open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ISBN

The International Standard Book Number (ISBN) otabâ  nomer buku standari internastional iyâ arèya identifikasi buku komersial numerik sè èmaksod mahâddhi unik. Penerbit mellè otabâ narèma ISBN ḍâri afiliasi Badan ISBN Internasional.
Jhâman Tello' Naghârâ

**Jhâman Tello' Naghârâ** otabâ paḍâ è kennal kalabân nyama Samkok (Hanzi sederhana 三国時代; Hanzi tradisional: 三國時代, hanyu pinyin: sanguo shidai, bhâsa Ènggris: Three Kingdoms Era) (220-280) iyâ arèya jhâman è konco'na Dinasti Han è bâkto Tiongkok pecca dhâddhi tello' Naghârâ sè salèng amosowan.

È ḍâlem sajjhârâ Tiongkok bèyasana coma bâḍâ è kaisar tongghâl sè èyangghep ajhâlânnaghi mandhât langngè' ka'angghuy anḍi' kobâsa, tapè è jhâman rèya taḍâ' sèttong Naghârâ sè ollè naklokaghi naghârâ laènna ka'angghuy masèttong Tiongkok, maka kalowarra tello' naghârâ kalabân kaisar bâng-sèbâng. Tiongkok akhèrra è pasèttong bi' kalowarga Sima sè marebbhu' kakobâsaan ḍâri naghârâ Wei bân naklokaghi Wu bân majhâghâ Dinasti Jin.

## Kronologi Sajjhârâ
### Penghujung Dinasti Han
Dinasti Han ngalamè kamarosotdhân sajjhek taon 100 karna kaisar-kaisar pangowasa sè ta’ cakap marènta bân pembucco’an è ḍâlem birokrasi pamarènta. Pan-brâmpan pamberontakghân tokang tanè pecca sebagai bentu’ ka ta’ powasân rakyat ka kakaisaran. Namong, ka ta’ mampuwânna kaisar lebbi sara è ghuna’aghi bi’ para kasim kaangghuy akonsolidasiaghi kakobâsaan è tanangnga dhibi’. Penghujung Dinasti Han lakar jhâman sè bânnya’ pamarèntaan kasim.

Sajjhek Kaisar Hedi, kaisar-kaisar salanjhutdhâ ongghâ tahta è jhâman na’-kana’. Arèya panyebbhâbbhâ  taḍa’ pamarèntaan sè stabil bân kowat karna pamarèntaan è jhâlânnaghi bi’ kasim-kasim bân kalowarga na kaisar laènna sè terros kamudhiyân arè ngalakonè kudeta kaangghuy manyanglè kaisar sè bhâkal rajâ’â kaangghuy mapagghun kakobâsaânna dhibi’na. Rèya nyebbhâbbhâghi lèngkaran sètan sè sajân rosak kabâdâânna Dinasti Han. È konco’ Dinasti Han kalowar pambârontakghân Serban Konèng, sè è katowaè bi’ Zhang Jiao kalabân pangèkotdhâ. Mereka toju’ e wilajâ na Yu Zhou, Xu Zhou, Yan Zhou. Teppa’na lambâ’ neng-neng è kottha sè bâḍâ Ping Yuan, Wan, Xu Chang, Ye, Xiao Pei, Shou Chun. Kaangghuy kalowar maka pamarènta Dinasti Han nobattaghi He Jin sebagai Jendral rajâ jhughânan perdana mentri. Saabittdhâ korang lebbi na 8 taon, He Jin pakgghun ta’ bisa mataḍâ’ pamberontakghân.

## Sombher
Mukalla

**Mukalla** ( ) iyâ arèya kottha palabbhuwan bân ibukota Kabhupatèn Hadhramaut è Yaman .  Kottha panèka bâḍâ è pasèsèr lao' Jazirah Arab bân ngadhep ka Tase' Arab, khusussa Teluk Aden. Kottha rèya jhâuna 480 kilometer è tèmor Aden, bân tamaso' kottha sè palèng penting è wilayah Hadhramaut. Mukalla jhughân kottha sè palèng bânnya' pendudukna nomer ennem è Yaman kalabân ra-kèra 595.000 è taon 2023.
Psikologi Sosial

Psikologi sosial iyâ arèya pangajhârân tentang hubungan antara manossa bân kalompo' sosial. Para ahli è biḍang interdisipliner umumma psikolog otabâ sosiolog, sanajjhân kabbhi psikolog sosial aghunaaghi individu bân kalompo' mènangka unit analisis.

Artè Psikologi Sosial dhibi' anèka penelitian sè nyelidiki cara pèkkèran, rassa, bân kalakowan orèng sè èpangaroè ḍâri bâḍâna orèng laèn, sè nyata bân sè èbayangaghi.
Cicalengka, Banḍung

**Cicalengka** iyâ arèya sebuwâ kecamadhân è Kabhupatèn Banḍung, Provènsi Jhâbâ Bârâ' Inḍonesiya. Cicalengka bâḍâ 34 km è sebelah tèmor Kotta Banḍung otabâ sakètar 46 km ḍâri Soreang, ibukota Kabhupatèn Banḍung. Cicalengka aropa'aghi sala sèttong kecamadhân è Kabhupatèn Banḍung sè èlèbâdhin bi' seppor komuter tojhuwân Kotta Banḍung. 

## Ḍaftar dhisa :

# Dhisa Panenjoan
# Dhisa Tenjolaya
# Dhisa Cikuya
# Dhisa Waluya
# Dhisa Cicalengka Kulon
# Dhisa Cicalengka Wetan
# Dhisa Ḍampit
# Dhisa Babakanpeuteuy
# Dhisa Margaasih
# Dhisa Nagrog 
# Dhisa Narawita
# Dhisa Tanjungwangi

## Kenḍârâ'ân
**Jâlân rajâ**

Cicalengka anḍi' tello' jâlân otama iyâ arèya **Jâlan Nasional 3, Jâlan Rajâ** **Cicalengka**, bân J**âlan Rajâ Cicalengka-Majalaya.** Bes bân elf ngalèbâdhin jâlan rajâ by pass bân montor ngalèbâdhin jâlan rajâ Cicalengka.

**Angkutan Kotta**

Cicalengka èladhini bi' sebágiyân Angkutan Kotta tojhuwânna sè dhâ-bhidhâ. Èantarana :

* Angkot Cileunyi-Cicalengka atau Cileunyi-Cicalengka-Nagreg
* Angkot Cicalengka-Nagreg-Cijolang
* Angkot Cijapati-Cicalengka
* Angkot Majalaya-Cicalengka
* Angkot Cicalengka-Tanjungsari
* Angkot Rancaekek-Cicalengka-Curug Cinulang
Sosiologi

Sosiologi iyâ arèya èlmo sè èparèksa bânnya' aspek masyarakat bân dampakna ḍâ' kaoḍi'ân manossa. Oca' "sosiologi" sè kapèsèn èghunaaghi bi' Auguste Comte, sè èkennal jhughân mènangka bapak sosiologi, bân  dhâddhi disiplin ilmiah bi' Herbert Spencer.

Perkembangan sosiologi mènangka èlmo èbâgi dâ' empa' tahapan: Abad Pertengahan, Renaisans, sosiologi mènangka èlmo masyarakat ngangghuy metode ilmiah ḍâri disiplin èlmo laèn (abad ke-18 Masehi), bân sosiologi mènangka èlmo kalabân metode ilmiah mandiri (abad ke-19 Masehi).
Aobâna sosial

Aobâna sosial iyâ arèya aobâna oḍi'na rèng-orèng sè dinamis bân ros-terrosan aobâ karana sèpat sosial sè bâḍâ neng manossa, lembaga bân rèng-orèng sè apangaro ka sistem sosial tamaso' nèlay, adhât, bhuḍâjâ, tèngka sosial orèng-orèng è masyarakat, bân pola perilaku è antara kalompo'-kalompo' è masyarakat. Bâdâ teori tentang obâ'ân sosial sè spesifik bân rinci ḍâlem aspek-aspek tartanto dâri masyarakat otabâ lembaga. Dampak ḍâri obâ'ân sosial sè kaḍhâddhiyân è sèttong masyarakat bisa bhiḍhâ ḍâri dampak obâ'ân sosial sè kaḍhâddhiyân è masyarakat laènna.
Sakola'an Morèd Mardhika

**Sekolah Murid Merdeka** iyâ areya sàkola'an tak konvensional sè e pasèttong bàn pengajhèren dhàlàm internet ban  bàn pengajhèren làngsong sè kapessen è Indonesia. È dhiri aghin taon 2019, sàkola'an morèd merdeka ngebuka' ngebuka' kellàs se kapessen pada jengjang PAUD (3-6 tahun) sareng model kèllas pengajhèren dhàlàm internet. Pengajheren Sàkola'an  e molae dhâri patenga'an taon 2020 e bhâkto pandemi Covid-19 sè bâdhâ e Indonesia. **Sekolah Murid Merdeka** meri' pelean Sàkola'an meri' pelean Sàkola'an  se tetep bisa diakses eloar roma.

Molae 2021.**Sekolah Murid Merdeka** mâkeloar kellâs luring sè kapessen sè bâda è Kudus, Jawa Timur ghebây jenjang PAUD. Kellas luring neka madeddhih prototype Sàkola'an  *blanded learning* se madhedhih cikal bakal pengembangan sàkola'an  luring **Sekolah Murid Merdeka** e kotah laennah.

Apusat â Jakarta Selatan,  **Sekolah Murid Merdeka** ngajhelenaghin operasional Sàkola'an  sareng tenaga pendidik sareng perangkat sàkola'an   laennah sacara daring ban luring
Universitas Al-Ahgaff

**Universitas Al-Ahgaff** (bhasa Arab : جامعة الأحقاف) iyâ arèya universitas è Mukalla, Yaman. Èpaddhek taon 1995.   Universitas rèya èakreditasi bi' Kementerian Pendidikan Tinggi dan Penelitian Ilmiah, Yaman. Universitas rèya anḍi' program sarjana bân pascasarjana.  

## Sombher
Sejhârâ Inḍonesia (1945-1949)

**Rèpublik Inḍonesia** èmolaèn bi' maso'na  Sekutu èkancaèn bi' Belândhâ ḍâlem hal rèya Nederlandsch Indië Civiele Administratie (NICA) sè berbâgây kennengngan Inḍonesia marènna kekala'an Jepang, bân èakhèrè bi' nyera'aghi keḍauladhân ka Inḍonesia pas tangghâl 27 Ḍèsèmber 1949. Bânnya' sara kadhâdhiyan sejhârâ pas jâman rèya,  perghântèyan berbâgây kennengngan kabinèt, Aksi Polisionil bi' Belândhâ, berbâgây parondhingan, bân kadhâdhiyan-kedhâdiyân sejhârâ laènna.

## 1945
**Abâlina Belândhâ bhâreng Sekutu**

**Latar belakang kejâḍiyân kamerdhika'an** 

Sasoway bi' jânjhina Wina pas taon 1942, neghârâ-neghârâ sekutu asepakat ghâbây mabâli kennengngan sè satèya ètoju'i Jepang pas ka'anḍi' koloninya bilâ Jepang lamarè èyuser ḍâri kennengngan bhârghâna.
Model Pembelajaran

**Model pembelajaran** iyâareya sâkabbhinna rangkaian penyajian materi ajher se meliputi sekabhinna aspek sebelunna, seddheng ban semarennah pengajheran se elakone ghuru bi' sekabbhina fasilitas se terkait se eghunaaghin langsong otabe ta' langsong dhâlâm proses ajher mengajher. 
Model mengajar olle earteaghin ghebey suatu rencanah otabe pola se ngaghunaaghin dhâlam menyusun kurikulum, ngator materinnah red mored ban meri' penonjhu' ka pengjher è kellas dhâllam pengatorannah pengajheren otabe pengatorannah laennah.

**Fungsi model pembelajaran**

Fungsi model pembelajaran iyâareya deddih pedoman bhâgi pengajhâr ban ghuru-ghuru dhâlâm ngelaksanaaghin pengjheren. Hal neka menonjhukaghin bahwa sekabhinnah model se ngagghunaaghin dhâlâm pengjheren nentuaghin perangkat se eghunaaghin dhâlâm pengjheren kasebhut. Selaen paneka, model pembelajaran jugha berfungsi madeddhih pedoman ghâbây kabbhi pengajhar dhâlam ngerancanaaghin bân ngelaksanaaghin ajher mengajhâr seenghâ tojhuwan olle terwhujud. 

**Ciri-ciri model pembelajaran** 

Istilah model pembelajaran ghaduwan makna se lebbi loas daripada strategi,metode otabe prosedur.
Rasoghân Karaton Madhurâ Bârâ'

Rasoghân Karaton Madhurâ Bârâ' iyâ arèya cem-macemma rasoghân ḍâri Karaton Madhurâ. Rasoghân rèya coma èyangghuy bi' orèng karaton.

## Cem-macemma rasoghân

### Aghemman adhât rè-sa'arè parjâji ngoḍâ binè'
Aghemman rèya èyangghuy ka parjâji ngoḍâ binè' sè ghita' alakè. Bâgiyân attassa ngangghuy kalambhi kebaya. Bâgiyân bâbâna ngangghuy sampèr kembhâng. Obu'na èsoroy ka buḍi bân èghellung model bokor nongkep. Ghellungan obu'na acora' Jhâbâ tapè oval/lonjong ta' ngangghuy kembhâng.

### Aghemman adhât rè-sa'arè parjâji dhibâsa binè'
Aghemman rèya èyangghuy ka parjâji dhibâsa binè' sè marè alakè. Bâgiyân attasa ngangghuy kalambhi kebaya. Bâgiyân bâbâna ngangghuy bhâthèk tolès Madhurâ.  Obu' èsoroy ka buḍi bân èghellung model bokor nongkep. Dhâddhina acora' Geluk Tekuk ḍâri Jhâbâ. Kèngèng akoḍungan.

### Aghemman adhât rè-sa'arè parjâji dhibâsa lakè'

Aghemman rèya èyangghuy ka parjâji dhibâsa lakè' sè marè abinè. Bâgiyân attasa ngangghuy rasoghân totop. Bâgiyân bâbâna ngangghuy sampèr kembeng.

### Aghemman adhât rasmè parjâji ngoḍâ binè'
Aghemman rèya èyangghuy ka parjâji ngoḍâ binè' sè ghita' alakè. Bâgiyân attassa ngangghuy kebaya bengkal. Bâgiyân bâbâna ngangghuy songket. Obu' èsoroy ka buḍi bân èghellung model bokor nongkep. Dhâddhina acora' Geluk Tekuk ḍâri Jhâbâ.

### Angghuyân rasmè orèng lakè'

Angghuyân rèya èyangghuy ka dhibâsa lakè' sè marè abinè. Bâgiyân attasa ngangghuy pèsa'an. Bâgiyân bâbâna ngangghuy calana gomboran. Bâgiyân cèthak ngangghuy odheng butaghân.

### Angghuyân rasmè orèng binè'
Angghuyân rèya èyangghuy ka dhibâsa binè' sè marè alakè. Bâgiyân attasa ngangghuy kebaya rancongan. Bâgiyân bâbâna ngangghuy sarong tennon otabâ sarong bhâthèk.
Masarakat

Masarakat iyâ arèya kalompo' orèng sè terlibat ḍâlem interaksi sosial sè èterrossaghi, otabâ kalompo' sosial sè ghâghâng sè abâgi wilayah sosial otabâ spasial sè paḍâ, biasana bâḍâ èbâbâna otoritas politik sè paḍâ bân atoro' dâ' norma-norma bhudhâjâ sè bâdâ. Masarakat ètandhâi bi' pola hubungan (hubungan sosial) antara rèng-orèng sè anḍi' bhudhâjâ bân lembaga sè khas; sebâgiyân masarakat bisa èghâmbhârraghi sebâgây ḍâri jalinan hubungan antar angghutta sè abento'
Sekolah Rakyat

Sakola'an Rakyat panèka program pendidikan sè èmolaè sareng pamarèntah Indonesia kaangghuy aberri' aksès pendidikan gratis ghâbây na'-kana' dâri kalowarga mèskèn bân cè' mèskènna. Program ka'dinto esadhiya'aghi kaangghuy abhânto ngèrèng angka putus sakola'an bân maèlang kualitas pendidikan è Indonesia.

**Sejarah Sekolah Rakyat**

Sakola'an Rakyat èpadhâddhi mènangka bagiyân dâri usaha pamarèntah kaangghuy mabâli siklus kemiskinan lèbât pendidikan. Program panèka ètojjuaghi ghâbây na'-kana' dâri kalowarga sè èklasifikasiaghi mènangka desil 1 bân 2 èbâdâ'aghi dâri National Socioeconomic Single Data (DTSEN), èngghi panèka rèng-orèng sè andi' kondisi ekonomi sè palèng rentan. Mentri Sosial Saifullah Yusuf negga'aghi jhâ' mored sè ètarèma è Sakola'an Rakyat èwajibaghi ​​kaangghuy mamare pendidikan kantos lulus.[2]

Program panèka ètojjuaghi kaangghuy nyadhiyaaghi aksès ka pendidikan gratis bân berkualitas ghâbây na'-kana' dâri keluarga sè rèndhâ panghasèlan. Salaèn jârèya, Sakola'an Rakyat nyadhiyaaghi lingkungan ajhâr sè kondusif kalabân fasilitas sè cokop. Na'-kana' sè èdaftaraghi è program panèka jhughân èghâdhui katerampilan akademik bân non-akademik kaangghuy maèlang kasempadhân alako è masa depan. è lowar akademik, program panèka jhughân mananam kepemimpinan, nasionalisme, bân kamardika'an dâlem para siswa.
Kabhutowan

**Kabhutowan** otabâ **kaparlowan** iyè arèya sakabbhina sè èkaparlo manossa ka'angghuy ajâgâ oḍi'na saccara alami lèbât *pencapaian* kasejahtera'an. Kabhutowan jhughân aropa'aghi kabâḍâ'an rassa sè korang ḍâ' kapowasan dhâsar husus. Kabhutowan iyâ arèya ta' èbhâdhi ḍâri masyarakat otabâ pemasar, tapè bâḍâ è ḍâlem jhâringan biologis bân kondisi manossa.

Kabhutowan bisa èbhidhâ'âghi aḍhâsar ḍâ' tingkat kapentèngan, bâkto, sèpat, bân subjèkka. *Pemenuhan* kabhutowan bisa aropa bhârâng, jasa, tong-sèttong sè nyata otabâ sè ta' nyata. Sadhâjâna manossa aghâdhuwi kabhutowan sè dhâ-bhidhâ bân èpangaro sareng kabâḍâ'ân alam, aghâma, adhât, bân *peradaban*. Sèpat ḍâri kabhutowan panèka tadâ' bâtessa, sajân tèngghi, bân abâ-obâ.

## Sombher
Psikologi Pendidikan

**Psikologi pendidikan** panèka cabang psikologi sè khusus è ḍâlem carana ngartè'è pangajhârân bân ajhâr è ḍâlem hal penḍiḍikan. Pamangghi tentang proses ajhâr, ḍâri perspektif kognitif bân lalakon, ngèdhinè ilmuwan ka'angghuy ajhâr bhidhâna individu ḍâlem kecerdasan, *perkembangan kognitif*, afektif, motivasi, ngator abâ', konsep abâ', bân peranna ḍâlem ajhâr. Biḍang psikologi penḍiḍikan sanget aghântongngaghi pangujiyân bân pangokoran kalabân cara kuantitatif ka'angghuy matèngghi aktivitas penḍiḍikan akadhi rancangan instruksi, manajemen kellas, bân panilaiyan, sè ètojjhuwaghi ka'angghuy nyokong prosès pangajhârân è bânnya' atoran pendidikan è sabâbhân omor.

Bidang psikologi pendidikan aropa'aghi pangajhârân tentang mèmori, prosès konsèptual, bân perbhidhâ'ân individu (lèbât psikologi kognitif) è ḍâlem konseptualisasi strategi anyar tentang prosès ajhârrâ manossa. Psikologi pendidikan ampon èpaddhek è attas teori-teori *pengkondisian operant*, fungsionalisme, strukturalisme, konstruktivisme, psikologi humanistik, psikologi Gestalt, bân *pemrosesan informasi*.

## Sombher
Kètab soccè

Kètab soccè iyâ arèya wahyu Allah sè lamarè etolès. Kètab soccè iyâ arèya aropa’agi gabungan ḍâri ḍuwâ’ oca’, iyâ arèya ‘kètab’ bân ‘socce’. Mènorot Kamus Rajâ Inḍonèsia, oca’ ‘kètab’ (èghâli ḍâri bhâsa Arab: كِتَابٌ, translit. kètāb, lit. ‘kennangenna tolèsan’) artèna buku otabâ bâca'an; mon oca' 'soccè' artèna bhèrsè (è ḍâlem artè aghâma, contona ta' najis), bhibâs ḍâri dhusa, bhibâs ḍâri cacat, bhibâs ḍâri kotoran, soccè, otabâ mornè.
Atoran sosial

Atoran sosial iyâ arèya adhât otabâ atoran umum sè dhâddhi pandhumanna sèkap bân ampon bâḍâ è ḍâlem sèttong ghâlimpo' masyarakat bân aghâdhui bâtes teritorial tartanto. Bâtes-bâtes atoran sosial arèya sèkap sè pantès ghâbây sèttong kalompo' masyarakat, saènggâna bisa jhughân èsebbhut atoran-atoran sosial otabâ peraturan sosial. Atoran sosial èkembhângaghi lèbât interaksi sosial ḍâlem bhângon sosialisasi kantos dhâddhi lembaga sosial.

Atoran sosial aropa'aghi bentu' ḍâri nilai sosial ḍâlem bentu' atoran, *kaidah*, otabâ okoman. Bâḍâna atoran asèpat maksa orèng otabâ sèttong kalompo' masyarakat sopajâ alako mènorot atoran sosial sè ampon èbentu'. *Pelanggaran* sè èlakonè ḍâ' atoran sosial sè ajhâlân bhâkal ngaolè okoman. Ghunana bâḍâ atoran sosial sopajâ madhâddhi interaksi sosial sè tartèb bân teratur ḍâlem sèttong masyarakat.

## Sombher
Kottha Tasikmalaya

**Kottha Tasikmalaya** (bhâsa Sunda: ᮒᮞᮤᮊ᮪ᮙᮜᮚ; otâbâ rèya èrèngkes: Tasik) iyâ arèya sèttong Kottha sè bâḍâ è Propinsi Jhâbâ Bârâ', Inḍonèsia. Kottha rèya ènyamaè Kotthaa *Sang Mutiara* ḍâri Priangan Tèmor. Kottha Tasikmalaya bâḍâ è jalur otama lao' Pulau Jhâbâ sè nyambhungngaghi Kottha Banḍung sareng Kottha Sorbhâjâ, Jhâbâ Tèmor. Pas pertenga'an taon 2024, sakabhina pandhudhuk Kottha Tasikmalaya bânnya'na 761.080 orèng, bi' karapettan 4.400 orèng/km².

## Sajhârâ

Sejhâra maddhekka Kottha Tasikmalaya sebâgây kennengngan otonomi ta' leppas ḍâri sajhârâ oḍi'na maddhekka Kabhupatèn Tasikmalaya, mènangka kennengngan kabhupatèn embu'na. Sebelumma, Kotta rèya aropa'aghi èbhu kota ḍâri Kabhupatèn Tasikmalaya, pas naè' statussa dhâdhi Kotta Administratif taon 1976, pas bâkto A. Bunyamin ajabat mènangka Bupati Tasikmalaya, bân dhâdhi pamarènta kottha sè mandiri pas jâman Pamarènta Kabhupatèn Tasikmalaya èpimpin sareng Bupatina teppa' jiwâ H. suljana W.H.

Sang Mutiara ḍâri Priangan Tèmor jhulukanna Kottha Tasikmalaya. Kottha Tasikmalaya iyâ arèya sala sèttong Kottha è Propinsi Jhâbâ Bârâ'. Kottha rèya kennengngan pas 108° 08′ 38″ – 108° 24′ 02″ BT bân 7° 10′ – 7° 26′ 32″ LS è bâgiyân  Tenggara kennengngan Propinsi Jhâbâ Bârâ'. Kotta rèya lambâ'na iyâ arèya sèttong kabhupatèn, tapè sejhâlân perkembangan, mangkana pas dhâddhi 2 bento' pamarènta Kabhupatèn bân Pamarènta Kottha Tasikmalaya.

## Sombher
Bendungan Maneri

**Bendungan Maneri** panèka bendungan gravitasi beton sè èpadhâddhi è Songay Bhagirathi, sè bâḍâ è Maneri, ra-kèra 8,5 kilometer è tèmor Uttarkashi, Distrik Uttarkashi, Uttarakhand, India. Bendungan panèka èrancang kaangghuy ngaliraghi aliran aèng songay ḍâ' terowongan khusus sè èghâbây ghâbây PLTA Tiloth. Pabrik Tiloth aghâdhui kapasitas 90 megawatt bân ngopèrasi sistem *run-of-the-river*, sè memanfaatkan aliran alami songay tanpa parlo reservoir sè ghâli. Infrastruktur panèka aghâdhui peran penting è ḍâlem memanfaatkan sumber daya aèng Songay Bhagirathi kaangghuy pembangkit listrik è wilayah Himalaya.

## Latar belakang
Pembangkit Listrik Tiloth panèka fase pertama Proyek Tenaga Air Maneri Bhali, sè èmolaè è taon 1960-an. Proyek panèka èrancang kaangghuy èmanfaataghi aliran Songay Bhagirathi kaangghuy èpèyara kabutowan listrik è Uttarakhand. Fase pertama, Pembangkit Listrik Tiloth, ampon lastare bân molaè abâdâh è taon 1984, mènangka tandha awal pemanfaatan PLTA è wilayah kasebbhut.

Fase kaduwâ' proyek, sè tamaso' pambangunan Pembangkit Listrik Tenaga Dharasu, ètemmoè kendala pendanaan sè para' è taon 1990, sè aghâbây pambangunan èpaèlang sakejja'. Karjâ è fase kaduwâ' ghâpanèka èmolaè polè è taon 2002 saamponna sumber pendanaan bân rencana teknis sè anyar èamanaghi. Saellana lebbi dâri sapolo taon èpèyara èmolaè, fase kaduwâ' akhèrra lastare bân molaè èoperasiaghi è taon 2008. Sakabbhina proyek Maneri Bhali aropaaghi usaha jangka panjhâghân kaangghuy ngèmbangaghi tenaga air è wilayah Himalaya, sambi è bâkto sè padâ èpaènga' kapasitas pembangkit listrik bân keandalan pasokan energi è Uttarakhand.

## Desain bân operasi
Bendungan Maneri tenggina 39 meter ban lebarra 127 meter kalaban volume struktural 13.700 meter kubik. Spillway panèka bâḍâ è puncak bendungan bân èkontrol sareng empa' gerbang tainter. Salaèn terowongan debit, spillway aghâdhui kapasitas aliran maksimum 5.000 meter kubik per detik. Waduk bendungan panèka aghâdhui kapasitas 600.000 meter kubik, kalabân kapasitas aktif 510.000 meter kubik.

Aèng sè ngallè ka pembangkit listrik pertama èkala' dâri Songay Bhagirathi sareng bendungan bân èalihkan lèbât terowongan 8,6 kilometer langsung è budhina bendungan. Bhâdhâna ketinggian antara bendungan bân pembangkit listrik ngasèllaghi rancangan kepala hidrolik 147,5 meter bân kepala kotor 180 meter. E semma'na Pembangkit Listrik Tiloth, terowongan èbâgi ḍâddhi tello' penstock kaangghuy aghâbây tello' turbin Francis 30 MW bhân-sabbhân sabellunna aèng èbâliaghi ka songay. Debit rancangan pembangkit listrik panèka 71,4 meter kubik per detik.

## Referensi
Satoru Iwata

**Satoru Iwata** (岩田 聡, *Iwata Satoru*, 6 Dèsèmber 1959 - 11 Juli 2015) panèka pangosaha, pemrogram, parancang, bân produser èn-maènan video. Iwata ajabat mènangka prèsidèn bân ajabat mènangka *eksekutif* palèng tèngghi (CEO) Nintendo sè kapèng empa'. Iwata anḍi' kontribusi rajâ ḍâlem malèbâr pangalèburrâ èn-maènan video kalabân fokus ḍâ' èn-maènan sè inovatif bân sè masenneng orèng, ètèmbhâng perangkat keras sè canggih.

Iwata lèbur ḍâ' video gim molaè ghi' kènè' bân aghâbây gim nè'-kènè'an lu-ghâlluna è bâkto ghi' SMA. Iwata aghâdhui jurusân èlmo komputer è Institut Teknologi Tokyo. Iwata agabung kalabân perusahaan pangembangan gim ''HAL Laboratory'' (HAL) è taon 1980 bâkto kuliyâ. neng perusahaan jârèya, Iwata alako mènangka programmer bân alako sareng Nintendo kantos aghâbây gim komersial è taon 1983. Iwata ampon akontribusi ḍâ' pan-bârâmpan gim, èyantarana seri *[[EarthBound]]* bân *[[Kirby (serial)|Kirby]]*. Bâkto *HAL Laboratory* para' bangkrudhâ, Iwata dhâddhi prèsidènna è taon 1993 polana èsoro Hiroshi Yamauchi, sè aropa'aghi prèsidèn Nintendo è bâkto jârèya. È bâkto Iwata dhâddhi prèsidèn HAL, Iwata mabâli stabilitas kauangan perusahaan. È taon-taon salastarèna, Iwata alako è pengembangan seri *[[Pokémon (permainan video)|Pokémon]]* bân *[[Super Smash Bros|Super Smash Bros.]]* Iwata noro' Nintendo mènangka kepala perencanaan perusahaan è taon 2000.

## Kaoḍi'ân Awwâl

Satoru Iwata rèmbi' è tangghâl 6 Dèsèmber 1959, bân èparajâ è Sapporo, Jeppang. Èppa'an alako mènangka pongghâbâ prefektur. È masa SMP bân SMA, Iwata nojjhuaghi kamampowan kapamimpènan kalabân peranna mènangka katowa kellas, katowa OSIS, bân katowa proyek kalompok. Pangalaman lu-ghâlluna neng komputer èkaolle è SMP, è bâkto ngoprasiaghi komputer dèmo sè aghunaaghi jaringan tèlpon. Iwata segghut èntar ka kareta bâbâ tana Sapporo bân amaèn èn-maènan angka sèderhana, sè èsebbhut *Game 31*, kantos èkuasai. Kalabân pèssè sè ètabung dâri ngoraè pèrèngnbân pan-bârâmpan pèssè tambâ'ân ḍâri eppa'an, Iwata mellè HP-65, kalkulator sè bisa èprogram, è taon 1974. Saellana maso' ka SMA Hokkaido Sapporo Minami è bulan April è taon 1975, Iwata molaè aghâbây èn-maènan dhibi' è taon aḍâ'. Kalabân aghâdhui kalkulator elektronik, Iwata aghâbây pan-bârâmpan èn-maènan angka kènè', akadhi *Volleyball* bân *Missile Attack*, sè èbâgi ḍâ' ca-kanca sakellassa.

## Sombher
Hiroshi Yamauchi

**Hiroshi Yamauchi** (山内 溥 panèka pangosaha ḍâri Jeppang. Hiroshi panèka prèsidèn Nintendo katello' sè agabung kalabân perusahaan kasebbhut è taon 1949 kantos ambu è 31 Mèi 2002 bân èghântè Satoru Iwata. È bâkto kapamimpènanna saabiddhâ 53 taon è Nintendo, Yamauchi èkennal karana ngubâ perusahaan paghâbâyyâ kartu hanafuda kènè' è Jeppang dhâddhi perusahaan èn-maènan video miliaran dolar. Hiroshi jhughân sè anḍi' tim bisbol Seattle Mariners è taon 1992.

È bulân April 2013, Forbes èparkèraaghi bhersèna  artana Hiroshi è $2,1 miliar. Hiroshi panèka orèng sè palèng soghi nomer 13 è Jeppang bân orèng sè palèng soghi nomer 491 è dhunnya. È taon 2008, Hiroshi dhâddhi orèng sè palèng soghi è Jeppang, kalabân arta è bâkto jârèya èparkiraaghi $7,8 miliar. E bâkto matè, Yamauchi panèka sè negghu' saham palèng bhâghus è Nintendo.

## Bâkto Matè
Tangghâl 19 S`eptèmber 2013, è bâkto omor 85 taon, Hiroshi matè è roma sakè' saellana komplikasi dâri radang paru-paru. Nintendo makalowar parnyataan jhâ' rèng-orèng la kaèlangan mantan prèsidenna.

## Sombher
Bilis

Bilis iyâ arèa sakabbhina *serangga* angghuta famili formicidae, ordo Hymenoptera. Bilis andi’ lebbi ḍâri 12.500 macem (spesies), sè sabâgiyân bânynya’ odi’ è kennangan tropika. Okoran bilis rakèra 0,15-0,3cm. Sabâgiyân bânynya’ bilis èkenal mènangka *serangga* "sosial", kalabân kalompo' sareng sarang-sarangnga sè tartèb andi' angghuta èbuwen bilis bhân kalompo'en. Angghuta kalompo' èbâgi dhâddhi bilis pelako, bilis pajhânten, ban rato bilis. Bisa dhâddhi kèya bâḍâ kalompo' bilis tokang jâgâ. Sittong kalompo' bisa anguwasaè kennengan sè lèbâr kaangghuy anyukong kaodi'ânna rowa kabbhi. sakompolan bilis kadhâng ejhulughi superorganisme polana kompolan-kompolanna bilis rowa abentuk sèttong kesaton.

sanajjen okoran bhâdhânna sè tamaso' kèni', bilis tamaso' kèbân sè palèng kowat è dunnya. bilis lakè' bisa nangngka' berre' lèma' kalè dâri berre' bhadhanna dhibi', bisa èbhandhingaghi sareng ghâjhâ sè coma bisa ngangka' berre' duwâ' kalè dâri berre' bhadhanna dhibi'. bilis coma bisa èsaengi sareng kumbang badak se bisa ngangka' berre' 850 kalè dâri berre' bhadhanna dhibi'.
Pacangan

**Pacangan**, alossa oca' **bhâkalan** iyâ arèya bâjâ è antara lamaran bân kabin. Biyasana bâḍâ adhât aberri' pemoghi ka bhisan, è Madhurâ èkoca'  bâton. Bhâkalan tamaso' acem-macem mètorot etnis, aghâma, bân laladhân laènna. Contona, è India Bârâ', lake'-binè' aporobhân bâlengngor (buḍu'na ghângsa), è Cèna awwâl abad ka-20, sè binè' èarep aberri' pemoghi sè karaddhu ghâbây lakèna è ḍâlem bâkto sapekkan ḍâri pabhâkalanna.
Danau Misteri (Roopkund)

Roopkund, sè èkennal mènangka danau Misteri otabâ Tase' Kerangka, panèka danau glasial tèngghi è Himalaya è tèngghina 5.020 meter è antarana puncak Trishul 7.120 meter bân puncak Nanda Ghunti 6.310 meter è Distrik Chamoli, Uttarakhand, India. Danau panèka bâdâ è wilayah gletser bato bân pagunongan sè ètotop salju. Roopkund panèka kennengngan trekking sè èkennal. Danau arèya acem-macem okoranna, biasana ta' lebbi ḍâri 40 meter è diamètèrra, otabâ ra-kèra 1.000 kantos 1.500 meter persegi. Tase' panèka èbeku è mosem cellep.

Dhalemma tase’ jareya ra-kera tello meter. Roopkund èkennal polana ratosan rangka manossa sè èpangghi'i è penggirra. Bâkto salju la lebur, rangka-rangka ghâpanèka èkaton è bâbâna tase'. Penelitian awal nojjhuaghi jhâ' rangka-rangka panèka tamaso' dâri sèttong kalompo' sè matè è badai ojan es è abad ke-9. Penelitian ilmiah salastarèna nojjhuaghi jhâ' rangka-rangka panèka tamaso' ḍâri tello' kalompo' leluhur sè bhân-sabbhân sè matè è duwâ' kasempadhân sè bhân-sabbhân, sekitar taon 800 bân 1800 M. Penemuan rangka-rangka aghâbây tase' panèka èkennal mènangka Tase' Kerangka.

## Kerangka manossa
Kerangka-kerangka panèka ètemmoè polè è taon 1942 sareng panjaga alas è Taman Nasional Nanda Devi sè anyama Hari Kishan Madhwal. Èmolaè, orèng Inggris nyangka rangka-rangka panèka prajurit Jeppang sè èpate'è è dâlem operasi rahasia, namong rangka-rangka panèka lebbi towa. Kerangka-kerangka jârèya jellas èkaton è aèng sè cè' ḍâlemma ra-kèra sabulan è bâkto es lebur. Salaènna rangka-rangka, bâḍâ artefak kaju, tombak bessè, sandal kolè', bân cincin. Bâkto tim National Geographic ètemmoè ra-kèra 30 kerangka è taon 2003, bâḍâ sè ghi' anḍi' daging.

Careta lokal ècatoraghi jhâ' Rato Kanauj, Raja Jasdhaval, èbârengi binèna sè ngandhung, Rani Balampa, para abdi, rombongan penari, bân laènna bâḍâ è haji ka kuil Nanda Devi. Kalompo' jârèya èserrang badai kalabân bato ojan es sè ghâghâng, bân sakabbhina kalompo' jârèya mate è semma'na danau Roopkund.

## Referensi
Polo Ra'as

Polo Ra'as (Péghu : ڤَولَو راءأس ) èngghi panèka sala sèttong polo sè bâḍâ èyantarana kompolan polo è bun temorra Polo Madhurâ. Mètorot administratif, polo panèka tamaso' ḍâlem Kecamatan Ra'as, Kabupatèn Songennep, Jhâbâ Tèmor. Polo Ra'as aropa'aghi poked administrasi Kecamatan Ra'as, sè jhughân tamaso' polo-polo kènè' è bun ḍâjâ bân tèmor Polo Ra'as.
Sistem koordinat gèografis

**Sistem koordinat geografis** iyâ arèya sistem koordinat sè èghunaaghi kaangghuy noddhuaghi titik è Bhumè mètorot ghâris lintang bân ghâris bujur.
Bhângsa:Geografi
Wikimedia Commons

**Wikimedia Commons** (èkoca' jhughân "Commons" otabâ "Wikicommons") iyâ arèya kennengngan nyèmpen ghâmbhâr bân berkas multimedia sè èlisensiaghi bhibhâs. Commons panèka proyek dâri Yayasan Wikimedia.
Tashkènt

**Tashkènt** ( Uzbek : *Тошкент*, Rusia: *Ташке́нт* ) iyâ arèya ibu kota Uzbekistan. Kottha rèya aropaaghi kottha sè palèng bânnya' orèngnga è Asia Tengnga, kalabân populasi 3 juta è taon 2024.
Wikimania

**Wikimania** iyâ arèya konferensi ghâbây pangghuna proyèk wiki sè èjalanaghi sareng Yayasan Wikimedia . Konferensi sè partama èlaksanaaghi è Frankfurt, Jerman, è bulân Agustus 2005. Konferensi sè kaḍuwâ' èkalampan è Boston, AS, è bulân Agustus 2006. Para peneliti bân pembicara aghâbây penelitian bân eksperimen è Wikipedia bân proyek-proyek laènna sè èoperasiaghi sareng Wikimedia Foundation. Sukarelawan Wiki jhughân bisa presentasi bhuḍâjâ, teknologi wiki, bân pangaonèng bhibhâs. Program panèka tamaso' presentasi, *lokakarya*, bân ceramah kaangghuy aberri' info riset wiki bân proyek pangataowan bhibhâs.
Manchester United F.C.

**Manchester United Football Club** iyâ arèya klub bal-balan profesional sè bâḍâ è Old Trafford, Greater Manchester, Inggris, bân amaèn è Premier League . Klub rèya ampon mennang 20 gelar Liga Premier, 13 è antarana è Liga Otama, sè palèng bânnya' ḍâri klub laènna. Awwâlla klub rèya anyama *Newton Heath LYR Football Club* è taon 1878 pas aobâ nyamana dhâddhi Manchester United è taon 1902 bân apinda ka Old Trafford è taon 1910.

## Sombher
Orde Oranye-Nassau

**Orde Orange-Nassau** ( bhâsa Bâlândhâ:  ) panèka orde kasatria sipil bân militer Bâlândhâ sè èpadhâddhi è tangghâl 4 April 1892 sareng Ratu Bupati Emma, mènangka bupati Bâlândhâ ḍâ' pottrèna, Ratu Wilhelmina, sè naèk tahta è bâkto ghi' ta' cokop omor.

Tandhâ kahormatan panèka bisa èparèngè ḍâ'  "pasèra bisaos sè ampon aparèng jasa khusus ka masyarakat." Orèng sè narèma panèka pantes èyarghâi bân èkennal sareng orèng bânnya' polana cara sè lowar biyasa sè èghuna'aghi ka'angghuy ngaollè prestasina.  Kelas-kelas dâri tandhâ kahormatan panèka paḍâ sareng Bintang Kekaisaran Britania Raya, namong ta' aghuna'aghi ghellar kahormatan, awwâlan, otabâ akhèran.

## Kellas

Orde Orange-Nassau èbâgi dhâddhi ḍuwâ' divisi: sipil bân militèr. Èmolaè, ḍuwâ' divisi panèka èbidhâ'âghi kalabân bâḍâna otabâ taḍâ'na relief ḍâun dafnah. Lencana orde kalabân relief ḍâun dafnah panèka divisi sipil. Saterrossa, ètamba'aghi bhâdhân sè èbhândhingaghi ka'angghuy negghâ'aghi divisi militer: ḍuwâ' peḍḍang sè èsilang ghâbây divisi militer. Ḍuwâ' peddhang sè èsilang bisa èkaton è pengghirra lengngen lencana bân è bintangnga.

Radhino bân Rato Bâlândhâ panèka pongghâbâ sè èghâdhui ordo panèka.

## Sombher
Kabupatèn Tegal

Lokasi Geografis

Kabhupatèn Pekalongan panèka sala sèttong dâri 35 kabhupatèn/kottha è Provinsi Jhâbâ Tengnga, lokasina è wilayah Pantura bârâ' è salanjhângnga pasèsèr lao' Tasè' Jhâbâ, èpabhâjheng ka dâjâ, kalabân Kottha Kajen mènangka ibukottha bân pusat administrasi.

Sacara geografis, kennengngan panèka bâdâ è antara 6° - 7° 23' Lintang Lao' bân 109° - 109° 78' Lintang Tèmor, èbâtesi:

Ka Temor : Kottha Pekalon bân Kabhupatèn Batang
È Lao': Tase' Jhâbâ, Kottha Pekalongan
Ka Lao': Kabhupatèn Banjarnegara
Ka Bârâ': Kabhupatèn Pemalang

Sacara topografi, Kabhupatèn Pekalongan panèka gabungan dâri wilayah rata è lao' bân sabâgiyân wilayah tèngghi/paghunongan è lao'. Èngghi panèka tamaso' Kecamadhân Petungkriyono, kalabân tèngghina 1.294 meter dâri permukaan tase'. Abâtesan sareng Kabhupatèn Banjarnegara, Kecamadhân Lebakbarang, Paninggaran, Kandangserang, Talun, sareng Doro, jughân sabâgiyân dhâri Kecamadhân Karanganyar sareng Kajen.
Dubai

**Dubai** ( [ dʊˈbajj ]) iyâ arèya kotta sè palèng bânnya' orèngnga è Uni Emirat Arab bân aropa'aghi ibukota Emirat Dubai. Kottha panèka bâḍâ è pengghirra tasè' tèmor lao'na Jazirah Arab bân è Teluk Persia lao'. Kotamadya Dubai èsebbhut Kotthah Dubai kaangghuy abhidhâaghi ḍâri *Emirat Dubai*. Dubai panèka sala sèttong tojjhuwan wisata sè palèng kotara è dhunnya.  Kottha panèka anḍi' hotel bintang lèma' sè palèng bânnya' nomer ḍuwâ' è dhunnya  bân jhughân gheddhung sè palèng tèngghi è dhunnya, Burj Khalifa .
Kabupatèn Wonosobo

Kabupatèn Wonosobo panèkâ sala sèttong kabupatèn è Provinsi Jhâbâ Tèngngâ kalabân lèbâr èpon  98.468 hèktar (984,68 km²). Sâcara aḍministrasi, wilayah panèkâ èbâgi dâddhi 15 kècamaḍhân, 236 ḍhisa, bân 29 kottâ. Kècamaḍhân Wadaslintang ècatât mènangkâ sè palèng bhâghus (12,91% dâri total), è bâkto Kècamaḍhân Wonosobo panèkâ sè palèng kèni' (3,29%). Kabupatèn Wonosobo lângsong èbâtèsi sarèng Kabupatèn Kendâl bân Batang è lao'; Temanggung sarèng Magelang kâ tèmor; Kebumèn bân Purworèjo è lao'; bân Banjhârnègârâ bân Kebumèn è bârâ'.
Kabupatèn Cilacap

Sala sèttong Kabupatèn è Propinsi Jâbâ Tengnga, ibu Kottana èngghi ka’ḍinto Cilacap. Kabupatèn ka’ḍinto abatessân kalabân Kabupatèn Brebes tor Kabupatèn Banyumas è Bhâng Ḍâjâ, Kabupatèn Banyumas bân Kabupatèn Kebumèn è Tèmor. Samuḍra Hinḍia è Lao’ tor Kabupatèn Ciamis, Kottha Bhânjâr bân Panganḍaran (Jhâbâ Bârâ’) è pèngghir Bârâ’.

Jhâman Keraja'an Jâbâ Panyarèan carètana jhâman keraja'an Jhâbâ è molaè kabit jhâman Kèraja'an Mataram Hinḍu kantos keraja'an Surakarta. È akhèrra jhâman Keraja'an Majapahit (1294-1478) kennengan lu-ghâlluna Kabupatèn Cilacap è bâgi ka ḍâlem kennengan-kennengan keraja'an Majapahit, Aḍipati Pasir luhur bân Keraja'an Pakuan Pajajaran sè bumèna ḍâri bârâ’ kantos ka tèmor. - Bumèna Ki Geḍe Ayah bân ki Ageng Ḍonan è bâbâna kakobâsa'an Keraja'an Majapahit. - Bumèna Keraja'an Nusakambangan bân bumèna Aḍipati Pasir Luhur. - Bumèna Keraja'an Pakuan Pajajaran Mongghu Husein Ḍjayaḍiningrat, keraja'an Islam Banten bân Cirebon salastarèna nglorok kerajaan Hinḍu Pakuan Pajajaran. Pramèla ḍâri ka’ḍinto saḍhâjâ bumè mamolanna Kabupatèn Cilacap ḍâri Tèmor è bâbâ kakobâsa’an Keraja'an Islam Pajang tor è pèngghir bârâ’ è yatorraghi ḍâ’ Keraja'an Cirebon.
Kabupatèn Ḍemma'

**Kabupatèn Ḍemak** (Bhâsa Jhâbâ Hanacaraka: ꦢꦼꦩꦏ꧀ Pegon: دمك translit. *Dêmak*) èngghi panèka sèttong wilajâ Kabupatèn sè bâḍâ è Propinsi Jhâbâ Tengnga, Inḍonèsia.

## Geografi
Kabupatèn Ḍemak sacara geografis bâḍâ è bâgiyân lao' Provinsi Jhâbâ Tengnga, langsong èsebbhut Kottha Sèmarang, pusat pamarènta'an bân èkonomi è Jhâbâ Tengnga. Mèlana, bâḍâ potensi sè rajâ mènangka zona penyangga ghâbây ekonomi Jhâbâ Tengnga, bân bâḍâ è salanjangnga Tasè' Ḍâjâ Jhâbâ sè sibuk.
Kabupatèn Ḍemak bâḍâ è koordinat 60°43'26" - 70°09'43" Lintang Lao' bân 1100°27'58" - 1100°48'47" Bujhur Tèmor.
Kabupatèn Karanganyar

Kabupatèn Karanganyar (bhâsa Jhâbâ: Hanacaraka: ꦏꦫꦁ⦲ꦚꦂ, Pegon: كارانگاۑار) panèka sala sèttong kabupatèn sè bâdâ è Propinsi Jhâbâ Tengnga, Indonesia. Ibukottana bâdâ è Kecamatan Karanganyar, ra-kèra 14 km è temor Kottha Sorâkarta. Jumlah penduduk Karanganyar è akhir taon 2024 ècapo' 953.696 orèng.
Geografis

Area bân Pangangghuy Tana:
Kabupaten Kebumen èbâgi dâ' 26 kecamatan kalabân loas �128.111,50 hektar (1.281.115 km²). Bâdâ dâèra sè bâdâ è penggirra tase' bân bhukit, è bâkto sè bânnya' panèka tana rèndhâ.
È taon 2013, 39.748,00 hektar, otabâ ra-kèra 31,03%, dâri kabbhi tana Kabupatèn Kebumen, aropaaghi sawah, bân 88.363,50 hektar (68,97%) aropaaghi tana kerrèng. Èbâdâ'aghi dâri sistem irigasi, sabâgiyân bânnya' sawah èirigasi teknis (50,34%), kalabân para' kabbhi bisa ètanem duwâ' kalè sataon, irigasi semi-teknis (9,23%), irigasi sèderhana (5,77%), irigasi dhisa (2,65%), bân bâdâ sè èirigasi ojan bân pasang (2023%).
Pangangghuy tana kerrèng (bânnè sawah) èbâgi dâddhi tana pertanian 42.799,50 hektar (48,45%) bân tana non-pertanian 45.544,00 hektar (51,55%). 

Tana kerrèng ghâbây pertanian èbâgi dâddhi tana kerrèng/kebbun 27.629,00 hektar, tana/huma 745,00 hektar, perkebunan 1.159,00 hektar, alas komunitas 3.011,00 hektar, kolam jhuko' 2040,550 hektar kolam. hektar, tana pangobâsan 33,00 hektar, è bâkto 231,00 hektar ta' ètamen, bân laènna 9.914,00 hektar. Sabatara, tana kerrèng sè bhunten kaangghuy pertanian èghunaaghi kaangghuy bangunan sè lebar ﬁ26.021,00 hektar, alas naghara sè lebar ﬁ16.861,00 hektar, rawa-rawa sè lebar ﬁ12,00 hektar bân laènna sè lebar ﬁ76,000 hektar.
Kabupatèn Klaten

**GEOGRAFIS BÂN LOKASI GEOGRAFI**

 
 

**Kennengngan Kabupatèn Klaten èbâtâsi bân pan-bârâmpan kabupatèn:**
 
Sebellâ Ḍâjâ : Kabupatèn Boyolali

Sebellâ Tèmor : Kabupatèn Sukoharjo

Sebellâ Lao' : Kabupatèn Ghunung Kidul (Kennengngan Istimewa Yogyakarta)

Sebellâ Bara' : Kabupatèn Slèman (Kennengngan Istimewa Yogyakarta)

**Kennengngan Kabupatèn Klaten èbâgi dhâdhi tello' dhâtaran:**

Sebellâ Ḍâjâ : Dhâtaran Lèrèng Ghunong Merapi

Sebellâ Tèmor : Membhujur Dhâtaran Renḍâ

Sebellâ Lao' : Dhâtaran Ghunong Kapor
Kabupatèn Kebumèn

Kabupatèn Kebumèn èbâgi ḍâ' 26 kacamadhân kalabân lowas 128.111,50 hèktar (1.281.115 km²). Bâḍâ kennengngan sè bâḍâ è pèngghirra tasè' bân bhukèt, è bâkto sè bânnya' rèya tana renḍâ. È taon 2013, 39.748,00 hèktar, otabâ ra-kèra 31,03%, ḍâri kabbhi tana Kabupatèn Kebumèn, aropa'aghi sabâ, bân 88.363,50 hèktar (68,97%) aropa'aghi tana kerrèng. Èbâdâ'aghi ḍâri sistem irigasi, sabâgiyân bânnya' sabâ èirigasi tèknis (50,34%), kalabân para' kabbhi bisa ètanem duwâ' kalè sataon, irigasi semi-tèknis (9,23%), irigasi sèderhana (5,77%), irigasi dhisa (2,65%), bân bâḍâ sè èirigasi ojhân bân pasang (2023%). Pangangghuy tana kerrèng (bânnè sabâ) èbâgi dâddhi tana pertanèyan 42.799,50 hèktar (48,45%) bân tana non-pertanèyan 45.544,00 hèktar (51,55%).

Tana kerrèng ghâbây pertanèyan èbâgi dâddhi tana kerrèng/kebbhun 27.629,00 hèktar, tana/huma 745,00 hèktar, perkebhunan 1.159,00 hèktar, alas komunitas 3.011,00 hèktar, kolam jhuko' 2040,550 hèktar kolam. hèktar, tana pangobâsan 33,00 hèktar, è bâkto 231,00 hèktar ta' ètamen, bân laènna 9.914,00 hèktar. Sabatara, tana kerrèng sè ta' ka'angghuy pertanèyan èghuna'aghi ka'angghuy bangunan sè lèbâr 26.021,00 hèktar, alas nagharâ sè lèbâr 16.861,00 hèktar, rawa-rawa sè lèbâr12,00 hèktar bân laènna sè lebâr 76,000 hèktar.
Bendungan Ichari

**Bendungan Ichari** panèka bendungan gravitasi beton è Songay Tons, 13 kilometer dâjâ Dakpathar è Uttarakhand, India. Tojjuwan otama panèka kaangghuy ngasèllaghi listrik bân aropaaghi bendungan sè èghâbây dâri songay. Èsambhât è taon 1972, Bendungan Ichari abâdâhaghi struktur pengalihan è Songay Tons è Uttarakhand, India. Èngghi panèka ngator aliran aèng ka PLTA Chibro, sè aghâḍhui kapasitas 240 megawatt. Aèng sè èghunaaghi kaangghuy operasi turbin saterrossa èbâliaghi ka Songay Tons lèbât saluran kalowar. Saellana abâli ka songay, aliranna èghunaaghi polè sareng sistem PLTA Khodri 120 megawatt. Jaringan panèka abhânto jaringan PLTA terpadu sè èrancang kaangghuy nambai produksi listrik è Himalaya bârâ'.

## Desain bân operasi
Bendungan panèka tèngghina 59 meter bân lanjhângnga 155 meter, struktur gravitasi beton kalabân volume 181.000 meter kubik. Tumpahan bendungan panèka bâḍâ è puncak bân èoperasiaghi ngangghuy pettong gerbang banjir. Kapasitas aliran maksimumna 13.500 meter kubik per detik. Waduk bendungan panèka aghâḍhui kapasitas 8.930.000 meter kubik, kalabân kapasitas aktif 5.110.000 meter kubik. Loassah permukaan waduk panèka 8 kilometer persegi.

## Pembangkit listrik Chibro
È sisi kacerra bendungan, aèng ngalir ḍâ' terowongan headrace 6,2 kilometer sè nojju ka pembangkit listrik bâbâ tana è 30°33′23′′N 77°47′53′′E. E ka'dhinto, aèng aghâbây empa' turbin Francis 60 MW. Pabrik panèka aghâḍhui rancangan kepala hidrolik 110 meter bân rancangan debit 200 meter kubik per detik. Pembangkit panèka molaè abadâh è taon 1975 bân panèka pembangkit listrik bâbâ tana sè partama è India Utara.

## Pembangkit listrik Khodri
Aèng sè kalowar dâri Pembangkit Listrik Chibro abali ka Songay Tons, pas 100 meter sabellunna pembangkit Listrik Khodri maso'. Aèng maso' ka intake bân saterrossa ngalir ka lao' lèbât terowongan *headrace* 7,5 kilometer ka pabrik è Songay Yamuna è 30°30′30′′N 77°47′59′′E. E ka'dhinto, aèng aghâbây empa' turbin Francis 30 MW sabellunna èbuwang ka saluran tailrace è budhina Bendungan Dakpathar. Pabrik panèka aghâḍhui rancangan kepala hidrolik 57,9 meter bân rancangan debit 200 meter kubik per detik. Pabrik panèka molaè abâdâh è bulan Januari 1984.

## Sombher
Bendungan Lakhwar

Proyek Bendungan Lakhwar Vyasi è Songay Yamuna tamaso' Bendungan bân Pembangkit Listrik Lakhwar sè ghi' èbângun, Bendungan Vyasi, Pembangkit Listrik Hathiari, bân Katapathar Weir. Fasilitas-fasilitas panèka bâdâ è semma'na kottah Lakhwar è blok Kalsi è Distrik Dehradun, Uttarakhand, India. Proyek panèka ètojjuaghi kaangghuy ngèra'aghi 40.000 hektar tana bân ngasèllaghi 927 MW tenaga listrik aèng. Bendungan Lakhwar panèka bendungan gravitasi è semma'na Disa Lohari kalabân kapasitas pembangkit 300 MW. Bendungan Vyasi bhâkal èpadhâddhi 5 kilometer è hilir, kalabân Pembangkit Listrik Listrik Hathiari 120 MW 0,5 kilometer è hilir. Katapathar Weir, kalabân tèngghina panyempenan maksimum 514,5 meter, bhâkal èpadhâddhi 2,75 kilometer è hilir Pembangkit Listrik Listrik Hathiari kaangghuy nyadhiyaaghi aèng ka naghara-naghara stakeholder. Proyek panèka bhâkal aghâdhui 580 juta meter kubik aèng è mosem monsun bân èpaèla'aghi polè ka Songay Yamuna è mosem kerrèng.

Pambangunan Bendungan Lakhwar èmolaè è awal taon 2018 kalabân target èsambhât empa' taon è bulan Desember 2022. Pambangunan Bendungan Vyasi èmolaè è taon 2016.

## Sejarah
È taon 1976, Komisi Perencanaan aberri' persetujuan awal ghâbây proyek kasebbhut. È taon 1986, proyek panèka narèma ijin lingkungan, bân pambangunan bendungan sè tèngghina 204 meter èmolaè è taon 1987 sareng Jaypee Group èbâwah pangawasan Departemen Irigasi Uttar Pradesh, è bâkto wilayah panèka ghi' bâgiyân dâri Uttar Pradesh. Pambangunan èpaèlang è taon 1992 saamponna 35 persen èsambhât è bâkto Jaypee Group ètarik polana kakorangan pèssè. È taon 2008, proyèk panèka èjhâdiyâghi proyèk nasional, kalabân pamarèntah pusat sè nanggung 90 persen dâri ongkosna. È bulân November 2013, pambangunan Bendungan Vyasi èmolaè polè, bân proyek panèka narèma polè izin lingkungan dâri Kementerian Lingkungan Hidup bân Kehutanan è bulan Februari 2014. Bendungan panèka èmolaè ètargetkan kaangghuy èsambhât è taon 2016, namong è bâkto jârèya èbâdâ'aghi polè dâ' taon 2018. Proyek panèka èpèyara para' 30 taon, namong èbâyar polè kaangghuy èbâyar warga sè èkennèng dampak èpabânnya' è taon 2016.

## Status samangkèn
È taon 2016, Bendungan Vyasi bân Pembangkit Listrik Listrik Hathiari èpadhâddhi è bâkto sè padâ, è bâkto Bendungan Lakhwar èrèncanaaghi èpadhâddhi saamponna èpadhâddhi Bendungan Vyasi polana kendala pèssè. Kabbhi persetujuan ghâbây sakabbhina proyek, tamaso' ghâbây Bendungan Lakhwar, ampon èghâbây, kajabana pendanaan pamarèntah pusat è taon 2017.

## Referensi
Kabupatèn Cirebon

Kabupatèn Cirebon è nomer 2025 iyâ arèya publikasi bi' Badan Statistik Pusat (BPS) Kabu patènCirebon sè nyaḍia'aghi bânnya' macem data sè èghâbây ḍâri BPS bân lembaga laènna. Publikasi rèya aberri' ghâmbârân geografi bân iklim, tata kelola, bân perkembangan sosial-demografis bân ekonomi è Kabupatèn Cirebon. Ka'angghuy mamajuaghi pangartèyan bân pemanfa'adhân data, penjelasan teknis ghâbây bhân-sabbhân macem statistik kèya èserrat
Fremontodendron mexicanum

***Fremontodendron mexicanum*** iyâ arèya tombuwân sè langka è dâlem famili mallow. Nyama sè umum è antarana flannelbush Meksiko, fremontia Meksiko, bân flannelbush Lao'. Tombuwân arèya endemik è Gunong Semenanjung tengnga Meksiko bân Amèrika Serikat.

## Bâgiyân
Spesies panèka ampon ècatat è ra-kèra sapolo lokasi è Baja California lao' bân San Diego County lao'. Namong, kehadiran sè èkonfirmasi samangkèn ghi' bâḍâ è ḍuwâ' lokasi. È taon 1993, populasina èparkiraaghi korang dâri 100 orèng. È Amèrika Serikat, ècanthet mènangka spesies sè ta' èancam punah.

### Ekologi
Semak panèka tombu otabâ tombu è dataran aluvial sè èbentuk dâri endapan songay. Kondisi tana panèka aberri' aerasi bân drainase sè beccè', sè nolongè tombuwânna. Habitat alamna tamaso' chaparral gunong, èḍominasi sareng rèng-orèng sè èadaptasi dâ' iklim kerrèng. Spesies panèka jhughân tombu è alas kaju karas montane bân alas runjung sedang, sè andi' variasi suhu sè lebbi bhâghus bân kanopi sè lebbi padet. Serrèng ècatat è semma'na bungkana Tecate cypress otabâ Cupressus forbesii. Lingkungan-lingkungan panèka nyaḍiyaaghi naungan parsial, kondisi tana sè stabil, bân struktur komunitas tombuwân sè èghâdhui ghâbây tombuwânna Fremontodendron mexicanum.

## Deskripsi
Fremontodendron mexicanum panèka ka'-bhungka'an sè teppa', akembang otabâ ka'-bhungka'an kènè' sè bânnya' tongka'na. Tombu 1,8 kantos 4,6 meter tèngghi bân bisa nyampai 3 meter. Dhâunna tebbel, sakoni' abulu, bân ijo zaitun. Lanjangnga kantos 5 sentimeter bân èbâgi dâ' pan-bârâmpan lobus sè lebar. Kembangnga tombu kadibi’an e salanjangnga ranca’na. Diamètèr kembangnga ra-kèra 6 sentimeter. Kembangnga èpamer bân èpadhâddhi lèma' sepal oranye tera' ta' andi' kelopak sè asli.

## Budidaya
Spesies panèka bânnya' ètanem mènangka tombuwân hias sareng para peternak bân pembibitan khusus sè èfokusaghi ḍâ' flora asli California bân Baja California. Pangangghuyna èpabhâjheng dâ' bânnya' macem lanskap, è antarana kebbun sè nyorot tombuwân asli, kebbun sè tahan kerrèng sè èkorangè kabutowan aèng, bân kebbun sè èrancang kaangghuy matarèk satwa liar akadhi serangga bân mano' sè aserbuk. Èghunaaghi jhughân è proyek restorasi habitat kaangghuy mabâli chaparral bân ekosistem aluvial sè la rosak. È dâlem budidaya, tombuwân arèya parlo kondisi tana sè cè' bhâgussa polana arè'na ghâmpang rosak polana èbâdâ'aghi aèng. Saellana berhasil èaklimatisasi ka situs, spesies panèka ta' parlo èpèyara tambahan è mosem panas bân umumna bisa oḍi' coma kalabân ojan alami è daerah kerrèng. Syarat-syarat panèka ḍâdḍiyâghi pilihan ghâbây konservasi aèng bân taneman sè berkelanjutan è iklim kerrèng.

## Sombhèr
Eucalyptus intertexta

**Eucalyptus intertexta** panèka ka'-bhungka'an sè èkennal è Australia Tengnga. Biasa èkennal mènangka kotak mèra pedalaman, kotak mèra barat, coolibah permen karet, otabâ bastard coolibah. Kajuwan panèka andi' kolè' sè kasar, berserat, otabâ èghâli è bâbâna, è bâkto bâgiyân attas batangna alos bân celleng kantos coklat. Dhâun sè la towa abârna lanceolate, kembang celleng tombu è rumpun pettong è konco'na dâun, bân buwâna abhângon cangker kantos satengnga bola.

## Deskripsi
Kajuwan arèya biasana tombu 4-30 meter tèngghina bân kaḍâdḍiyân bisa èbelli, aghâbây lignotuber. Kulit sè è bâbâ kasar otabâ berserat, kadhâdḍiyân è salanjangnga batangna; kolè'na sè attas alos bân celleng, abu-abu, otabâ celleng. Ḍhâun ngodâ abu-abu butek otabâ ghâli, lanjhâng 30-120 mm bân lebar 10-35 mm. Dhâun sè la towa abârna ijo-biru è kaduwâ' sisi, lanjang 50-160 mm bân lebar 8-25 mm, kalabân dâun 5-15 mm. Kembang èator è konco'na cangga è attas tangkai sè acabang panjhâghânna 5-17 mm, bhân-sabbhân cangga aghâdhui pettong tunas kembang kalabân tangkai 2-8 mm. Kuncup sè la towa èbâdâ'aghi lonjong, lanjhâng 4-8 mm bân lebar 2-4 mm, kalabân operculum kerucut. Kembangnga tombu para' sataon. Buwâna akaḍi kaju, abhângon cangker kantos satengnga bola, lanjhâng 3-9 mm bân lebar 4-8 mm, kalabân katup sè ètotop è dâlem buwâna.

## Taksonomi bân pangaranan
Eucalyptus intertexta pertama kalè èjhârbâ'aghi è taon 1900 sareng Richard Thomas Baker è Prosiding Linnean Society of New South Wales. Nyama khusus intertexta asalla dâri oca' Latin sè artena 'antara' bân 'jaringan,' sè èmaksod ḍâ' serat kulit sè èpotong.

## Distribusi bân habitat
Eucalyptus intertexta tombu sacara alami è bânnya' ekosistem alas bân alas sè tabukka' è sabâbhân wilayah gurun tengnga Australia, è antarana Australia Bârâ', Wilayah Lao', bân Australia Lao'. Bhâbhâji' jhughân ètemmoè è ḍâèra sè lebbi lèbâr, èbâgi dâ' New South Wales bârâ', Queensland lao', bân Australia Lao' tèmor. Habitatna biasana aropaaghi tana pasè' otabâ kerikil sè èkorèsi kalabân beccè', sè nolongè tombuwânna ka'-bhungka'an è lingkungan semi-kerrèng kantos kerrèng. Eucalyptus intertexta èadaptasi dâ' kondisi ekstrim è gurun tengnga, è antarana fluktuasi suhu seyang-malem sè tèngghi bân ojan sè rènḍâ bân ta' rata. Distribusi spesies panèka ècerminaghi kamampoanna kaangghuy tombu è ekosistem sè korang subur bân peran pentingna kaangghuy ajaga struktur bân stabilitas alas bân alas terbuka lokal, sè nyadhiyaaghi habitat bân sumber kakanan kaangghuy bânnya' fauna asli Australia.

## Sombhèr