Masjid al-Haram

**Masjidil Haram** ( ;) panèka masjid sè bâdâ è tengnga kottah Mekkah  sè èangghep kennengngan sè palèng socce ghâbây orèng Islam. Masjid bân kottah Mekkah panèka tojjuwan otama ghâbây haji. Masjid panèka èpadhâddhi è sekitar Ka'bâh sè aropaaghi arah kiblat ghâbây orèng muslim è dâlem alaksanaaghi sholat è sabâbhân dunnyah. Masjid panèka jhughân masjid sè palèng bhâghus è dhunnya, ètoro'è sareng Masjid Nabi è Madinah al-Munawarah mènangka masjid palèng bhâghus nomer duwâ' è dhunnya bân aropaaghi duwâ' masjid sè palèng socce ghâbây orèng Islam. Loas masjid panèka kantos    kalabân kapasitas nampung jamaah 820.000 orèng è bâkto mosem haji bân bisa ètambâi dâ' duwâ' juta è bâkto abâjhâng Id. 

Kapentingan masjid ka’dinto sanget parlo e dâlem aghâma Islam, iyâ arèya salaen dhâddi arah abâjhâng, masjid ka’dinto jhughân aropa’agi kennengnganna haji ka'angguy alampa’agi pan-saponapan ritual wajib, enggi ka’dinto tawaf sareng sai .

Istilah Masjid al-Haram bânnè namong èghunaaghi ka;angghuy èsebbhut masjid è Mekkah. Para ulama aghâdhui pèkkèran sè bhân-sabbhân parkara panèka, kalabân bâdâ sè ngoca' jhâ' Masjid al-Haram ècangkop sadâjâna Mekkah. 

Imam Agung masjid panèka Syekh Abdurrahman As-Sudais, imam sè èkennal polana maos Al-Qur'an kalabân artikulasi sè jhârna' bân sowara sè merdu bân Syekh Shuraim .

Muezzin sè agung bân palèng senior è Masjid al-Haram panèka Ali Ahmad Mulla, sè azanna cè' èkennalla è dunnya Islam, tamaso' è media internasional.

## Sejarah

### Prasejarah
È dâlem tradisi Islam, jhâjhârbâ'ân Masjid Haram ta' bisa èpèsah dâri pambangunan Ka'bah sabellunna manossa sè lu-dhallu, Adam, ècèptaaghi. Saellana Adam bân Hawa toron ka bumè, rèng-orèng rowa èparentaaghi sareng Allah ka'angghuy mabângun geddhung è cora sè èsebbhut Bakkah (samangkèn bâgiyân dâri kottah Mekkah al-Mukarramah). Namong, geddhung panèka ancor polana banjir è jaman Nuh. pan-bârâmpan abad saterrossa, Allah makon Ibrahim bân pottrana, Isma'il ka'angghuy mabângun geddhung è tengnga persimpangan kottah Makka ka'angghuy èpadhâddhi kennengngan ibada. Kadhuwana èparcajâ akadhi orèng sè pertama sè nyaba' Bato Hitam bân Maqam Ibrahim è sekitar Ka'bah. Molaè èpadhâddhi, Ka'bah bân Masjid Agung èjaga sareng toronanna Isma'il .

### Jaman Kebodohan
Masjid Haram panèka pusat otabâ tojjuwan otama ghâbây para haji, khusussa Ka'bah. Hasèlna, Abraha ḍâri Yaman, arassa iri bân terro maancor Ka'bah. or`eng-orèng ngeba pasukan kalabân gajah ka'angghuy maancor Ka'bah. Namong, è bâkto è parjhâlânan, kabbhi pasukan èpanèmbak kalabân bato apoy dâri naraka sareng mano' ababil, saènggâ pasukan matè kalabân badanna sè rosak bân possa' kalabân lobang akadhi dâun sè èkakan ola'. Kadhâddhiyân ka’ḍinto è taon gajah, èngghi panèka taon è bâkto Nabi Islam Muhammad lahèr, èngghi panèka è taon 571 Masehi.

17 taon saamponna usaha nyerang Ka'bah, geddhung Ka'bah ancor polana banjir raja se nyeba' ka kottha Makkah. Para pejabat Quraish akor ka'angghuy aghâdhui pesse halal è dâlem pambangunan Ka'bah,  akibatna okoranna Ka'bah dhâddhi lebbi kenik dâri okoranna sè sabellunna saènggâna Hijir Ismail ta' ètama'aghi dâlem Ka'bah. Bâdâ parkara sè ta'kaolle antara pejabat-pejabat tengghi Quraish samarèna èpasang bato celleng.  Reng-oreng jareya atokar parkara sapa se andhi' ha' nyaba' bato jareya. Sampe’ aherna, Muhammad dhateng sè sopaje bato ka’dhissa’ esaba’ e dâlem kaen se ban-sabban konco’na eteggu’ ban-sabban pamimpin suku. Berkat kadhâddhiyân ka’ḍinto, Muhammad èjuluk al-amin. 

### Jaman Muhammad
Masjidil Haram Sajjegga pambangunan Ka'bah kantos jaman-jaman awwâl Islam, Masjid Haram terdiri dari taneyan se raja kalabân Ka'bah e tengnga, tadha' dhung-geddhung se ngeppong, namong bengkona warga Mekka se ngeppong taneyan ka'dinto, saopa'an ka'dinto dhung-geddhung. 

E antarana bengko-bengko bâdâ lorong-lorong sè nojju ka Ka'bah, ènyamaè dâri suku-suku sè lèbât otabâ semma', èparkiraaghi jhâ' wilayah Masjid Haram  è jaman Muhammad panèka antara taon 1490 bân 2000 m2.

### Masa Khilafah
Ḍâri bâkto ka bâkto, area tawaf èpabhâjheng bânnya' kalè, ka'angghuy bisa nampung bânnya'na orèng sè tawaf, maka è taon 17 AH/638 M Umar bin Khattab al-Faruq mellè bengko-bengko sè èpasang è Masjid Haram bân èrosak, bân èpamaso' area Masjid Harom, kalabân lapisan ubin kerikil, saterrossa èpadhâddhi ghèddhung è sakalèbbhi'na masjid sè tèngghina ra-kèra sèttong meter (6 soko), bân aghâbây pan-bârâmpan labang, bân masang lampu mènnya' ka'angghuy nera'è masjid. è ghèddhung panèka, èparkiraaghi area tambahan panèka 840 m 2. 

panèka èpabhâjheng pertama ghâbây Masjid Haram. È taon 26 H/646 M, Khalifah Uthman bin Affan aghâbây koridor ghâbây masjid akadhi kennengnganna orèng, èparkiraaghi jhâ' area èpabhâjheng panèka ècapo' 2040 m 2. È taon 65 H/684 M saamponna Abdullah bin Zubair lastare mabâdâhaghi restorasi Ka'bah, èpon èpabhâjheng Masjid Haram cè' rajhena, kantos parlo ata' sè èpasang è bâgiyânna, èparkiraaghi èpabhâjheng panèka ècapa' 4050 m 2.

## Sombher