Èlmo

**Èlmo** otabâ èlmo pangataowan panèka sajjhâân sè sistematis sè aghunaaghi metode ilmiah kaangghuy ngèmbangaghi bân ngator pangataowan adhâsar dâri penjelasan bân prediksi sè ampon èbuktèaghi. Èlmo èbâtessèh lingkuppah kaangghuy ngaollè kapastian bân sistematis, objektif, metodis bân universal. 
Èlmo bânnè namong kompolan pangataowan, namong èpadhâddhi dâri teori-teori sè ampon èuji bân ètarèma è sèttong bidang. Dhari perspektif filsafat, elmo èbentuk dâri tello' cabang: ontologi (apa sè èajhâri), epistemologi (carana ngaollè pangataowan), bân aksiologi (tojjuwan bân nilai-nilai èlmo). Sèttong pangataowan bisa èkennal mènangka èlmo manabi èpenuhi tello' unsur panèka. 
Syarat pangataowan: 
1. Objektif: andi’ obyek pangajhârân se jellas tor teptep, bân tojjuwân kaangghuy nyarè kabhendherân objektif. 
2. Metodis: ngangghuy cara-cara otabâ cara-cara tertentu kaangghuy mastèaghi kasah èlmo. 
3. Sistematis: pangataowan èator sacara logis dâlem hubungan sebab-akibat.
4. Universal: kabhenderrân èberlakuaghi umum, sanajân èlmo sosial èadaptasi dâ' konteks.

## Etimologi
Oca’ “èlmo” asalla dhari oca’ arab ‘ilm, artèna tao otaba ngartè. È dâlem aghunaaghi, èlmo bisa èmaksod dâ' pan-bârâmpan bidang akadhi èlmo sosial (pangataowan tentang masyarakat) otabâ èlmo alam (pangataowan tentang alam semesta). 

Èlmo alam bisa dhâddhi kapastian saamponna bidangngah èbâtessèh dâ' hal-hal materi, otabâ psikologi coma bisa memprediksi kalakowan manossa manabi lingkup pamangghina èbâtesi dâ' aspek-aspek umum dâri kalakoan manossa sè konkrit. Mengenai contona panèka, èlmo alam ajhâwab partanya'an saberempah jhâu mataarè dâri bumè, otabâ psikologi ajawab ponapa parabân cocok dhâddhi perawat. 

## Syarat-Syarat Èlmo
Bhidhâ sareng pangataowan, èlmo panèka pangataowan khusus tentang ponapa sè nyebbabaghi sèttong-sèttong bân arapa. Bâdâ syarat ilmiah kaangghuy sèttong hal sè èsebbhut elmo. Sèpat ilmiah mènangka syarat èlmo cè' èpangaro sareng paradigma èlmo alam sè bâdâ sabellunna. 

# Adhil otabâ objektif. Èlmo kodhu andi' objek pangajhârân sè aropaaghi sèttong kalompo' masalah sè andi' sèpat sè padhâ, è dâlem penampilan dâri lowar bân dâlem wujud dâri dâlem. Objek bisa asèpat bâdâ, otabâ bisa bâdâ polana kabâdâ'ân ghi' ta' èuji. È dâlem akaji objek, sè èsarèh panèka kabhenderrân, èngghi panèka panyasuaian antara pangataowan bân objek, saènggâna èsebbhut kabhenderrân objektif; bhunten subjektif èdhâsarraghi dâri subjek peneliti otabâ subjek penunjang peneliti.Universal . Kabendherran, sè kodhu èkaollè panèka kabendherran.
# universal sè umum (ta' asèpat katantoh). Contonah: kabbhi segi tiga andi' sudut 180°. Dhari ka'dinto, universal panèka syarat sè kapèng empa' dâri èlmo. Ru-bhuruh arèya, eèmo sosial ampon ngèdingaghi jhâ' tingkatan umum (universalitas) sè èkandung bhidhâ dâri èlmo alam, èangghep jhâ' objekkah panèka lalakonna manossa. Dhari ka'dinto, kaangghuy ngaollè tingkat universalitas è dâlem elmo sosial, kodhu bâdâ konteks bân katanto jhughân.

## Pemodelan bân teori è dâlem èlmo:
-Model : representasi konseptual sè èghunaaghi kaangghuy ngartè sèttong fenomena.  

-Hipotesis : asumsi awal sè ghi' ta' èbuktèaghi.  

-Teori : kumpulan prinsip sè ajellassaghi fenomena èbâdâ'aghi dâri pangamatan.  

-Hukum ilmiah: generalisasi dâri pangamatan empiris.  

Peran matematika cè' parlona è dâlem sèlmo pangataowan, khusussa è dâlem aghâbây model ilmiah bân analisis data. Matematika èghunaaghi è pan-bârâmpan cabang, tamaso' kalkulus bân statistik, sanajân ghi' bâdâ perdebatan apa matematika dhibi' èklasifikasiaghi mènangka èlmo polana ta' èbâgi dâ' pangujiyan empiris.  

## Èdhâsarraghi filsafat pamangghi tentang èlmo:
- È dâlem filsafat, pangataowan panèka hubungan antara subjek sè onèng bân objek sè èkennal.

- Filsuf akadhi Fakhruddin Ar-Razi ngabâs èlmo mènangka hubungan, è bâkto filsuf peripatetik ngabâs mènangka gambaran sè èkennal lèbât penalaran.

Mazhab Ash’ariyah ngabâs èlmo mènangka sèpat batin sè orèng mampu kaangghuy ngaonèngè sèttong hal, seddheng èlmo panèka aropa’agi bhidhâna orèng se onèng sareng orèng se ta’ onèng.

## Bidang-Bidang Èlmo:

### Èlmo alam

### Èlmo sosial

### [[Èlmo terapan|Èlmo Terapan]]

* Ilmu Komputer dan Informatika
** Ilmu komputer
** Ilmu kognitif
** Informatika
** *Cybernetics*
** *Systemics*
* Teknik dan Rekayasa
** Ilmu biomedis
** Ilmu pertanian
** Teknik listrik
** Teknik pertanian
**

## Sombher

Bhângsa:Èlmo