Ambo Dalle

Ambo Dalle, sè nyamana lengkap AGH Abdurrahman Ambo Dalle (c. 1900–1996), panèka sarjana Islam, sarjana Islam, bân reformator pendidikan sè èkennal dâri Sulawesi Lao'. Salerana lahir è Dhisa Ujung, Kecamatan Tanasitolo, Kabupaten Wajo, dâlem keluarga bangsawan Bugis, latar sosial sè aberri' aksès awal dâ' tradisi ilmiah Islam bân struktur adat lokal. È masyarakat Sulawesi Lao', salerana lebbi èkennal kalabân nyama Gurutta Ambo Dalle, gelar kehormatan ghâbây ulama Islam sè èkennal bân berpengaruh.

Ambo Dalle aghâdhui kennengngan sè penting dâlem jhâjhârbâ'ân Islam Indonesia Tèmor amarghâ peranna dâlem modernisasi pendidikan Islam sambi ajaga akar tradisionalna è pesantren Islam (pesantren). Puncak kontribusi epon enggi ka’dinto maddek organisasi Darud Da’wah wal Irsyad (DDI) e taon 1947, se tombu daddi sala settong jaringan pendidikan tor da’wah Islam se paleng raje e Indonesia temor. Lebat DDI, Ambo Dalle ngajuwagi integrasi pangajharan teks-teks klasik (turat), pendidikan formal, sareng kasadaran nasional e jaman-jaman awal kamardika'an Indonesia.

Menangka sarjana sè odhi' è bâkto transisi dâri kolonialisme dâ' naghara-bangsa, Ambo Dalle abâdâh bânnè namong mènangka pendidik bân pengkhotbah, namong jhughân mènangka tokoh sè nyatuaghi, mediator dâlem konflik sosial, bân penjaga kelanjutan otoritas sarjana Islam Bugis-Makassar. Warisan intelektual bân kelembagaanna aghâbây salerana dhâddhi tokoh sentral dâlem jhâjhârbâ'ân pendidikan Islam nasional, khusussa è Sulawesi Lao'.

## Kaodi'en
Ambo Dalle narèma pendidikan agama molaè ghi' kènè' è dâlem keluarga bangsawan Bugis sè agama. Eppa’na, Andi Ngati Daeng Patobo, ban embu’na, Andi Candara Dewi, banne coma ngaolle status sosial tape jugan namen etos disiplin, tanggung jawab moral, tor kepemimpinan tradisional-agama se koko. Tradisi Bugis, negga’agi ade’ (upacara agama), siri’ (upacara agama), tor pangngaderreng (upacara agama), mabentuk watak Ambo Dalle menangka ulama (ulama Islam) se koko namong inklusif molae gi’ kene’.Saellana pendidikan agama dasar è masyarakat lokal, Ambo Dalle nerrossaghi pangajian Islam lanjutan è Sengkang bân pusat-pusat pangajharan laènna è Sulawesi Lao', ajhâr sareng ulama (fiqh Islam), tauhid (tauhid), bân tasawwuf (tasawuf) sè èkennal. Parjhâlânan ilmiah panèka makowat otoritas ilmiahna bân nyaba'aghi dâlem jaringan ulama Bugis-Makassar, sè ènikmati legitimasi agama bân sosial.

Titik balik sè signifikan è dâlem karir èpon èlampa'aghi saamponna èpon apinda ka Parepare è taon 1950. È kottah palabbuwan panèka, Ambo Dalle maddek kampus pusat Darud Da'wah wal Irsyad (DDI) è daerah Jung Lare, sambi è bâkto sè padâ ngobâ madrasah sè ampon bâdâ dâddhi asrama Islam modern. Langkah panèka èlampa'aghi è tengnga-tengnga ta' stabilna politik, è antarana konflik bersenjata DI/TII sè èalami Sulawesi Sèltan è taon 1950-an. È dhâlem kabadha'an panèka, asrama Islam DDI abâdâhaghi fungsi bânnè namong mènangka lembaga pendidikan namong jhughân mènangka ruang stabilitas sosial bân perlindungan budaya ghâbây masyarakat.

Ambo Dalle seda è tanggal 29 November 1996, è Makassar, èpanènggalè warisan lembaga bân intelektual sè kobâsa. Pangarona terros odhi' lèbât jaringan pesantren Islam bân sakola'an DDI è sabâbhân Indonesia tèmor. Hormat dâ' kontribusina ècerminaghè dâlem pangaranna lembaga-lembaga pendidikan tinggi Islam, akadhi UIN Anregurutta KH Abdul Rahman Ambo Dalle, sè ènyataaghi posisina mènangka sala sèttong arsitek otama pendidikan Islam è Sulawesi Lao' è abad ke-20.

## Maddek Madrasah
È taon 1938, AGH Abdurrahman Ambo Dalle maddek Madrasah Arabiyah Islamiyah (MAI) è Mangkoso, Barru, mènangka rèspons dâri kakobâsa'an lembaga pendidikan Islam formal è Sulawesi Lao' è bâkto penjajahan. MAI èrancang mènangka madrasah modern sè aghâdhui elmo-elmo Islam klasik akadhi fiqh, tauhid, bân tafsir kalabân pangataowan umum è antarana bhâsa, aritmatika, bân wawasan sosial. Model kurikulum terpadu panèka ghâncang èkennal bân èkennal è MAI, sè aghâbây èpabhâjheng cabang MAI è bhân-sabbhân wilayah Sulawesi Selatan bân è sekitarna. Maso' ka taon 1940-an, kalabân parlona koordinasi da'wah bân pendidikan Islam sè ètambâi è tengnga obâ'ân sosial-politik sè adhâddhiyâghi sabellunna bân saamponna kamardika'an, MAI Mangkoso ngalami transformasi kelembagaan. Dhari yayasan madrasah ka’dinto tombu organisasi Darud Da’wah wal Irsyad (DDI), se secara resmi ngawasi jaringan pendidikan, da’wah, sareng kegiatan sosial-agama se ampon epaddek sabellunna. È dâlem struktur anyar panèka, Ambo Dalle kalowar mènangka pimpinan pertama DDI, bân jhughân tokoh sentral sè aghâbây arah ideologis bân praktis organisasi.

Menangka organisasi, DDI aghâdhui tello' pilar otama: khotbah Islam sè moderat, pendidikan sè èterrossaghi lèbât madrasah bân asrama Islam, bân kasejahteraan masyarakat, khusussa è daerah padèsaan bân sè èkennèng konflik. Obâ'ân dâri MAI dâ' DDI mènangka tandha pergeseran dâri lembaga pendidikan lokal dâ' gerakan Islam regional sè terorganisir, sè dhâddhiyâghi Ambo Dalle sala sèttong pelopor penting dâri pendidikan bân dakwah Islam è Indonesia tèmor è abad ke-20.

## Sombher