open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kasoltanan Mataram

**Kasoltanan Mataram** otabâ **Kasonanan Mataram** (bhâsa Jhâbâ: ꧋ꦤꦒꦫꦶꦏꦱꦸꦭ꧀ꦠꦤꦤ꧀ꦩꦠꦫꦩ꧀, Pèghu: نڮاري كسولتانن متارام tarjemma *Nagari Kasultanan Mataram*) panèka kraton Islam è Polo Jhâbâ ḍâri ahèr abad ka-16, nalèkana Panembhâ'ân Senapati ènobataghi ḍhâddhi rato, kantos 1755, nalèkana Mataram èbâgi dhâddhi naghârâ-naghârâ lebbi kènè' ḍâlem Parjhânjhiyân Giyanti. Kraton panèka èpèmpèn sareng Bhângsa Mataram.

## Sajhârâ

### Pambhângonan bân Parkembhângan
È saparapat abad ka-16 M, wilajâ Kasoltanan Mataram aropa'aghi bâgiyân ḍâri wilajâ Kasoltanan Pajang. Kaḍuḍughânna mènangka kaḍipatèn kalabân pangobâsana panèka Ki Ageng Pamanahan. Sa'amponna Panembhâ'ân Senapati akobâsa è Kaḍipatèn Mataram, Ki Ageng Pamanahan mamèsa wilajâna ḍâri Kasoltanan Pajang bân maddhek Kasoltanan Mataram. Kasoltanan Mataram èpaddhek sareng Ki Ageng è taon 1586. Saterrossa è taon 1586 wilajâ Pajang ampon dhâddhi bâgiyân ḍâri kaḍauladhân Kasoltanan Mataram ètoro'è panyerra'an tahtana Pajang sareng Pangèran Benawa ḍâ' Panembhâ'ân Senapati. Parkembhângan Mataram panèka sanget rajâ bân kowat saèngghâ sabâgiyân bânnya' *sejarawan* saroju' jhâ' ka'ḍissa ampon èpaddhek sa'abiddhâ pan-bârâmpan *generasi* *perintis* Mataram.

## Sombher
Kraton Sumedang Larang

Kraton Sumedang Larang (aksara Sondhâ: ᮊᮛᮏᮃᮔ᮪ ᮞᮥᮙᮨᮓᮀ ᮜᮛᮀ) panèka sala sèttong kraton kènè' è Polo Jhâbâ bâgiyân bârâ' sè manjheng è abad ka-16 M samarèna bhubhârrâ Kesultanan Ḍemmak. Kakalonta'an kraton panèka ta' nonjol saka'ḍimma Kesultanan Ḍemmak, Mataram, Banten, bân Cirebon ḍâlem *literatur* sajhârâ kraton-kraton Islam è Inḍonèsia. Namong kabâḍâ'ân kraton panèka abherri' bhuktè sajhârâ sè sanget kowat pangarona è kalanganna orèng Sondhâ ḍâlem proses panyebbhârân aghâma Islam, saka'ḍimma sè èkalako lu-ghâlluna sareng Kesultanan Ḍemmak, terros Kesultanan Cirebon bân Kesultanan Banten. *Proses Islamisasi* èkalako sareng Kesultanan Ḍemmak bisa saèngghâ masyarakat Sumedang sè sabellumma negghu' alèran kaparcajâ'ân *Sunda Wiwitan*, on-laon negghu' kayâkinan Islam.

## Sajhârâ
Kraton panèka èpaddhek è taon 721 M sareng Prabu Tajimalela, katoronan ḍâri rato Wretikandayun ḍâri Kraton Galuh, è wilajâ rè-karèna Kraton Tembong Agung. Kraton panèka jhughân toman èkennal kalabân nyama Kraton Himbar Buana sabelumma aghântè nyama dhâddhi Sumedang Larang. Sumedang Larang statussâ mènangka bâgiyân ḍâri Kraton Sondhâ bân Galuh antara abad ka-8 kantos abad ka-16 M, è ka'ḍimma pangobâsana bâḍâ è bâbâna pangobâsa kapèng ḍuwâ' Kraton Sumedang Larang. Èbhu Kotta Sumedang Larang è bâkto pamaddhegghânna bâḍâ è Citembong Girang, sè samangkèn maso' ḍâlem wilaja dhisa Cikeusi, kacamatan Darmaraja, kabupatèn Sumedang. 

## Sombher
Sule

Sutisna (lahèr 15 Nopèmber 1976) sè lebbi èkennal kalabân asma **Sule** èngghi panèka palakon, pelawak, prèsènter, sareng YouTuber Inḍonèsia.

## Kaoḍi'ân awwâlna
Sule lahèr è Cimahi, Jhâbâ Bârâ', tangghâl 15 Nopèmber 1976 (manabi è sorat kabinna ètolès Bandung, 15-11-1973). Salèrana lahèr mènangka dhâddhi ana' nomer ḍuwâ' ḍâri empa' satarètanan ḍâri pasangan Dodo Mulyana (adhingghâl dhunynya taon 2017) sareng Engkom Komara. Ramana èngghi panèka sorang sè ajhuâlân ba'so kalabân cara alèng-lèng. Ramana malolo acon-locon yor aghâbây orèng sè mellè ba'sona lako aghellek. Bakat alawak Sule asalla ḍâri ramana. Kaka'na anyama Iwan Setiawan.

Sule akrab èolok Entis Sutisna sareng èbhuna. Asmana Sule tamaso' jhulughân maghârsarè kampongnga kaangghuy orèng sè towa sè ghi' ènga' na'-kana'. Sule èngghi panèka singkadhân ḍâri oca' susut lého sè ḍâlem bhâsa Sondhângaghungè artè  è ḍâlem bhâsa Inḍonèsiana.

Sule, sè toman èajhâri sareng pelawak sè ampon ngaḍâ' sè asmana Kang Ibing panèka, ampon ngaghunghè bakat alawak sajjhek kellas 3 SD. Bâkto ka'rowa, Sule sè ghi' kènè' segghut tampil è acara Agustus-ân.

Sule ajhâlânè pamolangna è Sakolaan Menengnga Karawitan Inḍonèsiana (SMKI) Bandung sè samangkèn ampon aobâ nyama dhâddhi SMK Negeri 10 Bandung. Saamponna lulus, salèrana akabin sareng Jubaedah è taon 1997 nalèkana omorna 19 taon. Pas, salèrana akuliah è Sakolaan Tèngghi Seni Inḍonèsia (STSI) Bandung sè samangkèn ampon anyama Institut Seni Buḍâjâ Inḍonèsia Bandung. Namong ta' sampè' marè. 

## Kaoḍi'ân Dhibi'èn
È tangghâl 20 Sèptèmber 2018, Suli resmi apèsa sareng Lina Jubaedah, raji lu-ghâlluna. Lina mènta pèsa ḍâ' ka Sule è tangghâl 26 April 2028. Siḍang lu-ghâlluna èlaksanaaghi tangghâl 7 Junè 2018. Carèta bâḍâna orèng katello' panèka èsangka dhâddhi sabâbbhâ pèsana kaḍuwâna. Almarhum Lina adhingghâl dhunynya è tangghâl 4 Jânuwari 2020 sabbhân. Pasangan panèka ngaghunghè tello' ana' lakè' sareng sèttong ana' binè'.

## Sombher
Mary Helen Johnston

**Mary Helen Johnston** (lahèr 17 Sèptèmber 1945) panèka matan astronot bân èlmowan binè' sè asalla ḍâri Amèrika Serikat. mary aktif alako kalabân NASA mènangka insinyur è taon 1960-ân bân 1970-an. È bâkto aktiffâ alako è *Marshall Spaceflight Center*, Mary anḍi' pangkat mènangka insinyur spesialis buwâ'ân ka'angghuy astronot abhâreng èlmuwan sè laèn. Èlmowan-èlmowan ghânèka arancang proyek bân eksperimen praktis è ḍâlem *Spacelab Shuttle*.

## Kaoḍi'ân Awwâl bân Pamolangan
Mary Helen Johnston lahèr è Tasè' Palem Bârâ', Florida bân jâ-rajâ è *Spacelab Shuttle*. Molaè ghi' kènè', Mary *tarinspirasi* ḍâ' bidang teknik bân *eksplarasi* lowar angghâsa sareng kaḍâtengnganna *Sputnik* bân kabâḍâ'ânna *Kennedy Space Center* sè semma' kalabân romana.

Mary lulus è taon 1966 kalabân gellar *Bachelor of Science* è bidang teknik ḍâri Universitas Naghâra Bâgiyân Florida (bhâsa Inggris: *Florida State University* (FSU)) bân ngaollè gellar Bachelor of Science è taon 1969. È taon 1973, Mary ngaollè gellar doktor è bidang teknik metalurgi ḍâri Universitas Florida è bâbâna bimbingan David H. Baldwin. Mary aropa'aghi bâbinè' lu-ghâllu sè narèma gellar teknik ḍâri FSU. Ngennaè masa kuliyâ, mary nyata'aghi jhâ' è bâkto ghânèka kabâḍâ'ânna bhidhâ karana salanjhângnga bâkto lakona, Mary lebbi segghut bâḍâ è lingkungan karjâ sè kabânnya'an èssè orèng lakè'.

## Lako è NASA
Mary molaè alako è *Marshall Space Flight Center* (MSFC) NASA bâkto ghi' akulyâ ḍâri taon 1963 kantos 1968 bân resmi alako mènangka ahli *metalurgi* è taon 1968.

È taon 1974, abhâreng Doris Chandler, Carolyn S. Griner, dan Ann Whitaker, Mary maso' ka ḍâlem *simulasi* misi lowar angghâsa è *General Purpose Laboratory* (GPL) MSFC. *Simulasi* sè ènyamaè *Concept Verification Test* (CVT) No. 4 panèka amolaè sa'abiddhâ lèma arè, molaè 16 Ḍèsèmber bân ngujhi sabellâs *eksperimen* ka'angghuy èterrappaghi è *Spacelab* pesawat ulang-alik. Lingkungan pangojiyân èghâbây nyaropaè kabâḍâ'ân pesawat ulang-alik kajhâbhâna *gravitasi* nol. Mary mèmpèn tello' eksperimen bân abhânto pangebhângan teknik sè bhâkal èghuna'aghi è *Spacelab*.

## Sombher
Mahalini Raharja

Ni Luh Ketut Mahalini Ayu Raharja (lahèr 4 Maret 2000), lebbi èkennal kalabân nyama **Mahalini**, èngghi panèka sorang penyanyè-tokanh nolès laghu sareng palakon ḍâri bhângsa Inḍonèsia. Lahèr tor èparajâ è Dènpasar, Bhâli, Mahalini ngawwâlè karèrna è inḍustri musik kalabân singgel sè ajuḍul "Kèbâ Ka'rowa Abâli" è taon 2015. Namong, salèrana molaè ngaollè perhatian ḍâri publik saamponna dhâddhi juara nomer lèma' è lomba Indonesian Idol mosèm nomer sapolo. Saamponna alomba, Mahalini agabung kalabân perusahaan rekkaman Hits Records tor makalowar singgel sè kadhibi' "Alabân Restu" sè ngèbâ salèrana ngaollè penghargaan lu-ghâlluna è inḍustri musik mènangka dhâddhi New Artist of the Year ḍâri Inḍonèsian Music Awards 2022.

Album kaghungna Mahalini, Fábula, èpakalowar è awwâl taon 2023 tor suksès ngaollè posisi nomer sèttong è tangga musik digital è ḍuwâ' naghâsare, Inḍonèsia sareng Malaysia. Album kasebbhut samangkèn èangghep rèkor mènangka album Inḍonèsia palèng kalonta è salanjhângnga sajhârâna Spotify tor album Inḍonèsia sè lu-ghâlluna ḍâpa' sèttong miliyar streaming è bulân Ḍèsèmber 2023. Salaèn ka'rowa, Mahalini tamaso' penyanyè Inḍonèsia kalabân orèng sè mèreng palèng bânnya' bhen bulân è Spotify èngghi panèka 10,3 Juta è akhèr Junè 2023. Mahalini jhughân ampon suksès mabâḍâ konsèr kadhibè' album Fábula sabânynya' tello kalè, èngghi panèka ḍukalè è Malaysia tor sakalèan è Inḍonèsia.

## Kaoḍi'ân awwâlna sareng pamolangna
Mahalini lahèr kalabân nyama Ni Luh Ketut Mahalini Ayu Raharja è tangghâl 4 Maret 2000 è Kotta Dènpasar, Propènsi Bhâli. Salèrana èngghi panèka ana' nomer tello' ḍâri pasangan I Gede Suraharja sareng Ni Nyoman Serini. Salèrana ngaghungè ḍuwâ' kaka' lakè' sè anyama I Gede Dion Raharja ssreng I Made Jody Raharja. Mahalini lahèr ḍâri kalowarga sè ngaghungè aghâma Hinḍu tor asuku adhât Bhâli. Ni luh ngaghungè artè kalemènna orèng binè' tor Ketut ngaghungè artè ana' nomer empa'. Mahalini ngaki jhâ' salèrana kodhu anyama Komang/Nyoman sè ngaghungè artè ana' nomer tello', namong kaparcajâ'ân kalowargana ta' ngaollèaghi angghuta kalowargana ngaghungè nyama kasebbhut karana nyâbâbaghi sakè'. Mahalini mataḍâ' massa kènè'na è Ḍusun Banjar Aseman Kawan, Tibubeneng, Kuta Ḍâjâ, Kabhupatèn Badung.

## Sombher
Rayyanza Malik Ahmad

**Rayyanza Malik Ahmad**, jhughân sè èkennal kalabân Ajja, sabelluna Cipung (lahèr 26 Nopèmber 2022) èngghi panèka artis sè ghi' kènè' è Inḍonèsia. Rayyanza tamaso' pottra ḍâri Raffi Ahmad sareng Nagita Slavina. È omor ḍuwâ' taon, salèrana ampon narèma 7 penghargaan è inḍustri hiburan.

## Kaoḍi'ân awwâlna
Rayyanza Malik Ahmad lahèr pokol 07.36 WIB, tangghâl 26 Nopèmber 2021 è RSIA Bunda Jakarta. Salerana lahèr lèbât operasi sèsar kalabân berrâ' 3,095 gram tor lanjhângnga 48 cm. Rayyanza èngghi panèka ana' nomer ḍuwâ' ḍâri pasangan artis Inḍonèsia, Raffi Ahmad sareng Nagita Slavina. Salèrana ngaghungè kaka' lakè' sè asmana Rafathar Malik Ahmad. Asmana Rayyanza ngaghungè artè "akadhi cahaya genteng sè ghu'-lagghu' dhâddhi raja", kalabân arepphen salèrana bisa dhâddhi sè matèra' tor pamimpin, manabi Ahmad èngghi panèka asmana kalowargana.

## Citra Publik
Rayyanza ngaghungè nyama ologhân "Cipung" sareng maghârsarè. Asma kasebbhut awwâllâ èngghi panèka ologhân sayang kaangghuy Rayyanza ḍâri èbhuna Nagita. Èbhuna ngolok kalabân nyama Cipung karana èksprèsi lèbur ḍâ' ka èksprèsi mowa tor kalakoânna Rayyanza sè loco. Èawwalè ḍâri hal kasebbhut, rèng-orèng sè semma' tor orèng sè lèbur ka Rayyanza jhughân noro' ngolok Rayyanza kalabân asma Cipung.

## Karèr
Lahèr ḍâri kalowarga artis adhâddhiyaghi Rayyanza dhâddhi sorota sajjhek salèrana lahèr. Salèrana segghut muncul è ḍâlem vlog sè bâḍâ è YouTube RANS Entertainment ssrta dhâddi tamoy è samacemma acara tèlèvisi. Rayyanza ngaollè penghargaan lu-ghâlluna mènangka *Gorgeous Baby* dari Infotainment Awards 2022 sè èpabâḍâ sareng Surya Citra Mèdia kaangghuy aparèng aprèsiasi ka artis è dunia hiburan. È bulân Maret 2023, salèrana èkaparcajâ dhâddhi duta merek ḍâri produk MPASI, Bumbu Bunda. È bulân sè sami, Rayyanza ngaghungè akun Instagram dhibi'èn kalabân nyama pangangghuy tercipungcipung sè ampon aktif sajjhek 13 Maret 2023. Korang ḍâri 24 Jhâm, akunna ampon ngaghunghè 492 èbu orèng sè noro' tor sajân atambâ sampè' sajuta orèng sè noro' è tangghâl 21 Maret 2023 tor ampon ngaollè lencana centang bhiru.

## Sombher
Nikolaus von Jacquin

**Nikolaus Joseph Freiherr von Jacquin** otabâ Baron **Nikolaus von Jacquin** (16 Pèbruwari - 26 Oktober 1817) panèka èlmowan è bidang kedokteran, kimia, bân botani.

## Kaoḍi'ân
Karana lahèr è Leiden è Bâlândhâ, Nikolaus akuliyâ kaḍokterran è Universitas Leiden, saterrossa ngallè ka Paris bân sa'amponna ka'ḍinto ka WIna, Austria. Antarana taon 1755 kantos 1759, Nikolaus èkèrèm ka Hinḍia Bârâ' bân Amèrika Tengnga sareng Francis I ka'angghuy ngompollaghi tamennan sè bhâkal èpadhâddhi bu-obuwân maligi Schönbrunn bân Nikolaus bisa ngompollaghi koleksi kèbân, tamennan, ban sampel meneral.

## Terbi'ân

* *Enumeratio systematica plantarum* (1760)
* *Enumeratio Stirpium Plerarumque* (1762)
* *Selectarum Stirpium Americanarum* (1763)
* *Observationum Botanicarum* (kapèng 1)
* *Hortus Botanicus Vindobonensis* (3 volumes, 1770–1776).
* *Florae Austriacae* (5 *volumes*, 1773–1778)
* *Icones Plantarum Rariorum* (3 *volumes*, 1781–1793)
* *Plantarum Rariorum Horti Caesarei Schoenbrunnensis* (4 *volumes*, 1797–1804)
* *Fragmenta Botanica 1804–1809* (1809)
* *Nicolai Josephi Jacquin collectaneorum supplementum*
* *Oxalis :Monographia iconibus illustrata*
* *Dreyhundert auserlesene amerikanische Gewächse nach linneischer Ordnung* (asareng Zorn, Johannes)
* *Nikolaus Joseph Edlen von Jacquin's Anfangsgründe der medicinisch-practischen Chymie: zum Gebrauche seiner Vorlesungen* . Wappler, Wien 1783 *Digital edition by the University and State Library Düsseldorf.*
* *Nikolaus Joseph Edlen von Jacquin's Anfangsgründe der medicinisch-practischen Chymie: zum Gebrauche seiner Vorlesungen* . Wappler, Wien 2. Aufl. 1785 *Digital edition by the University and State Library Düsseldorf.*

## Sombher
Prasetyo Hadi

Prasetyo Hadi (lahèr 28 Oktober 1979) panèka politikus Indonesia dâri Partai Gerakan Indonesia Raya (Gerindra) sè ajabat mènangka Menteri Sekretaris Naghârâ sejjhâk 2024.

Sabelluna, Prasetyo ajabat mènangka angghuta  DPR-RI sejjhâk 1 September 2020 aghentè'è Harry Poernomo sè nyorot bulân Juli 2020. È bâkto panèka, salèrana abekkèlè daèrah pèlèyan  Jhâbâ Tengnga VI, sè aropa Purworejo, Wonosobo, Magelang, Temanggung bân Kottah Magelang. Prasetyo panèka kader Partai Gerakan Indonesia Raya, salèrana andi' tugas è Komisi II è bidang  pamarènta'an Dâlem Naghârâ bân Otonomi Daèrah; Aparatur Naghârâ bân Rèformasi Birokrasi; Kapemiluan; bân Pertanahan bân Rèforma Agraria.

## Kaodi'ân awwâl
Prasetyo lahèr tangghâl 28 Oktober 1979 è Ngawi. Salèrana molaè asakola è SD Katolik Santo Yosef è taon 1986 bân lulus taon 1992. Salèrana alanjut ka SMPN 2 Ngawi bân lulus taon 1995. Saellana lulus, salèrana lanjut ka  SMA Taruna Nusantara Magelang bân lulus taon 1998. Salèrana ollè gellar sarjana dâlem bidang Konservasi Sombher Daya Hutan sè èkaollè dâri Universitas Gadjah Mada (UGM) taon 2006.

## Karir
Sejjhâk taon 2008, salèrana dhâddhi bâgiyân dâri Partai Gerakan Indonesia Raya kalabân ajabat mènangka Katua Organisasi, Kaderisasi, bân Kaangghuta'an Dèwan Pimpinan Pusat. Salèrana ajabat mènangka komisaris è PT Sentra Strategis Indonesia taon 2014 kantos 2020 bân Direktur Utama PT Tusam Hutani Lestari è dâri taon 2016 kantos taon 2020. PT Tusam Hutani panèka perusahaan andi'na Prabowo Subianto bân jhughân dhâddhi kennengngan lakona  Joko Widodo. Tangghâl  1 September 2020, salèrana aghentè'è Harry Poernomo sè nyorot saellana ngajuwaghi ghughadhân perdata dâ' partaiya, maskè akhèrra è tarèk. Salèrana atugas è Komisi II. tangghâl 21 Oktober 2024, salèrana ajabat mènangka Menteri Sekretaris Naghârâ. 

## Kaodi'ân pribadi
Salèrana akabin è taon 2010 sareng Wahyu Fibriyanti bân andi' duwâ' ana'.

## Tandhâ Kahormadhân
Indonesia: Bintang Mahaputera Otama (25 Agustus 2025)

## Sombher
Pratikno

Pratikno (lahèr 13 Februari 1962) panèka akademisi bân politikus Indonesia sè ajabat mènangka Menteri Koordinator bidang Pembangunan Manossa bân Kebudhâjâ'ân sejjhâk 21 Oktober 2024. Sabelluna, salèrana panèka Rèktor Universitas Gadjah Mada. Salèrana jhughân toman ajabat mènangka Dèkan Fakultas Èlmo Sosial bân Politik UGM. Dâlem Pilpres 2009 lambâ', salèrana ollè kaparcajâ'ân KPU ghâbây dhâddhi sala sèttong moderator debbat calon Prèsidèn.

## Pendidikan
Pratikno amolaè pendidikan è Bojonegoro. Salèrana asakola SMP Padangan (samangkèn SMPN 1 Padangan Bojonegoro), pas alanjut pendidikan ka SMPP Bojonegoro (samangkèn SMAN 2 Bojonegoro). Pratikno lulus SMPP è taon 1980.

Salastarèna panèka, è pendidikan tèngghi, Pratikno ollè gellar Sarjana Èlmo Pamarènta'an, Fakultas Èlmo Sosial bân Èlmo Politik, Universitas Gadjah Mada taon 1985. Pas alanjut pendidikan magisterra è bidang Administrasi Pembangunan è Inggris. Pratikno ollè gellar Master of Social Science (M.Soc.Sc.) dâri Birmingham University è taon 1991. Alanjut ajhâlâni pendidikan doktoral bidang Èlmo Politik è Flinders University, Australia. Salèrana ollè gellar Doktor Filsafat è taon 1997.

Bulân Desember 2008, salèrana èresmiyaghi mènangka ghuru rajâ bân profèsor bidang Èlmo politik dâri Universitas Gadjah Mada.

## Pamarènta'an bân politik

### Menteri Sekretaris Naghârâ
È taon 2014, salèrana èyangka' dhâddhi Menteri Sekretaris Naghârâ (Mensesneg) sareng Prèsidèn ka-7 Indonesia Joko Widodo. Salèrana èkaparcajâ ajabat 2 periode bân dhâddhi tanang kanganna Prèsidèn Joko Widodo. Pratikno È bâkto ajabat ngumummaghi parnyata'an Prèsidèn bân nyoson sacara administrasi atoran Prèsidèn kantos kapotosan Prèsidèn.

È awwâl taon 2015, Budi Gunawan dhâddhi calon tongghâl Kapala Kapolisian Republik Indonesia (Kapolri), tapè ollè kontrovèrsi polana ta' abit saellana nyalon, Budi Gunawan èteptepaghi mènangka tarsangka korupsi sareng Komisi Pemberantasan Korupsi. Mensesneg Pratikno mènta Budi Gunawan ghâbây nyorot mènangka calon Kapolri. Korang lebbi saminggu saellana, Pratikno abâlâ katerrangan pers Prèsidèn sè nyalonaghi Badrodin Haiti mènangka calon tongghâl Kapolri.

Bulân Mei 2015, Mensesneg Pratikno alanti' Kapala Sekretariat Prèsidèn, Kapala Sekretariat Bekkèl Prèsidèn bân 4 Deputi Sekretariat Bekkèl Prèsidèn.

Bulân November 2017, Mensesneg Pratikno asareng Direktur Jenderal Konservasi Sombher Daya Alam bân Èkosistem, Kamenterian Lingkungan Odi' bân Kehutanan makalowar Kawasan Hutan Kalabân Tojjhuwân Khusus (KHDTK) Getas-Ngandong mènangka area pangembhângan pendidikan bân palatihan dâlem pangelolaan hutan dâ' civitas akademika Universitas Gadjah Mada.

## Sombher-sombher
Filipus II ḍâri Makedonia

**Filipus II dari Makedonia** (bhâsa Yunani: Φίλιππος Β΄ ὁ Μακεδών; 382–336 SM) iyâ arèya rato (*Basileus*) Makedonia ḍâri 359 SM sampè' ghân kapatèyanna è taon 336 SM. Salèrana aropa'aghi angghuta dinasti Argeadai, pendiri karajhâ'ân kona, bân ramana Aleksander Agung

## Kehidupan

### Taon-taon awwâl
Filipus iyâ arèya potra nomer 3 Rato Amyntas III bân Euridike I. E masa ngoḍâna, salèrana oḍi' selama tello taon (korang lebbi 368-365 SM) mènangka sandera è Thebes è bengkona Jenderal Rammenes mènangka keamanan ka'angghuy keta'atan aliansi antara Thebes bân tarètan Filipus Aleksander II. E Thebes, Filipus bisa kagum ka keterampilanna tentara Thebes, sè èyorganisasi ulang moso Epaminondas, è taon 371 SM ḍâlem Pertempuran Leuktra, Sparta, sè sampè' bâkto rowa èyangghep ta' bisa èpakala Dâlem pertempuran terbuka, ella èpakala bân mèla ḍâri rowa pas majhâghâ hegemoni Thebes. Filipus pas amanfa'attaghi pangalaman sè èkaollè è ḍissa', neng è bidang militer otabâna è bidang diplomatik. Hany bâktona kakandana Perdika III dhâddhi rato è pamarènta'anna Ptolemaios ḍâri Aloros, jârèya abâli ḍâri Thebes.

## Sombher


## Pranala Lowar

* A family tree focusing on his ancestors Diarsipkan 2022-04-07 di Wayback Machine.
* A family tree focusing on his descendants Diarsipkan 2008-10-06 di Wayback Machine.
* Plutarch: Life of Alexander Diarsipkan 2020-06-01 di Wayback Machine.
* Pothos.org, Death of Philip: Murder or Assassination?
* Philip II of Macedon Diarsipkan 2023-03-31 di Wayback Machine. entry in historical source book by Mahlon H. Smith
* The Burial of the Dead (at Vergina) or The Unending Controversy on the Identity of the Occupants of Tomb II
Galba

**Lucius Livius Ocella Sulpicius Galba** (24 Ḍèsèmber 3 SM – 15 Jânuwari 69 M) iyâ arèya Kaisar Romawi sè akobâsa selama pèttong bulân ḍâri taon 68 M sampè' ghân 69 M. Galba aropa'aghi sala sèttong ḍâri pa'empa' kaisar sè marènta è taon sè èkennal mènangka "Taon Empa' Kaisar'. Sabellunna dhâddhi kaisar, salèrana aropa'aghi senator Romawi sè anḍi' karier militer bân politik sè lanjhâng bân èhormadhi. Maskè akobâsaè ghun sakejjhâ', pamarènta'anna ètanḍhâi moso reformasi sè ngusaha'aghi mateppa' stabilitas saellana kakacowanna è ahèr kakobâsa'an Nero.

## Kehidupan Awal
Galba lahèr tangghâl 24 Ḍèsèmber 3 SM è Terracina, Italia, ḍâri kalowarga aristokrat Romawi sè soghi bân anḍi' pangaro. Nyama aslina iyâ arèya **Lucius Livius Ocella**, tapè marèna salèrana pas ngadopsi nyama "Sulpicius Galba" saellana dhâddhi ana' angkaddhâ bhângsawan. Salèerana èkennal mènangka individu sè cè' disiplinna bân sederhana, serta anḍi' reputasi mènangka jenderal sè tegas bân efektif.

## Karier Politik dan Militer
Karier Galba èmolaè kalabân pengangatanna mènangka quaestor è masa pamarènta'anna Augustus. Salèrana pas aduduki jabatan penting akadhi praetor è taon 20 M bân konsul è taon 33 M è bâkto pamarènta'anna Tiberius. Galba jhughân èkennal atas kajhâjâ'ânna ḍâlem apimpin pasukan Romawi ḍâlem pan-bârâmpan kampanye militer è wilayah Jermania bân Afrika. E Jermania, salèrana mamennangngaghi pan-bârâmpan pertempuran alabân suku-suku lokal bân ngamannaghi perbatasanna Romawi.

## Sombher


## Pranala Lowar

* Galba.net: researching Galba's heritage Diarsipkan 2020-11-11 di Wayback Machine.
* Life of Galba Diarsipkan 2020-05-26 di Wayback Machine. (Suetonius; English translation and Latin original)
Otho

**Marcus Salvius Otho** (28 April 32 M – 16 April 69 M) iyâ arèya Kaisar Romawi sè akobâsâ selama tello bulân ḍâri Jânuwari sampè' ghân April 69 M, selama periode sè èkennal mènangka Taon Empa' Kaisar. Sabellunna dhâddhi kaisar, Otho aropa'aghi politikus bân komandan militer Romawi sè èkennal anḍi' hubungan semma' kalabân Kaisar Nero. Pamarènta'anna Otho ghun sakejjhâ', politik bân militerra ta' stabil, sè ḍi-buḍina dhâddhi kalana ḍâlem Perrang Tarètab Romawi bân bunuh dirina.

## Kehidupan Awal
Otho lahir di **Ferentinum**, Etruria (sekarang Ferento, Italia), pada 28 April 32 M. Ia berasal dari keluarga bangsawan dan kaya yang memiliki pengaruh di Romawi. Ayahnya, **Lucius Otho**, adalah seorang senator terhormat yang pernah menjabat sebagai konsul dan gubernur provinsi. Meskipun keluarganya dihormati, masa muda Otho dikenal sebagai pemberontak dan terlibat dalam banyak skandal sosial, yang membuatnya sering kali berada dalam pengawasan pihak berwenang.

Otho lahèr è **Ferentinum**, Etruria (satèya Ferento, Italia), è tangghâl 28 April 32 M. Salèrana anḍi' asal ḍâri kalowarga bhângsawan bân soghi sè anḍi' pangaro è Romawi. Ramana, **Lucius Otho** ,iyâ arèya senator sè terhormat sè perna ajabat mènangka konsul bân gubernur proovinsi. Maskè kalowargana èhormadhi, masa ngoḍâna Otho èkennal mènangka pemberontak bân noro' ka bânnya'na skandal sosial, sè madhâddhi segghut bâḍâ ḍâlem pengawasanna pihak berwenang.

## Silsilah Keluarga
Otho berasal dari keluarga bangsawan yang terkemuka di Romawi. Meski ia tidak memiliki keturunan langsung, pengaruh keluarganya tetap bertahan di kalangan aristokrasi Romawi. Keluarga Otho dikenal karena perannya dalam politik dan pemerintahan selama masa awal Kekaisaran Romawi.

Otho asalla ḍâri Kalowarga bhângsawan sè terkemuka è Romawi. Maskè salèrana ta' anḍi' katoronan langsung, pangaro kalowargana tettep bâḍâ è kalangan aristokrasi Romawi. Kalowarga Otho èkennal polana peranna ḍâlem politik bân pamarènta'an selama masa awwâl Kekaisaran Romawi.
Léopold II ḍâri Belgia

**Leopold II** (9 April 1835 – 17 Ḍèsèmber 1909) iyâ arèya Ratona Belgia sè nomer 2 ḍâri taon 1865 sampè' ghân 1909, bân sè majhâghâ serta sè nga'anḍi' Naghârâ Bebas Kongo ḍâri taon 1885 sampè' ghân 1908.

## Kehidupan awal
Leopol lahèr è Brussels tangghâl 9 April 1835, ana' sè nomer 2 ḍâri rato Belgia sè akobâsa, Leopol I, bân binèna sè nomer 2, Louise, potrèna Rato Louis Philippe ḍâri Prancis. Kaka'na sè palèng towa, Louis Philippe, Potra Mahkota Belgia, adhingghâl bâkto ghi' bhâji' taon 1834. Mènangka pewaris tahta, Leopold èberri' gelar Adipati Brabant è taon 1840. Revolusi Prancis taon 1848 mamaksa emba ḍâri pihak èbhuna, Louis Philippe, ka'angghuy buru ka Inggris. Louis Philippe adhingghâl omor saellana 2 taon, è taon 1850. Ebhuna Leopold sè rapuh kosè terpengaruh moso kamatèyan ramana sè kasehadhânna ta' bhâgus. Salerana adhingghal polana tuberkulosis è taon sè paḍâ, bâkto Leopold aomor 15 taon.

Tareetan binee'na Leopold, Charlotte dhaaddhi Permaisuri Carlota Daari meksiko taon 1890 an. Monarki Inggris baakto rowa, Rato Èbhu Victoria, iyaa areeya sapopo pertamana Leopol II,  eenga' jaareeya keeya lakeena Victoria, Pangeeran Albert, polana ramana leopold II, Rama Albert, Adipati Ernest I Daari Saxe-Coburg-Gotha, baan eebhu Victoria, Adipati Kent, sakabbhina aropa'aghi taretan kanDung. Baakto ghi' ngoDaana, Leopold II A tugas ee militer Belgia baan Daapa' ka pangkat letnan jenderal. Saleerana jhughaan atugas ee Seenat Belgia selama masa jaareeya.

## Referensi


## Pranala Lowar

* "The Political Economy of Power" Interview with political scientist Bruce Bueno de Mesquita, with an extended discussion of Leopold II halfway through
* "Reforming The Heart of Darkness" The Congo under Leopold II
* Interview with King Leopold II Publishers' Press, 1906
* *[https://web.archive.org/web/20110302081050/http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/storyville/congo.shtml Congo: White king, red rubber, black death]* Diarsipkan 2011-03-02 di Wayback Machine. A 2003 documentary by Peter Bate on Leopold II and the Congo
Vitellius

**Aulus Vitellius** (24 Sèptèmber 15 M – 20 Ḍèsember 69 M) iyâ arèya Kaisar Romawi sè marènta ḍâri 16 April sampè' ghân 20 Ḍèsèmber 69 M, selama periode kaco sè èkennal mènangka Taon Empa' Kisar. Vitellius iyâ arèya kaisar sè nomer 3 sè akobâsa è taon rowa saellana kamatèyanna Galba bân stabilitas kakobâsa'anna è tengnga gejolak politik bân militer sè nyapo' ka Kekaisaran Romawi.

iyâ arèya Kaisar Romawi sè marènta ḍâri 16 April sampè' ghân 20 Dèsèmber 69 M, selama periode kaco sè èkennal mènangka Taon Empa' Kisar. Vitellius iyâ arèya kaisar sè nomer 3 sè akobâsa è taon rowa saellana kamatèyanna Galba bân stabilitas kakobâsa'anna è tengnga gejolak politik bân militer sè nyapo' ka Kekaisaran Romawi.

## Kehidupan Awal
lahèr è Nuceria Alfaterna (satèya Nocera Inferiore, Italia) è tangghâl 24 Sèptèmber 15 M. Salèrana asalla ḍâri kalowarga bhângsawan sè anḍi' hubungan erat kalabân para kaisar sè sabelunna. Ramana, **Lucius Vitellius**, iyâ arèya senator terkemuka sè perna ajabat mènangka konsul bân gubernur è pan-barâmpan provinsi, serta èkennal mènangka penasihat setiana Kaisar Tiberius, Caligula, bân Claudius. Latar belakang kalowarga rèya aberri'âghi Vitellius akses ka lingkaran politik bân militer Kekaisaran Romawi ḍârina omor ngoḍâna.

Vitellius mataḍâ' masa ngoḍâna ḍâlem kaoḍi'ân aristokrasi Romawi,  èkennal polana kalèburânna ka kasennengngan bân kanè'madhân oḍi'. Salèrana noro' terlibat ḍâlem pan-bârâmpan skandal sosial, tapè polana koneksina kalowargana, salèrana tettep èyangkat ka pan-bârâmpan jabatan penting è pamarènta'anna Kaisar Caligula bân Claudius.

## Bibliography

### Primary sources

* Cassius Dio, *Roman History*, fragments of Book 64 (English translation by Earnest Cary on LacusCurtius).
* Plutarch, *Life of Galba* (English translation by A.H. Clough on Wikisource).
* Suetonius, *The Twelve Caesars, Vitellius* (English translation by John Carew Rolfe on Wikisource).
* Tacitus, *Annales (Tacitus)* (English translation by Alfred John Church and William Jackson Brodribb (1876) on Wikisource).

### Secondary sources

* Kelly, Benjamin (2007). "Riot Control and Imperial Ideology in the Roman Empire". Phoenix. 61 (1/2). Toronto: University of Toronto Press, Classical Association of Canada: 150–176. JSTOR 20304642.
* Varner, Eric (2017). "Nero's Memory in Flavian Rome". In Bartsch, Shadi; Freudenberg, Kirik; Littlewood, Cedric (eds.). The Cambridge Companion to the Age of Nero. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 238–258. .
* Biography at Livius
* Biography at De Imperatoribus Romanis
* Mattingly, Harold; Sydenham, Edward A.; Sutherland, C. H. V. (1984) [1923]. Roman Imperial Coinage, 31 BC to AD 69. Vol. 1. London: Spink & Son.

## Referensi

* Tacitus, Histories
* Suetonius, Lives of the Twelve Caesars
* Dio Cassius, Roman History
James Madison

**James Madison** (16 Maret 1751 – 28 Junè 1836) aiyâ arèy politikus Amèrika bân Prèsidèn Amèrika Serikat sè nomer 4 (1909 - 1917) Salèrana aropa'aghi sala sèttong *Bapak Pendiri* Naghârâ Amèrika Serikat.

## Biografi
James Madison èlahèrraghi è Port Conway. Virginia, tangghâl 16 Maret 1751. Salèrana ajhâr èlmo kesusastrân, filsafat, teologi bân ḍhâsar-ḍhâsar pamarènta'an è Universitas sè satèya èkennal mènangka Universitas Princeton, New Jersey.

Saellana tammat ḍâri universitas, salèrana nerrossaghi pangajhârânna è bidang hokom bân filsafat è bengkona. Sabellunna ajabat prèsidèn, salèrana ella anḍi' bânnya' pangalaman sè tèngghi, è antarana iyâ arèya; katowa panitia revolusioner è Virginia, angghuta delegasi Konvensi Virginia sè aberri' usulan sopajâ Kongres Kontinental ebentuk dhâddhi angghuta kongres kontinental bân torot nyoson  bân maessa'aghi ka 10 amendemen pertama ḍâri Konstitusi Amèrika. Amendemen rèya pas èkennal mènangka Piagam Hak-Hak Azazi, sè antara laèn, aberri' jaminan kebebasan pers bân kebebasan acaca è Amèrika Serikat.

Polana peranna nyoson bân maessa'aghi Konstitusi Amèrika Serikat, mèlana pas James Madison èsebbhut mènangka **''"Bapak Konstitusi"''.** Selama Konvensi panyosonanna konstitusi èlakonè, sabbhân arè James Madison aghâbây cateddhân palèng penting tentang kagiyadhân-kagiyadhân jonvensi kasebbhut.

Salèrana jhughân dhâddhi menteri lowar negeri bâkto Prèsidèn Thomas Jefferson. Mènangka menteri lowar negeri, James Madison ngusaha'aghi belliyânna wilayah Louisiana ḍâri Prancis. Wilayah rèya lanjhângnga ḍâri Teluk Mèksiko è lao' sampè' ka Kanada è Ḍâjâ, bân ḍâri songay Mississippi è tèmor, ghân Ghunong-ghunong Rocky è bârâ'. Li-belliyânna sè èlakonè taon 1803 rèya madhâddhi wilayah Amèrika Serikat lebbi ḍâri ḍukalè ḍâri lowas asalla.

## Referensi


## Pranala lowar

* James Madison at MetaLibri
George W. Bush

**George Walker Bush** (lahèr 6 Juli 1946) iyâ arèya Prèsidènna Amèrika Serikat ka-43. Salèrana èlantik 20 Jânuwari 2001 saellana mennang pèlèyan lèbât pemilu prèsidèn taon 2000 bân ngennèng polè è pemilu prèsidèn taon 2004. Jabatan kepresidenanna sè kapèng 2 marè è tangghâl 20 Jânuwari 2009. Sabellunna, salèrana aropa'aghi Gubernurra Texas sè ka-46 (1995-2000).

Bush pertamana èpèlè è taon 2000, bân dhâddhi prèsidèn ka-4 ḍâlem sejarana Amèrika Serikat sè èpèlè tanpa mamennangngaghi sowarana rakyat saellana 1824, 1876, bân 1888. Bush sè aghâmbhârrâghi abâ' dhibi'na mènangka "prèsidèn perrang", ngennèng pèlèyan polè è taon 2004 saellana kampanye pemilihan sè sengit bân panas. ḍâlem kampanye rèya, kapotosanna ka'angghuy mabâḍâ Perrang alabân Terorisme bân Perrag Irak èpadhâddhi isu sentral. Bush dhâddhi kandidat pertama sè ngaollè kamennangan mayoritassa sowara rakyat ḍârina ramana mennang 16 taon sabellunna. Ḍâlem tello pemilihan umum sabellunna, penampilan kandidat partai sè nomer 3 sè hebat ella ngalangè ka sè mennang ssowara rakyat, Gore bân Clinton, ka'angghut ngaollè sowara mayoritassa rakyat.

## Parmola'an oḍi'na
George Bush èlahèrraghi è New Haven, Connecticut. Salèrana aropa'aghi ana' sarèyang ḍâri Prèsidèn George H. W. Bush. Aktivitassa ḍâlem dhunnya politik èmolaè ḍâri noro'na ḍâlem tim kampanye ramana mènangka Senator ḍâri Texas.

## Referensi
Justin Trudeau

**Justin Pierre James Trudeau** PC (koca'anna ḍâlem bhâsa Inggris: [truːdoʊ]; koca'anna ḍâlem bhâsa Prancis: [ʒystɛ̃ tʁydo]; iyâ arèya mantan politisi Kanada, sè ajabat mènangka Perdana Menteri Kanada ka-23 ḍâri 2015 sampè' ghân abâ' dhibi'na ambu dhibi' è taon 2025.

## Keoḍi'ânna sè awal

Tangghâl 23 Junè 1971, Kantor Perdana Menteri aberri' pengumuman jhâ' binèna Perdana Menteri Pierre Trudeau selama pa' bulân, mantan Margaret Sinclair, ella nganḍung bân arèmbi' è bulân Ḍèsèmber. Justin Trudeau lahèr bâkto Arè Natal 1971 pokol 21:27 WST è Roma Sakè' Umum Ottawa. Salèrana iyâ arèya ana' sè nomer 2 ḍâlem sejarha Kanada sè lahèr ḍâri perdanan menteri sè ajabat, sè pertama iyâ arèya potrè John A. Macdonald Margaret Mary Theodora Macdonald (8 Pèbruwari 1869 – 28 Jânuwari 1933). Ale'na sè lalakè', Alexandre (Sacha) (lahèr 25 Ḍèsèmber 1973) bân Michel (2 Oktober 1975 - 13 Nopèmber 1998) iyâ arèya sè nomer 3 bân nomer 4.

Trudeau anḍi' ḍârâ Prancis Kanada, Skotlandia bân Inggris. Embana Trudeau ḍâri nasab èbhuna sè anḍi' ḍârâ Skotlandia, James Sinclair perna ajabat mènangka *Menteri Perikanan* bân *Kelautan* Kanada ḍâlem kabinet Perdana Menteri *Louis St. Laurent [en]*. Sabâgiyân bhuju' èbhuna sè anḍi' ḍârâ Inggris perna neng-enneng è Asia Tèmor Lao' è masana Èropa ajhâ'jâ'; embana Margaret Trudeau, Thomas Kirkpatrick Bernard, lahèr è Inḍonèsia taon 1891.

## Sombher


## Pranala Lowar

* [Official website](https://www.ourcommons.ca/Members/en/justin-trudeau(58733))
* Justin Trudeau – Parliament of Canada biography
Heraklius

**Heraklius** (bahasa Latin: Flavius Heraclius; bahasa Yunani: Ἡράκλειος, Iraklios) iyâ arèya Kaisar Romawi Tèmor ḍâri taon 610 sampè' ka taon 641 M. Geraklius pertama kalè tampil è politik taon 617 M, bâkto apimpin pemberontakan ka'angghuy matoron Kaisar Fokas areng-bhâreng bân ramana, Heraklius Tua.

Bâkto masa pamarènta'anna, Kekaisaran Romawi Tèmor ngocol pan-bârâmpan serrangan militer. Heraklius naè' takhta bâkto bâtessan-bâtessan baghârâna eserrang bân pihak asing. Salèrana pas dhuli aperrang alabân Kekaisaran Persia Sasani sè ella aperrang molaè taon 602 sampè' 628.

Heraklius majhâghâ hubungan diplomatik kalabân Kroasia bân bhângsa Serbia è Jazirah Balkan. Salèrana ngoddhi mamarè skisma antar umat Krèsten polana bidat Monofisit kalabân mèkkèr tentang doktrin kompromi sè èsebbhut Monotelitisme. Gereja è Tèmor noro' èyajhâk. Ahèrra usaha ka'angghuy mateppa' kesatuan rèya ètola' bân sakabbhina  pihak sè atokar.

## Sombher


## ''Bacaan Lanjut''

* Crawford, Peter (2013). The War of the Three Gods: Romans, Persians, and the Rise of Islam. New York: Skyhorse Publishing. .
* Davies, Norman (1996). Europe: A History. Oxford University Press. .
* El-Cheikh, Nadia Maria (2004). Byzantium viewed by the Arabs. Harvard CMES. .
* Hovorun, Cyril (2008). Will, Action and Freedom: Christological Controversies in the Seventh Century. Leiden-Boston: Brill. .
* Howard-Johnston, James (2021). The Last Great War of Antiquity. Oxford: Oxford University Press. .
* Kazhdan, Alexander P. (1991). "Herakleios". Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford University Press. pp. 916–917. .
* Meyendorff, John (1989). Imperial unity and Christian divisions: The Church 450–680 A.D. The Church in history. Vol. 2. Crestwood, NY: St. Vladimir's Seminary Press. .
* Ostrogorsky, George (1956). History of the Byzantine State. Oxford: Basil Blackwell.
* Raum, Theresia (2021). Szenen eines Überlebenskampfes. Akteure und Handlungsspielräume im Imperium Romanum 610–630 [Scenes of a struggle for survival. Protagonists and scopes of action in the Imperium Romanum 610-630]. Stuttgart: Steiner. .
* Viermann, Nadine (2021). Herakleios, der schwitzende Kaiser. Die oströmische Monarchie in der ausgehenden Spätantike [Herakleios, the sweating emperor. The Eastern Roman monarchy at the end of Late Antiquity]. Berlin: De Gruyter. .

## Pranala luar

* De Imperatoribus Romanis -online encyclopedia of Roman Emperors
Lucius Cornelius Sulla

**Lucius Cornelius Sulla Felix** (138 SM – 78 SM) iyâ arèya negarawan bân jenderal Romawi sè amènnaghi peran penting ḍâlem transisi Republik Romawi nojjhu ka Kekaisaran Romawi. Sulla èkennal polana dhâddhi dktator Romawi pertama sè ngaolle kajhâjâ'ân ḍârina kudeta mliter, serta mabaḍâ reformasi politik bân konstitusional sè aberri' pangaro rajâ ḍâ' sejarana Romawi.

## Awal karierra
Saellana persyaratan omor minimumma see 30 taon ella maree, saleerana acalonnaghi dhibi'na meenangka quaestor ee taon 108 SM. Biyasana, kandidat kodhu atugas selama 10 taon ee militer ghaallu, tapee ee masana Sulla, persyaratanna reeya ella eeghaanteeyaghi moso persyaratan omor. Saleerana pas eetugassaghi melalui *undian* ka'angghuy atugas ee pamareenta'anna Gaius Marius.

## Diktator bân Reformasi
Taon 82 SM, saellana kamennanganna ḍâlem Perrang Saudara, Sulla abâlli ka Roma bân aberi' pengumuman jhâ' abâ' dhibi'na dhâddhi diktator saterrossa, lalakon sè ta' biasa polana jabatan diktator biasana pèra' èlakonè bâkto krisis sè sakejjhâ', ḍâlem peranna mènangka diktator, Sulla amolaè serangkaian proskripsi, iyâ arèya daftar rèng-orèng sè èyangghep mènangka moso naghârâna bân bisa èpatè'è tanpa proses hokom. Melalui proskripsi rèya, Sulla mataḍâ' kabbhi moso-moso politigghâ bân arampas kekayânna kabbhi ka'angghuy makowat posisina

Sulla jhuughân mabâḍâ reformasi konstitusional sè tojjhuwânna ka'angghuy makowat kakobâsa'anna Senat bân makorang kakobâba'an **tribuni rakyat**, sè segghut dhâddhi sombher ta' stabilla politik. Regormasi rèya tamaso' cara aberri' bâtessan wewenang **tribuni rakyat**, mabâliyâghi kakobâsa'an yuidisial ka Senat, bân mabâtessè kakobâsa'an para gubernur provinsi.

## Sombher


### Sombher-sombher kona

* Plutarch (1916) [abad ke-2 Masehi]. "Kehidupan Sulla" . Kehidupan Paralel . Perpustakaan Klasik Loeb. Vol. 4. Diterjemahkan oleh Perrin, Bernadotte. Harvard University Press. OCLC  40115288 – melalui Perpustakaan Digital Perseus.
* Sallust (1921) [abad ke-1 SM]. "Bellum Iugurthinum" . Salust . Perpustakaan Klasik Loeb. Diterjemahkan oleh Rolfe, John C. Cambridge: Harvard University Press – melalui LacusCurtius.

## Pranala Lowar

* L. Cornelius (392) L. f. P. n. Sulla Felix ('Epaphroditus') in the Digital Prosopography of the Roman Republic.
* Plutarch's ''Life of Sulla''
Pompeius

**Pompeius Magnus**, otabâ lebbi èkennal mènangka **Pompeius sè Agung** (bhâsa Latin: *Gnaeus Pompeius Magnus*; 29 Sèptèmber 106 SM – 28 September 48 SM),  iyâ arèya jenderal bân negarawan Romawi sè amaènnaghi peran penting ḍâlem transisi ḍâri Republik Romawi ka Kekaisaran Romawi. Karier mliterra sè beccè' bân pangaro politigghâ sè signifikan madhâddhi sala sèttong tokoh palèng terkenal ḍâlem sejarah Romawi. Salèrana iyâ arèya ḍâri Triumvirat Pertama bân Julius Caesar bân Marcus Licinius Crassus.

otabâ lebbi èkennal mènangka , iyâ arèya jenderal bân negarawan Romawi sè amaènnaghi peran penting ḍâlem transisi ḍâri Republik Romawi ka Kekaisaran Romawi. Karier mliterra sè beccè' bân pangaro politigghâ sè signifikan madhâddhi sala sèttong tokoh palèng terkenal ḍâlem sejarah Romawi. Salèrana iyâ arèya Dâri Triumvirat Pertama bân Julius Caesar bân Marcus Licinius Crassus.

## Kehidupan Awal bân Keluarga
Pompeius lahèr è Picenum, wilayah è Italia tengnga, è tangghâl 29 Sèptèmber 106 SM. Salèrana iyâ arèya potra ḍâri Gnaeus Pompeius Strabo, jenderal Romawi sè anḍi' pangaro politik sè signifikan. Kalowargana asalla ḍâri kelas equestrian, bânne patrician, tapè Stabo jhâjâ ngamannaghi posisi sè kowat è kalangan elite Romawi. Pompeius ngoḍâ ngaollè pendidikan sè bhâghus bân molaè ghi' kènè' ella ètangalè bakaddhâḍâlem bidang militer.

## Karier Militerra

### Kampanye Awwâl
Poompeius pertama kalè noro' ḍâlem urusanna militer bâkto aomor 17 taon, bâkto salèrana noro' serta ḍâlem kampanye militer ramana alabân sekutu-sekutu Romawi selama Perrang Sosial (91-88 SM). Saellana ramana adhingghâl omor è taon 87 SM, Pompeius abâlli ka tana sè anḍi'na è Picenum bân mengorganisasi pasukan pribadi, langkah sè ambisina ḍâri awwâl ella ètangalè.

## Bacaan lebih lanjut

* Ya Tuhan, Karl (2004). *Pompeius. Der Feldherr Rom. Biografi Eine* [Pompey. Jenderal Roma. Sebuah biografi]. Munich: CH Beck, ISBN Telepon: 3-406-51543-6.
* Dingmann, Matthias (2007). *Pompeius Magnus. Machtgrundlagen eines spätrepublikanischen Politikus* [Pompeius Magnus. Basis kekuasaan mendiang politisi republik]. Rahden: Leidorf, ISBN Telepon: 978-3-89646-733-1.
* Hillman, T., P., *Reputasi Cn. Pompeius Magnus di Kalangan Orang-Orang Sezamannya dari Tahun 83 hingga 59 SM* , Disertasi. New York 1989.
* Nicols, Marianne Schoenlin. *Penampilan dan Realitas. Sebuah Studi tentang Klien Pompey Agung* , Disertasi. Berkeley/Cal. 1992.
* Rafferty, David; Vervaet, Frederik Julian; Anak panah, Christopher J (2025). "Otoritarianisme kompetitif menjelang kekaisaran: republik baru Pompeius pada tahun 52 SM" . Di Vervaet, Frederik Julian; dkk. (ed.). Bagaimana Republik Mati: Otoritarianisme yang Merayap di Roma Kuno dan Sesudahnya . De Gruyter. hal.307–  330. doi : 10.1515/ 9783111705446-012 . .
* Southern, P., Pompey yang Agung: Sahabat dan Musuh Caesar, The History Press, 2003; ISBN Telepon: 978-0752425214
* Stockton, D., *Konsul Pertama Pompey* , *Historia* 22 (1973), 205–18.
* Van Ooteghem, J., *Pompée le Grand. Bâtisseur d'Empire* . Brussel 1954.
* Wylie, G., J., *Pompey Megalopsychos* , *Klio* 72 (1990), 445–456.
Terrong

**Terrong** (*Solanum melongena*) panèka tombuwân pangasèl buwâ sè èpadhâddhi ghângan. Asalla terrong panèka ḍâri Inḍia bân Sri Lanka. Terrong akrabhât kalabân kentang bân rantè / terrong celleng, bân bâk jhâu ḍâri tomat.

## Sajhârâ
Terrong panèka tombuwân pangan sè ètamen ka'angghuy èkala' buwâna. Asa-mowasal *budidaya* terrong panèka bâḍâ è bâgiyân lao' bân tèmorra Asia sajjhâk jhâman prasajhârâ, tapè ghi' bhuru èkennal è dhunnya bârâ' ta' lebbi ḍâri ra-kèra 1500 sè kalonta. Buwâna anḍi' cem-macem bârna, otamana bârna bungu, bhiru ḍâun, bân potè. Catettan tatolès sè kapèng lu-ghâllu tentang terrong ètemmoè ḍâlem *Qí mín yào shù*, sèttong karya partanèyan Tiongkok Kona sè ètolès è taon 544. Bânnya'an nyama bhâsa Arab bân Afrika Ḍâjâ ghâbây terrong sarta korangnga nyama Yunani bân Romawi noddhuwaghi jhâ' bhungkana terrong èghibâ maso; ka bâgiyân bârâ' lèbât Tasè' Tengnga sareng bhângsa Arab è awwâl abad partengnga'an. Nyama ilmiah terrong panèka *Solanum melongena*, sè asalla ḍâri istila Arab abad ka-16 ghâbây sajennis tamennan terrong.

Terrong aropa'aghi angghuta *Solanaceae*, mangkana pas toman èyangghep buwâ aracon. Sabâtara terrong bisa èkakan ta' bèmbhullaghi pangaro ta' saè ḍâ' rèng0orèng sè adhâ'âr. Sabâgiyân buwâna terrong bâḍâ sè bâk paè' bân mairitasi tabu' sarta nyebbhâbbhâghi gastritis (peddhi è olona atè otabâ lambung). 

## Sombher
Yassierli

Yassierli (lahèr 22 April 1976) panèka akademisi, pakar ergonomi industri Indonesia sè ajabat mènangka Menteri Ketenagakerjaan Indonesia sejjhâk 21 Oktober 2024. Salèrana jhughân dhâddhi Ghuru Rajâ è Fakultas Teknologi Industri Institut Teknologi Bandung.

## Kaodi'ân
Lahèr 22 April 1976, Yassierli odi' dâlem kalowarghâ Minangkabau è Padang mènangka pottra dâri petto' satarètanan. Eppa'na anyama  Syamsuar Ahmad (1941–2024), bân èbhuna anyama Rusni Syoeib, kaduwâna panèka pènsiunan Dosèn bâng-sèbâng è Fakultas Teknik bân FMIPA IKIP Padang (samangkèn Universitas Negeri Padang). Yassierli panèka ana' kalèma' dâri petto' satarètanan, sadhâjâna alumni ITB. Èbhuna panèka tarètanna  dr. Abdul Aziz Syoeib, Sp.A(K) (1934–2010), staf ngajhâr èlmo kasèhadhân ana' è Universitas Andalas Padang bân dr. Johnny Syoeib, Sp.B(K), konsultan digestive Universitas Dipenogoro.

Alumni SD PPSP IKIP Padang, SMPN 1 Padang (1990) bân SMAN 1 Padang (1993) ka'dinto ajhâlâni S-1 è FTI (1993–1997), profèsi insinyur (2019), bân S-2 sadhâjâna è ITB (1998–2000). Pendidikan doktoralla èpamarè è Institut Politeknik bân Universitas Negeri Virginia, Amerika Serikat è bidang Industrial and Systems Engineering è taon 2005.

## Karir
Yassierli amolaè karir mènangka staf ngajhâr bân paneliti FTI ITB sejjhâk 1998. Dâlem bâkto panèka, salèrana toman ajabat mènangka Kapala UPT Pangembhângan Manossa & Organisasi (PMO) ITB (2015-2017). Samangkèn, salèrana toju' mènangka Senat Akademik ITB. È lowarra kampus, salèrana panèka Katua Dèwan Pakar Perhimpunan Ergonomi Indonesia (PEI), saellana ngabdhi mènangka Katua PEI (2015-2021).

Salèrana toman nyalon mènangka Rèktor Institut Teknologi Sumatera taon 2022, tapè nyorot dâlem tahap sarèngan.

## Pangarghâ'an
Salèrana narèma pangarghâ'an Triennial Award dâri International Ergonomics Association (IEA) è taon 2021 polana jasana apromosi bân  implementasi ergonomi è Indonesia bân Naghârâ akembhâng.

## Karya tolès

* Ergonomi: Suatu Pengantar (2014, asareng Iridiastadi)

## Sombher-sombher
Winifred Hoernlé

**Agnes Winifred Hoernlé** (née Tucker) panèka bâbinè' kalahèra 1885 kantos sèdhâ taon 1960. Agnes panèka *antropolog* ḍâri Afrika Lao' sè èjhulughi "èbhu *antropologi* sosial è Afrika Lao'", èkennal karanâ dhurrunna è akaḍemik sarta dhurrunna ḍâlem nentang *Apartheid*. Agnes lahèr è Cape Colony, nempo pamolangan è Afrika Lao' bân Èropa, abâli è taon 1912, bân ngalakonè panalètèyan antropologi è kalangan masyarakat Khoekhoe sabellumma akabin è taon 1914.

## Riwayât Kaoḍi'ân
Agnes lahèr è tangghâl 6 Ḍèsèmber 1885 è Kimberley, Cape Colony, kakaisaran Britania. Anes panèka ana' ḍâri pasangan Sarah Agnes (née Bottomley) bân William Kidger Tucker. Agnes panèka ana' nomer ḍuwâ' ḍâri bâllu' satarètanan. Ta' abit ḍâri lahèrra Agnes, Ramana sè lèbur ḍâ' panemmowan emmas è Witwatersrand, ahèrra ngallè asareng sadhâjâ kalowargana ka Johannesburg, Afrika Lao', kennengngan lakona mènangka *surveyor* bân panambhâng. Saterrossa, ramana dhâddhi wâlli kotta Johannesburg sarta *senator federal Transvaal*. Agnes panèka na'-kana' sè segghut sakè', ècapo' *difteri*, campa', bân *pneumonia* sè nyebbhâbbhâghi rentan ḍâ' *bronkitis* salanjhânga oḍi'in. Ramana, sè aḍukung ḍâ' bâbinè' sè ajhâr, terrons abherri' buku ka'angghuy èbâca sareng Agnes nalèkana Agnes kodhu istirahat karana sakè'.

## Sombher
Budi Santoso

Budi Santoso (lahèr 9 Februari 1968) panèka Menteri Pardhâghângan.

## Kaodi'ân Awwâl pendidikan
Budi lahèr è Sonorejo bân lulus è taon 1987 dâri SMAN 1 Sukoharjo bân akuliyah è Jurusan Èlmo Komunikasi Universitas Sebelas Maret salastarèna lulus SMA. Salèrana jhughân alanjut gellar masterra è jurusan Èlmo Administrasi Universitas Indonesia tor gellar Doktor Èlmo Komunikasi dâri Universitas Sahid.

## Karir
È taon 2010, salèrana ajabat mènangka Kapala Subdirektorat Ekonomi Kreatif è Direktorat Jenderal Pengembangan Ekspor Nasional bân è taon sè padâ, salèrana apromosi dhâddhi Atase Perdhâghângan India. Saellana mamarè tugas è  India, salèrana ajabat mènangka Kapala Bâgiyân Program bân Kerjasama dâ' unit Direktorat Jenderal Pangembhângan Èkspor Nasional. Taon 2017, Budi ajabat mènangka Kapala Pusat Data bân Informasi Kamenterian Pardhâghângan tor Direktur Bina Usaha bân Pelaku Distribusi.

Duwâ taon saellana, è taon 2018 salèrana ètugassaghi dhâddhi Kapala Biro Organisasi bân Kapegawaian sabelluna èghentè'è sareng  Fetnayeti È tangghâl 15 Juni 2020. Pas è tangghâl 11 Oktober 2020, salèrana ajabat mènangka Kapala Kantor Dhâghâng bân Èkonomi Indonesia è Taipei. È bâkto ajabat è  Taipei, salèrana jhughân toman ajabat mènangka Kapala Biro Keuangan dâri Juni 2020 kantos September 2020. Akhèrra, Budi ajabat mènangka Direktur Jenderal Perdhâghângan Lowar Naghârâ tangghâl 12 Desember 2022. èlanti' mènangka Sekretaris Jenderal Kamenterian Perdhâghângan tangghâl 14 Agustus 2024. Akhèrra, salèrana èlanti' mènangka Menteri Perdhâghângan tangghâl 22 Oktober 2024.

## Pangarghâ'an
Budi ngaollè Satyalancana Karya Satya X è taon  2005, XX è taon 2017 bân XXX è taon 2024.

## Total Asèt
Salèrana andi' total kasoghiyân sabânnya' Rp 9,5 miliar. Sabâgiyân rajâ aropa tana bân sè ampon èpaddhek sè anilai ra-kèra Rp 6.611.735.000. Asèt kasebbhut nyebbar è Jakarta Lao', Kottah Tangerang, Sukoharjo bân Depok. Salaènna panèka, salèrana andi' transportasi total Rp 661.600.000 sè aropa motor Honda Jazz RS taon 2019, motor Hyundai Creta taon 2022 bân sapèda Yamaha Nmax taon 2023. Tor pessè  kas totalla Rp 2.351.979.626 sareng arta laènna total Rp 70.000.000.

## Sombher