Romadon

**Romadon**(bhâsa Arab: رَمَضَانُ, èartè'è Romaḍon,  IPA: [[ramaˈdˤaːna) iyâ arèya bulân ka sanga' ḍâlem kalènḍer Hijriyâ. È bulân rèya, ummat Muslim è dhunnya ngalakonè pasa (*saum*) bân alaksana'aghi *wahyu* sè kapèng sèttong sè toron ka Nabbhi Mohammad mètorot kayâkènna ummat Muslim. Pasa Romadon aropa'aghi sala sèttong ḍâri rokonna Islam. Bulân Romadon *berlangsung* salama 29-30 arè adhâsar ka *hilal*, mètorot pan-brâmpan atoran sè ella ka cathet ḍâlem hadis.

Oca' Romadon asalla ḍâri bhâsa Arab *ramiḍa* otabâ *ar-ramaḍ*, sè artèna panas nyengnga' otabâ kerrèng. Mètorot hokom Islam, pasa è bâkto Romdon panèka wâjib ḍâ' sakabbhina orèng Islam sè ella rajâ, kacowali bâḍâ lang-langngan, akadhi sakè', ajhâlânan, towa, nganḍung, nyosoè, diabetes, otabâ hèd *haid*. Kawâjibhân pasa è bulân Romadon è tepteppaghi è bulân Sya'ban è taon kaduwâ' saamponna hijrana orèng Islam ḍâri Mekka ka Madina. Bulân Romadon èmolaè kalabân tandhâ bulân sabit*(hilal)* kaangghuy tanḍhâ bulân anyar.

E bâkto pasa ḍâri ghu-lagghu sampè' malem, orèng Islam èlarang ngakan, ngènom, tamaso' aroko' apa bhâi, maskè mamaso' bhârang (sèttong hal) bâgiyân bhâdhân sè tabukka' bân ngalakonè *hubungan* lakè binè. Salaèn jârèya, rèng-orèng ka'ḍinto èparenta sopajâ ajhâuwi kalakowan dhusa kaangghuy nyamporna'aghi ghânjhârânna pasa, akadhi ngoca' oca' sè jhubâ' (akadhi ngèna orèng, afitna, abasto, lècèk) bân atokar. Kakanan bân ènomman bisa è sadhiya'aghi sabbhân arè, èngghi panèka sabellunna mata arè terbi' (Sobbhu) sampè  mata arè toron (Magrib). *Pendekatan rohani* (thobhât) bânnya' èpraktèkaghi è bulân Romadon. Apasa mongghu orèng Islam è bâkto Romadon biyasana è bhârengngè kalabân mabânnya' solat bân maos Al-Qur'an.
## Mètorot bhâsa
**Romadon** asalla ḍâri oca' dhâsar **,** sè artèna panas sè nyengnga otabâ cè' panassâ . Orèng Babil (Bhângsa Babilonia), sè bhudhâjâna cè' dominan è ḍâjâna Jazirah Arab, aghuna'aghi kalènḍer Suryacandra (ètongânna taon adhâsar ka bulân bân mata arè *sekaligus*). Bulan kapèng sanga' saengghut ghâgghâr è mosem sè cè' panassâ. Sajjhâk ghu-lagghu sampè' malem, bâto ghunong bân beḍḍhi kapangghâng polana cè' panassâ sè arè romasana lebbi lanjhâng katèmbhâng malem. È bâkto malem, panassâ bâto bân beḍḍhi akorang sakonè’, tapè sabellunna cellep onggu, la bâkto ghu-lagghu. Arèya aulang malolo, sampè' samarèna pan-bârâmpan mènggu bâḍâ *akumulasi* sè cè' panasâ. Arè arèya sè èsebbhut kalabân bulân Romadon, bulân sè cè' panassâ. 

Samarèna orèng Islam aghâbây kalènḍer bulânan, sè rata-rata 11 arè lebbi panḍâ' ḍâri kalènḍer Mata arè, bulân  Romadon ta' malolo teppa' è mosèm panas pole kanta bèyasana. Orèng ngartè 'panassâ' bulân Romadon lebbi *metaforis*. Sabâb è bâkto bulân Romadon , orèng sè apasa segghut gherrungaânna arassa panas marghâna pelka’, otabâ orèng ngarep kalaân bâḍâna bulân Romadon, sadhâjâna dhusa-dhusa sabellunna bhâkal èobbhâr bân samarèna bulân Romadon, orèng sè apasa ta' anḍi' dhusa polè. 

Ḍâri oca’ kasebbhut, oca’ Romadon èghuna’aghi kaangghuy nandhâ’agi bâḍâna rassa panas bâkto orèng aromasa pelka'. Pamangghi laèn ngoca' jhâ' oca' Romadon èghuna'aghi polana è bulân jârèya dhusa è pataḍâ' kalabân amal bhâghus akadhi Mataarè sè ngello' bhumè. Salaèn jârèya, hal kasebbhut èghuna'aghi kalabân amanpaatthaghi momen Romadon sareng orèng Islam sè sèrius kaangghuy malebbhur, ngator olang bân maanyar kakowadhâan *fisik, rohani* bân tèngka, polana panas ngajhâri sèttong hal sè bisa malebbhur *materi* . 

## Sajjhârâ
Sora Al-Baqarah ayât 185 ḍâlem Qur'an anyata'aghi:

Bulân Romadon iyâ arèya bulân toronna  Al-Qur’an kaangghuy pètodhu ḍâ' umat manossa jhughân *penjelasan* sè jhârna’ tentang bhiḍhâna (antara sè bhâghus bân sè jhubâ'). Mèlana sapa bhâi sè bâḍâ è bulân Romadon, kodhu apasa. Sè sakè' otabâ sè bâḍâ è parjhâlânan, maka ta' wâjib apasa tape (kodhu nyerra) sabânnya'na arè sè èlang, è arè laènna bâkto ta' apasa. Alla aberri' kaghâmpangan ka abâ'na bân ta' aberri' ka malaratdhân. Bân nyamporna'aghina bâ'na ka ètongânna bân amoljâ'aghi Alla polana hiḍâyâ sè èparèngngaghi, sopajâ abâ'na bisa asokkor.  

Mètorot hadis, sakabbhina kètab èpatoron è bulân Romadon. *Suhuf Ibrahim, Taurat, Mazmur, Injil,* bân Al-Quran ètoronnaghi è tangghâl 1, 6, 12, 13, bân tangghâl 24 Romadon.  Al-Qur'an pertama kalè ètoronnaghi ka Nabbhi Mohammad è malem Lailatul Qadr, sala sèttong ḍâri lèma' malem ḍâlem sapolo arè ḍibuḍina bulân Romadon.

Maskè orèng Islam pertama kalè apasa è bulân Romadon saamponna 18 bulân saamponna ngallè (Hijra), èngghi panèka è bulân Sya'ban è taon kaḍuwâ' Hijra (624 M), rèng-orèng ka'ḍinto parcajâ apasa bânnè hal anyar bân ampon èkalako sabellunna bi' rèng-orèng kaangghuy ngaolleè taqwa .   Orèng Arab pra-Islam (sabellun Islam) jpaḍâ apasa, tapè è tangghâl sapolo Moharrom kaangghuy nebbhus dhusa bân ajhâuwi masa kerrèng. 

Abu Zanad, sèttong *sastrawan* Arab ḍâri Irak sè oḍi' saamponna Islam èpadhâddhi, sekitar taon 747 M, nolès jhâ' palèng sakonè'na sèttong komunitas Muslim sè bâdâ è al-Jazira (Irak dâjâ *Modern*) araya'aghi bulân Romadon sabellunna maso' Islam.  Mètorot Philip Jenkins, bulân Romadon dââtâng "ḍâri *disiplin* sè ketthat ââri gereja-gereja Suriah".  Tapè, saran ka’ḍinto èdhâsarraghi ka *gagasan orientalis* bahwa Al-Qur’an ḍhibi’ ghâdhuwân asal ḍâri Suriah, sè ètolak sareng para ulama muslim akadhi M. Al-Azami.

## Sombher