Sutan Pangurabaan Pane

Sutan Pangurabaan Pane panèka sèttong intelektual awal, pendidik, juru tulis, bân reformator penting dâri Sipirok, Tapanuli Lao', sè aghâdhui peran penting è masa peralihan masyarakat Batak è akhir abad ke-19 bân awal abad ke-20. Salerana lahir è sekitar taon 1880-1883 dâlem keluarga bangsawan Batak è Angkola, latar sosial sè aberri' aksès ka pendidikan, jaringan elit lokal, bân peran administrasi è bâbâ pamarèntah kolonial Hindia Belanda.

Kakowadhân Pangurabaan Pane sè otama bâdâ è dhâlem pangataowanna bhâsa Batak, Melayu, Bhâsa Bâlândhâ, bân Bhâsa Arab, sè dhâddhiyâghi dhâddhi calo kabudâjâ'an antara adhât Batak, Islam, bân pamarenta'an kolonial. È dâlem kontèks konflik bân perlawanan Batak, èpon atugas mènangka juru tulis bân penghubung antara otoritas Bâlândhâ bân Si Singamangaraja XII, posisi sè aghâdhui èpon è persimpangan kolaborasi administrasi bân kapentingan masyarakat lokal sè kompleks.

Salaèn peranna è dâlem birokrasi bân pendidikan, Sutan Pangurabaan Pane jhughân èkennal mènangka tokoh keluarga intelektual sè èkennal. Salerana paneka eppa’na ana’ ennem, enggi paneka Sanusi Pane sareng Armijn Pane, dhuwa’ sastrawan terkemuka generasi Pujangga Baru, sareng Lafran Pane, pendiri Himpunan Mahasiswa Islam (HMI), se saterrossa eparenge gelar Pahlawan Nasional. Lebat tra-pottrana, pangarona Pangurabaan Pane dhapa’ ka bidang-bidang sastra modern Indonesia, pemikiran nasionalis, ban aktivisme Islam.

è lowar dunnya intelektual, èpon jhughân nojjhuaghi semangat modernisasi ekonomi kalabân merintis perusahaan transportasi bis Sibual-Buali, sala sèttong usaha pribumi sè palèng awal è wilayah Tapanuli. Inisiatif panèka ècerminaghi visi kamajuan sè bhunten namong budaya bân pendidikan, namong jhughân ekonomi, bân nojjhuaghi cara elit Batak awal adaptasi dâ' modernitas kolonial tanpa samporna èlang-alèngaghi akar tradisionalna.

## Karirre
Saamponna mare pangajharan ghuru, Sutan Pangurabaan Pane alako daddi guru e sakola’an se epaddek sareng pamarenta jaja’an Balanda e Muara Sipongi. Namong, ta' kasokanna dâ' sistem pendidikan kolonial, sè èparcajâ lebbi èghunaaghi mènangka alat kontrol dâri pembebasan intelektual, aghâbây èpon èpaèlang dâri jabatanna. Arèya nandha'aghi pergeseran peranna dâri aparat pendidikan kolonial dâ' jhâlân perlawanan intelektual bân jurnalistik.

Pane pas apinda ka Sibolga, kottah palabbhuan penting è paseser bara' Sumatera, bân dhâddhi aktif mènangka wartawan bân aktivis ghâbây pers pribumi. Salerana maddek tor ngator koran-koran akadhi Poestaha tor Pardomoean, se daddi media kaangguy nyebarragi gagasan-gagasan nasionalis, kritik sosial, tor kasadaran politik e antarana masyarakat Batak Angkola. Lebat pers, salerana jhughân noro' è dâlem pembentukan cabang lokal Partindo (Partai Indonesia) è wilayah Tapanuli, sè nojjhuaghi keterlibatan langsung dâlem gerakan nasionalis non-kooperatif. Salaèn jârèya, Pangurabaan Pane aghâdhui peran sè penting dâlem perkembangan gerakan Islam modernis è kampong asalla. È taon 1921, salerana areng-sareng maddek Muhammadiyah è Sipirok kalabân pan-bârâmpan ulama lokal, tamaso' karabatna, Syekh Badurrahman Pane. Kabâdâ'ân Muhammadiyah è wilayah ka'ḍinto dhâddhi kendaraan kaangghuy pendidikan, da'wah, bân reformasi sosial, sè mabâdâhaghi agama Islam, modernitas, bân kasadaran nasional è antara masyarakat muslim Batak.

È bidang sastra, Pangurabaan Pane nolès novel seminal Talbok Haleon (The Hunger Season), sè èkarang è sekitar taon 1909–1911. Ètolès è bhâsa Batak Angkola, karya panèka aropaaghi strategi sè èsengaja kaangghuy èlang-alèngaghi sensor kolonial Bâlândhâ sambi ècapa'aghi dâ' panonton langsung ghâbây para maos pribumi. Novel panèka ngajhâri kalabân ghâlimpo' kanyataan kalaparan, kemiskinan struktural, bân kasossa'an migrasi è antarana orèng Tapanuli è akhir abad ke-19, sè dhâddhiyâghi sala sèttong karya sastra realisme sosial sè palèng awal è kepulauan Indonesia.

Kaangghuy ajhâuwi perhatian sè berlebihan dâri otoritas kolonial bân kaangghuy ajâgâh mata pencaharian keluargana, Pane serrèng èterbitaghi kalabân nyama samaran bân ajhuwâl karyana è dâlem jumlah sè terbatas. Monggu salerana, tolesan banne jalan kaangguy kasohor, namong aropa’agi alat perjuangan budaya tor sarana kaangguy odhi’. Sikap panèka nojjhuaghi etos intelektual sè sederhana namong komitmen sè kuat ghâbây obâ'ân sosial lèbât bhâsa bân kasadaran kolektif.

## Sombher