Hanacaraka

**Hanacaraka** èngghi panèka sebbhudhân pan-bârâmpan aksara sè èghunaaghi è Polo Jhâbâ tor Bali. Masyarakat Jhâbâ ngagungè aksara tradisional sè sè èsebbhut Hanacaraka. Kaagghuy nyèpta serradhân tor tolèsan tradisional, masyarakat Jhâbâ ngangghuy aksara Carakan otaba Hanacaraka. Ghi' jhâman dhimèn kantos bâjâ samangkèn aksara panèka terros èrabât tor èajhârraghi. Aksara panèka nyatana agindhu' ma'na filosofis ḍâ' ka masyarakat Jhâbâ.

## Asal Nyama Hanacaraka
Nyama Hanacaraka asallèpon ḍâri lèma Huruf pertama aksara jhâbâ kasebbhut. Hal ka'dinto padâna oca' alfabet, ḍâri ḍuwâ' oca' awal alfabet Yunani (A-B, alfa-beta) sarta empa' oca' asal abjad Arab (ا-ب-ج-د, alif-ba-jim-dal.

Aksara hanacaraka ampon èghuna'aghi sareng masyarakat Jhâbâ sabellunna kamardhika'an ra-kèra abad 15 saèllana Islam maso' ka Jhâbâ. Terros aksara panèka jughân èangghuy è Polo Bâli è bâkto èbhukka' sakola'an ra'yat tor bânnya' kèrèman bhuku-bhuku dâri Jhâbâ.

## Macemma Aksara Hanacaraka
Metthèk bhuku 'Hakikat Ilmu Pengetahuan Budaya' (2018) è soson Rahayu Surtiati Hidayat, Hanacaraka assallèpon dâri huruf Dewanagari, India. Huruf Hanacaraka jumlana bâḍâ 20, èngghi panèka,  ha, na, ca, ra, ka, da, ta, sa, wa, la, pa, dha, ja, ya, nya, ma, ga, ba, tha, tor nga.

Aksara Jhâbâ èkennal kalabân sebbudhân Carakan, sèttong aksara tradisional Indonesia sè kalonta è Polo Jhâbâ. Aksara èangghuy nolès bhâsa Jhâbâ, saterrossa bhuru è ghunaaghi nolès bhâsa laènna akadhi bhâsâ Sunda, Madura, Sasak, tor Melayu, sarta bhâsâ sè talèbât kona akadhi Sanskerta tor Kawi. 

Aksara Jhâbâ toronan ḍâri aksara Brahmi India lèbât parantara aksara Kawi tor  ta' jhâu ḍâri aksara Bali. Aksara Jawa èangghuy è ḍâlem sastra tor tulisan rè-saarèna masyarakat Jhâbâ molaè abad 15 kantos abad ke-20 sabelunna èghântè kalabân huruf Latin. Aksara Jhâbâ èangghuy è karaton otamana è pusat-pusat budhâjâ jhâbâ akadhi Yogyakarta tor Surakarta.

## Pandhuman Nolès Hanacaraka
Metthèk bhuku 'Aksara-aksara di Nusantara sè èsoson Ridwan Maulana (2020), tolèsan aksara Jhâbâ è standarisasi panolèsan èpon è   lokakarya nèng è Sriwedari, Surakarta taon 1926 hasèllèpon Wewaton Sriwedari.

Lastarè ghânèka, ngombhâr pandhuman laènna akadhi, Panoelise Temboeng Djawa sareng Dinas Pendidikan dan Kebudayaan taon 1956, è Kongres Bahasa Jawa sabbhân taon sè èkabidhi taon 1991.

Salaèn ghâpanèka, Pamarènta provinsi Jhâbâ Tengah, Jhâbâ Tèmor, tor Yogyakarta jughân materbhi' pandhuman kaangghuy maakor  atoran tata tulis tor pangajhârân è tello' provinsi kasebbhut.

Nangèng sakadhâr èkaonèngè bâḍâ ḍuwâ' sistem tata tulis sè segghut èangghuy èngghi panèka tata tulis Mardikawi (noro' tata tulis aksara Kawi) tor Sriwedari sarta KBJ (èghuna'aghi nèng bhuku-bhuku tor sakola'an).

## Carakan Madhurâ
Aksara Jhâbâ è masyarakat Madhurâ è sebbhut Carakan Madhurâ otabâ Carakan Jhâbân (aksara sè asalla dâri Jhâbâ).Hanacaraka è Jhâbâ sabbhân aksara dhâddhi aksara /a/ otabâ /ɔ/, sabhâligghâ è bhâsa Madhurâ abhâkkèlè /a/ otabâ /ɤ/.  Carakan Madhurâ dhibi' èngghi panèka aksara ghâjâng (aksara nglegena), aksara rajâ otabâ murdâ (aksara murda), aksara sowara otabâ swara (aksara swara), tor aksara rèka'an (aksara rékan). Bâdhâ jughân pangangghuy (sandhangan) sè aropa pangangguy aksara (sandhangan swara), pangangghuy panyèghek (sandhangan panyigeging wanda), tor pangangghuy panambâ (sandhangan wyanjana).

## Sombher