Patthèk

**Patthèk**, aropa'aghi nyamana bhighina monyèt otabâ (Anacarfium occidentale) iyâ arèya macemma tamennan Dâri suku Anacardiaceae sè asalla ḍâri Naghârâ Brazil bân anḍi' buwâ sè bisa èkakan. Patthèk èkennal kèya polana ropana sè para' paḍâ'â moso èlongnga mothak bekantan sè asalla Câri Kalimantan; biyasana bighina èpakerrèng bân èghuring ka'angghuy èpadhâddhi cem-macemma kakanan. Mènorot Botani, tombuwân rèya bânnè angghutana bhu-jhâmbhuwân (Myrtaceae) otabâ cang-kacamtan (Fabaceae), mala lebbu semma' kekerabatanna moso pao (suku Anacardiaceae).

Èkennal kèya moso pan-bârâmpan nyama mon è ḍâlem bhâsa laènna akadhi *jambu mèdè* (Sd.); *mangga monyèt* (Btw.); *jambu mété* atau *jambu ménté* (Jw.); *jhâmbhu monyèt* (Md.); *jambu dwipa, jambu jipang, nyambu monyèt* (Bl.); *nyambuk nyĕbèt* (Sas.); *jambu érang, jambu monyé* (Mink.); *jambu dipa* (Banj.); *janggus*(Mhy.);*buwah monyet* (Timor); *buwah yaki* (Manado); *buwa yakis, wo yakis* (Sulut); *buwa yaki* (Ternate, Tidore); *buwa jakis* (Galela); *jambu daré, jambu masong* (Makassar); *jampu sèrĕng, jampu tapĕsi* (Bug.); bân laenna.

Ḍâlem bhâsa Inggris, patthèk rèya ènyamaè cashew (tree), sè asalla toron ḍâri oca'na Portugis ka'angghuy anyamaè buwâna, caju, sè saongghuna aropa'aghi ènjhâman ḍâri nyama èḍâlem Bhâsa Tupi, acaju. Sementara nyama margana (Anacardium) sè nonju' ka ropana buwâna sè ènga' Jantung tabhâlik.

Patthèk aropa'aghi bighi dè anḍi' karakteristik ropana alengkung bân bisa èkakan. Patthèk rèya kandungan mènnya'na tèngghi bân anḍi' rassa sè khas, serta ghebna' kalabân kandungan protèin sè kualitassa premium. Patthèk rèya bânnya' èkonsumsi dhâddi kakanan, bisa èḍhâ'âr langsong otabâ èpadhâddhi proḍuk kakanan laènna. Salaèn bâgiyân bighi ḍâri tamennan monyèt rèya aropa'aghi bâgiyân sè bânnya' èkonsumsi, bhungkana monyèt jhughân ngasèllaghi kaju sè aghuna ḍâlem èkonomi lokal ka'angghuy râng-bhârâng praktid ènga' karang bân areng. Patthèk, bisa kèya èaplikasiyâghi ḍâlem ghâbâyânna manèsan karèt Sala sèttong kakan sè èbhâdhi ḍâri patthèk rèya iyâ arèya bagea mete ḍâri Sulawesi Tèmor Lao'.

## Kondisi Pertumbuhan

Patthèk aropa'aghi tamennan asli ḍâri Tèmor Ḍâjâna Brazil. Para misionaris Portugus ngèbâ jârèya ka Afrika Tèmor bân ka Inḍia è abad ka-16, saèngghâna tamennna rèya dhâddhi bânnya' ghunana è ḍhârâ' manḍhâb semma'na tasè'. È dhunnya, patthèk bânnya' âḍhâ'âr neng Asia Lao' bân Asia Tèmor Lao'. Tamenna rèya bisa tombu sampè' 12 mèter, è tana sè jhurbhu sareng kelembapan sè tèngghi. Patthèk tombu bhâghus è wilajâ nga'-anga' iyâ arèya sekitar 25-40°C. Pathhèk ètamen ḍari bighi sè seggher neng è tana sè lembap bân bânnya' nutrisina. Marè jârèya, bighina patthèk bhâkal tombu ḍâlem bâkto 4-5 arè. Panamenna bhungkana èlakonè kalabân bhungka ka bhungka jhauna kodhu sekitar 10 mèter, serta èlakonè neng tana sè anDi' kandungan beḍḍhi sè bânnya'. Salaèn jârèya, patthèk ennèng tombu ka katèngghiyân 1-1.200 mèter ḍâri attasanna tasè' kalabân bisa optimum è katèngghiyân 700 mèter ḍari attasanna tasè'. Patthèk cocok kèya èkembangngaghi ḍâ' wilaya kalabân kelembapan sè tèngghi iyâ arèya sekitar 70-80%, tapè anḍi' tolèransi ollè ennèng tettep tombu ḍâ' kelembapan 60-70%. Ḍaèra sè palèng nyaman ka'angghuy mabânnya' patthèk mènorot bânnya' sakonè'na ojhân iyâ arèya daèra sè rata-rata curah ojhânna 1.000-2.000 mm/taon bân 4-6 bulân kerrèng (