open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Canḍhi Palgading

**Canḍhi Palgading** panèka situs Purbakala sè bâḍâ è Ḍusun Palgading, Sinduharjo, Ngaglik, Slèman, DI Jogjakarta.  Situs panèka aropa'aghi paningghâlân Karaja'an Mataram Konah. Canḍhi panèka bâḍâ è kennengngan ètemmo è taon 2006. Situs panèka luwassâ 1 hèktare.

## Kennangnga Canḍhi

Kennangnga Canḍhi è aḍâ'na Kantor Kecamaḍhân Ngaglik, sa'ellana lampu mèra è Jl. Kaliurang km 9, bâḍâ partellon kènè' è tèmor jhâlan. Toro'è jhâlân è partellon panèka ka'angghuy èntar ka Ḍusun Palgading. Ka'angghuy maghâmpang èntar ka pasarèyan ḍhisa, sè bâḍâ ta' jhâu ḍâri masjid. Canḍhi Palgading semma' ḍâri ḍissa'.

## Sâjhârâna Canḍhi
Situs panèka asalla ḍâri jhâman jhâjhârbâ'ân aghâma Hinḍu bân Buḍḍha è Nusantara, hosossa abaḍ ka-9-10 Masehi. Hal ka'ḍinto èbuktè'aghi ḍâri sosona bâto sè abhângon stupa kènè'. Èpakowat jhughân sareng bâḍâna Arca Awalokiteshwara, lambanga ibaḍa Boḍḍhisatwa è ḍâlem aghâma Buḍḍha, sè èkennal jhughân mènangka ḍèwa bellâs asèh, ḍèwa asih, bân ḍèwa penjâgâ ḍâlem pantheon Buḍḍha Mahayana.

È bagiyân lao'na canḍhi, tim nemmo stupa rajâ bân è bagiyân tèmor bâdâ paghâr bâto. Taḍâ' prasasti sè bisa aberri' informasina canḍhi sè ètemmoè kantos samangkèn. panèka tamaso' informasina stupa sè èjhârbhâ'aghi è ḍâlem laporan Bâlândhâ taon 1925. Catheḍhân Bâlândhâ nyebbuttaghi stupa è ḍâlem anḍhi. Sampè' satèya ghita' ètemmo, bân katon laèn sareng cathedhân Bâlândhâ polana okorra sè rajâ.

Ekskavasi Canḍhi Palgading èlaksana'aghi atahap. Fase partama èmolaè è bulân Juni 2011 bân èterrossaghi è taon 2012 sareng tim BP3 DIY.  Halangan otama sè èyaḍhâbbhi è ḍâlem proses èkskavasi panèka kâkorangan dana ka'angghuy mellè otabâ nyewa tana polana sabâgiyân ḍâri kennanga anḍhi panèka bâgiyân ḍâri taneyanna warga. pan-bârâmpan warga aghâḍhui kakobâtèran tentang èlangnga aset tanana polana proses ekskavasi. Fase pertama proses ekskavasi panèka ampon nemmo sabâgiyân bânnya' sosonan Canḍhi Palgading. Kasimpulan awwâl sè èghâbây è tahap awâl panèka jhâ' Canḍhi Palgading panèka camporân ḍâri kennengngan ibaḍa bân penḍopo ḍâri jhâman Mataram Hinḍu. 

## Sombher
Canḍhi Kidal

**Canḍhi Kiḍal** panèka sala sèttong Canḍhi wârisân karaja'an Singasari. Canḍhi panèka èkaghâbay ka'angghuy ngormatè jasa rajâna Anusapati, rato kaḍuwâ' Singhasari, sè marènta 20 taon (1227-1248). Mènorot *Pararato*n, Anusapati èpatè'è bân Panji Tohjaya karana 0bâgiyân ḍâri perjuangan kakobâsa'an neng è Singhasari, bân jhughân èkaparcajâ dhâddhi bâgiyân ḍâri bhâstona Mpu Gandring.

Sacara arsitektur, Canḍhi Kiḍal, sè kentel ḍâlem kabhuḍdhâjâ'an Jhâbâ Tèmor, èpabeccè' è taon 1990. Canḍhi Kiḍal Jhughân nyarèta'aghi Garuḍeya, carèta mitologis Hinḍu, sè aèssè pessen moral kamardhika'an ḍâri perbuḍaghân. Sampe' satèya, Canḍhi pagghun èpèyara bân karabhât.

Samangkèn Canḍhi Kiḍal bâḍâ è bâbâna pangalola'an Museum bân wârisân Bhudhâjâ Kementerian Kabhudhâjâ'ân RI.

## Sejarah
Salaèn asalla ḍâri nyamana dhisa, nyamana Canḍhi Kiḍal jhughân polana kennengnganna è tengnga tanèyanna Canḍhi. Canḍhi Kiḍal panèka èka'anḍi' aghâma Hinḍu. Kamar Canḍhi (garbhagrha) sabellunna bâḍâ patong Siwa Mahaḍeva, sè samangkèn bâḍâ è Royal Tropical Institute è Amsterḍam. Èngghi panèka patong-patong sè ngajhâri rato kaḍuwâ' ḍâri Karaja'an Singhasari bân Rato Anusapati.[2]

## Anusapati - Sang Garuḍa sè abhâktè
Pengghâlân pupuh ḍâri kètab è Negarakretagama, puisi sè bânnya' informasi tentang karaja'an Majhâpaèt bân Singhasari, nyarèta'aghi peristiwa-peristiwa sè bâḍâ hubunganna sareng rato Singhasari kaḍuwâ', Anusapati, bân kennengan pandhârma'anna è Canḍhi Kiḍal.

Batara Anusapati dhâddhi rato.

E bakto pamarenta’anna, Jhâbâ ampon koko.

E taon Caka Persiya Ghunong Sambu (1170 M - 1248 M), salèrana abâli ka Siwabuḍaloka.

Cahayana èwujuḍaghi è patong Siwa sè èghâli è Canḍhi Kiḍal.

(Nagarakretagama: pupuh 41 / bait 1, Slamet Mulyono)

## Kennengngan
Canḍhi panèka bâdâ è lembâ è lereng bârâ'na Ghunong Tengger è tèngghina 520 meter ḍâri permukaan tase', è ḍâlem wilayah aḍministrasi dhesa Kiḍal, Kecamatdhân Tumpang, ra-kèra 20 km è tèmor Kabupaten Malang, Jhâbâ Tèmor. Bâḍâ jhughân bangunan Canḍhi, Pura Bhuvana Kertha, sè bâḍâ 25 km ḍâjâ Canḍhi. Canḍhi Kiḍal èkaghâbây è taon 1248 M, è bâkto ahèrra serangkaian upacara pamakaman sè èsebbhut sradha (taon ka-12 sa'amponna sèdhâ) ka'angghuy ngormatè Rato Anusapati sè ampon sèdhâ. Saellana èpèyara polè è taon 1990-an, Canḍhi panèka samangkèn ngadhek tèngghi bân koko, nojjhu ḍâ' ka'asreyanna. Jhâlan sè nojjhu ka Canḍhi Kiḍal bâḍâ è konḍisi sè beccè' saellana pan-bârâmpan taon rosak sara. Canḍhi panèka èkalènglèngè ka'-bhungka'an sè ghâghâng bân rindang, kebbhun-kebbhun Canḍhi èpèyara kalabân beccè', bân suasana padhisa'an nambai suasana sè tennang è bâkto parjhâlanan nojju ka Canḍhi.

## Sombher
Neilia Hunter Biden

Neilia Hunter Biḍen (née Hunter; 28 Juli 1942 - 18 Ḍèsèmber 1972) panèka ghuru Amerika Serikat bân binèna Joe Biḍen sè lughâllu, sè salastarèna dhâddhi presiḍen Amerika Serikat sè nomer 46. Neilia matè è ḍâlem kabâḍâ'an mobil kalabân pottrana sè aomor sataon, Naomi; ḍuwâ' pottrana, Beau bân Hunter, loka tapè salamet ḍâri kabâḍâ'an. Kematèanna èlampa'aghi ennem minggu sa'amponna lakèna èpèlè ka Senat AS.

## Oḍi' bân karir awwâl
Neilia Hunter lahèr è tangghâl 28 Juli 1942, è Skaneateles, New York, ḍâri Louise (née Basel; 1916–1993) bân Robert Hunter (1914–1991), sè aropa'aghi Presbyterian. Neilia anḍi' ḍuwâ' taretan, John bân Michael (1950–2023). Neilia asakola è Penn Hall, sèttong sakola'an asrama è Chambersburg, Pennsylvania. Neilia aktif è klub bhâsa Perancis, hoki lapangan, renang, bân ḍewan siswa sakola'an. Saellana SMA, Neilia maso' ka Universitas Syracuse bân dhâddhi guru è ḍistrik Sakola'an Kota Syracuse. Neilia panèka ghuru bhâsa Inggris è Bellevue School è Syracuse, New York. Neilia panèka sapopo lughâllu ḍâri mantan angghuta ḍewan kota Auburn Robert Hunter.

## Carèta kaoḍi'ân
Neilia Hunter tatemmo Joe Biḍen è Nassau, Bahama, bâkto kaḍuwâ'na bâḍâ è liburân musim semi. Ta' abit saellana jâriya, Biḍen apinḍa ka Syracuse ka'angghuy lebbi semma' bân maso' ka sakola'an hukum.[5] Pasangan kasebbhut akabin è tangghâl 27 Agustus 1966. Saellana Biḍen lulus ḍâri sakola'an hukum, pasangan kasebbhut apinḍa ka Wilmington, ḍelaware, è ḍissa' Biḍen atugas è ḍewan Kabupaten New Castle. ḍâri hubunganna ka'ḍinto bâḍâ tello' ana': Joseph Robinette "Beau" III, Robert Hunter, bân Naomi Christina ("Amy").

## Sombher
Canḍhi Plumbangan

**Candhi Plumbangan** èngghi panèka sèttong canḍhi sè bâḍâ è Dhisa Plumbangan, Kacamadhân Doko, Kabhupatèn Blotat, Jhâbâ Tèmor. Bentu' bhângonan canḍhi panèka aropaaghi labâng gerbang paduraksa kalabân konco' sè abentu' kubus. Labâng gerbang panèka èkaghâbây ḍâri bâto andesit, kalabân okoran lanjhângnga 4,09 m, lèbâr 2,27 m tor tèngghina 5,6 m. Labâng gerbang panèka ngaghunghè kalèmbâng è kangan kacèrra tor ta' ngaghungè rèlief, namong coma ngaghungè pelipit ghâris. È bâgiyân attas ambâng labânga bâḍâ pahatan nomer taon 1312 Saka (1390 M).

Vèrsi laèn nyebbhuttaghi - jhughân asombher ḍâri para ahli - Gapura Plumbangan ampon dhâddhi kennengngan sè soccè sajjhek jhâman Kediri. Hal panèka èbhukteaghi kalabân bâḍâna prasasti berangka taon 1042 Saka (1120 Masèhi) èngghi panèka prasasti Panumbangan. Èssèna prasasti kasebbhut èngghi panèka jhâ' Dhisa Panumbangan dhâddhi kaghungna ummat Buddhâ. Ḍâri nyama panumbangan ka'rowa nyama Dhisa Plumbangan samangkèn panèka asalna.

Sakitar 6 m ḍâri gapura ka bârâ' lao', bâḍâ sèttong prasasti sè èsebbhut Prasasti Plumbangan. Prasasti panèka ampon èghâbâyaghi tatakan ḍâri semmèn tor èparèngè ata' ngagghuy sèng. Tolèsan sè bâḍâ è prasasti sanget tèpès, para' ta' bisa'a è maos. Mètorot carèta maghârsarè èka'ḍissa, lambâ' prasasti panèka bâḍâ è bun lao' dhisa, terros èallè è kennengngan sè semma' kalabân candhi. È jhâman lambâ', prasasti panèka abherengan sareng penettephân polè anugrah Hajji Dewata Sang Lumah Ri Gajapada. Hak-hak istimèwana bahkan ètambâè polè ahubungan kalabân kebaktian rakyat Panumbangan ḍâ' ka raja.

Sacara omom kabâḍâ'ân candhi samangkèn ghi' cokop tarabât.

## Sombher
Gatotkaca

Gatotkaca (ḍewanagari: घटोत्कच; IAST: Ghaṭotkaca) panèka tokoh è ḍâlem carèta Mahabharata, pottrana Bimasena (Bima) otabâ Werkoḍara, ḍâri kalowarga Panḍawa. Ebhuna, Hiḍimbi (Arimbi), ḍâri ras raksasa. Gatotkaca ècarèta'aghi anḍi' kakowadhân sè luar biasa. È perrang rajâ Kurukshetra, Gatotkaca mate'è bânnya' sekutu Kaurava sabellunna akhèrra ghâgghâr ka tanangnga Karna.

È Inḍonesia, Gatotkaca panèka tokoh bâjâng sè cè' èkasennengngèna. Contona, è bhâsa Jhâbâ bâjâng, èkennal kalabân nyama Gatotkoco (bhâsa Jhâbâ: Gathotkaca). kakowadhân supranaturalla ècarèta'aghi luar biasa, è antarana kamampoan ngabbher è langngè' ta' kalabân kalèmbâng, bân èkennal mènangka "otot kabâ' bân tolang bessè."

## Etimologi
È bhâsa Sansekerta, nyamana Ghaṭotkaca (घटोत्कच) sacara harfiah artèna "cethak sè ghunḍul [akadhih] kendhi." Nyama panèka aropa'aghi ḍuwâ' oca': ghaṭaṁ (घटं), artèna "toples" otabâ "kendhi," bân utkaca (उत्चक), artena "bhutak." Nyama panèka èbaghi ḍâ' ka gatotkaca polana è bâkto lahèr cètakghâ sè ghunḍul paḍâ bân buli-buli otabâ kendhi

## kalahiran
Menorot Mahabharata, Ghatotkaca paneka pottrana Bima ḍâri kalowarga Panḍawa, sè èlahirragi dâri raksasa bine’ se anyama Hiḍimbi. Hiḍimbi dhibi' panèka raksasa sè marenta sèttong alas bân oḍi' apolong sareng alè'na, Hiḍimba. Mènorot versi panèka, Arimbi bânni ghun orèng alas biasa, namong potrè Karaja'an Pringgaḍani, tana ras raksasa.

Careta kalahirân Gatotkaca ecareta’aghi tapèsa ḍâlem onḍel-onḍel Jhâbâ. Nyamana è bakto ghi’ kènè’ iyâ arèya Jabang Tetuka. Sampe’ aomor sataon talè bujhellâ ta’ bisa ekètthok maskè ngangguy sèkep apa’a bhâi. Arjuna (kaka'na Bimasena) maso' ka meḍitasi ka'angghuy nyarèh hiḍayah ilahi ka'angghuy abhânto pottrana. È bâkto sè paḍâ, Karna sè bhâkal dhâddhi panglima Karaja'an Hastinapura jhughân atapa ka'angghuy nyarè sèkep sè mandhi. Amargha mowana padha , Batara Naraḍa mènangka otosân sowarghâ apareng ghâman Kontawijaya Karena, bannè ka Arjuna. Saellana apangrasa ka kasala’anna, Naraḍa tatemmo ban Arjuna se saongghuna. Saterrossa Arjuna nyersèr Karana ka'angguy arebbu’ sèkep Konta, hasèlla atokar. Karana sukses buru kalabân ghâman Konta, seḍdheng Arjuna coma sukses arebbu’ sarong bhungkos soccè. Sarong sakral Konta èkaghâbay ḍâri kaju mastaba, se ternyata bisa ngettok talè bujhel Tetuka. Bila èghuna’agi moger, kaju mastaba epa'ancor ban ecampor ḍâlem tabu’na Tetuka. Kresna sè nyaksè’è kadhâddhiyân jâriya parcajâ, jha’ kaju Mastaba jâriya bhâkal nambai kakowaḍanna bhâbhâji’ Tetuka. Salèrana jhughân aramallagi jhâ' Tetuka bhâkal matè è settong arè è tanangnga orèng sè aghâdhui sèkep Konta.

## Sombher
Canḍhi Mirigambar

**Canḍhi Mirigambar** panèka bhângunan sè èyangghep bâḍâ ḍâri jhâman Majapahit awwâl, otabâ lebbi lambâ'. kennangnga è Mirigambar, Sumbergempol, Tulungagung, bâḍâ è yèngghirrâ lapangan ḍhisa Mirigambar.

## Sâjhârâ
Canḍhi Mirigambar ra-kèra èpaḍhâḍḍhi è antara ahèr abaḍ ka-12 bân ahèr abaḍ ka-14, sasoway sareng relief nomer sè èyukir è canḍhi, èngghi panèka 1214 Saka bân 1310 Saka. Canḍhi panèka èbahas sareng N.J.Krom è rapat *Inleiding Tot de Hindoe-Javaansche Kunst* è taon 1923. È ḍâlem sèttong buku Jilid ka-3 bâḍâ foto sè nojjhu'aghi konḍisi canḍhi è awwâ abaḍ ka-20, è bâkto jârèya èkennal mènangka Canḍhi Ghâmbhâr. È foto,  canḍhi katon ancor bân èbâgiyân lao' canḍhi katon bâḍâ tello' panèl relief. Kaḍuwâ'na panel bâdâ è kondisi sè cè' bhâgussa, namong panel tengnga bhucoh attassa sè rosak sakoni'.

## Arsitèktur
Sosona canḍhi panèka èghâbây ḍâri bâto mèra. È ḍhung-geḍḍhungnga Canḍhi bâdâ rèlief patung. Bâdâ bânnya' rèlief sè èyukir è tèmbo'na canḍhi. Canḍhi panèka ngaḍhep ka bârâ' kalabân asèkot parseggi lanjhâng kalabân tello' tingkadhân. Sèkotthâ canḍhi panèka manjheng, bân bâḍâ 7 tingkathân andhâ. Canḍhi panèka ghi’ noḍḍhuwaghi kabhâghusânna maskè sala sèttong bâgiyânna Canḍhi panèka ampon ancor. Panèl rèlief sè èpangghi'i è Canḍhi Miri Gambar lambe' bâdâ 11 biḍâng. Namong, panel rèlief kasebbhut ancor. Tapè ghi' bâdâ sèttong panel rèlief sè ghi' akarè bân ghi' bâḍâ è konḍisi sè beccè'. Panel rèlief bâḍâ è tèmbo' aḍâ'na ampèr aḍâ' sè aropa'aghi empa' orèng. Empa’ orèng jârèya tamaso’ lalakè’ se ngangghuy *kocca tekes,* ḍuwâ' babinè’ è tengnga, ban sèttong lalakè’ sè lempo tor obu’na èghulung è attassa cèthagga.  Panel ukir è sisi adâ'na tèras adâ' Canḍhi Miri Gambar nyarèta'aghi carèta Panji, tapè ghi' ta' èkataowè ḍâri lakon sè kemma.

## Sombher


## Pranala Lowar
"Candi Mirigambar" (html). Èaksès 2026-01-04.
Bhâsa Kafoa

**Bhâsa Kafoa**, otabâ Jafoo, iyâ arèya bhâsa Papua sè èghunaaghi è Polo Alor, Nusa Tenggara Tèmor, Indonèsia. Para ahli etnologi bârâ' parcajâ jhâ' bhâsa panèka asalla dâri Dhisa Fanating. Nangèng, kabânnya’an masyarakat Alor tak bisa ngakonè, tamaso’ masyarakatta Dhisa Fanating dhibi'. Metorot orèng-orèng sè oḍi' è sakitarra Moru è lao' bân Hopter Mataraben è Alor Bârâ' Dâjâ, bhâsa Kafoa è totoraghi sareng orèng-orèng Habollat.

Salaèn orèng Habollat, bhâsa Kafoa jhughân è totoraghi sareng orèng Lola sè odi' è Dhisa Probur Lao'. Namong, survei noddhuâghi jhâ' bânnya'na orèng sè atotor panèka korang dâri 10 orèng polana ta' èpraktèkaghi è dâlem kaodi'ân sabbhân arè. Samentara ka’dinto, pangangghuyân bhâsa Kafoa è antarana orèng Habollat ​​ngalami kapunahan karana namong èghuna’aghi sareng oreng kampong sè ampon towa kaangghuy kalakowan khusus tor rang-rang èghuna’aghi dâlem kaodi’ân sè sabbhân arè.

Orèng patotor bhâsa Kafoa biasana bisa h abhânta duwâ' bhâsa. Salèrana jhughân acaca bhâsa Malaju, Klon, bân Abui. Bhâsa Malaju biasana èajhâri molaè lahèr sareng orèng towa, manabi bhâsa Kafoa biasana èajhâri samarèna na'-kana' maso' omor sakola'an.

## Fonologi
Data è bâbâ panèka è kala' dâri Baird (2017).

### Horop matè

### Horop odi'

## Sombher
Kartini Muljadi

**Kartini Muljadi** (17 Mei 1930 – 20 Oktober 2025) panèka ahli bisnis bân pangacara korporat dâri Indonesia, sè jhughân alako mènangka hakim bân notaris. Sejjhâk taon 2007, Kartini panèka sala sèttongnga bâbinè' palèng soghi è Indonesia.

## Kaodi'ân
Kartini lahèr kalabân nyama Pauline Fanny Kho è tangghâl 17 Mei 1930 è Kabhupatèn Roma Karanganyar (Samangkèn Kebumen), Karesidenan Kedu, Hindia Bâlândhâ. Rèng seppona panèka  Budi Tjahono bân Marianne Han. Eppa'na adârâ Jhâbâ (Kebumen) acampor Tionghoa. Èbhuna,andi' dârâ bâlândhâ, panèka ghuru è sakolah lokal. Tor eppa'na alako mènangka akuntan è Algemeene Nederlandsch-Indische Electriciteits-Maatschappij (ANIEM).

Bâkto Pauline aomor 2,5 taon, èbhuna sèdhâ. Eppa'na akabin bâbinè' katoronan Tionghoa, sè alako mènangka padhâghâng bân ngajhâri Kartini ghâbây alako industri, è bâkto panjhâjhâ'ân Jeppang è Hindia Bâlândhâ, polana tadâ' sakola'an. eppa'na jhughân terros nyoro Pauline ghâbây nabung pessè.

Pasca proklamasi kamardhika'an Indonesia è taon 1945, ètnis Tionghoa èsotok ghâbây adopsi nyama Indonesia, saèngghâna eppa'na ngobâ nyamana dhâddhi dâri Kho (Xu dâlem bhâsa Cèna) dhâddhi  Budi Tjahjono, bân Pauline Fanny Kho ngobâ dhâddhi Kartini.

Kartini bân tarètanna panèka sala sèttong dâri ghun sakoni' ana' non-bâlândhâ sè ollè ajhâr è sakolah Èropa, pas ajhâr bhâsa Indonesia, Bâlândhâ, Inggris, Jerman, bân Prancis, ssabelluna salèrana pas mèlè ajhâr matematika.

Kartini jhughân toman asakolah è Sorbhâjâ bân Yogyakarta, pas apinda ka Jakarta, kennengngan salèrana ajhâr Hukum bân Èlmo Sosial è Universitas Indonesia. Teppa'na akuliyah, Kartini jhughân alako è Perhimpunan Sosial Candra Naya (èpaddhek taon 1946 kalabân nyama Sin Ming Hui), sè nyadiya'aghi layanan kasèhadhân bân hokom ghâbây masyarakat mèskèn. Kartini pas lulus taon 1958.

## Pangarghâ'ân
Taon  2004, Prèsidèn Megawati Sukarnoputri aberri' *Capital Market Lifetime Achievement Award* ka Kartini polana ampon alako firma hokomma dâlem ngembhângaghi Master Settlement bân Master Refinancing Agreement sè èghuna'aghi ghâbây nyelamettaghi bank sè bhurdu' è bâkto krisis èkonomi 1997-1998.

## Sombher
Canḍhi Bubrah (Jepara)

**Canḍhi Bubrah** bâḍâ è dhisa Tempur, Kacamadhân Tempur, Kabhupatèn Jepara. Canḍhi Bubrah panèka Canḍhi sè bâḍâ è dhisa Tempur. Canḍhi Bubrah jhughân bisa èkoca'aghi Canḍhi sè palèng towa è nusantara, èparkèra'aghi bâḍâ ḍâri abaḍ ka-1 kantos samangkèn. Mènorot analisis data prasasti sareng bhângonan Canḍhi, Canḍhi panèka langkong towa ḍâri Canḍhi Borobudur è jhâbâ Tengnga sareng Canḍhi-Canḍhi e Somatra. Bân Canḍhi Bubrah panèka ghârbâng maso' ka Canḍhi Angin. Canḍhi Bubrah ajara' sakètar 500 mèter ḍâri Canḍhi Angin .

## Bhâsa
akadhi nyamana, Canḍhi Bubrah panèka bhângon Canḍhi sè ghi' ta' lastarè.

## Kennengngan
Bâḍâ è sakètar 2 km ḍâri ponca, Canḍhi Bubrah bisa èkaton è bâgiyân kacèr jhâlân paḍâghiyân. Struktur panèka aropa'aghi ḍuwâ' kalompo'. Kalompo’ sè sèttong bâḍâ è konco’ sè palèng bâbâ, bân kalompo’ sèttonganna bâḍâ è konco’ sè palèng tegghi. Samântara jârèya, Canḍhi Angèn dhibi', kalabân bhângon bân karakteristik sè paḍâ bân Canḍhi Bubar, bâḍâ è konco'na.

## èpaddhek
Bâdhâna Canḍhi Angin bân Candi Bubrah panèka polana Rèsi Wigoyotoso ḍâteng ka Dhisa Tempur pas mabhângon Canḍhi, Canḍhi kainto èbentu' dhibi' saènggâna bâto-bâto kasebbhut ḍâteng dhibi' bân abhânto dhibi' dhâddhi Canḍhi. Canḍhi Bubrah èkaton ḍâri bhângon bân bahan sè èghuna'aghi, sanget kamongkènan Canḍhi panèka èpadhâddhi è jhâman sabellunna Canḍhi Borobudur èpadhâddhi. Ḍâri sosonan bâto-bâto jârèya, jellas jhâ’ jârèya ghâbâyna manossa è jhâman lambâ’. Ka'angghuy ponapa, hal ka'dinto parlo ètalètè, ca'èpon kopala Kabhudhâjâ'an sareng Pendidikan Non sakola'an, P sareng K Jepara, Wendar Arinugroho, bâkto langsong marèksa kennengan sè asajhârâ kainto.

## Carèta

## Vèrsi Partama
Sabellunna, è Canḍhi Bubrah bâḍâ Karajhâ'ân Gendalisodo Èyang Anoman, teppa’ è konco’na Canḍhi Bubrah.

### Vèrsi kaḍuwâ'
Canḍhi Bubrah panèka kennengngan è dimma buku Mahabharata èbukka' è jhâman Rato Sima ( Karajhâ'ân Kalingga ).

## Sombher
Canḍhi Dadi

**Candhi Dadi** bâḍâ è Dhisa Wajak Kidul, Boyolangu, Tulungagung, Jhâbâ Tèmor. Kennengenna Canḍhi Dadi ta' jhâu ḍâri kennengenna Canḍhi Cungkup, Canḍhi Gayatri, tor Ghuâ Selomangleng. Candhi Dadi saongghuna tamaso' bâgiyân ḍâri komplèks perchanḍiân. Dhisa Wajak Kidul bâgiyân lao' aropaaghi perbukitan. È empa' punca' perbukitan kasebbhut tong-sèttongnga bâḍâ sèttong canḍhi tor Canḍhi Dadi bâḍâ è konco'on sè palèng tèngghi. È puncak sè laèn bâḍâ Candhi Gemali, Candhi Buto, tor Canḍhi Bubrah / Wurung saèngghâ abentu' bhârisân canḍhi ḍâri sè palèng kènè' ka sè palèng tèngghi, èngghi panèka Canḍhi Dadi. Salaèn Canḍhi Dadi, kabâḍâ'ân candhi-candhi ka'rowa samangkèn karè karèna sè asalbudhân. 

Salamâdhdhân èngghi panèka tamaso' cara kaangghuy aḍua'na maghârsarè Jhâbâ. Sabâgiyân maghârsarè è seddhi'in canḍhi aghunaaghi Canḍhi Dadi mènangka pakakas aḍua' kaangghuy ngaollè bherkat ḍâri Sè Maha Kobâsa. Upacara (ḍua') biasana èlaksanaaghi è arè-arè khusus, otamana è tangghâl 1 Suro. Maghârsarè kasebbhut abentu' sèttong alèran kaparcajâ'ân ḍâ' ka Pangèran Sè maha Kobâsa.

## Sajhârâ
Canḍhi Dadi tamaso' Canḍhi sè lu-ghâllu ècatet sareng pernata Hinḍia Bâlândhâ ḍâlem ROD taon 1915.

## Arsitèktur
Canḍhi panèka ngaghunghè ḍenah bujur sangkar sè okoran 14x14 m. Bâḍâ bâgiyân sè ajorok ka lowar è bhân-sabbhân sisina, saèngghâ ḍâri attas ḍenahna èoladhi abentu' akadhi plus. È ḍâlem ḍenah panèka èattas batur sè lu-ghâllu sè tèngghina 3,50 m, bâḍâ sosonan bâto kalabân tèngghi 0,60 m, jhughân aḍenah salib Portugis sè tamaso' bâto sè nomer ḍuwâ', terros èsosol kalabân batur panḍâ' aḍenah seggi bellu' kalabân tèngghi 0,50 m maka tèngghi sakabbhina bhângonan èngghi panèka 4,59 m.

È bâgiyân tenggana bhângonan Canḍhi Dadi bâḍâ somor sè abnetu' krucut sè aḍiamèter 3,75 m, tor konco'on aḍiamèter 3,25 m, sarta ḍâlemma somor kasebbhut 3,50 m.

Rangkaian pelipit sè abentu' struktur bhângonan èngghi panèka pelipit rata tor pelipit sisi genta sè bentu'un para' semma'a kalabân bentu' sisi mèrèng (nimna). Tor è bhâbgon è konco'on bukit sè ta' loros, sisi bârâ' sareng ḍâjâna kennengenna maddhekkâ canḍhi cokop nako'è, saèngghâ èkowataghi sareng sosonan balok-balok.

## Sombher
Tari Aer Ulak

**Tarian Aer Ulak** panèka Tangdhângan adhât orèng Taminang sè oḍi' è Kuala Simpang, Kabhupatèn Acèh Tèmor. Tangdhângan tradisional Taminang panèka aropaa'ghi bâgiyân ḍâri opacara ramalan bân èlampa'aghi hosos sareng para patangdhâng lakè' è kalompo' pèttong orèng. Tangdhângan panèka ètampèlaghi Datu (guru) bân para panoro'on, sè èsebbhut Sida. È bâbâ panèka bâḍâ ghâmbhârân opacara: "Datu bân para kasimna nyaḍiyâ'ghi nyamu (panampilan) sè èghâdhui ramuan ghâbây kakowadhân supranatural sè èartè'è ka'angghuy aberri' tandhâ otabâ pètodhu ghâbây orèng sè ngalakonè opacara. Nyamu èbhâkta ka tengnga bengko kaangghuy èroko' kalabân dhupa bân ènyanyiaghi sareng Datu bân para kasim. Saterrossa kalabân Tangdhângan tatanto para lancang bân para kasim atangdhâng ka pèngghirrâ songay, muara otaba tasè', bân èpakalowar èsarengè kalabân nyanyian Carana lancang ajhâlân aropa’aghi tandhâna nasèb bhâghus otabâ jhubâ’ sè bhâkal ḍâteng.”  È bâbâ panèka rontonganna ghâlimpo'na Tangdhângan Aer Ulak:

* Ngèbâ parokok : Sida ngallè parokok (bâddhâ ngobbhâr dhupa) ka ara datu sè ètojhu;
* Ngerajah : Ghâraghân maca mantra; Kalabân ghuli mencak (:pencak) parabân èkala' bân èbhâkta ka pèngghirrâ;
* Ngantos firasat : Para patangdhâng toju' neng-enneng sambi konsèntrasi, akadhi ngantos koto'an supranatural sè èghâdhui ontong otabâ laènna.

Mencak aropa’agi sala sèttong wujud tangdhângan bèla diri se biyasana ekala’ para ngangodâdhân Taminang sè ènyamaè Pelintau. Èrèngan ghâbây tangdhângan panèka aropa'aghi: biola, ghândhâng bân sowara nyanyian. Angghuyân sè èghuna’aghi iyâ arèya: kalambhi, salawar celleng bân tengkuluk (pandu sè è pa ka attas). Bhârâng se ekaparlo iyâ arèya parokok bân lancang. 

## Sombher
Canḍhi Pamotan

**Canḍhi Pamotan** panèka ḍuwâ' (sè ghi' bâdâ) bhângon dâri jhâman lambâ' sè bâḍâ è kacamadhân Porong, Kabhupatèn Sidoarjo, Jhâbâ Tèmor.

## Kennengngan
Canḍhi panèka bâḍâ è dhisa Pamotan, Porong, Sidoarjo, Kacamadhân Porong, Kabhupatèn Sidoarjo, Jhâbâ Tèmor. ḍuwâ' Canḍhi panèka jhâu 50 mèter, kalabân Canḍhi Pamotan I sè lebbi ghâjheng. kaḍuwâ'na ampon ètandhâi mènangka bhângon wârisân bhudhâjâ sareng pamarènta Kabhupatèn Sidoarjo.

## Sajhârâ
Walujo BA, pangamat bhudhâjâ, è ḍâlem catetanna nyata'aghi jhâ' Canḍhi Pamotan partama kalè èajhâri sareng GLA Brandes, orèng Bâlândhâ, è taon 1903. Namong, kantos taon 1921, Canḍhi panèka ghi' ta' perna èkunjungi sareng para ahlè. Namong è taon 1923 NJ Krom, arkèolog, nolès tentang Canḍhi panèka. Mènorot Krom, profil Canḍhi Pamotan panèka omom è antara Canḍhi-Canḍhi Jhâbâ Tèmor. Canḍhi panèka anḍi' gaya jhâman Majapahit. Canḍhi Pamotan II ètemmoè ra-kèra 50 mèter ḍâri Canḍhi sè partama, tompo'an bhâta sè akadhi Canḍhi. Canḍhi panèka ghi' ta' anḍi' nyamana, dhâddhi èsebbhut Canḍhi Pamotan II. Canḍhi Pamotan kennengngânna è seddhi'in Candi Pari .

## Bhângonan
Canḍhi Pamotan panèka Canḍhi sè dhâng-seddhâng. Èkaghâbây ḍâri bhâta mèra, èkalèngghi'i lobâng segi pa’-empa’ sè bânjir bilâ toron ojhân. kaḍuwâ' Canḍhi panèka para' kotak. Canḍhi Pamotan I panjhâghânna 4,84 mèter bân lèbârrâ 4,78 mèter. Canḍhi Pamotan II panjhâghânna 4,75 mèter bân lèbârrâ 4,30 mèter. Canḍhi Pamotan II lebbi jhubâ'’ ḍâri sè ḍâ'aḍâ'ân.

## Pamoghârân
Patong è Canḍhi Pamotan II ampon èlang cètagghâ. Kabânnya'an bhâta è Canḍhi Pamotan II ampon rosak polana omorra, namong  sakonè' sè ampon èbâliaghi. Samântara jârèya, è Canḍhi Pamotan I, bâḍâ lobâng sè cè' ghâghângnga è ghâddhung tèmor. Rèstorasi coma èlaksana'aghi on-laon.

## Sombher
Irwan Fikri

Irwan Fikri, S.H., ḍatuak Nagari Batuah otabâ ḍatuak Parpatiah (lahèr 3 Novèmber 1968), panèka  pengusaha bân politisi Inḍonèsia ḍâri Partai ḍemokrat. Salèrana atugas mènangka Bâkkèl Bupati Agam ka'angghuy masa jabatdhân 2013-2015 bân 2021-2023. Sabellunna ngabḍi dhâddhi Bâkkèl Bupati Agam, Irwan ampon ngabḍi dhâddhi angghuta Ḍewan Perbâkkèlan Ḍaerah Kotta Paḍang (ḌPRḌ) ka'angguy masa jabatdhân 2009–2013.

Namong, è tangghâl 12 Mei 2023, Irwan Fikri ngajuwaghi sorat pengunḍuran ḍiri mènangka Bâkkèl Bupati Agam ka ḌPRḌ Kabupaten Agam. Pengunḍuran ḍirina èmotivasi polana hubungan lakona sè korang beccè' bân Bupati Agam Anḍri Warman. Salèrana resmi nyorot è tangghâl 3 Novèmber 2023, sa'amponna resmi ènyamaè ḍâ' ḍaftar calon agghuta tetep ḌPRḌ Sumatera Bârâ'.

## Penḍiḍighân
Irwan Fikri lahèr è Bayur, Maninjau, Kabupaten Agam, tangghâl 3 Novèmber 1968, ban èparaja è Kottha Paḍang. Nyamana ramana Anas. Salèrana asakola è SD Negeri Paḍang 57 (1975–1982), SMP Negeri Paḍang 3 (1982–1985), bân SMA Negeri Paḍang 3 (1985–1988). È taon 1988, Irwan Fikri maso' ka Program Stuḍi Hukum, khusus è Hukum Ekonomi, è Fakultas Hukum, Universitas Anḍalas, bân ollè ghellâr Sarjana Hukum è taon 1994.

## Karier
Irwan Fikri alako dhâddhi Perbâkkèlan Meḍis è PT Up John Inḍonesia (1994–1995) bân PT Merck Inḍonesia (1995–2002). Saterrossa Irwan Fikri maddhek CV Ratu bân atugas mènangka Bâkkèl ḍirektur (2000–2009). Salèrana jhughân alako mènangka Manajer Operasi è PT Sinar Mitra Agung (2006–2009).

Irwan lughâlluna maso' ka politik kalabân noro' pemilu legislatif Inḍonesia 2009 bân èpèlè mènangka angghuta Ḍewan Perbâkkèlan Rakyat Ḍaerah Kota Paḍang (ḌPRḌ) ka'angghuy perioḍe 2009–2014 ḍâri Partai Pembangunan Persatuan (PPP). èresmiaghi è tangghâl 6 Agustus 2009.

Irwan acalon hâddhi Bâkkèl Bupati Agam è taon 2012 kalabân sokongan PPP, Partai Peḍuli Rakyat Nasional (PPRN), bân Partai Hati Nurani Rakyat (Partai Hanura). Bakto ghâpanèka Salèrana ghi’ atugas dhâddhi Katowa Ḍèwan Kapemimpinan Cabang PPP (DPP) Kottha Paḍang. Salèrana mennang è pemilu, ngaolle 27 ḍâri 40 sowara sè èghâbây è Siḍang Pleno Ḍewan Perbâkkèlan Rakyat Ḍaerah (ḌPRḌ) Kabupaten Agam. Salèrana makala Syafrizal, sè ècalonaghi sareng Partai Golkar (Golkar), sè narèma 13 sowara. Salèrana èangghep sareng Gubernur Sumatera Bârâ', Irwan Prayitno, è tangghâl 8 Februari 2013, ka'angghuy ngisi jabatdhân Bâkkèl Bupati Agam ka'angghuy karèna masa jabatdhân 2012-2015, aghântè Umar.

## Sombher
Andri Warman

Ḍr. H. Anḍri Warman, S.Sos., M.M. (lahèr 4 Jânuwari 1963) panèka ḍosen, pengusaha, bân politisi sè atugas mènangka Bupati Agam è taon 2021-2024. Sabellunna, Anḍri aropa’agi angghuta Ḍewan Perwakilan Rakyat ḍaerah Sumatera Bârâ' (ḌPRḌ) ḍâri fraksi Partai Manḍat Nasional (PAN) ka'angguy perioḍe 2019–2020. Jhughân ampon dhâddhi Katowa PAN ḌPḌ ghâbây Kabupaten Agam. Salèrana èkennal mènangka penḍiri AWR Group è taon 2002. Perusaha'an panèka bâḍâh è sektor pariwisata, transportasi, kargo, bân akomoḍasi.

## Penḍiḍighân
Anḍri Warman molaè asakola è SḌN 1 Pasia, Ampek Angkek, Agam, ḍâri taon 1969–1975. Saterrossa nerrossaghi sakola’an e SMPN 3 Tanjung Alam, Ampek Angkek, Agam, ḍâri taon 1975–1978. Saellana jâriya è SMA Negeri 1 Bukittinggi taon 1978–1981.

Anḍri Warman apinḍa ka Jakarta bân olle ḍiploma Manajemen Transportasi uḍara ḍâri Trisakti Commercial Air Transportation Acaḍemy (samangkèn Trisakti Institut Transportasi bân Logistik Trisakti) ḍâri taon 1981 kantos 1985. Anḍri ajhâr Sarjana Manajemen è Universitas Terbuka (1988 kantos 1991) bân Sarjana Akuntansi è Universitas Persaḍa Inḍonesia (YAI) (1991 kantos 1994), namong ta' marè. Akhèrra mamarè Sarjana aḍministrasi Bisnis è Universitas Jakarta ḍâri taon 1994 kantos taon 1997. Saterrossa mamarè Sarjana Manajemen è STIE-IPWI Jakarta taon 1998 kantos taon 2000. Salèrana mamarè ḍoktor Ilmu Manajemen kalabân konsentrasi Manajemen Sumber ḍaya Manusia è Universitas Negeri Jakarta ḍâri taon 2014 2019.

## Karier
Anḍri Warman ngajhâri mènangka Asisten ḍosen è almamaterra,  Sekolah Tinggi Manajemen Transportasi (STMT) Trisakti Jakarta, ḍâri taon 1984 kantos 1988. Saterrossa dhâddhi ḍosen tetep è perguruan tèngghi panèka molaè taon 1988 kantos aoba nyamana dhâddhi Institut Transportasi dan Logistik (ITL]. Salèrana ngajhâri akuntansi pengantar, manajemen, nolès skripsi, bân mata kuliah laènna.

Anḍri lughâllu maso' politik mènangka angghuta Partai Manḍat Nasional (PAN) è Jakarta è taon 1998. Salèrana aperrang ka'angghuy pertama kalèna è pemilu 2019, dhâddhi calon ḌPRḌ Propinsi Sumatera Bârâ' ḍâri kabupaten pemilu Sumatera Bârâ' 3, sè tamaso' Kabupaten Agam bân Kota Bukittinggi. Anḍri èpèlè kalabân 9.137 sowara sè sah. Anḍri èresmiaghi è tangghâl 28 Agustus 2019.

Anḍri resmi èpaèlang ḍâri jabatanna mènangka angghuta ḌPRḌ Provinsi Sumatera Bârâ' è tangghâl 11 Sèptèmber 2020 ètoro'è pencalonan è pemilu ḍaerah è taon 2020. Jabatdhânna èghântè sareng Artati.

## Sombher
Trinda Farhan Satria

Trinḍa Farhan Satria, jhughân èkennal mènangka ḍatuak Tumangguang Putiah (lahèr 28 Sèptèmber 1969), panèka sala sèttong politisi Inḍonèsia ḍâri Partai Keaḍilan Sejahtera (PKS), ḍakwah, ḍosen, bân akaḍemisi. Salèrana èresmiaghi mènangka Bâkkèl Bupati Agam ghâbây perioḍe 2016–2021 è tangghâl 17 Februari 2016, èbârengi Inḍra Catri. Salèrana atugas mènangka Bâkkèl Katowa Ḍewan Perbâkkèlan Rakyat Ḍaerah Sumatera Bârâ' (ḌPRḌ) ḍâri taon 2009–2014.

Sabellunna dhâddhi politisi, Trinḍa paneka ḍosen è Universitas Anḍalas (Unand). è taon 1996 èangkat dhâddhi ḍosen Teknik Inḍustri è Unand. è ḍissa', Trinḍa atugas mènangka Kapala Program Stuḍi Teknik Inḍustri Unand bân narèma ghellâr "ḍosen Telaḍan Fakultas Teknik Unand" è taon 2003. Jabatan sè kapèng tello' panèka Kapala Laboratorium Perencana'an bân Optimasi Sistem Inḍustri. Salaen Unand, Salèrana ampon atugas ḍaḍḍi ḍosen tamu è Universitas Bung Hatta, Universitas Ekasakti, sareng Perguruan Tèngghi Teknologi Inḍustri Paḍang.

## oḍi' bân penḍiḍghân awal
Trinḍa panèka pottrana orèng towa muslim Yunus Kari Palinḍih (ramana) bân Fauzah Nur (èbhuna). Oreng rowa karabat ban Buya Hamka. embana sè ḍâri èbhu, Abḍul Wahab Amrullah, panèka paman Buya Hamka.

Trinḍa asakola è SḌ 25 Bukit Tèngghi (1976–1982), SMP 1 Bukit Tèngghi (1982–1985), bân SMA 2 Bukit Tèngghi (1985–1988). Sa'amponna pas ngallè ka Banḍung sarta asakola è Fakultas Teknologi Banḍung (ITB).

Salèrana ollè ghellâr Sarjana Teknik Teknik Inḍustri è taon 1995. È bâkto ajhâr, Salèrana aktif è organisasi è ḍâlem bân è lowar kampus, akaḍhi GAMAIS ITB, Mahasiswa Teknik Inḍustri Islam ITB, Institut Teknik bân Manajemen Inḍustri Islam Banḍung, Katowa KPM An Jamil, bân Katowa Banḍung Banḍung Himpunan Mahasiswa Minang (P2M2B).

Trinḍa saterrossa lastarè ghellâr Magister Teknik è program stuḍi Teknik Inḍustri bân Manajemen è kampus sè paḍhâ è taon 2001.

## Karir Politik
Trinḍa Farhan Satria apartisipasi è ḍâlem pembentukghân awal Partai Keaḍilan, ajabat dhâddhi pengurus Ḍaerah è Banḍung. è bakto jâriya, Trinḍa teppa’na nerrossaghi sarjana è Institut Teknologi Banḍung. Namong, è taon 1999, Trinḍa nyorot ḍâri partai sa'amponna èberlakuaghi unḍang-unḍang sè ngalarang PNS ka'angghuy noro' politik praktis.

Maske ta' aktif è ḍâlem struktur partai, Salèrana terros aktif noro' è pan-bârâmpan sesi palatèyan kaḍer PKS mènangka instruktur, tamaso' è bâkto pencalonan legislatif. è taon 2005, Trinḍa mèlè ka'angghuy mamarè karir PNS bân abâli ka PKS. È ḍâlem struktur partai, Trinḍa èparcajâ mènangka Katowa Ḍewan Perbâkkèlan Ḍaerah PKS (ḌPW) ka'angghuy Sumatera Bârâ' neng è perioḍe 2005-2010, aghântè Mahyelḍi Ansharullah, bân èpèlè polè neng è perioḍe 2010-2015.

## Sombher
Indra Catri

Inḍra Catri, anyama Ḍatuak Malako Nan Putiah (lahèr 4 April 1961) panèka sala sèttong politisi, akaḍemisi, birokrat, bân teknokrat Inḍonesia sè dhâddhi angghuta Ḍewan PerBâkkèlan Wilayah Provinsi Sumatera Bârâ' è perioḍe 2024–2029. Sabellunna, salèrana atugas mènangka Bupati Agam è ḍâlem ḍuwâ' perioḍe ḍâri taon 2010 kantos 2021. salèrana èresmiaghi è tangghâl 17 Pèbruari 2016, mènangka Bupati Agam, Sumatera Bârâ' è perioḍe 2016–2021. Sabellunna, Inḍra atugas mènangka Bupati Agam neng è perioḍe 2010-2015. Èpasang sareng Trinda Farhan Satria mènangka Bâkkèl Bupati, rèng-orèng ka'ḍinto Sukses mennang è Pilkaḍa Kabupaten Agam è taon 2015.

## Carèta Oḍi' bân Penḍiḍighân
Inḍra Catri lahèr è Bukittinggi tangghâl 4 April 1961. Asmana ramana Bustaman Ḍt. Maninḍiah. Inḍra lulus ḍâri SḌ Umum Lubuk Sikaping (1972), SMP Umum Bukittinggi 4 (1975), bân SMA Umum Bukittinggi 1 (1979). Saterrossa maso' ka Banḍung bân olle ghellâr Sarjana Teknik Teknik Perencana'an ḍâri Institut Teknologi Banḍung (1987). Saellana alako, Inḍra nerrossaghi penḍiḍighân S2 è biḍang Perencana'an Kotta bân Ḍaerah è universitas sè paḍâ bân aghâdhui ghellâr Magister Teknik(1995). È masa jabatdhân kaḍuwâ'na mènangka bupati, Inḍra matammat Penḍiḍighânna S3 ḍoktor èlmo Pemerintahan ḍâri Institut Pemerintahan Dalam Negeri, Jatinangor  Sumeḍang (2018).

## Karir Birokrasi
È taon 1990, Inḍra Catri molaè karir birokrasi mènangka Kapala Seksi Parencana'an Tata bân Pengghuna'an Lahan Baḍan Perencana'an Pembangunan Ḍaerah Kota Paḍang (Bappeḍa). Ta’ sampe’ sataon èpaongga pangkaddhâ dhâddhi Kapala ḍivisi Statistik ban Pelaporan Kottha Paḍang Bappeḍa. Saterrossa èpaḍhâddhi Kepala Sub-ḍivisi Palatèyan ḍivisi Personalia Kotta Paḍang è taon 1995 bân èpaongghâ pangkat dhâddhi Kapala ḍivisi Personalia Kotta Paḍang è taon salastarèna.

## Sombher
Sinta Nuriyah

**Sinta Nuriyah Wahid** (lahèr 8 Maret 1948) panèka rajina Prèsidèn Indonesia sè kapèng empa', Abdurrahman Wahid. Salèrana dhâddhi Èbhu Naghârâ Indonesia ka-4 dâri taon 1999 kantos taon 2001.

## Kaodi'ân
Sinta lahèr è Kabhupatèn Jombang è taon 1948 mènangka pottrè partama dâri 18 satarètanan. Salèrana panèka pottrè dâri Abdussyakur bân Siti Anisah Syakur. Salèrana èpasakolah è pondhuk pesantren. È omor 13 taon, salèrana trèsna dâ' ka Wahid, ghuruna è pesantren. Polana eppa'na, ahli kaligrafi profesional, ta' saroju' dâ' ka pakabinanna, Wahid èntar nyarè èlmo ka lowar naghârâ. È bâkto Wahid alamar kaduwâ' kalèna dâri Baghdad, Sinta narèma bân akabin 3 taon sabelluna Wahid molè ka Indonesia. Emba lakè'na Wahid, Bisri Syansuri, dhâddhi sè aghèntè'è mempelai lakè' dâlem upacara pakabinanna.

Saellana Wahid molè è taon 1971, Salèrana maresmiyaghi pakabinanna sacara hokom naghârâ. Sinta lulus S1 è bidang hokom syariah dâri IAIN (samangkèn UIN) Sunan Kalijaga Yogyakarta. Salèrana abhânto nyarè nafkah ghâbây empa' ana'na kalabân aghâbây bân ajhuwâl manisân.

È 14 Maret 1993, Sinta dhâddhi korban kamalangan motor sè madhâddhi salèrana lumpuh saparona bhâdhân. Salèrana ajhâlâni terapi fisik sataon abiddhâ, ma'lè bisa magerra' lengngenna. Tapè, sejjhâk ghâpanèka, salèrana koduh ngalakonè kagiadhân kalabân korsè roda. Salèrana pas lanjut S2 è bidang kajian bâbinè' è Universitas Indonesia. Staf universitas ngèbâ Sinta ka lantai empa' universitas aghuna'aghi tandu. Salèrana ollè gellar Magister Humaniora è taon 1998 kalabân judul tesis *"Perkawinan Usia Muda dan Kesehatan Reproduksi: Studi Kasus di Kecamatan Sekar Arum, Kabupaten Brebes, Jawa Tengah"*.

Sejjhâk rakana èmakzulaghi, Sinta dhâddhi aktivis panyokong Islam moderat. Salèrana molaè kalabân tradisi abhuka pasa abhâreng ghâbây lintas aghâma è bulân Ramadan. Salèrana mojhi kabângalan  Gubernur DKI Jakarta, Basuki Tjahaja Purnama, bân nyebbhut jhâ' poligami panèka ta' adhil. Banser ngamanaghi bhân-sabbhân kagiadhân-kagiadhânna polana salèrana serrèng ollè ancaman dâri pan-bârâmpan orèng. Salèrana maso' dâlem daftar 100 Orèng Palèng apangaro vèrsi TIME è taon 2018. Salèrana narèma gellar Doktor kahormadhân dâlem bidang sosiologi aghâma dâri UIN Sunan Kalijaga Yogyakarta è tangghâl 18 Desember 2019.

## Sombher-sombher
Shanti Lasminingsih Poesposoetjipto

**Shanti Lasminingsih** anyama lengkap **Shanti Lasminingsih Poesposoetjipto** (lahir 9 April 1949) panèka aktivis bâbinè', profesional, bân pengusaha è bidang teknologi informasi. Salèrana jhughân ajabat mènangka Komisaris Utama PT Samudera Indonesia Tbk. Shanti panèka pottrè dâri eppa'na anyama Soedarpo Sastrosatomo, sè andi' kalompo' usaha Soedarpo Corporation, sareng èbhuna anyama Mien Soedarpo, tokoh aktivis bâbinè' Indonesia.

Salèrana lèbur ka bidang elektronika sè jhughân ahubungan sareng pangarona eppa'na. Ghâpanèka dhâddhi alesan pèlèyanna maso' jurusan teknik elektro, sè samangkèn lebbi populer èsebbhut informatika spesialisasi èlmo komputer. Shanti ajhâlâni pendidikanna è Technische Universitat Munchen, Jerman.

## Kiprah Bisnis
Shanti ta' otomatis langsung toju' è kennengngan palèng attas è perusahaan eppa'na. Partama kalèna agabung, salèrana ollè jabadhân manajer è Service Bureau Department NVPD Soedarpo Corporation, sè ajhuwâl jasa pengolahan data komputer sacara terpadu ka pihak ketello'. Shanti alako abhâreng para insinyur lulusan Institut Teknologi Bandung (ITB) sè èlatè ka lowar naghârâ bân pas ètugasaghi maddhek pusat pangolahan data komputer. Gâji sè ètarèma pas padâ sareng rekan-rekan insinyurra sè laèn.

Antarana taon 1974-1997 salèrana ajhâr bânnya' hal tentang bisnis palayaran è Samudera Indonesia bân abangun karirra dâlem bânnya' proyek teknologi informasi. È taon 1985-1988, Shanti ajabat è jabadhân-jabadhân penting, akadhi koordinator administrasi bân keuangan, tor koordinator bidang usaha komputer bân telekomunikasi.

È jabadhân ka'dinto, salèrana aghâbây re-engineering bisnis Soedarpo Corporation ma'lè fokus dâ'  teknologi informasi bân distribusi produk farmasi. È bâkto ajabat dhâddhi bekkèl direktur otama, salèrana suksès ngèrèngè PT. NVPD Soedarpo Corporation dhâddhi perusahaan publik è taon 1990.

salastarèna eppa'na sèdhâ, Shanti nerrosaghi perusahaanna. Asareng kalompo'-kalompo' usaha Samudera Indonesia, Soedarpo Informatika, Asuransi Bintang, Indo Marine, bân perusahaan laèn sè èpaddhek rèng seppona asareng rekan-rekanna, salèrana ètuntut lebbi aktif. Samangkèn Shanti dhâddhi Direktur Pasific Internet Indonesia, perusahaan panyediya jasa Internet; Chief Operation Officer PT. Praweda Ciptakarsa Informatika, perusahaan panyediya layanan solusi sistem integrasi; bân PT. Sumber Daya Praweda Informatika, software house. Salèrana jhughân ajabat Direktur Pengelola PT. Ngrumat Bondo Utomo, perusahaan induk è kalompo' usaha Soedarpo Corporation, sè andi' pan-bârâmpan ana' perusahaan sè khusus abidangi TI.

È taon 1993, Shanti ngalakonè asesmen (lèbât SWOT) è sakabbhina lini usaha. Molaè ngalakonè èfisiènsi, salaèn ngala' kabijaghân serret dâ' ka karyawan ma'lè bisa ngalakonè pertimbangan cash flow perusahaan dâlem bhân-sabbhân transaksi bisnis. Asia Globe taon 2010 aberri'i Shanti gellar mènangka 150 orèng palèng soghi kalabân asèt Rp. 500 Miliar.

## Sombher-sombher
Sembagi

Sembagi (ꦱꦼꦩ꧀ꦧꦒꦶ ) otabâ Sembagen (ꦱꦼꦩ꧀ꦧꦒꦺꦤ꧀ ) èngghi panèka sèttong traḍisi bhâtèk tor tenun khas katoronan Cirebbon sareng Jhâbâ sè asalna ḍâri polo Jhâbâ, lebbi teppa'an ḍâri tello' propènsi Jhâbâ Bârâ' (Cirebbon), Jhâbâ Tengnga (Rembang sareng Surakarta), otabâ Yogyakarta è Inḍonèsia.

È ḍâlem sajhârâ perkembanganna, traḍisi bhâtèk sareng tenun Sembagi è Jhâbâ Bârâ' sè èkalontaaghi sareng katoronan Cirebbon terros èsebbaraghi sareng katoronan Lampung Cikonèng kantos ka bâgiyân Sumatra bâgiyân lao' (Lampung), sè kamma pas berasimilasi ḍâlem kabuḍâjâ'ân wastra khas Lampung.

## Tèrminologi

### Ètimologi
Sacara bhâsa, ḍuwâ' oca' Sembagi (ꦱꦼꦩ꧀ꦧꦒꦶ ) otabâ Sembagen (ꦱꦼꦩ꧀ꦧꦒꦺꦤ꧀ ) asalna ḍâri bhâsa Jhâbâ. Istilah panèka palèng awwâl bisa ètelusuri ḍâlem manuskrip Jhâbâ abaḍ ka-18 Babad Tanah Jawi (sacara rèncè ḍâlem Serat Sri Nata bâgiyân Pupuh Mijil), sè ajellasaghi jhâ' è jhâman kasebbhut maghârsarè Jhâbâ senneng ngagghuy kalambhi sè abahan bhâtèk otâbâ tenunan Sembagi asareng kalabân tenunan Cindhe.

### Sosiolinguistik
Ḍâlem oca'na, istilah Sembagi lebbi bânynya' èghunaaghi sareng maghârsarè katoronan Jhâbâ è Jhâbâ Tengnga sareng Yogyakarta, manabi istilah Sembagen lebbi kerrep èghunaaghi sareng maghârsarè katoronan Cirebbon.

## Fungsi sareng kaḍuḍukanna
Sembagi umumma èghunaaghi ḍâlem traḍisi Jhâbâ mènangka kaèn bâcca sè èangghuy è bâkto upacara manḍi pangantèn binè'. Salaèn ka'rowa, Sembagi jhughân kerrep èghunaaghi mènangka bahan Surjan (kalambhi lakè' khas Jhâbâ) sè biyasana èangghuy sareng kaom bhângsawan  è areal kraton Ngayogyakarta.

## Sombher
Ashanty

Ashanti Hastuti kadhâng èsebbhut kalabân nyaman Ashanty Siddik Hasnoputro, sè èkennal kalabân **Ashanty** (lahèr 4 Nopèmber 1983) èngghi panèka sorang penyanyè, artis tor sosialita sè abhângsa Inḍonèsia. 

## Biografi
Ashanty dhâddhi kalonta è bâkto anyanyè laghu otamana sè ajuḍul Lambâ'. Laghu è album kasebbhut panèka ngèbâ ka stasiun raḍio sareng TV è Inḍonèsia akadhi Dahsyat, Inbox, Play List, Take Him Out Inḍonèsia sareng Kiss Vaganza. Album lu-ghâlluna èngghi panèka Ashanty, èpakalowar taon 2009. Nyamana Ashanty sajen èkennal nalèkana salèrana èpènta Anang Hermansyah kaangghuy aḍuèt. Kaḍuwâna anyanyè laghu sè ajuḍul Tang Jhudhu. Samangkèn Anang sareng Ashanty ampon dhâddhi lakè binè.

## Latar Belakang
Ashanty èngghi panèka alè' èpar pedangdut Liza Natalia. Salèrana tamaso' an' bungso ḍâri lèma' satarètanan ḍâri pasangan Soejahjo Hasnoputro sè tamaso' katoronan Jhâbâ sareng almh. Fatidah Sidik sè katoronan Prancis-Arab-Inḍonèsia. Ramana èngghi panèka sorang staf ahli è UNICEF, sè nyebabaghi Ashanty segghut ngallè kennengngan neng-neng ka samacâmma naghâra è bâkto ghi' kènè'. Salaèn ka'rowa, salèrana jhughân tamaso' kompoy ḍâri Prof. Dr. KH. abdullah Siddik, SH, sorang diplomat sè kalonta è massa pernatana Prèsiḍèn Soekarno sè pernah ajabat dhâddhi Duta Rajâ RI è Thailand tor dhâddhi tokoh penting ḍâri Bângkolo. Salèrana jhughân tamaso' èbhu sambung ḍâri Aurel Hermansyah sareng Azriel Hermansyah.

## Kaoḍi'ânna Dhibi'èn
Ashanty samangkèn akabin sareng penyanyè kontrovèrsial Anang Hermansyah, salèrana aghântè'è posisina Krisdayanti sarta Syahrini mènangka kanca ḍuèt Anang Hermansyah. Ashanty resmi akabin sareng Anang Hermansyah è tangghâl 12 Mèi 2012 è Masjiḍ Al-Bina, Senayan, Jakarta Pusat. Rèsèpsi kabinna kaḍuwâna èlaksaaghi kalabân mèwah è Hotèl Shangri-La Jakarta tor dhâddhi sorotan publik sareng èsiaraghi sacara langsung sareng stasiun tèlèvisi nasional. Ḍâri kabinânna kalabân Anang, Ashanty ngaghungè ḍuwâ' ana' kanḍung, Arsy Hermansyah sareng Arsya Hermansyah.

## Sombher
Nagita Slavina

**Nagita Slavina** Mariana Tengker, otabâ sè èkennal kalabân Gigi (lahèr 17 Pèbruwari 1988), èngghi panèka soro bintang iklan, moḍèl, prèsènter, proḍuser filem, pemerran, pengusaha, youtuber, sareng penyanyè sè abhângsa Inḍonèsia. Nagita jhughân tamaso' sala sèttong sè abhângon perusahaan RANS Entertainment.

Nagita maso' ka ḍâlem ḍaftar *Asia's Most Influential* sareng majalah Tatler è taon 2023.

## Kaoḍi'ân Awwâlâ
Nagita tamaso' ana' ḍâri pasangan Gideon Tengker (Ramana) sareng Hj. Rieta Amilia (èbhuna). Ramana katoronan Minahasa ḍâri Manado, Sulawèsi Ḍâjâ. Nagita jhughân awarisè ḍârâ Minang ḍâri èbhuna sè asalla ḍâri Painan, Sumatra Bârâ'.

## Karèr

### 2000-2008: Awwâl Karèrna
Nagita Slavina sè biyasa èolok Gigi panèka amolaè karèrna mènangka moḍèl iklan sè bisa abhârsè'è mowa èngghi panèka Biore Anti Acne è taon 2000. Gigi pas alanjut ka akting kalabân abintangè Inem Si Pelayan Slebor, sinèttron lu-ghâlluna. Akting ana' sariyang ḍâri tello' satarètanan panèka ropanah narèk sutraḍara sè laèn. Pottrè pasangan Gideon Tengker (gitaris bând lambâ' beraliran blues, Drakhma) sareng Rita Amalia (pemaèn sinètron sè aghântè profèsi dhâddhi proḍuser) panèka èpatabâr kaangghuy tampil è sinètron È Kanto Bâḍâ Sètan. Sinètron panèka akhèrra èghâbây dhâddhi vèrsi layar lèbâr kalabân juḍul È Kanto Bâḍâ Sètan the Movie.

Sinètron sè pernah èbintangè sareng Gigi antara Laèn Cinta 100 Arè, Cèwè' Tulalit, Tèkos sarenf Kocèng Nyarè Cinta, tor Ramalan Alisha. Gigi sè katoronan Jhâbâ, Manado, sareng Minang panèka segghut malolo amerrannaghi orèng binè' sè ghi' ngoḍâ sè polos ènga' na'-kana' sè abâsna manja. Salaèn è dunia acting, Nagita jhughân toron ka dunia tarik suara, sala sèttongnga singel sè kalonta nalèkana salèrana aḍuèt sareng Afgan sè ajuḍul Sè Guleh Onèng Cinta Ka'rowa Lèbur.

### 2009-2011: Bâkto ambu sakejjhik tor ajhâr è lowar negeri
Gigi ajhâlânè penḍiḍikan SMA è SMA Al-Azhar Syifa Budi Kemang tor alanjutaghi ka Fakultas Èkonomi sareng Bisnis è Universitas Inḍonèsia (UI). Penḍiḍikanna è UI coma ajhâlan 2 taon karana salèrana mèlè alanjutaghi penḍiḍikanna è Australian National University kalabân jurusân Commerce, fakultas ANU College of Business and Economics, sajjhek taon 2009. Saamponna lulus dâri Australian National University, Gigi jhughân pernah ajhâr amessa' è Le Cordon Bleu London.

## Sombher
Ratu Atut Chosiyah

**Ratu Atut Chosiyah** (lahèr 16 Mei 1962) panèka mantan gubernur provinsi Banten, Indonesia. Salèrana ambu dâri jabadhânna taon 2014 polana mas'alah korupsi. Salèrana ajabat pan-bârâmpan periode. Sabelluna kapèlè dhâddhi gubernur taon 2006, salèrana ajabat mènangka bekkèl gubernur asareng gubernur Djoko Munandar molaè 11 Januari 2002. Djoko andi' mas'alah korupsi bân èpatoron dari jabadhânna è Oktober 2005. Prèsidèn Susilo Bambang Yudhoyono ngangka' Ratu Atut dhâddhi gubernur ghâbây ngala' tugas administratif Djoko bân salèrana pas dhâddhi gubernur. Salèrana dhâddhi gubernur bâbinè' partama è Indonesia. È bulân Mei 2014, salèrana resmi èperrè mas'alah korupsi sareng Komisi Pemberantasan Korupsi Indonesia. È awwâl September 2014, salèrana ollè okoman empa' taon penjara polana jârèya. È September 2022, Ratu Atut èpabèbas kalabân syarat.

## Karir politik

### Wakil Gubernur
Atut partama kalè ajabat mènangka bekkèl gubernur asareng gubernur Djoko Munandar è taon 2002, sè madhâddhiyaghi salèrana bekkèl gubernur bâbinè' partama è Indonesia. È taon 2005 Djoko Munandar èpatoron dâri jabadhânna polana korupsi. Atut èlanti' dhâddhi gubernur è taon 2006 kantos periode jabadhânna Djoko ampos è Januari 2007.

## Gubernur (sejjhâk 2007)

### Aktivitas mènangka gubernur
Mènangka gubernur, Ratu Atut aktif abangun hubungan antarana kalompo' politik bân bisnis è Banten. Salèrana asokong rencana investasi rajâ ghâbây maluwas Bandara Internasional Soekarno-Hatta Jakarta sè bâdâ è provinsi Banten kalabân ngembhângaghi bân integrasi bandara sè èrenca'aghi èbangun è Pandeglang. Salèrana jhughân alibataghi pamarènta Banten dâlem sokongan aktif dâ' ka rencana mega proyek Jembadhân Selat Sunda è taon 2009, sè mongkèn bhuto bân ngabi' biaya lebbi dâri $US 6,5 miliar (Rp 100 triliun) mon rencana pamaddheghân jembadhân jârèya èlaksana'aghi.

### Pilkada 2011
Ratu Atut nyalon polè è pèlèyan umum provinsi taon 2011 sareng mantan artis Rano Karno mènangka bekkèl gubernurrâ. Salèrana èsokong kalabân duwâ' partai politik palèng rajâ è Indonesia, Golkar tor PDI-P, bân mennang pèlèyan umum kalabân nyaman. kalabân ollè 49,6% sowara. Awwâlla, proses ngala' sowara kasebbhut ollè tangtangan dâri kandidat sè kala. Tapè, è bulân November 2011 Mahkamah Konstitusi nola' tangtangan sè mokka' jhâlân ghâbây Ratu Atut majhu dhâddhi Gubernur Banten sè kapèng duwâ' kalèna. Salèrana èlanti' ghâbây periode jabadhân lèma' taon, dâri taon 2012 kantos 2017 sareng Menteri Dâlem Naghârâ Gamawan Fauzi è tangghâl 11 Januari 2012.

## Sombher