open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bhâsa Jhâbâ Malang–Pasuruan

**Bhâsa Jhâbâ Malang–Pasuruân** otabâ Ḍialek Malang–Pasuruân ( Bhâsa Jhâbâ: ꦧꦱꦗꦮꦩꦭꦁ-ꦥꦱꦸꦫꦸꦲꦤ꧀ artèna Bhâsâ Jhâbâ Malang–Pasuruân) panèka ḍialek bhâsa jhâbâ moḍern è ḍâlem ḍialèk bicara Arèa bân ḍialek Malang Yunani area. Bhâsa Malang bânnya' èangghuy bân èpopuleraghi sareng para ḍâ-ngoḍâ, saè ḍâri ḍâlem bân ḍâri lowar Malang. Ḍâlem bhâsa sabbhân arè, ḍialèk panèka ampon dhâddhi sala sèttong tandhâna orèng Malang. Salaèn jâriya, kalompo' penḍukung klub bal-balan Malang, Arèmania, jhughân noro' aberri' peran è ḍâlem mapopulèraghi ḍialek Malang, lèbât èghuna'aghina ḍâlem pan-bârâmpan bhângon sokongan ka'angghuy klub bân è ḍâlem bhâsa sabbhân arè.

## Kosa Kata
pan-bârâmpan contona kosa kata è bhâsa Jhâbâ Malang–Pasuruân:

## Bhâsa Walikan
Bhâsa walikan otabâ Osob Kiwalan ( Bhâsa Jhâbâ: ꦄꦱꦧ꧀ꦏꦶꦮꦭꦤ꧀ , Asab Kiwalan ) iyâ arèya bhâsa gâul khas bhâsa Malang, sè ètandhâi kalabân pabâli'na aksara è ḍâlem kosa kata Bhâsa Jhâbâ bân Inḍonesia umumna, salaèn konsonan sè paḍe, konsonan, bân kombinasi sè ta' mongken bisa èbhâlik. Sejarah Bhâsa Ngalam, otabâ bhâsa walikan, khas Malang, asalla ḍâri pèkkèran para pejuang jhâman kona, èngghi panèka Kalompok Gerilya Rakyat Perkota'an (GRK). Bhâsa khusus panèka èangghep parlo ka'angghuy mastèaghi kerahasia'an bân komunikasi sè efektif è bhân sabbhâna pejuang, bân jhughân ka'angghuy ngèḍingaghi kanca bân moso. Metoḍe iḍentifikasi panèka cè' parlona polana è bâkto Bentrokan Kaḍuwâ' Perang Kamerrdhika'an è sekitar akhèr Maret 1949, Bâlândhâ nyosop bânnya' dhâddhi mata-mata è ḍâlem kelompok-kelompok tempur Malang. Bânnya' mata-mata panèka sè bisa bisa a bhâsa lokal kalabân tojjhuwân ka'angghuy makompol informasi ḍâri para pejuang GRK. Panyosopan ka’ḍinto otamana ka’angghuy abhuru pasughân Mayor Hamiḍ Rusḍi se sèdhâ è tangghâl 8 Maret 1949 è perrang ḍusun Sekarputih (samangken Wonokoyo).

## Sombher
Bhâsa Lematang

Bhâsa Melayu Lematang (Arab Melayu: بهاس ملايو لمتڠ) (Sorat Ulu: ꤷꥁꤼ ꤸꥍꤾꤿꥈ ꤾꥍꤸꤳꥏ) (Bahase Lematang) panèka dialèk Bhâsa Melayu sè dominan èkoca'aghi sareng ètnis Melayu Lematang (Jeme Lematang otabâ Uhang Lematang), sè aropa'aghi ètnis pribhumè sè asalla dâri daèrah semma'na Songay Lematang è Sumatera Lao'.

## Sajârâ
Bhâsa ka'dinto èkoca'aghi sareng ètnis Melayu Lematang sejjhâk atos-ratos taon sè konah. Tapè ngèrèngè parkembhângan jhâman, sè ngangghuy Bhâsa Lematang molaè sakoni', prosès globalisasi sè madhâddhi masyarakat ètnis Lematang ngangghuy bhâsa laèn (khusussâ Bhâsa Melayu Palembang, Indonesia, bân Inggris) polana noro'è parkembhângan sosial. Mètorot Statistik Kabhâsa'an, Kasastraan, bân Perbukuan 2020, Bhâsa Melayu Lematang abhâreng kalabân Bhâsa Melayu Sakai bân Bhâsa Melayu Tungkal maso' ka kalompo' mènangka Bhâsa-Bhâsa è polo Sumatra sè para' matèah.

## Usaha revitalisasi
Pentingnga alestariyaghi kabudhâjâ'ân bân kabahasaan masyarakat lokal, pamarènta Indonesia lèbât Kementerian Pendidikan bân Kabudhâjâ'ân molaè ngalakonè revitalisasi Bhâsa Lematang ghâbây maodi' bân *arangsang* polè pangaterrona masyarakat ètnis Melayu Lematang (khusussâ generasi ngodâ) dâ' Bhâsa pribhumèna.

## Klasifikasi
Bhâsa Melayu Lematang mètorot linguistigghâ panèka bâgiyân dâri rumpun Bhâsa Melayu, sè aropa'aghi sala sèttong kalompo' linguistik otama rumpun Bhâsa Melayik sè sacara umum èkoca'aghi è daèrah tèmor dâjâna polo Sumatra.

## Dialèk
Mètorot data resmi dâri Bhâdhân Pangembhângan bân Pembinaan Bhâsa (Kementerian Pendidikan bân Kebudhâjâ'ân), Bhâsa Melayu Lematang andi, pan-bârâmpan dialèk, iyâ arèya:

* Megang
* Rambang
* Rambutan
* Tanjung
* Ujanmas

## Kosakata
Mètorot data resmi sè ècatet sareng Pusat Pembinaan bân Pangembhângan Bhâsa, Departemen Pendidikan bân Kabudhâjâ'ân:

## Mènangka kosakata urun
Bhâsa Melayu Lematang panèka sala sèttong Bhâsa Melayu pribhumè sè abentu' Bhâsa Indonesia. Dâlem Kamus Rajâ Bhâsa Indonesia, okara "akai" èghuna'aghi mènangka sebbhudhân khusus dâ' bhisan binè'. Okara kasebbhut awwâlla dâri sosonan kalowarghâ dâlem sosiokultural ètnis Melayu Lematang. Kode Bhâsa ghâbây Bhâsa Melayu Lematang panèka [ Lmt ] mètorot kode-kode Bhâsa-Bhâsa nasional Republik Indonesia sè ècatet sareng Bhâdhân Pusat Statistik.

## Sombher-sombher
Bhâsa Hèlong

**Bhâsa Hèlong** panèka bhâsa Malaju-Polinesia Tengnga–Tèmor asalla ḍâri tèmor Bârâ'. Pembicara'anna è lang-selang sareng Amarasi. Bhâsa panèka èancam pona polana orèng sè abhâsa aslè akabin sareng orèng sè ta' abhâsa Helong bân kontak sareng masyarakat lowar. Orèng sè abhâsa Helong bisa ètemmoè è empa' dhisa è pasèsèr Bârâ' ḍâjâ Tèmor Bârâ', bân jhughân è Polo Semau, polo kènè' è pasèsèr Tèmor Bârâ'. Masyarakat Semau sè bânnya'na krèsten bân agâ' patriarkal alako sè palèng bhâgus ka'angghuy ngèrèm ana'na ka Bhâli (otabâ è kennengngan laèn) ka'angghuy asakola ka'angghuy nyarè pèssè ka'angghuy abâli ka bengkona.

## Pangalompoghân
Bhâsa Helong panèka bhâsa Austronesia bân tamaso' ḍâ' cabang bhâsa Malayo-Polinesia . Proyek Bhâsa-Bhâsa Tarancam pona ampon èkalompoaghi Helong mènangka "rentan", èbâḍâ'aghi ḍâri data sè palèng anyar dâri taon 1997. Ancaman sè palèng rajâ ghâbây bhâsa Helong panèka ḍialèk Malaju sè èghuna'aghi è Kupang, sè èkennal mènangka Malaju Kupang . Mènangka orèng aslè Tèmor Bârâ', orèng sè acaca Helong rèng-sèreng ajhâlân ka Kupang bân aghuna'aghi ḍialèk panèka bâkto bâḍâ è ḍissa'.

## Sajhârâ
Bhâsa Helong lambâ' aropa'aghi bhâsa otama sè èghuna'aghi è Kupang, namong ampon ta' èkennal bân samangkèn rang-rang èghuna'aghi è sakètar Kupang, namong bânnya' èghuna'aghi è Polo Semau è pasèsèr Kupang. È taon-taon samangkèn, orèng Kupang ampon aghâdhui ḍialèk lokal Bhâsa Malaju, saèngghâna Helong serrèng èkaloppaè sareng orèng sè serrèng èntar ka Ebhukotta. Maskè bhâsa anyar panèka ampon èlang bânnya' ḍâri jhâjhârbhâ'ân wilaya panèka, para ahlè parcajâ jhâ' orèng sè acaca Helong anḍi' bânnya' pangataowan tentang masa lambâ', hosossa è bâbâna panyâbbhârân bhudhâjâ Atoni è bâkto Bâlândhâ nyaḍiyâ'ghi sanjhâta, sè saterrossa maèlang bânnya' bhudhâjâ laèn sè bâḍâ è Tèmor Bârâ', namong èlang tradisi bân bhudhâjâ Helong sè oto.

## Sistem Tolèsan
Helong aghuna'aghi abjaḍ latèn, paḍâ sareng sè èghuna'aghi è sabâgiyân bânnya' bhâsa è sabbhân dunnya. Manabi Helong ta' aghunaaghi 26 aksara lengkap dâri abjaḍ latèn dhâsar ISO, èkandung total 27 aksara, sè bisa èkaton è bâgiyân fonologi è bâbâ panèka. Maskè sabâgiyân bânnya' oca' è bhâsa Helong ètolès è format sè paḍâ sareng oca' Ènggris, sala sèttong parbhidhâ'ân sè rajâ panèka manabi aghuna'aghi modifier akadhi bânnya', angka distributif, bân frèkuensi, Helong aghuna'aghi tandhâ obhung otabâ hilde ka'angghuy nyambhung oca' dhâsar ka modifier. Contona neng okara " Tode-s dua~dua le halin nahi-s deken ", tode artèna orèng awâm, dhâḍdhi tode-s èmaksoḍ ḍâ' panemmowan bânnya' bhârang, polana -s noddhuwâghi bânnya'na. dua panèka angka 'ḍuwâ', dhâḍdhi dua~dua èartèaghi ḍâ' bhâsa Inḍonèsia 'pasangan'.

## Sombher
Paus Urbanus II

**Paus Urbanus** II Paus Urbanus II èlahèrraghi sekitar taon 1042 M è Lagery (semma'na kottha  Châtillon-sur-Marne) è Prancis. Nyama aslina iyâ arèya Odo De Lagery (bisa juga: Otto atau Odo). Salèrana asalla ḍâri bhângsawan Prancis bân ngaollè pendidikan sè saè. Bâkto ngoḍâ salèrana dhâddhi pastor è kottha Rheims, marèna pas naè' panhkat satingkat-satingkst bân dhâddhi Uskup, bân dhâddhi Paus taon 1088. Paus Urbanus II iyâ arèya Paus sè amolaè perrang arebbhu' tana soccè, sè pas dhâddhi Perrang Salèb. Salèrana iyâ arèya Bapa Suci otabâ Paus ḍâri Gereja Katolik Roma molaè Maret 1088 sampè' 29 Juli 1099. Masa kepemimpinanna bhâghus parana.

## Urbanus II dan Perang Salib
Kepausan Paus Urbanus II rowa ètanḍhâi kalabân tokarra Rato Jèrman, Henry IV - kelanjutan kebijaksanaan pembaruan moso Paus Gregorius VIII sè ta' ngasèllaghi pa-apa. Paus sè anyar r rèya ta' terro nerrossaghiyâ kabbhi karajhâ'ân Krèsten. Bâkto Kaisar Alexis ḍâri Konstantinopel mènta bhântowan ka Paus alabâm rèng-orèng Muslim Turki, Urbanus ngabâssaghi jhâ' bâḍâna moso sadhâjâ rèya bhâkal abhânto maḍâpa' tojjhuwânna.

È taon 1095 Urbanus mabâḍâ Konsili Clermont. È ḍissa' salèrana aparèng khotbah: "Ella tasebbar carèta marèngès ... sebuah golongan terkutuk sè sama sakalè èyasingkan Allah ... ella nyerrang tana (naghârâ) orang Krèsten bân aperrangè penduduk è tempat rowa kalabân peḍḍhâng, arampas bân ngobbhâr." Salèrana aḍhâbu: "Pèsa'aghi daerah rowa ḍâri kobâsana bhângsa sè jhubâ' rowa bân padhâddhiyâghi rowa mènangka anḍi'na bâ'na."

"Deus vult! Deus vult! (Allah menghendakinya)," cerrèngnga para peserta. Ḍhâbuna rowa ella dhâddhi slogan perrang pasukan Perrang Salèb. Bâkto utusan Paus alèbadhi Èropa, ngala' para kesatria ka'angghuy èntar ka Palèstina, jârèya kabbhi ngaollè respons angusias ḍâri pejuang-pejuang Prancis bân Italia. Bânnya' è antarana mancal polana tojjhuwânna aḍhasar aghâma, tapè ta' èkagetton kèya jhâ' sè laèn mangkat ka'angghuy kaontongan ekonomi. Bâḍâ kèya sè terro noro' arampas polè tana peziara'an è Palèstina, sè ella ghâgghâr ka kobâsana kaum Saracen.

Ḍâlem bânnya' hal, Perrang Salèb ella adhingghâllâghi warisan negatif. Hubungan sè rosak antara gereja-gereja Ortodoks bân gereja-gereja non Katolik ḍâri Tèmor bân gereja-gereja Bârâ', bân kejjamma para tentara Perrang Salèb pèra' aghâbây tentarana jârèya lebbi fanatik. Ètambâi polè, kabbhi jhâr-ajhârân sè ètarèma selama paperrangan, ella dhâddhi bâgiyânbDâri strategi tentara kaum Saracen ka'angghuy èterrappaghi ḍalem pertenpuran alabân rèng-orèng laèn.

Tanggapan sè ètojjhuwâghi ḍâ' parèntana Urbanus, nambâi tingkatan kobâsana kepausan. Salèrana jhâjâ makompollaghi prajurit ḍâlem jumlah bânnya' sè ikhlas matè ka'angghuy imanna.

## Rujukan


* A. Kenneth Curtis, J. Stephen Lang & Randy Petersen, *100 Peristiwa Penting dalam Sejarah Kristen, Immanuel*, 1999. Dapat dibaca di sini
Sirajuddin Abbas

**Kèyaè Hajji Sirojuddin Abbas** Datok Bandaharo (20 Mèi 1905 - 5 Agustus 1980) panèka olama', politisi, bân mentri Inḍonèsia.

Sirojuddin èkennal mènangka olama' *Syafi'iyah* bân tokoh otama Perti. Sirojuddin jhughân toman èserraè amanat mènangka Mentri Kesejahteraan Umum ḍâlem Kabinet Ali Sastroamidjojo I kalabân masa bhâktè ḍâri tangghâl 30 Juli 1953 kantos 12 Agustus 1955. Sirojuddin aghântè Sudibjo sè toron ḍâri pangkatta.

Mènangka olama', Sirohuddin sanget koko ḍâlem ajâgâ bân mateptep mazhab *[[Ahlussunnah wal Jamaah]]* khusussâ mazhab Syafi'i ḍâlem bidang èlmo fikih.

## Kaoḍi'ân
Sirojuddin panèka potra sarèyang ḍâri Syekh Hajji Abbas Qadli otabâ Syekh Abbas bin Abdi Wahab bin Abdul Hakim Ladang Lawas bân Ramalat binti Jai Bengkawas. Sirojuddin anḍi' tello' alè panèka Saidah, Rasuna, bân Syamsiyah Abbas.

### Pamolangan
Sirojuddin Abbas, molaè pamolanganna ḍâri orèng towana dhibi', ḍâlem buku sè ètolès dhibi' jhâ' è taon 1910 - 1913 M Sirojuddin molaè ajhâr maca Al-Qur'an ḍâ' èbhuna, sè è terrossaghi ajhâr kètab sè abhâsa Arab kalabân ramana, Syekh Hajji Abbas è Ladang Lawas. Salaèn ghânèka, ètotoraghi jhâ' è antara taon ghânèka, Sirojuddin jhughân toman ajhâr è pesantrèn-pesantrènSyekh Hajji Husein Pakan Senayan, Tuanku Imran Limbukan Pajakumbuh, Sumatra Bârâ', namong sè ghânèka ta' abit.

È taon 1920 M kantos 1923 M, Sirojuddin ajhâr ḍâlem pesantrèn Syekh Hajji Abdul Malik, Gobah Ladang Lawas, Bukit Tinggi.

## Arantau
Ghi' ta' marè kalabân èlmo sè èkaollè ḍâri olama'-olama' sè bâḍâ è Minangkabau, Sirojuddin jhughân nyarè èlmo kalabân mangkat arantau ka Kotta Mekka, èmolaè taon 1927 M kantos 1933 M.

Sa'abiddhâ 6 taon, Sirojuddin ajhâr è Mekka, jhughân ongghâ hajji sabbhân taon (7 kalè) è kasempadhân bâkto ajhârrâ. È taon 1930, Sirojuddin èyangka' dhâddhi staf sekretaris è konsulat Bâlândhâ è Mekka.

## Sombher
Junaid Thola Rangkuti

**Syekh Hajji Junaid Thola** **Rangkuti** (lahèr è mandailing taon 1897 - sèdhâ taon 1948) panèka olama' sè kalonta è Mandailing bân Malaysia, sè ngasas pawâkapan. Junaid jhughân pamaddhek Pesantrèn Al-Junaidiyah è Kampong Lamo tangghâl 2 Pèbruwari 1929.

## Kalahèran
Syekh Junaid Thola lahèr è Sibanggor, Kotanopan, sè dhâgghi' dhâddhi bâgiyân ḍâri Kabupatèn Mandailing Natal. Bâḍâ parbhidhâ'ân pendapat ngenai tangghâl kalahèran Junaid. Bâḍâ *pendapat* sè nyebbhutaghi Junaid lahèr taon 1878 M, lahèr è tanjung Larangan, Dhisa Sigantang Kènè' Silaping. *Pendapat* laèn nyebbhutaghi jhâ' Junaid lahèr è taon 1886 M è Hutadolok, Kenegerian Maga, Kacamatan Kotanopan. Bâḍâ polè taon lahèrra Junaid sè laèn pânèka 1897 M. Taon lahèr 1897 M ghânèka sè èsaroju' ḍâlem seminar sè bâḍâ'aghi è Panyabungan taon 2000 anjhurân Angkatan Belia Islam Malaysia (ABIM) kersasama sareng IAIN Sumatra Ḍâjâ, Pamarènta Kabupatèn Mandailing Natal bân Pangurus Parwâkapan Syekh Al-Junaid.

## Pamolangan
Syekh Junaid Thola amolaè pamolangan formal sè lu-ghâllu kalabân noro' *volkschool*  otabâ sè satingkat Sekolah Rakyat. Sa'amponna lulus, Junaid nerrossaghi pamolanganna ḍâ' Pesantrèn Babussalam Tanjung Pura è Langkat kalabân tojjhuwân aḍâlemmè èlmo aghâma.

* Pesantrèn Hajji Cho Dol, Gajah Mati, Kelantan, Malaysia;
* Pesantrèn Tan Hajji Salleh Masri, Bukit Mertajam, Polo Pènang, Malaysia;
* Universitas Al-Azhar 1925.

Sa'amponna nempo pamolangan dhâsar è tana kalahèranna, Junaid ollè ḍuwâ' pamolangan è Semenanjung Malaju, yâkni lèbât pondhuk Che Doi Ghâjhâ Matè bân Syekh Mohd. Salle al-Masri (Polo Pènang), pamolangan ka'ḍinto  matemmo Junaid sareng tokoh rajâ olama' Malaju, yâkni Syekh Hajji Wan Mustafa (Tok Bendang Daya), Hulubalang Patani, pamaddhek Pondhuk Bendang Daya Patani sè sanget kalonta è jhâman lambâ'.

È Kèḍah, Junaid ajhâr è pondhuk Syekh Ibrahim Ghâjhâ Matè bân Pondhuk Hajji Che Dai è Guar Chempedak, Guar Cempedak, Kedah. Sabellumma ajhâr è pondhuk Ghâjhâ Matè, Junaid jâpo' ajhâr ḍâ' Syekh Abdul Wahab Rokan. Junaid maso' ka pondhuk Ghâjhâ Matè nalèkana pondhuk ghânèka ghi' èpèmpèn sareng Pak Cu Him. 

## Sombher
Tiberius III

**Tiberius III** (), nyama lahèrra: **Apsimar** (; ), iyâ arèya kaisar Bizantium Dâri 698 sampè' 705. Sakonè' sè èkataowwè tentang kaoDi'ân awâllâ, salaèn informasi jhâ' salèrana sempat dhâddhi *driungatios*, seorang panglima tingkat tengnga, panglima tingkat tengnga, sè atugas e Tema Cibyrrhaeot. Dâ' taon 696 M, Tiberius dhâddhi bâgiyân Dâri tentara sè èkèrèm moso Kaisar Bizantium Leontius ka'angghuy arebbhu' kottha Afrika Dâjâ Kartago, sè ella èrebbhu' moso Arab Umayyah.

## Riwayat

### Kehidupan awal
Sakonè' ghâllu' sè èkataowwè Dari Tiberius sabellunma masa pamarènta'anna Kaisar Bizantium Leonitus (m. 695-698), kajhâbâna nyama lahèrra, Apsimar, sè dhulluna èyangghep asalla Dâri rumpun bhâsa Jèrmanik. Sejarawan Wolfram Brandes anyata'aghi jhâ' angghebbhân tradisional cikal bakal Jèrmanik asalla Dâri J. B. Bury, tapè anyata'aghi jhâl rèya aropa kasalapahaman. Bizantinis Anthony Bryer bân Judith Herrin anyata'aghi jhâl nyama *Apsimar* asalla Dâri rumpun bhâsa Slavik, bân cendekiawan Leslie Brubaker bân John Haldon anyata'aghi jhâl nyama kasebbhut asalla Dâri rumpun bhâsa Turkik. Salèrana jhughân èkataowè dhâddhi droungarios (panglima Dâri sekitar saèbu pasukan) Tema Cibyrrhaeot, provinsi militer è lao'na Anatolia. Pan-bârâmpan cendekiawan, ènga' Alexander Vasiliev, ngangghep jhâ' Tiberius aropa'aghi katoronan Gothi-Yunani. Byzantinis Walter Kaegi anyata'aghi jhâ' Tiberius ngaollè kamennangan atas suku bhângsa Slavia è Balkan è karier militer awwâllâ, sè aberri' jârèya tingkat katennaran.

## Referensi
Masjid Agung Maros Makassar

Masjid Agung Maros panèka sala sèttong masjid agung sè bâdâ è Kabupaten Maros, Provinsi Sulawesi Lao', Indonesia. panèka sala sèttong kennengngan ibada ghâbây orèng Islam è wilayah Maros bân abâdâhaghi pusat kegiatan agama lokal. Lokasi e Jalan Lanto Daeng Pasewang, Disa Alliritengae, Kecamatan Turikale.

Sejarah

Sejarah awal Masjid Agung Maros ta' èdokumentasiaghi kalabân beccè' è sumber-sumber online sè ghâmpang èaksès. Masjid ka'dinto èkennal mènangka masjid ghâjheng sè abâdâhaghi pusat aktivitas aghâma'an è Maros, bân ampon abit abâdâhaghi kennengngan sholat jama'ah bân aktivitas aghâma'an laènna ghâbây warga setempat.

È dhâlem pan-bârâmpan dhâsa'an samangkèn, pambangunan bân renovasi Masjid Agung Maros ampon èkennal sareng orèng bânnya', kalabân diskusi è sekitar pelaksanaan proyek sè abit bân sajumlah masalah administrasi anggaran sè èlaporaghi. molaè renovasi bhâghus èmolaè è sekitar taon 2008, masjid ampon ngalami keterlambatan bân masalah è dâlem ngalaporaghi aghâma'aghi dana, sè matarèk perhatian masyarakat bân lembaga pamarèntah lokal è awal taon 2010-an.

Bangunan

Rincian teknis arsitektur Masjid Agung Maros ta' èterbitaghi è internet; namong, masjid panèka umumna èjhârbâ'aghi mènangka geddhung sholat sè ghâghâng sè sanggup nampung bânnya' orèng sè abakte, cocok ghâbây peranna mènangka masjid agung kabupaten. Bangunan panèka umumna èrancang kaangghuy nampung sholat wajib bân sukarela, bân jhughân fungsi agama laènna, è dâlem aula sholat otama sè lebar.

Kompleks masjid panèka bâdâ è tana waqf bân biasana tamaso' aula sholat otama, taneyan, bân fasilitas kaangghuy nolongè aktivitas jema'at. Arsitektur aula sholat otama noro' prinsip desain masjid umum, kalabân orientasi kiblat sè jhârna' bân area sholat sè lebar.

Fungsi bân Perkembangan Anyar

Masjid Agung Maros abâdâhaghi pusat ibadah ghâbây orèng Islam è Kabupaten Maros, sè aghâdhui lema' sholat sabbhân arè è jamaah, sholat Juma'at, sholat sunnah, bân kegiatan agama laènna akadhi pangajharan agama, ceramah, bân perayaan arè-arè Islam. Masjid Panèka Jhughân abâdâhaghi kennengngan pangumpulan bân bâgi zakat, infaq, bân sadaqah (sedekah), bân jhughân bâgi qurban (kurban) dâ' warga setempat.

Perkembangan anyar noddhuaghi jhâ' Masjid Agung Maros pagghun aropaaghi pusat penting ghâbây kaodhi'ân agama masyarakat Maros, bân jhughân kennengngan ghâbây interaksi sosial-agama è antara warga. Upaya kaangghuy maèlang bân ajaga fasilitas masjid ghi' èterrossaghi kaangghuy èpèyara kabutowan jema'at sè tombu bân mamastheaghi fungsi ibadah bân pendidikan Islam sè èterrossaghi è wilayah kasebbhut.

Sombher:

Referensi

1. Alamat dan fungsi dasar Masjid Agung Maros sebagai tempat ibadah umat Islam di Kabupaten Maros. IDalamat.com
2. Informasi kontak dan lokasi Yayasan Masjid Agung Maros. SemuaBis
3. Laporan terkait pembangunan dan persoalan proyek Masjid Agung Maros sejak 2008. kalteng.antaranews.com
Niniek L. Karim

**Sri Rochani Soesetio Karim** (lahèr 14 Januari 1949), otabâ lebbi èkennal mènangka **Niniek L. Karim**, panèka orèng pemeran, psikolog, bân dosen bhângsa Indonesia. sèlaèn berkarier è dhunnya seni peran, Niniek jhughân molang è Fakultas Psikologi Universitas Indonesia. Bâ'na ampon dinominasikan kaangghuy pan bârâmpan pengarghâan, târmaso' empa' Piala Citra Fèstival Fèlm Indonesia bân mennang duwâ' èantarana mènangka Pemeran Pendukung binè' Terbaik kaangghuy peranna dâlâm fèlm èbo' bân Pacar cèccèr è seppur.

## '''Karir'''

### '''Akting'''
È taon 1970- an Niniek mennang pengarghâan akrtis terbaik `è fèstival teater kampus sè èbâḍâaghin è Taman Ismail Marzuki. Almarhum Teguh Karya jhughân nyo'on Niniek  kaangghuy agabung èḍâlem perusahaan teater aghunga teguh, panèka Teater populer.

awwâl Niniek amaèn fèlm panèka èḍâlem judul "èbo' " è taon 1986. fèlm kaduwâ'na panèka  Pacar cèccèr è seppur è taon 1988. peran Niniek èḍâlem duwâ'  fèlm kashebut  aghâbây èpon mennang piala citra kaangghuy akrtis pendukung terbaik.

èpon jhughân ollè predikat kaangghuy Aktris Terbaik è Fèstival Fèlm Asia Pasifik 1990 kaangghuy fèlm sè kabidân, panèka *Ibunda*.

### '''Akademisi'''
Salaèn karir è dhunyya bhurâk, Niniek jhughân dosen è Fakultas Psikologi, Universitas Indonesia, è tingkat pascasarjana.  Mata pelajaran sè èajhâri èngghi panèka Psikologi Sosial. Èpon jhughân serrèng èonjhâng kaangghuy dhâddhi orèng sè aghâḍhui sombher è seminar bân workshop sè anḍi' tema psikologi.

## Filmografi

### '''Fèlm'''

## '''Sombher'''
Logaritma

**Logaritma** pané ka invers otabâ tabelligghâ  ḍâri eksponen otabâ pemangkatan. sabâb, sistem logaritma bisa jughân kaangguy nantoaghi sabârâmpa rajâ(h)na pangkat ḍâri settong bilangan pokok.

Dâlâm pemanpaatanna, sistèm logaritma ta’ tebâṭâs dhâ' bidang élmo matematika bâi. Mon bâ’na ngarep dhâddhi ahli fisika otabâ kimia, ngarté dhâ' logaritma panèka perkara sè parlo. Sabâb, bâ’na bakal mêrlo’ sistèm panèka kaangguy nentoaghi *orde reaksi* é  ḍâlem laju reaksi kimia, *koefisien serap bunyi* dâlem élmo akustik, bhân sélaenna.

## Bentuk Panolésen Logaritma
Ka'ḍinto bentuk panolèsan logaritma iyâ aréya ᵃlog b = c  otabâ loga b = c. Keduweh bentuk panolèsan logaritma panèka paḍâ. Simbol a kaangghuy *bilangan pokok logaritma* atabâ *basis*, b kaangghuy *range* atabâ hasél ḍâri logaritma, bhân c panèka *domain logaritma*. 
Kaangguy nambâ pamahaman bâ’na, perhatèaghi conto è bâbâ panèka.
Conto:

# Mon **3² = 9**, maka ḍâlem bentuk **logaritma** bhâkal dhâddhi **³log 9 = 2**
# Mon **2³ = 8**, maka ḍâlem bentuk **logaritma** bhâkal dhâddhi **²log 8 = 3**
# Mon **5³ = 125**, maka ḍâlem bentuk **logaritma** bhâkal dhâddhi **⁵log 125 = 3**

Sépat-sépat ḍhâsar Logaritma iyâ aréya:

# alog a = 1
# alog 1 = 0
# a^nlog bm = (m/n) x alog b
# a^mlog bm = alog b
# alog b = 1/blog a
# alog b = (klog b)/(klog a)
# a^(alog b) = b
# alog b + alog c = alog (bc)
# alog b – alog c = alog (b/c)
# alog b . blog c = alog c
# alog (b/c) = – alog (c/b)

## Sombher
Bhâsa Madhurâ Songennep

**Bhâsa Madhurâ  Songennep** panèka ḍialèk bhâsa Madhurâ sè èghuna'aghi masyarakat ètnis Madhurâ è Kabupatèn Songennep bân polo-polo tèmor Madhurâ. Ḍialeg panèka cè' semma'en bân bhâsa Situbonḍo sè èghuna'aghi è ḍaèra palèng tèmor Jhâbâ.

Ḍialeg Songennep èghuna'aghi karana acuan stanḍar bhâsa Madhurâ, polana Songennep lambâ' aropa'aghi pusatdhâ karaja'an bân kabhudhâjâ'ân Madhurâ bân èangghep bhâsa sè Palèng alos mon èbhândhingaghi bân ḍialeg laènna.

## Sejarah
Bhâsa Madhurâ bâḍâ pan-bârâmpan ḍialeg. Nangèng, è antarana ḍialeg - ḍialeg ghâpanèka, ḍialeg Madhurâ Tèmor, èngghi panèka  Songennep, èangghep dhâddhi acuan stanḍar mongghu ḍa’ bhâsa Maḍura. Stanḍarisasi panèka ampon bâḍâ molaè jhâman kolonial Bâlândhâ. Saterrossa, Bhâsa Madhurâ Tèmor ( Songennep) anḍi' tingkatan bhâsa sè palèng tèngghi. Contona, tingkatan bhâsa Enggi-Bhunten sè lambâ' dhâḍdhi sarana komunikasi antara ra'yat bân ratona, bân asalla ḍâri Karaton Songennep.

È jhâman kolonial Bâlândhâ, hal ka'ḍinto èpakowat kalabân èpakaloarra Kapotosan Karaja'an (besluit) Bâlândhâ Nomer 44, Pasal 1, tangghâl 21 Sèptèmber 1892, bân Dèkrit Hinḍia Bâlândhâ: Staatblad Hinḍia Bâlândhâ1893, Pasal 6: Bhâsa Madhurâ Tèmor otabâ Bhâsa Sumenèp panèka bhâsa baku.

## Kosa kata

### Kosa kata kakarabâtdhân
sapa'ânna bhâsa Madhurâ è Karaton  Songennep tamaso' kosa kata kakarabâtdhân è bâbâ panèka.

### Kosakata bârna
Kosa kata bârna è dhâlem bhâsa Madhurâ  Songennep umumna aropa’aghi oca’ ka'angghuy noḍdhuaghi bârna dhâsar tor kalimat ka'angghuy noḍdhuaghi bârna toronan. Bârna dhâsar bâḍâ ennem bârna dhâsar kalabân urutdhân hierarkis sè tersirat, bân jhughân tello' bârna sè ta' dhâsar.

## Ciri khas
Bhidhâna lèksikon è bhâsa Songennep èbhândhingaghi bân bhâsa laènna akadhi aghuna’aghi oca’ *jâng-ghujângan* (teḍung, ngèḍing) bân aoroq  (apècet), laèn hal bân è ḍialeg Pamekkasân aghuna’aghi oca’ ḍung-teḍungan (tèḍung) bân apècet (apèlet). Biḍhâna fonologis è ḍâlem ḍialeg Songennep tamaso' aghuna'aghi bhâsa *baqariq* (bâri') bân *ban* (bân), manabi ḍialeg Bhângkalan aghânḍhu' bhâsa *bariq* (bâri') bân *biq* (bân). Salaèn jâriya, intonasi è dâlem bhâsa Songennep jhughâ tamaso' irama sè èpalanjhâng è buḍinah suku kata akhèr oca'.

Bhâsa Songennep anḍi' kabiyasa'an otabâ ciri malanjang bhâgiyân ahèrra oca', umumma è buḍi oca' sè akherra vokal, akaḍhi *ghaneko* èsebbhut *ghanekoo.*

## Sombher
Wilhelm Wundt

Wilhelm Maximilian Wunḍt (lahèr è tangghâl16 Agustus 1832 bân sèdhâ 31 Agustus 1920) panèka ḍokter, psikolog, ahli fisiologi, bân professor, samangkèn èkennal dhâddhi bângatowana psikologi moḍern. Salèrana èangghep "ramana psikologi èksperimental." È taon 1879, salèrana maddhek laboratorium formal lughâlluna ka'angghuy penelitian psikologis è Universitas Leipzig, bân maḍḍek jurnal penelitian psikologis pertama è taon 1881.

Wunḍt nerbitaghi apa sè èangghep sala sèttong karya sè palèng penting è ḍâlem sejarah psikologi, "Prinsip-prinsip Psikologi Fisiologis," è taon 1874. Karya panèka maḍḍek sistem psikologi sè èusaha'aghi ka'angghuy nyeliḍiki pangalaman langsong è ḍâlem kasaḍaran, è antarana rassa, emosi, bân iḍe, khusussâ lèbât introspeksi.

Wunḍt nyarè cara ka'angghuy ngartè pekkeran manossa kalabân ngèḍingaghi unsur-unsur sè aropa'aghi kasaḍaran manossa, akaḍhi zat kimia sè bisa èbâgi dhâddhi bânnya' unsurrâ. È ḍâlem hal panèka, Wunḍt nganggep psikologi aropa'aghi elmo, akaḍhi fisika bân kimia, ngabâs kasaḍaran mènangka sakompolan bâgiyân sè bisa èkennal. Maskè èangghep dhâdhi tokoh konci è ḍâlem kalahiran bân perkembangan psikologi, kontribusina ḍâ' psikologi kontemporer èperḍebataghi è bânnya' para sarjana samangkèn.

## kalahirân
Wilhelm Maximilian Wunḍt lahir è tangghâl 16 Agustus 1832, è Neckarau, Baḍen, Jerman.

## Kontribusi Ilmiah

### Laboratorium Psikologi
Wilhelm Wunḍt panèka penḍiri laboratorium psikologi sè lughâllu. Salèrana maddhek laboratorium è Universitas Leipzig è taon 1879. Tojjhuwân ḍâri laboratorium panèka ka'angghuy ajhâr parbhidhâ'ân ḍâlem pangalaman kasaḍaran. pamaddhekghân laboratorium psikologi panèka ètetepaghi kalabân taon kalahirân psikologi moḍern. Wilhelm Wunḍt èangghep psikolog ḍâ' aḍe' sè arintis. pamaddhekghân laboratorium psikologi engghi panèka awwâl panettepbhân psikologi mènangka ḍisiplin ilmiah sè èpèsa ḍâri filsafat. Sabellunna taon 1879, para filsuf bân fisiologis ajhâr masalah mental. Mèlana, è bâkto jâriya, psikologi pagghun aropa'aghi bâgiyân ḍâri elmo filsafat bân fisiologi. Pangakoan psikologi mènangka ḍisiplin ilmiah ghi' bhuru èpaḍhâḍdhi neng è taon 1886.

## Sombher
Melville J. Herskovits

**Melville Jean Herskovits** (10 Sèptèmbhèr 1895 – 25 Fèbruari 1963) panèka sala settong antropolog dâri Amérika Sarikat sè lahèr è Bellefontaine, Ohio. Dhibi'na panèka bhujângghâ buku sè kontrovèrsial "*The Myth of the Negro* *Past"* sè caréta pangaro kabhudhâjâân Afrika dâlem kaodi'en kolè' cèlleng Amérika. Dhibi'na noro' andil abânto aghâbây konsep relativitas kabhudhâjâân lèbât bukuna iyâ arèya *"Man and His Works."* 

## Pandidighân
Dhibi’na lulus dâri sakola ménèngah nâ taon 1912. Taon 1915, Herskovits sakola è paḍâ bâktona neng *University of Cincinnati* bhân *Hebrew Union College*. Namong, perjhâlânan Herskovits sè ajhâr  ta’ è paterros sebbâb Perang Dhunnya I. lantas ngalakoni ngaladhinè sè abitdèh lèma' bellès bulan è Prancis kaangguy dhâddhi prajhurit bhân prajhurit kellas settong è Korps Medis Angkatan Darat Amerika Sarikat, Dhibi’na è mardhika ḍâlem taon 1919. Dhibi’na ajhâr sakejjhâ' è *University of Poitiers* sabellunna abelih ka Amérika Sarikat kaangguy masok ka *University of Chicago*, è ḍissa dhibi’na ollè ghellâr Ph.B (Sarjana Filsafat) ḍâlem sejârâ è taon 1920.

Herskovits ngallè ka  antropologi è ḍâlem taon 1920,  molaè ajhâr pascasarjana è *Columbia University* ḍâlem bimbingan Franz Boas.  Taon 1921, Dhibi’na ollè ghellâr A.M. bhân molaè karir ngajhâr nâ dhâddhi èstèn è Columbia. Dhibi’na terus bhântèng tolang sareng Boas, naréma ghellâr Ph.D. Taon 1923 kalabân disertasi sè a jhudhul "*The Cattle Complex in East Africa*."

## Karir
Dhibi’na molaé karir ngajhâr padâ bâktona é Columbia taon 1924 sampé ' 1927 bhân dhâddhi éstèn profesor *Howard University.* Lantas ngallè dhâddhi éstèn profesor è Northwestern (1927), Dhibi’na dhâddhi ketua (1938) mapanjheng departèmèn Studi Afrika sè pangadâ' (1951), bhân pessat perpustakaan kaangguy ngembang aghi sala sèttong kompolan Studi Afrika sè palèng bâghus è dhunnya. 

Herskovits ngalakoni panelitian è Guyana Belanda (samangken Suriname) sa abitdeh mosem panas 1928 sampè' 1929, è Trinidad (Juni–Sèptèmbhèr 1939), è Haiti (mosem panas 1934), bhân è Brasil (1941–1942), tor  ngalakoni kalakoan sè lebbi serring è Afrika (Bârâk, Temor, bhân Laok).

## Sombhèr
Bhâsa Malaju Bangka

**Bhâsa Malaju Bangka** panèka bhâsa sè è angguy ḍâlem aktivitas sadhâjâna masyarakat Kapulauan Bangka Belitung. Asal-osol bhâsa panèka maskè(h) segghut èpârḍebbat aghi, antara dâri Sumatera sè a muara dâri Karajâan Sriwijaya, otabâ dâri Kalimantan sè beddhâr bhân a migrasi ka Pulau Sumatera. 

Bâḍâ faham sè nyèbut aghi gessa Melaju dâri kata mala (sè artèna *muasal*) bhân yu (sè artèna *nagârâ*). Sapertè è nisbah âghi ka Ganggayu sè artèna *nagârâ Gangga*.Faham ka'dinto è sambhung dhâ' ka carèta rakyat Malaju sè palèng lowas èkennal, iyâ arèya carèta Si Kelambai atabâ Sang Kelambai.  

Panelitian kèngèng bhâsa Malaju Bangka èlaksana âghi sajjhegghâ jhâman kolonial. Hal ka'dinto panèka sabbâb kennengan géografis Pulau Bangka sè stratègis bhân dhâddhi sombhâr dhâya alam sè soghi, lantas panelitian sadhâjâ aspek, tamasok bhâsa, èlaksanâghi so kolonialis.

## Pangalompo' Dialek
Bhâsa Malaju ètotorâghi è Kabupatèn Bangka, Provinsi Kapulauan Bangka Belitung. Pèrkembangan bhudhâjâ bhân pamekkaran daèrah è Bangka Belitung sakonnèk-bhânnyak an ngibâ(h) pangaro ka pèrkembangan bhâsa Melaju Bangka. Bhâsa Melaju Bangka ḍâlem pèrkembanganna olle ngalami modifikasi bhân ngibâ(h)’ bhennya' macem. Sampè' samangkèn, bhâsa Melaju Bangka terros ngembhâng bhân a revolusi sareng kalabân muasal masyarakat sè ngangguy bhâsa panèka. Bhâsa Melayu è Provinsi Kapulauan Bangka Belitung ebâgi’ lema' dialek, iyâ aréya:

# Dialek Ranggi Asam, dialek Ranggi Asam ètotorâghi è Dhisa Ranggi Asam, Kecamadhân  Jebus, Kabupaten Bangka Bârek.
# Dialek Tua Tunu, dialek Tua Tunu ètotorâghi è Kalurahan Tua Tunu, Kecamadhân Gerunggang, Kota Pangkal Pinang.
# Dialek Jeriji, dialek Jeriji ètotorâghi è Dhisa Jeriji, Kecamadhân Toboali, Kabupaten Bangka Laok.
# Dialek Tempilang, dialek Tempilang ètotorâghi è Dhisa Tempilang, Kecamadhân Tempilang, Kabupaten Bangka Bârek. Bhân
# Dialek Mayang, dialek Mayang ètotorâghi è Kecamadhân  Kelapa Kampit, Kabupaten Belitung Temor.
Maskè(h) bânnyâk bhâsa sè è temmo è wilâyah panèka, raddha' kaangguy melèstari aghi bhâsa tor budhâjâ lokal pagghun tènggi è masyarakat Bangka Belitung. Kabârâgâman bhâsa panèka dhâddhi sala settong asèt budhâjâ sè larang bhân parlo è jâgâ kaangguy gènerasi sè badâ’ ḍâteng.

## Sombher
Bhâsa Jhâbâ Pemalang

**Bhâsa Jhâbâ Pemalang**, otabâ ***Bhâsa Pemalangan ,*** panèka ḍiaèk bhâsa Jhâbâ modern sè èghuna'aghi è Jhâbâ Tengnga, husus'èpon è Kabhupatèn Pemalang. Bhâsa Jhâbâ Pemalang panèka toronan ḍâri bhâsa Jhâbâ Tengnga, bân paḍâ sareng ḍialèk Jhâbâ modern laènna, husus'èpon sareng ḍialèk kulonan.

Ciri has ḍialèk ka’ḍinto ghâḍhuwân pangocabbhân sè paḍâ sareng bhâsa Jhâbâ Banten bân bhâsa Malaysia, èngghi panèka horop A èbâca “è pèpèt” (èu) akaḍhi *sega*, *pira*, *apa* èbâca *segê*, *pirê*, *apê*. Namong neng è ḍialèk Pemalangan pangocabbhânna ètahan. Salaèn aghuna'aghi vokal ê, pan-bârâmpan warga jhughân aghuna'aghi pangocabbhân vokal A akaḍhi *sega*, *pira*, *apa',* sanajjân è bâgiyân tèmor cè' èpangarona logat Pekalongan, èngghi panèka aghuna'aghi vokal å (o) akaḍhi *sego, piro, opo.*

Kabhupatèn Pemalang panèka bâḍâ è perbâtesân sareng Kabhupatèn Tegal, Kabhupatèn Banyumas, Kabhupatèn Purbalingga tor Kabhupatèn Pekalongan, sa'èngghâ mapangaro ḍâ’ cem-macemma logat sè sanget bhiḍhâ sareng orèng Jhâbâ omomna.

## Variyasi
Pemalang abâtesân sareng kabhupatèn kalabân ḍialèk Jhâbâ sè èn-laèn. Arèya sabhâbbhâ è bhân-sabbhân kâcamadhân, pârkottha'an, bân ḍhisa è Pemalang anḍi' ḍialèk sè èn-laèn.

## Ḍialèk Tegalan Pemalang (Pemalang Bârâ'/Kottha)

### Sub-ḍialèk Pelutan
Sub-dialèk Tegal sè ḍâ'-aḍâ' bâḍâ è wilayâ Kâcamaḍhân Pemalang Kottha sè abâtessân sareng  Tegal, akaḍhi ḍhisa Pelutan, Lawangrejo, bân Sugihwaras. Salaèn è Kâcamaḍhân Pemalang, ḍialèk panèka jhughân bisa ètemmoè è kâcamaḍhân Ranḍuḍongkal bân Warungpring. Omomna, sub-ḍialèk Pelutan aghuna'aghi bhâsa Jhâbâ Tegal sè lebbi murni ḍâri kabhupatèn laènna è Kabhupatèn Pemalang, tor ros-terrosân aghuna'aghi fonèm a, bânnè fonèm ê bân bânnè camporân fonèm a bân o, sè palèng katèla' èngghi panèka tambâ'ân oca' *ganing bân bokan* sè mabiḍhâ'aghi bâḍâ tambâ'ân oca' *ra*. Conto *aja kaya kuwe ra, enyong nein jajane ra, ganing sampeyan kaya kue bokan wis jukut ya uwis*.

## Sombher
William sang Penakluk

**Rato William I** (lahèr è taon 1028  bân sèdhâ è tangghâl 9 sèptèmber 1087), èkennal kalabân **William Sang Penakluk** bân jhulughân **William Si Haram Jaḍah**, panèka Rato Norman sè lughâllu è Inggris. William marènta molaè taon 1066 kantos sèdhâ è taon 1087. Salèrana panèka toronanna Rollo bân aghâḍhui ghellâr aḍipati Normanḍia molaè taon 1036. Lèbat parjuangan sè abit, William sukses majhâghâ kaḍaulatanna è attas Normanḍia è taon 1060. Ennem taon saterrossa, salèrana mimpin Normanḍia è ḍâlem penaklukghân Inggris. William aperrang ta' bu-ambu kantos ahèr omorra, ka'angghuy majhâghâ kaḍaulatanna è attas Inggris bân ka'angghuy ngatasè masalah sè èsabâbaghi pottrana sè sareyang, Robert Courteheuse.

William lahèr kalabân ana' haram ḍâri Robert the Great, Aḍiapati Normandy, ḍâri gunḍikna, Herleva. Kabâḍâ'ân kalabân anḍi' stautus ana' haram sè ta' sa bân omorra sè ghi' ngoḍâ dhâḍdhi sombher masalah bâkto William resmi anḍi' ghellâr aḍipati Normanḍia sa'amponna ramana sèdhâ, akaḍhi anarki sè èalami è taon-taon awwâl pamarènta'anna. Bhângsawan Norman salèng aperrang molaè William ghi' kènè' kantos towa, ghâbây hak asuh bân ghâbây kaparlowanna dhibi'. William sukses mate'è pemberontakan è taon 1047 bân molaè aperrang ka'angghuy aghâḍhui kaḍaulatan è attas Kaḍipaten Normanḍia kantos taon 1060. Peakabinanna sareng Matilḍa, pottrana Bupati Flanḍers, è taon 1050-an mabâli Flanḍers ḍâ' ka tojjhuânna. è bâkto akabin, William ampon sukses masang penḍukungnga è posisi uskup bân abbas è Normanḍia. Parjhuângan ka'angghuy aghâḍhui kaḍaulatan è attas Normanḍia arangsang William ka'angghuy lebbi mabhâjheng pangataowan bân pangalaman perrang. È taon 1062, William arebbhu' Kabupaten Maine, tatangghâna Kaḍipaten Normanḍia.

È taon 1050-an bân awwâl taon 1060-an, nyamana William èparkèraaghi bhâkal dhâddhi calon rato Inggris sè bhâkal ḍâtâng, polana rato sè marènta panèka eḍward the Confessor, tarètan sapopona ramana  ta' anḍi'  ana'. Rato Inggris sè bhâkal ḍâtâng laènna panèka Harold, pottrana Goḍwin, earl sè èangghep ahli wâris tahta bân eḍwarḍ pengaku iman sabellunna sèdhâ è bulân Jânuwari 1066. Kalabân alasan jhâ' Rato Eḍwarḍ ampon ajhânji bhâkal massra'aghi tahta ka'angghuy salèrana, bân pottrana Harolḍ Goḍwin ampon asompa ka'angghuy aḍukung klaim wârisanna, William makompol armada sè bânnya' bân nyerrang Inggris è bulân Sèptèmber 1066. Salèrana makala bân mate'è Harolḍ è Perang Hastings è tangghâl 14 Oktober 1066.

## Sombher
Bhâsa Lamma

**Bhâsa Lamma** panèka sala sèttong dâri tello bellâ Bhâsa  sè asalla dâri Kabhupatèn Alor, Nusa Tenggara Tèmor, Indonesia. Bhâsa ka'dinto èkoca'aghi sareng masyarakat è Pantai Tèmor, iyâ arèya Dhisa Desa Kalondama, Dhisa Tude bân Dhisa Mauta. È ka'dissa' bâdâ pan-bârâmpan kalompo' masyarakat, molaè dâri Boloang, Latuna bân Mogon Ba'a è dhisa Kalundama; Lau Uki, Pontaru bân Aèng Panas è dhisa Tude tor Kapas, Kampong Anyar bân Koliabang è dhisa Mauta. Bitongan panotorra bâdâ ra-kèra 10.000 orèng.

Mètorot panelitian dâ' prefiks posesif, Capell (1994) awwâlla ngangghep jhâ' Bhâsa -Bhâsa Timor Alor-Pantar bâdâ hubungânna kalabân Bhâsa-Bhâsa Papua Bârâ' sè bâdâ è Maluku Dâjâ bân konco'na Nugini. Tapè sangka'an ka'dinto ta' ètarèma sareng Wurm et al. (1975) sè dhâddhiyaghi kalompo' Bhâsa  ka'dinto mènangka angghuta dâri kalowarghâ rumpun Bhâsa Trans-Nugini.

## Dialèk
Bhâsa Lamma andi' 3 dialèk otama. Partama panèka dialèk Tubbe sè èkoca'aghi è Puntaru bân Aèng Panas. Dialèk kaduwâ' panèka Mauta èkoca'aghi è Kakamauta, Alimakke, Lauki, Kapas, Kolihabbang bân Alikallang. Bân dialèk Lamma sè èkoca'aghi è Kalondama ban Latuna. Panèka contona bhidhâna bhân-sabbhân dialèk:

## Fonologi

### Vokal
Bhâsa Lamma andi' 5 horof vokal, panèka /a/, /i/, /u/, /e/ dan /o/. Ka'dinto contona:

### Konsonan
Bhâsa Lamma andi' 31 konsonan sè bâdâ 15 konsonan pènde', 2 konsonan semi vokal, 10 konsonan lanjhâng bân 4 gugus konsonan rangkap.

Konsonan dâlem Bhâsa  Lamma andi' atoran panempadhân bâng-sèbâng. Contona, konsonan /p/, /b/, /t/, /d/, /k/, /g/, /?/, /j/, /w/, /y/, /m/ bân /n/ ta' bisa èghuna'aghi è akhèr okara, tapè bisa èghuna'aghi è awwâl bân tengnga okara. Konsonan lanjhâng ghun bâdâ è tengnga okara, konsonan rangkap ghun bâdâ è awwâl okara. Dâri sadhâjâna konsonan, ghun konsonan /s/, /l/ bân /r/ sè bisa bâdâ è sadhâjâna kennengngan.

## Sombher-sombher
Widiastuti Karim

**Widiastuti Karim** (lahèr è Palu, 13 Maret 1983) panèka dosen Ilmu Kelautan è Fakultas Kelautan dan Perikanan, Universitas Udayana. È taon 2019, Widiastuti dhâddhi  sala sèttong sè narèma pangarghâ'ân *L'Oreal For Women in Science* lèbât panalètèyanna tentang fungsi biologi *Green Fluorescent Protein* (GFP) ḍâ' *karang* ka'angghuy ngatasè pamotèyan *karang*. Bânnya' *terumbu karang* è Inḍonèsia samangkèn ngalamè pamutèyan. Hasèlla, ekosistem *terumbu karang* rosak. Sala sèttong pangarona panèka pan-bârâmpan macem jhuko' bisa dhâddhi pona, akadhi kakap bân karapo. Panalètèyan Widiastuti anḍi' tojjhuwân ka'angghuy mabâli *ekosistem* *terumbu karang* kalabân cara *mainfeksi* polè mikroalga ka ḍâlem *karang* sè ècapo' pamotèyan.

## Pamolangan
Widiastuti Karim ajhâlânè pamolangan S-1 è bidang Ilmu Kelautan è Universitas Diponegoro (2001 - 2005). Sa'amponna ghânèka, Widiyastuti nerrossaghi pamolangan pascasarjana è bidang sè paḍâ è Institut Pertanian Bogor ḍâri taon 2008 kantos 2010. Widiastuti ollè gellar doktor ḍâri Universitas Ryukyus, Jeppang, è bidang Ilmu Kelautan dan Lingkungan ḍâri taon 2012 kantos 2015. 

## Panalètèyan
Mènangka ilmuwan bân *akademisi* è bidang *kelautan* bân *perikanan*, Widiastuti aktif ngalakonè panalètèyan, sè èpaterbi' è jurnal nasional otabâ internasional kalabân skor Sinta. Pan-bârâmpan è antarana panèka *Indication of feeding ground inside the Manta Ray's cleaning station by investigation of the zooplankton community composition in Raja Ampat Islands, Indonesia* (2024), *Exploring the Community Structure of Plankton in the Maricultures Sites of Kodek Bay, Lombok Island* (2023), *Coral community structure at Celukan Bawang Reefs, Buleleng Regency, Bali Island* (2022), *General Management Guide for Harmful Jellyfish Stings in the Western Pacific and Adjacent Areas* (2022), bân bâḍâ sè laèn polè.

## Sombher
Bhâsa Hawu

**Bhâsa Hawu** otabâ **Lī Hawu** panèka Bhâsa  sè èghuna'aghi suku Sabu. Panotorra bâdâ kottah Kupang, Kabhupatèn Ende, Polo Sawu, Polo Raijua, Polo Sumba khusussâ Kabhupatèn Sumba Tèmor.

Bhâsa ka'dinto tamaso' rumpun Bhâsa Austronesia kalabân sub-rumpun Melayu-Polinesia Tengnga. Bhâsa Hawu andi' hubungan serret sareng Bhâsa Dhao bân Bhâsa -Bhâsa  Sumba. Bhâsa Dhao toman sakalè èangghep dialèk dâri Bhâsa Hawu, tapè kaduwâna ta' bisa salèng èkangertè.

## Dialèk
Bhâsa Hawu andi' lèma' dialèk, panèka: Seba (Hèbha), Timu (Dimu), Liae, Mesara (Mehara), bân Raijua. Bâdâ bhidhâna minor dâlem pangoca'an bân pan-bârâmpan okara è empa' dialèk ka'dinto.

Dialèk Seba èangghep mènangka dialèk standar polana panotorra lebbi bânnya'.

## Fonologi
Bhâsa Hawu andi' 6 vokal pènde', 5 vokal lanjhâng, bân 21 konsonan. Maskè Bhâsa Indonesia èanalisis kalabân ennem vokal, tapè ètolès ghun coma ngangghuy 5 horof vokal sè bâdâ è mesin ketik biyasah, bân mètorot èlmo èjhâ, ka'dinto èparèngè polana monyè e-asli ghun bâdâ dâlem sakoni' okara. Bhâsa Hawu parlo ètolès kalabân ngangghuy ennem vokal, iyâ arèya:

Dâlem Bhâsa Hawu, mon monyè pepet (otabâ schwa, sè ètolès dâlem Internatonal Phonetic Alphabet kalabân horof /ə/) ngala' nekken okara (stres), makah konsonan nèka èpalanjhâng, otabâ kalabân okara laèn, ètarèk lanjhâng. Maskè ka'dinto, konsonan lanjhâng ta' parlo ètolès duwâ' kalè ros-terrosan. Cokop ètolès sèttong konsonan, kalabân ngènga'è jhâ' mon bâdâ vokal pepet /ə/, makah konsonan saellana èbâca lanjhâng.

Dâem Bhâsa Hawu, vokal pepet ètolès kalabân aksen nontirus è attas horof e, kalabân conto: *ama-èpu*, *bèjhi*, *bhèdo*, *bhèhu*, *èmu*, *èna*, *èpa*, *èhi*, *mobèni*, *bèlu*, *dèu*, *pèdha*, *rènge*, *jèna*, *mèdhi*, *lī pehèku*, bân laènna. Karanah pola-na sanget tasoson, mètorot èlmo Bhâsa bân èlmo èjhâ, ta' parlo ètolès duwâ' konsonan ros-terrosan.

Dâlem Bhâsa Hawu, bâdâ jhughân vokal lanjhâng sè bisa ètolès kalabân aksen makron otabâ kalabân vokal rangkap [VV] mon papan ketik ta' asokong, contona *doāe* (rato) ètolès *doaae*. *Gejala* vokal lanjhâng kasebbhut bâdâ dâlem bânnya' Bhâsa daèrah è daèrah tèmor Indonesia. Vokal lanjhâng parlo èbhidhâ'aghi dâri vokal pènde', bân dâri duwâ' vokal sè padâ sè èpèsa'aghi kalabân hamzah.

Bhâsa Hawu andi' vokal bân atoran tekkanan sè padâ. Bhâsa ka'dinto abâgi konsonan implosif sè padâ (otabâ mongkèn pra-glotal) konsonan kalabân Bhâsa Bima-Sumba bân kalabân Bhâsa -Bhâsa è Flores bân Sulawesi sè lebbi jhâu ka dâjâ, akadhi Bhâsa Wolio, bân bek padâ Bhâsa Ngadha sè andi' palanjhângan konsonan saellana pepet.

## Sombher-sombher
Sylviana Murni

Prof. Dr. Hj. **Sylviana Murni**, SH, M.Si. (lahèr 11 Oktober 1958), sè èkennal jhughân kalabân sebbhudhân **"Mpok Sylvi"**, panèka *birokrat* sè ampon abit alako è pamarenta'an DKI Jakarta. Mpok Sylvi dhâddhi Ḍèputi Gubernur Kebudayaan dan Pariwisata DKI Jakarta ḍâri taon 2015 kantos 2016 bân jhughân toman dhâddhi Walikota Jakarta Posat ḍâri taon 2008 kantos 2010.

Salaèn ghânèka, Mpok Sylvi panèka dosen bân Guru Besar binè' lu-ghâlluna è Betawi ḍâri Universitas Muhammadiyah Prof. Dr. Hamka è bidang Manajemen Pendidikan, sè sajjhâk 31 Oktober 2024, èlantik dhâddhi rektor Institut Ilmu Sosial dan Manajemen STIAMI è tangghâl 30 Nopèmber 2020, Dwiwarna, Geddung Pancagatra, Lembaga Ketahanan Nasional, Jl. Kebon Sirih, Jakarta Posat.

Mpok Sylvi panèka jhughân mennang gellar None Jakarta è taon 1981. Mpok Sylvi jhughân ècalonaghi mènangka Wâkkèl Gubernur Wilajâ DKI Jakarta, apasangan sareng Agus Harimurti Yudhoyono è pilkada DKI Jakarta taon 2017, sè èḍukung sareng koalisi Cikeas, Partai Demokrat, Partai Persatuan Pembangunan, Partai Kebangkitan Bangsa bân Partai Amanat Nasional.

## Riwayât Kaoḍi'an
Mpok Sylvi, sè èlahèraghi è tangghâl 11 Oktober 1958 è Jakarta, panèka potrè Betawi kapèng tello' ḍâri sapolo tarètan ḍâri pasangan Betawi asli. Ramana panèka Kol. (purn) Drs. H. Dani Moerdjani bân èbhuna panèka Hj. Ni'mah. Ramana panèka asalla ḍâri ḍaèra Rawa Bunga, Jatinegara, Jakarta Tèmor bân èbhuna lahèr è Cikini, Menteng, Jakarta Posat. Mpok Sylvi jâ-rajâ è lingkungan pamolangan militer sè kentel bân kowat, ḍâri ramana sè aropa'aghi perwira menengah TNI apangkat Kolonel.

## Pamolangan
Mpok Sylvi ampon lastarè ajhâlânè pamolangan sarjana Hukum Administrasi Publik è Universitas Jayabaya bân pascasarjana è bidang Administrasi Publik, Universitas Indonesia. Mpok Sylvi ollè gellar doktor kalabân *Cum Laude* è bidang Manajemen Pendidikan, Universitas Negeri Jakarta.

Mpok Sylvi jhughân ampon mamarè Program Pendidikan Reguler Angkatan (PPRA) 44 - Lembaga Ketahanan Nasional sè èlaksana’aghi ḍâri 26 Jânuwari kantos 29 Sèptèmber 2010, tor èpèlè dhâddhi sala sèttong ḍâri lèma’ peserta sè palèng beccè'.

## Sombher
Bhâsa Lampung Api

**Bhâsa Lampung Api**, èsebbhut jhughân **bhâsa Lampung Pasèsèr** otabâ ḍ**ialèk Lampung A**, panèka bhâsa sè èghuna'aghi è bâgiân bârâ', tengnga, bân lao' Provinsi Lampung bân bâgiyân lao' Provinsi Somattra Lao'. Menorot sènsus taon 2000, pânotor bhâsa panèka bânnya'na 827.000 orèng.

Bhâsa Lampung Api tamaso' ḍâ' rumpun bhâsa Lampung bân kaḍhâḍḍhiyân ḍâri pan-bârâmpan ḍialèk, èngghi panèka ḍialèk Krui otabâ ḍialèk Belalau, ḍialèk Pâsèsèr Lao' (sè tamaso' Kabhupatèn Pâsèsèr Lao' bân Bengkunat è Kabhupatèn Pâsèsèr Bârâ'), ḍialèk Semaka (Kabhupatèn Tanggamus ), ḍialèk Way Lima (Kabhupatèn Pesawaran), ḍialèk Tengnga bân Kahbupatèn Tengnga (Tengnga Kabhupatèn Lampung), ḍialèk Way Kangan ( Kabhupatèn Way Kangan ), ḍialèk Ranau (bagiyân lao'na Kabhupatèn Komering Ulu Ogan Lao' è Provinsi Somattra Lao'), ḍialèk Sungkai (bagiyân lao' Kabhupatèn Lampung Ḍâjâ), ḍialèk Daya (suku Daya, sè èghuna'aghi è ḍaèra Muaradua bân è sakalèlènga), ḍialèk Komering (sè omom èghuna'aghi è Kabhupatèn Ogan Komering Ulu Tèmor), tor ḍialèk Cikoneng (èghuna’aghi è pâsèsèr bârâ' Kabhupatèn Serang ban Kottha Cilegon è Provinsi Banten). 

## Oca' tanyah

## Oca' Ghântè

## Oca' Petoḍhu

Nomer

Istila Bhâlâ

## Sombher
Bhâsa Komering

**Bhâsa Komering** panèka bhâsa sè èkoca'aghi sareng suku Komering.  Kabânnya'an ahli bhâsa agolongaghi bhâsa Komering bân bhâsa Lampung ka ḍâlâm rumpun bhâsa sè paḍâ, èngghi panèka rumpun bhâsa Lampung. 

## Kennengnganna
Bhâsa Komering èghuna'aghi è Propinsi Lampung bân Propinsi Somattra Lao' è bâgiyân lao'na Somattra, è sâlanjhângnga Songay Komering.

## Kâlompo'
Bhâsa Komering tamaso' ḍâ' cabang bhâsa Lampungik, sè aropa'aghi subkâlompo' ḍâlem rumpun bhâsa Austronesia.

## Sombher
Bhâsa Kutai

**Bhâsa Kutai** panèka Bhâsa dâlem rumpun Melayik sè èkoca'aghi sareng Suku Kutai è odi' è alur salanjhângnga Songay Mahakam, bân populasi palèng rajâna bâdâ è daèrah rè-karèna Kabhupatèn Kutai (kabhupatèn pusat dâri Kabhupatèn Kutai Bârâ', Kutai Kartanegara, Kutai Tèmor, Kottah Balikpapan bân Kottah Samarinda samangkèn) è Kalimantan Tèmor.

Bhâsa Kutai omomma odi' bân akembhâng dâlem bentu' panotoran, tor sastra dâlem bentu' puisi (pantun). Sangèt sakoni' bhuktè-bhuktè sè ètolès sè èhasèlaghi dâlem Bhâsa Kutai, ètambâi sè èhasèlaghi è periode pamarènta'an Karaton Kutai Kartanegara. Mètorot data taon 2023, bitongan panotor panèka 600.000.

## Klasifikasi
Bhâsa Kutai panèka Bhâsa dâlem rumpun Melayik sè aropa'aghi cabang toronan dâri Melayu-Polinesia, rumpun dâlem rumpun Austronesia. Bhâsa ka'dinto andi' hubungan semma', tapè bhidhâ sareng Bhâsa Melayik è polo Kalimantan laènna (contona Bhâsa Banjar è Kalimantan Lao', Bhâsa Berau, bân jhughân kalabân Bhâsa Melayu Brunei). Bhâsa Kutai jhughân andi' kontinuum dialèkal kalabân sè aghâbây duwâ' dialèk otamana andi' hubungan fonologi tor kosakata. Mètorot Ethnologue, rumpun Bhâsa Kutai èbâgi ka duwâ' Bhâsa, iyâ arèya:

* Bhâsa Kutai Kottah Bangun (kode Bhâsa "mqg") èkoca'aghi è Kottah Bangun, Penyinggahan, Muara Muntai, Muara Wis, Sebulu, Muara Kaman, Kenohan, Kembang Janggut
* Bhâsa Kutai Tenggarong (kode Bhâsa "vkt") èkoca'aghi è  Tenggarong, Loa Janan, Loa Kulu, Muara Kaman, Muara Pahu, Anggana, Sangkulirang, Bengalon, Guntung Bontang)

## Hubungan
Obâna Bhâsa Banjar dâri vokal *a* dhâddhi *e pepet* dâlem Bhâsa Kutai. Conto:

Obâna Bhâsa Banjar dâ' ka duwâ' vokal *u* dhâddhi vokal *o* dâlem Bhâsa Kutai. Conto:

Obâna konsonan *m* dhâddhi konsonan *b* dâlem Bhâsa Kutai. Conto:

## Sombher
Catherine Corrigan

**Catherine Margaret Corrigan** (lahèr 1972), sè segghut èkennal kalabân Cari Corrigan, panèka èlmowan Amerika sè èkennal kalabân kurator koleksi meteorit è Smithsonian Institution. Cari Corrigan panèka èlmowan è Ḍepartemen èlmoMineral è Museum Nasional Sejarah Alam.

## Penḍiḍighân
Corrigan ollè ghellâr Sarjana Sains è taon 1995 bân ghellâr Master Sains è taon 1998, kaḍuwâ'na è biḍang Geologi, ḍâri Michigan State University. Skripsi masterra ajuḍul "The Composition of Impact Breccias from the Chicxulub Impact Crater, Yucatan Peninsula, Yucatan, Mexico." Samarèna jâriya èkaollè Ph.D. è Planetary Science ḍâri Case Western Reserve University è taon 2004, ajhâr mineral karbonat è meteorit Mars Allan Hills 84001. Penelitianna nojjhuaghi jhâ' sampel panèka asalla ḍâri permuka'an Mars sè èpapar bânnya' peristiwa aèng cair sè bhidhâ, bânnè èpapar jangka lanjhâng ḍâ' sèttong bhâdhân aèng.

## Karier

### Lako lapangan
È taon 2001 bân 2004, Corrigan ngalakonè ekspeḍisi ka Antartika kalabân angghuta tim ANSMET (Antarctic Search for Meteorites).[2] Salèrana co-author buku *35 Seasons of U.S. Antarctic Meteorites (1976-2010): A Pictorial Guiḍe to the Collection* (2014)  (OCLC Number: 879851951).

### Riset bân Kurasi
Corrigan alakoh kalabân rekan pasca-ḍoktoral è Museum Nasional Sejarah Alam bân Lab Fisika Terapan.

È taon 2004, Cari Corrigan aghâdhui peran penting è ḍâlem pamarèksa'an awwâl bân klasifikasi meteorit Mars sè anyar ètemmo, MIL03346, Nakhlite sè ka petto' sè èkennal.

È awal taon 2008, Corrigan èpalako ka'angghuy aklasifikasiaghi meteorit bân kurasi koleksi meteorit è Smithsonian National Museum of Natural History. dhaddhi kurator, Cari Corrigan anḍi' tanggung jâwâb ka'angghuy klasifikasi sampel meteorit sè èkompolaghi è Antartika ka'angghuy publikasi Buletin Meteorit Antartika.

## Sombher