Buruh

Buruh èngghi panèka buruh otabâ buruh è Indonesia sè umumna ngalakonè buruh manual otabâ karjâ èbâdâ'aghi upah ghâbây majikan. Istilah panèka èbâgi dâ' bânnya' peran, molaè dâri buruh pabrik, buruh konstruksi, buruh pertanian, kantos buruh sektor informal laènna. È dâlem praktek sosial bân pekerjaan, buruh serrèng èbhândhingaghi dâri istilah "karyawan," sè biasana èmaksod buruh sè ègaji è lembaga formal akadhi kantor, perusahaan layanan, otabâ lembaga administrasi. Namong, sacara hukum, parbida'an panèka ta' cè' jhârna'na. È ḍâlem Undang-Undang Nomor 13 taon 2003 parkara Tenaga Kerja (bân èperbarui lèbât Undang-Undang Penciptaan Lapangan Kerja), istilah buruh bân buruh èghunaaghi saleng aghântè, artena orèng sè alako kaangghuy opah otabâ bhângon kompensasi laènna. Daddi, parbida'an antara buruh bân karyawan lebbi sosiologis bân budaya, bânnè hukum.

* È jaman feodal otabâ kolonial Bâlândhâ, buruh èmaksod orèng sè alako manual, akadhi coolies, pengrajin, bân laènna. Pamarèntah Bâlândhâ nyebbut orèng-orèng panèka "buruh kerah biru," è bâkto rèng-orèng sè ngalakonè lalakon sè lebbi maju, akadhi staf administrasi berbasis meja, èsebbhut "buruh kerah potè.

èbâdâ'aghi dâri sistem opah bân jenis lalakon, buruh bisa èklasifikasiaghi dâ' pan-bârâmpan kategori, èngghi panèka:

* Pekerja santai: Pekerja sè narèma opah sabbhân arè èbâdâ'aghi dâri hadir otabâ arè sè èlakoni. Buruh santai bisa permanen otabâ santai, tagantong dâri perjanjian kerrèng bân kabutowan majikan.
* Buruh kontrak: Buruh sè narèma opah èbâdâ'aghi dâri èsambhât proyek otabâ lalakon tertentu. Tingkat upah ètentukan èbâdâ'aghi dâri volume otabâ target lalakon, bânnè dâri jam alako.
* Buruh sè ta' ahli: Buruh sè ngalakonè lalakon fisik sè umumna ta' parlo katerampilan khusus, akadhi ngangkat, ngalè, otabâ abhânto lalakon konstruksi.

## Hak bân Kewajiban
È dâlem hubungan kerrèng, buruh andi' hak bân kawajiban sè ètentukan dâlem undang-undang bân peraturan kerrèh. Peraturan-peraturan panèka ètojjuaghi kaangghuy aghâbây hubungan kerrèng sè adil bân seimbang bân mastèaghi perlindungan ghâbây buruh bân majikan.

Hak-hak Buruh

Buruh mènangka karyawan andi' sajumlah hak-hak dasar sè kodhu èpenuhi sareng majikan, è antarana:

Hak ghâbây Upah sè Layak Buruh andi' hak kaangghuy narèma opah sè ècocokkaghi sareng taraf odi' sè layak, tamaso' opah minimum sè ètentukan sareng pamarèntah.(Undang-undang No. 13 taon 2003 tentang Tenaga Kerja, Pasal 88)

Hak ghâbây Perlindungan Keselamatan bân Kesehatan Kerja (K3) Buruh andi' hak ghâbây lingkungan kerrèng sè aman bân sèhat kaangghuy nyegghâ kacelakaan bân panyakè' è kennengngan kerrèng. (Undang-undang No. 1 taon 1970 tentang Keselamatan Kerja)

Hak Jaminan Sosial kaangghuy Kerja Buruh andi' hak kaangghuy narèma perlindungan lèbât program jaminan sosial akadhi asuransi kecelakaan kerrèng, asuransi usia tua, bân asuransi kamatèan. (Undang-undang No. 24 taon 2011 tentang Jaminan Sosial).

Hak kaangghuy istirahat bân mangkat Buruh andi' hak istirahat mingguan, cuti taonan, bân cuti laènna akadhi sè ètentukan sareng undang-undang. (Undang-undang No. 13 taon 2003, Pasal 79)

Hak kaangghuy Asosiasi bân Negosiasi Buruh andi' hak kaangghuy abhânto bân noro' serikat buruh bân anegosiasi sareng majikanna. (Undang-undang No. 21 taon 2000 tentang Serikat Buruh)

Kewajibnah Buruh

Salaèn andi' hak, buruh jhughân wajib alaksanaaghi tanggung jawab è dâlem hubungan kerrèng, è antarana:

Ngalakonè lalakon menorot perjanjian kerrèng.

Buruh èparloaghi kaangghuy ngalakonè tugas bân tanggung jawab akadhi sè ènyata'aghi è dâlem perjanjian otabâ kontrak kerrèh.

Atoro' ka peraturan perusahaan.

Buruh kodhu atoro' ka peraturan, jam kerrèng, bân peraturan laènna sè èberlakuaghi è lingkungan kerrèng.

Ajâgâ disiplin bân etika alako.

Buruh èparloaghi alako jujur, kalabân disiplin, bân tanggung jawab kaangghuy mastèaghi lancarna proses kerrèng.

Ajâgâh kaamananna alako.

Buruh kodhu ngangghuy alat pelindung diri bân noro'è prosedur keselamatan kerrèng sè ampon ètetapkan.

èpenuhi hak-hak buruh bân èpenuhi kewajibanna panèka landasan sè penting kaangghuy aghâbây hubungan industri sè harmonis. Ketidakseimbangan antara hak bân kewajiban bisa aghâbây konflik buruh sè èbâgi dâ' stabilitas sosial bân ekonomi.

## Sombher