open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sindrom 49, XXXXX

**Sindrom 49,XXXXX** atau Pentasomi X èngghi panèka kelaènan kromosom sèka'dimma orèng bini' andi' lèma' kromosom X, benni andi' duâ' akadhieh orèng normal. Tandhâ-tandhâna pola termasok cacat intelektual, tèngghina bhâdhân pèndâ', kopèng kèni', penoronan tonus otot, ben telat perkembangan. Komplikasi pola termasok lalaran jhântong ghibâ'ân. Kabâdâ'ân panèka è sabâb aki masala dâri pembentukan sel-sel reproduksi è orèng toa seseorang. Sabâb resiko termasok orèng toa sè ampon toa è saat pembuahan. Diagnosis  è sindrom panèka èlakoni kalabân gejala bân e pastèaghi dâri analisis kromosom. Prabâdhân pentasomi X è dhâsar aghi dâ' gejala. Sindrom panèka melarat sè dhâdhiyâ, kalabân korang dâri ampa' polo kasus sè è lapor aghi sampè' 2011. Sindrom panèka pertama kali è jelas aghi è taon 1963. 

## Sabâb
Penyebab Aneuploid è sangka è sebâb aghi dâri masala sè dhâddhi selama meiosis, baik dâ' embuk otabâh embuk bân eppak. Gagal pèsa arontodhân ampon e amatèh dâ' embuk dâri palèng punten settong pasien. Ciri-ciri sindrom panèka lapola timbul mènangka kegagalan inaktivasi X bân bâdâna beberapa kromosom X dâri orèng toa sè padâ anyâbâb aghi masalah kalabân perekaman genomik. Secara teori, inaktivasi X wâjib dhâddhi bân ghun atinaaghi sèttong kromosom X sè aktif è sakabbhina sel. Namong, kegagalan proses panèka ampon e amatèh dâ' settong oreng se e teliti. Alasan kadhâddhiyân panèka ka'dinto e ra'kèra aghi mènangka bâdâna jumla kromosom X sè loar biasa rajhâ bân tak sa bhâdhing, proses inaktivasi panèka dhâddhi terganggu.

## Sombher
Nyoso ka embu' sè sakè' HIV

**Nyoso ka embu' sè sakè' HIV** iyâ arèya kalakoan aberri’ ASI ḍâri embu’ sè sakè’ HIV è 6 bulân dhâ’-adhâ’an rembi’en bhâji’. HIV aropa’aghi virus sè bisa è tolaraghi oleh ibu ke bayi, sehingga ibu yang menderita HIV perlu memperhatikan panduan dan rekomendasi pencegahan penularan penyakit ini. Namun, relevansi panduan tersebut dapat bervariasi tergantung pada konteks sosial masyarakatnya.

## Pânyegghâ
Mènangka bâgiyân ḍâri bhuwa' pânyeggha, profilaksis pra pajanan oral (PrEP) aghuna'aghi obhât antiretroviral (ARV), akadhi formulasi tenofovir disoproxil fumarate (TDF) otabâ TDF/emtricitabine (TDF/FTC), aropa'aghi cara dâlem strategi anyèggha nolarra HIV ḍâri ibu dâ' bhaji'. Lamon, bâdâ kakanan  ASI sè sehat bân aman, abhârri' ASI bisa èpâambu samarena 12 bulân.

## Sombher<references />
Skor bhisop

**Skor bhisop** iyâ arèya ètongan sè è angghuy kaangghuy ra-ngèra semma'na kalabân lahèran. Skor uskup abhânto ra-ngèra bhâdhân kaangghuy arèmbi'. Arowa iyâ arèya kriteria khosos sè è angghuy penyedia lajânan kasèhatḍân. Kalabân ngabâs aobâna è lè'èr rahèm bân kennengnganna cèthakghâ bhâji', penyedia lajânan kasèhatḍân ollè ra-ngèra'aghi induksi lahèran bhâkal bâḍâ hasèlla. Sè terro ngalahèrraghina saccara normal, skor arèya ollè abhânto nantowaghi bahwa induksi lahèran bhâkal asebbâbpaghi lahèran normal.

Ngangghuy lèma' faktor kaangghuy mètong Skor bhisop:

* Palèbârân serviks: Dilatasi atoro' ka tabukka'na serviks. Lè'èr rahèm sè malèbâr sara iyâ arèya ra-kèra 10 sentimeter. Lèbârrâ bisa è okor ngangghuy ghârighi'na tanang, tapè pas è sebbhut sentimeter.
* Penipisan serviks: Penipisan artèna tèpès bân pèndâ'na serviks. Sakabbhina kaapos (otabâ 100% taapos) artèna lè'èr rahèm "tèpèssâ kanta kertas"
* Konsistensi serviks: arèya atoḍhu ka kerrassâ serviks. Lè'èr rahèm sè lebbi lembu' bân fleksibel lebbi rajâ bisa malèbâr. Angghâp abhândingngaghi kerrassâ konco'na èlong kalabân lembu'na bibir. 
* Kennengnganna lè'èr rahèm: kennengnganna lè'èr rahèm sajân semma'  kalabân jhâlân lahèrra, maka semma' kèya bhâkto lahèrra.  rèya è sebbhut anterior. lamon  kennenganna posterior, maka sajân jhâu ḍâri bâkto lahèrra.
* Kennengnganna janèn (otabâ stasiun janèn): arèya ngokor kennengngan cèthakghâ bhâji' ḍâlem hubungânna kalabân tolang buḍi iskiadia (kennengngan è bângkong). Penyedia layanan kasèhatḍân aberri' nèlai adâsar KA cèthak sè bâḍâ è attas otabâ è bâbâna bângkong. Angka positif artèna cèthakghâ bhâji' ella toron ka Jhâlân lahèr, bân angka negatif artèna cèthakghâ bhâji' pakghun tèngghi. 
È sakabbhina faktor è berri' skor. Pas, lèma' skor individu è tambâ'aghi kaangghuy ngaollè skor buḍina Uskup. Skor bhisop sè lebbi tèngghi artèna osaha menginduksi persalinan rakèra bhâkal bâḍâ hasèlla.

## Sombher
Tembuni

Plasenta otabâ **tembuni** panèka sesuatu organ dâlâm kandungan è bhâto kehamilan. Pertombuân bân perkembangan plasenta penting dâ' pertombuân bân perkembangan bhâji'. Fungsi Plasenta panèka pertokaran produk-produk metabolisme bân produk gas èantaranah peredaran dârâ embuk bân bhâji', serta produksi hormon.

## Struktur
Struktur plasenta manussa andik diameter rata-rata 22 cm, bârrâ' 470 gram, bân tâbbâl (è bâgiân tengnga plasenta) 2,5 cm. Plasenta andik duâ' komponen panèka bâgiân embuk sè ebentuk dâri desidua basalis bân bâgiân bhâji' sè ebentuk dâri korikn frondosum.

## Fungsi
Fungsi Plasenta panèka pertokaran produk-produk metabolisme bân produk gas èantaranah peredaran dârâ embuk bân bhâji', serta produksi hormon. Hormon steroid palèng penting sè èproduksi plasenta panèka estrogen ben progesteron sè konsentrasina jân tèngghi selama ngandung.

## Sombher
Uretra spons

**Utera spons**, èkennal uretra berotot, iyâ arèya bâgiyân ḍâri sistem reproduksi orèng lakè' sè aghuna mènangka jhâlân kaangghuy aloranna sperma bân kemmi ḍâri kalènjher prostat ka lowar bâḍhân.

## Sosonan Uretra Spons
Uretra spons aḍni' tello' bâgiyân otama: uretra intrinsik, uretra eksternal, bân uretra prostatik. Uretra intrinsik iyâ arèya bâgiyân sè bâḍâ è ḍâlem rahèm bân afungsi mènangka aloran kaangghuy maghili sperma bân kemmi ḍâri kalènjher prostat ka uretra eksternal. Uretra eksternal iyâ arèya bâgiyân sè bâḍâ è lowar bâḍhân bân aghuna mènangka aloran kaangghuy maghili sperma bân kemmi ka lowar bâḍhân. Uretra prostatik iyâ arèya bâgiyân sè bâḍâ è ḍâlem kalènjher prostat bân aghuna mènangka aloran kaangghuy maghili sperma bân kemmi ḍâri kalènjher prostat ka uretra intrinsik.

### Kaghunaan Uretra Spons
Fungsi otama uretra spons iyâ arèya mènangka aloran kaangghuy maghili sperma bân kemmi ḍâri kalènjher prostat ka lowar bâḍhân. Salaèn jârèya, uretra spons aghuna mènangka aloran kaangghuy maghili kemmi ḍâri kalènjher prostat ka uretra eksternal. Ḍâlem proses ejakulasi, sperma sè èhasèlaghi kalènjher testis aghili lèbât uretra intrinsik pas ka uretra eksternal, saèngghâ sperma bisa kalowar ḍâri bâḍhân.

## Sombher
Kekerasan ka ana' binè

**Kekerasan ka ana' binè** KTP kèya èkennal kalabân kekerasan berbasis genḍer KBG bân kekerasan seksual bân berbasis genḍer KSBG iyâ arèya kalakoan kekerasan sè korbhân otamana panèka binè bân ana' binè. Kekerasan semacâm rowa segghut èangghep mènangka bhângon kablâkah kaceremmettan otamana polana kabânynyaan korbhânna panèka binè bân kalakoan rèya anḍi' bhângon se câm-macâm.

KTP andi' sajhârâ sè lanjhâng. Meskè dâ'iyâ, kalakoan kekerasan sè kadhâddhiyân otabâ tingkat keparahannya sè acâm-macâm ḍâri bâkto ka bâkto bân anter masyarakat kèya. Kekerasan samacâm Rowa segghut èkatèla mènangka sèttong cara kaangghuy aninḍAs binè, baik ḍâlem masyarakat secara umum otabâ ḍâlem hubungan interpersonal. Kekerasan kasebbhut bisa ngebbhuk ḍâri bâḍâna rassa hak ngaanḍi' kaangghuy ngalakoni hal kasebbhut (entitlement), superioritas, kaceremmettan ka orèng binè (misogini), sotokan-sotokan laen sè saropa, bân sifat kekerasan sè èkaanḍi' pelaku, otamana ka orèng binè.

## Artè
Sejumlah instrumen internasional sè tojjhuânna kaangghuy ngosot kekerasan ka orèng binè bân kekerasan ḍâlâm rumah tangga ampon èssaaghi sarèng samacâmma lembaga internasional. Instrumen-instrumen rèya umumma èmolaè kalabân artè kekerasan, kalabân maksoḍ kaangghuy amerrangi praktik ḍâri hal-hal samacâmma rowa. Konvensi Instanbul Dewan Eropa tentang pencegahan bân pemberantasan kekerasan ka orèng binè bân kekerasan ḍâlem rumah tangga aghâmbhâraghj KTP "mènangka pelanggaran hak asasi manossa bân bhângon diskriminasi ka orèng binè" sakabbhina kalakoan kekerasan berbasis genḍer sè nyâbâbaghi, otabâ pola atemmah kesengsaraan otabâ penḍeritaan orèng binè secara fisik, seksual, psikologis otabâ ekonomi, tamaso' ancaman kaangghuy ngalakoni kalakoan kasebbhut, pemaksaan  otabâ arampas kabhibhâsan secara sewenang-wenang, baik sè kadhâddhiyân è aḍe'en umum otâbâ ḍâlem kaoḍienna dhibi'in.

Konvensi mengenai penghapusan sakabbhinah bhângon Diskriminasi ka orèng binè (bhâsa inggris: Convention on the Elimination of all Forms of Discrimination Against Women, èsingkat CEDAW) taon 1979 sareng Majelis Umum Perserikatan Bhângsa-Bhângsa aghâbây rekomenḍasi sè berkaitan kalabân KTP, bân Deklarasi bân Program Aksi Wina nyebbhutaghi KTP. Walaupun enga' rowa, instrumen internasional sè ḍâ'-aḍâ' sè secara eksplisit ngartèaghi KTP bân nguraiaghi masalah kasebbhut arèya resolusi Majelis Umum Perserikatan Bhângsa-Bhângsa taon 1993 tengang Deklarasi Penghapusan kekerasan ka orèng binè. Artè laèn dâri KTP èator dâlâm Konvensi Inter-Amerika taon 1994 tentang pencegahan, penghukuman, bân Pemberantasan kekerasan ka orèng binè bân kèya sareng Protokol Maputo taon 2003.

## Sombher
Nyoso kalabân obhât

Nyosoè iyâ arèya kelakoan sè penting ḍâlem aberri’ nutrisi bân perlindungan ḍâ’ bhâji’. Ebhu sè nyosoè kodhu ajâgâ ḍâ’ bhât-obhâdhân sèèangghuy karna brâmpan èantarana bisa apangaro â’ hasèl bân kualitas Aèng Sosona Èbhu (ASI), sarta bisa mabahaya bhâji’ sè nyoso. Brâmpan obhât bisa èallè ka ḍâlem ASI kalabhân jumla sè cokop kaangghuy apangaroè bhâji’, bân laènna bisa andi’ pangaro sè sakonè’. Mangkana, èbhu sè nyosoè kodhu paham ḍâ’ bahaya bân mamfaat obhât-obhât sè èangghuy. 

## Obhât sè aman
Obhât-obhât akanta antibiotik, analgesic (obhât paèlang nyo’nyo’), bân obhât antihipertensi, biyasana èangghep aman kaangghuy èghunaghi sareng orèng sè nyosoè. Tapè, sabâgiyân raja bhât-obhâdhân andi’ potensi efek samping otabâ resiko sè kodhu èkèr-pèkkèr.

Sabâlluna ngangghuy bhât-obhâdhân, èbhu sè nyosoè lebbi bhâgus akonsultasi kalabhân profesional kasèhadhân, otamana dokter otabâ ahli farmasi, kangghuy mastèè jhâ’ obhât jèya aman kaangghuy èghunaghi salama nyosoè bân bisa aberri’ katerrangan sè teppa’ tentang potensi bahaya, dosis sè aman, bân cara laèn  lamon èkabhuto.

## Sombher
Embu'

Èbhu/Embu’: Orèng seppo binè’

Èbhu/Embu’ iyâ  arèya orèng towa binè’ ḍâri ana’. Orèng binè’ bisa èsambhât èbhu/embu’ bilâ ampon ngalahirraghi ana’, arabât bân marajâ ana’, bhâghus ana’ kanḍungnga otabâ nyiyappaghi rahimma kaangghuy pembuahan èḍâlem kadhâddhiyân kehamilan pengganti. 

Èbhu/embu’ ngaghungè peran sè cè’ pentèngnga ḍâ’ka ana’ bân sambhâdhân èbhu/embu’ bisa èsanḍârraghi ḍâ’ orèng binè’ sè bânnè orèng towa kanḍung sè atèngka akantha peran-na èbhu/embu’. Èbhu/embu’ kanḍung otabâ èbhu/embu’ biologis aroju’ ḍa’ orèng sè nyombhâng genentik-ka orèng binè’ ḍâ’ka janin lèbât hubungan lakè binè otâbâ sombhângan sèl telur. Partèngkana èbhu/embu’ rèya adhâddhiyâghi èbhu/embu’ ngaghungè hubungan biologis kalabân ana’ sè lahèrraghi., jhughâ adhâddhiyâghi èbhu/embu’ ngaghungè tangghung jâwâb hokom, sala sèttongnga aropa’aghi ḍughungan urusâ pèssè. Èbhu/embu’ **angkat** aroju’ḍâ’ ka orèng binè’ sè alèbâdhi jhâlân hokom, iyâ arèya ngala’ ana’ otabâ adopsi ana’. Contona iyâ arèya orèng towa angkat marghâna adopsi orèng towana sèdhâ/matè. Seddhèngan èbhu/embu’ bâllun aroju’ ḍâ’ orèng binè’ sè ngabin eppa’na ana’ kaangghuy aghâbây sèttong kalowarga.È ḍâlem Bhâsa Indonèsia, sambhâdhân èbhu/embu’ jhughân bisa ètojjhuwaghi ḍâ’ orèng binè’ laèn sè lebbi towa ètèmbhâng orèng sè nyambhât/ngolok otabâna mènangka ngormat ḍâ’ ka orèng binè’ ta’ kalabân ngabâs bhidhâna omor. Oca’ “mama” pon kasuwâr è Indonèsia. Èbhu/embu’ neng bhâsa gaullâ anḍi’ artè nyokap.

## Sombher
Vaginitis

**Vaginistis** otabâ vulvovaginitis iyâ arèya peradangan ḍâ' vagina bân vulva. Hal rèya bisa asebbâbaghi keputihan, ghâtel bân nyo'-nyo', panas akadhi katonon, bân bâu vagina bân vulva sebbab iritasi atau infeksi. Ḍâlem pan-brâmpan kadhâddhiyân, vaginitis bisa asebbabaghu komplikasi saat nganḍung.

Tello' sebbâb otama ḍâri peradangan rèya iyâ arèya infèksi sè èsebbabaghi bakteriosis vagina, jamur è vagina, bân trikomoniasis. Hal laèn sè bisa dhâddhi sebbâb è antarana iyâ arèya alèrgi zat tatanto, saompamana spermisida, sabun, otabâ kadar hormon estrogen sè mabâ è bâktona anyosoè otabâ samarèna *menopause*. Vaginitis bisa èsebbâbaghi pan-bârâmpan sebbâb sè bhidhâ èbhâkto sè abhâreng, bân sasuai omor. Orèng binè' yuswâ pra-remaja anḍi' risiko ècapo' vulvovaginitis sè cè' rajâna polana hormon estrogenna ghi' mabâ bân anatomi labia minora sè ghita' berkembang scara samporna.

## Sombher
Manajemen Nyeri Persalinan

Manajemen Nyeri Persalinan aropa'aghi bâgiyân ḍâri pangladhin pentèng sè è kalako sareng kabidanan modern è bâkto prosès alahèrraghi. Pa'rappa'na  kontraksi saongghuna èyanthang, intensitas, frèkuènsi bân keteraturannya meningkat.

Bâkto prosès alahèrraghi, rassa nyèlo sè èghârâssa sajân atambâ. Sanajjhân rassa nyèlo bân rassa ta' nyaman aropa'aghi pangalaman alamiah bâkto prosès alahèrraghi, tatapèna karakteristik nyèlo sè nalpè' ḍâ' sabbhân-sabbhân orèng, ngabhutowaghi panilayan bân tatèngkan sè cocok kalabân kabhutowan.

Secara konvensional, nyeri persalinan ètatengngerrè paḍâ kalabân nyeri akut. Tatapèna, ta' akantha nyeri akut sè laèn, sè biyasana bisa èkaèttaghi kalabân prosès patologis, nyeri persalinan ta' dhâddhi tanḍhâ bâḍâna bahaya otabâ patologi bân èyangghep bhârâng sè normal è ḍâlem persalinan. Prosès fisiologis sè èkèra'aghi dhâddhi sebbâb bâḍâna nyèlo (nyeri) bâkto alahèrraghi iyâ arèya sala sèttongnga kontraksi rahim sè malèbâr leher rahim  bâkto tahap awwâl kelahiran bân peregangan vagina serta dasar panggul bâkto bhâji' toron bâkto tahap kedua.

## Sombher
Sistokel

**Sistokel**  aropa’aghi sala sèttong kabâḍâ’ân se ka’dimma ranca’na sèajhungjhâng è sakobenga *bâddhna senni (* Kantong Kemmih) bân *dinding Vagina sè adhâddhiyaghi  kata’saâ an,* lemah bân arassa sakè’ kongsè dâddiyâ sabâb * bâddhna senni (* Kantong Kemmih) bân *dinding Vagina ghâgghâr ka dâlem  jhâlâna vagina.*  Kaprana, ora’ bân jaringan èket sè nonjhâng geddhunga vagina sè apèghuna ka’angghuy matettep sè èmaksod pagghun è engghun èpon. Kalabân sistokel, ora’ bân jaringan sè adhâmpèngè vagina ḍâddi lemmana bân sakè’na. Pramèla kantong senni aghuli kalowar ḍâri engghuna. 

## sabâb
ora’ bân jaringan èket sè ta’ saè/lemmes jhughânan rosak sè nonjhâng ḍâ’ bâḍḍâna sennih bân vagina adhâddhiyaghi sistoke. Acem-macemma sabâb sè aḍâddiyaghi gherrena / sake’na otabâ lemmessâ ora’ bân jaringan kadhi ka’ator:

-         bhubhut bân bhâbbhâra  sè pokeḍḍâ bâb *vagina*

-         kabâḍâ’ân sè è libâli aḍâddhiyaghi sabâb kabâḍ’ân ḍâddhi ghârrâ otabâ sajân atambâ rassa ngaronyo è sakobenga monteng, akadhi  mlarat nalèka atènjhâ’â ,berrâ’na bhâḍhân sè talèbât, angka’ berrâ’na bhâdhân,otabâ bâtok sarah (kronis).

-         Operasi rekonstruksi monteng sabelluna, akadhiyâ histerektomi otabâ operasi masèpa’ prolaps, bagiyânna monteng.

-         Gen sè èwârisaghi

-         Ta’paḍâ sareng biasana bâb jaringan ekèt  

## Dâ tanḍâ
Bânnya’ rèng binè’ sèkatèbhânan panyakèt sistokel ta’ bisa ngaonnènngè tanḍâ-tanḍâna. Sajân sara sistokel, sajân raja tanḍâna. tanḍâ bâḍâna sistokel akadiyâ:

* tonjolan vagina otabâ ngen angen aromasa     bâḍâ bhrâng sèghâghhâr ḍâri vagina
* tekanan ḍâ’ vagina otabâ monteng

ḍâ tanḍâ panèka bisa jhugâ tambâ ta’ saè nalèka ajjhen, ngangka’ bhârâng, bâto’, otabâ manjheng ḍâlem bâkto abit, bhân bisa jhugâ tambâ saè manabi dung tèdungan.  ḍâ tanḍâ

-         bhucorra urin sè èsebbhut inkontinensia urin

-         mlaraddhâ mamola’anna urin, sè kasambhât ta’parcjajhâ

-         ghilina urin sè abit

-         aromasa terro asenniya sa’ampona asenni

-         asenni se ros terrosân .
Èkorong lastarèna lahèrân

**Èkorong lastarèna lahèrân** panèka praktèk tradisional sè èlakoni dâ' embuk sè lastarè ngalakoni lahèrân. Praktèk panèka nurok de' adat istiadat sè bâdâ, praktèk panèka biasanah è lakonè langsung salastarèna lahèrân, sè selanjutdhâ èlakoni pengasingan otabâh dâlâm bhâkto sè bhidhâ 3ètiap budaya umummah sè èlakoni dâlâm bâkto sabulân (30 arèh).

## Sombher
Vaginoplasti

**Vaginoplasti** (*vaginoplasty*) iyâ arèya katantowan bedah aghèbèy, a-kontruksi, otabâh merekonstruksi vagina. Vaginoplasti tamaso' bâgiyân ḍârih genitoplasti.Vaginoplasti bisa èputoaghi akadiyèh parkarah sè ampon ètèmmuh kalaènanan ongenital néng vagina otabâh néng uretra otabâh rektum, e bhâktoh samarénah pengangkatan sel otabâh abses sé aganggu struktur otabhâ fungsi vagina, tor ka pan brémpan kasus laénnah, akadiyéh toronnah kandung kemmih (sistosel), otabhâh rektum (rektosel) ka vagina.
Omor rajâ

**Omor rajâ** iya arèya lanjutanna dâri fase bhâji', masa na'-kana', bân masa remaja. Omor rajâ panèka fase sè palèng lanjhâng dâlâm kaodienna manossa, nginga'è lâbbi dâri satengnga omorra manossa èabi' ka periode rèya. Selama masa dhibâsa, tong-sèttonga orèng katemmo kalabân câm-macâmma tugas perkembangan sè kodhu èjhâlâni secara berkelanjutan kaangghuy dâpa' ka kadhinâsaan, walaupun dâlâm perjhâlânan odi'in segghut ngadhâbbhi rintangan-rintangan perkembangan. Frasa omor rajâ biasana ta' angghâl dâlâm ondhâng hokom, kapan eghunaaghi dâlâm hubunganna kalabân kalakoan seksual, omor rajâ rèya omor palèng keni'in èdimma orèng èangghep secara hokom awenanh pettok kaangghuy kalakoan seksual. Uni Eropa nyebbhut omor hokom kaangghuy kalakoan seksual. Istilah rèya ta' padâ kalabân omor kabânynyaan, omor pertanggungjawaban pidana, omor anèka, omor edimmah orèng ollè mellèh bân mengonsumsi minuman sè bâdâ alkoholla, nompa' mobil, otabâ kaparloan laènna. 

## Sombher
Migrain

**Migrain, Baker** iyâ arèya gângguwân kronis sè ètanḍhâi kalabân bâḍâna rassa sakè’ cèthak biyasa sampè’ sakè’ cèthak sara, sè bânnya’ aghumantong kalabân ḍhâ-tanḍhâna system saraf otonom. Asalla oca’ migrain iyâ arèya ḍâri Yunani ἡμικρανία (*hemikrania*), artèna iyâ arèya rassa sakè’ neng sala sèttongnga kangan-kacèrra, aḍâ’-buḍina cèthak.  from ἡμι- (*hemi-*), "half", and κρανίον (*kranion*), "skull".

Ḍhâ-tanḍhâna migrain iyâ arèya aropa sakè’ cèthak unilateral (sakè’na coma neng sabâgiyânna cèthak), nyut-kenyutan, bân abiddhâ ra-kèra 2 sampè’ 72 ejjhâm. Ḍhâ-tânḍhâ sè laèn sè paḍâ nuro’è iyâ arèya, sala sèttongnga muwal, mudhâr, fotofobia (sajân sensitif ḍâ’ ra’-tèra’ solap), fonobia (sajân sensitif ḍâ’ sowara) bân rassa sakè’na sajân sara bilâ ngalakoni aktivitas bhâdhân. È bâkto nga-tengnga malem, orèng sè ècapo’ panyakèt sakè’ cèthak migrain ngarassaè aura; iyâ arèya akaton gângguwân visual, indra, bhânta, otabâ ghuli/mutorik sè dhâddhi tanḍhâ jhâ’ sakè’ cèthakka bhâkal ḍâtengnga.

Migrain, èkaparcajâ dâteng marghâna akompolla bânnya’sebbâb lang-saghulung bân genetik (toronan). Ra-kèra ḍuwâ’ per tello’on kadhâddhiyân merrè ḍâ’ orèng sè ella akalowarga. Kadar hormon sè ongghâ toron paḍâ apangaro kèya: migrain kabânnya’an merrè ḍâ’ka la-lakè’ ḍâ-ngoḍâ ètèmbhâng bâbinè’ ḍâ-ngoḍâ sabellumma ḍâpa’ masa puber. Kèng mon ka orèng dhibâsa, ra-kèra ḍuwâ’ sampè’ tello’ kalè lebbi bânnya’ merrè ka orèng bâbinè’ ètèmbhâng la-lakè’.

## Sombher
Gigantomastia

**Gigantomastia** iyâ arèya kabâdhâ’en langka benni kanker sè adhaddhi’aghi lebbi dâ’ tombhuna sosona reng binè’. Tombhuna bisa è sèttong otabâ duwè’ soso. Ghun atosen kasus sè ècatet dâlem literatur medis. Tekka’ bisa dhâddhi sâcara ta’sèngaja, kabâdâ’an rèya bisa è kaoningin dâri massa pubertas, ngandhung otabâ samarèna ngangghuy macemma obhât.
## Sabâb
Sabâb dâri gigantomastia èdâlem bhâdhân ghi’ ta’ bisa èkaoninggi pastena. Genetika bân ongghâna sensivitas dâ’ hormone reng binè’ akadhi prolaktin otabâ estrogen, èangghâp andhi’ peran dâlem proses rèya. Reng binè’ bisa capo’ gigantomastia tape ta’ jelas sabâbba.

## Sombher
Pil Kontrasepsi Lèsan Gabungan

**<sup>Pil kontrasepsi oral gabungan</sup>**, sègghut èsebbhut **pil pengendalian kelahiran** otabâ disingkat "**pil**", iyâ arèya sèttong jhânnis pengendalian kelahiran sè èghâbây ma’le èyangghuy kalabân cara èyontal rèng binè’lebât colo’. Obhât jarèya bâḍâ camporanna estrogen (biasana etinilestradiol) bân progestogen (khososse progestin). Mon angghuyna teppa’, pil jârèya bisa ngator siklus menstruasi ma’le matadâ’ ovulasi bân nyegghâ bâbinè’ ngandung
Eklampsia

**Eklampsia** otabâ segghut è èjhâ eklamsia aropa’aghi pokpara sè ongghu-ongghu èbâkto omorra kandhungan akhèr sè tanḍhâi kalabân** ** *kejang tonik-klonik*  otabâ koma.  Eklampsia ka’dinto sabâbbhâ pre-eklampsia kalabân okoran persen sè mo’dul rakèra 0.3% kantos 0,7 % è naghâra panengga / berkembang. Akadhi pre-eklampsia ka’tinto ongghu eclampsia ghita’ èkaonèngè pramèla ḍâddiyâ kamalaradhân ḍâlâm nambhâ’ kabâḍâ’ânna.

## Ḍâ tanḍâ
Eklampsia karana è tanḍâi kalabân panyakèt teng-ketteng sè ètoro’è sareng èlanga akal / kalenger otabâ koma. Ta’cokop sapanèka, bâḍâ bâb laèn sè bisa èrassa’aghi sareng èbhu sèbhubhut sè aghâḍhuwân panyakèt eclampsia, akadhiyâ ḍârâ tèngghi, tambâna berrâ’na bhâḍhân, klowarrah protein ḍâlwm urin, edema bân tungkai bân mowa, rosagghâ panèngal sareng sakè’ cètak.. Kaprana ḍâ tanḍâ - ḍâ tanḍâ ghâpanâka klowar ḍâ’ omorra kandungan sè ampon kèngèng trimester kaḍuwâ’ otabâ katello.

## Cemmacemma
Adhâsar bâkto kaḍâddiyân eclampsia è panta ḍâddi tello’ macem, èngghi panèka:

-         eklampsia gravidarum, kalabèn rakèra kadhâddiyân 50% kantos 60% è bâkto bhubhut

-         eklampsia parturientum, kalabèn rakèra kadhâddiyân 30% kantos 35% è bâkto bâbinè’ bhâbhâr

-         eklampsia puerperium, kalabèn rakèra kadhâddiyân 10% sa’ampona bhâbhâr
Psikosis pascapersalinan

**Psikosis Pascapersalinan (PPP)** sè èsebbhut psikosis pasca nifas otabâ psikosis peripartum, iyâ rèyaa kabâḍâ'ân sè tandhâ psikotik sakalana angghâl langsung samarèna alahèrraghi, biyasana è ḍâlem duwâ' mènggu ḍâ'-aḍâ' tapè korang ḍâri empa' mènggu samarèna. PPP èpamaso' ḍâlem "Panyakèt Psikotik Sakejjhâ'" è Buku Panduan Diagnostik bân Statistik Gangguan Mental, Jilid V (DSM-V). Ḍhâ-tandhâ è antarana dèlusi, ngân-angân, gângguwân oca' (akadhi oca' sè ta' koheren), bân/otabâ perilaku motorik sè ta' normal (akadhi katatonia). Tandhâ laèn sè rèng-sèreng èkèbâ' sareng PPP è antarana bhingong, panyakèt pèkkèran, panyakèt tèdung sè sara, kabâḍâ'ân atè sè ongghâ toron (tamaso' dèprèsi, *agitasi, mania*, otabâ kombinasi ḍâri jârèya), bân  *fitur kognitif* akanta kasadarran sè aoba (*waxing* bân *waning*) otabâ disorientasi. 

Penyebab PPP ghi' ta' ètemmo sacara samporna, sanajjân bhuktè ghâbây macemma gângguwân abâ' marèna nifas (contona, dèprèsi marèna nifas) sajân noddhu'aghi jhâ' obâ'ân *hormonal* bân rèspon kakowadhân bâdhân bisa anḍi' pangaro,akanta bâgiyân gènètik bân sirkadian. Maskè faktor rèsikona ghi' ta' èpastè'aghi, pan-bârâmpan penelitian noddhuaghi jhâ' kakorangan tèdung, ngandung sè ḍâ'-aḍâ' (primiparitas), bân riwâyât PPP sabellunna bisa èkontribusiaghi. Tinjauan anyar nambah buktè jhâ' riwâyât *diagnosis psikiatri* sabelluna, khusussa gângguwân bipolar, è orèng otabâ kalowargâna, bisa nambai rèsiko PPP saamponna èlahèrraghi. Satèya, ghi' ta' bâdâ alat sè nyarèng otabâ sè nanto'aghi kaangghuy adiagnosis PPP; Diagnosis biyasana èpastè'aghi bi' dokter sè ngobhâtè èbâdâ'aghi ḍâri tandhâ ḍâri orèng sè aobhât, ngangghuy macemma sè kasebbhut è diagnostik DSM-V mènangka pandhuwan.

Maskè kadhâddhiyân PPP namong ra-kèra 1 sampè' 2 dâri 1.000 kalahèran, parkembhângan tandhâ psikotik sè cè' lekkassâ, khososâ sè èbâgi dâ' dèlusi sala *identifikasi* otabâ paranoia, aghâbây kakobâtèran ghâbây kaamananna embu' bân ana'. Mèlana, PPP èangghep mènangka darurat jiwa, sè segghut parlo parabâdhân ngènâp sè langsong. Pangobatan bisa è antarana aghâdhui obhât akanta benzodiazepin, litium, bân antipsikotik, bân jhughân orodhân cara akanta *terapi elektrokonvulsif* (ECT). È ḍâlem kabâḍâ'ân è dimma bhâbinè' sè ngandung anḍi' riwâyât panyak6at bipolar otabâ èpisode PPP sabelluna, aghuna'aghi bhât-obhât profilaksis (khosossa litium) è bâkto otabâ langsung samarèna alahèrraghi la èbhuktè'aghi bisa noro' kabâḍâ'ân èpisode psikotik otabâ bipolar è bâkto marè lahèr.

## Sombher
Korion

Korion iyâ arèya selaput janin palèng luar  sè bâḍâ è sedḍhi’in embrio è mamalia, mano’, bân reptil (amniota). Rèya berkembang ḍâri lèppeddhen lowar è permukaan kantong konèng tellor, sè bâḍâ è lowar zona pelusida (neng mamalia), sè èkennal sebagai membran vitelline neng kèbân laèn. Neng serangga, rèya dikembangkan bi’ sel-sel folikel bâkto sel telur bâḍâ è ovarium. Pan-berempan moluska paḍâ andi’ korion sè dhaddhi bâgiyen ḍâri tellorra. Ompamana, tellorra ghurita sè rapuh sè ghun andi’ korion dhaddhi selubungnya.

## Struktur
Nèng manossa bân mamalia laèn (ta’ tamaso’ monotremata), korion iyâ arèya sala sèttong selaput janin sè bâḍâ perpaan dung-ngandung antara janin sè perpaan berkembang bân embu’na. Korion bân amnion areng-bhâreng dibentuk kantung ketuban. Nèng manossa, trofoblas dibentuk bi’ mesoderm ekstraembrionik bân duwâ’ lapisan trofoblas sè alengkerrè embrio bân membran laènna; vili korionik muncul ḍâri korion, menyerang endometrium, bân memungkinkan transfer nutrisi ḍâri dârâna embu’ ka dârâ janin.

### Lapèsan
Korion kadhadḍhiyân ḍâri duwâ’ lapèsân: lapèsân lowar dibentuk bi’ trofoblas, bân lapèsân dâlâm dibentuk mesoderm somatik.

Trofoblas kadhadḍhiyân ḍâri lapèsân dâlâm sel kubik otabâ prismatik, sitotrofoblas otabâ lapèsân Langhans, bân lapèsân berinti lowar, sinsitiotrofoblas.

## Sombher
Demam puerperal

**Sengker puerperal** () otabâ infèksi pasca nifas panèka infèksi baktèri sè nyerrang saloran rèproduksi binè' samarèna rèmbi' otabâ kaghâgghârân. Tora bân gejala biyasana komighil lebbi ḍâri , sake' è tabu', bân bisa metto aing è vagina sè abâu bâceng. Sengker panèka ampona èka'ollè samarèna 24 jhâm bân è dâlem sapolo arè samarèna rèmbi'.

Sala sèttong faktor risiko Sengker puerperal panèka bâdâna baktèri tartanto akadhi streptococcus kelompok B è dâlem vagina.

È taon 2015, èparkèra'aghi bâdâ 11,8 juta kadhâddhiyân infèksi postpartum.

## Sombher

## Maosan totongghâ
* 
* 
*
Jhâi'ân lakè

**Jhâi'ân lakè** (bhâsa *husband stitch, daddy stitch, husband's* otabâ *vaginal tuck)* èngghi panèka *bedah* namba jhâi' è perineum bâbinè' lastarèna rèmbi' sè nyabâbaghi perineum beddhâ.

## Sombher
Laktogèn

**Laktogèn** (bhâsa Ènggris:  luteotropic hormone, prolsctin, LTH, PRL) iyâ arèya hormon sè ngubungangi kalabân laktasi otabâ nyosoè. Hormon panèka aghuna kaangghuy apangaroè klènjhâr soso sopajâ aghâbây aèng soso ka èbhu samarèna arèmbi'. Mènangka sè ngator sèkrèsi ḍâri aèng soso kasebbhut iyâ arèya hormon oksitosin. Bulimia ollè nyebâbbâghi akoranga laktogèn.
Salpingektomi

**Salpingektomi** noddhuaghu ḍâ' ka oprasi kaangghuy ngangka' tuba falopi. Kalakowan panèka bisa èlakonè kaangghuy nambhâi orèng sè ngandung ḍâlem kabâḍâ'ân èktopik otabâ kanker, nyegghâ kanker, otabâ mènangka macemma kontrasèpsi.

Cara oprasi panèka samangkèn torkaḍâng lebbi èkalèburi katèmbhâng cara sè ngangghuy tabung ovarium polana rèsiko kanganḍungan ektopik. Kaangghuy tojjhuwân kontrasèpsi, cara panèka ta' bisa èobâ bân lebbi aghuna ètèmbhâng ligasi tuba.

## Cem-macemma
Salpingektomi bhiḍâ bân agèllui salpingostomi bân salpingotomi. Duwâ) kalabân pembedahan èngghi panèka salpingostomi, mènangka sayaḍân ka ḍâlem tabung kaangghuy ngèlanggaghi èktopik engghi panèka salpingotomi.

## Sombher
Etinilestradiol

**Etinilestradiol (EE)** iyâ arèya obhât *estrogen* sè èghuna’aghi kalabân luwas è ḍâlem pil *kontrasèpsi*, è campor bi’ progestin. Sabelunna, EE èghuna'aghi ka’angghuy samacemma indikasi, akanta pangobâthân tanḍâ *monopause*, kalaènnan *ginekologi*, tor kanker sensitif hormon tertento. Obhât rèya biasana èyènom tapè jughân kaḍâng lèbet kolè’ kalabân *pelekat transdermal* otabâ lèbet gelang vaginal.

## Sombher
Tumor sel germinal testis

**Tumor sèl germinal tèstis** iyâ arèya paanyakèt tèstis sè palèng bânnya’ ètemmo (rakèra 95% ḍâri sakabbhina panyakèt tèstis). Sèl germinal (sèl *nutfah*) iyâ arèya sèl sè bhâkal tombu bân aropa sperma tor sel telur).

Tumor sèl  germinal tèstis èbâgi dhâddi ḍuwâ’, iyâ arèya seminoma bân nonseminoma. Seminoma lebbi lambat tombuna bân panyebaranna ètembhâng nonseminoma. Ḍuwâ’ macemma subtipe seminoma iyâ arèya seminoma *klasik* (aropa’aghi 95% jennis seminoma sè meddhâl è antarana omor 24 bân 45) bân seminoma *spermastositik* (macemma seminoma sè lebbi mlarat ètemmo bân nyerrang la-lakè’ sè omorra lebbi towa, rakèra omor 65 taon). Macemma nonseminoma biyasana meddhâl bâkto omor ḍibuḍina bâkto *pubertas* bân awwâl omor 30 taon. Macemma nèka anḍi’ empa’ macem tumor iyâ arèya karsinoma embrional, karsinoma yolk sac (nyama laènna tumor *yolk sac,* tumor sinus endodermal, karsinoma embryonal infantile otabâ orkidoblastoma), kariokarsinoma bân teratoma (bâḍâ tello’ macem teratoma: teratoma matur, teratoma immature bân teratoma kalabân tipe malignansi somatic).

Bâḍâ ḍuwâ’ sebbâb sè masajân sara testis iyâ arèya undesensus testis otabâ taḍâ’na sèttong otabâ ḍuwâ’ testis è dâlem skrotum sè aropa’aghi kalaènan sè èkèbâ ḍâri rèmbi', bân riwâyât kamlaradhân ka testis. Ḍâ-tanḍâna iyâ arèya nyu’-nyu’, bârâ otabâ bâḍâ bu-tombuna è tèstis, tèstis èghârâssa ghâli, nyu’-nyu’ è antarana pokang duwâ' otabâ tabu’ bagiyân bâbâ, skrotum èghârâssa berrâ’ bân sakè' tengnga.

## Shomber
Èbhu koṭṭa Inḍonèsia

Akadhâsar konstitusional, Jakarta tatâttapaghi mènangka **Èbhu Koṭṭa Inḍonèsia** Amarghâ Undang-undang (*Nomor 10 Tahun 1964*). Jakarta abhâdhi pusat Pârnata nalèka Batavia, Hindia Blandhâ. abad ka-20 tabhâdhi pangkarsa Parnata Hindia Blandhâ aobâ lokasi Èbhu Kotṭṭa panika Batavia abhâdhi Bandung, sanyaossa burung amarghâ Depresi Bibâr tor Perrang Dunnya II. sa'amponna abhâdhi wacana parpolowan taon, parnata Prèsidèn Joko Widodo amolan prosès Pangallèyan Èbhukoṭṭa Naghârâ ila Nusantara pratangghâl *29 April (Rasol) 2019*.

## Ghâris Masa

## Usulan Pamataran Èbhu koṭṭa

Usulan pangalleyan otabâ pamataran ébhu koṭṭa Indonesia dâri Jakarta dâ' lokasi laènna ampon èdiskusiaghi nalèka kaprèsidenan Soekarno kantos Susilo Bambang Yudhoyono. Presiden Yudhoyono nyorghung dâ' idè mabhâdhi pusat politik tor administrasi Inḍonèsia sè anyar, sarènna mas'alah (lingkungan) tor overpopulasi Jakarta.

Trigatra usulan asanat proposal **:**
* patar èbhu koṭṭa râsmi, akadhi lampa Brazil, dâri Rio dè Janèiro abhâdhi Brazilia minangka ebhukoṭṭa naghârâ
* sèbângaghi pusat administratif kalabân Jakarta pagghun minangka ebhu koṭṭa râsmi, akadhi Malaysia, apatar pusat parnata federal administratippa dâ' Putrajaya
* Jakarta pagghun minangka ebhu koṭṭa tor pusat administrasi, sakadhinapa Tokyo pagghun abhâdhi pusat partètahan tor ekonomi Jepang.

## Referensi

Bhângsa:Èbhu Koṭṭa aroju' dâ' Naghârâ
Bhângsa:Èbhu Koṭṭa Naghârâ nâng Asia
Bhângsa:Parnata Indonesia èpantar tor bisa è ghuna'aghi nalèka 2024
Kasultanan Banten

**Kasultanan Banten** () kaocara nâng bhumèy bârâ' (èropa) minangka **Bantam**  ya'nika sa kadhâstowan Islam (kasultanan), ampon nyumânnângi wilayah kalamom mangkèn asambhât Banten kantos DKI Jakarta, sapanta mancana nâng Jhâbâ Bârâ' tor Lampung, Inḍonèsia. Kasultanan nika akamolan bitara tawun 1526, nalèka Kasultanan Cirebon tor Demak marajjhâ'aghi pamangsarenna dâ' sentangan pasèsèr bârâ'-tasè' polo Jhâbâ, kalabân anyamèla tang-sèntangan plabuwân sa'amponna mabhâdhi'aghina pangkalan militer sarâng tambhâghân dhâghâng minangka parsanathân (antisipasi) tabujudhânna somajâ Kadhâstowan Sunda sarâng Portugis taon 1522 M.

Maulana Hasanuddin, mantohèpon Sunan Gunung Jati anemponi samèlan panika, khusussa dâ'ka dâè'ra Lompong Banten. Salastarèna samèlan nika, Radèn Maulana Hasanuddin mola manangkar bhintèng partahanan akanyama *[[Kraton Surosowan|Surosowan]]* (apaddhâk taon 1552 M), sanonto aklèta' nâng Banten Lama (Banten kona). Surosowan lantas nyâkkar (jhurbhu) minangka santangan koṭṭa pasèsèr sèpagghi' abhâdhi sarondhâna parnata naghârâ Indonesia (Jakarta) salastarèna Banten abhâdhi kasultanan ajhumânâng bâng-sèbâng.

Kasultanan Banten ampon aropa panambhâg pardhâghângan sè sombâ tor vital nâng Asia Tongghârâ, kalabân bârâng ekspor ongghulânna panika ladhâ. Kasultanan abhâkta dâ' monca' kajhâjâ'ân nalèka akhir abad ka-16 kantos medial abad ka-17. Sanyaossana, Abad ka-17 kasultanan ngadhâp'aghi tanaca' amarghâ VOC nâng Batavia sè atangghi anèksasi dâ'ka Hindia Blandhâ (VOC) taon 1813. Wilayah partètahanna sanonto arobâ provinsi Banten khusussa kânnângan se asambhât *kota lama* (Koṭṭa kona) jhughân Masjid Agung Banten sè pentèng dâ'ka wisatawan kantos peziarah sadhâjâh Indonesia tor mancanegri.

Amorbhâ pangjâ-kajâ tor Kajhâjâ'an kèngeng serra' 3 abad abiddhâ nangèng kasultanan Banten sabhinarèn panjâjâhân dâri Eropa ombâr maperghi pamangsarenna akhirra roghu Hegemoni wilayahna dhibi' amarghâ Perrang satarètanan tor parsaèngan arâbbhu' sombhâr dhâjâ kadhik pardhâgângan okoran global tor taghumantonga parsanjhâta'an dâ' asèng, kadigdhâjâ'an politik Kasultanan Banten akhirra robbhu tabhlusar nalèka 1813, Istana Surosowan minangka simbol kakobâsa'an Koṭṭa Intan èmersa'aghi. sa-masa akhir partètahanna, bhirisan Sultan Banten sobung martabhât rato minangka andhâp parnata kolonial Hindia Blandhâ.

## Oghâr
Lopès

**Lopès** iyâ arèya kakanan khas Inḍonèsia otamana è da'èra Jhâbâ bân Madhurâ. Bâḍâ duwâ' macemma lopès sè biyasa ètemmo, iyâ rèya lopès sè aropa masaghi tello' otabâ lopès sè bongkol lanjhâng akanta lontong. Lopès èkaghâbây ḍâri plotan sè ètana' pas èbhunḍhu' ngagghuy ḍâun keddhâng. Biasanah kakanan riah e kebey kâ'angka' tinglâ bâdâ acara otabè bâdâ kaparloân.

## Sombher
Sakè' cèthak seksual

**Sakè' cèthak seksual** iyâ arèya sala sèttong dasar tengkorak bân lè'èr. Sakè' cèthak rèya biasana kedhâdhiyân pas ngelakoni hubungan intim otabâ marè alakonè, ta' jâréya sakè' cètak rèya biasana rèya kedhâdhiyân pas alako aktivitas seksual a maso' masturbasi, otabâ tèppa' orgasme. Seringkali a ganggu rèya è alami bi' rèng lakè' è bhândhingaghi bi' rèng binè'. Sakè'  cèthak rèya biasana ta' bahaya, kadang sakè' cèthak rèya è sebâb aghi bi' aḍârâân intracranial bân infark serebral terutama rèya peddhi sè kedhâdhiyân pas tiba-tiba bân parah. Penyebab umum ḍâri sakè' cèthak seksual rèya bisa rèya è sebâb aghi gairah seksual otabâ kontraksi otot lè'èr bân mua. Kebânnya'an kasus sakè' cètak seksual rèya ollè è obhâti bi' pengobâdhân.

## Tandhâ bân gejala
Menurut International Classification of Headache Disorders (ICHD), a kategori aghi kondisi rèya ghâbây sakè' cèthak primer sè a hubungan bi' kelakoan seksual, sakè' cèthak rèya biasana è molai bi' sakè' cetak tumpul sè kemudian naè' abhâreng bi' naè'a gairah seksual, dhâddhi intens pas orgasme sè pas è sebbhut sexual benign headache. Beberapa penderita, sakè' cèthak rèya muncul tiba-tiba pas orgasme, kasus rèya biasana è sebbhut sakè' cèthak orgasme (orgasm headache). Biasana rassa sakè' ḍâri sakè'  cèthak seksual rèya selama 1 menit sampè' 24 jâm bi' intensitas sè sara, otabâ sampè' 72 jâm bi' intensitas dhemmang. Sakè'  cèthak seksual rèya ta' bisa ètebbhâk bilâ kedhâdhiyân, bisa pas ngelakoni  tindakan seksual otabâ marènna ngelakoni tindakan seksual.

ICHD sebelumma a bâgi kondisi rèya dhâddhi duâ' sub-bentuk iyâ arèya sakè' cèthak preorgasmik bân sakè' cèthak orgasmik. Pas è sebâb aghi marènna a lakoni studi klinis bân ta' ètemmo pembhidhâ antara keduá'na ahèrra ICHD ngegabungngaghi 

## Macemma sakè' cèthak seksual (Cotial Cephalgia)
Kelanjutana Sakè'  cèthak Seksual sè èsebbhut Cotial Sephalgia ebhidhâaghi dhâdhi tello' macem adhâsaraghi abitta serangan kedhâdhiyân, tello' macem iyâ arèya:

1. Coital Cephalgia Awal, pas macem kesittong rèya biasana sakè' cèthak a langsong sakhèjji' bân anḍi' intensitas ḍâri seddhâng sampè' berrâ'. Gejalana biasana aropa otot sè mengencang bân menegang, biasana rassa nyeri sajân naè' bi' naè'a gairah seksual

2. Coital Cephalgia Orgasme, macem sè keduâ' rèya sakè' cèthak sè berrâ' bân bisa kedhâdhiyân mendada' bi' bâkto antara 15 sampè' 20 menit. Macem sè keduâ' rèya dhujân kedhâdhiyân pas ngelakoni orgasme.

3. Coital Cephalgia lambat, macem sè katèllo' rèya biasana kedhâdhiyân marènna naddhek otabâ marènna ngelakoni hubungan seksual. Kondisi rèya biasana abhâreng bi' tekanan caèran serebrospinal sè è koca' mabâ
Moluskum kontagiosum

Moluskum kontagiosum iya' arèya infeksi kholè' sè umuma kadèddièn kalabân nak kanak, tandèna kalabân bâdâna bintil è kholè'. panyakèt nèka umuma kadèddièn kalabân nak kanak, tapè bènya' jughân sè nyerang orâng dewasa. panyakèt nèka è sabèbaghin kalabân infeksi virus poxvirus sè asèfat jinak bân ta'abahayaaghin.

Gejala bân penularan

Moluskum kontagiosum biasana muncul kalabân bintil sè bhârna potè isèrtaè kalabân rassa nyilo bân gâtèl. bintil nèka arassa ruam bân bisa kadèddièn è area bâdhân sè kâmmaa bhâin, tapè palèng sering muncul è muah, lengan, bân soko. diagnosis moluskum kontagiosum è simpulaghin berdasarkan pemerèksaan medis, panèka kalabân bâdâna lesi aropa papula keras awarna potè kalabân bâdâna bujhèl kadi' kubah sè bisa ngeluaraghin caèran otabâ bahan kental kadi' keju. penyebaran virus nèka terjadi kalabân autoinokuasi lâbât kontak langsong kalabân kholè' sè terinfeksi otabâ lâbât bânda sè terkontaminasi. misala penderita aghèru teros nèggu' bâgiân bâdân sè laèn, otabâ ngangguy andok kalabân abârâng bi' penderita (vomit)
Demam Zika

Demam Zika iyâ arèya panyakèt demam sè èsabâbaghi bi' sè anyama virus Zika, iyâ arèya virus dâri Flavivirus. Panyakèt rèya dâdhi sabâb kèkkè'èn rengngek Aedes Aegypti dâ' manussa. Gejala sè ècapo' dâri virus Zika rèya padâ bân panyakèt DBD, radang dâ' mata, nyo'nyo' bân sakè' to'ot, sarta nyubbhul ruam dâ' kolè'. Tapè ta' sakabbhina orèng sè arassa'aghi gejala kasebbhut. Sampè' taon 2015, ghi' tadâ' orèng sè matè sabâb infèksi. Infèksi demam Zika asambhung bi' sindrom Guillain-Barrè.

Bâkto bâdâna virus Zika è sabâgiyân naghârâ benua Amerika è awwâl taon 2016 sampè' satèya, panolaran virus rèya dâ' orèng bini' ngandung bisa nyâbâbaghi bhâji' sè èkandung ècapo' mikrosefalus, iyâ arèya panyakèt pangènè'an otek. Sampè' bulân Februari 2016, ghi' tadâ' vaksin bân obhât hosos sè bisa abhâsmi virus rèya.

Dokter sè arabât orèng sakè' sabâb demam Zika ghun bisa maberes demam rèya padâ bân gejala demam dâ' panyakèt saropa DBD. Maskè ghi' tadâ' pananganan hosos, obhât parasetamol (asetaminofen) bisa abhânto màbârâs gejala. Rabhât sè ngènâp è roma sakè' rangrang èkabhuto. Panyegghâ'ân bisa èkalako antarana kalabân ngorangin kèkkè'an rengngè' è wilayah sè ècapo' panyakèt rèya. Bhuwâ' rèya tamaso' panolak serangga, notop sabâgiyân bhâdhân kalabân angghuyân, kalambu, bân matadâ' genangan aing polana aropa'aghi tempat nambâna rengngè'. Ghi' tadâ' vaksin sè efektif. È taon 2015, Pejabat kasèhatan Brasil ngosolaghi sopajhâ orèng seppo kalabân atunda program ngandung polana badâna panyakèt rèya, bân orèng bini' sè ngandung èsaranaghi kaangghuy ta' kalowaran ka wilayah-wilayah sè è capo' panyakèt rèya.

## Sombher
Sufyan ats-Tsauri

**Sufyan ats-Tsauri** nyama aslina iyâ arèya Sufyan bin Sa'id bin Masruq bin Habib bin Rafi' bin Abdillah, è olok kalabân sebbhudhân Abu Abdillah ats-Tsauri. Dhibi'na èlahèraghi è Kufah taon 96 H otabâ taon 716 M, bân matè è Bashrah teppa' ka bulân Sya'ban taon 161 H/778 M. Dhibi'na sorang tokoh olama' è masana jâréya, imam è bagiyân hadits bân bâgiyân èlmo-èlmo laènna. È kennal mènangka orèng sè wara' otabâ sanget tè-ngatè, zuhud, ahli fikih bân ènilai padâ bân para imam fikih sè empa': Imam Abu Hanifah, Imam Malik, Imam Syafi'i, bân Imam Ahmad bin Hambal.

## Pendhidhighân
Sufyan ats-Tsauri èlahèraghi bân oḍi' è kalowarga sè kowat aghâmana; eppa'na, Sa'id bin Masruq èkennal ahli hadits Kufah sè èkaparcajâ; èbhuna, iyâ arèya orèng binè' sè wara' bân zuhud, jârèya orèng binè' sè ghu'-lagghu' nyotok kaangghuy nyarè èlmo; dhinèng tarètan lakè'na, Umar bin Sa'id padâ tamaso' orèng sè ahli hadits, bân polè tarètan binè'na, Ummu Ammar, paḍâ tamaso' ahli hadits è masana jârèya. Eppa'na iyâ arèya orèng sè palèng apangaro ḍâ' Sufyan ats-Tsauri, jârèya bisa è abâs ḍâri bhuwa'na nalèkana noro'è lalampana eppa'na è ḍâlem ajhâr èlmo aghâma; sampè' dhibi'na dhâddhi sala sèttong guruna è bâgiyân hadits.

### Ghuru bân Morèd
Salaèn eppa'na dhibi', bâḍâ bânnya' olama' rajâ è masana Sufyan ats-Tsauri, sè bâḍâ è Kufah, Bashrah, Hijaz, otabâ laènna sè ghilirânna dhâddhi ghuruna; kabbi èantarana iyâ arèya: Abi Ishaq as-Sabi'i, Manshur bin al-Mu'tamir, Habib bin Abi Tsabit, Ashim bin al-Ahwal, Umar bin Dinar, Ayyub al-Sakjtiyani, bân laènna; dhinèng olama'-olama' rajâ sè toman aghuru ka Sufyan ats-Tsauri iyâ arèya: Syu'bah, Yahya bin Sa'id Qaththan, al-Auza'i, Ibnu Mubarak, bân Sufyan bin Uyainah.

#### Karjâ-karjâ
Sufyan ats-Tsauri iyâ arèya olama' sè produktif, dhibi'na ella marè nolès pan-bârâmpan karjâ penting ḍâlem pan-bârâmpan èlmo aghâma, antarana:

# *al-Jami'ul Kabir fil Fiqhi wal Ikhtilaf*
# *al-Jami'ush Shaghir* 
# *Kitabut Tafsir.*

##### Panèlaiyan Olama'
È bâgiyân para olama', Sufyan ats-Tsauri iyâ arèya sala sèttong orèng sè ollè panilaiyan istimèwa bân èakoni, pan-bârâmpan panèlaiyan jârèya antarana èkaollè ḍâri pan-bârâmpan tokoh kenamaan iyâ arèya:

# Abdurrahman bin Mahdi bân Yahya bin al-Qaththan: "bulâ ta' nangalè orèng sè lebbi pènter ḍâri Sufyan ats-Tsauri ḍâlem biḍang hadits." 
# Yahya bin Ma'in: " taḍâ' sè lebbi tao hadits sè èriwayâtaghi ḍâri Abi Ishaq sè lebbi tao ḍâri Sufyan; polè hadis ḍâri bâgiyân Manshur, taḍâ' sè lebbi tao ḍâri Sufyan."
# Ibnu Uyainah: "Ahli hadits bâḍâ tello': Ibnu Abbas è masana, Asy-Sya'bi è masana, bân ats-Tsauri è masana."
# Syu'bah, Abu Ashim, Ibnu Ma'in: "Sufyan ats-Tsauri iyâ arèya sorang pamimpèn orèng mukmin ḍâlem biḍang hadits."

## Sombher

Bhângsa:Olama'
Tolang roso’

Ḍalem anatomi, **tolang roso’** otabâ **roso’** (bhâsa Latin: *costae)* iyâ jârèya tolang lanjhâng sè atekko’ bân abentu’ rongga roso’ sè ngalindungi ḍâdâ, bhâra, jantung, atè, bân organ dâlem laènna è rongga ḍâḍâ.

Bâgi mamalia, tolang roso’ coma bâdâ è bâgiyân ḍâḍâ. Namong bâgi reptil, tolang roso’ kadhâng bâḍâ molaèn ḍâri bâgiyân lè’èr sampe’ sacrum.

Bâḍâ pan-bârâmpan macem jhuko’ sè bisa anḍi’ sampe’ 4 roso’ è satiyap tolang bâlâkang.

Manossa (lakè’ bân binè’) anḍi’ 24 tolang roso’ (12 pasang). Arèya pertama kalè ètemmo moso Versalius è taon 1543 sè tojjhuna mamarè kontroversi sè kadhâddhiyân è bâkto rowa.

Tolang roso’ manossa èbâgi dhâddhi tello’ bâgiyân, iyâ arèya 7 pasang tolang sejati arèya tolang roso’ sè konco'na atemmo è ḍâḍâ. Bâgiyân se kaduwâ’ arèya 3 pasang tolang roso’ palsu, arèya tolang roso’ sè konco'na cekka’ ka tolang roso’ è attassa. Bâgiyân sè katello’ arèya 2 pasang roso’ sè ngarbâng, arèya tolang roso’ sè ta’ atemmo konco'na bân ta’ cekka’ ka roso’ è attassa.
Mittelschmerz

**Mittelschmerz** iyâ arèya nyama mèdis ka'angghuy "sake' ovulasi" otabâ "sake' siklus tengga". Korang lebbi 20% orèng binè' toman kennèng mittelschmerz, biyasana è siklus haid, bâdâ sè èlang bân meddhâl polè.

Rassa sakè' sè meddhâl dâri rèng binè' preppa'en ovulasi rèya bisa sampe' a jhâm-ejjhâm sampè' è tengga siklus mènstruasi. Rèya kadhâddhiyan polana belle folikel Graff. Abitta bisa a jhâm-ejjhâm otabâ sampe' 2-3 arè. Kadhâng Mittelschmerz ètoro'è kalabân kalowar ḍârâ sè ta'bu-ambu sè meddhâl ḍâri proses ovulasi kalabân tandhâa klinis akadhi ngandung ektopik sè belle.

## Diagnosa
Diagnosis mittelschmerz omomma èghâbây manabi orèng binè' bâdâ è tengnga siklus bân pamarèksa'an bângkong ta' ètemmoaghi kalaènan. Manabi sake'na abit bân/otabâ sara, prosedur diagnostik laèn akadhi USG tabu' bisa èlakoni ka'angghuy nanto'aghi panyabbhâb sake' tabu' aènna.

Sake' Mittelschmerz kadhâddhiyân èbingongaghi sareng *usus buntu* bân panèka sala sèttong diagnosis diferensial ghâbây *usus buntu* è bhâbinè'an sè ghi' omorra bisa ngandhung.

## Perawatan
Sake' panèka ta' babajhâ bân ta' noddhuaghi panyakè'. Dhaddhi biyasana ta' parlo pangobhâdhân. Obhât sè ma'èlang sakè' (analgesik) bisaos parlo è bâkto sakè' sè abit otabâ para'.

Kontrasepsi hormonal bisa èghâbây ka'angghuy nyegghâ ovulasi (mon panèka sakè' ovulasi). Namong sacara sakabbhina tadâ' cara acegghâ sè èkennal.
Nadia Omara

**Nadia Fairuz Omara** (lahèr 27 Oktober 1992) otabâ èkennal kalabân nyama Nadia Omara panèka TikToker, YouTuber bân selebritis ḍâri Inḍonèsia sè bisa èkennal polana paterbi'ân sè èkhososaghi ḍâ' carèta misteri, sajhârâ, cem-macemma kasos kriminal, aghâma bân carèta horor dâri rèng-orèng sè lèbur ḍâ' abâ'en Nadia Omara, sè èsebbhut KHW (Carèta Horor Wawak).

## Kaodhi'ân pribadi
Nadia Omara iyâ arèya YouTuber sè lahèr è Kotta Banda Aceh tangghâl 27 Oktober. Nyamana asalla, Nadia Fairuz Omara, ta' terro èjhârbâ'aghi taon kalahiranna bân èkennal jhâ' aba'na ana' kaduwâ' ḍâri tello' satrètanan. Nadia dhibi'  ana' binè' tong-sèttonga è ḍâlem kalowarga, è bâkto kaka'na bân alè'na Nadia panèka lalakè'. Alè'na Nadia èkennal Khalil Azman Omara bân alè'na Nadia Yazid Omara.

Nadia Omara asakola è SMA Negeri 9 Pekanbaru, saterrossa nerrossagi sarjana e Universitas Islam Inḍonèsia jurusan hokom bân lulus taon 2014. Nadia ngongkapaghi jhâ’ abâ’na orèng Melayu bân asalla ḍâri Polo Riau.

## Dhaftar putar
Ḍaftar poter bân serial sè rèng-sèreng è paterbi' sarèng Nadia Omara è antarana:

* Kisah Horor Wawak (KHW)
* KHW Nusantara 38 Provinsi
* KHW Internasional
* Religion Topic
* History Topic
* Biography Story
* Horror Story
* Crime Story
* Conspiracy
* General Knowledge

## Karèr
Karèr awwâl Nadia Omara iyâ arèya è bidang jhuwâlân è perusaha'an kasehadhân. Saterrossa, èpon aobâ lalakon nèng perbankan bân motossaghi ka'angghuy ngallè ḍâ' Jogja. È bâkto jârèya, Nadia motossaghi ka'angghuy dhâddhi YouTuber è taon 2019. Èmolaè, namong anḍi' kamèra ponsèl, barang sè èsoson mènangka tripod bân laptop ka'angghuy èdit video. Nadia maksa ta’ terro ngabi’ pèssè ka'angghuy mellè bhârâng mon ta’ aghâbây pa-apa ḍâri YouTube. Video ḍâ'-aḍâ' Nadia iyâ rèya pengakoan mèdia sosial sè palèng sossa èpaterbi' è tangghâl 19 Juni 2019. Kalabân pangaterro sè koat, akhèrra èpon ollè panghasèlan ḍâri YouTube bân bisa aghâbây video sè lebbi beccè'.

È YouTube-na, Nadia Omara aghâbây kontèn misteri sè cokop èkennal, akadhi jhâjhârbâ'ân kotta Pompeii kantos Ghunong Padang. Satèya, èpon ampon anḍi' 9+ juta bân 2,9+ juta pengikut è TikTok.

## Sombher
Pambâgiyân bâkto neng Inḍonèsia

Samangkèn, Inḍonèsia èpanta kalabân trigatra **[[zona bâkto]]**, èngghi panèka:

* ***' ya'ni () ([[WIB]]), UTC+07:00, kalabân sèngray mizan (bujur tolok) 105°BT. WIB nyentangè polo [[Sumatra]], [[Jhâbâ]], Propènsi [[Kalimantan Bârâ']], tor [[Kalimantan Tenga]].
* ***' ya'ni () (WITA), UTC+08:00, kalabân sèngray mizan (bujur tolok) 120°BT. WITA nyentangè Propènsi Kalimantan Dhimor, Kalimantan Lao', Kalimantan Dâjâ, Sulawesi, Bhâli, tor Kapoloan Nosa Tongghârâ.
* **** ya'ni () (WIT), UTC+09:00, kalabân sèngray mizan (bujur tolok) 135°BT. WIT nyentangè Kapoloan Maluku tor bilayah Papoa Inḍonèsia.

Panyèbângan zona bâkto ka'dinto èmabi molan tangghâl 1 Januari 1988 adhâsar Keputusan Prèsidèn (Keppres) *No. 41 tahun [[1987]]* mangsan arana ghi' èghuna'aghiâ nâng taon 2024 ka'arsa'an.

Bâkto Mosèm panas (*bâkto nèmor*, otabâ: *mangsa kasa*) kalabân abhâsa inḍonèsia: *[[Waktu Musim Panas]]* (DST) katon srabi nâng sanèrbhâ mongghing bilayah Inḍonèsia.

## Basis data zona bâkto IANA
Basis data zona bâkto IANA asasaka sakabân (empa') zona ka'angghuy bilayah Inḍonèsia minangka File zone.tab.

* Asia/Jakarta
* Asia/Pontianak
* Asia/Makassar
* Asia/Jayapura

## Pongkasan
Umumma, basis data zona bâkto ngaghuna'aghi sasèngkathân pènangkan ishtilah zona bâkto halè bhâsa Inggris, anèng khas zona bâkto nâng Inḍonèsia, pasèngkathân sè èghuna'aghi kappra asombhâr nyama halè bhâsa Inḍonèsia, sanajjen pasèngkathânna akontèks bhâsa Inggris. Sanèskara kèngèng èmatráb ghuna maptè'aghi marduwân sè lazim natkala ngaghâm sèngkathân aistilah bhâsa Inggris, umpama: "*Western Indonesia Time*" asèngkat "WIT" amarduwanè "Waktu Indonesia Timur" sè jhughân asèngkat "WIT", sandhi laèn ya'ni *Indonesian Central Time* sè èsingkat "ICT" abuwâh rancu kalabân "*Indochina Time*" (Waktu Indochina) sè sami tasingkat "ICT".

## Oghâr

## Mancapranala
* Waktu Standard Indonesia  (dari Lembaga Ilmu Pengetahuan Indonesia)