Vandana Shiva

Vandana Shiva panèka sala sèttong pemikir bân aktivis lingkungan sè palèng berpengaruh è dhunnya kontemporer, sè aghâdhui jembatan elmo, etika ekologi, bân perjuangan sosial. Bâ'na èkennal mènangka fisikawan India sè aoba dhâddhi aktivis lingkungan bân sastrawan sè kritis dâ' model pembangunan modern sè eksploitatif. Lahir è tanggal 5 November 1952, Shiva ajhâr fisika kuantum tapè èlang jhâlân akademik konvensional è bâkto ènga' jhâ' krisis lingkungan, kalaparan, bân kemiskinan para petani ta' bisa èpèsah dâri sistem ekonomi global sè nganggep alam mènangka komoditas. Kalabân advokasi, Vandana Shiva nantang dominasi perusahaan multinasional è attas bibit, tana, bân sistem pangan, sè èparcajâ ngancam kedaulatan petani, keanekaragaman hayati, bân kelestarian manossa. Bâ'na maddek bân mimpin bânnya' inisiatif sè aghâdhui pertanian organik, konservasi bibit lokal, bân hak-hak petani kènè', khusussa bhâbinè'an è dhisa. È dâlem rangka pemikiran ekofeminis, Siwa aghâdhui jhâjhârbâ'ân jhâ' eksploitasi alam èbârengngè penindasan dâ' bhâbinè'an, orèng adat, bân kalompo' rentan laènna.

Kalabân akompolaghi elmo, aktivisme, bân kritik moral dâ' kapitalisme global, Vandana Shiva ampon dhâddhi bânnè namong sowara perlawanan ekologis dâri Global Selatan, namong jhughân simbol gerakan alternatif sè aperrang kaangghuy keadilan lingkungan, pangan, bân gender è bâbâna krisis iklim bân ketimpangan global è abad ke-21.

## Kaodi'en
Vandana Shiva èpabhâjheng è sokona Gunong Himalaya, wilayah sè soghi kalabân keanekaragaman hayati bân hubungan sè semma' antara manossa bân alam. Bâ'na panèka pottrana orèng sè ajaga alas bân orèng tane, latar bhâlakang kalowarga sè cè' èpangaro dâ' pamangghi odi'na molaè ghi' kènè'. Lingkungan è bâkto ghi' kènè' aghâbây èbhuna ngèdingaghi jhâ' alam bânnè namong sumber daya ekonomi, namong sistem odhi' sè kodhu èpèyara è dâlem kasaimbangan. Kasadaran panèka salastarèna dhâddhi landasan etika ghâbây sadhaja karya intelektual bân aktivisna.

Sacara akademis, Siwa nerrossaghi jhâlân elmo murni. Bâ'na ollè PhD è filsafat bân fisika kuantum dâri Universitas Western Ontario, Kanada. Namong, katembang nerrossaghi karir mènangka fisikawan teoritis, Shiva mele kaangghuy ngara'aghi pangataowan ilmiahna kaangghuy ngritik model perkembangan modern, sè èparcajâi èrosak ekologi bân èpabhâjheng ketimpangan sosial. Keterlibatan awalna è Gerakan Chipko gerakan konservasi alas non-kekerasan sè èpimpin sareng bhâbinè'an dhisa sè aghâdhui ka'-bhungka'an kaangghuy nyegghâ penebangan panèka titik balik sè makowat orientasina dâ' aktivisme lingkungan berbasis masyarakat.

È taon 1982, Vandana Shiva maddek Research Foundation for Science, Technology and Ecology (RFSTE) mènangka platform advokasi penelitian bân kebijakan sè nantang paradigma pembangunan arus utama. Lebat yayasan panèka, èpon aghâbây kritik sistematis dâ' industrialisasi pertanian, privatisasi sumber daya alam, bân dominasi perusahaan global è dâlem elmo bân teknologi. Upaya-upaya panèka ècapa'aghi dâ' bhângon sè palèng konkrit kalabân èpadhâddhi Navdanya è taon 1991. Organisasi panèka fokus dâ' pelestarian bibit asli, pertanian organik, bân pendidikan petani. Kanjheng samangken, Navdanya ampon maddek lebbi dâri 40 bank bibit è sabâbhân India, sè nolong èbu-èbu petani kènè' kaangghuy ajaga kadaulatan pangan. Nyama Navdanya, artena "sanga' bibit," èlambangaghi keragaman, kelestarian, bân ketahanan dâ' bibit monokultur bân modifikasi genetik (GMO). Organisasi panèka jhughân aghâdhui perdagangan adil bân pertanian berbasis ekologis mènangka alternatif dâ' sistem pangan global sè èksploitatif.

È internasional, Vandana Shiva èkennal polana kampanyena èlabân biopiracy, praktek paten sumber daya biologis bân pangataowan tradisional sareng perusahaan multinasional. Bâ'na aktif nolak paten beras neem bân basmati, sè èangghep mènangka apropriasi warisan budaya bân ekologis masyarakat India lokal. Salaèn jârèya, Shiva panèka kritikus sè tegas dâ' globalisasi ekonomi, Revolusi Hijau, bân lembaga-lembaga global akadhi Organisasi Perdagangan Dunia (WTO), sè èparcajâ'aghi makowat ketergantungan naghârâ-naghârâ berkembang bân maancor sistem pertanian tradisional. È dâlem kerangka ekofeminis, èpon nyambung eksploitasi alam dâ' penindasan bhâbinè'an, petani kènè', bân masyarakat adat, bân ènyataaghi jhâ' keadilan ekologis ta' bisa èpèsah dâri keadilan sosial bân gender.

polana kontribusina, Vandana Shiva èberri'i penghargaan Right Livelihood Award è taon 1993, penghargaan internasional sè serrèng èsebbhut "Alternative Nobel", polana usahana kaangghuy memusatkan bhâbinè'an bân ekologi dâlem wacana pembangunan berkelanjutan.

## Karyana
Vandana Shiva panèka pangarang sè prolifik kalabân lebbi dâri 20 buku tentang lingkungan, pertanian berkelanjutan, bân kritik sistem pangan global. Karya-karyana aghâdhui hubungan antara kaancoran ekologis, kapitalisme perusahaan, bân èlangna kadaulatan petani. pan-bârâmpan buku pentingna è antarana Soil Not Oil (2008) bân Making Peace with the Earth (2012). È dâlem karya-karya panèka, Siwa ngritik pertanian industri berbasis kimia bân bahan bakar fosil bân negghâ'aghi pentingna pertanian organik bân keanekaragaman hayati mènangka landasan ghâbây kelestarian lingkungan bân keadilan sosial. Tema sentral è dâlem tolesanna panèka kedaulatan bibit, hak para petani kaangghuy aghâdhui, namen, bân ngèmbangaghi bibit lokal tanpa kontrol perusahaan. polana advokasi sè konsisten ghâbây bibit bân petani kènè', èpon èjuluki "Gandhi Gandum."

Salaèn nolès, Siwa maddek Bija Vidyapeeth, pusat pendidikan odhi' sè berkelanjutan sè nyebbâlaghhi ide-ide tentang ekologi, demokrasi pangan, bân pangataowan pribumi. Lebat buku-buku bân lembaga-lembaga panèka, pekkeranna ampon cè' pangarona dâ' gerakan kedaulatan pangan global.

## Sombher