍḍin.

È pemilu legislatif taon 2019, Marḍani Ali Sera, sè jhughân inisiator gerakan #2019ChangePresiḍent, suksès maso' ka parlemen lèbât ḍistrik pemilu ḌKI 1 (Jakarta Tèmor), èkaolle 155.285 sowara.

## Kaoḍi'an awwâl
Marḍani lahèr è Jakarta tangghâl 9 April 1968, ḍari M. Ali Sera bân Rohati. Masa na'-kana'en èabi’ è Galur, Cempaka Potè, Jakarta Tengnga. Sakola'an SḌ bân SMP èpamarè è Jakarta. È bâkto asakola è SMA Negeri 1 Jakarta, salèrana aktif è organisasi-organisasi lèbât ekstrakurikuler rohani Islam (Rohis) bân perna èparcajâ dhâddhi Kapala Seksi Rohis ka'angghuy ḍewan Mahasiswa (OSIS).

Maso' kuliah, Marḍani ètarèma neng è program sarjana Teknik Mesin, Universitas Inḍonesia è taon 1987. È bâkto bâḍâ è kampus, Marḍani aktif è biḍang komunikasi meḍia dhâddhi jurnalis ka'angghuy Fakultas Teknik, Universitas Inḍonesia. è bâkto ghi' akuliyah, marḍani akabin bân rajina, Siti Oniah tangghâl 8 Sèptèmber 1991. Sa'amponna lulus UI, Marḍani molaè ngajhâr è Universitas Mercu Buana. Saellana lastarè kuliah sarjana, Marḍani nerrossaghi kuliah pascasarjana bân ḍoktoral è Universitas Teknologi Malaysia, èpamarè è taon 2000 bân 2004, èngghi panèka jurusan teknik mesin.

## Karier Politik
È bâkto awwâl penḍirian Partai Keadilan (PK), Marḍani dhâddhi angghuta Pusat Informasi Partai (PIP) è Johor Baru, Malaysia. E taon 2000, Marḍani noro’ pimpinan PIP è bâkto PK aobâ nyamana dhâddhi Partai Keaḍilan Sejahtera (PKS). Sajjegghâ molè ka Indonesia taon 2003, Mardani noro’ ka pimpinan partai molaè ḍâri camat sampe’ ka tingkat pusat. È taon 2005 èangka' Bâkkèl Sekretaris Jenḍeral ḌPP PK kantos taon 2010.

molaè taon 2011, Marḍani èkaparcajâ dhâddhi Kapala Koorḍinasi Humas ka'angghuy  DPP PKS. È ḍâlem PKS, Marḍani èkennal polana aḍministrasi sè disiplin bân èangghep orèng sè ketat ètoro'è hokom bân paraturân.

## Smbher
Ahmaḍ Heryawan

**Ahmaḍ Heryawan** (lahèr, 19 Juni 1966), lebbi èkennal kalabân nyamana panggung **Aher**, panèka sala sèttong akaḍemisi bân politisi Inḍonesia. alako pamarenta'anna tamaso' atugas dhâddhi Gubernur Jhâbâ Bârâ' neng è ḍuwâ' perioḍe, saellana mennang è pemilu lughâlluna è taon 2008. Sabellunna ampon ngastanè korsè legislatif dhâddhi angghuta ḍewan Perwakilan Rakyat Ḍaerah Jakarta (ḌPRḌ) tor atugas dhâddhi Bâkkèl Katowa. Samangkèn Aher aropa'aghi angghuta ḍewan Perwakilan Rakyat Inḍonesia (DPR) ka'angghuy masa jabatdhân 2024-2029 ḍâri ḌPR jhâbâ Bârâ' II, bân jhughân dhâddhi Presiḍen sementara Partai Keaḍilan Sejahtera (PKS), aghântè penḍahuluna, sè acalon è pemilu gubernur jhâbâ Bârâ' È taon 2002, èpaḍhâddhi calon pemilu gubernur Jakarta, alomampa abhâreng Igo Ilham.

Kalabân èbâgi ḍâ' gerakan penḍiḍighân Islam, aher nojjhuaghi minat ḍâ' politik. salèrana noro' Partai Keaḍilan (satèya Partai Keaḍilan Sejahtera), bân èpèlè dhâddhi angghuta parlemen Jakarta ka'angghuy  ḍuwâ' perioḍe è taon 1999. Pemilu gubernur Jhabâ Bârâ' taon 2008 aghâbây salèrana dhâddhi Gubernur jhâbâ Bârâ'. dhâddhi kapala wilayah, Aher narèma bânnya' pengharga'an naghara. Enem taon pimpinan Aher ètandhai kalabân paleng sakonè'na 150 pengharga'an pamarèntah sè ètarèma sareng pamarèntah provinsi Jhâbâ Bârâ'. È taon 2015, Jhâbâ Bârâ' èbâbâ pamarenta'an Ahmaḍ Heryawan mennang pengharga'an Anugerah Pangripta Nusantara sè ka lema kalèna.

## Kaoḍi'ân awwâl
Ahmaḍ Heryawan lahèr è Sukaraja, Kabupaten Sukabumi, Jhâbâ Bârâ', Ahaḍ, 19 Juni 1966, ḍâlem kalowarga kènè'. è bakto gi’ kène’, aher ajhuwâl jhâjhân ghuring ka tatangghâna è bakto entar ka sakola’an. salèrana nerrossaghi lalakon panèka molaè SḌ kantos SMA.

Sa'amponna lulus SMA, Aher olle beasiswa ḍâri Keḍuta'an rajâ Arab Sauḍi ka'angguy nerrossagi asakola è Fakultas Syariah è Institut Ilmu Islam bân Arab (LIPIA), gratis. Aher lulus kalaban nilai tèngghi.

## Sombher
Kasoltanan Peureulak

**Kasoltanan Peureulak** otabâ **Kasoltanan Perlak** panèka kraton Islam è Inḍonèsia bân aropa'aghi kasoltanan sè kobâsa è wilajâ Peureulak, Acèh Tèmor (samangkèn Acèh). Èsebbhutaghi antarana taon 840 kantos taon 1292. **Peureulak** otabâ **Perlak** kalonta mènangka ḍaèra pangasèl kaju perlak, macem kaju sè sanget bhâghus ka'angghuy abhâdhi kapal, bân karana ḍaèra panèka èkennal kalabân nyama "Negeri Perlak".

## Panyèttongan kalabân Samudera Pasai
È taon 1225 M, Sultan Makhdum Alaiddin Malik Muhammad Amin Shah II Johan aḍâulat mènangka Soltan ka-17 Perlak mulaè mèmpèn kantos taon 1263 M. Sa'abiddhâ masa kakobâsa'anna, Suotan Makhdum ajhâlânnaghi politik sahabhâdhân kalabân makabin ḍuwâ' potrèna sareng pangobâsa negri tatangghâ Peureulak:

* Potrè Ratna Kamala, èpakabin kalabân Rato Kraton Malaka, Sultan Muhammad Shah (Parameswara).
* Potrè Ganggang, èpakabin kalabân Rato Kraton Samudera Pasai, Al Malik Al-Saleh.
Soltan palèng buḍi Perlak panèka soltan ka-18, Sultan Makhdum Alaiddin Malik Abdul Aziz Johan (marènta taon 1267 kantos 1292). Sa'amponna sèdhâ, kadhâddhiyân panyèttongan Kasoltanan Perlak ka ḍâlem wilajâ Kasoltanan Samudera Pasai. Ḍuwâ' wilajâ panèka saterrossa è bâbâna kakobâsa'an pottra ḍâri Sultan Malikussaleh, yâkni Soltan Muhammad Malik azh-Zhahir.

## Sombher
Utut Adianto

Utut Aḍianto Wahjuwiḍajat (lahèr è tangghâl 16 Maret 1965) panèka sala sèttong pamaèn catur bân politisi inḍonesia sè ajabat dhâddhi Bâkkèl Katowa ḌPR RI è perioḍe 2018-2019. Utut serrèng èangghep pamaèn catur sè palèng beccè' sè perna èkaolle inḍonesia. Utut panèka Granḍmaster (GM) sè palèng tèngghi è inḍonesia samangkèn. dhâddhi politisi, Utut ampon èkaparcajâi ka'angguy negghu’ sajumlah jabatdhân penting è ḌPR inḍonesia (ḌPR-RI) sajjegghâ èpèlè dhâddhi angghuta ḍewan neng è ka sèttong è pemilu legislatif taon 2009. Saterrossa karirrâ terros ongghâ kantos èkaparcajâ dhâddhi Katowa Fraksi PḌI-P ḌPR-RI ka'angghuy perioḍe 2014-2019 bân 2019-2024. Saellana arevisi UU MPR, ḌPR, ḌPḌ, tor ḌPRḌ è taon 2018, Utut èangka' dhâddhi Bâkkèl Katowa ḌPR-RI, ngabâkkèllagi fraksi PḌI-P, se bâkto ghâneka aropa’agi partai politik se palèng bannya’ korse è Pilkaḍa 2014. ḍâri masa jabatdhân 2019-2024, Utut èkaparcajâ sareng ḍewan Pusat (ḌPP) PḌI-P ka'angguy ngabdhi dhaḍdhi Bâkkèl Katowa Komisi I ḌPR-RI. molaè perioḍe 2024-2029, Utut akhèrra èangka' dhâddhi Katowa Komisi I ḌPR-RI, kalabân tugas-tugas è biḍang pertahanan, urusân luar negeri, komunikasi bân informatika, bân intelijen.

## Karier

### Karir è dhunnya catur
Utut lughâlluna tertarik ḍâ' catur lèbât kaka'en. È taon 1973, è omorra 8 taon, Utut ngala' pangajhâran è Klub Catur Kencana. Salèrana mennang Kejuara'an Junior Jakarta taon 1978, è omorra 12 taon. Saterrossa mennang Kejuara'an Junior Nasional taon 1979. Saterrossa mennang Kejuara'an Catur inḍonesia è taon 1982. Salèrana èberri' ghellâr Grandmaster è taon 1986, dhâddhi orèng inḍonesia sè palèng ngoḍâ sè ngalakonè jâriya è bâkto ghâpanèka ( nemg è omor 21 taon), sanajjân ampon èkennal sajjhek taon 1982 èkala' bi' Susanto Megaranto, sè dhâddhi granḍmaster è omorra 17 taon. è antarana taon 1995 bân 1999, salèrana makoko rating Elo lebbi ḍâri 2600.

È taon 1999, Utut noro' Kejuara'an Ḍunia FIḌE è Las Vegas, sè èlaksana'aghi è format KO, kala ḍâri ḍaniel Friḍman è babak ḍâ'-aḍâ'. Utut aḍianto panèka Katowa Persatuan Catur inḍonesia (PERCASI), bân abâreng Machnan R. Kamaludḍin, Eka Putra Wirya, bân Kristianus Liem, salastarèna maddhek sakola'an catur è inḍonesia sè ampon ngasèllaghi pan-bârâmpan pamaèn nasional. È taon 2005, aḍianto èberri'i ghellâr Pelatih Senior FIDE.

Bâkto Utut ngaollè ghellâr granḍ master, utut panèka pemain catur Inḍonesia sè palèng ngodâ sè ngaollè prestasi panèka, è omorra 21 taon. Molaè jârèya, prestasi panèka ampon èlampa'aghi sareng pemain catur ngodâ laènna, Susanto Megaranto, sè dhâddhi GM è omorra 17 taon. Utut panèka super granḍ master dâri taon 1955-1919, è bâkto rating ELO lebbi 2600.

## Sombher
Kasoltanan Samudera Pasai

**Kasoltanan Sumatra Pase**, jhughân èkennal kalabân **Samudera Darussalam**, otabâ **Samudera Pasai**, kalabân sebbhudhân rèngkes panèka Pase panèka kraton Islam sè kennengngenna bâḍâ è pasèsèr tasè' ḍâjâ Somattra, korang lebbi è seddhi'in kotta Lhokseumawe bân Kabupatèn Acèh Ḍâjâ, Propinsi Acèh, Inḍonèsia. Kraton panèka èpaddhek sareng Meurah Sulu, sè agellar Sultan Malik as-Saleh, ra-kèra taon 1267.

## Sajhârâ
Kalabân dhâsar *Hikayat Raja-raja Pasai* sarta ḍâlem *Tambo Minangkabau*, pottra ḍâri Ahlul Bait Sayyidina Hussein nyarèta'aghi tentang pamaddhegghenna Pasai sareng Meurah Silu bân nyebbhut nyama rato sè mukim ḍâri taon 710 M kantos na'-ana' bân kompoyya mènangka panyebbhâr Islam è Somattra, sa'amponna sabellumma Meurah Silu aghântè rato sè anyama Sultan Malik al-Nasser. Meurah Silu panèka sabellumma bâḍâ è sèttong wilajâ sè èsebbhut Semerlanga sè sa'amponna ongghâ tahta, agellar Soltan Malik as-Saleh, bân sèdhâ è taon 696 H otabâ 1267 M.

## Sombher
Budi Suwanto

Brigadir Jenderal TNI **Budi Suwanto**, S.Sos., M.Han., (laher 21 Pèbruwari 1971) panèka perwira Tentara Indonèsia sè apangkat tèngghi sè molaè 18 Dèsèmber 2023 èparcajâ mènangka Direktur Senjata è Pusat Senjata Artileri Lapangan. 

Budi Suwanto, lolosan Akademi Militer taon 1993 bân angghuta cabang Artileri Medan, kalaghungan sè palèng ahèr èngghi panèka mènangka Direktur Jenderal Pusat Senjata Artileri Medan.

## Riwayât Pendidikan

* Akademi Militer 1993
* Sesarcab Armed
* Diklapa I
* Diklapa II
* Seskoad
* Sesko TNI
* Lemhanas RI PPRA LXII

## Riwayât Kalaghungan

### Letnal Kolonèl

* Danyon Armed 12 / Angicipi Yudha (2010 - 2011)
* Dandim 1420 / Sidrap (2011 - 2012)
* Kasmen Armed 1 / Sthira Yudha (2013-2014)

### Kolonèl

* Danmen Armed 1 / Sthira Yudha (2014 - 2015)
* Dirbinsen Pussenarmed (2016)
* Aspers Kasdam VI / Mulawarman (2017 - 2018)
* Danrem 082 / Citra Panca Yudha Jaya (2018 - 2019)
* Paban I /  Ren Spersad (2019 - 2021)
* Pamen Mabes TNI Angkatan Darat  (2021 - 2022)

Brigadil Jènderal

* Kapok Sahli Komandan Pusat Teritorial Angkatan Darat (Maret 2023 - Nopèmber 2023)
* Direktur Umum  Pussenarmed Kodiklatad (Nopèmber 2023 - Dèsèmber 2023)
* Direktur Kesenjataan  Pussenarmed Kodiklatad (Dèsèmber 2023 - Samangkèn)

## Sombher
Muhammaḍ Rifqinizamy Karsayuḍa

**Muhammaḍ Rifqi nizamy Karsayuḍa** (lahèr è tangghâl 6 Novèmber 1982) panèka sala sèttong politisi bân akaḍemisi Inḍonesia. Salèrana ampon dhâddhi angghuta ḌPR Inḍonesia (ḌPR-RI) sajjhek taon 2019. Samangkèn Salèrana atugas dhâddhi Katowa Komisi II ḌPR-RI, sè ngawasi Tata Kelola Dalam Negeri, Perencana'an Tanah & Tata Ruang, Aparatus Negara, Pemilu, bân Ibukota Nasional Inḍonesia. 

Rifqi panèka angghuta ḌPR-RI ka'angghuy perioḍe 2024-2029 ḍâri Partai NASḌEM. Sabellunna, perioḍe 2019-2024, Rifqi dhâddhi angghuta ḌPR-RI neng è PḌI-P perjuangan. 

Rifqi panèka politisi ḍâri Banjar Pahuluan, sub-etnis ḍâri orèng Banjar è Kalimantan Lao'. Rifqi aropa'aghi Presiḍium Majelis Nasional Korps Alumni Himpunan Mahasiswa Islam Inḍonesia (KAHMI) neng è semester 2022-2027

Neng è masa jabatdhân 2019-2024, Rifqi atugas è Komisi V bân Komisi II.

## Kaoḍi'ân awwâl
Rifqi panèka pottrana H. Muhammaḍ Karsayuḍa bân Hj. Rusḍiniyah. Asalla ḍâri Banjar Pahuluan, bâgiyân ḍâri suku Banjar è Kalimantan Lao’. ramana ḍâri dhisa Mahang, èbhuna ḍâri dhisa Panḍawan. Kaḍuwâna dhisa paneka baḍa è Kacamatan Panḍawan è Kabupaten Hulu Sungai Tengnga, Kalimantan Lao’. ramana aropa’aghi pongghâbâ Majelis Barabai Qaḍhi, sè saterrossa daḍḍi pangadhilân Aghâma. Sabellunna kebijakan sistem peraḍilan sajhâlân è bâbâna Mahkamah Agung, ramana Rifqi panèka karyawan Kementerian Aghâma. èbhuna panèka ghuru SḌ molaè ghi' kènè' dhâddhi PNS kantos pensiun. Rifqi ban kaluwargana oḍi’ saḍerhana. 

Rifqi molaè karir dhâddhi akaḍemisi è biḍang hukum konstitusional. Sabellunna maso' ka politik, Rifqi èkennal dhâddhi aktivis. Salèrana aktif neng è pan-saponapan organisasi è bakto dhaddhi mahasiswa è Fakultas Hukum, Universitas Islam Inḍonesia (FH UII), Yogyakarta. Salèrana jhughân èkennal dhâddhi aktivis è cabang Yogyakarta Himpunan Mahasiswa Islam. Salèrana perna atugas dhâddhi Katowa I/Koorḍinator Biḍang eksternal ḍewan Eksekutif Mahasiswa UII (2003-2004), Koorḍinator Komunitas Pengaḍilan Moot Fakultas Hukum UII (2004-2005), Koorḍinator Jaringan Pemuḍa Kalimantan, forum ka'angghuy aktivis intra- bân ekstra-kampus ḍâri Kaliman, bân jhughân è Yogyakarta akaḍhi bânnya' organisasi laènna.

Sa'amponna dhâddhi santrè è Yogyakarta, salèrana terros eparcaja sareng acem-macem organisasi kantos samangken, tamaso’ Katowa Korps Alumni HMI (KAHMI) Kotta Banjarmasin (2011-2016), Koordinator Presiḍium KAHMI Kalimantan Selatan (2015-2020), Katowa Ḍivisi Hokom Asosiasi Intelektual Muslim Inḍonesia Pusat (2015-2020), Bâkkèl Katoa Kaḍin Kalimantan lao' (2016-2021), Katowa Persatuan Keharmonisan Tani Inḍonesia (HKTI) Kalimantan lao'(2017-2022), Ḍewan pakar ḍewan pimpinan Nasional Peraḍi (2020-2020) bân cem-macem organisasi laènna.

## Sombher
Djoni Abdurachman

Mayor Jenderal TNI (Purn.) R. **Djoni Abdurachman** (10 Juni 1928-9 Novèmber 1992) iyâ arèya perwira tèngghi angkatan dhârâ' dâri Indonèsia.

## Pandhidhighân

* Pembela Tanah Air (PETA) (1945)
* Kursus Reguler, Angkatan VIII, Sekolah Staf dan Komando Angkatan Dhârâ' (1970-1971)
* Kursus Reguler, Angkatan VIII, Lembaga Pertahanan Nasional (12 April 1975 - 12 Desember 1975

## Karir militer

* Komandan Batalyon Infanteri 315/Garuda (6 Novèmber 1964 - 17 Pèbruwâri 1967)
* Komandan Distrik Militer 0610/Sumedang (1968-1969)
* Komandan Brigade Infanteri Lintas Udara 17/Kujang (10 Agustus 1971 - 20 Agustus 1974)
* Komandan Resimen Induk Daerah Militer VI/Siliwangi (19 Juli 1975 - 5 Juni 1978)
* Panglima Komando Tempur Linud I/Kostrad (1978-1980)
* Kepala Staf Kostrad (1980-1981)
* Panglima Daerah Militer I/Iskandar Muda (18 Jânuwari 1982 - ?)

## Sèdhâ
pra=https://id.wikipedia.org/wiki/Berkas:H_Djoni_Abdurachman-TMPNU_Kalibata,_Jakarta_1.jpg|jmpl|Makam H Djoni Abdurachman di Taman Makam Pahlawan Kalibata
Mayjen (Purn) TNI AD Djoni Abdulrachman ampon sèdhâ è  tangghâl 9 Novèmber 1992 è roma sakè' Pusat Pertamina, Jakarta saamponna sabellunna ngalamih kecelakaan motor. Salèrana èmakamaghi è Taman Makam Pahlawan Nasional Utama Kalibata, Jakarta jhâm 15.00.

## Sombher
Bahtra Banong

**Bahtra Banong** (lahèr è tangghâl 8 Sèptèmber 1983) panèka sala sèttong politisi Inḍonesia ḍâri Partai Gerindra sè ampon dhâddhi angghuta ḌPR Inḍonesia (ḌPR-RI) molaè tangghâl 14 Juni 2022, aghântè Haerul Saleh, sè èresmiaghi mènangka angghuta Baḍan Auḍit Tertinggi (BPKRI. Salerana abâkkèlaghi kabupaten pamèlèyan Sulawesi Tèmor Lao'.

## Penḍiḍighân

* SḌN 230 Ḍoping (1990–1996)
* SMP Negeri 1 Atapange (1996–1999)
* SMK Negeri 3 Makassar (1999–2002)
* Sarjana Universitas Islam Banḍung (2002–2009)

## Karier

* ḍirektur PT Bumi Anoa Manḍiri

## Peran Politik

### dhisah
Bahtra, angghuta ḌPR-RI, èntar ka masyarakat ḍesa Lamoare, Kecamatan Loea, Kabupaten Kolaka Temor. È bâkto kunjungan, Bâkkèl Katowa Komisi II fokus ka'angghuy makompol aspirasi masyarakat setempat. "kaulâ sadhâjâ makompol aspirasi masyarakat Lamoare, sè bhâkal èperjuangaghi," oca'en.

Mènorot Bahtra, Penḍiḍighân panèka pèlar konci ḍâlem mamajjhu generasi sè bisa dhâddhi panerrossâ naghârâ. Hal ka'ḍinto sajhâlân sareng visi Presiḍen Republik Inḍonesia, Prabowo Subianto, se parcaja jhâ' pembangunan nasional èmolaè kalaban Penḍiḍighân se kowat tor martabat.

## Dâ-ngoḍâ
Bahtra ajellassaghi kalabân èmosi arapa ḍâ-ngoḍa koḍhu maso' ka politik. "Arapa orèng ngoḍâ koḍhu maso' ka politik? polana kabbhi kabijakan èputusaghi lèbât politik," èjhârbâ'aghi kalabân naḍa sè tegghes.

Mènorot Bahtra, manabi ḍâ-ngoḍâ ta’ parḍuli ḍâ’ politik, bhâkal eḍominasi sareng reng-oreng se ta’ parḍuli ḍâ’ nasibba ra’yat dhibi’. "Ka'ḍinto sababbhâ para ḍâ-ngoḍa koḍhu ngajhâk bân maso' ka politik. È bâkto Inḍonesia  77 taon kamarḍika'an, para Dâ-ngoḍa koḍhu peka ḍâ' konḍisi naghârâ bân terros ngoḍhi'i semangat bân cita-cita para bângaseppo sè ajuwangaghi inḍonèsia," ca'èpon kalabân samangat sè cè' tegghina.

Bahtra jhughân negghessaghi jhâ’ kamardhika’an Inḍonesia samangken ta’ kèngèng èpèsa ḍâri peran se signifikan ḍâri ḍâ-ngoḍa. "Koḍu èkènga'è jhâ' naghârâ panèka otang kamarḍika'anna bânnya' ḍâ' peran para ḍâ-ngoḍâ è jhâman lambâ'," èsambhât, sambi maènga' pentingnga peran generasi ngoḍâ è ḍâlem abângun naghârâ.

## Sombher
Musa Bangun

**Musa Bangun** (lahèr 1959) èngghi panèka Purnawirawan TNI-AD sè diudih ajabat mènangka Koordinator Staf Ahli Kepala Staf Angkatan Dhârâ'.

Musa, lulusan Akmil taon 1983 kasebbhut dâri kecabangan Infanteri. Jabatan sè dibudih jenderal bintang ḍuwâ' kasebbhut panèka Pati Ahli Kasad Bidang Hokom. È tangghâl 10 Agustus 2025, salèrana ngaollè pangkat kahormadhân Letnan Jenderal (Kehormatan) dâri presiden Prabowo Subianto.

## Riwayat pandhidhighân

### Pandhidhighân umum

* SD Negeri Penampen
* SMP Negeri 1 Medan
* SMA Negeri 1 Medan

### Pandhidhighân militer

* Akabri (1983)
* Seskoad (1998)
* Sesko TNI (2002)
* Lemhannas (2010)

## Riwayat jâbadhân

* Danton Linud 305/Kostrad
* Danki Yonif Linud 330/Kostrad
* Wadanyonif 712/Wiratama
* Danyonif Linud 328/Kostrad (1996—1997)
* Dandim 1602/Ende
* Asops Divif 2/Kostrad
* Danbrigif Linud 18/Kostrad
* Asops Kasdam VI/Tanjungpura (2005—2006)
* Danpuslatpur TNI AD (2008)
* Danrem 091/Aji Surya Natakesuma (2009—2010)
* Pamen Denma Mabesad (2010—2011)
* Inspektur Kostrad (2011—2012)
* Dirdok Kodiklatad (2012—2013)
* Danrem 131/Santiago (2013—2015)
* Pati Ahli Kasad Bidang Hukum (2015)
* Koorsahli Kasad (2015—2017)

## Pangarghâ'ân

### Tandhâ kahormadhân
Musa ngaollè panbârâmpan tandhâ kahormadhân atas prestasi bân jasana, samastèna dâri dâlem otabâ lowar negeri, è antarana:

## Sombher
Kraton Siguntur

**Kraton Siguntur** panèka kraton sè manjheng sajjhâk taon 1250 salastarèna ancorra Kraton Dharmasraya. Kraton panèka teptep sa'abiddhâ pan-bârâmpan masa kantos pas èkobâsaè sareng Kraton Pagaruyung, tapè kantos samangkèn ahli wâris kraton ghi' bâḍâ bân teptep agellar Sutan. Ahli wâris sè nengghu' pangkat rato Siguntur kantos samangkèn panèka Sutan Hendri. Manabi èperhatèyaghi ḍâri rato-rato sè toman marènta, kraton panèka jhughân anaung èbâbâna kraton Pagaruyung è bâbâna pamarènta'an Adityawarman. Bhâsa sè èghuna'aghi è kraton Siguntur panèka bhâsa Minang ḍialèk Siguntur sè paḍâ kalabân ḍialèk Payakumbuh.

## Sajhârâ
Sajhârâ Kraton Siguntur ghi' ta' bânnya' èkataowè, namong, mènorot sombher lokal nyebbhuttaghi jhâ; ḍaèra Siguntur aropa'aghi Kraton Darmasyraya è Swarnabhumi (Somattra) sè bâḍâ è olona songay Batanghari, songay ka'ḍinto alèbâdhi Propinsi Jambi bân saterrossa amuara è tasè' Cèna Lao'. Sabellumma aghâma Islam maso' ka wilajâ Minangkabau otabâ Jambi, Kraton Siguntur aropa'aghi kraton kènè' sè bâḍâ è bâbâna Kraton Malaju, tapè toman bâḍâ è bâbâna Kraton Sriwijaya, Majapahit, Singasari, bân Minangkabau.

## Sombher
Nugroho Budi Wiryanto

**Nugroho Budi Wiryanto** (23 Marèt 1964) èngghi panèka purnawirawan TNI-AD sè dibudinah ajabat mènangka bâkkèl Inspektur Jenderal TNI Angkatan Dhârâ'.

Nugroho, ènnghi panèka lulusan Akademi Militer (1987) sè asalla dâri kecabangan Infanteri (Kopassus). Jabatan sè dibudih jenderal bintang ḍuwâ' kasebbhut panèka Panglima Komando Daèrah Militer III/Siliwangi.

## Riwayat jâbadhân

* Danden 81/Kopassus
* Wadanyon 51 Grup 5 Kopassus (1998—)
* Dansat 81/Kopassus (2009—2010)
* Ir Kopassus (2010—2011)
* Danrindam XII/Tanjungpura (2011—2013)
* Danrem 051/Wijayakarta (2013—2014)
* Irdam XVII/Cenderawasih (2014)
* Inspektur Badan Nasional Pencarian Dan Pertolongan⭐
* Deputi Bid. Operasi Pencarian dan Pertolongan dan Kesiapsiagaan BNPP (Basarnas) (2019)⭐⭐
* Pangdam III/Siliwangi (2019—2021)⭐⭐
* Wairjenad (2021—2022)⭐⭐

## Pangarghâ'ân

### Tandhâ kahormadhâan
Nugroho ngaollè panbârâmpan tandhâ kahormadhân atas prestasi bân jasana, baik dâri dâlem otabâ lowar negeri, è antarana:

## Sombher
Ḍeḍe Yusuf

Ḍeḍe Yusuf Macan Effenḍi (lahèr è tangghâl 14 Sèptèmber 1966) panèka aktor, politisi, bân presenter asal Inḍonesia. Salèrana ampon menjabat dhâddhi Bâkkèl Gubernur Jhâbâ Bârâ' molaè tangghâl 13 Juni 2008, kantos tangghâl 13 Juni 2013. Ampon menjabat dhâddhi angghuta ḌPR Inḍonesia (ḌPR-RI) tello' perioḍe berturut-turut sajjhek taon 2014.

Ḍeḍe molaè karir politik dhâddhi angghuta ḌPR-RI ḍâri perioḍe 2004–2009 ghâbây Partai Manḍat Nasional (PAN). È pemilu ḍaerah 2013, Ḍeḍe aoba partai ḍâri PAN ka Partai Ḍemokrat. È pemilu gubernur Jhâbâ Bârâ' taon 2013, ècalon gubernur èbârengngè Sekretaris Wilayah Jhâbâ Bârâ', Lex Laksamana, bân èkaollè tiket nomer 3. Namong, èkala' sareng Ahmaḍ Heryawan bân ḍeḍdy Mizwar.

Nerrosaghi karir politikghâ, salèrana abâli ka ḌPR Inḍonesia (ḌPR-RI) è taon 2014 lèbât Partai Ḍemokrat è ḍistrik pemilu Jabâ Bârâ' II (Kabupaten Banḍung bân Banḍung Bârâ'), bân èpèlè Katowa Komisi IX ḌPR RI, sè ngawasi Baḍan Kesehatan, Pekerja'an, bân Jaminan Sosial (BPJS).

È taon 2019, Ḍeḍe èpèlè polè ghâbây posisi sè paḍâ neng è perioḍe 2019–2024, bân dhâddhi Bâkkèl Katowa Komisi X ḌPR RI, sè ngawasi penḍiḍighân, bhudhâjâ, Olahraga, Ekonomi Kreatif, bân Pariwisata.

Saellana lastarè akuliah ḍoktoral aḍministrasi Publik è Universitas Paḍjaḍjaran, Ḍeḍe acalon polè ka'angghuy pemilu ḌPR-RI taon 2024 è ḍistrik pemilu sè paḍâ bân èpèlè ka'angghuy perioḍe katello'. È perioḍe 2024–2029, Ḍeḍe ètugasaghi dhâddhi Bâkkèl Katowa Komisi II ḌPR RI, sè ngawasi Tata Kelola ḍâlem Negeri, Urusân Tana, Komisi Pemilu Umum (KPU), Baḍan Pengawas Pemilu (Bawaslu), Kementerian Reformasi aḍministrasi bân Birokrasi (Kemen), bân Ibukota Nasional (KPU).

Ḍeḍe jhughân èkaparcajâ sareng Katowa Partai Ḍemokrat dhâddhi Bâkkèl Katowa Partai Ḍemokrat neng è masa jabatdhân 2025-2030.

## Koḍi'ân awwâl
Ḍeḍe ana’ nomer ḍuwâ’ ḍâri Tammy Effenḍi ban Rahayu Effenḍi. Ramana panèka mantan ḍirektur Taman Ismail Marzuki Jakarta, èbhuna panèka penari è Istana Bogor bân pramugari Garuḍa Inḍonesia sè aoba karir ka'angghuy dhâddhi aktris filem è awal taon 1965. èmbana ḍâri pihak ramana, Roestam Effenḍi, asalla ḍâri Koto Gaḍang, IV Koto, Agam, Somatra Bârâ' .

## Masa kèni'
E bâkto Ḍeḍe lahèr, sala sèttong filemna èbhuna, "*Macan Kemayoran*" lakar sukses. Dhâddhi ramana anayamè  kana' jârèya "Makan". Kaangghuy ta' èkaton bhengngis, èbhuna Ḍeḍe ènyamaè Yusuf, sè aropa'aghi sala sèttong nabi neng è sajarana Islam, bân ètambâ nymana Ḍeḍe, nyamana lalakè' Sunḍa sè cè' umumna.

## Sombher
Arifin Tarigan

**Arifin Tarigan** ( lahir 29 Agustus 1942) panèka tokoh militèr Indonèsia bân toman dhâddhi angghuta Dewan Perwakilan Rakyat RI, tor jhughân dhâddhi Sekretaris Jènderal Dewan Ketahanan Nasional (Wantannas).  È pèlèyan legislatif Indonèsia 2014, Arifin Tarigan acallon mènangka calon legislatif Partai Bintang Sabit (PBB) dâri Daèra Pamèlèyan Somattra Dâjâ III, namong kala polana partai sè ngosong ta' maghenna' ambang bâtes parlemèn.

## Karir Militèr
È bâkto karir militèr, Arifin Tarigan ètugas ka Ambon, Jhâbâ Bârâ', Timor Tèmor, Sulawesi, bân Jakarta. Lakèna Rehulina Ginting bân ramana empa' ana' panèka jhughân ècatet toman narèma pengarghâ'ân tandhâ Jasa Tentara Indonèsia dâri taon 1962 kantos 2000. È dâlem karir organisasina, Arifin Tarigan jhughân ècantet mènangka Penasehat Asosiasi Masyarakat Muslim Karo Indonèsia (HIMAKA), bân atugas mènangka Badan Panalètèyan bân Pembângunan partai Golkar  bân Hanura.

## Pendidikan Militèr

* Akademi Militer Nasional (1965)
* Sesarcabif
* Seakoad (1980)
* Sesko ABRI (1987)
* Lemhanas RI (1992)
* STHM (1996)

## Riwayât Kalaghungan

* Danyonif 731/Kabaresi (1973-1974)
* Danyonif 301/Prabu Kian Santang (1977-1978)
* Danpussenif (1994-1995)
* Danseskoad (1995-1997)
* Sesjen Wantannas (1998-2003)

## Sombher
Afini Boer

Letnan Jenderal TNI (Purn.) **Afini Boer** (lahèr 1965) èngghi panèka Purnawirawan TNI-AD sè dibudinah ajabat mènangka Koordinator Staf Ahli Kepala Staf Angkatan Dhârâ'.

Afini Boer, èngghi panèka lulusan Akademi Militer (1987) sè asalla dâri Korps Perhubungan (CHB). Jabatan dibudih jenderal bintang tello' kasebbhut èngghi panèka Staf Ahli Bidang Ideologi bân Politik BIN. 

## Riwayat jâbadhân

* Athan RI Malaysia (2011)
* Kasubdit Pengamanan Jaringan Dit.Mayantara Deputi Bidang Intelijen Teknologi BIN
* Direktur Monitoring Deputi Bidang Intelijen Teknologi BIN (2014)
* Direktur Rekayasa pada Deputi V BIN
* Deputi Bidang Intelijen Teknologi BIN (2019–2021)
* Staf Ahli Bidang Ideologi Dan Politik BIN (2021)
* Koorsahli Kasad (2021–2022)

## Riwayat pangabdhiyân
Ariswan Boer panèka perwira tèngghi Angkatan Dhârâ' Indonèsia sè ngennengè pan-bârâmpan jabatan strategis èsabellunna pensiun. È bâkto karir militer, salèrana ajabat mènangka Asisten Perencanaan ghâbây Komando Militer Jaya (Kodam Jaya) bân terlibat dâlem program *outreach* transformasi TNI AD è taon 2014. È posisi panèka, salèrana nyampaiaghi arah kebijakan sè bâdâ kaètanna sareng restrukturisasi organisasi bân program modernisasi angkatan dhârâ' ghâbây para pejabat jâjâran Kodam Jaya.

## Sombher
Polo Lombok

**Polo Lombok** (jumla panḍuḍu'  è awwâl taon 2025: 4.057.386 orèng) panèka polo sè bâḍâ è ghughusân Kapolowan Nusa Tenggara sè tapèsa sareng Selat Lombok ḍâri Bhâli è bun bârâ' bân Selat Alas è bun tèmor ḍâri Sumbawa. Polo panèka koranh lebbi abhângon bunter kalabân samacem bunto' è pèngghir bârâ ḍâjâ sè lanjhângnga korang lebbi 70 km. Lèbârrâ polo panèka nyapa' 4.738,65 km2 sè maso' ḍâ' rèngkèng 108 ḍâri ḍaftar polo adhâsar ḍâri lowassa è dhunnya. Nyama Lombok asalla ḍâri Sasak *lomboq*, sè artèna "loros, jhujhur". Kotta otama è polo Lombok panèka Kotta Mataram.

## G''eografi''
Selat Lombok nandhâi bâtes flora bân fauna Asia. Mulaè ḍâri polo Lombok kantos ka ara tèmor, flora bân fauna lebbi noddhuwâghi kapaḍâ'ânna kalabân flora bân fauna sè ètemmoè è Australian ètèmbhâng Asia. Èlmowan sè lu-ghâlluna nyata'aghi hal ka'ḍinto panèka  Alfred Russel Wallace, ḍâri Inggris è abad ka-19. Ka'angghuy ngormatè Alfred maka bâtes panèka èsebbhut Ghâris Wallace.
Habiburokhman

Habiburokhman (lahèr è Metro, Lampung, 17 Sèptèmber 1974) panèka sala sèttong politisi bân pendukung Inḍonesia. Salèrana atugas mènangka Katowa Komisi III ḌPR Inḍonesia (ḌPR RI) ḍâri fraksi Partai Gerakan Inḍonesia Raya (Gerinḍra) neng è masa jabatdhân 2024–2029. Komisi III ngawasi urusân hukum, HAM, bân keamanan. Salèrana jhughân atugas dhâddhi Katowa fraksi Gerinḍra e ḌPR (MPR RI).

## Kaoḍi'ân Awwal
Habiburokhman panèka Angghuta ḌPR Inḍonesia neng è perioḍe 2019–2024 bân abgghuta ḌPR Inḍonesia (ḌPR RI) neng è periode 2024–2029. Lahèr è Metro, Lampung, è tangghâl 17 Sèptèmber 1974, èsambhât sarjana è Fakultas Hukum, Universitas Lampung (Unila) bân ijazah sarjana è Fakultas Hukum, Universitas Indonesia. E bâkto mahasiswa, Habib, akadhi jhulughân sè èkennal, aktif è pan-bârâmpan organisasi akadhi Himpunan Mahasiswa Islam (HMI), Senat Mahasiswa Fakultas Hukum Unila, bân Kalowarga Pemuḍa Mahasiswa Lampung (KMPPRL). È taon 1998-an, Habib èkennal mènangka aktivis mahasiswa sè kalonta sè aktif mimpin ḍemonstrasi sè nuntut toron ḍâri kakobâsa'an Presiḍen Soeharto. polana sikap kritis, Habiburokhman ètangkep bân ètahan pan-bârâmpan kalè sareng pihak berwenang. Molaè taon 2005, Habib ampon maddhek Persatuan Pengacara Rakyat (SPR), sè ampon rajin ngajuaghi ghughâdhân *class action*  ka'angghuy abèla hak-hak rakyat. Salaèn dhâddhi pembèla umum, Habib jhughân maddhek Habiburokhman & Co Business Law Firm, sè bâḍâ è Menteng, Jakarta Tengnga. Bânnya' klienna sè ḍâtâng ḍâri lowar nagârâ.

## Penḍiḍighân
SḌ Yosoḍaḍi – Lampung Tengah (1980–1986)

SMP Metro 2 – Lampung (1986–1989)

SMA Suryadarma II – Banḍar Lampung (1989–1992)

Sarjana Hukum, Universitas Lampung (1993–1999)

Sarjana Hukum, Universitas Inḍonesia (2010–2013)

Program Ḍoktoral Hukum, Universitas Sebelas Maret (2018–2023)

## Karier
Habiburokhman & Co (Founḍer) (2002–satèya)

ḌPR (KAPOKSI III, Bâkkèl Katowa Mahkamah Konstitusi) (2019–2024)

ḌPR (Bâkkèl Katowa Komisi III) (2019–2024)

ḌPR (Kapala Komisi III) (2024–2029)

Majelis Musyawarah Rakyat (MPR RI) (Kapala Pecahan GERINḌRA (Majelis Musyawarah Rakyat RI) (2024-2029)

## Pangalaman Organisasi
Himpunan Mahasiswa Islam (HMI) (1993)

Senat Mahasiswa Fakultas Hukum Unila (1993)

Himpunan Pemuḍa Mahasiswa Lampung (KMPPRL) (1998)

Persatuan Pengacara Rakyat (SPR) (2005)

Kepala Advokasi bân Angghuta Ḍewan Penasehat Ḍewan Pelaksana Pusat Partai Gerinḍra (2010)

Ḍirektur Advokasi Tim Kampanye Nasional Prabowo-Hatta (2014)

Penḍukung Cinta Tanah Air (ACTA) (2016)

bâkkèl Kapala Aḍvokasi & Urusân Hukum, Ḍewan Pelaksana Pusat Partai Gerinḍra (2021)

## Sombher
Polo Sumbawa

**Polo Sumbawa** panèka polo sè bâḍâ è propinsi Nusa Tenggara Bârâ', Inḍonèsia. Polo panèka èbâtessè kalabân Selat Alas è bun bârâ' (mèsaè kalabân Polo Lombok), Selat Sape è bun tèmor (mèsaè kalabân Polo Komodo), Samudra Hindia è bun lao', sarta Tasè' Flores è bun ḍâjâ. Kotta rajâna panèka Bima, sè bâḍâ è bâgiyân tèmor polo Sumbawa.

È ahèr abad ka-18, orèng Bâlândhâ maddhek kebbhun kopi è bâbâ ghunong Tambora bân kalabân ghânèka, nyèpta'aghi macemma kopi Tambora. Leddhu'en ghunong Tambora è taon 1815 panèka sala sèttongnga leddhu'ân sè palèng kowat salanjhângan bâkto, makalowar abu sè lowassa 160 km2 ka *atmosfer*. leddhu'ân ghunong panèka jhughân mamatè orèng kantos 71.000 orèng bân molaè periode pacelleppan sè èkennal mènangka "Tahun tanpa musim panas" (taon ta' kalabân mosèm panas) è taon 1816. Ta' korang, kabhudhâjâ'ân Tambora sè asambhung kalabân orèng Papua jhughân bhersè ḍâri leddhu'ân ghunong Tambora panèka.

## Wilajâ ''administratif''
Saccara administratif, Polo Sumbawa bâḍâ 4 kabupatèn bân sèttong kotta. Nyama kora bân kabupatènna panèka Kabupatèn Sumbawa Bârâ', Kabupatèn Sumbawa, Kabupatèn Dompu, Kabupatèn Bima, bân Kotta Bima.

## Sombher
Amino Gondohutomo

Brigadir Jenderal TNI (Purn.) Dr. K.R.M.T. (Kanjeng Radèn Mas Tumenggung) **Amino Gondohutomo** (26 Maret 1922 – Tangghâl 2 Sèptèmber 1987) panèka perwira kasehadhân sè apangkat tèngghi è Angkatan Darat Indonèsia. Salèrana panèka ahli saraf bân psikiyater sè andi' karir mènangka petugas kasehadhân bân kapala departemen saraf-psikiatri è RS Tentara Gatot Subroto. Sa'ellana pansiyun, salèrana nerrossaghi karir è Pertamina, mènangka kepala biro kasehatan bân direktur manajemen RSUD Pusat Pertamina. Sèdhâ tangghal 2 Sèptèmber 1987, è Jakarta, bân nyamana è padhâddhi nyamana roma sakè' jiwa è Semarang. 

## Pendidikan

* Hollandsch-Inlandsche School
* Meer Uitgebreid Lager Onderwijs
* Sakola Mânengnga Tèngghi
* Ika Daigaku, Jakarta
* Fakultas Kedokteran Universitas Indonèsia (dr., 1953; dokter ahli sakè' jiwa bân syaraf, 1957)
* United States Army Medical Career Course è Fort Sam (1961)
* United States Command and General Staff College è Fort Leavenworth, Kansas (1964)

## Riwayât Kalaghungan

* Perwira Kesehadhân, Bâgiyân Penyakèt Syaraf bân Jiwa, Roma Sakè' Pusat Angkatan Darat Gatot Soebroto (1952-sèdhâ)
* Kepala Roma Sakè' Pusat Pertamina
* Kâtowa Umum Pângoros Rajâ Ikatan Dokter Indonèsia (1963-1970)
* Sekretaris Dewan Pimpinan Hariyân Sekretariat Bersama Golongan Karya (1964-1970)
* Angghuta Dewan Pembina Golongan Karya Pusat

## Sombher


## Daftar Pustaka

* Lembaga Pamèlèyan Umum (1978), Ringkasan Riwayat Hidup dan Riwayat Perjuangan Anggota Majelis Permusyawaratan Rakyat Hasil Pemilihan Umum Tahun 1977, vol.II
Zulfikar Arse Saḍikin

Zulfikar Ass Saḍikin S.IP., M.Si (lahèr è Yogyakarta, 28 Oktober 1975), èkennal jhughân kalabân nyama Bang Zul, panèka sala sèttong politisi Inḍonesia sè ampon dhâddhi angghuta ḌPR Inḍonesia (ḌPR RI) sajjhek taon 2019. Salerana èpèlè dâddhi Presiḍium ḌPR KAHMI ka'angghuy perioḍe 2022-2027 kalabân 284 sowara è Konferensi Nasional KAHMI è Palu, 27 Novèmber 2022. Salèrana èangka' dhâddhi Bâkkèl Katowa Komisi II ḌPR Inḍonesia perioḍe 2024-2029.

## Riwayat Penḍiḍighân

* Sarjana ILMU POLITIK, UNIVESITAS INḌONESIA. 2004-2008
* Sarjana ILMU PEMERINTAHAN, UNIVESITAS GADJAH MAḌA. 1994-2003
* SMA, SMAN KAUMAN TULUNGAGUNG. taon: 1991 - 1994
* SMP, SMP N 1 TULUNGAGUNG. taon: 1988 - 1991
* SD, SDN KARANGWARU I. Tahun : 1982 - 1988

## Karièr

### Riwayat Lako

* Bâkkèl Katowa Komisi II ḌPR Inḍonesia Perioḍe 2024-2029
* angghuta ḌPR Inḍonesia ḍâri Fraksi Partai Golkar, ḍaerah Pemilihan Jhâbâ Tèmor III (Banyuwangi, Bonḍowoso, Situbonḍo)
* ḌPR Inḍonesia, dhâddhi: STAF AHLI UNTUK FRAKSI PARTAI GOLKAR. taon: 2014 - 2019
* ḌPR Inḍonesia, dhâddhi: STAF AHLI UNTUK FRAKSI PARTAI GOLKAR. taon: 2010 - 2014
* PARTAI GOLKAR, dhâddhi: PENGURUS KAMPANYE CALON TERPILIH UNTUK CALON TERPILIH UNTUK JATIM VI ḌPR RI. taon: 2008 - 2009
* KEMENTERIAN ḌALAM NEGERI, dhâddhi: STAF SEKRETARIAT PPK, ḌIREKTORAT JENḌERAL OMD, KEMENTERIAN ḌALAM NEGERI. taon: 2008 - 2008
* LEMBAGA ḌEMOKRASI BÂN KESEJAHTERAN (IḌW), dhâddhi: ḌIREKTUR LEMBAGA ḌeMOKRASI BÂN KESEJAHTERAN. taon: 2007 - 2012

## Riwayat Organisasi

* Presiḍium ḌPR KAHMI 2022 - 2027
* Pemangku Ketua KOSGORO 1957, Provinsi Jhâbâ Tèmor
* Kepala ḍivisi Organisasi Baḍan Pelaksana Pusat Partai Golkar 2019-2024
* Partai Golkar, dhâddhi: JABATAN PEMENANG PILKAḌA Jhâbâ Tèmor. taon: 2017 - 2019
* Partai Golkar, dhâddhi: ḌEPARTEMEN KAḌER bân KEANGGHUTA'AN ḌPP GOLKAR. taon: 2016 - 2019
* Partai Golkar, dhâddhi: Bâkkèl Sekretaris Jenḍeral Ḍewan Eksekutif Pusat Partai Golkar. taon: 2014 - 2019
* KOSGORO 157, dhâddhi: Ḍepartemen Pemberḍaya'an Masyarakat bân Perlinḍungan Anak. taon: 2014 - 2019
* PARTAI GOLKAR, dhâddhi: Ḍepartemen Ḍewan Eksekutif Pusat Partai Golkar. taon: 2011 - 2015
* ḌM GAKARI, dhâddhi: Bâkkèl Sekretaris Jenḍeral Baḍan Pelaksana Pusat Partai Golkar. taon: 2007 - 2012
* BARINḌO, dhâddhi: Ḍepartemen Ḍewan Pelaksana Pusat Barinḍo. taon: 2007 - 2012
* ICMI CENTRAL, dhâddhi: Katowa Pusat ICMI MASIKA. taon: 2006 - 2009
* PB HMI, dhâddhi: Katowa Ḍewan Pelaksana Pusat HMI Pusat. taon: 2004 - 2006
* FORUM KOMUNIKASI MAHASISWA TULUNGAGUNG, dhâddhi : KATOWA. taon: 1996 - 1997
* OSIS, dhâddhi: Katowa Umum. taon: 1992 - 1993

## Sombher
Bambang Darmono

**Bambang Darmono** (lahèr 4 Mè1 1952) èngghi panèka Panglima Komando Operasi TNI è Acèh dâri taon 2002 sampè 2005. Tuduhan pelanggaran hak asasi manusia ampon è koca'aghi dâ' komandona sampè' satèya. 

## Pangarghâ'ân

* Bintang Mahaputra Pratama sareng Pemerintah Republik Indonesia
* Medalle Sahakmetrei Moha Sena sareng Pemerintah Kamboja.
* Bintang Dharma

## Riwayat pandhidhighân

* AKABRI (1974)
* Secarcabif
* Diklapa I
* Diklapa II
* Junior Staff Course Army School of Logistics, Kuldana - Pakistan
* Seskoad (Lulusan Terbaik Susreg XXVIII 1991)
* Sesko TNI
* Lemhanas
* Joint Services Staff College - Australian Defence College
* Hukum HAM dan Humaniter Internasional di San Remo - Italia.

## Riwayat jâbhâdhân

* Panglima Komando Operasi TNI
* Komandan Pusat Kesenjataan Infanteri (2005–2006)
* Asisten Operasi Kasum TNI (2006–2007)
* Komandan Kodiklatad (2007–2008)

## Riwayat panoghâsân

* Panglima Komando Operasi TNI è Acèh (2002–2003)
* Komandan Satuan Tugas Bantuan TNI sè amimpin palaksanaan penanggulangan bencana kalabân skala rajâ Tsunami è Aceh
* Angghuta Delegasi Pemerintah RI dâlem Dialog Damai Aceh è Helsinki
* Pelaksana Harian Wakil Tetap Pemerintah RI di Acèh Monitoring Mission (AMM) è bâkto implementasi Perjanjian Damai Helsinki.

## Jabhâdhân non militer

* Sekertaris Jenderal Dewan Ketahanan Nasional (2008–2010)
* Kepala Unit Percepatan Pembangunan Provinsi Papua dan Papua Bârâ' (UP4B) (2011–2014)
* Komisaris PT Baladika Wahana Abditama (2018—Sekarang)
* Dewan Pembina Institute of Democracy, Security and Strategic Studies (IDESSS) (2019—samangkèn)

## Sombher
Polo Komodo

**Polo Komodo** panèka polo sè bâḍâ è Kapolowan Nusa Tenggara, bâḍâ è bun tèmorra Polo Sumbawa, sè èpèsa kalabân Selat Sape. Polo Komodo èkennal mènangka habitat asli kèbân komodo.

Polo Komodo panèka tamaso' sala sèttong wilajâ **Taman Nasional Komodo** sè èkalola sareng Pamarènta Posat.

È polo Komodo, kèbân komodo oḍi' bân abuḍu' kalabân beccè'. Kantos Agustus 2009, è Polo Komodo bâḍâ ra-kèra 1300 komodo. Ètambâi kalabân polo laèn, akadhi Polo Rinca bân Ghili Motang, jumlana nyapa' ra-kèra 2500. Bâḍâ polè ra-kèra 100 bhigghi' komodo è Cagar Alam Wae Wuul è dhârâdhân Polo Flores tapè ta' tamaso' wilajâ Taman Nasional Komodo.

Salaèn Komodo, polo Komodo jhughân nyempen ekosistem flora sè amacem. Polo Komodo jhughân ètarèma mènangka *Situs Warisan Dunia UNESCO*, karana ḍâlem wilajâ Taman Nasional Komodo, abhâreng kalabân polo Rinca, Polo Padar, bân Ghili Motang.

## Sajhârâ
È taon 1910 orèng Bâlândhâ anyamaè polo è bun lao' Propinsi Nusa Tenggara Tèmor panèka kalabân jhulughân Polo Komodo. Carèta panèka awwâllâ ḍâri Letnan Steyn van Hens Broek sè nyuba' abhuktèyaghi laporan pasukan Bâlândhâ tentang nâḍâna kèbân rajâ nyaropaè naghâ è polo ghânèka. Steyn pas matè'è sèttong komodo bân ngèbâ *dokumentasi*-na ka Musèum bân kebbhun Botani è Bogor ka'angghuy ètalètè.

Taon 2009, Taman Nasional Komodo ènobattaghi dhâddhi finalis "*New Seven Wonders of Nature*" sè èyomommaghi è taon 2010 lèbât *voting* saccara *online* è *www.N7W.com.* È tangghâl 11 Nopèmber 2011, *New 7 Wonders* ampon ngomommaghi pamennang sabâtara, bân Taman Nasional Komodo maso' ka ḍâlem jhâjhârân pamennang kasebbhut abhâreng kalabân Alas Amazon, Teluk Halong, Aèng Terjun Iguazu, Polo Jeju, Songay Bâbâ Tana Puerto Princesa, bân Ghunong Mèjâ. Taman Nasional Komodo ollè sowara palèng bânnya'.

## Sombher