Sarap

**Sarap** bisa eangghâp ngak kabel sè ngatè’ang impuls listrik dâri otak ka bâgiân bhâdhân sè laen bân sabbâligna. Impuls ènyâ ngabbântu kamma’ ngarasâ’ sènsasi bân ngangguy otot. Sarap bisa ngajâga fungsi otomatis sè lain, sapèrtè ngangguy napas, abbhâ’ kringat, bân mèncerna’ pangan.

Sèl sarap sè jhuga èbântoh neuron tèrsebbâr di sakajju’ bhâdhân, otamana neng otak bân sumsum tulang bhilâ. Sarap, bârengghi otak bân sumsum tulang bhilâ, adhâ’ pondhasi sistem sarap. Sering bâriya’ doktor mon nyebbut istilâh “sarap,” sè dimaksudhâ biasanâ sala’ bhagian sistem sarap sè letagna’ neng luwâr otak bân sumsum tulang bhilâ. Bâgiân ènyâ èbântoh sistem sarap périphèr.

## Fungsi Sistèm Sarap
Sistèm sarap ngèngghu peran penting bâ’ ngambhâ’ informasî, ngolah, bân ngatè’ang ka sakajju’ bâgiân bhâdhân. dâlâm bhâdhân manosa, sistèm sarap tedhâ’ duwâ bâgiân otama:

#### Sistèm Sarap Pusât
Sistèm nika’ tedhâ’ dâri otak bân sumsum tolang bilâ. Tugasnâ ngèngendalè seluruh pangolahan rangsangan, pangatòran bhâdhân, sampe’ koordinasî ka sèllèng sèllèng sarap.

#### Sistèm Sarap Tépî
Nika’ adhâ’ kabèh jaringan sarap sè nyambhungaghi sistèm sarap pusât bân organ-organ bhâdhân. Fungsinâ nyambut rangsangan dhari luar atawa dâlâm bhâdhân, bân ngatèang balasan dhari otak ka sakajju’ bhâdhân. Fungsî sènsorî, motorîk, bân somatîk masò’ bhagian dhari sistèm sarap tepi.

## Macâma Pènyakèt bâ’ Sistèm Sarap Manosa
Tedhâ’ bânyâ’ panyakèt sè bîsa ngèganggu fungsî sistèm sarap bâ’ manosa. Sabâghiân antârânnâ ètandhângghi Pàrkinson, Alzheimer, epilepsi, Bell’s palsy, mèningitis, ènsefalitis, multiple sclerosis, sampa’ tumor otak. Dhibi’ penjalasanânnâ:

#### 1. Pènyakèt Parkinson
Pàrkinson adâ’ gangguan bâ’ sistèm sarap sè tèrjadi karna sèllè sarap neng substantia nigra tak cokop abhângon hormon dopamin. Dopamin èngghu peran penting bâ’ ngatur gerakan bân koordinasî tubuh.

Ghjâlâ umumna:

* Tremor (gerakan bèddhâr tak bisa dikendhalèkang)
* Otot kaku (rigiditas)
* Gèrakan Bhâdhân abit (bradikinesia)

#### 2. Pènyakèt Alzheimer
Alzheimer adhâ’ pènyakèt penuaan neng otak sè ngalèmahagi fungsî kognitif, sapèrtè ènga'an bân kalakoan. Biasanâ nimpah bâ’ oreng sè omor 60 taon ka atase.

#### 3. Epilepsi
Epilepsi tèrjadi polana aktivitas listrik di otak lèbbi’ ottèh sampa’ nyebbabhagi kejang sè tá’ kabhântas.

Panyabâbnâ tak tanto, tèmòr tèdhâ’ faktor pènyebab sapèrtè ghinètik, gangguan pòngembangâng (autisme), karusakan otak (stroke, mèningitis), atawa cèdhèra cètak.

#### 4. Bell’s Palsy
Bell’s palsy nyè’ kelemahân atawa lumpuh bâ’ sarap wajah sala’ sissî. Bisa tèrjadi polana kadhingèn atowâ infèksi virus ngak herpes, influenza, gondong, sapanèkka’.

#### 5. Ènsefalitis (Radâng Otak)
Ènsefalitis nyè’ radâng bâ’ otak polana infèksi bakteri, virus, atowâ jamur.

**Ghjâlâ ringan:**

Dèmam, nyèri kepala, mual, muntah, nyèri otot bân sendhi.

**Lèbbi’ parah:**

Dèmam dhâgghi’, kejang, bingung, motorik lambat, gangguan pengecap, sampa’ penurunan kesadaran.

#### 6. Multiple Sclerosis
Multiple sclerosis adhâ’ gangguan sarap pusât polana sistèm imun salah nyerang myelin (selaput pelindhung sarap).

**Akibate bisa bâkto’:**

Sèngal, melarat ajhâlân, tremor, pandhângan bureng, nyèri lèbbhi’ mon ngèngghèrakkang mata.

#### 7. Tumor Otak
Tumor otak tèrjadi polana pertumbuhân jaringan tak normal neng otak.

Biasana polana mutasî gèn, tape panyabâbnâ tak tanto. Faktor sè ngèngghibbe’ risiko: riwayat keluarga, umor tambah, paparan racùn, bân radiasî.

## Sombher