open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Universitas Darussalam Gontor

**Universitas Darussalam Gontor** (en:***University of Darussalam Gontor***, ar: جامعة دار السلام پاکستان) otabâ èsingkèt UNIDA Gontor, panèka universitas Islam swasta sè èbâdâ'aghi è daerah Ponorogo, Jhâbâ Tèmor, Inḍonèsia. Universitas Darussalam Gontor alaksanaaghi sistem *asrama* kaangghuy nolong lingkungan ajhâr sè efektif bân efisien. Atoro' dâ' tradisi Asrama Islam Modern Darussalam Gontor, UNIDA Gontor ènyata'aghi jhâ' bhâsa Arab bân Inggris èghunaaghi mènangka media pangajhârân bân bhâsa komunikasi ghâbây sakabbhina *komunitas akademik*. Sistem asrama è UNIDA Gontor nolongè kombinasi dhikr (ibadah), pèkkèran (akademik), rassa (seni), bân kegiatan olah raga. UNIDA Gontor ampon ma'anyar dâ' akreditasi è taon 2023 kalabân status *Superior*, èbâdâ'aghi dâri dekrit No. 363/SK/BAN-PT/Ak/PT/V/2023.

## Sejaranah
Universitas Darussalam Gontor ta' bisa èpèsa dâri cita-cita tello' ulama sè maddek Sakola'an Asrama Modern Darussalam Gontor, èngghi panèka K. H. Imam Zarkasyi, K. H. Ahmad Sahal, bân K. H. Zainuddin Fannanie (saterrossa èkennal mènangka Trimurti). Èpaddek kalabân modal dâri tana wârisan dâri orèng towana bân pèssè sè cokop, è taon 1926 lembaga mukka' pamolangan rèndâ sè èsebbhut *Tarbiyatul Athfal èbukka'.* Kalabân somangat orèng sakobengnga Disa Gontor kaangghuy ngajhâri agama, è taon 1936 *Tarbiyatul Athfal* èkembângaghi dhâddhi lembaga pendidikan menengah, èngghi panèka *Kulliyatul Mu'allimin al-Islamiyyah* (KMI).

Sistem pendidikan *Kulliyyatul Mu'allimin al-Islamiyyah* èbâyangaghi kaangghuy ngasèlaghi kader guru Islam, sesuai sareng semangat Trimurti dâri pendiri Asrama Islam Modern Darussalam Gontor, èngghi panèka dakwah lèbât pendidikan. Sistem pendidikan panèka aropaaghi sistem pendidikan terobosan khusus sè èrancang sareng KH Imam Zarkasyi, mènangka hasèl dâri "study safari" è lembaga-lembaga pendidikan Islam terkemuka è bâkto jârèya. Sala sèttong aspek dâri terobosan panèka èngghi panèka integrasi pendidikan agama bân ilmiah: *"100% Agama, 100% Sains."*

Saellana KMI ngalamih parkembangan sè cè' ceppètta, Trimurti ngara'aghi usaha kaangghuy maddek lembaga pendidikan tinggi. Kalabân visi panèka, è taon 1942, program pendidikan tinggi sè èsebbhut *Underbow* bân *Bovenbow* èbukka' mènangka program lanjutan kaangghuy lulusan KMI. Lanjutanna program-program panèka tak ajhâlân polana kondisi panjajahan sè aghâbây ta' bisa ngator dâ' kegiatan pangajhârân sè efektif.

## Sombher
Universitas Riau

**Universitas Riau** (èsingkèt **UNRI**) panèka sala sèttong perguruan tinggi naghârâ è Pekanbaru, Riau, Inḍonèsia. Universitas panèka aropaaghi 10 (sapolo) fakultas kalabân kampus è daèrah Binawidya bân Gobah è Pekanbaru. Samangkèn, Universitas Riau èpimpin sareng Prof. Dr. Hj. Sri Indarti, SE, M.Si.

## Sajjârâh
Kabbhi èmolaè dâri pangaterrona masyarakat Riau bân pamarèntah daèrah kaangghuy andi' universitas negeri. Pangaterro ghâpanèka èkabhuto kalabân maddek Panitia Persiapan Pendidikan Tinggi Riau (P3TR) è Tanjungpinang. Namong, saamponna ibukota Provinsi Riau apinda ka Pekanbaru, panitia èpindahaghi ka kottah panèka. È antarana pelopor pendirian panèka èngghi panèka Kolonèl Kaharuddin Nasution, Datuk Wan Abdurrahman, Soeman Hs., sareng Drs. Sutan Balia.

Dâri usaha kerrassa panitia, èpaddek Yayasan Universitas Riau, bân lahèr Universitas panèka, sè saterrossa ènyamaè Universitas Riau è tangghâl 25 Sèptember 1962, èpakowat polè sareng Keputusan Menteri Pendidikan Tinggi sareng Sains No. andi' duwâ' fakultas, èngghi panèka: Fakultas Perdhâghângan bân Administrasi Negara bân Fakultas Pelatihan bân Pendidikan Guru. È taon 1963, taon salastarèna, Fakultas Ekonomi bân Fakultas Ilmu Eksakt bân Alam jhughân èbukka'. Saterrossa è taon 1964, Fakultas Perikanan èpaddek, saènggâna UR samporna mènangka universitas kalabân duwâ' fakultas *[[eksakta]]* bân tello' fakultas sè ''non-eksakta''.

È taon se pâdâ, Fakultas Pendidikan bân Pembinaan Guru apèsa bân dhâddhi Cabang Pekanbaru IKIP Jakarta. Namong, empa' taon salastarèna (1968), abâli ka Universitas Riau bân èpadhâddhi duwâ' fakultas, Fakultas Pelatihan Guru bân Fakultas Pendidikan, saènggâna bâkto jârèya, Universitas Riau andi' ennem fakultas.

È taon 1981, Fakultas Teknologi Non-Gelar (FNGT) èbukka', kalabân Departemen Ekstensi Pertanian bân Teknik Sipil, sè dhâddhi pendahulu Fakultas Pertanian bân Fakultas Teknik. Dua taon salastarèna, Fakultas Pelatihan Guru bân Fakultas Pendidikan èpadhâddhi Fakultas Pelatihan Guru bân Pendidikan. È taon 1991, FNGT ètotop bân Fakultas Pertanian èbukka'. Ahèrra taon 1994 èpaddek fakultas sè nomer pètto’ èngghi panèka Fakultas Teknik.

Sejarah universitas panèka ampon aobâ, molaè dâlem struktur bân wujud, bân jhughân dâlem *personelna*. Molaè èpaddek (1962) kantos taon 1978, UR aghunaaghi sistem presidium. Tokoh-tokoh è bâbâ panèka ècathet mènangka ketua presidium: Brigadir Jenderal H. Kaharuddin Nasution (1962-1967). Brigadir Jenderal H. Arifin Achmad (1967-1978). Dâri taon 1978 kantos taon 1980, UNRI bisa èkoca’aghi jhâman peralihan dâri sistem presidium dâ’ sistem rektor. Hasèlna, Drs. H.M. Farid Kasmy èangghep mènangka Pemangku Rektor UR; ghi' ta' kantos taon 1980 UNRI andi' rektor sè jellas.

## Sombher
Universitas Hasanuddin

**Universitas Hasanuddin** (èspèk **UNHAS**, aksara Lontara : ᨕᨘᨊᨗᨄᨙᨑᨛᨔᨗᨈᨔᨛ ᨖᨔᨊᨘᨉᨙᨊᨛ ) panèka Universitas Negeri sè bâdâ è Kottah Makasar Sèlatan, Kottah Sulawèsi, èpadhâddhi è tangghâl 1 September 2019 1956. Perguruan tègghi panèka asalla aropa'aghi pengembangan Fakultas Ekonomi, Universitas Inḍonèsia bâkto Bung Hatta ghi' dhâddhi Wakil Presiden. Kampus Unhas asalla èpaddek è Baraya otabâ Kampus Barayya.

È awwal taon 1980-an, bâkto Prof. Dr. Ahmad Amiruddin dhâddhi rektor, Kampus Unhas èpinda’aghi ka Tamalanrea, amarghâ Kampus Barayya segghut banjir bila mosèm ojhân. È bâkto jârèya, Kampus Barayya bâdâ è semma'na kanal, dâddhi para mahasiswa bân dosen kodhu ngangghuy parao kaangghuy maso' ka kamar-kamar kampus.

Kampus Unhas samangkèn aghâdhui 220 hèktar è Tamalanrea, sè aghâdhui bânnya' fasilitas. molaè taon 2022, Universitas Hasanuddin ampon andi' 16 fakultas. Kampus Unhas anyar sè èkhususaghi ghâbây Fakultas Teknik, sè bâdâ è pabrik kertas sè ella èghunaaghi è Kabupaten Gowa, ampon èkembhângaghi bân samangkèn èoperasiaghi. Kampus anyar panèka ampon èghunaaghi molaè taon 2006, sanajjân ghi' èjhâlânaghi renovasi, konstruksi geddhung, bân parlengkapan fasilitas.

Taon mangkèn, Universitas Hasanuddin ngadhebbi tantangan bân areppan anyar, polana Unhas molaè alaksanaaghi statusna mènangka Universitas Negeri kalabân Badan Hukum (PTNBH). molaè taon sè tapongkor, Unhas ampon nguji sistem sè èparèntaaghi sareng pamarèntah èbhârengi polowan PTN laènna.

## Sejarana
Molaè èpaddek resmi Universitas Hasanuddin è taon 1956 è kottah Makassar, è taon 1947 èpadhâddhi Fakultas Ekonomi sè aropa'aghi cabang dâri Universitas Indonesia (UI) Djakarta adhâsar kapotosan Letnan Jenderal Pemerintahan Hinḍia Bhâlandâ Nomor 127 tangghâl Juli 1947. Ta' jellas kapastèyan bân kacapo'an è Makassar bân sekitarna, fakultas sè èpimpin Drs LA Enthoven (Rektor) èbekuaghi bân coma èbukka' polè mènangka cabang Fakultas Ekonomi, Universitas Indonesia è tangghâl 7 Oktober 1953 è bâbâna pimpinan Prof. Drs. GHM Riekerk. Fakultas Ekonomi ongghu-ongghu oḍi’ mènangka pendahulu Universitas Hasanuddin saamponna èpèmpèn sareng ketua pemangku Prof. Drs. Wolhoff bân sekretaris Drs. Mohammad Baga tangghâl 1 Sèptember 1956 sareng peresmian Universitas Hasanuddin tangghâl 10 Sèptember 1956.

## Sombher
Mahabharata

***Mahabharata*** (Dewanagari : महाभारतम्;, IAST : Mahābhāratam , महाभारतम्) panèka sala sèttong dâri duwâ' puisi epik India kuno sè ètolès è bhâsa Sansekerta, sè laènna panèka *[[Ramayana]]*. *Mahabharata* nyarèta'aghi perrang antara Pandawa bân Kauravas (Kauravas) è attas tahta Hastinapura.

*Mahabharata* ngandung bânnya' filsafat bân ibadah Hindu, bân abhâhas Empa' Tojjuwan Odi'na Manossa (12.161). È antarana karya bân carèta sè bâdâ è dâlem *Mahabharata* panèka Bhagavad Gita, carèta Nala bân Damayanti, carèta Satyawan bân Sawitri, carèta Kaca bân Devayani, carèta Resyasrengga, bân rèngkesan *[[Ramayana|Rāmāyaṇa]]*, sè serrèng èangghep mènangka karya dhibi'.

Sacara tradisional, *Mahabharata* èkabâsaaghi dâ' Krishna Dwaipayana Vyasa. Bâdâ bânnya' usaha kaangghuy mabâli perkembangan bân komposisi sejarahna. Kabânnya'an *Mahabharata* èkarang è antara abad ke-3 SM bân abad ke-3 Masehi, kalabân bâgiyân sè palèng towa sè ghi' èkarang èkarang sabellunna taon 400 SM. Kadhâddhiyân asli sè èkabâ' è epos panèka kamungkinan èkaolle antara abad ka-9 bân ka-8 SM. Bentuk ahèr teks èyangghep èkarang è jhâman Gupta (c. abad ka-4 Masehi).

*Mahabharata* panèka sala sèttong puisi èpik sè palèng lanjhâng è dhunnya bân èsebbhut "puisi palèng lanjhâng sè perna ètolès". Versi sè palèng lanjhâng bâdâ lebbi dâri 100.000 *[[Śloka|bait]]* otabâ lebbi dâri 200.000 bhâris (sèttong bait èpadhâddhi duwâ' bhâris), bân prosa sè cè' lanjhângnga. Kalabân ra-kèra 1,8 juta oca', *Mahabharata* aghâdhui ra-kèra sapolo kalè jumlah oca' è *[[Iliad]]* bân *[[Odisseia|Odyssey]]* èkombinasiaghi, otabâ empa' kale lanjangnga *Ramayana*. W. J. Johnson ampon abhândhingaghi peran *Mahabharata* è dâlem sejarah peradaban manossa kalabân Alkètab, karya-karya William Shakespeare, karya-karya Homer, drama Yunani, bân Al-Quran. È dâlem tradisi India, *Mahabharata* serrèng èsebbhut Veda sè kapèng lèma'.

## Sombher
Universitas Negeri Jakarta

**Universitas Negeri Jakarta** (èsingkat **UNJ** ) iyâ arèya sala sèttong perguruan tinggi negeri sè bâḍâ è Jakarta, Inḍonèsia, sè ajhungjhung tèngghi kabhenḍârân.

Universitas Negeri Jakarta ollè ackreditasi "Unggul" aḍhâsar ḍâri sorat keputusan BAN-PT No. 45/SK/BAN-PT/Akred/PT/II/2021. Universitas Negeri Jakarta ènyata'aghi ampon ḍepa' ka sarat-sarat ghâbây pâringkat Akreditasi Unggul kalabân nga'ollè skor 366 bân status akreditasi panèka èyangghuy molaè 2 Pèbruwari 2021 kantos 2 Februari 2026. 

Tangghâl 14 Agustus 2024, èbâḍâ'aghi Peraturan Pamarèntah Nomor 31 taon 2024, Universitas Negeri Jakarta bân Universitas Sriwijaya aoba status ḍhâḍḍhi Universitas Negeri kalabân Baḍan Hokom (PTN-BH).

## Sajhârâ
Saamponna Inḍonèsia marḍhika, pâmarènta Inḍonèsia nga'onèngè kakorangan tenaga pengajhâr è sakabbhina tingkathân bân macem lembaga pendidikan. Ka'angghuy ngatase masalah panèka, pamarènta maḍḍhek bânnya' kursus pâlatèyan ghuru. Ra-kèra taon 1950-an, è tingkatan è attas pendidikan menengah, BI, B-II, bân PGSLP èpaḍḍhek, sè ètugasaghi ka'angghuy nyaḍhiyaaghi ghuru ghâbây sakola'an menengah. 

## Katowa

### Bâkto FKIP Universitas Indonesia

# Prof. Dr. R. Soegarda Poerbakawatja, Dekan FKIP Universitas Indonesia (1961 - 1963)
# Prof. Dr. R. Slamet Iman Santoso, Dekan FKIP Universitas Indonesia (1963 - 1964)

### Bâkto IKIP Jakarta

# Brigjen A. Latief Hendraningrat, Rektor IKIP Jakarta (1964 - 1965)
# Prof. Dr. Maftuchah Yusuf, Ketua Presidium IKIP Jakarta (1966 - 1967)
# Prof. Dr. Deliar Noer, M.A., Rektor IKIP Jakarta (1967 - 1971; 1971 - 1975)
# Dr. Siswojo Hardjodipuro, Pjs. Rektor IKIP Jakarta (1975)
# Prof. Dr. H. Winarno Surakhmad, M.Sc., Ed., Rektor IKIP Jakarta (1975 - 1980)
# Prof. Dr. R. Sudjiran Resosudarmo, M.A., Rektor IKIP Jakarta (1980 - 1984)
# Prof. Dr. Conny R. Semiawan, Rektor IKIP Jakarta (1984 - 1988; 1988 - 1992)
# Prof. Dr. A. Suhaenah Suparno, Rektor IKIP Jakarta (1992 - 1996)
# Prof. Dr. Sutjipto, Rektor IKIP Jakarta (1997 - 1999)

### Bakto Universitas Negeri Jakarta

# Prof. Dr. Sutjipto, Rektor Universitas Negeri Jakarta (1999 - 2001; 2001 - 2005)
# Prof. Dr. Bedjo Sujanto, M.Pd., Rektor Universitas Negeri Jakarta (2005 - 2009; 2009 - 2014)
# Prof. Dr. H. Djaali, Rektor Universitas Negeri Jakarta (2014 - 2017)
# Prof. Intan Ahmad, Ph.D., Plt. Rektor Universitas Negeri Jakarta (2017 - 2019)
# Prof. Dr. Komarudin, M.Si., Rektor Universitas Negeri Jakarta (2019 - 2023; 2023 - 2027)

## Sombher
Universitas Negeri Yogyakarta

**Universitas Negeri Yogyakarta** (èsingkat **UNY**) panèka sala sèttong perguruan tinggi naghara è Inḍonèsia . Kampus otama universitas panèka bâḍâ è Kabhupatèn Sleman, Ḍaèra Istimèwa Jogjakarta. UNY sabellunna panèka bâgiyân ḍâri fakultas è Universitas Gadjah Mada, sè ahèrra abânto' lembaga ḍhibi' sè apèsa sè èsebbhut Institut Keguruan dan Ilmu Pendidikan Yogyakarta (IKIP Yogyakarta).  UNY jhughân ampon èyangghep sala sèttong lembaga pendidikan sè palèng bhâgus è Inḍonèsia, areng-sareng Universitas Pendidikan Indonesia bân Universitas Negeri Malang.   

Universitas Negeri Yogyakarta asalla aropaaghi bâgiyân pengembângan ḍâri Institut Pelatihan bân Pendidikan Guru Yogyakarta (IKIP Yogyakarta) sè èpaḍḍhek mènangka fakultas è Universitas Gadjah Mada, èbâḍâ'aghi dâri PP 37/1950 è tangghâl 23 Jânuwari 1951.   È ḍâlem jhâjhârbâ'ânna, bâḍâ pan-bârâmpan fakultas sè èbâḍâ'aghi è bâbâna IKIP Yogyakarta, èngghi panèka Fakultas Pendidikan (FIP), Fakultas Pendidikan Jasmani (FPD), bân Fakultas Pelatihan dan Pendidikan Guru (FKIP). Aḍhâsar ḍâ’ Keputusan Mentri PDK 92/1962, epaḍḍhek Lembaga Pendidikan bân Pendidikan Guru (IPG), sè saterrossa abhâreng sareng FKIP etugasaghi ngator biḍang èlmo pendidikan. Saterrossa, è tangghâl 3 Jânuwari 1963, Keputusan Prèsiḍèn No. 1/1963 kalowar sè ètemmoaghi ka'angghuy aghâbung FKIP bân IPG ḍhâḍḍhi Lembaga Pelatihan bân Pendidikan Guru Yogyakarta. Pelaksanaan ḍekrit ka'ḍinto nantowagi maḍḍhek Lembaga Pelatihan sareng Pendidikan Guru laènna è pan-bârâmpan kottah, akaḍhi Jakarta, Bandung, bân Malang sè resmi èpaḍḍhek è tanggâl 1 Mèi 1963.

## Sombher
Didong

**Didong** panèka sala sèttong senè rakyat Gayo sè nyampor unsur-unsur tari, vokal, sareng sastra. Didong èmolaè sajjhâk jhâman pamarènta'an Reje Linge XIII. Sala sèttong senèman sè ngabdhiaghi kaoḍi'ânna kaangghuy èjâp ka sala sèttong kesenèan èngghi panèka kaghungnah Abdul Kadir To'et. Kesenèan Didong lebbi èkasennengngè sareng orèng Takengon sareng Bener Meriah. 

## Artè
Bâḍâ sè madhâbu jhâ’ oca’ “didong” paneka semma’ ḍâ’ atèna oca’ “denang” otabâ “donang,” sè ngaghungè artè “nyanyèan sambi alako otabâ kaangghuy mabhunga atè otaba areng-sareng kalabân nyi-munyian". Sareng, sè laèn jhughân madhâbu jhâ’ Didong asalla ḍâri oca’ “din” sareng “dong.” "Din" ngaghungè artè aghâma sareng "dong" ngaghungè artè Ḍa'wah. 

## Perran
Awwâlla didong èghunaaghi mènangka sarana kaangghuy nyebbarghi aghâma Islam lebât saèr. Para Senèman didong bânnè coma nyampaiaghi narasi sè èkasennengngè sareng panonton, namong jhughân ètojjuaghi kaangghuy abhânto panontonna ngartè artena kaoḍi'ân sè ècocokkaghi sareng kanyataan kaoḍi'ânna para Nabi sareng tokoh-tokoh aghâma Islam. È ḍâlem didong èngghi panèka aèssè nilai-nilai aghâma, nilai-nilai estètika, nilai-nilai kebersamaan, sareng salaènna. Ḍâri ka'ḍinto, è ḍâlem ngalakonè didong, ceh otabâ senèman didong bânnè coma kodhu onèng kalabân carèta-carèta aghâma namong jhughân kodhu bisa asaèr, ngaghungè sowara sè nyaman, tor tèngka sè saè. Singkatta, sorang ceh panèka senèman sè jhujhur, sè aghâdhui kaunggulân è sakabbhina aspèk sè ngaghungè kaitan kalabân peranna è ḍâlem nyebbaraghi pangajhârân aghâma Islam. Didong salanjhângnga èlampaaghi è arè-arè aghâma Islam sè rajâ.  

## Perkembangan
È Ḍâlem perkembanganna, didong ampon aobâ, ta' namong èlampa'aghi è arè-arè rajâ Islam, namong jhughân è upacara-upacara traḍisional akadhi akabin, asonnat, abhângon roma, paraya'an panen, nyambut tamoy, sareng salaènna. È ḍâlem ngalakonè didong, orèng sè nampilaghi biasana mèlè tema sè cocok ghâbây upacara sè èlaksanaaghi. Contona, è bâkto akabin, orèng sè adidong bhâkâl nyampaiaghi teka-teki sè èpusataghi ḍâ' atoran adhât akabin. Mèlana, orèng sè adidong didong kodhu ngaghungè pangatawoan sè samporna ḍâ' sakbbhina tentang adhât kabin. Kalabân cara ka’ḍinto, pangataowan masyarakat ḍâ’ kabiyasa’an ka’ḍinto bisa terros èpèyara. Para ceh bhâkal nyarè polè nilai-nilai sè ampon para' èlanga kangghuy kaparlowan senè didong.

## Sombher
Universitas Andalas

Universitas Andalas (biasana è singkat Unand otabâ è gaya è sakabbhina aksara raja) panèka sala sèttong parghuruwân tèngghi negeri Indonesia sè lokasi è Padang, Sumatera Bârâ', Indonesia. parghuruwân tèngghi panèka sala sèttong parghuruwân tèngghi sè palèng kona è lowar Jhâbâ, resmi èbukka' è tangghâl 13 Sèptèmber 1956, sareng Wakil Presiden Mohammad Hatta. È bâkto jârèya, Unand panèka parghuruwân tèngghi sè kapèng empa' sè èresmiyaghi sareng pamarènta Indonesia.Universitas Andalas kadhaddhiyân dâri lèma bellâs fakultas kalabân kampus otamana bâdâ è Limau Manis, Jati, Padang; bâdâ jhughân kampus-kampus laènna è Payakumbuh, bân Dharmasraya.

## Sajârâ
Dâri Evaluasi bân Clustering Lembaga parghuruwân tèngghi adhâsar Kinerja Penelitian sè èluncuraghi sareng Kementerian Penelitian bân Teknologi/Bhâdhân Penelitian bân Inovasi Nasional bulân November 2019, Universitas Andalas adudughi tèngkat empa' antara lembaga pendidikan tèngghi è Indonesia. molaè taon 2016, kampus panèka ampon ètamat'aghi dâlem kluster 1 universitas negeri Kementerian Penelitian, Teknologi, bân Pendidikan Tinggi. È taon 2021, Unand èresmiyaghi mènangka Universitas Negeri kalabân Bhâdhân Hokom (PTN-BH) ka-13 è Indonesia lèbât Pangatoran Pamarènta Nomer 95 taon 2021.

Pangaterrona orèng-orèng Sumatera Bârâ' kaangghuy maddhek parghuruwân tèngghi  ampon bâdâ sâjjhegghâ awwâl abad ka-20. Hal ka'dinto bisa èpahami, èngghi panèka èbâdâna kalompok intelektual bân ulama' sè parduli dâ' pendidikan na'-kana' bhângsa. Nangèng, pamarènta kolonial Bâlândhâ ta’ aparèng kasempadhân sakalè kaangghuy nyadarraghi hal ka’dinto. Pèkkèran ka'ḍinto tombu polè kalabân proklamasi kamardhika'an Indonesia è tangghâl 17 Agustus 1945.

Pangaterro kaangghuy maddhek tingkat pendidikan sè langkong tèngghi è Sumatera Bârâ' bhuru èwujud'aghi è taon 1948 kalabân maddhek ennem akademi: Akademi Dinas Sipil, Akademi Pendidikan Jasmani, Akademi Kadet, Akademi Basa Inggris, ban Sakola’an Inspektur Polisi. Kabbhi ennem akademi panèka bâdâ è Bukittinggi. Saterrossa, kasuksèsan èpadhâddhi akademi ka'ḍinto madâteng yayasan pendidikan sè èsebbhut Yayasan Sriwijaya kaangghuy maddhek Fakultas Hukum Pancasila (BPTHP) è Padang è tangghâl 17 Agustus 1951.

Ètoro'è pimpinan Yayasan Sriwijaya, pamarènta lajhu maddhek Fakultas Pelatihan Ghuru è Batusangkar è tangghâl 23 Oktober 1954, Fakultas Pertanian Negeri è Payakumbuh è tangghâl 30 November 1954, bân Fakultas Kedokteran bân Fakultas Ilmu Eksakt bân Alam (FIA) è Bukitting tangghâl 57 September 1954. Empa' fakultas panèka èresmiyaghi sareng Wakil Presiden Mohammad Hatta. areng-sareng Yayasan Sriwijaya masra’aghi BPTHP dâ’ Pamarènta Provinsi Sumatera Tengnga. molaè jârèya, BPTHP ènyamaè Fakultas Hukum bân Pangataowan Masyarakat.

Lèma' fakultas panèka sè aropa'aghi dhâsar kaangghuy madhâddhiyâghi Universitas Andalas. Amarghâ aropa’aghi parghuruwân tèngghi sè dâ’-adâ’ èpaddhek è Polo Sumatera, Bung Hatta ajhuwâl nyamana Universitas Andalas, ngajuwaghi dâ’ nyamana Sumatera sè èkennal jhughân sareng Polo Andalas.

## Sombher
Universitas Islam Malang

**Universitas Islam Malang,** èsingkat **UNISMA,** panèka universitas Islam swasta è ḍâlem lingkungan Nahdlatul Ulama sè bâḍâ è Kotta Malang, Jhâbâ Tèmor.   UNISMA èpaḍḍhek è tangâal 27 Maret 1981. Rektor Unisma  pèrioḍe 2024-2028 panèka Prof. Drs. H. **Junaidi**, M.Pd., Ph.D. 

## Sâjhârâ
Kampus Universitas Islam Malang (UNISMA) èpaḍḍhek è Kottha Malang è tangghâl 27 Maret 1981 sareng tim sè bâḍâ sanga' orèng.  Tim sè bannya’na sanga’ orèng ngangkat KH Masjkur mènangka Ketua Yayasan UNISMA ban KH Oesman Mansoer mènangka Kanselir UNISMA.  Bâḍâna Universitas Islam Malang èmolaè sareng saḍhâjâ tokoh masyarakat, ulama bân intelektual muslim è ḍâlem lingkungan Nahdlatul Ulama è Kotta Malang. Èmolaè, tokoh-tokoh panèka terro maḍḍhek Perguruan Tinggi Islam. Ḍâlem awujutaghi cita-cita gâpaneka, tangghâl 27 Maret 1981 epaḍḍhek Yayasan Sunan Giri (samangken eoba ḍhâḍḍhi Yayasan Universitas Islam Malang), sè bâḍâ è Jhâlân MT. Haryono 193 Malang.

Maḍḍhekanna UNISMA èmolaè sareng ulama muslim sè atoro’ ideologi Ahlussunnah wal Jama’ah. Para ulama muslim panèka saterrossa setuju ka'angghuy alaksanaaghi manḍat panèka kalabân abhânto Panitia Sembilan, sè ètugasaghi ka'angghuy ngator konsep bân aspek teknis ḍâri rèncana èpaḍhâḍḍhina universitas.

Awwâlna Unisma panèka Fakultas Tarbiyah, sè anḍi’ jhâjhârbâ’ân lanjhâng sabellunna ḍhâḍḍhi sala sèttong fakultasna. Pamaḍḍhekna Fakultas ka'ḍinto èmolaè kalabân èpaḍhâḍḍhi Akademi Pendidikan Islam bân Ilmu Agama (APIA), sè saterrossa ḍhâḍḍhi Fakultas Tarbiyah Watta'lim (FTT) è Universitas Nahdlatul Ulama (UNU).

## Sombher
Universitas Ciputra

**Universitas Ciputra** otabâ **Universitas Ciputra Surabaya** otabâ **UC** panè perguruan tinggi swasta è Sorbhâjâ, Inḍonèsia.  

Universitas Ciputra anḍi' kampus cabang otabâ Program Studi Luar Kampus (PSDKU) è Makassar, Sulawesi Lao', sè èsebbhut *Ciputra School of Business Makassar* otabâ UC Makassar. Kampus panèka kennanga è wilaya Pusat Titik Indonesia (CPI) ﻿Citraland Kota Losari Makassar. 

## Sejhârâ
Perguruan Tinggi panèka èpaḍḍhek è tanggâl 7 Pèbruwari 1990 bân èparèng ijin sareng kementerian lèbât Keputusân Nomer 74DO2006 tangghâl 31 Mèi 2006. UC bâḍâ è UC Town Citra Land, Sambi Kerep, Sorbhâjâ. 

Universitas Ciputra akomitmen ka'angghuy mastè'aghi jhâ' bhân-sabbhân alirân/konsentrasi pangajhâran anḍi' tojjhuwân sè paḍâ ka'angghuy abekkalè bhân-sabbhân mahasiswa ka'angghuy ḍhâḍḍhi *pengusaha* èbâḍâ'aghi ḍâri ke'ahliyân bhân-sabbhân orèng. Pendidikan bân praktèk *Entrepreneurship* èbâgi rata ka sakabbhina alirân/konsentrasi pangajhârân, ḍâri awwâl semester kantos ahèrra.

*Entrepreneurship* aghâḍhui arte sè lebbi jhârna' ḍâri ajhuwâl, mokka', bân ngator usaha polana tamaso' unsur-unsur kreativitas & inovasi, kamampoan ka'angghuy maos kabhutowan pasar (*sensitivitas pasar*) bân akalkolasi *rèsiko* . È jhâman samangkèn, tantangan jhâman sajân kerras, pârsaèng global èka'olle, mèlana *Pengusaha* sè èhasilaghi sareng lembaga pendidikan tinggi koḍhu ḍhâḍḍhi *Pengusaha* intelektual kalabân ka'ahlian è biḍang sè èyajhâri.

Tontoḍhân è jhâman samangkèn adorong pihak kampus ka'angghuy lebbi ngèmbangaghi kualitas è sakabbhina aspek, è antarana panèka tamba'an bân pângembhângani pan-bârâmpan program sè ètabâraghhi ghâbây callon mahasiswa.

## Sombher
Kecapè

**Kecapè** (è ḍâlem bhâsa Inggris: lute) èngghi panèka pakakas musik sennar sè èpettè' kalabân lè'èr (èpècè' otabâ ta' èpècè') sareng bâlâkang sè ḍâlem sè ngalèlèngè rongga sè alobâng, biasana kalabân lobâng sowara otabâ lobâng è bhâdhânna.  Lebbi khusus, istilah "kecapè" bisa èmaksoḍaghi ghâbây instrumèn napaa bhâi ḍâlem kalowarga kecapè Èropa. Istilah panèka jhughân èmaksoḍaghi sacara umumma ghâbây instrumèn sennar sè ngaghungè sennar sè ajhâlân è biḍang sè ajhâjhâr kalabân tabèl sowara (è ḍâlem sistem Hornbostel-Sachs). Sennar èpasang ka pasak otabâ pasak è konco'na lè'èr, sè ngaggungè pan-saponapan macâm mèkanisme motâr kaangghuy mamampowaghi para pamaèn kaangghuy masekken tegangan è talè sabellunna amaèn otabâ malorghâ ketegangan sabelluna amaèn (sè tong-sèttongnga maobgghâ otabâ matoron naḍa talè), saèngghâna bhân-sabbhân sennar èsettèl ka naḍa tertentu (otabâ naḍa). 

Kecapè èpettè' otabâ èpettè' kalabân sèttong tanang è bâkto tanang laènna "fret" (mècè' ka bâbâ) string ka fingerboard lè'èrra. Kalabân mècè' sennar è kennengngan fingerboard sè dhâ-bhidhâ , pamaèn bisa mapènde' otabâ malanjhâng bâgiyân sennar sè agettar, saèngghâna ngasèllaghi naḍa (not) sè lebbi tèngghi otabâ se lebbi rènḍâ.

## Sombher
Universitas Telkom Surabaya

Universitas Telkom Surabaya otabâ Telkom University Surabaya (Tel-U Surabaya) panèka sala sèttong perguruan tèngghi swasta andi'na BUMN sè bâḍâ è dâèrah Kotta Sorbhâja, Jhâbâ Tèmor. Tel-U Sorbhâjâ panèka sala sèttong bâgiyân ḍâri kampus Universitas Telkom sè èkalola bi’ Yayasan Pendidikan Telkom (YPT) sè aghâḍhuwân afiliasi sareng Telkom Indonesia. Universitas Telkom Surabaya sè sabellunèpon panèka perguruan tinggi sè anyama Institut Teknologi Telkom Surabaya (ITTelkom Surabaya) sè èpaddhâk è tangghâl 4 September 2018. Saèrèngnga bâkto, è bulân Desember 2023, ITTelkom Surabaya maso' dâḍi sèttong sareng Universitas Telkom dâḍi Tel-U Kampus Kotta Surabaya. Kampus Universitas Telkom Surabaya bâḍâ è Kotta Surabaya, Jhâbâ Tèmor, kânnângnganèpon è Jhâlân Ketintang No. 156, Surabaya. Universitas Telkom Sorbhâjâ bâḍâ è dâèrah pendidikan *terintegrasi* sè anyama ITEC (Integration Telkom Education Center) panèka kawasan industri Telkom Group sè bâḍâ è dâèrah Ketintang, Surabaya. Universitas Telkom Surabaya bâḍâ è ḍâlem lingkuppha Universitas Telkom sè tamaso' ḍâlem Aliansi Perguruan Tèngghi è bâbâna naunganna Badan Usaha Milik Negara (APERTI BUMN) sareng pan-brâmpan perguruan tèngghi laènna, akadhi Universitas Pertamina, Institut Teknologi PLN, Universitas Logistik bân Bisnis Internasional, bân sè laènna.

Universitas Telkom Surabaya mènangka adâbu jhâ' osaha aparèng kontribusi ḍâ' dâlem kâmajuwanna pendidikan è dâèrah Indonesia bâgiyân Tèmor, otamana ghâbây mamajhu industri maritim, logistik, bân transportasi è Indonesia. Universitas Telkom Surabaya jhughân aghâḍhuwân komitmen ghâbây nyèpta'aghi lulusan sè siyap bersaing è dâ dâlem masa industri 4.0 lèbhât program magang è dâlem Telkom Group.

## Sombher
Universitas Pattimura

**Universitas Pattimura** otabâ **UNPATTI** panèka universitas è Rumahtiga State, Kottah Ambon sè èpaḍḍhek è tangghâl 8 Agustus 1962. È taon 2023, Rektor Universitas Pattimura panèka Prof. Dr. Fredy Leiwakabessy, M.Pd 

## Sâjhârâ
Universitas Pattimura èpaḍḍhek atas prakarsah Dr. JB Sitanala bân pan-bârâmpan tokoh masyarakat sè awujuḍ aghi aspirasi ra'yat ka'angghuy noro' è ḍâlem kâmajuan bângsa bân nâghârâ, khusussa è biḍang pendidikan tinggi bân pârkembhânganna elmo. Yayasan Pendidikan Tinggi Maluku Irian Bârâ èbentu' è tanggâl 20 Juli 1955, èpimpin sareng Cornelis Loppies, sè bisa maḍḍhek Fakultas Hokom è tanggâl 3 Oktober 1956. Tangghâl 3 Oktober 1956 saterrossa ètanto'aghi mènangka ngemoḍhi arè lahèr Universitas Pattimura. Tangghâl 6 Oktober 1959, Fakultas Ilmu Sosial bân Politik èbukka', èterrossaghi sareng èbukka'na Fakultas Pelatihan bân Pendidikan Ghuru è tanggâl 10 Sèptèmber 1961. Ka'angghuy apennuwè syarat-syarat ka'angghuy ḍhâḍḍhi perguruan tinggi negeri, èbukka' ḍuwâ' fakultas ilmu eksak, èngghi panèka Fakultas PertanianKehutanan  bân Fakultas Paternakan è tangghâl 1 Sèptèmber 1963. 

Tanggâl 1 Agustus 1962, Yayasan Pendidikan Tinggi Maluku Irian Bârâ aoba status ḍhaḍḍhi Universitas Negeri kalabân Keputusan Menteri PTIP Nomer 99 taon 1962 tanggâl 8 Agustus 1962 kalabân lema’ fakultas, èngghi panèka:

* fakultas Hukum
* Fakultas Pelatihan bân Pendidikan Guru
* Fakultas Ilmu Sosial bân Politik
* Fakultas Pertanian sareng Kehutanan
* Fakultas Peternakan

Prèsiḍen Soekarno, è Keputusan Prèsiḍen Nomer 66 taon 1963 tanggâl 23 April 1963, ngessahaghi pembentu'ân perguruan tinggi è Ambon sè ènyamaè Universitas Pattimura.

Fakultas Ekonomi èbukka' è tangghâl 15 Sèptèmber 1965,

Fakultas Teknik èbukka' è tangghâl 16 April 1970, kalabân aghâḍhui geḍḍhung-geḍḍhung sè ella èghâbây ḍâri proyek Fakultas Teknologi (FTA) Ambon. È bulân Agustus 1964, Fakultas Pendidikan bân Pendidikan Ghuru aoba status ḍhâḍḍhi IKIP Jakarta, Cabang Ambon kalabân Drs. FFH Matruty mènangka Rektorna. Saterrossa, è tanghâl 16 Sèptèmber 1969, IKIP Jakarta, Cabang Ambon, èpamaso' polè ḍâ' Universitas Pattimura ḍhâḍḍhi ḍuwâ' fakultas: Fakultas Ghuru bân Fakultas Pendidikan. È taon 1974, Fakultas Pâternakan ètambaè sareng Jurusan Perikanan bân nyamana èoba ḍhâḍḍhi Fakultas Peternakan/Perikanan.

Èbâḍâ'aghi Keputusân Prèsiḍen RI Nomor 73 taon 1982 parkara struktur organisasi Universitas Pattimura, samangkèn Universitas Pattimura aghâdhui 9 Fakultas bân Program Pascasarjana, kalabân tingkatan pendidikan Sarjana, Profesional, Magister bân Doktoral.

## Sombher
Universitas Pendidikan Indonesia

Universitas Pendidikan Indonesia (UPI) panèka sala sèttong perguruan tèngghi negeri sè kampus otamana bâḍâ è Kotta Bandung, Jhâbhâ Bârâ’, Indonesia. Molaè taon 2012, UPI aghâḍhuwân status mènangka perguruan tinggi sè èpadhâddhi bi’ pamarènta (PTP), aobâ ḍâri status sabellunèpon mènangka Perguruan Tinggi Negeri Badan Hukum (PTN BH)."

"UPI panèka perguruan tinggi sè aghuna’aghi sistem multikampus, èngghi panèka kalabân ennem (6) kampus sè panyebbhârânna bâḍâ è dhuwâ’ provinsi, Jhâbhâ Bârâ’ bân Banten. Kampus otama UPI ngennengngè è Jhâlân Setiabudhi 229, Bandung. Dhâddhi kampus laènna bâḍâ è Cibiru, Tasikmalaya, Sumedang, Purwakarta, bân Sèrang.

## Asal-osolla
Universitas Pendidikan Indonesia èpaddhek è tangghâl 20 Oktober 1954 è Bandung, èrèsmiaghi bi' Mantri Pendidikan Pengajaran Mr. Muhammad Yamin. Sala sèttong tokoh sè maddekkaghi panèka Prof. Sutan Adam Bachtiar. Molaèpon anyama Perguruan Tinggi Pendidikan Guru (PTPG), èpaddek kalabân latar belakang sejarah partombuwan bângsa, sè nyadarè jâ' osaha adidi' bân nyerdasaghi bhângsa panèka bâgiyân penting dâlem ngèssè kamardèka'an. Pan-brâpan alasân èpaddekka PTPG panèka antara laèn: Sè lu-ghâllu, sarèna Indonesia sampè' kamardèka'anna, bhângsa Indonesia parlo pendhidhikan. Kadhuwâ', parlona èssiyapaghi ghuru sè bermutu bân bertaraf universitas ghâbây ningkataghi kualitas pendhidhikan sè aropa'aghi parintis tarwujuddha masyrakat sè sajhâtora.

Gheddhung otama UPI molae ḍâri puingnga sèttong villa sè anyama Villa Isola, panèka gheddhung bekas paningghâlân bâkto sabellun Perrang Dunnya II. (È dâlem masa parjuwangan alabân penjajah, gheddhung panèka perna èdâddiyaghi markas para parjuwang kamardèka'an). Puing-puing panèka epaddhâgghi polè dhâddhi sèttong gheddhung sè anyama Bumi Siliwangi sè megah kalabân gaya arsitekturna sè asli.

## Sombher
Akademi Angkatan Udara

**Akademi Angkatan Udara Indonesia** (**AAU**) panèka sakola'an pelatihan Angkatan Udara Indonesia è Kabhupatèn Slèman, Ḍaèra Istimèwa Jogjakarta, Inḍonèsia. Akademi Angkatan Udara ngasèllaghi perwira Angkatan Udara Inḍonèsia. Ḍâlem organisasi, Akaḍemi Angkatan Udara bâḍâ è ḍâlem struktur organisasi Angkatan Udara Inḍonèsia, sè èpimpin sareng Gubernur Akademi Angkatan Udara.

Markas Rajâ Akademi Angkatan Udara bâḍâ è Jhâlân Jogjakarta-Solo, Kalasan, Slèman; teppa' è lao'na Bandara Adisutjipto.

Sistem pendidikan Akademi Angkatan Udara atoro' ka sistem Tri Tunggal Terpadu (*Integrated Tri-Single*). Artena, sistem pendidikan ka’ḍinto mencakup pangajhârân, pâlatèyan fisik militèr, tor pâlatèyan, sacara terpaḍu kalaban tojjuwân makalowar para perwira kalabân pangkat Letnan Kaḍuwâ’ sè gaḍhuwân sèfat-sèfat “Tri Sakti Wiratama.”

## Istila Karbol
**"Karbol"** panèka istilah ghâbây taruna Angkatan Udara. Karbol ḍhibi' panèka nyama panggilân sè èpasang ghâbây Laksamana Madya Udara Profesor Ḍokter Abdulrahman Saleh (almarhum). Molaè bâkto èpon mènangka mahasiswa Keḍokteran è " *Geneeskundige Hogeschool te Batavia* (samangkèn "Fakultas Kedokteran, Universitas Indonesia"), èpon èkennal mènangka tong-sèttongna ahli "Fisiologi" è bâkto jârèya è jhâman kolonial pâmarènta Hinḍia Bâlândhâ. Mènangka mahasiswa senior èpon èkennal mènangka orèng sè serius è radiotelegrafi. È jhâman pendudukan militèr Jeppang, Abdurrahman Saleh masang stasiun radio amatir è asrama Salemba è Jakarta. Stasiun radio panèka sanget aghuna ghâbây saḍhâjâ pejuwang gerakan bâbâ tana pemuḍa-pemuḍi Inḍonèsia selama 3,5 taon jhâjhâ'ân Jeppang (è'antarana ènga' Sutan Syarir, Adam Malik, bân ca-kancana). Sâlaèn è kennal mènangka mahasiswa sè ajhâr messin pabrik e jhâman Bâlândhâ è bâkto jârèya è koca' "malarat". Sadhâjâna sè akaè' sareng listrik, è dâlem elmo bân praktek, èkuasai sareng Abdurrahman Saleh.

## Sombher
Institut Seni Indonesia Surakarta

**Institut Seni Inḍonèsia Surakarta** , otabâ ISI Surakarta ( Bhâsa Jawa : ꦆꦤ꧀ꦱ꧀ꦠꦶꦠꦸꦠ꧀ꦱꦼꦤꦶꦆꦤ꧀ꦢꦺꦴꦤꦺꦱꦶꦪꦱꦱꦫꦏꦶꦪꦱꦱꦫꦏꦶꦪꦱn èngghi panèka sakola'an tèngghi naghârâ sè bâḍâ è Jebres, kotta surakarta. ISI Surakarta panèka sala sèttong ḍâri pètto' lembaga kesenian è Inḍonèsia.

ISI Surakarta anḍi' ḍuwâ' fakultas: Fakultas Seni Pertunjukan bân Fakultas Seni Rupa bân Ḍesain, sè bâḍâ è ḍuwâ' kampus: Kampus Kentingan (Kampus Pusat bân FSP) bân Kampus Mojosongo (FSRḌ).

## Sajhârâ
ISI Surakarta èpadhâddhi è tangghâl 15 Juli 1964, mènangka Inḍonesian Karawitan Arts Academy (ASKI) Surakarta. jhâghâna lembaga ka’ḍinto èdhâsarraghi ḍâ’ Kapotosan Mentri Penḍiḍighân sareng Kabudâjâ'ân RI Nomor 068/1964. Èmolaè, manajemenna bâḍâ è bâbâna Ḍirektorat Jenḍeral Kabudâjâ'ân. Adhâsâr ḍa’ Kapotosan Kepresidenan RI Nomor 160/M/1974 sareng Kapotosan Mentri Kabudâjâ'ân Nomor 02/O/1975, pangalola’anna epinḍa ḍâ’ Ḍirektorat Jenḍeral Penḍiḍighân Tèngghi, Kementerian Penḍiḍighân bân Kabudâjâ'ân. Lembaga ka’ḍinto èpaddhek ka'angguy nyaḍiyâ’aghi pangghung ḍâ’ lulusan Konservatori Karawitan Surakarta (Kokar), sè ampon èpaddhek molaè taon 1953 neng è Kepatihan Surakarta. Kokar samangkèn ampon ngalami obâ'ân sè cè' bhâghusna, dhâddhi SMA Karawitan Inḍonèsia Surakarta (SMKI) è taon 1976 bân saterrossa dhâddhi SMA SMK Surakarta 8.

è taon 1988 kalabân makalowarra Kapotosan Mentri Kabudâjâ'ân Nomer 0446/O/1988 tangghâl 12 Sèptember 1988, status Akaḍemi Kesenian Karawitan Inḍonèsia Surakarta (ASKI) èpaongghâ ban nyamana èoba dhâddhi Sekolah Tinggi Kesenian Inḍonèsia (STSI). Mentri sè atanḍatangani Kapotosan panèka Prof. Ḍr. Fuad Hasan. Tangghâl 11 Sèptember 2006, Perguruan Tinggi Kesenian Inḍonèsia Surakarta (STSI) jhughân èpangkat bân èresmiaghi sareng Mentri Penḍiḍighân Nasional, Prof. Ḍr. Bambang Suḍibyo bân èobâ nyamana dhâddhi Lembaga Kesenian Inḍonèsia Surakarta (ISI). Peningkatan panèka èkonfirmasi sareng Paratoran Presiḍen Republik Inḍonèsia Nomor 77 taon 2006 tangghâl 20 Juli 2006.

## Iḍentitas
Lambang ISI Surakarta panèka èntolk mèra kalabân mata emmas è tengnga ḍâina, kopèng emmas, sirip bân bunto'na lumba-lumba, bân sokona elang sè abhâkta buwâna manggis. Èbhârengi ḍâun bân kelopak cempaka, kalabân artè è bâbâ panèka:

èntok artena Penjelajah;

Mata emmas artena pangabasan sè tajem;

Kopeng emmas artena bicaksana è ḍâlem ngeḍingaghi ;

Sirip bân bunto'na lumba-lumba artena kontrol arah;

Manggis artena kajujuran; sareng

ḍâun bân kelopak cempaka aropaaghi panyebaran kaortama'an bân kaghuna'an ghâbây sadhâjâna.

## Kamahasiswa'an
ISI Surakarta panèka inisiator "Partunjughân Tari 24 Jam," sè èlaksana'aghi sabbhân taon è tanghâl 29 April 2007, ka'angghuy mâènga' Arè Tari Dunia. Pentas ka’ḍinto nampilaghi cem-macemma tarian ḍâri cem-macemma wilayah Inḍonèsia tor perwakilan ḍâri pan-saponapan naghara laèn. Arè bâjâng sadhunnya jhughân èraya'aghi sabbhân tangghâl 7 Nopèmber.

## Sombher
Universitas Negeri Padang

Universitas Negeri Padang sè lebbi èkennal kalabân nyama UNP panèka Perguruan Tèngghi Negeri è Padang, Sumatera Bârât, Indonesia, sè èpaddhek è tangghâl 23 Oktober 1954. Universitas Negeri Padang (UNP) rèsmi dâddi Perguruan Tèngghi Negeri Badan Hukum (PTN BH) kalabân ètandatanganè bi’ Presiden Republik Indonesia Joko Widodo Paratoran Pamarenta No. 114 Taon 2021 parkara Perguruan Tinggi Badan Hukum Universitas Negeri Padang (UNP) è tangghâl 25 November 2021. Rektor Universitas Negeri Padang molay tangghâl 5 Jhuwuni 2024 panèka Ir. Krismadinata, S.T., M.T., IPM., Ph.D. Kampus otamana ngennengngè è Jhâlân Prof. Dr. Hamka, Air Tawar, Kotta Padang. Dhâddhi lokasi kampus laènna bâḍâ è Lubuk Buaya, Ulu Gadut, Limau Manis, Kotta Bukittinggi, Kotta Pariaman, Kotta Payakumbuh, Kabupatèn Pesisir Selatan bân Kabupatèn Sijunjung.

È dâlem taon 2011, UNP dâddi sala sèttong ḍâri 28 Perguruan Tinggi Negeri laènna sè ènobataghi bi’ Direktorat Jenderal Pendidikan Tinggi (Ditjen Dikti) mènangka 50 perguruan tinggi sè palèng majhânjhi'aghi è Indonesia, otabâ 50 Promising Indonesian Universities.

È tangghâl 29 Desember 2016, UNP ngala’ akreditasi kalabân predikat A ḍâri Badan Akreditasi Nasional Perguruan Tinggi (BAN PT). Saèrrèngnga bâkto, è tangghâl 20 April 2022, akreditasi UNP onggha dâḍḍi predikat Ongghul.

È tangghâl 17 Agustus 2018, Kemenristekdikti ngomomaghi paringkat 100 rajhâ perguruan tinggi Indonesia nonvokasi taon 2018. UNP bâḍâ è paringkat 26 bân tamaso' dâlem kluster kadhuwâ'. È bulân April 2022, Universitas Negeri Padang (UNP) narèma Akreditasi Ongghul ḍâri Badan Akreditasi Nasional Perguruan Tinggi (BAN-PT).

Mangkèn, Universitas Negeri Padang (UNP) Sumatera Bârât teppa' nyiyapaghi dhibi'na, ghâbây dâddi World Class University (WCU) otabâ Universitas Berkelas Dunnya (UBD) kalabân ngalakoni pangowadhân karjasama kalabân universitas luwar naghârâ.

## Asal-osolla
Universitas Negeri Padang (UNP) panèka hasèl konvèrsi ḍâri IKIP Padang dâḍḍi universitas, sè molaèpon anyama Perguruan Tinggi Pendidikan Guru (PTPG) è Batusangkar. Molaè èpadhek è tangghâl 23 Oktober 1954, UNP ampon ngalamè bânnya’ obâ’ân. È dâlem sajârâ parkâmbangânna, obâ’ân-obâ’ân sè dâḍḍi panèka molaè ḍâri nyama bân kennengnganna, nangèng jhughân status sarta program-program pândhikan sè èpamajhu, acocoghan sareng kabijaghân ghâbây memnuhi tontodhan parkâmbangan pândhidhkan è tana air.

## Sombher
----
Universitas Islam Negeri Imam Bonjol

Universitas Islam Negeri Imam Bonjol (UIN IB, sè sabellunèpon anyama Institut Agama Islam Negeri Imam Bonjol/IAIN IB) panèka sala sèttong perguruan tèngghi kâaghâmaan Islam negeri (PTKIN) è Kotta Padang, Sumatera Bârâ’. UIN Padang èparèngè nyama Imam Bonjol, èngghi panèka asmana sèttong Ulama sarta Pahlawan Nasional Indonesia sè asalla ḍâri Sumatera Bârâ’. Adhasaraghi dâ' dâlem Paratoran Presiden (Perpres) Nomer 35 taon 2017, IAIN Imam Bonjol rèsmi aobâ status dâḍḍi UIN Imam Bonjol.

## Asal-osolla
Universitas Islam Negeri (UIN) Imam Bonjol Padang molaèpon ḍâri sèttong yayasan sè èparèngè nyama Yayasan Imam Bonjol. Yayasan panèka èprakarsâè bi’ Azhari bân kanca-kancana è taon 1962. Yayasan panèka ècatat dâlem Akta Notaris No. 34 tangghâl 19 Februari 1962. È bâkto ghâpanèka, Azhari aghâḍhuwân karep ghâbây abangon pendidikan Islam masyarakat Sumatera Bârâ’ kalabân maddhek Perguruan Tèngghi Islam polana sala sèttong Perguruan Tinggi Islam, èngghi panèka Universitas Islam Darul Hikmah Bukittinggi, ngalamè kemundurân.

Adhasaraghi sajârâna, bâḍâna Institut Agama Islam Negeri Imam Bonjol Padang èmolaè kalabân bâḍâna Fakultas Tarbiyah Padang Cabang IAIN Syarif Hidayatullah Jakarta sè lahèr adhasaraghi SK Mantri Aghâma No. 92 Taon 1963 tangghâl 21 September 1963. Fakultas Tarbiyah panèka sè dâḍḍi cèkal bhâkal èpadekka IAIN Imam Bonjol Padang. Tello' taon saamponna, teppa' tangghâl 29 November 1966, adhasaraghi SK Mantri Aghâma No. 77 Taon 1966 tangghâl 21 November 1966, èrèsmi'yaghi bâḍâna IAIN Imam Bonjol Padang bi' Mantri Aghâma Prof. K.H. Saifuddin Zuhri. Kalabân sapanèka, tangghâl kasebbhut dâḍḍi arè lahèrra UIN Imam Bonjol Padang, sè è bâkto ghâpanèka aghâḍhuwân 4 fakultas bân 5 jhuruasân, èngghi panèka:
* Fakultas Tarbiyah Jhuruasân Pendidikan Aghâma bân Jhuruasân Tadris è Padang,
* Fakultas Syari’ah Jhuruasân Qadha (Hukom Islam) è Bukittinggi,
* Fakultas Adab Jhuruasân Sastra Arab è Payakumbuh,
* Fakultas Ushuluddin Jhuruasân Perbandingan Aghâma è Padang Panjang.

## Sombher
----
Universitas Islam Negeri Mahmud Yunus Batusangkar

Universitas Islam Negeri (UIN) Mahmud Yunus Batusangkar (sabelumma anyama IAIN Batusangkar bân STAIN Batusangkar) panèka Paghuruwan Tèngghi Kaaghamân Islam Naghâri (PTKIN) è Indonesia sè bâḍâ è Batusangkar, Kabupatèn Tanah Datar, Propinsi Sumatera Bârâ', Indonèsia.

## Nyama
Nyama Mahmud Yunus èkala’ ḍâri asmana Rektor pertama IAIN Imam Bonjol Padang (satèya UIN Imam Bonjol Padang), Prof. Dr. H. Mahmud Yunus. È dâlem sajârâna institusi, UIN Mahmud Yunus è Batusangkar pèra’ dâḍḍi cabang Fakultas IAIN Imam Bonjol Padang. Mahmud Yunus dhibi' panèka pottra dâèrah Tanah Datar, sè asalla ḍâri Nagari Sungayang, tak jhâu ḍâri dhuwâ' lokasi Kampus UIN Mahmud Yunus Batusangkar.

## Asal-osolla
Molaèpon, institusi panèka èmolaè ḍâri èpadekka Fakultas Èlmo Tarbiyah Swasta sè ètempattaghi è Kabupatèn Tanah Datar berkat osaha ḍâri Panitia Persiapan Pendidikan Perguruan Tèngghi Agama Islam sè èketowaè bi' Mahyudin Algamar (Bupati Tanah Datar è bâkto ghâpanèka). Kennengnganna kampus panèka kampus Kubu Rajo, Limo Kaum satèya kalabân lèbâr 11.026 M2. Ta' abit, perguruan tèngghi Islam kasebbhut aobâ status dhâḍḍhi fakultas è bâbâna naungânna Perguruan Tèngghi Keislaman Negeri sè palèng semma', èngghi panèka IAIN Imam Bonjol adhasaraghi dâ' Surat Keputusan Menteri Agama RI No. 238, tangghâl 20 Mei 1971. Status fakultas è bâkto ghâpanèka Fakultas Muda bân pèra' bisa ajhâlânaghi pândhidhikan tèngkat Sarjana Ngodâ.

"Lèbhât Surat Keputusan Menteri Agama No. 69/1982, Fakultas Ilmu Tarbiyah cabang IAIN Imam Bonjol panèka onggha statussa ḍâri Fakultas Ngodâ dâḍḍi Fakultas Madya. Kalabân sapanèka, molaè taon 1982, Fakultas Tarbiyah IAIN Imam Bonjol Batusangkar aghâḍhuwân ha' ghâbây ajhâlânaghi parkuliyaan tingkat doktoral kalabân Jhuruasân Pendidikan Agama Islam (PAI). Polana status institusi ampon aobâ dâḍḍi Fakultas Madya, mangkana Fakultas Ilmu Tarbiyah cabang IAIN Imam Bonjol è Batusangkar èwajhipaghi kaangghuy aghâḍhuwân palèng sakonè'na dhuwâ' jhuruasân. È taon akademik 1992/1993, kampus mukkak Jhurusân Pendidikan Bahasa Arab (PBA), sarta è taon akademik 1996/1997, mukkak sèttong jhuruasân polè èngghi panèka Jhuruasân Kependidikan Islam (KI).

## Sombher
Fonologi

**Fonologi** otabâ èlmo sowara panèka èlmo tentang kosa kata sowara (fonem) bhâsa sareng panyebbâranna. Fonologi èarteaghi mènangka pangajhârân bhâsa sè ajhâr monyèna bhâsa sè èhasèlaghi sareng alat oca' manossa. Biḍang pangajhârân fonologi engghi panèka monyèna bhâsa menangka satuan-satuan oca’ se paleng kenè’ kalabân gabungan monyè se abhângon suku kata. 

Asal-usul oca' fonologi, sacara harfiah sèḍerhana, kadhâddhiyân ḍâri kombinasi oca' fon (sè atèna monyè) sarenf logos (sè artena èlmo). È ḍâlem bhâsa Inḍonèsia istilah fonologi panèka aropaaghi asalan ḍâri oca’ Bâlândhâ, èngghi panèka fonologie. 

Bhâsa hakèkatta èngghi panèka monyèna oca' manossa, sè tombu sacara alami. Monyèna oca' manossa èajhâri è ḍâlem fonètik (phonetics), terros cara monyèna oca' manossa ka'rowa abhângon pola (pattern), sareng cara pola-pola kasebbhut noddhuaghi sistem-sistem tertentu sè è ajhâri è ḍâlem fonologi. 

## Fonètik sareng Fonèmik
Fonologi kadhâddhiyân ḍâri ḍuwâ' bâgiyân, èngghi panèka fonètik bân fonèmik. Fonologi bhidhâ sareng fonètik. 

### Fonètik
Fonètik ajhâr dekkamma cara monyèna fonem bhâsa èwujudaghi otabâ èoca'aghu. Fonètik jhughân ajhâr cara lakona organ-organ bhâdhân manossa, otamana sè ahubungan kalabân cara ngangghuy sareng ngoca'aghi  bhâsa. Kalabân oca' laèn, fonètik panèka bâgiyân fonologi sè ajhâr cara monyèna bhâsa èhasèlaghi, otabâ cara sowara bhâsa èhasilaghi sareng saluran vokal manossa. 

Fonètik èbâgi dhâddhi 3 bâgiyân, yakni:

# Fonètik akustik
# Fonètik artikulatoris
# Fonètik auḍitoris 

#### Fonètik Akustik
Fonètik jenis panèka èsebbhut fonetik akustik polana sanget semma' sareng fungsina sistem penḍengaran manossa, khususèpon è ḍâlem arèspon monyèna oca'. Kalabân oca' laèn, monyèna oca' manossa bhâkal èoladhi sacara akustik, è antarana dekkamma tingkat nyarèngnga sowara, dekkamma frèkuènsi, sareng dekkamma tèmpona. 

#### Fonètik Artikulatoris
Fonetik organis otabâ artikulatoris èngghi panèka aparèng monyèna bhâsa sè èhasèlaghi sareng organ oca' manossa. Organ oca' akadhi bibir, colo', sareng jhilâ nyatana bisa èoladhi saèngghâ penḍekatan panèka ahubungan kalabân fisik, maka, fonètik artikulatoris ngaghungè hubungan sè errat sareng fisiologi. 

#### Fonètik Auditoris
Fonètik auditoris engghi panèka aparèng monyèna bhâsa sè ètarèma sareng organ pendengaran orèng sè èajhâk abu-dhâbu. Cara panèka asèpat subjektif, karana bânynya' èpangaro orèng sè mèreng monyèna ka'rowa. Cara panèka èfokusaghi ḍâ' pangarona sowara ḍâ' saraf pendengaran. Pendekatan panèka èpangaro sareng neurologi, polana prosès ollèna monyè lèbât saraf pendengaran malarat èanalisis, maka karana kapanèka, pendekatan kapanèka segghut ta'  èperhatiaghi. 

### Fonèmik
Fonèmik panèka cabang fonologi sè ajhâr monyèna oca' metorot fungsina mènangka sè dhâddhi bhidhâna artè. 

## Unsur-unsur proḍuksi monyè
Bâḍâ tello' unsur penting nalèkana organ oca' manossa ngasèllaghi monyè otabâ fonem, yakni:

* Uḍara - mènangka sè ngateraghi monyè,
* Artikulator - bâgiyân alat oca' sè agerrak, tor
* Titik artikulasi (èsebbhut jhughân artikulator pasif) - bâgiyân ḍâri alat oca' sè dhâddhi titik nyeddhingnga artikulator.

## Sombher
Universitas Tanjungpura

Universitas Tanjungpura sè èsingkat Untan panèka sala sèttong perguruan tèngghi negeri è Kotta Pontianak, Kalimantan Bârâ’, Indonesia. Untan ngennengngè è tengngana kotta bân bâḍâ è sala sèttong jhâlân otamana Kotta Khatulistiwa sè ètandha’è bi’ bâḍâna Tugu Digulis otabâ Tugu Bambu Runcing bân èkennal kalabân sebbhutân Bundaran Untan. È dâlem taon 2023, Universitas Tanjungpura nengghu’i paringkat ka-69 auniversitas palèng saè è Indonesia bân paringkat katèllo’ universitas palèng saè è Polo Kalimantan versi Webometrics.

## Asal-osolla
Universitas Tanjungpura èpaddhek è tangghâl 20 Mei 1959 kalabân nyama Universitas Daya Nasional è bâbâna naunganna Yayasan Perguruan Tinggi Daya Nasional mènangka sala sèttong universitas swasta. Sè maddekkaghi panèka para tokoh politik bân pâmokka' masyarakat Kalimantan Bârâ’, sè èkoordinasiaghi langsung bi' Oevaang Oeraay. È bâkto èpaddhek, universitas panèka aghâḍhuwân dhuwâ' fakultas, èngghi panèka Fakultas Hukum bân Fakultas Tata Niaga. Para tanaghâ pangajhâr è masa-masa kasebbhut èngghi panèka para sarjana bân sarjana ngodâ sè bâḍâ è dâèrah Kalimantan Bârâ’.

Status Universitas Daya Nasional aobâ dâḍḍi Universitas Negeri Pontianak adhasaraghi dâ' dâlem Surat Keputusan Menteri PTIP Nomor 53 Taon 1963 Tangghâl 16 Mei 1963. Nangèng tangghâl parèngadhân panetabbhân status universitas negeri ètetabbhaghi tangghâl 20 Mei 1963 kalabân nyama Universitas Negeri Pontianak bân ètandha’è jhughân bi’ èbukaa'na dhuwâ' fakultas anyar èngghi panèka Fakultas Pertanian bân Fakultas Teknik, sarta obâ’ân nyama Fakultas Tata Niaga dâḍḍi Fakultas Ekonomi.

Acocoghan sareng kabâḍâ’ân politik RI taon 1965, nyama universitas èobâ dâḍḍi Universitas Dwikora (adhasaraghi dâ' dâlem Surat Keputusan Presiden RI Nomor 278 Taon 1965 tangghâl 14 September 1965), sarta nandha’è èbukana Fakultas Ilmu Sosial bân Ilmu Politik (Fisipol).

Ahèrra, nyama Universitas Dwikora aobâ polè dâḍḍi Universitas Tanjungpura (Untan), adhasaraghi dâ' dâlem Surat Keputusan Presiden RI Nomor 171 Taon 1967. Nyama Universitas Tanjungpura panèka èkala’ ḍâri nyama Karajhâ’ân Tanjungpura sè bâḍâ è Kalimantan Bârâ’. Kantos satèya, Untan ampon aghâḍhuwân sanga' (9) Fakultas kalabân jinjâng pendidikan kantos doktoral (S3) sarta aghâḍhuwân Roma Sakè’ Universitas Tanjungpura.

## Sombher