Kottha Paḍang Panjang

Kottha Paḍang Panjang èngghi panèka sala sèttong kottha kalabân loas kennengan sè palèng kènè' sè bâḍâ è Provinsi Sumatera Barat, Inḍonesia. Kottha panèka èkennal kalabân Mesir van Andalas (*Egypte van Andalas*). bâtara wilayah administratif kottha panèka èkalènglèngè wilayah administratif Kabupaten Tanah Datar. È pertengaan taon 2021, bânnya'na penduduk Paḍang panèka 59.998 orèng.

## Sejarah
tong-sèttonga kottha sè ngaghungè lè-talè sejarah pendidikan bân kaaghâmaan sè terkenal è Sumatera Barat ḍâri lambâ' kantos samangkèn panèka Kottha Padang Panjang. Nangèng, sabellum kottha ka'dinto èkennal, è awal abad ka-19 èkennal kalabân sentra panyebaran dakwah aghâma islam è ranah Minang panèka. Kottha Paḍang Panjang ternyata ngaghungè sakunnè' sejarah sè abâk ta' tèra'. È sebbhut sabâriyâ sebbâb toman kadhâddiyân paperrangan antar kaom sè èsulut kalabân parkara jhuwâl belli è Pakan Jumat nan Usang antara kaom Nan IV Koto sè tapeppek ḍâri Ghunong, Paninjauan, Jaho, bân Tambangan alabân kaom Nan V Koto sè èantarana Singgalang, Air Anggrek, Pandai Sikek, Koto Laweh, bân Panyalaian.

Kottha Paḍang Panjang sè samangkèn, è bekto lambèk panèka sèttong kawasan paḍang alas sè loas, sè segghut è sambhât mènangka Tangah Paḍang  nan Panjang. Bâtessenna ḍâri Gantiang kantos Bukit Tui samangkèn. Sobung dhâlem bân sabâ samasakalè. Palèng akadhiyâ *sabana* paḍang alas sè loas bân lacèr. Akadhiyâ jhâuna socca ngoladhi, sè è tèngalè panèka amparan alas sè atandhâng. È bâkto paperrangan ka'dissa, asma "Tangah Paḍang Nan Panjang" ètambâi kalabân "Sari Mananti".  Saka'dinto, asmana sajân lanjhâng, "Tangah Paḍang Nan Panjang Sari Mananti". Bâḍâ èpon amparan paḍang alas ka'dissa kaaghungan orèng ghunong, kaom Nan IV Koto. Daerah ghunong, mènangka sèttong daerah tanto ghâduwan bâtes wilayah tertentu, ka'dimmma lajâ tèmurra abâtessan kalabân Batipuh. Lajâ bârâ' kalabân Batang Anai, lajâ laok kalabân Ambacang Rombok, bân lajâ dâjâ kalabân Kubu Induk Ajâm (Panyalaian).

Kaom V Koto, dâlem paperrangan kasebbhut èkomandoi bân duwâ' orèng pendekar sè gâgâ'bân bângal, èngghi panèka Akim Bagindo Rajo (Orèng Singgalang) bân Rasul Andung Bagindo Ali (orèng Aja Angek). Dhinèng sè dhâddhi panglima perrang ḍâri kaom Nan IV Koto, èpimpin bân Tuanku Bandaro (orèng ghunong) bân Datuk Bungsu (orèng Paninjauan). Sebbâb agâḍu parkara juwâl-belli ka'ḍinto, kadhâddiyan tragedi perrang antar kaom bân antar kampong. Paperrangan ka'dinto tâ' pa'po' manabi ènga' jumla pasukan kaom Nan V Koto sanget bânnya'. Bhidhâ kalabân pasukan kaom Nan IV Koto. Karana ta' pa'po', hasèlla kaom Nan IV Koto para' kala a, bân panglima kaom Nan IV Koto sè duwâ', Tuanku Bandaro bân Datuk Bungsu para' èkenninga okom bân pasukan Nan V Koto. Karana perrang sanget kejjem, Tuanku Bandaro bân Datuk Bungsu èsèjen è Bandar Jum'ah teppa'na tangghâl 1 Desember 1790 M. Tempatta, samangkèn panèka è Simpang Bak Air simpang ḍâ' Paninjauan. 

## Geografi

Kottha panèka jughân èsambhât kottha cellep. Kottha panèa bâḍâ è daerah katèngghiyân sè bâḍâ é antara 650 kantos 860 mèter è attas permukaan tasè', bâḍâ è kawasan nong-ghunong sè hawana bhâghâs kalabân suhu oḍârâ palèng tèngghi 26.1°C bân palèng mabâna 21.8°C,  dhinèng suhu oḍârâ biasana palèng mabâna 17°C, kalabân curah ojân cokop tengghi panèka rata-rata 3.295 mm/taon. È bâgiyân dâjâ bân terros ka bârâ'na ajijir tello' ghunong: Ghunong Marapi, Ghunong Singgalang bân Ghunong Tandikek.

## Sombher