open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tukul Arwana

**Riyanto** ( lahèr 16 Oktober 1963), otabâ lebbi èkennal **Tukul Arwana**, panèka sala sèttong aktor, palawa' bân presinter ḍâri Inḍonèsia katorona Jhâbâ

## Kaoḍi'ân Pribadi

### Bâkto ghi' kènè'
Tukul lahèr è dhisa Purwosari, Kacamadhân Semarang Dâjâ . Molaè lahèr èparèngè nyama Riyanto, bannè Tukul Riyanto sè èkennal samangkèn. Serrèna segghut sakè’, oca’ “Tukul” ètambâ’aghi ḍâ’ nyamana dhâddhi Tukul Riyanto. Sè anè, sa'amponna nyamana èyobâ, Tukul ta' segghut sakè’ polè. Ahèrra èsebbhut Tukul. È bâkto aomor 5 bulân, Tukul sè segghut sakè’ èrabât bi’ tatangghâna, Suwandi. Orèng towana Tukul, Abdul Wahid bân Sutimah (almarhum), sè anḍi’ ana’ empa’, enḍâ' masra’aghi Tukul, sabbhâb Suwandi cè’ terrona madhâddhiyhâ Tukul dhâddhi ana’na. 

## Bâkto Ngoḍâ
Kalabân bakat alami, Tukul ghi' ngoḍâna ampon molaè alakon komedi molaè kellas ennem SD. Tukul nyuba' acem-macem lomba komedi, èmolaè ḍâri tingkatan Semarang, Jhâbâ Tengnga, DKI Jakarta, bân Jabodetabek, bân jhughân tingkatan nasional. Usahana ta’ parcoma. Tukul ahèrra mennang è pan-bârâmpan lomba komedi. Sa'amponna lulus SD Tukul nerrosaghi sakola’an è SMP Muhammadiyah Indraprasta. Tapè, bâkto Tukul ghi’ kellas tello’, orèng towa sè ngapolong, yâkni Suwandi, ngadhebbhi kasossa’an èkonomi. Sanyatana, bengko sè ampon èkennengngè kodhu èjhuwâl. Bâkto asakola è SMA Ibu Kartini, Jhâlân Sultan Agung, Semarang, Tukul molaè sossa sè majârâ pèssèna sakola’an. Tukul lajhu molaè nyarè kalakoan ka'angghuy mabiayaè sakola'anna.

## Lako
Carètana è ḍâlem karir Tukul èmolaè bâkto Tukul dhâddhi kancana Joshua è klip video "Air" kalabân ghâmbhârân *diobok-obok* è ra-kèra taon 1997. Salaèn lagu "Air", Tukul jhughân noro' è pan-bârâmpan klip video Joshua laènna akadhi "Bangun Tidur", "Kapal Terbang", "Kapal Ternak", bân bânnya' laènna polè.

Nyama Tukul Arwana èkennal è bâkto èparcajâ dhâddhi presenter acara musik *Aduhai* è TPI bân acara *Dangdut Ria* è Indosiar. Samangkèn, nyamana lebbi èkennal è bâkto TV7 (samangkèn Trans7) èparcajâ'aghi ka'angghuy dhâddhi pembawa acara *talk show* *Empat Mata* (Samangkèn *Namong Empat Mata*). Tukul jhughân ghi' bhuru lastarè syuting fèlem sè lu-ghâlluna sè ajuḍul *Otomatis Romantis*. È ḍâlem fèlem panèka, sè èsutradarai sareng Guntur Soehardjanto, Tukul aperan mènangka lakèna Wulan Guritno è ḍâlem roma sè para' robbhuwâ.

## Sombher
Arsik

Arsik arèya sala sèttong kakanan khas masyarakat Batak otabâ èsebbhut jhughâ *dengke na niarsik*, sè artèna jhuko' (*dengke*) sè èpamasak sampè' kerrèng. Oca' "arsik" asalla dâri cara amassa' kakanan rèya iyâ arèya "mangarsik" sè artèna kakanan juko' èsèram-sèram otabâ èghuyur dâlem prosès amassa'na. Masakan rèya dhâddhi tanḍhâ barakah dâ' ka masyarakat Batak bân bhâkal èpajhâng bâkto acara adhât akadhi pânèkahan bân kalahèran. Kakanan rèya èpajhâng kalabân pangarep sopajâ orèng sè narèma kakanan rèya bisa anḍi' atè bân lalakon sè bârsè.

Masakan rèya èkennal jhughâ mènangka juko' mas bumbhu kornèng. Juko' mas arèya bahan otamana, sè dâlem nyèappaghi ta' èbuwâng sèsè'na. Plappa arsik arèya lajhen (khas) dhibi', bâḍâ sapa-napa bahan dâri wilayah ghonong Somatra bârâ', akadhi andaliman bân asem cikala (buwâ kecombrang), laos, bân serrè. Bumbhu-bumbhu sè ampon èkocek (èpaalos) èoladhaghi dâ' bhâdhânna juko' sapa-napa saat. Juko' nallè èpamasak bi' sakonè' mènyak bân apoy kènè' sampè' bâk kerrèng. Salaèn juko' mas, bâḍâ macem juko' laènna sè bisa èpamasak ngangghuy cara èarsik iyâ arèya juko' mujaèr bân juko' nila. Katello' juko' rèya biyasanâ èpaangghuy dâddhi bahan otama kakanan arsik polana masyarakat Batak ghâmpang nemmo juko' rèya è bârâ'na Tasè' Toba. Menurot orèng Batak dhimèn è dâlem upacara tartanto, nyajhiyaghi arsik ta' ollè sarombânan, kabâḍâ'ân juko' kodhu bunter (otoh) molaè dâri cetakka sampè' bunto'na, sampè' sèsè'na ta' ollè èbuwâng. 

## Bahan Otama laènna
Salaèn juko' mas, juko' tasè' akadhi kembung bân kakap, jhughâ bisa èpadhâddhi bahan arsik. Secara omom bahan juko' sè bânnyak èpaangghuy iyâ arèya juko' nila.

## Sombher
Batombe

**Batombe** panèka seni pertunjhughân nangghâbhi pantun  sè èsampayaghi kalabân anyanyi pantun antara lakè' bân binè' sè asalla ḍâri Nagari Abai, Kâcamaḍhân Sangir Batang Hari, Kabupatèn Solok Lao', Propènsi Somattra Bârâ'. 

Mola'èna, traḍisi seni batombe èmolaè kalabân traḍisi maḍḍhek Roma Gadang.  lambe' orèng Nagari Abai ghi' cè' seppeèna bân kennanga bânnya' ancaman molaè ḍâri bânnya' kèban alas bân cuaca.  Mèlana, masyarakat ngala’ inisiatif ka'angguy abaḍhi Roma Gadang sè bisa èkennangngè areng-sareng.  Traḍisi Batombe ètojju'aghi ka'angghuy aḍorong orèng lake' sè la towa ka'angghuy noro ngerra' ka'-bhungka'an è alas saellana ngakan siang.  Ka'-bhungka'an sè ètebbhâng ghâpanèka bhâkal èghâbây ḍhâḍḍhi pang-pang, to-bâto, bân papan ka'angghuy maḍḍek Roma Gadang sè partama è Nagari Abai.  Roma Gadang sè kasebbhut  è kennal sareng nyama Roma Gadang 21 Kamar, Roma Gadang sè palèng lanjhâng â Sumatra Bârâ'.  Salaèn afongsè ka'angghuy ajâgâ ka'amananna warga ḍâri serrangan kèban alas bân mènangka kennengngan tèdḍng kâlowarga, paḍḍheghân Roma Gadang jhughân èfongsèaghi mènangka kennangngan pertemuwân bân kennanga penampilân seni bân buḍhâjâ. 

Sabellunna traḍisi Batombe èlaksanaaghi, biyasana asambelli ḍhimen kerbhuy otabâ sapè otabâ paleng sakonè'na embi'.  Ngalakonè traḍisi Batombe kalabân ta' nyambhelli kèban panèka èyangghep tak noro' atoran otabâ ḍhâḍḍhi otang aḍhât.  Hal ka'ḍinto èka'è aghi sareng carèta sè ètoronaghi ḍâri generasi ka generasi è antarana orèng Nagari Abai.  Mola'èna, kaju sè bhâkal èpaḍhâḍḍhi tongghâ' ghâbây Roma Gadang sè bâḍâ 21 kamar ta' bisa ètarèk saamponna èpoger.  Namong, bâkto kerbhuy èbhelli, ka'-bhungka'an bisa ètarèk sareng pan-bârâmpan orèng Nagari Abai . 

## Sombher
Pertapaan Santa Maria Rawaseneng

Biara Partapaan Santa Maria Rawaseneng iyâ arèya settong komplèks biara sadhâjâ Rahib Katolik dâri Ordo Terapis (O.C.S.O) sè bâdâ è dhèsa Ngemplak, Kandangan, è Kabupaten Temanggung, Jâbâ Tèngnga. Partapaan rèya èpadhâddhi sècara rèsmè bhâkto tanghâl 1 April 1953, mènangka biara cabhâng dâri Biara Koninhshoeven è Tilburg, Blândhâ.
Drumblek

Drumblek arèya drumben tradhisional sè asalla dâri Kota Salatiga. Kâsenian rèya èmolaè bi' sèttong seniman nyamana Didik Subiantoro Masruri polana korang biaya ka'angghuy mellè alat musik drumben dâlem rângka marammè acara Arè Olang Taon sè ka-41 Republik Indonesia è taon 1986. Pâpaling sakonè'na, sampè' taon 2020, drumblek teros èpajhâng è sapa-napa acara fèstival kâsenian Kota Salatiga. 

## Asal-osolla

Menurot Supangkat, drumblek lakar bisa èsebbhut dâddhi sala sèttong macem kâsenian anyar, tape dhasar dâri kâsenian drumblek sanyatana iyâ arèya *klothekan* sè ampon tamaso' dâddhi budhâja lokal bân la abit bâḍâ è dâlem masyarakat Jhâbhâ. Drumblek bisa ègholongngaghi dâddhi seni budhâja asli sè asalla dâri Kota Salatiga, mon bâḍâna èsebbhut dâddhi 'panyamporna' dâri budhâja *klothekan* sè ampon èpatoron dâri nini' totok dâ' potoh.
Kâsenian drumblek dha'-adha'an monjul è taon 1986 è Dhèsa Pancuran, Kelurahan Kutowinangun Lor, Kecamatan Tingkir, Kottha Salatiga, bi' sèttong panyèttos nyamana Didik Subiantoro Masruri otabâ lebbi akrab èyolok Didik Ompong. Pèkkèran krèatiffa Didik bâḍâ bâkto Dhèsa Pancuran èpakon nuro' karnaval Arè Olang Taon sè ka-41 Republik Indonesia. È bâkto jârèya, acara-acara kâsenian pancen bânnyak èpabâḍâ è Kota Salatiga. Adapun acara-acara sè èmaksod iyâ arèya karnaval, pawai, bân fèstival kâsenian.

Didik dha'-adha'an andi' pangaterro abento' drumben sopajâ Dhèsa Pancuran bisa mèlo è dâlem acara jârèya, tape ta' sangghup polana korang pessèna. Saamponna mèkkèr lanjhâng, Didik ahèrra andi' pèkkèran lajhen (unik) tetep abento' drumben kalabân ngaghuna'aghi barang-barang rè-karè sè ghi' bisa èyangghuy dâddhi alat musik, akadhi perreng, èbbak, drum, bân jherigèn. Idèna Didik jârèya ètarèma kalabân seneng bi' kanca-kancana bân remajâ Dhèsa Pancuran. Molaè orèng-orèng jârèya alako bhârângan ngolla'aghi bânnyak macem drum rè-karè, jherikèn mènyak, ebbak, kantossa potongngan perreng. Saamponna kabbhi terkumpul, orèng-orèng jârèya teros alatèyan sopajâ sangghup tampèl è dâlem karnaval Arè Olang Taon sè ka-41 Republik Indonesia. È dâlem molaèna lattè'anna, sowara drumblek lebbi rammè bâkto ètabu, malla ghi' ta' dhâddhi irama laghu. Parkara rèya polana sadhâjâ parkakas sè èpangghuy ngangghuy barang rè-karè.

## Sombher
Elon Musk

**Elon Reeve Musk** <small>FRS</small> ( /ˈ iː l ɒ n ˈ m ʌ s k / ; lahèr 28 Juni 1971) panèka pengusaha Amerika . Salerana èkennal polana sala sèttong sè maddek SpaceX,  Tesla, The Boring Company, Neuralink, bân OpenAI. Kalabân arta bhersè US$240 miliar (menorot Forbes è taon 2022), èpangkat mènangka orèng sè palèng soghi è dhunnya sareng *[[Bloomberg Biilionaires Index|Bloomberg Billionaires Index]]* bân Forbes.

Saellana noro' kursus perdhâghângan è *Queen's School of Business* ghâbây duwâ' taon, Elon Musk ollè gelar sarjana è bidang ekonomi dâri *The Wharton School of the University of Pennsylvania*  bân gelar sarjana è bidang fisika.  Salèrana nerrossaghi Ph.D. ajhâr fisika è Universitas Stanford è taon 1995, namong èlang bân maddek Zip2, èpon jhughân andi' kontribusi dâ' perusahaan PayPal. Elon Musk panèka andi' peran penting dâlem maddek SpaceX, perusahaan teknologi lowar angghâsa; Tesla, Inc., perusahaan otomotif ; OpenAI, SolarCity, Neuralink, bân pan-bârâmpan perusahaan laènna.

Elon Musk aghâdhui peran penting è dâlem pemèlèan Donald Trump è pemilihan presiden Amerika Serikat 2024. Salèrana èkennal nolongè tokoh-tokoh politik, gerakan, bân partai-partai è sabâbhân dunnyah sè pihak kanan, akadhi Presiden Argentina Javier Milei, anggota parlemen Belanda Geert Wilders, bân partai politik Jerman AfD. È awal taon 2025, èpon atugas mènangka Penasehat Senior ghâbây Presiden Amerika Serikat Donald Trump bân dhâddhi kapala de facto DOGE. Saellana aperrang è adâ'na orèng bânnya' bân Trump, Musk kalowar dâri pamarènta'an Trump bân ngomomaghi pembentukan partai politikna dhibi', Partai Amerika.

## Sombher
Astatin

**Astatin** panèka unsur kimia kalabân simbol **At** bân nomer atom 85. Unsur panèka unsur alami sè palèng langka è kerak bhumi, namong bâdâ mènangka hasèl pelorowân ḍâri bânnya' unsur sè lebbi berrâ'. Kabbhi isotop astatin panèka omorra pènḍâ'; sè palèng stabil panèka astatin-210, kalabân omor satengnga 8,1 jhâm. Sampel murni astatin ghi' ta' perna èghâbay, polana spesimen makroskopis bhâkal ceppet è'uapaghi polana panas radioaktivitasna ḍhibi'.

## Sèfat Astatin
Astatin panèka unsur sè cè' radioaktifna; kabbhi isotopna anḍi' omor satengnga 8,1 jhâm otabâ korang, loro dâ' isotop astatin laènna, bismut, polonium, otabâ radon. Kabânnya'an isotopna cè' ta' stabilna, kalabân omor satengnga sèttong detik otabâ korang. ḍâri 101 unsur pertama è tabel perioḍik, namong francium sè korang stabil, bân kabbhi isotop astatin lebbi stabil dâri francium, namong, sintetis bân ta' ètemmoè è alam.

Sifat sabâgiyân bânnya' astatine ghi' ta' èkennal kalabân teppa'. Pânelitian èbâtessi sareng omor satengnga sè panḍâ', sè nyegghâ bâḍâna oso' sè bisa ètèmbhâng.  Sakerra' astatin sè èkaton bhâkal ghâmpang è'uapaghi ḍhibi' polana panas sè èhasilaghi sareng radioaktivitas sè terros bâḍâ.  ghi' koḍhu èkaton manabi kalabân cèllep sè cokop, oso' astatin makroskopis bisa èsèmpen mènangka film tipis.  Astatin biasana èklasifikasiaghi mènangka nonlogam otabâ metaloid;   bentu'na logam jhughân ampon èkèra'aghi.  

## Sombher
Koman

**Koman** (nyama ilmiah: Bacteria) panèka sala sèttong kalompo' mikroorganisme asèl sèttong sè èbâgi ka tingkatan domain. Asareng kalabân domain Arkèa, koman ègolongaghi mènangka prokariota. Sèl koman ngaghungè bhângon sè spesifik, contona akadhi bola, batang, otabâ spiral, sè biasana okoranna pan-saponaoan mikromèter. Koman panèka sala sèttong bhângon kaoḍi'ân sè ḍâ'-aḍâ' muncul sareng samangkèn ngânnângngè sabâgiyân bânnya'  habitat è Bhumi. Koman bisa oḍi' è tana, aèng, mata aèng panas sè cèlo', limbah radioaktif, sampè'  jhughân è kerak bhumè. Koman jhughân abhânto hubungan simbiosis kalabân tombuwân sareng kebân. Kabânnya'an Koman ghi' ta' èkaonèngè karakterra, sareng namong sekitar 27 persen filum koman sè ngaghungè spèsiès sè bisa ètanem è laboratorium. Pangajhârân tentang koman èsebbhut kalabân baktèriologi, sala sèttong cabang mikrobiologi. 

Kabânynya'an sakabbhina kebân aghântong ḍâ' koman kaangghuy oḍi'na polana coma koman sareng pan-bârâmpan arkea sè ngaghungè gèn sareng enzim sè parlo kaangghuy aghâbây vitamin B12. Vitamin panèka èkaollè sareng kebân lèbât rantai dhâ'ârân otabâ èhasèlaghi sareng mikroorganisme sè oḍi' è ḍâlem sistem pencernaanna. Bâḍâ ra-kèra 40 juta sèl koman è ḍâlem sèttong gram tana sarenf sèttong juta sèl koman è ḍâlem sèttong mililiter aèng tabâr. Manabi ètong-bitong sakabbhina, kabânynya'an, bâḍâ ra-kèra 4-6 x 1030 koman sareng arkea è Bhumè, sè abhângon biomassa sè namong èlampa'aghi sareng tombuwân. Koman aghâdhui peran penting ḍâlem siklus nutrisi, contona, ḍâlem proses nalè'è nitrogen ḍâri atmosfer sarenf ḍèkomposisi mayyit. È komunitas organisme è sekitar vèntilasi hidrotèrmal sareng vèntilasi cellep, Koman ekstremofil nyadhiyaaghi nutrisi sè èparloaghi kaangghuy ajâgâ kaoḍi'ân kalabân ngobâ senyawa larut, akadhi hidrogèn sulfida sareng mètana, dhâddhi kakowatan otabâ ènergi. 

Ka manossa sarebf sabâgiyân bânnya' kebân, koman palèng bânnya' è saluran pencernaan. Kolè' jhughân èkènnèngngè sampè' èpadhâddhi roma sarenf bânnya' koman. Kabânnya'an koman è ḍâlem bhâdhâan ta' bahaya polana bhâdhâ èjâgâ sareng sistem kekebalan. Salaèn panèka, bânnya' koman sè aparèng manpaat, khusussa mènangka bâgiyân ḍâri flora usus. Namong, bâḍâ saponapa spesies bakteri sè asèpat patogenik panèka aghâbây panyakèt infèksi, è antarana kolera, sifilis, gonore, antraks, kusta, sareng pes. Panyakèt koman sè palèng bânnya' matè'è panèka è infeksi saluran pernapasan. Tuberkulosis mate'è ra-kèra ḍuwâ' juta orèng sataon, kabânnya'an kadhâddhiyân è Afrika Sub-Sahara. Antibiotik èghunaaghi kaangghuy ngobatè infèksi koman tor jhughân èghunaaghi è pertanèan, sè aghâbây resistensi antibiotik dhâddhi masalah sè pagghun tombu. È industri, koman aghâdhui perran penting ḍâlem pengolahan aèng limbah sareng penguraian tumpahan mènnya', proḍuksi kèju sareng yogurt lèbât fèrmèntasi, pemurnian emmas, palaḍium, tembaga, sareng logam laènna è sektor pertambangan, sarta è biotèknologi, akadhi proḍuksi antibiotik sareng bahan kimia laènna.

## Sombher
Akademi Militer

Akadhèmi Militèr (èkotè' Akmil) arèya sakola'an pândhidhighân TNI Angkatan Darat sè bâḍâ è Kota Magelang, Jhâbâ Tengngâ, Indonèsia. Akadhèmi Militèr bâḍâ è dâlem struktur TNI AD sè aghâdhu dhi lalakon nyètak taruna/taruni Akmil sopajâ dhâddhi parwira TNI AD. 

Mako Akadhèmi Militèr bâḍâ è Jl. Gatot Subroto, Kota Magelang, Jhâbhâ Tengngâ.

## Kennângan
Akadhèmi Militèr bâḍâ è Kota Magelang, Provinsi Jhâbhâ Tengngâ kalabân tèngghina 400 mèter è attas parmukaan tasè' bân hawanâ sejjhu' polana èlenglèngi bi' Ghonong Merapi, Ghonong Merbabu, Ghonong Sumbing, Ghonong Sundoro, bân Ghonong Tidar. Akmil nemmpatè tana sè loassa 654,4493 ha sè tamaso' Komplek Panca Arga, Ksatrian Akmil, Mess Sundoro, Mess Sumbing, Mess Merapi, Mess Dieng, Mess Kranggan, bân Kolam Renang Soekotjo.

Kennângngan-kennângngan lattè'anna bâḍâ è Gending, Pendem, Plempungan, Kaloran, Kopeng, bân Gringsing (Kabupatèn Batang).

## Satuân
**Rèsimèn Taruna**

* **Batalyon Taruna Tk. I/Remaja:** *Batalyon Taruna Tingkat Sèttong/Remajâ*
* **Batalyon Taruna Tk. II/Dewasa:** *Batalyon Taruna Tingkat Duwâ'/Dhibâsa*
* **Batalyon Taruna Tk. III/Madya:** *Batalyon Taruna Tingkat Tello'/Madya*
* **Batalyon Taruna Tk. IV/Wreda:** *Batalyon Taruna Tingkat* *Empa'/Wredha*

## Kurikulum
Pândhidhigan Politèknik Èlmu Militèr èjhâlânè è dâlem empa' taon. Èmolaè è taon 2011 werving taon 2007, sakabbhènna Taruna Akadhèmi TNI nuro'è pândhidhigan militèr bân pândhidhigan omom sè dârajhâtta pa-padâ bi' Diploma IV kalabân jhulughân Sarjana Sains Terapan Pertahanan (S.S.T.Han) sarta èpateros bi' mamarè program studi Strata-1 è Univèrsitas Jènderal Achmad Yani. Atoro' dâ' atoran Kemenristekdikti è taon 2013, jhulughân sè èbâghi dâddhi Sarjana Terapan Pertahanan (S.T.Han) bân è taon 2017 dhâddhi Sarjana Terapan Pertahanan (S.Tr.Han) sampè' sàttiya. Pândhidhigan è Akadhèmi Militèr èmolaè dâri Pândhidhigan Dâsar Integratif Kemitraan Tahap I Taruna/Taruni Akadhèmi TNI & Akadhèmi Kepolisian abit 3 bulân. Saamponna èpateros bi' Pândhidhigan Chandradimuka bhârângan Taruna AAL & AAU abit 9 bulân sabelunna para taruna ngallè dâ' akadhèmi dhibi'-dhibi'. Kannaèghân tingkat/pangkat èbâghi secara bâr-sâbhâr molaè dâri prajurit taruna sampè' sersan mayor satu taruna. Taruna/ taruni sè marè pândhidhiganna andi' ha' ngangghuy jhulughân Sarjana Terapan Pertahanan (S.Tr.Han) bân èlantik dhâddhi parwira TNI AD. Calon taruna Akmil arèya lulussan SMA otabâ MA (IPA bân IPS). Akadhèmi Militèr arèya pândhidhigan èkatan dhinas sè èbhâjâr bi' naghârâ bân anḍi' sapa-napa program studi Diploma IV sè èpasuai bi' korps sè bâḍâ è TNI Angkatan Darat, iyâ arèya:

* Tèknik Sipil Pertahanan (Akrèdhitas A)
* Tèknik Mèsin Pertahanan (Akrèdhitas A)
* Tèknik Èlèktro Pertahanan (Akrèdhitas A)
* Èlmu Manajèmèn Pertahanan (Akrèdhitas A)
* Èlmu Administrasi Pertahanan (Akrèdhitas A)"

## Sombher
Universitas Airlangga

**Universitas Airlangga** saterrossa è èsingkat: UNAIR èngghi panèka sala sèttong perghuruân tègghih naghârâ sè bâḍâ è Sorbhâjâ, Jhâbâ Tèmor. Èpaḍdhek è tangghâl 10 Nopèmber 1954, kateppa'an sareng ulang taon ke-9 arè Pahlawan.

## Sejarah
Lahèrrâ Universitas Airlangga ampon anḍi' sajhârâ sè cokop lanjhâng. Sabellunna UNAIR resmi epaddhek, tangghâl 9 sareng 11 Oktober 1847, baḍâ usulan sè è ajuwâghi ḍa’ pamarènta kolonial Bâlândhâ ka'angguy ngajhâri para dâ-ngoḍa Jhâbâ sè anḍi' bakat ka'angguy dhaddhi ḍokter. Tangghâl 2 Januwâri 1849 lèbat Kepotosan Pamarènta Nomer 22, NIAS (Neḍerlandsch Inḍische Artsen School)
èpadhâddhi sakola'an kâdokteran è Sorbhâjâ. Molae taon 1913, penḍiḍighân kaḍokteran è Sorbhâjâ ampon kalampan è Jhâlan Keḍungdoro 38, Sorbhâjâ. È taon 1923, gheddhung NIAS èpinḍa ḍâri Jhâlân Keḍungḍoro ḍâ' kennengngânna Fakultas Kaḍokteran UNAIR è Jhâlân Mayjen Prof. Ḍr. Moestopo, Sorbhâjâ.

Saterrossa, Ḍr. Lonkhuizen, Kapala Ḍinas Kesehatdhân è bâkto jâriya, ajhuwal ka'angghuy maddhek Sakola'an Keḍokteran Ghighi è Sorbhâjâ, sè èpabâdâh ḍâri Juli 1928 kantos 1945. Ḍr. Lonkhuizen narèma persetujuan ḍâri Ḍr. R.J.F. Van Zaben, Ḍirektur NIAS. Saterrossa, sakola'an panèka èkennal mènangka STOVIT (School tot Opleiḍing van Indische Tanḍarsten). è bakto jâriya, STOVIT sukses ngompolaghi 21 moreḍ. Saterrossa, STOVIT aobâ nyamana dhâddhi Ika Ḍaigaku Shika (Sakola'an Kadokteran bân Kadokteran Ghighi), kalabân Ḍr. Takeda mènangka ḍirektur lu-ghâllu, sè atugas ḍâri taon 1942 kantos 1945.

Ḍutaon saterrossa, pamarènta Bâlândhâ ngajhâk bân ènyamaè Tandheelkunding Institute. È taon 1948, sakola'an panèka aobâ status dhâddhi Universiteit Tandheelkunding Institute (UTI). È bâbâ otoritas Republik Amerika Serikat (RIS), UTI èobâ polè mènangka Institut Ilmu Gigi (LIKG) kalabân perioḍe pangajhârân empa' taon, è bâbâ pimpinan Prof. M. Knap bân Prof. M. Soetojo. Taon 1948, UNAIR panèka cabang ḍâri Universitas Inḍonesia sè anḍi' ḍuwâ' fakultas, èngghi panèka Fakultas Kaḍokteran bân Fakultas Kaḍokteran Ghighi.

UNAIR resmi èresmiaghi è taon 1954 adhâsar Peratoran Pamarènta Nomor 57/1954 bân èresmiaghi sareng Presiḍen RI è tangghâl 10 Nopèmber 1954, bertepatan sareng ulang taon Pahlawan sè kapèng sanga'. È taon sè paḍâ jhughân èpaddhek Fakultas Hukum sè sabellunna aropa'aghi cabang Fakultas Hukum, Ekonomi, bân Sosial Politik Universitas Gadjah Maḍa, Yogyakarta.

## Sombher
Barongan

**Barongan** otabâ **Barong**, panèka tokoh è ḍâlem mitologi Bali bân Jhâbâ. Tampelânna èghâmbhâraghi kalabân acem-macem bentu' samaran akaḍhi kèban, bân sè palèng kalonta bân èhormaḍhi ḍâri kabbhi panèka bhâḍhânna mahlok sè asoko empa' otabâ soko ḍuwâ' kalabân cethagghâ macan.

Mènangka pâmimpin pasughân-pasughân sè beccè', èpon aperrang sareng ratona setan, Rangda. Jhâlân carètana mitologis panèka aropa'aghi ḍasar ghâbây tariyân kostum ritual, sè cè' èkasennengè orèng Bhâli bân masyarakat' pan-bârâmpan bâgiyân Jhâbâ.

## Barongan è Inḍonèsia
Ujuḍ Barongan èkennal è Bhâli bân Jhâbâ tèmor è bâkto sè kabânnya'an penḍuḍu è polo-polo panèka ghi' noro' kâyâkènan animisme. Menangka bhuktè ramo' animisme ujuḍ Barongan, saḍhâjâ pânâlètè ngangghep istila etimologi ḍâri nyamana, sè nyambhung kalabân oca' Beruwang è bhâsa Bhâli Kuno bân Kawi ("bakhruwang", "baruwang"), bân jhughân ujuḍḍhâ sè akaḍhi kèban. È ḍâlem mitos sè èkembhângaghi è antarana masyarakat è pan-bârâmpan wilaya Bhâli bân Jhâbâ, Barongan èghâmbhâraghi mènangka mahlok sè anḍi' soko ḍuwâ' otabâ empa' kalabân cèthaggâ sè akaḍhi cem-macem kèban—beruwang, bâbi alas, patè.' ajâm, kerbuy, ghâjâ, otabâ macan —maske lebbi serrèng èghâmbhâraghi kalabân cèthagghâ singa sè è pan-bârâmpan mitos èjhârbhâ'aghi mènangka "rato alas". Menorot sala sèttong carèta, Barongan asalla anḍi' mowa akaḍhi manossa sè normal, namong è buḍi arè èoba ḍhâḍḍhi cètak kèban sareng perri alas mènangka bâlessan polana pelecehan seksual sè è lakonè.

Macemma Barongan

Macemma barongan sè ètemmoè è Inḍonèsia è antarana:

* Barong Bhâli, ḍâri Bhâli
* Barongan Dencong, ḍâri Jepara
* Ondel-Ondel, Jakarta
* Badawang, traḍisi Suku Sunda ḍâri Jhâbâ Bârâ'
* Burokan, awujud Buraq ḍâri Cirebon
* Bebegig Sumantri, ḍâri Ciamis
* Barongan Singo Karya, ḍâri Demak
* Barongan Gembong Amijoyo, ḍâri Blora
* Barongan Gembong Kamijoyo, ḍâri Kudus
* Barong Loreng Gonteng, ḍâri Kendal
* Warak ngendok, ḍâri Semarang
* Barong Gondorio, ḍâri Grobogan
* Barong Kemiren, ḍâri Banyuwangi
* Barongan Juwangi, ḍâri Boyolali
* Hudoq, ḍâri Kalimantan Tèmor
* Reog Ponorogo, ḍâri Ponorogo
* Reog Banjarharjo, ḍâri Brebes
* Reog Kendang, ḍâri Tulungagung
* Reog Sunda, ḍâri Bandung
* Barongan Juwangi, ḍâri Boyolali
* Singo Ulung, ḍâri Bânḍâbâsa

## Sombher
Caca gulali

**Caca Gulali** panèka permaènan traḍisional na'-kana' Betawi. Permaènan panèka bisa èkategoriaghi mènangka traḍisi sareng ungkapan lèsan sè aghunaaghi nyanyèan mènangka sarana otamana. Kennengngan persebaran permaènan panèka tamaso' ḍaèra ḌKI Jakarta sareng sakètarra, engghi panèka Bogor, Ḍèpok, Tangerrang sareng Bekasi (BODETABEK). Sajân jhâman sè ampon aobè, permaènan panèka molaè ta' toman èkanèla. È ḍâlem laporan panettapan Wârisân Bhudhâjâ Ta' awujuḍ Inḍonèsia sè èpakalowar Kementerian Penḍiḍikan sareng kabhudhâjâ'ân, Caca Gulali èmaso'aghi ka ḍâlem status bhudhâjâ sè terancam bhâkal sobungnga. 

## Orèng sè amaèn
Jumlana orèng sè èkaparli amaèn è Caca Gulali panèka 4 orèng. Sajân bânnya’ orèng sè amaèn, sajân rammè lermaènan Caca Gulali panèka. Sabellunna permaènan èmolaè, perran bhân-sabbhân orèng sè amaèn kodhu ètantoaghi sabellunna. Carana nantoaghi perran panèka èlakoni kalabân cara hompimpa, gamsit, otabâ cara laènna. Saterrossa, para pamaèn èbâgi dhâddhi ḍuwâ' perran otama, èngghi panèka pamaèn sè ajâgâ kalabân cara asojuḍ sareng mowa ngadhep ka bâbâ. Terros perran sè nomer ḍuwâ', èngghi panèka pemaèn sè ghi' bâḍâ, bhâkal toju' kalabân ngalènglèngè pemaèn sè asojuḍ. Para pamaèn è perran sè nomer ḍuwâ' saterrossa nyaba' tanang kanganna è attassa tengngana pamaèn sè asojuḍ. Pemaèn kasebbhut jhughân nantoaghi pimpinan permaènan. 

## Cara amaèn
Permaènan èmolaè kalabân pimpinan permainan sè bhâkal ngallè bâto kènè' ḍâri tanangnga sèttong pamaèn ka tanangnga pamaèn sè laèn sambi anyanyè laghu caca gulali. Bâkto ḍâpa' ka lirik ana' raja ngghuy pajung, pimpinan permaènan bhâkal nyèmpen bâto kènè' ghâpanèka è sala sèttong tanang pamaèn. Bâto kenè’ kasebbhut jhughân bisa esabâ’ ènalèkana anyanyè laghu caca gulali kalaban tojjhuwân ma ta' fokus ka pamaèn sè nebbhâk posisi bâto kapanèka. Saellana jârèya, kabbhi pamaèn anyanyè areng-sareng bâkto ḍâpa' ka lirik guncir riwiw riwiw sambi maghuli tanangnga sè merghem ka lowar/ka aḍâ' sareng ka ḍâlem/lebbi semma' ka bhâdhân sacara ghântèan ka kacèr tor ka kangan. Gerrakan panèka aropaaghi tandhâ ghâbây pemaèn sè ajâgâ kaangghuy nebbhâk è ka'ḍimma bâto sè bâḍâ è sala sèttong tanangnga pemaèn. Manabi rèng-orèng ka'ḍinto ghi' ta' nebbhâk kalabân saè, pamaèn bhâkal abâli dhâddhi pamaèn sè bhâkal ajâgâ.  Manabi rèng-orèng panèka ampon nebbhâk kalabân bhenḍer, posisi pemaèn sè ajagâ bhâkal èghântè'è sareng orèng sè nyèmpen bâto.

## Sombher
Akademi Kepolisian

Akadhèmi Kepolisian otabâ sè biasanâ èsebbhut AKPOL arèya sala sèttong lèmbâghâ pândhidhigan ka'angghuy nyèttak parwira Polri. Akpol arèya bâghiyân sè alako pândhidhigan abento' parwira Polri sè bâḍâ è bâbâna Lemdiklat Polri kalabân macem Sarjana &  Sarjana Terapan / DIV (S1). Adhisar dâ' ka Atoran Kapolri Nommor 21 Taon 2010, Akpol anḍi' tojjuwan nyalenggharaghi pândhidhigan abento' parwira Polri tingkat Akadhèmi bân abitta pândhidhigan arèya pa'at taon (8 sèmsèstèr) kalabân hasèl pangkat Inspektur Polisi Dua (Ipda). Cara pândhidhiganna lèbhât mètodè pambâlâjhârân, palatèyan, bân pangasowan. Akpol tamaso' dâddhi anggòta INTERPA dâri 36 naghârâ anggòta laènna. Akpol jhughâ tamaso' dâddhi anggòta INTERPOL dâri 198 naghârâ anggòta laènna. Sàttiya Akpol ampon anḍi' status "Terakrèdhitas Unggul", dhibbi' ghâbây Akrèdhitas Program Studi otabâ Akrèdhitas Institusi. 

## Dhâpù'èpon organisasi
Dhâpù'na Organisasi Akadhèmi Kepolisian tamaso':

Bâghiyân Pâmimpin bân Panasèhat, dâri:

* Gubernur Akadhèmi Kepolisian, sàttiya èpimpin bi' Inspektur Jènderal Polisi Midi Siswoko Wau, S.I.K.
* Wakèl Gubernur Akadhèmi Kepolisian, sàttiya èpimpin bi' Brigadir Jènderal Polisi M. Taslim Chairuddin, S.I.K., M.H.
* Dhèwan Akadèmik dâddhi Panasèhat

Bâghiyân Palayanan Staf, dâri:

* Kepala Tata Usaha (Kataud)
* Kepala Urusan Keuangan (Kaurku)
* Kepala Bagian Perencanaan dan Administrasi (Kabagrenmin)

Bâghiyân sè Alako Otama, dâri:

* Direktorat Akademik (Dit Akademik)
* Direktorat Pembinaan Taruna dan Latihan (Dit Bintarlat)

## Lolosân
Profil lulussan taruna Akpol iyâ arèya ollè jhulughân Sarjana Terapan Kepolisian (S.Tr.K) bân (S.I.K) sarta dhâddhi sèttong Parwira Pârtama polisi sè profèsional è dâlem lalakon bân thângghung jâwâb sè èghibâ. Lulussan taruna Akpol bhâkal ngangghuy pangkat Inspektur Polisi Dua (Ipda) bân kodhu anḍi' kuwalifikasi akadhi:

# Panyellèdhik bân Panyidhik Polri.
# Pâmimpin sè anḍi' bhudhè rèya Ajâghâ, Nyalindhungi, bân Aladhâni.
# Pâbhâghus kâamanan bân katartibhân masyarakat sarta panegghek hokom sè adhil.
# Manajèr palèng adha' è dâlem matherang masalah masyarakat.
# Parwira Polri sè dhâddhi tadhun (conto) è dâlem kâsamaptaan sè pârè, sèhat, bân pènter secara spiritual, intèlèktual, bân èmosional.

Lulussan sè palèng bhâghus bhâkal ollè pârâjhân Adhi Makayasa bân èpasraaghi bi' Prèsidèn Republik Indonesia sè èpabâḍâ è upacara Praspa bân Pâlantighân Parwira Polri bân TNI.

## Sombher
Rèncong

**Rèncong** (Aksara Jawoë : رنچون) otabâ è ḍâlem bhâsa Acèh sè ètolès kalabân aksara latèn sè èbâca "Rintjong" panèka sanjhâta khas orèng Acèh. Rèncong panèka aropaaghu simbol iḍèntitas abâ'na, bângalan, sareng tegghuna orèng Acèh. Bâḍâ pan-saponapan macâm rèncong. Sè kapèng sèttong, Rèncong Pudoi, engghi panèka Rèncong sè ghita' samporba è bâgiyâ gagang otabâ tegghu'na. Sè nomer ḍuwâ', Rèncong Meukure, èngghi panèka Rencong sè eparèngè hiasan kalabân gambar kebân, ramo'na ka'-bhungka'an, sareng kembhâng è attas mata toḍi'in. Sè nomer tello’, Rèncong Meupucok, engghi panèka Rèncong sè bâḍâ è bun attas gagangnga sè biasana ekaghâbay ḍâri emmas. Se nomer empa’, Rencong Meucugek, engghi panèka Rencong sè è bâgiyân gagangnga bâḍâ bhângon cugek (panyekken sareng gagang melengkung 90 ḍerajat).  

## Sajhara
Metorot catheddhân sajhârâ, Rèncong aropa’agi sanjhâta traḍisional sè eghuna’agi è Kesultanan Acèh molaè jhâman pamarènta’an Sultan Ali Mughayat Syah, Sultan Acèh sè nomer sèttong. Keḍuḍukan Rèncong e Kesultanan Acèh sanget penting, Rèncong ros-terrosân èsèmpen è pinggang Sultan Acèh, salaèn ḍâri para Ulee Balang sareng orèng biasa jhughen ngangghuy Rèncong. Rèncong emmas kaghungnah Sultan Acèh bisa ètemmoè è Musèum Sajhârâ Acèh, ḍâri bhuktè sajhârâ panèka bisa èsimpulaghi jhâ' Rèncong panèka saongghuna ampon èlahèrraghi molaè jhâman Kesultanan Acèh namong sè aghâbây sè partama ghi' ta' èkaonèngè. 

## Pangagghuy
È ḍâlem upacara adhât Kesultanan Acèh, rèncong biasana èangghuy è acara mantan, meugang (upacara adhât), peusijuek (upacara adhât), tueng dara baro (upacara adat), intat linto (upacara adhât), sareng acara-acara penting laènna. Rèncong ghi' èghunaaghi tor èangghuy mènangka pangangghuy upacara è bâng-sèbâng upacara traḍisional Acèh. Pangangghuy rèncong alambangaghi rassa bângal orèng lake’ ḍâlem ngapalae kalowarga samarèna akabin. 

## Rèncong ḍalam adhât Acèh
Rencong bâḍâ è bhân-sabbhân acara. Sultan aghâbây ḍâri emmas sè èukir kalabân ayat-ayat ḍâri Al-Qur'an, è bâkto Rèncong laènna biasana èghâbây ḍâri pèrak, kuningan, bessè potè, kaju, bân gading. Orèng Aceh aghâdhui kakowadhân mistis ghâbây Rèncong. Rèncong panèka simbol bângal sareng keahlian orèng Aceh. Sèra'a bhâi se ngangghuy sanjhâta bhâkal arassa’a lebbi bângal ngadhep ka moso. Maskè sanjhâtana panèka ta' relevan polè mènangka sanjhâta sèrrang, namong pagghun aropaaghi simbol bângal, tegghu, sareng maskulinitas è antarana orèng Aceh.

## Sombher
Kahoot!

**Kahoot!** panèka *platform* pangajhârân berbasis permainan sè èghunaaghi mènangka teknologi pendidikan è sakola'an bân lembaga pandidikan laènna. Platform ajhâr parmaènan "Kahoots," panèka kuis pèllèyan bânnya' sè èghâbây sareng pangghuna sè bisa èaksès lèbât peramban web otabâ aplikasi Kahoot.

Kahoot! bisa èghunaaghi kaangghuy marèksa pangataowan morèd, mènangka penilaian formatif, otabâ mènangka istirahat dâri kegiatan kellas sè biasa. Kahoot! jhughân tamaso' kuis ''trivia''.

## Sejarah bân parkembanganna
Kahoot! èpaddek è taon 2012 sareng Johan Brand, Jamie Brooker, bân Morten Versvik è dâlem proyek gabungan sareng Universitas Sains bân Teknologi Norwegia . Bâ'na alakoh bân Profesor Alf Inge Wang bân salastarèna ègabung sareng pengusaha Norwegia Åsmund Furuseth .  Kahoot! èluncuraghi è beta pribadi è SXSWedu è bulân Maret 2013 bân beta èrilis ghâbây umum è bulân September 2013. 

Kahoot! èrancang kaangghuy ajhâr sosial, kalabân morèd akompol è sekitar layar umum akadhi papan tulis interaktif, proyektor, otabâ monitor komputer. Bisa jhughân èghunaaghi lèbât perangkat berbagi layar akadhi Skype otabâ Google Hangouts.  Permaènan panèka èrancang saènggâ para pemain kodhu lebbi segghut ngabâs dâri perangkatna.  Permaènanna sèderhana; kabbhi pamaèn nyambung ngangghuy PIN sè èghâbây game sè ètampèlaghi è layar umum, bân aghunaaghi perangkatna kaangghuy nyaot partanya'an sè èkaghâbây sareng ghuru, pemimpin bisnis, otabâ orèng laènna. Pertanyaan-pertanyaan panèka bisa èoba dâddhi poin. Pencipta bisa mèlè, apa pemain bisa olle 0 poin, sampe' 1000 otabâ 2000. Poin sè èkaollè èbitong èbâdâ'aghi dâri bârâmpa pemain sè bisa èkaolle bân bârâmpa abiddhâ kaangghuy ajâwâb. Sajân ghâncang pamaèn ajâwâb, sajan bânnya' poin sè èkaollè manabi ajâwâb kalabân bhâgus. Poin-poin saterrossa paddhèng è papan peringkat saellana lastarè kalabân bhân-sabbhân partanya'an. Para pamaèn bisa jhughân ollè *streak*, sè artèna rèng-orèng rowa ajâwâb lebbi bânnya' partanya'an sè ètoro'è. Sajân bhâghus streak-na, sajân bânnya' poin sè èkaolle mon ajâwâb partanya'an kalabân teppa'.

## Sombher
Universitas Negeri Surabaya

**Universitas Negeri Surabaya** (esingkat UNESA) panèka sala sèttong Universitas Negeri sè bâḍâ è Sorbhâjâ, Jhâbâ Tèmor, Inḍonesia. UNESA èpadhâddhi tangghâl 19 Ḍesember 1964, sabellunna èkennal kalabân nyama IKIP Sorbhâjâ. UNESA anḍi' 12 fakultas; 6 fakultas bâḍâ è kompleks Kampus Ketintang: Fakultas Teknik (FT), Fakultas Ekonomi bân Bisnis (FEB), Fakultas Matematika bân Èlmo Alam (FMIPA), bân jhughân Fakultas Èlmo Sosial bân Politik (FISIPOL), Fakultas Studi Vokasi (FV), Fakultas Hukum (FH). Samentara jâriya, bâḍâ 5 fakultas è kompleks Kampus Utama Liḍah Wetan: Fakultas Èlmo Olahraga bân Kesehatdhân (FIKK), Fakultas Penḍiḍighân (FIP), Fakultas Keḍokteran (FK), Fakultas Psikologi (FPsi), bân jhughân Fakultas Bhâsa bân Seni (FBS). UNESA jhughân mokka’ Program Stuḍi E Lowar Kampus otama (PSDKU) sè bâḍâ è Maospati, Kabupaten Magetan. è bulân Pèbruari 2025, UNESA mokka' fakultas anyar, èngghi panèka Fakultas Ketahanan Pangan (FKP).

## Sejarah

#### Periode IKIP
Sejara UNESA ta' bisa èpèsa ḍâri IKIP Sorbhâjâ, sè èmolaè è sekitar taon 1950. Èmolaè kalabân mata kuliah B-I bân B-II è biḍang Kimia bân Ilmu-Èlmo Persis, sè aghâdhui fasilitas bân infrastruktur Hoogere Burger Schol (HBS) sè èghâdhui Bâlândhâ, è antarana kellas bân laboratorium. Mata kuliah-mata kuliah kasebbhut èlaksanaaghi è Sorbajâ ka'angghuy notobhi kabhutowan ghuru è tingkatan SMP bân SMA. Mata kuliah panèka tamaso': (a) B-I bân B-II Kimia, (b) B-I bân B-II Èlmo Tepat, (c) B-I Bhâsa Inggris, (d) B-I Bhâsa Jerman, (e) B-I Teknik, (f) B-I Penḍiḍighân Jasmani, (g) B-I Ekonomi, (h) B-I Perḍagangan bân Teknik Pesawat B-I. È taon 1957, mata kuliah B-I èbâgi dâddhi ḍuwâ' kalompo': (1) Mata kuliah B-I Umum, sè èbâgi ḍâ' bhâsa Inggris bân Jerman, bân (2) Mata Kuliah B-I Vokasi, sè èbâgi ḍâ' Kimia, Sains, Ekonomi, Perḍagangan, Teknik, Penḍiḍighân Jasmani, bân èlmo Pesawat. Kursus-kursus panèka èjhâlanaghi kantos taon 1960.

Sacara kelembaga'an, Universitas Negeri Surabaya (UNESA) èmolaè mènangka integrasi mata kuliah B-I bân B-II è Sorbajâ, sè saterrossa dhâddhi Fakultas Penḍiḍighân Ghuru (FKIP) è taon 1960. Saterrossa, è taon 1961, FKIP èpadhâddhi sèttong anak perusahaan FKIP Universitas Airlangga, Malangga.

Taon 1962 èpadhâddhi Akaḍemi Penḍiḍighân Guru (APG), sè salastarèna èdhâddhiyâghi Lembaga Penḍiḍighân Ghuru (IPG). ḍualisme muncul antara FKIP bân IPG. Ka'angghuy maèlang ḍualisme panèka, èbâḍâ'aghi ḍâri Kapotosan Presiḍen No. 1/1963 tangghâl 3 Januwari 1963, IPG bân FKIP èpadhâddhi sèttong ḍâ' Lembaga Palatèyan bân Penḍiḍighân Ghuru (IKIP). Mèlana, tangghâl 20 Mei 1964, FKIP Universitas Airlangga Malang aoba nyamana dhâddhi IKIP Malang, dhinèng FKIP Universitas Airlangga cabang Sorbhâjâ aobâ dhâddhi IKIP Malang cabang Sorbhâjâ. Kabâḍâ'an panèka èterrossaghi kantos tangghâl 19 Ḍesember 1964.

## Sombher
Universitas Diponegoro

**Universitas Diponegoro** èsingkat **UNDIP** (bhâsa Jhâbâ ꦈꦤꦶꦮ꦳ꦼꦂꦱꦶꦠꦱ꧀ꦢꦶꦥꦺꦴꦤꦒꦫ, translit.&nbsp;*Universitas Diponagara*) panèka sala sèttong perguruan tinggi naghara è Indonesia sè bâdâ è Semarang, Jhâbâ Tengnga, Inḍonèsia. Samangkèn Undip bâdâ 11 fakultas bân 2 sakola'an. Kampus poko'na bâdâ è Tembalang, bân kampus poko'na sè laènna bâdâ è Pleburan.

UNDIP èpaddek è tangghâl 9 Jânuwari 1957 mènangka Universitas Swasta bân namong narèma status Universitas Negeri è tangghâl 9 Jânuwari 1960. Oca' Diponegoro èkala' dâri Pangeran Diponegoro. Èbâdâ'aghi dâri Peraturan Pamarèntah Nomor 52 taon 2015, status UNDIP ètantowaghi mènangka Universitas Negeri kalabân Badan Hukum.

## Sejarana
Ra-kèra awal taon 1950-an, orèng-orèng Jâbâ Tengnga umumna, bân orèng-orèng Semarang khusussa, parlo universitas kaangghuy aparèng pendidikan bân pangajhârân sè langkong tèngghi. Tojjuwan panèka kaangghuy abhânto pamarèntah è dâlem ngator bân alaksanaaghi pembangunan è sakabbhina sektor, khusussa pendidikan. È bâkto jârèya, propinsi Jhâbâ Tengnga bân Yogyakarta namong andi' Universitas Gadjah Mada, sè andi' status naghârâ.

Manabi jumlah lulusan SMA è Jhâbâ Tengnga lao' sè bhâkal nerrossaghi pandidikan tèngghi è universitas sajân bânnya', namong, polana jumlah universitas sè bâdâ cè' sakonè'na, ta' kabbhi lulusan bisa ètampong. Èngghi panèka èpaḍâpa’aghi ḍâ’ kaparlowan pandidikan tèngghi sè sajân mendesak, Yayasan Universitas Semarang èbentuk kalabân Akta Notarial RM Soeprapto No.59 tangghâl 4 Dèsèmber 1956 mènangka langkah awal maddek perguruan tinggi è Semarang kalabân nyamah Universitas Semarang sè resmi èbukka’ è tangghâl 9 Jânuwari 1956 kalabân èsebbhut Presiden Pertama arèya Pak Imam Bardjo.

## Sombher
Universitas Lampung

**Universitas Lampung** (Aksara Lampung :) otabâ **Unila** panèka perguruan tinggi negeri sè partama bân palèng towa è provinsi Lampung, Inḍonèsia. HUT Unila èteppa'aghi è tangghâl 23 September 1965, èbâdâ'aghi dâri kalowarna Keputusan Mentri PTIP sè maddek Unila.

## Sejarana
Usaha kaangghuy maddek perguruan tinggi è wilayah Kediaman Lampung èmolaè dâri duwâ' panitia sè èlahèrraghi è taon 1959, èngghi panèka Panitia Pendirian dan Perluasan Sekolah Menengah (P3SL) è Tanjungkarang, sè èpimpin sareng Zainal Abidin Pagar Alam bân sekretarisna Tjan Djiit Soe (春), bân Panitia Persiapan Pembentukan Yayasan Pendidikan Tinggi Lampung (P3YPTL) sè èbentuk è Jakarta è tangghâl 20 Agustus 1959 kalabân Nadirsjah Zaini, MA mènangka Ketua bân Hilman Hadikusuma mènangka Sekretaris. Tangghâl 19 Jânuwari 1960, P3SL mabâdâ papangghiyân kalabân para tokoh masyarakat Lampung kaangguy asiap'aghi maddek perguruan tinggi. È bâkto gâpanèka, P3SL aobâ nyamana dhâddhi Panitia Pembentukan Sekolah Menengah bân Perluasan Fakultas (P3SLF) kalabân Zainal Abidin Pagar Alam mènangka Ketua ban Tjan Djiit Soe (曾日蘇) mènangka Sekretaris. https://www.unila.ac.id/sejarah-universitas-lampung/

Tangghâl 19 Juli 1960, Sekretariat Fakultas Ekonomi, Hukum Sosial (FEHS) Lampung èbukka' è aula bekkassa gedung sakola'an Hak Haw (學好) è Jhâlân Hasanudin No.34 Teluk Betung sareng tello' morèd sè ngawakilaghi P3SLF èngghi panèka Hilman Hadikuma, Alhusdumi Radduki, bân Modduelm Hukum. Tangghâl 7 Sèptember 1960, saamponna rapat antara P3SLF sareng P3YPTL, kaduwâ' panitia kasebbhut èpadhâddhi sèttong yayasan kalabân nyamah Yayasan Pembangunan Pendidikan Tinggi Lampung (YPPLT) kalabân akte Wakil Notaris MM Efendi Nomor 24 tangghâl 23 Novèmber 1960, sè ètugasaghi kalabân fakultas sè anyar bân ngèmbangaghi kaangghuy ngobâ statusna dâddhi naghârâ. https://www.unila.ac.id/sejarah-universitas-lampung/

Adhâsar Keputusan Presiden Universitas Sriwijaya (dr. M. Isa) Nomor D-40-7-61 tangghâl 14 Fèbruari 1961, sè èmolaè tangghâl 1 Fèbruwari 1961, Jurusan FEHS Lampung èteptep'aghi dhâddhi cabang Fakultas Hukum Universitas Sriwijaya. Tangghâl 15 Fèbruari 1961, H. Zainal Abidin Pagar Alam èangka' dhâddhi angghuta kurator Universitas Sriwijaya è wilayah Lampung sasuai Keputusan Presiden Unsri Nomor UP/031/C-1/1961. Pak Hosein Effendi èkaparcajâh mimpin Fakultas Hukum, bân Drs. Moersalim èparcajâ kaangghuy mimpin Fakultas Ekonomi. È taon 1962, Pak Rusli Dermawan èkaparcajâh kaangghuy mimpin pelaksanaan pandidikan è Fakultas Hukum, sareng Drs. P. Sitohang mimpin Fakultas Ekonomi sareng Drs. Subki E. Harun sè dhâddhi Sekretaris Fakultas. https://www.unila.ac.id/sejarah-universitas-lampung/

## Sombher
Bivalvia

**Bivalvia** (bhâsa Inggris : / baɪˈvælviə /) panèka golongan *moluska* sè tamaso' sakabbhina **kerang** : andi ' cangkang sapasang (nyamana "bivalvia" artena duwâ' cangkang). Nyama laènna panèka *Lamellibranchia, Pelecypoda, otabâ bivalva*. Kelompok panèka tamaso' macem-macem kupang, resmis, kijing, lokan, simping, bân kima ; sanajân variasi è dâlem bivalve saongghuna cè' bânnya'na.

Kerang ampon cè' benynya'na manfaat ghâbây manossa molaè jhâman kona. Dhâghingnga èkakan mènangka sombher protein. Cangkangnga èghunaaghi kaangghuy perhiasan, kerajinan tanang, bhârang koburan, bân jhughân sartah sarana pèssè è jaman kona. Mutiara èghâbây dâri pan-bârâmpan *spesies* tiram. Kaghunaan modern jhughân aghâbây biofilter kerang ghâbây polutan.

## Sistematika
Klasifikasi è bâbâ panèka èbâdâ'aghi dâri klasifikasi Newel (1965), sè adhâsar dâri morfologi. Filogeni sè andhâl samangkèn ghi' ta' èsediaaghi. Bâdâ kelompok sè èkennal *parafiletik*, khusussa *Anomalodesmata*. Sistem sistematis alternatif èbâdâ'aghi dâri morfologi insang, akadhi Franc (1960), bâdâ bân ècanthet è bâbâ panèka. Franc madhâddhi Septibranchia kelompok sè èpèsah, sanajân sacara molèkuler èpon saongghuna èklasifikasiaghi Eulamellibranchia mènangka parafiletik.

Subkelas Palaeotaxodonta ( Protobranchia menorot Franc).

* Ordo Nukulida

Subkelas Cryptodonta ( Protobranchia menorot Franc)

* †Praecardiida
* Solemyida

Subkelas Pteriomorphia (tiram, kupang, dll., Filibranchia menurut Franc)

* Arcida
* † Cyrtodontoida
* Mytilida
* Ostreoida – asalla tamaso' Pterioida
* † Praecardiida
* Pteriida

Subkelas Paleoheterodonta ( Eulamellibranchia menorot Franc)

* † Trigoniida
* Unionida (spesies kerang aèng tawar)
* † Modiomorpha

Subkelas Heterodonta (tamaso' kerang, kerang, bân kerang sè èkennal, Eulamellibranchia menorot Franc)

* † Cycloconchidae
* † Hippuritoida
* † Lyrodesmatidae
* Myida
* † Redoniidae
* Venerida

Subkelas Anomalodesmata ( Eulamellibranchia menorot Franc)

* Pholadomyoida

## Struktur bhâdhân
Manabi èobservasi, cangkang èbâgi dâddhi duwâ' bâgiyân sè èalè'è sareng ligamen mènangka pengikat sè kowat bân elastis. Ligamen panèka biasana salanjhângnga tabukka', manabi èganggu, bhâkal notop. Dhâddhi, mokka' bân notop cangkang èator sareng ligamen sè èbhânto sareng duwâ' macem otot, èngghi panèka è bâgiyân adâ' bân bâgiyân budih. Ghâris konsentris sejajar paddhâng, ghâris-ghâris panèka èsebbhut ghâris pertumbuhan sè noddhuwâghi periode pertumbuhan sè lambat otabâ tadâ' pertumbuhan. Ghâris-ghâris panèka aobâ kalabân pita pertumbuhan sè noddhuwaghi pertumbuhan sè cè' ceppètta. Sajân bânnya' ghâris bân pita tombuwân, sajân towa kèbân. Bhâgiyân sè palèng towa dâri cangkang biasana sè palèng tebbel, nojjhu, bâdâ è sendi sè èsebbhut *umbo* . È bâgiyân bingkèng cangkang bâdâ duwâ' macem celah sè èsebbhut *sifon*. Celah è semma'na dubur èsebbhut sifon, sè afungsi kaangghuy mabâli aèng bân zat limbah maso' bân kalowar. Sabhâliggha, sifon maso' bâdâ è bâbâna sifon kalowar bân afungsi kaangghuy maso'na oksigen, aèng, bân kakanan maso'. 

## Sombher
Institut Teknologi Sepuluh Nopember

**Institut Teknologi Sèpuluh Nopèmber** (ITS) panèka parghuruân tègghi negeri sè bâḍâ è Sorbhâjâ, Jhâbâ Tèmor. Molana, ITS èpadhâddhi sareng Yayasan Perguruan Tinggi Teknik (YPTT), sè èpimpin sareng Ḍr. Angka Nitisastro, è tangghâl 10 Nopèmber 1957.

HUT lu-ghâlluna ITS èraya'aghi è tangghâl 10 Nopèmber 1960, bân nyamana "ITS" awwâllâ èghunaaghi è Paratoran Pamarènta No. 9 taon 1961 (èberlakuaghi è tangghâl 23 Maret 1961). Visi awal ITS panèka ka'angghuy ngajhâri para pamimpin sè unggul è ḍâlem èlmo bân tèknologi, ka'angghuy ngangka' Republik Inḍonesia dhâddhi naghârâ sè peradabhân maju.

Kampus ITS Sukolilo aghâdhui 180 hektar tana, kalabân total area bangunan sekitar 150.000 m2. Salaèn jâriya, bâḍâ Kampus Manyar, sè èghuna'aghi sareng Program Teknik Sipil D-4, kalabân èbângunna 5.176 m2, bân Kampus ITS Cokroaminoto, sè èghuna'aghi ka'angghuy program Master  Manajemen bân pan-bârâmpan lembaga kolaboratif, kalabân èbângunna 4.000 m2.

## Etimologi
ITS èpadhâddhi sareng para pejuang kamardhika'an Inḍonesia è taon 1957, sè èbâgi ḍâ' Ḍr. Angka Nitisastro, Soedjasmono, Kyai Haji Yahya Hasyim, bân èḍukung sareng Roeslan Abḍulgani. Ka'angghuy melestarikan rèwayat nyama aslina, oca' "Nopember" neng akronim ITS ta' eoba dâddhi "November" akadhi kosa kata standar neng Kamus Besar Indonesia. 

#### Artena Oca' bân Eja'an
Maske èpaddhek tello taon sabellunna taon 1960, ITS resmi èpadhâddhi tangghâl kalahiranna sè kateppa'an kalabân arè pahlawan è taon 1960. Tangghâl 10 Nopèmber, kalabân v, èwakili nyamana bulân sè kapèng sabellas è kalenḍer Gregorian. Ḍâlam Kamus rajâ bhâsa Inḍonesia ta' ètommo oca' Nopember karena standarnya bulân November.

#### Pendirian

#### 1957
Cabang Jhâbâ Tèmor Institut Ilmu Inḍonesia (PII) ngajhâk lustrum sè lu-ghâllu, bân gagasan ka'angghuy mabâḍâhaghi lembaga penḍiḍighân tegghi èmolaè polè. Hasèlla, Ḍr. Angka Nitisastro, ḍokter umum, èbhârengi para insinyur ḍâri cabang PII Jhâbâ Tèmor, motossaghi ka'angghuy mabâdâ'aghi Yayasan Perguruan Tinggi Teknis.

pan-bârâmpan alasan otama ka'angghuy maddhek yayasân panèka:

* Tana Inḍonesia sè lèbâr bân bânnya', sombher ḍaya alam sè ghi' ta' èmanfaataghi.

* Kaparlowan ra-kèra 7.000 insinyur ka'angghuy alaksana'aghi program pembangunan bân inḍustri è ḍâlem naghârâ.

* èbhândhingaghi bân jumlah insinyur è naghara-naghara maju bân berkembang laènna, sè jhâu parbhidhâ'anna

#### Tanggal 17 Agustus 1957
Yayasan Perguruan Tinggi Teknik (YPTT) resmi èpaddek, èpimpin sareng Dr. Angka Nitisastro. Yayasan ka’dhinto epaddek menangka forum kaangguy merte’e kalakowan se langkong lanjhang tor adiskusi’agi dhalem sadhaja akibat se badha hubunganna sareng pangambilan kapotosan kaangguy makowat tekad kaangguy maddek Perguruan Tinggi Teknik e kottha Sorbhâjâ.

## Sombher
Politeknik Negeri Madura

Politèknik Naghâri Mâdhurâ otabâ POLTERA arèya parghuruwan tèngghi naghâri (PTN) sè nengngennè Polo Mâdhurâ, tepatèpon è Camplong – Sampang. Paddheghân Poltera èmolaè bi' yayasan Bina Sampang Mandiri (BSM) bân teros aobâ status dâddhi PTN bâkto dâtengnga Mendikbud. Saamponna, parèshmèan Poltera bâḍâ è bâbâna Kèmantèrian Risèt, Tèknologi, bân Pândhidhigan Tèngghi Republik Indonesia (Kemenristekdikti RI) molaè èrèshmèaghi dâddhi PTN sè nuyul dâ' ka tèknologi maritim bân pallajârân.

## Pâmbukka'

### Addâgghâ Kampus Politeknik Negeri Madura mènangka Politeknik sè kataratas.
Paddheghân Politèknik Mâdhurâ, prosès molaèna èmolaè bi' Yayasan Bina Sampang Mandiri (BSM), sè èkopalaè bi' Ir. Mohammad Syaifurrahman Noer, orèngnga rèya sè lebbi akrab èolok bi' nyama Cipung, pottra dâri H. Mohammad Noer, mantan Ghubèrnur Jhâbhâ Tèmor. Parkara rèya ètarèma kalabân senneng bi' Bupatè Sampang bâkto jârèya. Saamponna, Yayasan BSM akèrjâ bhârângan bi' pamarèntah Kabupatèn Sampang ngalakoaghi pèkkèran jârèya, bân sepakat mèlè nyama Politèknik Mâdhurâ (POLTERA). Kèmantèrian Pândhidhigan bân Kabudhâjâ'ân (Mendikbud) Indonèsia, Prof. Dr. Ir. H. Mohammad Nuh, DEA. (Masa jâbhâtân 22 Oktobâr 2009 - 20 Oktobâr 2014) ampon aparèngaghi pangharga'ân sè loar biasa dâ' ka pammonta'an paddheghân Politèknik Mâdhurâ. È bâkto orèngnga dâteng dâ' ka lokasi kampus Politèknik Mâdhurâ è tângghâl 12 Mèi 2012, orèngnga ngoca'aghi mon Politèknik Mâdhurâ rèya bhâkal teros dhâddhi Politèknik Naghârâ, oca'na Mendikbud Indonèsia è pèriyodhè jârèya sè arèya almamater dâri Institut Tèknologi Sapoloh Nopèmber (ITS) Surabaya, ta' èrassa parkara rèya bhâkal dhâddhi dhasar bhuḍi kasèriussan Kemendikbud RI è dâlem ngembangaghi Politèknik Naghârâ è Mâdhurâ. Paddheghân Poltera anḍi' tojjuwan ka'angghuy mongghui kaparlowan SDM sè abhuḍi bhâghus (Cerdas, Unggul, Barmartabat) ka'angghuy sèktor indhustri sè lulussanna èsèappaghi dâddhi palako è dâlem mângon naghârâ.

Status kalèmbâghâ'ân ampon jhellas bi' bâḍâna Permendikbud 67/2012 sè ngoca'aghi Poltera arèya politèknik naghârâ, samentara dhukongngan duna ra-kèra 75 miliar sampè' 100 miliar sè èpafadhâ secara bâr-sâbhâr.

-Prof. Dr. Ir. H. Muhammad Nuh, DEA.

### Nojjhu dâ' Kampus Anyar Politèknik Naghârâ Mâdhurâ Anḍi' Kampus Dhibi' è Sampang
Manorot dâ' Atoran Prèsidèn No. 10 Taon 2016, Poltera arèya sala sèttong dâri 35 Parghuruwan Tèngghi sè ampon ètettepaghi dâddhi PTN anyar. Sâbhâghiyân dhibbi' PTN Anyar rèya molaèna asalla dâri parghuruwan tèngghi swasta. Poltera paddhek è taon 2012 dhisar dâri pèkkèran Yayasan BSM, bân saamponna lèbhât Kapotosan Mendikbud No. 67 Taon 2012 ètettepaghi dâddhi parghuruwan tèngghi naghârâ.

## Sombher