Timur Lenk

**Timur** (Bhâsa Turki Chagatai: تیمور  *Tēmōr*, terj. har. ' besséh'; c. 9 April 1336 – c. 17 Februari 1405 ), ékenal jhughân **Timūr Gurkānī** [b] (Bhâsa Turki Chagatai: تيمور کورگن *Temür Küregen* **)**,, otabâ Timur i Leng (Lenk) (“Timur sè téppang,” polanah sokoh kacerra sè téppang molaè rèmbi’), panèka panakluk bân pangobâsah Islam Sunni ḍâri keturunan Turki-Mongol wilayah Asia Tengnga, sè èkennal è abad ka-14, khusussa è Rusia lao' bân Persia.

## Kaoḍi’ennah
Timur lahir è Kesh (satèya èsebbhut Shahr-i-Sabz, 'kottah bhiruh dâun), sè bâḍâ è sekitar 50 mil é ḍâjânah kottah Samarkand è Uzbekistan.

Eppa'na anyama Teragai, sè dhâddhi pamimpinna suku Barlas. Salèrana panèka panakanna Karachar Nevian (menteri Chagatai Khan, potrana Jenghis Khan bân komandan pasukan perrangngah), bân Karachar èkennal è antarana kaommah mènangka orèng sè masok Islam lu-ghâlluh. Bisa bhâih Teragai èwarisi pangkat tèngghi è militer; tapè mun paḍâh bân eppa’nah sé anyamah Burkul, saléranah lèbur ḍâ’ kaoḍi’ân aghâma ban pangataowan.

È bimbingan kalabân beccè', Timur è omorra sé kapéng ḍu polo  bânnè karo ahli neng aktivitas è lowar, namong jhughân anḍi' reputasi mènangka orèng sè rajin maos Al-Qur'an. è bâkto panékah, Timur é sebbhut ampon sèpat-sèpat bhârenca ben néserran.

Timur panèka orèng Islam sè lébur ḍâ’ tarékat  Naqshbandiyah sè èkembhângaghi neng wilayah Transoxiana. Timur narèma pendidikan aghâma Islam È kottah Tirmidh ḍâri Sayyid Baraka sè jhughânan ulama bân Ahlul Bayt. Namong, ulama sè dhâddhi penasehat Islam è Kapamimpinennah panéka Abdul Jabar Khwarazmi, sè aropaaghi orèng Sunni mazhab Hanafi.

## Serrangan Timur Lenk
Timur Lenk ampon abit 35 taon è bânnya' perrang bân ekspedisi. Èḍukung sareng pasukan Turki sè esto bân tokoh-tokoh Islam sareng ulama, Timur sajân bhâjheng malébâr wilayah kakowasaennah. Timur èkennal mènangka prajurit sè penter. Sabbhâb kamiliterennah sè bhâghus, Timur  aghâbây èpon maddhek Dinasti Timuriyah è Asia Tengnga  Kabengalennah bân kakoatennah è ḍâlem malébâr wilayah bân dhing dhâddhi pamimpin ampon aghâbây kontribusi ḍâ' perkembangan bân kamajjhuennah Isla . Timur èjhulughi mènangka panaklok. Pamimpin sè èkennal cè’ pardhulinah ḍâlem nyebbar aghâma islam ènyamaè Timur Lenk otabâ Timurlane. Rato lu-ghâllunah Dinasti Timur sé lahir è kottah Kesh, ra-kérah 80 km é lao’na Samarkand, Provinsi Transoxania. Timur panèka toronan Mongol-Turki. Timur panèka ghik toronanna Jenghis Khan, pamimpinnah bhângsa Mongol Raya.

È ḍâlem catettan sejaranah, Timur acarèta, "Eppa' kaulâh mator jhâ' kaulâh panèka toronanna Abu Al-Atrak (eppa'na orèng Turki )." ḍâri silsilah panèka èjhârbhâ'aghi jhâ' Timur ghi' toronanna Mughal. Eppa'na anyama Teragai, pamimpinna kaom Barlas. Salèrana panèka peyyo’en Karachar Nevian, potrana Jenghiz Khan .

Maskè kantha jârèya, Timur rajânah dhâddhi nak-kanak ngoḍâ sè penter. Timur lako noro' tantarana pangobâsa lokal, Amir Husein. È **taon 1360 M**, Timur ampon dhâddhi pamimpin militèr sè kalonta. Timur èkennal mènangka komandan sè ghâgghâr è dâlem ajâgâh wilayanah ḍâri ancaman Tughluq Timur Khan, pangobaâsa Dinasti Chagatai. Kathâgghârân bân keahlianna matabukkak aténah pangobâsa Dinasti Chagatai. Tuglaq pas matabâr ḍâ’ ka Timur posisi mènangka pembantu utama (wazir) ghâbây Gubernur Samarkand, Ilyas bān é tarémah sareng Timur. Areng-sareng Amir Husein, Timur pas aberonta' bân makala pasukan Tuglaq Timur Khan, saéngghâ Dinasti Chagatai kala.

Sèkappah Timur aobâ écapo’ naluri militerrah . Salèrana jughân nyerrang Amir Husein sè dhâddhi sekutuna. Saèlla pasukan Amir Hussein kala, Timur pas maddhek Dinasti Timurid sè èpusataghi è Samarkand è **tangghal 10 April 1370**. Timur marènta saabitthâh 35 taon ḍâri **taon 1370** kantos **1405**. Dinasti Timurid sè èpimpin Timur aghâdhui dukungan ḍâri orèng Islam, khusussa para ulama, Syekh al-Islam, bân pin-pamimpin tariqa sè anḍik pangaro. Dukungan ḍâri tokoh-tokoh sareng ulama muslim, anéka polana Timur sanget merhatiaghi kaangguy nyebbar aghâma Islam. Mènangka bentuk dukungennah, ulama bân pin-pamimpin tarèkat jhughân terlibat ḍâlem pamarènta'an Dinasti Timurid. Bâḍâ sè dhâddhi hakim, diplomat, bân ghuru ghâbây para bangsawan.

Bâḍâ jhughân ulama èkasareng Timur mènangka dhâddhi penasehat è sabbhân ekspedisi penaklukan. mènangka dhâddhi rato, Timur ta' perna terro aghâdhui nyamana Khan. Timur èkennal mènangka prajurit sè jenius, namong kabijakan politikna segghut gagal. Maskè senneng mangkat kaangghuy ekspedisi penaklukan, Timur  ta' perna adhinaaghi aparat pamarènta sé bâḍâ è ḍaèra-ḍaèra sè èkendhâliaghi. Maka jâréya, Timur kodhu ngalaaghi polè wilayah-wilayah sè ella èkendhâliaghi sabellunna mon rèng-orèng rowa aberonta'. Ekspedisi penaklukan èlaksanaaghi saamponna posisi Samarkand kowat bân aman ḍâri bânnya' ancaman.

È bânnya' perrang bân ekspedisi, Timur ampon 35 taon abitthâh. Èdukung sareng pasukan Turki sè èsto, tokoh-tokoh Islam, bân ulama, Timur sajân bhâjheng malébâr wilayah kakobâsaennah. Salèrana malèbâr kakobâsa'anna mangkat ka wilajâh Bârâ’ bân Bârâ’ lao’ sè akadhiyéh Mongol, Laut Kaspia, Ural, bân Volga . Ekspedisi sé ka lao' bân bârâ’ dâjâh sangghup ngalahaghi sadhâjâ propinsi è Persia, è antarana Baghdad, Karballa, bân Irak utara. Ta' heran mon bânnya' kottah bân wilayah sè èkendâliaghi sareng dinasti laèn sè berhasil èkendalikan sareng Timur. Sala sèttong lawan Timur sè palèng kerras panèka Tokhtamysh.

Wilajâh Khawarizmi bân Jata bisa é kowasaéh sareng pasukan Timur è **taon 1380 M** saamponna ngalébâdhi perrang sè abit èlanglang 10 taon. T**aon 1381 M - 1382 M**, Timur ampon ngaollè wilajâh-wilajâh kerajaan Persia akadhi Herat, Masyhad, Sabzavar, Astarabad, Mazandaran, bân Sistan. È **taon 1382 M**, pasukan Timur bisa abhânto Tokhtamysh kaangghuy ngalahaghi Moskow. Tapéh pasukan Tokhtamysh, sè èbhânto, abâli nyerrang pasukennah Timur bân Azerbaijan è **taon 1385 M.** È ḍâlem perrang sè sanget rajâh, kakowadhânna Tokhtamysh akhèrra èpecca' sareng Timur. Timur mimpin pasukan ta’ korang ḍâri 100 ebu sé ajhâlân ratosan mil kaangghuy ngadheppih pasukan mosona,. Ra-kèra 100 èbu pasukanna Timur para’ kelaparannah sè ajhâlân ratosan mil. Ontong, Timur marenta'aghi pasukanna kaangghuy aburu sopajâ è ahèrra bisa ngakan bân pojhur tak ngalamè kalaparan. Pasukan Tokhtamysh akhèrra bisah épakala è wilajâh Orenburg.

È **taon 1398 M**, Timur ngalakonè ekspedisi penaklukan ka India . saléra èpon ngèding jhâ' bâḍâ perrang sataretanan è wilajâh Inḍia. È bâkto jârèya, è Inḍia bâḍâ sèttong karajaan Islam sè èsebbhut Dinasti Tughlaq sè èpimpin sareng Sultan Nashirudin Mahmud. Timur ngèding jhâ' Sultan Muslim Delhi talèbât toleran bân lemma ḍâ' masyarakat Hindu. Timur pas motossaghi kaangghuy aghântéh kakowasaennah  Sultan Delhi. Pasukannah lébât é Songay Indus neng Attock è **tangghâl 24 September 1398 M.** Pasukannah Sultan èpakala kalabân ghâmpang è **tangghâl 17 Desember 1398 M.** Timur nolès tentang penaklukanna è Inḍia neng ḍâlem Tuzuk-Timuri.

Èmannah penaklukan sé neng Delhi pas bâḍa sé matéh perrénah perrang se saongghunah tak parlo ékalakoh. Timur mangkat ḍâri Delhi è **bulan Januari 1399 M.** Oca’na Ruy Gonzales de Clavijo, Timur ngébâ 90 ghâjhâ ḍâri Delhi kaangghuy ngangko’ bâto permata. Saèllana jârèya èghunaaghi kaangghuy maddhek masjid è Samarkand. Ahli sajhârâ parcajâ jhâ' masjid panèka Masjid Bibi-Khanym. Saèllana jârèya, Timur aperrang sareng Yildirim Bayezid I, Sultan karajaan Ustmani, bân Sultan Mamluk ḍâri Messèr. È **taon 1400 M**, Timur nyerrang Armenia bân Georgia. Ollé sataon, Timur nyerrang Baghdad. Ra-kèra 20 èbu orèng matè è serrangan jârèya. Timur sedhâ è **tangghâl 19 Februari 1405 M** bâkto aperrang bân Dinasti Ming .

## Toronannah
**Potranah Timur**

* Umar Shaikh Mirza I – sareng Tolun Agha

* Jahangir Mirza – kalabân Turmish Agha
* Miran Shah Mirza – kalabân Mengli Agha
* Shah Rukh Mirza – kalabân Toghay Turkhan Agha

**Potrénah Timur**

* Aka Begi (m. 1382) – sareng Turmish Agha. Anikah sareng Muhammad Beg, pottrana Amir Musa Tayichiud
** Sultan Husayn Tayyidud.
* Sultan Bakht Begum (m. 1429/30) – sareng Oljay Turkhan Agha. Anikah lu-ghâllunah sareng Muhammad Mirke Apardi, kadukalénah anikah sareng Sulayman Shah Dughlat, 1389/90.
* Sa'adat Sultan – sareng Dilshad Agha.
* Bikijan – kalabân Mengli Agha.
* Qutlugh Sultan Agha – kalabân Toghay Turkhan Agha

**Potrana Umar Shaikh Mirza I**

* Pir Muhammad
* Iskandar
* Rustam
* Bayqara I
** Mansur
*** Sultan Husayn Bayqarah
**** Badi' al-Zaman
***** Muhammad Mu'min
***** Muhammad Zaman Mirza
**** Muzaffar Hussein 
**** Ibrahim Hussein 

**Potrana Jahangir**

* Muhammad Sultan Mirza
* Pir Muhammad

**Potrana Miran Shah** 

* Khalil Sultan
* Abu Bakr
* Muhammad Mirza
** Abu Sa'id Mirza
*** Omar Shaikh Mirza II
**** Zahir-ud-din Muhammad Babur
***** Dinasti Mughal
**** Jahangir Mirza II

**Potrana Shah Rukh Mirza**

* Mirza Muhammad Taraghay – èkennal mènangka *Ulugh Beg* 
** Abdul Latif
* Ghiyath-al-Din Baysunghur
** Ala al-Dawla Mirza
*** Ibrahim Mirza
** Sultan Muhammad
*** Yadigar Muhammad
** Abul Qasim Babur Mirza
* Sultan Ibrahim Mirza
** Abdullah Mirza
* Mirza Soyurghatmish Khan
* Muhammad Juki

## Sombher


Bhângsa:Dinasti Timuriyah
Bhângsa:Persia
Bhângsa:Tokoh