Akbar yang Agung

**Jalaluddin Muhammad Akbar** (bhâsa Urdu: جلال الدین محمد اکبر , bhâsa Hindi: जलालुद्दीन मुहम्मद अकबर, lengkapnya : ***Abu'l-Fath Jalāl ud-Dīn Muhammad Akbar***), jhughân èkenal dhâddhi Shahanshah Akbar-e-Azam otabâ Akbar sè Aghung (15 Oktober 1542 – 27 Oktober 1605) iyâ arèya Sultan Mughal ka-3. Dhibi’en iyâ arèya katoronan Dinasti Timurid, potra dâri Sultan Humayun bân kompoy dâri Sultan Mughal Zaheeruddin Muhammad Babur, pangowasa sè majhâghâ dinasti Mugol è India. È akhèr pamarèntana è taon 1605, kasultanan Mugol maso’ sabâgiyen rajân bâgiyen dâjâ bân tengnga India. Dhibi’en palèng èarghâi polana andi’ pandhângan liberal kaangghuy kabbhi aghâma bân kapartajâân seni bân budâjTa sampè’ punca’ èbhândhingngaghi kalabân bangatowana. 

Akbar omor tello bellâs taon bâkto dhibién naè’ tahta Mughal è Delhi (Februwari 1556) samarèna sèdhâna ramana, Humayun. Salama bâkto pamarèntaenna, dhibi’en nyèngkèrraghi ancaman militèr dâri katoronan Pashtun sè palèng andi’ kobâsa, Sher Shah Suri, bân è pertemporan Panipat dhibi’en makala raja Hindu, Hemu. Arèya bhuto bâkto para’ duwâ’ dekade lebbi kaangghuy makoko kakowatanna bân ngèbâ kabbhi bâgiyen dâjâ bân tengnga India dhâddhi wilayah kakowasaanna. Bân merènta, dhibi’en andi’ pangaro saloro subkontinen India. Dhâddhi sorang sultan, Akbar ngukuhaghi kakowasaanna kalabân nabâng diplomasi abhâreng kasta Hindu sè ce’ kowatta, Rajput bân kalabân nèka bân putri Rajput.

Pamarèntaenna Akbar sacara signifikan mangaro seni bân budâjâ è negeri arèya. Dhibi’en iyâ arèya sorang pandukung rajâ seni bân arsitèktur. Dhibi’en andi’ minat rajâ dâlem lokèsan bân dinding istanana èhiyas kalabân mural. Salaèn nyotok perkembangan lokèsan Mogul, dhibi’en jhughân adukung gaya tolèsan Èropa. Dhibi’en lèbur sastra bân andi’ bâbârempa karjâ Sanskerta sè èobâ ka dâlem bhâsa Persia bân kètab soccè Persia èobâ ka bhâsa Sanskerta. Salama taon-taon awwâl pamarèntaenna, dhibi’en matao sikap tolèran ka Hindu bân aghâma sè laèn, tapè samarèna jarèya abârri’ tolèransi dâ’ aghâma non-Islam kalabân moter polè sabâgiyân hokom syariah sè ketat. Pamarèntaanna tarmaso’ sajumla towan tana, courtier dâri jenderal militèr Hindu. Dhibi’en molaè sarangkayan debat aghâma bâkto ulama muslim bhâkal adebat masala aghâma kalabân Hindu, Jainisme, Zoroastrianisme bân Katolik Roma Portugis, Yesuit. Dhibi’en ngangghep para pamèmpèn aghâma kalabân perhatian rajâ, ta’ termaso’ dâri kayakènan sè èkapartaje bân èhormatè. Dhibi’en ta’ coma aberri’ tana bân pèssè kaangghuy masjid tapè jhughân sajumla candi Hindu è dâjâ bân tengnga India, gereja Kristen è Goa bân ahibah lahan kaangghuy kayakènan Sikhisme sè ghi’ bhuru lahèr dhâddhi majhâghâ kennengngan ibâdâ. Kuil Emas sè terkenal è Amritsar, Punjab èpajhâghâ è kennengngan sè padâ.

## Sultan Mogul
Samarèna Kaisar Mughal Humayun èpakala bi’ Chausa (1539) bân Kannauj (1540) bi’ pasukan Sher Shah Suri, Humayun buru ka bârâ’ ka Sindh modern. Èdissa, dhibi’en atemmo bân nèka bi’ Hamida Banu Begum sè omor 14 taon, potrè Syekh Ali Akbar Jami, sorang ghuru bhâsa Persia dâri alè’ lakè’en Humayun, Hindal Mirza. Jalal ud-din Muhammad Akbar lahèr dâri kabbhi taon samarèna è tangghâl 15 Oktober 1542 (arè ka lèma’ Rejjheb, 949 H) è Bèntèng Rajput Amarkot è Rajputana (è jhâman modern Sindh), èdimma rèng towana ella abârri’ lindungan bi’ penguwasa Hindu satempat Rana Prasad.

Ramana Humayun èpakalowar dâri tahta dâlem bâbârempa pertemporan kalabân Sher Shah Suri, pamarentaanna Afghan. Samarèna 12 taon è lowar negeri, Humayu ollè polè kakowasaanna tapè 1556 è bâbâ pangawasan Bairam Khan, bangsawan Turkoman, sè usaha ngalangè pesaing ka tahta, maketat disiplin tentara, bân abhânto mateppa’ kasultanan sè anyar èpajhâghâ polè jarèya. De’remma bhâi, Bairam iyâ arèya sorang sè mabu’ kakowasaan bân kejjem. Samarèna ketentremman abâli, Akbar ngala’ polè tampuk pamarèntaan kalabân sèttong pengistirahatan è Maret 1560.

È 5 Novèmber 1556, 80 km ka dâjâ Delhi, angkatan Tentara Mogul makala tentara Hindu sè èpèmpèn Jeneral Hemu demi nyerra ka Akbar takhta India è pertemporan Panipat kaduwâ’. Bâkto Akbar naè’ tahta, coma sabâgiyân kènè’ lampat jâjâân Kesultanan Mogul ghi’ èbâbâ kakowasaanna, pas dhibi’en usaha kaangghuy mabâli kawasan-kawasan kona jarèya ka dâlem kakowasaan Mogul. Dhibi’en malowas Kerajaan Mogul kalabân manakhlok Malwa (1562),  Gujarat (1572), Benggala (1574), Kabul (1581), Kashmir (1586), dan Kandesh (1601), bân bâbârempa negeri sè laèn. Kaangghuy kabbhi negeri jârèya, baginda nyabe’ Wazir anyar, bân ajâgâ administratif kabbhi.

Akbar ta’ niyat norot para menterina akompol è Delhi, pas dhibi’en mangallè kamenteriannya ka Fatehpur Sikri, semma’ kalabân Agra, tapè polana langka jarèya abhuktè ta’ sampè tojjhuwân, baginda majhâghâ “kerajaan aghuli” sopajâ bisa ngawasè perkembangan è dâlem naghârâna. Dhibi’en menggalakkan dhâghângan bân ella abâgi tana-tana kaangghuy maghâmpang orosan bea cukai. Dhibi’en menitahkan sopajâ para pemungut cukai ta’ ngala’ cukai lebbi rajâ ètèmbhâng sè saharossa.

## Sombher