Wangari Maathai

Wangari Maathai panèka aktivis lingkungan, sosial, bân politik Kenya sè èkennal sacara luas polana peranna è dâlem nyambung masalah lingkungan kalabân perjuangan kaangghuy keadilan sosial bân demokrasi. Bâ'na panèka pendiri Gerakan Sabuk Hijau, gerakan akar rumput sè aghâdhui penekanan ghâbây namen ka'-bhungka'an mènangka upaya kaangghuy ajâgâ lingkungan bân kaangghuy mabâli bhâbinè'an è dhisa sacara ekonomi bân politik.

## biografi
Wangari Muta Maathai lahir è tanggal 1 April 1940, è Nyeri, Kenya, bân seda è tanggal 25 September 2011, polana komplikasi kanker ovarium. Bâ'na èpabhâjheng è lingkungan padèsaan è dataran tèngghi Kenya, è dimma hubunganna manossa bân alam tana, alas, bân aèng èngghi panèka bâgiyân dâri kaodhi'ân sabbhân arè. Pangalaman-pangalaman è bâkto ghi' kènè' panèka bhâkal abhânto pemahamanna jhâ' degradasi lingkungan bânnè namong masalah ekologis, namong jhughân masalah sosial bân politik. Maathai nerrossaghi pendidikan tèngghi bân ollè gelar doktor (Ph.D.) è bidang biologi, sè dhâddhiyâghi bhâbinè' sè partama è Afrika Tèmor bân Tengnga sè ngalakonè jârèya. Bâ'na jhughân aghâbây sejarah mènangka kepala departemen binè' sè partama è Universitas Nairobi, prestasi sè signifikan è tengnga dominasi lalakè' sè kuat è akademisi Afrika è bâkto jârèya. Prestasi akademik panèka bhunten namong mènangka tandha keberhasilan pribadi namong jhughân mokka' kasempadhân sè lebbi jhârna' ghâbây bhâbinè' Afrika è pendidikan tèngghi bân kepemimpinan intelektual.

Kasadaran akademik bân sosial Wangari Maathai nemmo ekspresi konkrit kalabân èpaddek Gerakan Sabuk Hijau è taon 1977. Organisasi non-pemerintah panèka fokus dâ' taneman ka'-bhungka'an, pelestarian lingkungan, bân pemberdayaan bhâbinè'an è tingkat akar rumput, khusussa è daerah pedesaan. Kalabân pendekatan berbasis masyarakat, Gerakan Sabuk Hijau mandhâr orèng-orèng otamana bhâbinè'an kaangghuy terlibat langsung dâlem mabâli lingkunganna dhibi'.

## Karirre
Wangari Maathai aktif è Dewan Nasional Bhâbinè'an Kenya (NCWK), organisasi payung ghâbây bhâbinè'an sè abâdâhaghi platform awal ghâbây pengembangan ide-ide sosialna. Lebat NCWK, Maathai molaè ngèmbangaghi pendekatan namen ka'-bhungka'an berbasis masyarakat mènangka rèspons dâ' degradasi lingkungan, kemiskinan, bân beban ekonomi sè ta' proporsional ètanggung sareng bhâbinè'an è dhisa. Hal ka'dinto lahiraghi Gerakan Sabuk Hijau, sè akompolaghi aktivisme lingkungan kalabân pemberdayaan bhâbinè'an bân pendidikan politik akar rumput. Saterrossa, aktivis lingkungan Maathai sajan èkabâ' sareng perjuangan kaangghuy demokrasi bân HAM. Bâ'na dhâddhi sala sèttong lawan sè palèng vokal dâri rezim otoriter Presiden Daniel arap Moi, khusussa parkara korupsi, politik suku, bân pendudukan ruang umum. Sala sèttong lalakon perlawanan sè palèng simbolis panèka oposisi dâ' privatisasi bân konversi Alas Karura, area alas perkotaan sè èperuntukkan kaangghuy proyek-proyek komersial sareng elit politik. Hasèl dâri kritikna, Maathai ngadhep ka penangkapan, intimidasi, bân kekerasan fisik sè èlang-alèng, namong èpon pagghun è dâlem advokasi hubungan antara perlindungan lingkungan bân demokrasi.

Obâ'ân politik è Kenya è awal taon 2000-an mokka' jalan anyar ghâbây keterlibatan Maathai è pamarènta'an. È bulân Desember 2002, èpon èpilih dâ' parlemen Kenya, bân dâri Januari 2003 kantos November 2005, èpon atugas mènangka Asisten Menteri Lingkungan Hidup bân Sumber Daya Alam è pamarèntah Presiden Mwai Kibaki. È posisi panèka, Maathai alako kaangghuy aghâdhui reformasi kebijakan lingkungan, manajemen sumber daya alam sè lebbi transparan, bân partisipasi masyarakat sipil è dâlem pangambilan keputusan publik. Pangakuan sè palèng bhâgus ghâbây karyana è taon 2004, è bâkto Wangari Maathai èberri'i Hadiah Nobel Perdamaian. Bâ'na dhâddhi bhâbinè' Afrika sè partama bân aktivis lingkungan sè partama sè narèma penghargaan. Komite Nobel nyataaghi jhâ' kontribusi Maathai nojjhuaghi cara pembangunan berkelanjutan, demokrasi, bân perdamaian saleng nyambung bân ta' bisa èpèsah.

Salaèn èkennal mènangka aktivis bân politisi, Wangari Maathai jhughân panèka pemikir bân sastrawan. Bâ'na nolès pan-bârâmpan karya penting, è antarana The Green Belt Movement, memoar Unbowed, The Challenge for Africa, bân Replenishing the Earth. Kalabân karya-karya panèka, Maathai aghâbây ide-ide tentang ekologi politik, hubungan antara lingkungan bân kakobâsa'an, bân peran bhâbinè'an dâlem pembangunan berkelanjutan. Menangka bagiyân dâri warisan lembagana, èpon sala sèttong sè maddek Wangari Maathai Institute for Peace and Environmental Studies, sè abâdâhaghi pusat pendidikan, penelitian, bân advokasi lingkungan. Satèya, Wangari Maathai èhormati è sabâbhân dunnya mènangka simbol gerakan lingkungan berbasis masyarakat, hak-hak bhâbinè'an, bân demokratisasi è Afrika, kalabân pangaro sè èpabhâjheng è lowar perbatasan Kenya.

## Sombher