Karaton Songennep

**Karaton Songennep**

Karaton Songennep aropa’agi kennengngan resmi para Adipati/Rato jughân kennengngan kaangghuy ajalanaghi roda pamarenta’an. Karajaan Songennep dhibi’ bisa ekoca’ karaja’an (e tingkat Kadipaten) è jhâman ghâpaneka, sabâb sabellunna daerah Songennep è kobesaeh sareng VOC, daerah Sumenep ghâneka ghi’ bâdâ karabhât sareng Kertanegara sareng Raden Wijaya, sataretanan dari karajaan-karajaan raja akadi (Singhasari, e taon 1269 sareng Majapahit è taon 1293 è bakto ghâpaneka.

Karaton Songennep saongghuna bânnya’, salaen dhaddi kennengngan resmi adipati/rato sè marènta è bakto ghâpaneka, karaton jhugân afungsi mènangka kennengngan ngator sadhâjâ urusân pamarenta’an karaja’an ka’dinto. Samangken, bangunan karaton sè ghi` bâdâ tor ghi` utuh engghi panèka bangunan karaton sè epaddhek sareng Gusti Raden Ayu Tirtonegoro R. Rasmana tor Kanjeng Tumenggung Ario Tirtonegoro (Bhindârâ Saod) tor katoronanna, engghi panèka Panembahan Somala Asirudin Pakunataningrat tor Sri Sultan Abdurrahman Pakuratnana I Arodenning (Rasmana Norotonning). Samentara ghâpanèka ghâbây bangunan-bangunan karaton sè èkaolle adipati/rato-rato laènna, akadhi Karaton Pangeran Siding Puri è Parsanga, Karaton Tumenggung Kanduruan, Karaton Pangeran Lor sareng Pangeran Wetan è Karangduak, namong sèsa-sèsa reruntuhan gheddhung sè namong aropa gerbang bân pondasi gheddhung-gheddhung karaton.

Istilah Karaton manabi èkait aghi sareng sistem pamarènta'an è Jhâbâ è bâkto ka'ḍinto, aromasa ta' patot amarghâ karaton Songennep ka'ḍinto tingkat strata sè padâ sareng bangunan-bangunan karaton sè bâḍâ. Karaton Songennep aropa’agi kalengghiyanna adipati kalaban pola susunan bangunan saderhana. Nangeng, parlo epahami jha’ aghuna’agi istilah Karaton ampon kalampan molae ghi’ dhimèn sareng orèng Madura, karana kabâdâ’ân geografis Songennep se bâdâ e daerah lowar tase’ (daerah paseser) se jhau dâri Karaja’an Mataram. Saterrossa, istilah kaangghuy Penguasa Kadipaten lebbi èkennal è antarana orèng-orèng kalabân istilah "Rato/Rato". 

**Pendiri**

Karaton Pajagalan sè lebbi èkennal karaton Sumenep panèka èpaddhek è tana pribadi andi’na Panembahan Somala, pangobasa Songennep se kapèng 31. Èpadhâddhi è taon 1781, bân èrancang sareng Lauw Piango, orèng Cèna-Indonesia sè buruh dâri pemberontakan Cèna-Indonesia taon 1740 è Semarang. Karatonna Panembahan Somala èpaddhek è temorra karaton-karaton sè èkaandi’ Gusti R. Ayu Rasmana Tirtonegoro ban Kanjeng Tumenggung Ario Tirtonegoro (Bindara Saod), orèng towana. Kompleks karaton panèka èbâgi dâ' bânnya' periode, ta' èpadhâddhi è bâkto sè padâ tapè èpabhâjheng è bâbâna toronanna. 

**Kompleks Bangunan Karaton Songennep** 

Lambang Kadipaten Songennep 

dâri taon 1811 kantos taon 1965

Karaton Songennep manjheng è tana pribadi èkaandi’ Pangeran Natakusuma I (Panembahan Somala) (temor karaton kona andhi’na Rato R. Ayu Rasmana Tirtanegara). Kompleks Bangunan Karaton Songennep lebbi saderhana ètembhâng komplek Karaton Kesultanan Mataram, coma aropa’agi Bangunan Negara, Mahkamah Karaton, Paseban, tor pan-saponapan bangunan pribadi Keluarga Karaton.

è temorra Gheddung Negeri bâdâ lâbâng maso’na Karaton Songennep, Lâbâng Mèsem. Gerbang panèka monumental, kalabân loteng è attas, èghunaaghi kaangghuy ngawasi sadhâjâ aktivitas è dâlem taneyan karaton. èkabâ'aghi jhâ' bâdâ lema' labang maso' ka kompleks karaton, sè sabellunna èsebbhut ponconiti. Satèya, namong bâdâ duwâ' sè ghi' bâdâ, kabbhi bâdâ è adha'na situs sè ngadhep ka lao'. Labâng maso' bârâ' panèka sè cè' saderhana. è pojok temor bagiyân lao’na Labâng Mesem bâdâ Taman Sarè (kennengngan mandih pottra bân pottrena Adipati), èkeliling gheddhung se tènggi tor ètotop.

è adâ'na karaton, è lao' bâdâ Pandhâpa Aghung (Aula Agung), bân è ada'na bâdâ Gheddhung Naghârâh (satèya Kantor Kebudayaan, Pariwisata, bân Olahraga), sè èpadhâddhi sareng pamarèntah kolonial Bâlândhâ. Ca’epon, Gheddhung Naghârâh ghâpaneka dhibi’ e maksod kaangguy asaing otoritas Karaton Songennep tor jughân kaangguy ngawasi sadhâjâ kalakowan pamarenta’an se elampa’agi kalowarga Karaton. Saterrossa Geddhung Naghârâh jhughân afungsi mènangka kantor bendahara sareng kantor perbekalan Karaton, se èkelola Patih (Patih), ètolong sareng Wedana (Kepala Karaton).

**Taman Sare**

samentara jârèya, è bâgiyân tèmor taneyanna karaton bâdâ dâpor, è bara' bâdâ sisir (ranjang ghâbây abdi karaton, emban, bân para bâbinè'na Potre Adipati), bân è bara' bâdâ somor. E ada’na somor, ka bara’ sakone’manjheng Keraton Ratu R. Ayu Rasmana Tirtanegara, bân è adââ’anna manjheng karaton. Nangèng, è jhâman pamarenta’an Sultan Abdurrahman Pakunataningrat, karaton ghâpaneka èalle dâ’ Asta Tenggi, bân èpaddhek Kantor Konèng e ka’dhissa’. Pambangunan Kantor Konèng (kantor karajaan/adipati) èmolaèna ètemmoè kalabân oposisi sè kenceng dâri pamarèntah Hindia Bâlândhâ, polana èlanggâr peraturan pamarèntah è bâkto jârèya. Namong, kaangghuy ajhâuwi tuduhan-tuduhan panèka, Sultan ngala' inisiatif kaangghuy mabâdâhaghi gheddhung kasebbhut  è eccèt konèng, ètoro'è nyamana, "kantor konèng" (Bâlândhâ: konènglijk = kantor rato/adipati). è jhâmân pamarenta’anna Sultan Abdurrahman, Kantor Konèng afungsi mènangka kennengngan papangghiyan roseya para ponggaba raja karaton. è lao'na Kantor Konèng, è pojo' bârâ'na labang maso', bâdâ karaton (paseban).

**Karetana Karaton Songennep** 

Asalla, karaton bân karaton panèka èpèsahaghi. Nangèng, è jhâman pamarenta’anna Sultan Abdurrahman Pakunataningrat, duwa’ gheddhung gâneka èpasettong dhâddi sèttong gheddhung. Sabellunna, Paseban (pendopo ageng) aropa’agi kennengngan papanggiyan sè èpimpin sareng Adipati tor èdatengnge sadhâjâ ponggâbâ karaton se tengghi, se elaksana’agi e are-are tertentu. Paseban jârèya dhibi' èator sareng mentri rajeh èbhânto sareng kebayan (tradisional Jawa tradisional... Ka bara'na jalan kalowar bâdâ jhâlân sè toron, sè sabellunna petto’ tanggha.

È lao'na jhâlân sè èbâdâ'aghi tangga panèka Sagaran, otabâ tase' kènè', sè èghunaaghi mènangka kennengngan rekreasi ghâbây pottra bân pottrena Adipati. Saghârân samangkèn bâdâ bengkona umum bân lapangan tenis. È bara'na lapangan tenis bâdâ kamar sè èpèyara gerbong, bân è budhina bâdâ kandhang sè èlengkapi kalabân duwâ' kebbhun.

Komplek karaton Songennep ngaḍhep ka lao’, bannè ka bara’. Hal ka`dinto asandhing sareng legenda tase` lao` (Selat Madura), kennengngannepon Raden Segoro, tor analog sareng legenda Mataram Nyai Roro Kidul, rajina Sultan Agung, sè alènggi è Segoro Kidul (Tase` Lao`). Legenda panèka ampon madâteng dogma turun-temurun jhâ' kennengngan sè beccè' kodhu ngadhep ka lao'. Rencana situs èjhârbâ'aghi jhâ' kompleks karaton aghâdhui keseimbangan simetris, ngangghuy sumbu sè kuat. panèka usaha sè èsengaja sareng para perencana kaangghuy nyampaiaghi rassa kaaghungan bân otoritas.

Mandiyoso, sala sèttong kamar è dâlem komplèks Karaton Sumenep, nyambhung Karaton Dâlem bân Aula Aghung.

**Struktur Perencanaan Kota**

Konsep dasar tana kottah Sumenep paneka èdhâsarragi dâ’ ajhârân Islam: hablum minallah wa hablum minannas, arte èpon nyambhung dâ' Ghustè Allah tor nyambhung dâ’ manossa. Artena alun-alun kottah panèka pusat. Ngadhep ka bara' artena nyambung ka Gustè Allah (Qiblat bâdâ è Masjid Agung), bân kaulâh nemmo Masjid Agung. Sabâligga, ngadhep ka temor nandha’agi nyambung dha’ manossa, ban kita mangghi Karaton Sumenep. Hal ka'dinto bisa jhughân è kait aghi sareng ajharan Hindu, sè anyataaghi jhâ' temor, arah è dimma mataarè moncar, alambangaghi kaodi'ân, saèngghâna kennengnganna manossa è dhunnya. Sabaliggha, bârâ', kennengnganna mataarè toron, alambangaghi kamatèan, kaodhi'ân akhirat, bân ketuhanan.

**Prasasti Karaton Songennep** 

Prasasti Karaton Songennep aèssè wâsiyât Panembahan Somala ngèngenge komplek karaton tor sakobhengnga. Prasasti kasebbhut ètolès aksara Arab è taon 1200 H, otabâ taon ba' Muharram, bân samangkèn ghi' èpèyara è Museum Karaton Songennep.

*È taon hijriyah Nabi Muhammad SAW), taon 1200 (taon ba') è bulân Muharram, panèka bangunan (tempat tinggal) bân tana waqf Pangeran Natakusuma, Adipati Songennep. Mogha-mogha Allah SWT nyapora* *èpon sareng rèng seppo èpon. Bangunan bân tana-tana panèka ta' kèngèng èrosak otabâ èwarisaghi, polana (tamaso' tana) panèka waqf sè èmaksod kaangghuy kabhutowan orèng adil bân orèng mèskèn. kaulâh marenta'aghi sadhâjâ toronan, otabâ manabi tadâ' sè sanggup, orèng laèn, kaangghuy mabecce', ngawasi, bân ajâgâ bangunan bân tana panèka. Moghâ-moghâ Allah SWT aparèng kasalameddân dâ’ katoronan sè ampon ajâgâ tor ngawasi waqf-waq ka’dinto è dhunnya tor akherat.*

Warisan Budaya

Salaèn gheddhung-gheddhungnga sè megah, Istana Songennep jhughân aghâdhui warisan budaya sè ta' ka arghâ, è antarana:

• Tarian Gambuh

Asalla, tarian Gambu lebbi kalonta kalabân nyama tarian keris. Menorot Serat Pararaton, tarian Gambu ènyamae Tarian Sudukan Dhuwung Silat. Sè ècepta’agi sareng Arya Wiraraja tor èajari dâ’ para panganut Raden Wijaya è bakto ngaop è Karaton Sumenep. Tarian kasebbhut èlampaaghi è karaton Daha sareng pengikut Raden Wijaya è bâkto perayaan Galungan Wuku sè èlaksanaaghi sareng Rato Jayakatong è bâkto pasasraman (pesta adhât) è Karaton Daha è Karaton Manguntur, sè salanjhângnga èlaksanaaghi è akher taon è bâkto Galungan Wuku. Pengikutna Raden Wijaya tamaso' Lembusora, Ranggalawe, sareng Nambi aperjuangan moso Senopati Daha èngghi panèka Kebo Mundarang, Mahesa Rubuh, sareng Pangelet tor mennang pengikutna Raden Wijaya.

Tari Keris se ecepta’agi sareng Arya Wiraraja ampon abit ta’ èlampa’agi. È bâkto karaja'an Mataram Islam è tana Jâbâ, èngghi panèka è bâkto pamarenta'an Raden Mas Rangsang Panembahan AGUNG Prabu Pandita Cakrakusuma Senapati ing Alaga Khalifatullah (Sultan Mataram 1613-1645), sèttong Rato sè cè' pardulina ḍâ' seni tor bhudhâjâ. Dhâddi e bakto ghâpanèka Songennep èparènta sareng settong Adipati, karabhât Sultan Agung sè anyama Pangeran Anggadipa, tarian ka’dinto èpaodi’ polè ra-kera taon 1630, èparenge asmah “Kambuh” è dâlem bhâsa Jhâbâ sè artena “elang-alange” bân kantos samangken terros ènyamae Kambuh bân kalabân abit istilah ghâpanèka aobâ dhâddi tarian Gambu (e dâlem logat Songennep).

• tarian Mowang Sangkal:

Mowang artèna ngocol, Sangkal artèna sukerta, bân sukerta artèna petteng (bhârâng sè dhâddi kakanan setan, hantu, jin, bân sètan, mènorot pangajhârân Hindu). Sangkal èghâli dâri bhâsa Jawi konah, artena Sengkala (sengkolo). Dhâddi, sangkal se umum esebbhuttagi è dâlem Songennep èngghi panèka: manabi or`eng towa a ghâdhuwan pottre tor è lamar sareng oreng lake’ ta’ kengeng nola’, karana bhâkal adhâddiyagi parabân ghâpanèka “sangkal” (malarat andi’ jhuḍhuh). Èmolaèna, tarian Mowang Sangkal cokop ghâncang, ètoro'è musik gamelan kalabân "sampak" (sèttong lagu sè agili dhâddhi "oramba'-orambe'), sè ètanḍhai para putri karaton sè nojjhuh ka "taman sare." Saterrossa, gerakan-gerakan ghâpanèka dhâddhi lebbi èsambhât, ènyata'aghi para putri-putri ajhâlân è salanjhângnga Mandiyoso (koridor karaton sè ngater ka Aula Agung, È biaya umum). èangghuy panèka bârna khas Songennep, mèra bân konèng, amarghâ gabunganna bârna-bârna ka'ḍinto aghânḍhu' falsafah "kapodhang nyocco' sare" sè aghânḍhu' artèna "Rato prapa'na bunga" (rato senneng sadhâjâna kostum mera bân ijo otabâ konèng bân ijo aghândhu' filsafat "kapodang nyocco'" sè artèna Rato prapa’na bhenḍhu.

• Odeng rèk-kèrèk, sala sèttong kostum notobhi cethaggâ lalake’ sè ècèpta’aghi sareng Sultan Abdurrahman Pakunataningrat sè è maksod marende martabhât pamarènta’an penjajahan Bâlândhâ è bâkto ajhâjhâh Sumenep è jhâman ghâpanèka, “rèk-kèrèk” è dâlem bhâsa Madhurâ artena patèk.