open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Biota Ediakara

**Biota Ediakara** (sè sabbhân èsebbhut **Vendian**) panèka *klasifikasi* taksonomi ghâbây sakabbhina bhângon kaoḍi'ân sè neng-neng è Bhumè è Periode Ediakara (ra-kèra  635–538,8 juta taon sè tapongkor). Organisme panèka anḍi' bhângon bhâdhân sè misterius, akadhi tabung bân ḍâun sè aghântong, bân umumma oḍi' è dhâsar tasè'. Jhâjjhek *fosil* biota panèka ampon ètemmoè è bhân-sabbhân kennengngan è dhunnya bân panèka *manifestasi* sè palèng awwâl ḍâri organisme *multiseluler* sè *kompleks*. Istilah "biota Ediakara" dhibi' ampon èkritik polana èyangghep ta' konsisten, abâk malaèn pan-bârâmpan *fosil* kalabân sawennang-wennang, bân malarat èḍefinisiaghi kalabân teppa'. 

Biota Ediakara èsiyalè ampon ngalami *radiasi evolusioner* è ḍâlem kadhâddhiyân sè èkennal mènangka *Ledakan Avalon* ra-kèra 575 juta taon sè tapongkor. Kadhâddhiyân panèka èlampa'aghi sa'amponna Bhumè kalowar ḍâri masa Kriogenium, sè èkennal mènangka glasiasi rajâ *Bumi Bola Salju*. Saterrossa biota panèka èlang è bâkto lonjhâghân keanekaragaman hayati sè cè' santa'an sè èsebbhut *ledakan Kambrium*, è bâkto sabâgiyân bânnya' bhângon bhâdhânna kèbân modern muncul lu-ghâlluna è catetan fosil è periode ghânèka. È bâkto panèka, biota makroskopik Kambrium para' kasakabbhina aghântè'è organisme sè èdominasi catettan fosil Ediakara, sanajân hubunganna ghi' èperdebataghi.

## Fosilisasi

Panjâgâ'ân fosil Ediakara panèka dhâddhi hal sè lèbur sabbhâb organisme abhâdhân alos akadhi panèka umumma ta' aningghâl jhjâjhek fosil. Bhidhâ sareng biota se bhâdhân lèca' sè lebbi ngoḍâ akadhi sè ètemmo è Burgess Shale otabâ Solnhofen Limestone, biota Ediakara ta' èbâtessè ḍâ' lingkungan sè tatanto; fosil ètemmoè è sabâbhân dhunnya. Dhâddhi, proses sè tanggung jawab ghâbây panjâgâ'ânna panèka sistemik bân global. Bâḍâ sèttong hal tentang periode Ediakara sè mongkèn mahlok teppo panèka èjâgâ; mongkèn polana rowa lekkas tatotopan abu vulkanik otabâ  beddhi, sè ajheppèt bhâdhânna è attas cellot otabâ lempong *mikroba* kennengenna mikroba oḍi'. Panjâgâ'ân panèka mungkèn èpaènga' ḍâri *kadar silika* sè tèngghi è tasè' sabellumma muncul organisme sè ngasèllaghi rangka *silika* akadhi spons bân diatom. Lapèsan abu jhughân aberri' rèncèyan orotan sè lebbi sepa' bân bisa ètantowaghi omorra jutaan taon ngangghuy penangghâlân radiometrik. Namong, lebbi segghut fosil Ediakara ètemmoè è bâbâna lapèsan beddhi sè ngendhep ècapo' badai, otabâ è ḍâlem turbidit sè tabhânto' sareng arus tasè' bâbâ sè anḍi' energi tèngghi. Organisme abhâdhân lèca', samangkèn para' ta' toman èfosilaghi è ḍâlem kadhâddhiyân akadhi panèka, namong kabâḍâ'ânna tana lempong mikroba sè lèbâr mungkèn abhânto panjâgâ'ân kalabân mateppa'aghi jhâjjhegghâ è ḍâlem sedimen sè èbâbâna.

## Sombher
Akademi Angkatan Laut

**Akademi Angkatan Laut (AAL)** panèka sakola'an palatèyan TNI Angkatan Laut è Krembangan, Sorbajâ, Jhâbâ Tèmor, Inḍonèsia. Akademi Angkatan Laut ngasèllaghi perwira TNI Angkatan Laut. Saccara organisasi, Akademi Angkatan Laut bâḍâ è ḍâlem struktur organisasi TNI Angkatan Laut bân èbâbâna bina'an Akademi TNI, sè èpèmpèn sareng Gubernur Akademi Angkatan Laut.

Sebbhudhân ghâbây Taruna AAL panèka **"Kadet"**, Calon Kadet Akademi Angkatan Laut panèka lulusân SMA otabâ MA. AAL panèka pamolangan *obligasi layanan* sè èbiayaè sareng naghârâ. Pamolangan AAL ètempo sa'abiddhâ 4 taon bân sa'amponna lulus bân èyangka' mènangka Perwira Pertama kalabân pangkat Letnan Ḍuwâ', Kadet AAL èbherri' hak ka'angghuy aghâdhui gellar Sarjana Terapan Pertahanan (S.ST.Han), È bâkto masa pamolangan, Kadet AAL ta' èbâghi akabin.

## Satowan
Resimen AAL:

* Batalyon 1 Taruna (*Macan Kumbang*)
* Batalyon 2 Taruna (*Hiu Perkasa*)
* Batalyon Taruna (*Elang*)
* Batalyon 4 Detasmen Taruni (*Gurita*).

## Sajhârâ

### Institut Angkatan Laut (1951–1956)
È taon 1951, Angkatan Laut Indonesia (ALRI) mokka' Lembaga Angkatan Laut (IAL) kalabân dhâsar ḍâri Sorat Keputusan Menteri Pertahanan Nomor: D/MP/279/1951 tangghâl 29 Junè 1951. Saterrossa èsosol kalabân Keputusan Nomor: D/MP/313/51 tangghâl 28 Juli 1951 sè aghândhu' program panḍiḍighân ALRI sè èlaksanaaghi saccara mandiri.

### Akademi Angkatan Laut Indonesia (1984–samangkèn)
Kalabân dhâsar Keputusan Panglima Angkatan Bersenjata Indonesia Nomor Kep/29/X/1984, tangghâl 10 Nopèmber 1984, AKABRI Bagian Laut èyobâ dhâddhi Akademi TNI Angkatan Laut sè èrèngkes dhâddhi AAL.

È ḍâlem parkembhângenna lebbi jhâu, AAL nepteppaghi pola kurikulum 5 bulân + 3 taon + 7 bulân. Beban pangajhârân èbitong ḍâlem *unit kredit semester* (SKS) sè èlaksana'aghi kalabân dhâsar SKep. KASAL nomor: SKep/331/III/1999, tangghâl 2 Maret 1999, tentang kurikulum pamolangan Mapwa TNI AL dan Dikpasis. Bân molaè taon 2003, Korps Administrasi èyoba dhâddhi Korps Pasokan. HUT AAL sasoay Perkasal NO. 77/X/2009 motosaghi jhâ' arè AAL panèka tangghâl 10 Oktober 1951.

### Validasi Seklem AAL
Hasèl validasi organisasi AAL sasoay Perkasal Nomor 16 taon 2020 tangghâl 8 April 2020, sè sabellunna pangkat Sekretaris Lembaga (Seklem AAL) èka'anḍi' sareng Perwira TNI Angkatan Laut pangkat kolonel, samangkèn èka'anḍi' sareng Perwira Tinggi TNI AL pangkat Bintang Sèttong otabâ Laksamana Pertama/Brigadir Jenderal. Seklem AAL panèka unsur staf bân palayanan sè èposisiaghi è bâbâ bân tanggung jawab ḍâ' Gubernur AAL sè aghâdhui tugas ka'angghuy ngalakonè kegiadhân *Inspektorat*, *Penjaminan Mutu*, Penelitian bân Pengabdian ḍâ' Masyarakat, *Pembinaan Pengamanan*, *Pembinaan Kesekretariatan Umum*, *Pembinaan Penerangan* bân Pembinaan Musèum è lingkungan AAL.

## Sombher
Universitas Muhammadiyah Jember

**Universitas Muhammaḍiyah Jember** panèka Perguruan Tèngghi swasta è Jember, Inḍonèsia, sè èbangon è tanggal 11 Maret 1981, akadhi sè ènyata'aghi è ḍâlem Piagam pamadhdhekghân sè èterbitaghi sareng Pimpinan Pusat Muhammaḍiyah. Universitas Muhammaḍiyah Jember èmolaè  sareng tokoh-tokoh Muhammaḍiyah bân angghuta komunitas Muhammaḍiyah è Jember.

è awal, lembaga pendidighân sè ètabâraghhi panèka Fakultas Hukum, Fakultas Palatèyan bân pendidighân Ghuru, bân Fakultas Pertanian. Masing-masing narèma status terḍaftar ḍâri Kementerian pendidighân dan Kebhuḍâjâ'ân Inḍonèsia. Ka'angghuy notobhi parminta'an masyarakat, Fakultas Ekonomi èbukka' è taon 1982. Saterrossa, Fakultas Ilmu Sosial bân Politik èbukka' è taon 1983. È taon 1984, Fakultas Teknik èbukka'. Saèngghâ, è taon katello', Universitas Muhammaḍiyah Jember ampon anḍi' ennem fakultas.

Kaangghuy maèlang kualitas, perhatian èfokusaghi ḍâ' pengembangan akaḍemik, fasilitas bân infrastruktur, laboratorium, bân perpustakaan. Ka'angghuy maèlang kualitas staf ghuru, èusaha'aghi ka'angghuy nyokong bân ètugasaghi ḍosen ka'angghuy nerrossaghi pendidighân lanjutan è program Master bân Ḍoktor, è ḍâlem naghârâ  bân internasional. Salaèn mamajuaghi fakultas sè ampon bâḍâ, Universitas Muhammaḍiyah Jember jhughân mabâḍâ program ḍiploma kalabân cara maddhek akaḍemi. È taon 1993, akaḍemi keperawatan Muhammaḍiyah Jember  èbukka' ka'angghuy tingkatan pendidighân Diploma III, sè salastarèna èkennal akreḍitasi kalabân nilai B ḍâri Kementerian Kesehatdhân. È taon 1998, akaḍemi keperawatan Muhammaḍiyah Jember jhughân èbukka' ka'angghuy tingkatan penḍiḍighân Ḍiploma III bân Ḍiploma I, kalabân program studi Perhotelan. È taon 2000, Fakultas Psikologi èbukka' ghâbây tingkat penḍiḍighân sarjana, bân jhughân program stuḍi Manajemen Informatika ghâbây tingkat Ḍiploma III è bâbâ naungan Fakultas Teknik.

Saterrossa, è taon 2001, program studi Komunikasi èbukka' è bâbâna Fakultas Ilmu Sosial bân Politik. È taon 2005 èbukka' Program Studi Sarjana penḍiḍighân Aghâma Islam, sè aropa'aghi program pangajharan lu-ghâllu bân tong-sèttonga program Stuḍi Aghâma Islam sè èghâdhui sareng Universitas Muhammadiyah Jember, sè salastarèna èkelola è bâbâna pajung Fakultas Studi Aghâma Islam. Program pangajhâran PAI èbâbâ naongan Kementerian Aghâma è ko'ordinasi sareng Kopertais Wilayah IV. È taon 2006, Program Stuḍi Sarjana Ilmu Keperawatan èbukka'. Kalabân èbukka'na program studi panèka, Akaḍemi Keperawatan Muhammadiyah Jember èpadhâddhi sèttong bân èpadhâddhi Fakultas Ilmu Kesehatan Universitas Muhammadiyah Jember. È taon 2008, ijin operasional èkaollè ka'angghuy implementasi Program Stuḍi Sarjana Teknik Informatika è Fakultas Teknik. È taon 2008, ijin operasional jhughân èkaolle ka'angghuy implementasi Program Stuḍi Magister Ilmu Manajemen (S2). Sehubungan sareng penerbitan PP nomor 19 taon 2005 tentang Stanḍar penḍiḍighân Nasional, sajjhegghâ taon ajhârân 2007/2008, tingkat S1 Program Stuḍi PG-PAUD ampon ebukkak tor è taon 2009/2010 ampon lastarè pelaksanaan tingkat Ḍiploma Program Stuḍi PGTK.\

## Sombher
Universitas Timor

Universitas Timor (èsingkat UNIMOR) panèka sala sèttong perguruan tèngghi negeri è Kotta Kefamenanu, Kabupatèn Tèmor Tengnga Ḍâjâ, Nusa Tenggara Tèmor. Perguruan tèngghi panèka mènangka universitas kadhuwâ' sè aghâḍhuwân status perguruan tèngghi negeri è provinsi NTT saamponna Universitas Nusa Cendana. Kennengnganna perguruan tèngghi panèka bâḍâ è dhiuna bâng-wâtes Naghârâ Timor Lèstè.

## Asal-osolla
Sabellun dâḍḍi perguruan tinggi negeri, kampus panèka mènangka perguruan tinggi swasta kalabân nyama Universitas Timor Timur (Untim) sè èpadek (pertama) bi' Yayasan Pendidikan Cendana Wangi adhasaraghi dâ' dâlem Kapotosan Mantri Pendidikan Nasional Republik Indonesia è tangghâl 6 Jhuwni 2000 nomer 67/D/O/2000 bân bâḍâ è dâlem naungânna Koordinasi Perguruan Tèngghi Swasta Wilayah VIII (Kopertis VIII).

Mènangka dâbuna Rektor Unimor, Sirilius Seran, Universitas Timor aghâḍhuwân bânnya' sajârâ. È bâkto dhibi'na motossaghi mardhika, sadhâjâna pandudu' RI kodhu mèlè mènḍâ ḍâri Timor-Timur. Bân bânnya' partompahan ḍârâ sè dâḍḍi, ahèrèpon è bulân Maret kaulâ sadhâjâ ngalakonè wisuda sè ahèr è masa pangonjhunganna (pengungsian). Saamponna ghâpanèka, studi kelayakan èlakonè ghâbây ngaongèngè kamongkènan universitas panèka bisa èpaterros ponapa bhunten è bâng-wâtes sareng luwar naghârâ.

Sirilius adâbu, nyama Unimor aherrâ lahèr lèbhât sorat Mendiknas è bâkto ghâpanèka è tangghâl 16 Juli 2000. È bulân Mei, Unimor narèma sorat ḍâri Dirjen Dikti sè adâbu jhâ' pamarènta karsâ ngobâ Unimor dâḍḍi universitas negeri.

È bâkto ghâpanèka sarattaa èngghi panèka sombher dhâjâ kodhu èpânegeri dhimèn bhuru lembagana. Sarta acocoghan sareng sorat ghâpanèka, bâḍâ lèma' (5) orèng ḍâri Unimor sè èparèngè kasempaḍhân dâḍḍi PNS bân è taon-taon saamponna atamba kantos satèya ampon bâḍâ 80 orèng sè dâḍḍi PNS," dâbhuna Sirilius.

Sirilius adâbu, dhibâna sè kantos satèya ghita' bâḍâ dhang-padhângnga èngghi panèka parkara tana. Polana ghâpanèka mènangka sala sèttong sarat manabi karsâ dâḍḍi universitas negeri.

È tangghâl 6 Oktober 2014 kampus panèka ètetabbhaghi mènangka perguruan tinggi negeri adhasaraghi dâ' dâlem Paratoran Presiden Republik Indonesia Nomer 119 Taon 2014.

## Sombher
Fonètik

**Fonètik** otabâ fonètika èngghi panèka èlmo sè ngajhâri ngennal sowara sè aperran mènangka sarana otabâ dhâddhi mèḍia bhâsa manossa. Ruang lingkup èlmo fonètik tamaso' bhângonan sowara sareng sè aghâbây sowara kantos artèna pessan ḍâri sowara sareng orèng sè ngèdingaghi sowara. Fonètik tamaso' ḍâ' èlmo bhâsa sè ajhâr tentang sowara bhâsa. Èlmo fonètik nelètè sowara ḍâri perspektif oca' otabâ ujaran (parole), ta' kalabân ngabâs perran sowara ka'rowa mènangka sè abhidhâi artè ḍâri perspektif bhâsa (langue) sacara sakabbhina. Fonètik panèka bâgiyân ḍâri fonologi, èngghi panèka èlmo pembenḍaharaan nyè-munyè (fonèm) bhâsa sareng panyebbâranna. È ḍâlem èlmo bhâsa, unit sè palèng kènè' è ḍâlem bhâsa panèka fon otabâ munyina bhâsa, manabi fonem panèka bhângon abstrak ḍâri nyè-munyèna bhâsa.

Khusussa, fonètik ajhâr ghâlimpo'na monyèna bhâsa. Salaèn panèka, fonetik panèka tamaso' sala sèttong biḍang pangajhârân ilmiah sè marèksa cara manossa ngasèllaghi sowara oca', gelombang sowara sè èpakalowar, sareng cara dekkamma   manossa bisa mèreng tor narèma sowara-sowara panèka kangghuy èanalisis sareng otak manossa.

Asosiasi Fonètik Internasional ampon ngoladhi lebbi ḍâri 100 sowara manossa sè dhâ-bhidhâ sè bisa èpangghi è ḍâlem bhâsa alamè tor ètranskripsiaghi kalabân Alfabèt Fonètik Internasional.

## '''Sajhârâ'''
Èlmo fonètik pertama kalè èajhâri ra-kèra abaḍ ka-5 SM è Inḍia Kuno sareng Pānini, orèng bijaksana sè ajhâr bhâsa Sansekerta. Sadhâjâ aksara sè èdhâsaraghi ḍâri aksara Bhâsa Inḍia sampè' samangkèn pagghun ngangghuy klasifikasi Panini panèka, tamaso' pan-saponapan aksara Nusantara. Tolèsan Yunani Kuno èangghep mènangka dhâddhi dhâsar sè partama kangghuy tolèsan alfabet. Fonètik moḍèrn èmolaè sareng Alexander Melville Bell è ḍâlem bukuna Visible Speech (1867), sè ngennalaghi sistem kangghuy nolès monyèna bhâsa kalabân cara sè teppa' tor tertib.

Èlmo fonètik saterrossa èkembângaghi sanget ceppèt è akhèr abaḍ ka-19 polana nemmo fonograf, sè abhânto ngarekkam monyèna bhâsa. Karana alat kasebbhut, ahli fonètisi bisa ajhâr monyèna bhâsa sè lebbi beccè', lebbi ghâmpang, tor lebbi teppa' ḍâri sabellunna polana alat kasebbhut bisa lang-ngolang oca' sè èrekkam kantos fonètisi bisa nganalisa kalabân teppa'. Kalabân aghunaaghi fonograf Èḍison, Ludimar Hermann nyeliḍiki pat-sèpat spektral ḍâlem munyèna vokoid sarebf kontoid. È ḍâlem karjâ ilmiahna, istilah forman èkennalaghi. Hermann jhughân mater-moter monyèna vokoiḍ ngangghuy fonograf Èḍison è bhân-sabbhân keceppatan kaangghuy ngoji tèori Robert Willis sareng Charles Wheatstone tentang proḍuksi monyè vokoiḍ.

## Câm-macâmma fonètik

* Aksèn nontirus
* Aksèn nontirus ganḍa
* Aksèn tirus
* Aksèn tirus ganḍa
* Fonètik akustik
* Fonètik artikulatoris
* Fonètik auḍitoris
* Cedlḍilla
* Ḍot
* Ligatur
* Sirkumfleks
* Tandhâ gelombang
* Tirus
* Tirus lanjhâng
* Umlaut/Ḍwititik/Trema

## Sombher
Universitas Lambung Mangkurat

Universitas Lambung Mangkurat sè èsingkat ULM panèka sala sèttong perguruan tèngghi negeri sè ngennengngè è Banjarmasin bân Banjarbaru, Kalimantan Selatan. Universitas panèka èpaddhek è tangghâl 21 September 1958 bân èrèsmiyaghi è tangghâl 1 November 1960. Nyama universitas panèka èkala’ ḍâri asmana Lambung Mangkurat, sèttong patih ḍâri Karajhâ’ân Naghârâ Dipa sè tak èpèsaaghi ḍâri sajârâ Kesultanan Banjar è Kalimantan Selatan.

## Asal-osolla
Bâḍâna Universitas Lambung Mangkurat (ULM) molaèpon ḍâri yayasan Akademi Perniagaan Kalimantan kalabân Akta Notaris Nomer 24 tangghâl 21 September 1956. Akademi Perniagaan Kalimantan (APK) sè saamponna èpaddhek adhâsaraghi prakarsâna Milono mènangka Gubernur Kalimantan è taon 1957. APK dhibi' èpaddhek kalabân tojjuwân nuro' sarta dâlem nyerdasaghi kaoḍi'na bhângsa, mangembangaghi bân nyabbharaghi èlmo pangataowan, teknologi, sarta kaseniyân, jhughân nyiyapaghi mahasiswa dhâḍḍhi angghuta masyarakat sè aghâḍhuwân kamampoan akademik bân profesional, abâtek bân ta’at dâ’ ka Gustè Allah Sè Maha Èsa, otamana è dâèrah Kalimantan.

Saterrossa, adhasaraghi inisiatif bân prakarsâ ḍâri para tokoh masyarakat sarta parjuwang kamardèka'an Republik Indonesia è Kalimantan Selatan sè è tangghâl 3 Maret - 10 Maret 1957 ngabhâḍhi reuni Kesatuan Tentara Nasional Indonesia Divisi Lambung Mangkurat è dhisa Niih, Kabupatèn Hulu Sungai Selatan. Reuni panèka aghâḍhuwân tojjuwân ghâbây ngèngaè Proklamasi Gubernur Militer ALRI Divisi IV Kalimantan, tor abahas parkara pambângonan dâèrah Kalimantan. Sala sèttong hasèl ḍâri partâmowan kasebbhut èngghi panèka èento' Dewan Lambung Mangkurat sè sala sèttong râncana kerjhâna èngghi panèka maddek sèttong perguruan tinggi è Kalimantan kalabân nyama Universitas Lambung Mangkurat.

Mènangka nyatana ḍâri râncana Dewan Lambung Mangkurat kasebbhut, è tengngana taon 1958 èbhângon Panitia Persiapan Pembentukan Universitas Lambung Mangkurat. Bân è tangghâl 21 September 1958, Panitia ampon bisa marèsmi'i berdirinya Universitas Lambung Mangkurat (lamba' èsingkat Unlam, satèya èsingkat ULM) kalabân Presiden Universitas (satèya, rektor) panèka Letkol. H. Hasan Basry, Wakil Presiden panèka Abdul Wahab Syahranie, bân Sekretaris Drs. Aspul Anwar. È dâlem pamola’anna, Universitas Lambung Mangkurat ghi' aghâḍhuwân status swasta è bâbâna naunganna Yayasan Pendidikan Lambung Mangkurat sè è bâkto ghâpanèka èketowaè bi' H. Maksid (Mantan Gubernur KDH Kalimantan Selatan).Molaèpon Universitas Lambung Mangkurat pèra' aghâḍhuwân Fakultas Hukum, Fakultas Ekonomi, Fakultas Sosial bân Politik, Fakultas Islamologi, sarta Kursus-kursus B I bân B II.  

## Sombher
Politeknik Pelayaran Banten

Politeknik Pelayaran Banten panèka sala sèttong institusi perguruan tèngghi kaḍinassan è bidang maritim bân transportasi lao' sè bâḍâ è bâbâna naunganna Badan Pengembangan Sumber Daya Manusia Perhubungan, Kementerian Perhubungan Republik Indonesia. Èpaddhek è attassa tana korang lebbi 18.000 m², Politeknik Pelayaran Banten ngennengngè è Kacamaṭan Sukadiri, Kabupaṭèn Tangerang, Banten."

## Asal-osolla
Balai Pendidikan Dan Pelatihan Ilmu Pelayaran (BP2IP) Tangerang molaè èbhângon è tangghâl 27 Oktober 2002. Pangoperasianna adhasaraghi dâ' dâlem Kapotosan Mantri Perhubungan KM 45 tangghâl 16 Oktober 2003 sè ètandha’è bi' paresmian bân Presiden Megawati Sukarnoputri è tangghâl 27 Februari 2004. BP2IP Tangerang aobâ nyama dâḍḍi Politeknik Pelayaran Banten adhasaraghi dâ' dâlem Paratoran Mantri Perhubungan RI (PM) nomer PM 25 Taon 2019 tangghâl 15 April 2019. Obâ’ân nyama kasebbhut èkabhârraghi secara rèsmi è bâkto ngèngaè arè dhâḍḍhina Politeknik Pelayaran Banten è tangghâl 27 Februari 2019. 

## Program Studi
Politeknik Pelayaran Banten aghâḍhuwân tèllo' (3) program studi ghâbây Diploma 3, èngghi panèka:

* Diploma III Program Studi Nautika
* Diploma III Program Studi Permesinan Kapal
* Diploma III Program Studi Manajemen Transportasi Lao'

"Mahasiswa politeknik pelayaran èsebbhut kalabân nyama taruna, dhâddhi mahasiswina èsebbhut taruni. Abitta pândhidhikan è Politeknik Pelayaran Banten panèka tèllo' (3) taon, dhuwâ' (2) taon ngalakonè kagiadhân ajhâr è kampus bân sèttong (1) taon ngalakonè praktik lao' ghâbây taruna bân taruni jhuruasân nautika sarta permesinan kapal, jhughân praktik dârâ' ghâbây taruna bân taruni jhuruasân manajemen transportasi lao'.

## Fasilitas
Kampus Politeknik Pelayaran Banten èlengkapi kalabân pan-brâpan fasilitas ghâbây adukung sarta nabbhuwi pândhikkan bân kagiadhân ekstra kurikuler. Fasilitas kasebbhut antara laèn èngghi panèka:

* Rowang Kellas sè èlengkapi kalabân AC, papan potè, bân proyèktor. Bâḍâ 31 rownag kellas sè bisa nampong bhân-sabbhân rowang kellas palèng bânnya’ 30 mahasiswa.
* Poliklinik kelas otama kalabân nyama Klinik Samudra Banten.
* Sarana kaghâbây ibâḍâ akadhi mèsjhit.
* Perpustakaan.
* Kantin (kennengnganna aḍhâ’âr).

----

## Sombher
Abdullah bin Mas'ud

Abdullah ibn Mas'ud (bhâsa Arab: عبدالله بنسا , lahèr taon 596 - wafat taon 653) panèka sala sèttong kanca kènè'na Muhammad bân sala sèttong orèng sè partama maso' aghâma Islam. Salèrana noro’è kaparlowanna Muhammad dâri jhâman bâdâ è Mekka kantos hijrana ka Madinah. Salèrana sala sèttong dâri 10 orèng sè èjamin maso' ka Sowarghâ. Ghâris katoronanna sè samporna èngghi panèka Abdullah ibn Mas'ud ibn Ghafil ibn Habib ibn Shamkh ibn Far ibn Hudhail ibn Mudrikah ibn Ilyas ibn Mudhar ibn Nizar, gellarra èngghi panèka Abu Abdurrahman tor jhughân èkennal sareng Ibn Umm Abd.

Abdullah bin Mas'ud èkennal mènangka orèng sè jhujhur bân sopan. Salèrana andi' sèfat panèka molaè ghi' ngodâ, è bâkto ghi' dhâddhi orèng ngowan embi' ghâbây Uqbah bin Abi Mu'aith. Bhâdhânna celleng, tabu’na cokop rajâ, bhâdhânna kènè’, koros, pandâ’ saèngghâna pan-bârâmpan kalè aghâbây ca-kancana sè laèn akadhi Umar aghellâ’ sampè’ Nabi adhâbu jhâ’ sokona sè kènè’ berrâ’ lebbi dâri Ghunong Uhud è arè kiamat. Salèrana panèka orèng sè dermawan, serrèng ngangghuy kalambhi celleng bân parfum.

## Masa Awwâl Aghâma Islam
Abdullah bin Mas'ud dhâddhi orèng Islam è bâkto ghi' anom. Salèrana panèka sala sèttong sahabhât nabi sè dhâddhi orèng sè partama maso' Islam.Molaè èpon, salèrana mangkat ka mekka asareng anom-anom sareng rèng-orèngnga kaangghuy mellè bhârâng tor parfum, saterrossa salèrana toju’ è sakalèlèngnga Ka’bah è seddhi’na Abbas (anomma Nabi), pas o-tao lèbât è adâ’ânna sosok Muhammad kalabân Ali sè gi’ ngodâ sareng Khadijah sè alaksana’aghi tawaf (tawaf Ka’bah) pas Mas'ud nangalè bhâjângnga salèrana pas atanya parkara Islam dâ' Abbas. Bâkto Abdullah bin Mas'ud ètemmoè Muhammad bân Abu Bakr Ash-Shiddiq è bâkto rèng-orèng rowa ngobu embi', Abdullah bin Mas'ud ta' èberri'i susu embi' sanajjân kaduwâ'na mènta susu bân bâdâ embi' sè bâdâ susuna. Sè dhaddhi sabâbbha nola' polana terro ajâgâ’â amanat sè èparèngè dâ’ abâ’na, èngghi panèka ngowan embi’ andi’na Uqbah bin Abi Mu’aith. Parnyata'an Islam èpon èlaksana'aghi saamponna ngoladhi kaajaibhân nyoso embi’ sè gi’ ngodâ sareng Muhammad sareng Abu Bakar.  Salèrana maso' Islam è ordo ka-20, sabellunna Nabi ngajhâri è bengkona Arqam. Abdullah bin Mas'ud wafat è Madinah bân èkobhur è Baqi è omor 59/63 taon è taon 32 H/ 653 M adu'a' sareng Ammar bin Yasir, Abdullah bin Zubair bân ca-kancana sè laènna. Salèrana sèdhâ 3 taon sabellunna Uthman bin Affan sèdhâ, èpanangalè arta 90.000 dinar (sekitar 270 miliar rupiah).

## Kaotama'an
Abdullah bin Mas'ud panèka sala sèttong ulama' è antara sahabhât-sahabhâddhâ Muhammad. Salèrana panèka faqih bân ahli Al-Qur'an. Salèrana èkennal andi' èlmo sè bânnya' sè asalla dâri Muhammad. Polana ka’dinto, Abdullah bin Mas’ud dhaddhi acuan è dâlem èlmo maos sareng nyatet Al-Qur’an.

## Sombher


Bhângsa:Sohabhât Nabbhi
Universitas Islam Negeri Palangka Raya

**Universitas Islam Negeri** (UIN) Palangka Raya otabâ UIN Palangka Raya, sabelluma anyama IAIN Palangka Raya, panèka Perguruan Tinggi Agama Islam è Palangka Raya, Propinsi Kalimantan Tengnga, Inḍonèsia. UIN Palangka Raya èpaddhek kalabân dhâsar Kapotosan Prèsidèn Nomor 11 tangghâl 21 Maret 1997, abhâreng sareng tangghâl 12 Dzulqaidah 1417 H. 

## Sajhârâ
Sajhârâ awwâl IAIN Palangka Raya èmolaè kalabân lembaga sè èsebbhut Fakultas Tarbiyah Al-Jami'ah Palangka Raya, sè èresmiyaghi sareng Rektor IAIN Antasari Banjarmasin, H. Mastur Jahri, MA è taon 1972. Fakultas ka'ḍinto èpaddhek ka'angghuy kabhutowan ghuru aghâma Islam è Kalimantan Tengnga. Tangghâl 13 Nopèmber 1975, fakultas ka’ḍinto ngaollè status terdaftar kalabân dhâsar sorat kapotosan Dirjen Binbaga Islam Depag RI Nomor: Kep/D.V218/1975.

Saterrossa, kalabân dhâsar Kapotosan Prèsiḍèn RI Nomer 9 taon 1988 sareng Kapotosan Menteri Keagamaan RI tangghâl 9 Juli 1988, Fakultas Tarbiyah Al-Jami'ah Palangka Raya dhâddhi Fakultas Negeri Tarbiyah sè aropa'aghi bâgiyân ḍâri Fakultas Tarbiyah IAIN Antasarih Banjarmasin. Saterrossa ka'angghuy langkong mamajhuwaghi lembaga pendidikan Islam ka’ḍinto, kalabân dhâsar Kapotosan Prèsiḍèn RI Nomer 11 taon 1997 sareng Kapotosan Menteri Keagamaan RI Nomer 301 taon 1997, Fakultas Tarbiyah IAIN Antasari Palangka Raya aobâ statussa dhâddhi Sekolah Tinggi Agama Islam Negeri Palangka Raya. Obâ'ân status panèka abherri' kasempadhân ghâbây lembaga ka'angghuy alaksana'aghi manajemen dhibi', ngèmbangaghi lembaga, departemen bân program jurusân menorot kabhutowan bân parkembhângan jhâman.

Pangobâ'ân dhâddhi IAIN Palanka Raya ètandhâi kalabân tandatangan Paratoran Prèsiḍèn RI Nomer 144 taon 2014 tentang **Perubahan Status Sekolah Tinggi Agama Islam Negeri** Palangka Raya dhâddhi Institut Agama Islam Negeri Palangka Raya ḍâri Prèsiḍèn Susilo Bambang Yudhoyono (2004-2014) è arè Juma'at, 17 Oktober 2014 otabâ 3 arè sabellumma pamgallèyan kakobâsa'an ḍâ' Prèsiḍèn anyar sè ampon èpèlè, Joko Widodo.

## Ḍaftar Rektor

* M. Imran Yusuf (1972-1977, Pjs. Dekan)
* Soeparman (1977-1984, Pjs. Dekan)
* M. Husein (1984-1988, Dekan)
* Syamsir Salam (1988-1997, Dekan) (1997, Pjs. Katowa)
* Mardjudi (1997-2000, Pjs. Katowa)
* Ahmad Syar'i (2000-2004 & 2004-2008, Katowa)
* Khairil Anwar (2008-2012, Katowa)
* Ibnu Elmi AS Pelu (2012-2014, Katowa) (2014-2019, Rektor)
* Khairil Anwar (2019-2023, Rektor)
* Ahmad Dakhoir (2023-Samangkèn, Rektor)

## Fakultas

### Fakultas Tarbiyah bân Pelatihan Guru

* Program Studi Pendidikan Agama Islam
* Program Studi Pendidikan Bahasa Arab
* Program Studi Pendidikan Bahasa Inggris
* Program Studi Pendidikan Biologi
* Program Studi Pendidikan Fisika
* Program Studi Manajemen Pendidikan Islam
* Program Studi Pendidikan Guru Madrasah Dasar
* Program Studi Pendidikan Islam Anak Usia Dini
* Program Pendidikan Profesional Guru (PPG)

## Sombher
Zaid bin Tsabit

Zaid bin Tsabit an-Najjari al-Ansari panèka sala sèttong sahabhât Nabi Muhammad bân panèka tokang tolès wahyu bân sorat-sorat Nabi. Nasabbhâ panèka Zaid bin Tsabit bin Adh-Dhahhak bin Zaid bin Ludzan bin Amr bin Abdu Auf bin Ghanam bin Malik bin Taymullah al-Najjar bin Tsa'labah. Zaid bin Tsabit panèka katoronan dâri Bani Najjar, sè molaè odi' asareng Nabi Muhammad bâkto apinda ka Madinah. È bâkto aomor 11 taon, Zaid bin Tsabit èlaporaghi ampon hafal 11 surah Al-Qur'an. Zaid bin Tsabit noro' sareng Nabi Muhammad è perrang Khandaq bân perrang laènna. È perrang Tabuk, Nabi Muhammad masra’aghi bendera Bani Najjar sè sabellunna èbhâkta Umarah ka Zaid bin Tsabit. È bâkto Umarah atanya ka Nabi, Nabi adhâbu, “Al-Qur’an kodhu dâteng ka'adâ’, seddheng Zaid lebbi ngafallaghi Al-Qur’an ètèmbhâng bâ’na.”

Kakowadhânna Zaid bin Tsabit madhâddhiyâghi salèrana dhâddhi tokang tolès wahyu bân sorat-sorat Nabi Muhammad è bâkto ghi' odi', bân madhâddhiyâghi salèrana dhâddhi tokoh sè èkennal è antara sahabhât-sahabhât sè laènna. Èjhârbâ'aghi sareng Zaid bin Tsabit jhâ':Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam pas adhâbu dâ’ Zaid “Sèngko’ ngèrèm sorat ka rèng-orèng, bân sèngko’ kobâtèr, rèng-orèng jârèya bhâkal nambâi otabâ ngorangè sorat sèngko’, dhaddhi ajhâr bhâsa Siria”, pas sèngko’ ajhâr 17 arè, bân bhâsa Ibrani 15 arè.Saterrossa, è bâkto khilafah Abu Bakar bân Umar, Zaid bin Tsabit panèka sala sèttong orèng sè èparcajâ kaangghuy makompol bân nolès polè Al-Qur'an dâlem sèttong mushaf. È perrang Al-Yamamah bânnya' orèng sè ngafal Al-Qur'an sè matè, sè aghâbây Umar bin Khattab kobâtèr bân nyaranaghi dâ' Abu Bakar kaangghuy makompol Al-Qur'an sabellunna rèng-orèng sè hafal sè laènna matè. Saellana jârèya rèng-orèng rowa ngolok Zaid bin Thabit bân Abu Bakar adhâbu ḍâ' salerana:Bâ’na rèya orèng ngodâ sè pènter, bân sèngko’ ta’ mangmang ka bâ’na."Saellana jârèya Abu Bakar makon Zaid bin Tsabit kaangghuy makompol Al-Qur'an. Maskè dâ’-adâ’na ta’ kasokan, saellana èpayakin, akhèrra Zaid bin Tsabit alampa’aghi tugas ka’dinto kalabân bhântowan pan-saponapan orèng laèn.

Zaid bin Tsabit ampon ajhârbâ'aghi sangang polo duwâ' hadits, sè lèma' è antarana èsaroju'i sareng Iman Bukhari bân Imam Muslim. Bukhari jhughân ajhârbâ'aghi empa' hadits laènna sè asalla dâri Zaid bin Tsabit, è bâkto Muslim ajhârbâ'aghi hadits laèn sè asalla dâri Zaid bin Tsabit. Zaid bin Tsabit èkennal mènangka ulama' è Madinah sè ahli tamaso' bidang fiqh, fatwa bân faraidh (warisan).

Zaid bin Tsabit èangghep mènangka bendahara è bâkto pamarènta'anna Khalifah Abu Bakr bân Khalifah Umar. È bâkto pamarènta'anna Khalifah Uthman, Zaid bin Tsabit èangghep mènangka administrator Baitul Maal. Umar bân Utsman jhughân ngangka' Zaid bin Thabit mènangka khalifah sakejjhâ' è bâkto alaksanaaghi haji.

Zaid bin Tsabit sèdhâ taon 45 Hijriyah. Pottrana, Kharijah bin Zaid, dhaddhi tabi’in sè rajâ ban sala sèttong dâri petto' ulama’ fiqh Madinah è jhâman èpon.

## Sombher-sombher
Bajapuik

**Bajapuik** panèka traḍisi pra-kabinan è ḍâlem adhâtt kabinan suku Minang è ḍaèra Pariaman. Orèng Pariaman panèka sacara gèografis tamaso' orèng sè oḍi' bân asalla ḍâri Kotta Pariaman sareng Kabhupatèn Paḍang Pariaman, propènsi Sumatera Bârâ'. Bajapuik è ḍâlem bhâsa Minang artèna ngonè'è pangantan lakè', artèna kalowargana ḍâri calon pangantan binè' aparèng sajumla pèssè otabâ bhârâbg sè arghâ èkonomi akadhi logam ḍâ' kalowarga calon pangantan lakè' sè èsebbhut Pèssè Bajapuik otabâ pèssè ngonè'è. Bânnya'na nèlaè Pèssè Bajapuik ètantoaghi kalabân dhâsar ḍâri strata sosial calon lakèna akadhi Penḍiḍikan, kalakowan, gellar, sareng adhât. Sajân tèngghi strata sosialla, sajân tèngghi jhughân arghâna Pessè Bajapuik. Traḍisi pra-kabin Bajapuik kasebbhut ta' èmaksoḍaghi kaangghuy aghântè'è maskabin karana è dalem hokom Islam pangantan lake' ghi' wajib aberri' maskabin ghâbây pangantan binè'. Traḍisi Bajapuik lebbi ètekkanaghi mènangka tandhâ penghargaan ḍâ' kalowarga sè binè’ sè ampon arabât pottrèna kantos siap akabin sareng kaluwargana pangantan lakè’.  Bajapuik tamaso' sala sèttong Budâjâ Ta' awujuḍ ḍâri Sumatra Bârâ' sareng resmi èḍaftaraghi sareng Kemènterèan Penḍiḍikan Dhâsar sareng Menengah RI kalabân nomor penḍaftaran 414/P/2022.

## Ma'na Filosofis
Tradisi pra-nikah Bajapuik panèka èdhâsaraghi kalabân sistem Matrilineal Minangkabau sè artèna ghâris katoronan tor arta wârisan aghili ḍâri sisi bâbinè'. Traḍisi Bajapuik jhughân èsalèmaghi ḍâri carètana Nabi Muhammad SAW è bâkto èlamar sareng Siti Khadijah, sè nojjhuaghi jhâ' inisiatif ḍâri sisi bhâbinè' bânnè hal sè pantang. Traḍisi Bajapuik èsebbhut adhât sè èadhâtaghi. Artèna, traḍisi-traḍisi sè lahèr bisa aobâ tor namong kodhu èsetujui sareng masyarakat traḍisional, ḍâlem hal panèka Pariaman. Ḍâlem kabiyasa’an Pariaman, pangantan lakè’, otabâ se ekoca’ Marapulai namoi ka bengkona pangantan binè’, otabâ se ekoca’ anak daro. Keḍuḍukan pangantan lakè' mènangka tamoy ngaghungè istilah abu è ateh tungku. Nilai-nilai moral sè berlaku ḍâ'’ Marapulai mènangka orèng se ḍâteng otabâ tamoy engghi panèka karano dipanggia, tibo karano dijapuik, sè ḍâlem bhâsa Inḍonèsia atèna ḍâteng polana eolok, ḍâpa' polana èkonè'è.

## Prosès ''Barapuik''
Bâḍâ bâllu' tahapân ḍâlem prosès Barapuik, è antarana:

### ''Maantaan Asok'' otabâ ''Marantak Tango''
*Maantaan Asok*, manabi èartè'è ka ḍâlem bhâsa Inḍonèsia, atèna “Ngèrèm Asap.” È bâkto tahap panèka, kalowarga pangantan binè’ ḍâteng ka kalowarga pangantan lakè’ kaangghuy ngatorraghi abâ’na tor nyareta’agi maksoddhâ.

### ''Maantan Tando'' otabâ ''Batimbang Tando''
È tahap panèka, kaḍuwâ' kalowarga rop-poropan sello' bân arembhek kaangghuy nantoaghi macâm sarta arghâ ḍâri Pessè Bajapuik. 

### ''Bakampuang Kampuangan''
È tahap panèka, kaḍuwâ' kalowarga mabâḍâ rencana kaangghuy nantoaghi tangghâl rèsèpsi kabinna. 

### ''Manjapuik Marapulai''
*Manjapuik Marapulai*, manabi èartè'aghi ḍâ’ bhâsa Inḍonèsia, atèna “ngonè'è *Marapulai*.” È tahap ka’ḍinto kalowarga pangantan binè’ ngonè'è pangantan lakè’ mètorot adhât traḍisional kalabân ngèbâ Pèssè Bajapuik sè ampon èsepakati sabellunna.

## Sombher
Bakaua

**Bakaua** otabâ berkaur panèka traḍisi sè ahubungana kalabân tanè sè ètemmoè è pan-saponapan bâgiyân Minangkabau. Traḍisi panèka aropaaghi macem ritual kaangghuy nola' bhâlâè sè èlakonè sabellunna otabâ è bâkto molaè namen ka sabâ. Bakaua èlakonè kalabân aḍu'a areng-sareng ḍâ' Gustè Allah sambi ajhâlân ngalèng-lèngè dhisa tor ngobbhâr mènyan. Maghârsarè parcajâ jhâ' Gustè Allah bhâkal alinḍungi ḍâri sadhâjâ bhâlâè sareng bencana.

Samangkèn, traḍisi bakau on-laon èlang ḍâri Maghârsarè. Coma pan-saponapan ḍaèra sè ghi' ngalakonè kabiyasa'an bakaua panèka è antarana Solok, Sijunjung, sareng Tanah Datar.

## Macâm
Secara ghâris rajâna, bakaua èbâgi dhâddhi ḍuwâ' bâgiyân èngghi panèka bakaua ketek sareng bakaua gadang. Dhâsarra, bâgiyân panèka èghântongaghi dâ' rajâ kènè'èn parlo sè èlaksanaaghi. Bakaua ketek panèka èlaksanaaghi kalabân upacara saḍerhana sè ta' bhuto ongkos sè bânnya', manabi bakaua gadang èngghi panèka èlaksanaaghi kalabân nyambelli sapè (manggoroh) mènangka ghâbây jamuan. Bakaua ketek coma èḍâtengè angghuta kalowarga, dhinèng bakaua gadang bisa èḍâtengngè tong-sèttongnga orèng sè bâḍâ è kampong. Ḍâri ka’ḍinto, ta’ kasambu' manabi bakaua gadang panèka matakerjhât orèng sè bânnya’.

## Sè nyelenggaraghi
È ḍâlem bakau, sadhâjâ orèng tanè toron ka sabâ arâng-bhârâbg. Sabelluna, sakabbhina orèng tanè bhâkal adiskusiaghi tentang bâkto ngalkasanaaghina. Sobung okoman  kangghuy orèng tanè sè ta' noro' bakua. Sabâb orèng tanè sè alako è sabâ, è lowar arè sè ètentukan, napa polè ngaḍâ'è otabâ nyosol, orèng ka'rowa bhâkal rogi dhibi' polana paḍi sè tombu lebbi awwâl otabâ lebbi abit bhâkal dhâddhi kakanan hama akadhi mano', tèkos, sareng pianggang.

Acara bakaua biasana èpimpin sareng "orèng Siak," otabâ pamimpin aghâma sè bâḍâ è dhisa. Orèng Siak sè èpèlè kalabân kasapakatan abhâreng. Peranna èngghi panèka mimpin masyarakat kaangghuy aḍu'a ḍâ' Gustè Allah. Kabbhi aḍu'a kaangghuy hasèl paḍi sè tombu tor kaangghuy masyarakat kaangghuy bisa oḍi' kalabân rokom tor ḍamai, èlinḍungè ḍâri musibâ.

Angghuyân sè èangghuy para peserta èpassra'aghi kalabân lokasi acara. È acara Bakaua Ketek, sè èlaksanaaghi è lokasi kegiatan, maka angghuyânna rèng-orèng lakè' sè noro' acara Bakaua ngangghuy kalambhi lako ènga' biasana, manabi orèng Siak paggun ngangghuy kalambhi kaaghâmaanna, saè è acara Bakaua Ketek otabâ Bakaua Gadang. Samantara ka'rowa, è acara Bakaua Gadang, kalambhi kaangghuy orèng lakè' èpassra'aghi kalabân status sosialla è masyarakat. Manabi èpon penghulu, maka pangangghuyyâ kodhu kalambi penghulu. Mongghu orèng binè’, otamana ipa bisan, pagghun ngangghuy kalambhi basiba sè abârna celleng.

## Kabâḍâ'ân Samangkèn
È ḍâlem parjhâlânna traḍisi Bakaua Gadang sajân langka è temmoè, karana bânnya’ faktor se dhâddi sabâbbhâ èloppaè sareng rèng-orèng, tamaso’ massa toron ka sabâ sè ta’ èangghuy kalaban cara sè saragam. Namong, traḍisi Bakaua Ketek pagghun èpraktèkaghi sareng masyarakat mènangka bagiyân kaangghuy nola' bhâlâè.

## Sombher
Karolus Agung

**Karolus Agung** (Prancis: *Charlemagne*; bhâsa Jerman: *Karl der Große*; bhâsa Latin: *Carolus Magnus*, *Karolus Magnus*; bhâsa Inggris: *Charles the Great*, bhâsa Italia: *Carlo Magno*) (2 April 748 – 28 Jânuwari 814), iyâ arèya Ratona Bhângsa Frank ḍâri taon 768 M sampè' 814 M bân Bhângsa Lombard ḍâri taon 774 M sampè' 814 M. Salèrana èmahkotaè ghâbâi dhâddhi Imperator Augustus è Kottha Roma è arè natal taon 800 kalabân Paus Leo III, ḍâri hal jârèya, Karolus pas èyangghep orèng sè majhâghâ *Kekaisaran* Romawi Suci (kalabân gelar **Karolus I**).

Hasèl bân kamajhuwân sè ella èkaghâbây madhâddhi Karolus èyangghep *bapak pendiri* Prancis bân Jerman bân, sampè' èyangghep *bapak pendiri* Eropa. Ḍâri *penaklukan* sè èkaollè akadhi Eropa Bârâ' pas jârèya kèya sè dhâddhi *Kaisar* pertama è Èropa Bârâ' saellana ancorra *Kekaisaran* Romawi.

## Nyama
Nyama Karolus èkala' ḍâri embana, Karl Martel, panglima perrang sè makala pasukanna Abdurrahman Al-Ghafiqi è *wilayah* Prancis. È ḍâlem bhâsâ Inggris bân Prancis, nyamana èsebbhut Charles. Tapè neng è bhâsâ Latin, èsebbhut Karolus.

Nyama Karolus èyadopsi dhâddhi ghântèna "rato" è ḍâlem pan-bârâmpan bhâsa è Èropa, tamaso' (bhâsa Polandia: król, bhâsa Ukraina: король (korol'), bhâsa Ceko: král, bhâsa Slowakia: kráľ, bhâsa Hungaria: király, bhâsa Lituania: karalius, bhâsa Latvia: karalis, bhâsa Rusia: король, bhâsa Makedonia: крал, bhâsa Bulgaria: крал, bhâsa Serbo-Kroasia: краљ/kralj, bhâsa` Turki: kral). Adaptasi rèya para' paḍâ'â moso nyama Caesarus sè èghuna'aghi ka'angghuy aghântè oca' "rato", akadhi Kaisaer dân Tzar (*kaiser* *bân* *tsar) otabâ* *czar*.

**Naè' Takhta**

È bâktona amolaè marènta è taon 768 M, Karolus atakhta moso alè'na, Karloman. Karolus ngaollè wilayah bârâ' bân Ḍâjâ sè abatessan bân samudra Atlantik, sè Karloman ngaollè wilayah tèmor bân lao'. Taoè, kaka' alè' jârèya paḍâ ta' akor. *Teggangnga* jârèya madhâddhi kobâtèr jhâ' perrang amola'a, nangèng hal jârèya ta' dhâddhi toran sabâb Karloman adhingghâl omor è tangghâl 4 Ḍèsèmber 771 M. 

## Sejarah
Karolus Agung laheer tangghaal 2 April 743 M rèya aropa'aghi kompoyya Karl Martell, bân mamarè *era barbarian* è Èropa kalabân dhâddi *Kaisar* è Èropa Bârâ' pertama sè èyakowè Paus bân orèng krèsten molaè jhâmanna rèng-orèng barbar Odoaker è taon 476 M. Bânnya' bhângsa è Èropa Bârâ' sè molaè taḍâ'na *Kekaisaran* Romawi Bârâ' ella ta' anḍi' pamarènta'an palèng tèngghi, pas èpanyèttong polè kalabân pamarènta'anna Karolus Agung. Kalabân bâḍâna panyèttongan jârèya, paperrangan pon dhâddhi rang-rang bân ra'yat èḍâlem kobâsana Karolus I rèya bisa mafokussaghi ḍâ' ka hal-hal sè laèn akadhi pendidikan, kabhudhâjâ'ân, aghâma, bân èkonomi.

## Pranala luar

* ***' ''The Life of Charlemagne'' Einhard
* ***' *Vita Karoli Magni* Einhard. Teks bahasa Latin di The Latin Library.
* ***' A reconstructed portrait of Charlemagne
* ***' House of Pepin 
* **** Charlemagne Chronology .
Institut Teknologi Sumatera

**Institut Teknologi Sumatera (**èsingka' **ITERA**) panèka lembaga penelitian tèknologi naghârâ sè bâdâ è Lampung Lao', Lampung, Inḍonèsia. Èresmiaghi sareng Presiden Susilo Bambang Yudhoyono è taon 2014, ITERA panèka sala sèttong usaha pamarèntah kaangghuy nambâi kapasitas kluster "lembaga teknologi" akadhi Institut Teknologi Bandung bân Institut Teknologi Sepuluh Nopèmber, khusussa è lowar Jhâbâ. Maskè peresmianna èlaksanaaghi è taon 2014, ITERA ampon molaè aktivitas akademik kalabân narèma morèd anyar molaè taon 2012-2013.

## Sejarana

### Latar belakang
Upaya kaangghuy aghâncangaghi pembangunan nasional, khusussa è bidang èlmo, teknologi bân bhuḍhâja, parlo kasiapan kaangghuy nyadhiyaaghi SDM sè unggul. Kaangghuy arèya, Kementerian Pendidikan bân Kebudayaan aghâdhui program kaangghuy maddek lembaga teknologi naghârâ è polo Sumatera.

È dâlem konteks strategi otama kaangghuy alaksanaaghi Masterplan untuk Percepatan bân Perluasan Pembangunan Ekonomi Indonesia (MP3EI), peran SDM sè terdidik panèka konci kaangghuy nolongè pertumbuhan ekonomi sè berkelanjutan. Mèlana, tojjuwan otama dâri sistem pamolangan bân pelatihan kaangghuy nolong tojjuwan panèka kodhu aghâbây SDM sè sangghup adaptasi kalabân ghâncang dâ' perkembangan èlmo bân teknologi. Upaya kaangghuy aghâncangaghi pembangunan nasional, khusussa è bidang elmo, teknologi, bân seni, parlo kasiapan kaangghuy nyadhiyâaghi SDM sè unggul.

Polana ghâpanèka, Kementerian Pendidikan bân Kebudayaan aghâdhui program kaangghuy maddek lembaga teknologi naghârâ è Polo Sumatera. Proposal kaangghuy èpadhâddhi è taon 2011. Lembaga tèknologi è Polo Sumatera ampon ètanto'aghi kaangghuy bâdâ è Kota Baru, Kabupaten Lampung Selatan, Provinsi Lampung (Keputusan Mentri Pendidikan bân Kebudayaan No. 060/P/2012). Status lembaga bhâkal ètantowaghi lèbât Keputusan Presiden. È bâbâna rèncana panèka, èbâdâ'aghi tugas dâri Kementerian Pendidikan bân Kebudayaan, è tahap awwal (sambi anḍi' èsambhât pembangunan infrastruktur kampus), pengembangan bân implementasi bhâkal èlaksanaaghi sareng Institut Teknologi Bandung (ITB) kalabân kolaborasi sareng sadhâjâ Pemerènta Propinsi è Polo Sumatra.

## Sombher
Mantèk

**Mantèk** (bhâsa Bâlândhâ: *logica*) otabâ *mantik* panèka pangajhârân tentang *penalaran* sè teppa'. Mantèk, menorot objèk pangajhârân, èbâgi dhâddhi ḍuwâ', yâkni mantèk formal bân mantèk informal. Mantèk informal panèka èlmo sè berkena'an kalabân panerrapan mantèk ḍâ' bhâsa rè-arè. Sabhâligghâ, mantèk formal panèka èlmo sè berkena'an kalabân panerrapan mantèk ḍâ' bhâsa formal. Mènangka instrumen mèkkèr, mantèk anḍi' peran penting ḍâ' bhân-sabbhân bidang, akadhi fèlsapat, matematika, bân bhâsa (*linguistik*).

Mantèk nalètè argumen (otabâ proposisi) sè tasoson ḍâri parnyata'an *pendukung* (otabâ premis) sè adhâsaraghi *kesimpulan*. Ta' kabbhi oca' bân pèkkèran nganḍung *argumen*.

Contona *argumen* panèka, "Arè Ahad panèka sakola'an notop, bân samangkèn arè Ahad. Dhâddhi, arè mangkèn notop sakola'an." Kalèmat sè kapèng sèttong panèka *premis*, sè adhâsaraghi è bâbâna *kesimpulan* "Arè mangkèn sakola'an notop" è kalèmat sè kaḍuwâ'.

*Argumen* bisa anḍi' sèpat maso' akal otabâ ta' maso' akal. *Argumen* sè maso' akal kodhu nganḍung palèng sakonè'na sèttong premis sè nojjhu ḍâ' *kesimpulan*. Kesala'an panèka *argumen* sè ta' maso' akal.

Èlmo mantèk ( bhâsa Latèn) ajhâr kamampowan mèkkèr sè loros, teppa', bân tartèb. Èlmo mantèk ampon èyajhâri molaè jhâman kona, kalabân *pendekatan-pendekatan*, akadhi *Pendekatan* *Nyaya* è Inḍia, *Pendekatan* *Mohisme* è Cèna, bân *Pendekatan* Aristoteles è Yunani Kona. Samangkèn, mantèk èbâgi dhâddhi mantèk lambâ' (otabâ mantèk *standar*) bân mantèk *alternatif*; mantèk kona panèka sè bânnya' èyajhâri. Mantèk kona aropa'aghi mantèk parnyata'an bân mantèk predikat.

## Etimologi

Oca' mantèk panèka oca' serrapan ḍâri oca' *logika* sè lu-ghâlluna èkoca'aghi sareng Zeno ḍâri Citium sè jhughân oca' serrapan ḍâri oca' Yunani *λογική* (*logike)* sè aghâdhui artè sè akaè'  sareng pèkkèran manossa. Kalabân dhâsar ḍâri sombher laèn, oca' mantèk panèka oca' toronan ḍâri oca' *logica* sè aropa'aghi oca' Bâlândhâ ḍâri mantèk.

### Mantèk mènangka èlmo pangataowan
Mantèk panèka èlmo pangataowan sè objek materialla panèka panalaran, bân objek formal mantèk panèka panalaran sè èparèksa ḍâri segi *akurasi*. Mènangka èlmo, mantèk èfokusaghi ḍâ' *analisis* bân *evaluasi* cara pèkkèran sè teppa' bân *konsisten* ḍâlem acapa'aghi *kesimpulan* *argumentatif* sè essa. Objek material mantèk panèka proses pamèkkèran dhibi', è ka'ḍimma mantèk ngèḍingaghi bân nganalisa bânnya' jennis *penalaran*, *deduktif* otabâ *induktif*. Mantèk marèksa *penalaran* ḍâlem hal *akurasi*, tamaso' *korespondensi* antara *premis* sè èjhârbâ'aghi bân *kesimpulan* sè èkala' ḍâri *premis* kasebbhut.

### Mantèk mènangka cabang fèlsapat
Mantèk panèka cabang *praktis* ḍâri fèlsapat. *Praktis* è ka'ḍinto artèna mantèk bisa èpraktèkaghi ḍâlem kaoḍi'ân sabbhân arè.

Mantèk lahèr abhâreng bân kalahèranna fèlsapat è Yunani. È ḍâlem usaha ka'angghuy masang pèkkèran bân pendapat ḍâ' perspektif, para filsuf Yunani kona segghut nyoba' ta' enḍâ' ḍâ' pèkkèran laèn kalabân nojjhuwaghi kasala'an *penalaran*.

## Sombher
Geomètri

**Geometri** sala sèttong cabang matematika sè nyangkò’ ka rôpăn, ûkòran, posisi obȇk, bân sèfât râwăng. Manorot **Clements**, geometri èngartiyâ ghi’ sabâghi proses ngabangun konsèp lebet ngenal rôpăn-rôpăn, ngèrò’ strùktur, bân mbèda’ aghi’ obȇk-obȇk sèpâ’ pèsèghî, lingkaran, bân sèghîtighâ.

Sakabbhiyânnâ, geometri adhâ’ èlmù dâlâm matematika sè ngaji’ titik, garis, bhidăng sampe râwăng sè sèpat nâ’ abstrâk bân saléngngâ berkaitan. Èlmù ényâ nyajâghi simbòl-simbòl kayè’ sèghîtighâ, lingkaran, pèsèghî, bân rôpăn sè lâinnyâ sabaghi pèrwâkilan dhari konsèp-konsèp tèngghi.

Dâlâm geometri bhidâng, rôpân duwâ dimènsi sèpâ’ sèghîtighâ, pèsèghî, pèsèghî panjâng, bân lingkaran masò’ kategori bangun bhidâng. Samentara dalam geometri râwâng, rôpân têllu dimènsi sèpâ’ kubus, balok, kèrucut, bân rôpân sè lâinnyâ disebut bangun râwâng. Dhâsar geometri dhâri titik, gâris, bân bhidâng sè dijalâsaghi ngangguy geometri koordinat.

## Bâgiyân-bâgiyân geometri, antârânna’:

# Geometri bhidăng è artiyâ’ èlmù se ngaji’ pasal garis, kurva, sudut, benn bangun bhidăng sèpâ’ poligon dalam sala’ bhidăng.
# Geometri râwăng èngartiagi èlmù sè ngacongghi pasal bangun tẽllu dimènsi sèpâ’ kèrucut, bola, silindher, benn bangun polihedra dalam râwăng.
# Geometri différènsiâl adhâ’ pènèrapan konsèp kalkulus dalam geometri kaangguy ngatènyi sèfât sè lokal dhârri kurva.
# Geometri déskriptîf adhâ’ tèknik matematika sè dipakènga bâng-ngaghi’ hubungan géomètris bangun tẽllu dimènsi ka sata’ bhidăng dhua dimènsi.
# Geometri analîtik èngartiagi pènèrapan métodhè aljabar dalam geometri, dâ’ mana garis benn kurva dinyatakagi ngalèwât persamaan aljabar.

## Cîri Barisân bân Dherèt Geomètri
Dâlâm matematika, tedhâ’ bânyâ’ barisân bân dherèt sè bhéddhâ-bhéddhâ. Sè sala’ onggu’ nyè’ barisân bân dherèt geomètri sè ngèngghu cîri khas bâkto’.

#### Cîri Barisân Geomètri
Sè ngabedhâ’agi barisân geomètri nyè’ pèbandhingan antàr sukunâ sè tetep. Artinâ, sètiyâ’ suku asalângghi hasil kèpèngghebi sèbelumnâ ngangguy rasio sè pàstè. Rasionâ bîsa lèbbi’ ghĕḍhé dhârri 1 atawa lèbbi’ cèkkè’ dhârri 1.

Barisân geomètri bîsa tak èngghîdhâ’, artinâ barisannâ nyambhung teros tanpa kabhântas. Barisân tak èngghîdhâ’ dhika’ tedhâ’ duwâ bâgien:

* Konvèrghèn, lakon rasionâ bâbâ’ antara −1 bân 1 (−1  1), maka nilaiyâ tambâ ghĕḍhé tanpa bâtâs.

#### Cîri Dherèt Geomètri
Dherèt geomètri adhâ’ jhullânah suku-suku bârisân geomètri sè ngangguy rasio sè pàstè. Còntônâ:

1 + 2 + 4 + 8 + 16 + 32 + … satèrrussâ.

## Sombher
Universitas Islam Negeri Sunan Kudus

Universitas Islam Negeri (UIN) Sunan Kudus otabâ UIN Sunan Kudus, sè sabelluna anyama IAIN Kudus, panèka Perguruan Tinggi Agama Islam Negeri è Kudus, provinsi Jhâbâ Tengnga, Indonèsia. UIN Sunan Kudus èpaddhek adhâsaraghi dâ' Sorat Kapotosan Prèsidèn Nomor 11 Tanggal 21 Maret 1997 sè teppa' kalabân Tanggal 12 Dzulqaidah 1417 H.

## Asal-osolla
**Masa Rintisan**

Èbâdâna IAIN Kudus tak bisa èpèsa dâri sajârâ èpadhâddhina Perguruan Tinggi Agama Islam Negeri è Indonesia, iyâ arèya Institut Agama Islam Negeri. Selaèn jârèya, bâdâna IAIN dhibi' tak' pèsa dâri pasang-shoru'na pèrrangan Islam è Indonesia, otamana è dâlem bhidhang Dakwah Islamiyah.

Sajârâ ampon nyathet jhâ' karajâan Islam sè kapèng sèttong è Polo Jhâbhâ bâdâ è Demak, sè èkènallè kalabân Karajâan Islam Demak. Asarèng kajayaan Karajâan Islam kasebbut, odhi' pan-barampan Wali sè kaghungan pangkadhân tèngghi bân rajâ jhâsana dâlem nyèyarraghi sarta malèbâr aghâma Islam è Nusantara, otamana è Polo Jhâbhâ, lebbi otama polè è dâèra tèmor pèsèsèr dâjâ Jhâbhâ Tengnga. È dâlem pan-bârâmpan Wali kasebbhut bâḍâ sangang (9) orèng sè kalonta bân duwâ' è antarana bâdâ è Kudus, iyâ arèya Syaikh Ja'far Shodiq (Sunan Kudus) bân Raden Umar Said (Sunan Muria). Kalabân kadi ghâpanèka, Jhâbâ Tengnga bâgiyân dâjâ lambâ' pèrnana daddi posatt pangajhiyân bân panyebbhâran aghâma Islam.

È bâkto pamarèntana Republik Indonesia apusat è Yogyakarta (1949), Pamarènta madhâddhi perguruan tèngghi sè ènyamaè Universitas Gajah Mada sè asalla panèka perguruan tinggi swasta, sè èmaksod dâ' golongan nasional. Dhinèng dâ' golongan Islam èpadhâddhi Perguruan Tinggi Agama Islam Negeri (PTAIN) sè èkala' dâri Fakultas Agama Universitas Islam Indonesia sè nyatana panèka perguruan tinggi swasta.

È dâlem prosès satorossa, è taon 1960 PTAIN è Yogyakarta bân Akademi Dinas Ilmu Agama (ADIA) è Jakarta èpadhâddhi sèttong daddi Institut Agama Islam Negeri (IAIN), kalabân nyama al-Jami'ah al-Islamiyah al-Hukumiyah. IAIN sè asalla coma bâdâ è Yogyakarta, pas malèbar daddi 14 IAIN sè nyebbhâr è sèluru Indonèsia.

È taon 1963 Yayasan Kesejahteraan Daerah (YKD) Kudus madhâddhi Perguruan Tinggi Ilmu Ekonomi sè samangkèn daddi Universitas Muria Kudus, bân Perguruan Tèngghi Aghâma Islam sè pas ḍhaddi Fakultas Tarbiyah sè sacara operasional noro' dâ' IAIN Sunan Kalijaga. Satorossa è taon 1969 èpadhhek jhughân Fakultas Ushuluddin. È dâlem kabhângon nika, è tanggal 6 April 1970 adhâsaraghi dâ' Sorat Kapotosan Mentèri Aghâma Nomor 30 Taon 1970 Fakultas Ushuluddin èpadhâddhi naghiri. Asarèng bân jârèya, Fakultas Tarbiyah ètarèk ḍâ' IAIN Walisongo Semarang bân Fakultas Ushuluddin pagghun è Kudus daddi Fakultas Dâèra dâri IAIN Walisongo Semarang. Pas para dhermawan, akadhi BAPENI, pamarènta dâèra, tokoh aghâma bân masyarakat sarta industri roko' marèngè tana wakaf kaangghuy Fakultas Ushuluddin IAIN Walisongo sè bâdâ è Kudus.

## Sombher