Bataha Santiago

Bataha Santiago panèka pangobâsa dâri Sangihe Talaud. Salèrana rato sè kapèng tello’ dâri keraton Manganitu. Nyamana sè lengkap Don Jugov (Jogolov) Sint Santiago ("Bataha" artèna kobâsa). Salèrana èlahèrraghi è dhisa Bowongtiwo-Kauhis, Manganitu, è taon 1622. Salèrana panèka sala sèttong rato sè cengkal è Kapolowan Sangihe sè ta' poron atandatanganè perjanjian dhâghâng sareng Perusahaan Hindia Tèmor Bâlândhâ (VOC).

## Biografi
Salèrana èkèrèm sareng ramana kaangghuy ajhâr è Univèrsitas Santo Thomas è Manila, Filipina, è taon 1666 (è omor 44 taon) bân èsambhât ajhâr empa' taon saterrossa. Saellana abâli dâri Filipina, èpon ènobataghi mènangka rato è keraton Manganitu bân marènta lèma taon.

### Hubunganna sareng VOC
VOC li-bâliyân maksa Santiago kaangghuy atandatanganè kontrak jangka lanjhâng. èpon nolak bân anyataaghi perrang ka VOC. Kontrak sè ètolak tamaso' instruksi kaangghuy maancor taneman cengkèh bân kabbhi bhârang sè èangghep kafir sareng VOC. VOC amanfaataghi Sultan Kaitjil Sibori, potrana Sultan Mandarsyah, kaangghuy ngajhâk Santiago sopajâ atandatanganè kontrak. Namong, Santiago ta' poron atandatanganè. Sultan Kaitjil Sibori molè ka wilayana ta’ kalabân hasèl. hal ka'dinto aghâbây VOC cè' pegghella. Santiago yap-siap ghâbây akibaddhâ. Oca’na sè kalonta, sè èkoca’agi è bâkto makompol para pongghâbâ keraton bân sakabbhina pihak sè noro’ otabâ sè bhâkal noro’ aperrang VOC iyâ arèya “*I kite mendiahi wuntuang ’u seke, nusa kumbahang katumpaeng.*” Artèna sèngko’ bân bâ’na kodhu nyâdiya’aghi pasukan kaangguy aperrang; naghârâ kaulâ kodhu bèbas moso.

## Kapatèanna
Santiago akhèrra èbhâkta ka kantor VOC è Tahuna kaangghuy nègosiasi, namong panèka carana VOC kaangghuy nangkep èpon. èpon èpaksa atandatanganè kontrak laèn. Namong, Santiago pagghun è prinsibbhâ. VOC makompol kelompok tèmba'. VOC nèmbak, tapè tadâ' sèttong peluru sè bisa nyakè'è Santiago. Tako' bân takerjhât, rèng-orèng rowa ngèbâ Santiago ka Tanjung Tahuna bân èghântong.

Sultan Kaitjil Sibori ta’ yakin jhâ’ bhâdhânna Santiago sè ta’ bisa ètembus bisa èpatè’è ngangguy talè. Salèrana marènta'aghi sala sèttong pasukanna kaangghuy mokka' cètagghâ Santiago. Sabellunna mata'arè moncar, alè'na Santiago, Sapela, dâtâng kaangghuy ngala' mayyiddhâ. VOC coma bisa ngala' cètaggha Santiago bân èkobhur è antarana akar ka'-bhungka'an ghâjheng, pan-bârâmpan mèter è attas pantai, ètandhâi kennengngan kalabân tumpukan bâto è Nento è dhisa Karatung-Paghul è taon 1675. Cètaggha Santiago sè èrahasiaaghi ètemmo è taon 1950. Mayyiddhâ èparcajâ èkobhur è kennengngan èksekusi, è kecamatan Santiago samangkèn.

Makam Santiago è Dhisa Karatung abâdâh persegi panjang bân ètotop ghentèng keramik celleng, okoranna 2,5 x 3,25 m. È kobhurânna bâdâ salib, bân tolèsan è bâto nisanna aèssè, “Maskè sèngko’ matè èghântong, sèngko’ ta’ kèra atoro’ ka orèng Bâlândhâ.” È seddhi’na kobhurânna bâdâ kobhurânna alè’na. Komplèk makam panèka ampon èbâliyaghi duwâ' kalè, è taon 1975 bân 1993.

## Penghargaan
Mènangka tandhâ sokkor, patung èpaddhek è Miangas, è perbatasan antara Indonesia sareng Filipina. Asmana jhughân èparèngaghi ka markas Komando Distrik Militèr 1301/Sangihe (Kodim) bân Komando Militèr 131/Santiago (Korem) è Manado, Sulawesi Lao'. è tangghâl 10 novèmber 2023, Joko Widodo aberri' gelar pahlawan nasional ka Santiago.

## Sombher-Sombher