open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ketoprak (kakanan)

**Ketoprak** iyâ arèya kakanan ḍâri Inḍonèsia sè aghuna'aghi ketopa' otabâ lontong mènangka èssèna, ècampor sareng tahu ghuring, bihun, cambâ, bân palappa kacang bân kècap manis. Kakanan rèya omumma èjhâjhâ'aghi sareng orèng èddherrân, otamana è wilajâ Jabodetabek bân Kottha Cirèbon, Jhâbâ Bârâ'. Ketoprak èkennal mènangka sala sèttong kakanan sè ghâmpang ètemmo è wilajâ kottha bân dhâddhi bâgiyân ḍâri kakanan khas Bètawi.

## Asal-osol
Nyama kakanan rèya asalla ḍâri jhâman malarat taon 1930 - 1931 è bâkto jârèya sèttong tokang seni Ketoprak è ḍaèra Krukut Jakarta nyarè tambâ'ân gâji kalabân ajhuwâlân tahu ghuring anguna'aghi kol-pèkol. Orèng sè terro mellèya dh~ghânganna ngolok "*Bang Ketoprak!"* karana kasohorra mènangka sè main Ketoprak, sajjhek jârèyâ kakanan tahu ghuring sè ècampor cambâ bân palappa dhâddhi èsebbhut Ketoprak.

## Èssè bân carana aghâbây

* Katopa' otabâ lontong
* Tahu ghuring
* Bihun
* Cambâ
* Tèmun
* Palappa kacang
* Kècap manis
* Bhâbâng mèra ghuring

Ketoprak bisa ètambâi tellor kella, tèmpè ghuring, otabâ kropo' bân kripik blinjo mènangka palengkap.

## Ghâmbhâr

Berkas:Bogor Ketoprak Indonesian Traditional Food.jpg|Ketoprak Bogor
Berkas:Ketoprak Makanan khas kab.Tegal Jateng dari desa Arjosari,kec suradadi.jpg|**Ketoprak Kakanan khas kab.Tegal** 
Berkas:Ketoprak Boplo.JPG|**Ketoprak Boplo**


## Sombher
Ḍèl-onḍel

**Ḍèl-onḍèl** iyâ arèya seni pertunjukan tradisional Betawi sè segghut bâḍâ è pèsta ra'yat. Ḍèl-onḍèl aropa'aghi simbol bângâtowa otabâ orèng towa sè ros-terrosan ajâgâ ana'na, pnakanna, otabâ orèng dhisa è sèttong kampong.

Ḍèl-onḍèl iyâ arèya boneka rajâ sè tèngghina ra-kèra 2,5 mèter kalabân diameter ± 80&nbsp;cm, èghâbây ḍâri bambu anyaman sè ghâmpang èsambi ḍâri ḍâlem. Mowana ngangghuy topèng, kalabân obu' sè èghâbây ḍâri serat palem. Mowana ḍèl-onḍèl lakè' biyasana ècèt mèra, sè binè' ècèt potè. Ḍèl-onḍèl bânnya' sè paḍâ bi' kennengngan sè laèn.

## Asalla
Ḍèl-onḍèl otabâ barongan raksasa panèka tokoh sè èlang ḍâri drama tari Reog versi Wengker dâri Ponorogo. Ḍèl-onḍèl aropa'aghi pasangan roh kalabân bhâdhân sè rajâ, namong polana aganggu parjhâlânanna Singo Barong, rèng-orèng panèka èsompa'aghi dhâddhi gagak bân merra' sè rajâ. Namong, è bâkto pamarenta'an Bathara Katong, rèng-orèng sè korang penting èpaèlang.   

## Sombher
Patung Ḍirgantara

**Monumèn Patung Ḍirgantara**, sè lebbi èkennal mènangka **Patung Pancoran**, iyâ arèya sala sèttong monumèn patung è Jakarta. Monumen panèka bâḍâ è ḍaèra Pancoran, Jakarta Lao'. Teppa’ e aḍâ’na kenengan kantor Wisma Aldiron Ḍirgantara, sè sabellunna aropa’agi Markas Angkatan Udara Indonesia. Posisi sè stratègis panèka polana aropa'aghi gerbang maso' ka Jakarta ghâbây pengunjung sè ghi' buru toron è Bandara Halim Perdanakusuma.

Pèkkèran awwâl ghâbây patung panèka ḍâteng ḍâri Prèsiḍèn Sukarno, sè terro aghâbây patung sè èkhususaghi ghâbây penerbangan otabâ keḍirgantaraan Inḍonèsia. Patung panèka ngabâsaghâghi orèng angkasa, sè abâkkèlè semangat rèng-orèng Inḍonèsia sè bangal ajhâlân-jhâlân è angkasa.

## Sombher
Kerak Tellor

Kerak Tellor panèka kakanan tradisional ḍâri Jakarta (Betawi). È kaghâbây ḍâri bhârras plotan celleng, tellor ajâm otabâ ètèk, ebi (oḍâng kerrèng accèn), rendang ghuring, bân èpalappaè kalabân è campor nyiyor pangghâng, cabbhi mèra, galangal, jhâi, konyè', serrè ghiling, sa'ang ghiling, bujâ, bân ghulâ. Kerak Tellor èsadiya'aghi è arè-arè kerrèng. Bâ'na bisa nemmonè è sakalèlèngnga Kottha Towa (Kottha Lambâ') è Jakarta Bârâ'. Sacara historis, Kerak Tellor èmolaè jhâman kolonial Bâlândhâ, bân ta' èsangajâ è kaghâbây sareng orèng Betawi è taon 1920-an. Kakanan panèka cokop èkasennengngè sareng bânnya' orèng Betawi.

## Sajârâ
Kerak Tellor è kaghâbây è taon 1920-an sareng kalompo' orèng Betawi sè oḍi' è daèrah Menteng ﬁcana Jakarta Tengnga. Aḍhâsar ḍâri bânnya'na nyiyor è daèrah kasebbhut, orèng Betawi nyoba' aola dhâddhi cem-macem kakanan. È bâkto jârèya, Gubernur Jakarta Ali Sadikin molaè makennal kaistimèwa'anna Betawi ka'ḍinto. Saterrossa, Kerak Tellor dhâddhi bânnya' ètemmo sabbhân arè è pan-bârâmpan daèrah è Jakarta. È taon 1970-an, orèng Betawi molaè ajhuwâl jhân-jhâjhân panèka è seddhi'na Tugu Nasional (Monas). È bâkto jârèya, bânnya' orèng Betawi molaè aghâdhui ka'-bhungka'an nyiyor Jakarta mènangka ḍhâsar ḍâlem kakanan tradisional Betawi akadhi soto Betawi, nasè' uduk (tajhin nasè'), bân kerak tellor dhibi'. È jhâman panjhâjhâ'ân Bâlândhâ, kerak tellor panèka kakanan sè larang bân ghun bisa èkakan sareng orèng-orèng tèngghi. Saterrossa, orèng Betawi molaè kalowar bân nyaḍiyâ kerak tellor kalabân arghâ sè modâ, saèngghâna bisa èkakan sareng sakabbhina orèng.

## Artè
Artèna ḍâri kerak tellor èngghi panèka kapemimpinan èyattas parbhidhâ'ân sèfat individu sè bâḍâ è bâbâna. Bhidhâna individu panèka saterrossa èpasèttong sareng katua, sè èbekkèlè sareng tellor, sè manyèttong palappa bân bumbu.

## Sombher-sombher
Hantu ḍâlem bhudhâjâ Melayu

Bâdâ bânnya' mitos hantu Melayu (Melayu: Carèta hantu Melayu; Jawi: هبو ملايو), rèkarènah kaparcajâ'ân animisme konah sè ampon èbentu' sareng kosmologi Hindu-Buddhâ bân pangarona Muslim, è naghârâ-naghârâ modern Brunèi, Inḍonèsia, Malaysia, bân Singapura bân jhughân è antara parantauan Melayu è naghârâ-naghârâ Asia Tèmor Lao' sè semma'. Oca' umum kaanghuy hantu panèka hantu, sè anḍi' bânnya' macem. Bâdâ konsep hantu akadhi *vampir* binè' Kuntilanak bân penanggal sè èkennal è sabbhân wilayah. Maskè kaparcajâ'ân tradisional ta' ngangghep sakabbhinah hantu panèka mahlok jahat, bhudhâjâ populèr Malaysia kabânynya'an akategoriaghi kabbhi mènangka macemma jin sè jahat.

## Sajhârâh
Keyakinan tradisional mènangka hantu amolaè ḍâri animisme prasejarah. Namong, wilayah panèka ampon abit aghâdhui kontak sè lowas sareng kabhudhâjâ'ân laèn, bân panèka ampon apangaro ḍâ' bentu'na pan-bârâmpan legenda panèka. Hubungan dhâghâng asareng India lao' bân Cènah ampon èmolaè pan-bârâmpan abad sabellunah masèhi, sabâgiyân rajânah abhânto bhudhâjâ bân carèta rakyat lokal. Aghâma-aghâma India, èngghi panèka Hindu bân Buddhâ, ampon ce' aberri'na pangaro è Asia Tèmor Lao'.

Islam jhughân èkennalaghi ḍâri India, bân ampon dhâḍḍhi aghâmâ sè dominan è Jhâbâ bân Somattra è ahèr abad ka-16. Kaparcajâ'ân Muslim apang tompang bân acampor sareng pangaro bhudhâjâ bân aghâmâ sè ampon bâḍâ, katèmbhâng èbâsmi saḍhâjâna. Sala sèttong contona panèka festival Mandi Safar, sè asalla aropaaghi praktèk Hindu Tamil sè orèng-orèng mandi è tasè' otabâ songay bân ngalakonè upacara sè mabhârsè bân ajâgâ ḍâri panyakèt bân bhâlâih, bân sè jhughân afungsi kaangghuy ngennallaghi ḍâ' para ngangodhâḍân sè siap akabin. Saellana dâtengnga Islam, paraya'an panèka èparèngi artè anyar mènangka paraya'an kaangghuy araya'aghi kabârâs'ânna Muhammad dâri panyakèt. Ritual panèka ampon abit ènyataaghi èlarang sareng para ulama Singapura bân Melayu kalabân alasan jhâ' ritual panèka èlarang sareng ajhârâ Islam, namong praktèk panèka ghi' terros alanjut è ḍâlem sa toh-bâktoh è Malaysia bân Indonesia.

## Kaparcajâân tradisional
Menorot kaparcajâ'ân tradisional Melayu, jiwa manossa (roh otabâ èssèna) panèka okoranna jempol bân ngaton mènangka bhângon kènè'na bhâdhân (sarong otabâ selongkop) è tempatta sè bâḍâ.

## Sombher
Longnü

Longnü (Bhâsa Cèna kona : 龍女; Bhâsa Cèna biyasa: 龙女; pinyin: Lóngnǚ; Sansèkerta: nāgakanyā; Bhâsa Viètnam: Long nữ), èartè'aghi mènangka *Dragon Maiden*, èbhârengè Sudhana èangghep mènangka *acolyte of the bodhisattva Guanyin* (Avalokite Avalokites) *in Buddhism Handhv*a. Kehadiranna è ikonografi Guanyin èpangaro sareng sutra tantra sè araya'aghi bhângon esoteris Amoghapāśa bân Guanyin Seribu-Senjata, sè nyebbhuttâghi Longnü nyaḍiyâ'aghi Guanyin motèara sè ta' èarghâi mènangka sokkor ghâbây Guanyin sè èntar ka karaton Rato Naga è bâbâna tasè' kaangghuy ngajhâri juru salameḍḍhâ.

Taḍâ' sombher-shomber kètab soccèh sè nyambhungaghi Sudhana bân Longnü kalabân Avalokiteśvara è bâkto sè paḍâ. Bâḍâ pendapat jhâ' para pangawal panèka *representasi* ḍâri `duwâ' teks Mahāyāna otabâ Sotrah Teratai bân Sotrah Avatamsaka, sè aghâmbhâraghi tong-sèttongah Longnü bân Sudhana.

Ghâmbhârân Longnü bân Sudhana kalabân Avalokiteśvara bisaos èpangarowè bi' Yunü ("Jade Maiden") bân Jintong ("Golden Youth") sè kaḍuwâ'na muncul è ikonografi Yu Huang Da Di. Orèng jarèya èghâmbhâraghi mènangka pottrana Long Wang (Cènah tradisional: 龍王; Cènah sèderhana: 龙王; pinyin: Lóng Wáng; Sansekerta: nāgarāja) sè aomor bâllu' taon ḍâri Tasè' Tèmor.

## È Lotus Seroja
Longnü èghâmbhâraghi è ḍâlem Bab 12 Lotus Sottrah (Skt. Saddharma Puṇḍarīka Sūtra) mènangka orèng sè possa' kalabân hèkmat bân ngaollè pencerahan instan. È ḍâlem Sottrah Teratai, Manjuśrī Bodhisattva acaca parkara abâ'na, èngghi panèka:

*Perna bâdâ pottrana rato naga Sāghârâ sè ghi' aomor bâllu' taon. Bâbinè’ jârèya bijjaksana, pèkkèranna tajhem, bân tao kalabân bhâghus sakabbhina kamampowan bân lalakonna mahlok oḍi’. Orèng jarèya la ollè kakowadhân kaangghuy ngingaèh. Abâ'na nyimpen sakabbhina arta rahasia ḍâri Buddhâ sè ḍâlem, maso' ka meditasi sè ḍâlem, bân sangghup abhiḍhâ'aghi sadhâjâ dharma. Abâ'na langsung ngasèllaghi pèkkèran pencerahan (Skt. bodhicitta) bân ampon napa' ka tahap ta' ngalamih kamundurân. Orèng rowa anḍi' kabijaksana'an sè ta' èlèng-alèngè bân mèkkèrè mahlok oḍi' kalabân tarèsna akadhi ana'na dhibi'. Kabeccè'ânna samporna. Pèkkèran bân panjelasanna cè' alossa bân lowas, possa' kalabân rasa sayang bân nèser. Orèng rowa anḍi' pèkkèran sè harmonis bân la ollè pencerahan. Namong, morèd Buddha Sāriputta, Sravaka, ta' parcajâ jhâ' orèng binè' bisa ngaollè ka-Buddhâ'ân. mènangka bâlessân, nāga bâbinè ghâpanèka aberri' mutèara ka Buddhâ, sè alambangaghi oḍi'na bân ègona, bân Buddha ampon narèma.*

## Sombher
Balai Kartini

**Balai Kartini** iyâ arèya pusat konvensi bân pameran sè bâdâ è lao'na Jakarta. Balai Kartini èkobâsaè 45.673,71 m2 bân èpadhâddhi dâri aula ala teater sè èlingkar, ruang pameran, ruang VIP sè lebar bân ruang lobi utama, bân 6 ruang rapat sè bisa èkonfigurasi ghâbây ècocokkaghi ghâbây syarat acara tertentu. Balai Kartini bânnya' èghunaaghi kaangghuy bânnya' acara, baik kaangghuy acara hiburan, konser musik, pameran, pameran kerjâ, seminar bân simposium, bân acara pernikahan.

## Sombher
Kicir-Kicir (nyanyiyan daèrah)

Kicir-Kicir panèka nyanyiyan daèrah Betawi ḍâri Jakarta.

## Sajârâ
Nyanyiyan Kicir-Kicir ka'ḍinto saongghuna kalowar ḍâri aḍhât nusantara, otamana pangaro ḍâri pantun melayu bân syi'ir. Hal kasebbhut ètengghu ḍâri lirik nyanyiyan ka'ḍinto sè takaè' sareng rima, jumla suku okara, bân larik para' paḍâ'âh sareng pantun bân syi'ir. È larik sè kapèng sèttong bân ḍuwâ' sabbhân bait-dhâ aèssè sampiran bân è ḍuwâ' saellana bâḍâ èssè. Hal ka'ḍinto sè nandhâ'aghi jhâ' nyanyiyan ka'ḍinto panèka ongghâ'ân ḍâri bentu' pantun bân syi'ir. Budhâjâ Betawi lakar bâḍâ hubungânna kalabân budhâjâ Melayu bân Tionghoa. Mèlana ḍâri panèka, masyarakat  bhâkal nèngghu hal-hal parsèttongan budhâjâ Melayu bân Tionghoa è pan-bârâmpan otabâ sabâgiyân rajâ produk budhâjâ Betawi, sala sèttongnga lèbât nyanyiyan daèranna.

## Lirik
*Kicir kicir ini lagunya*

*Lagu lama ya tuan dari Jakarta*

*Saya menyanyi ya tuan memang sengaja*

*Untuk menghibur menghibur hati nan duka*

*Burung dara burung merpati*

*Terbang cepat ya tuan tiada tara*

*Bilalah kita ya tuan suka menyanyi*

*Badanlah sehat ya tuan hati gembira*

*Buah mangga enak rasanya*

*Si manalagi ya tuan paling ternama*

*Siapa saja ya tuan rajin bekerja*

*pasti menjadi menjadi warga berguna*

## Sombher-sombher
Topèng Betawi

**Topèng Betawi** iyâ arèya sala sèttong kesenian tradisional orèng Betawi sè èkembângaghi è Jakarta.  Seni rèya bâḍâ penampilan tari, musik, komedi, bân drama. Pertunjukan Topeng Betawi ngatorragi careta-caretana orèng Betawi sè èsampayagi lèbât tari tor drama. Èkoca'aghi *tarian topèng* polana è pan-bârâmpan bâgiyân penampilan, para penari ngangghuy topèng è bâkto ngamèn, bân orèng Betawi lambâ' parcajâ jhâ' topeng anḍi' kakowadhân magis.  

## Sajhârâ
Topèng Betawi sè kapèsân èghâbây sareng Mak Kinang binti Kinin bân Kong Djiun bin Dorak è taon 1918,    èilhami ḍâri tarian Topèng Cirebon .  Tari rèya molaè bâḍâ è masyarakat Betawi è pinggiran Jakarta (Betawi Ora).  Mak Kinang bân Kong Djiun anḍi' ana' tello' ya'ni Bokir, Dalih, bân Kisam sè saterrossa maddhek studio Topeng Betawi dhibi': Setia Warga (Bokir), Kinang Putra (Dalih), bân Ratna Sari (Kisam).  Sampè' samangkèn angghutana studio Topèng Betawi sè ghi' afamili. 

## Sombher
Kalijoḍo

**Kalijodo** iyâ arèya taman omom è Jhâlân Kepanduan II, Dhisa Pejagalan, Kacamadhân Penjaringan, Jakarta Ḍâjâ, è pengghirrâ Terusan Banjir Bârâ'. Taman panèka bâḍâ è lowas 3,4 hèktar bân èresmiyaghi sareng Gubernur DKI Jakarta, Basuki Tjahaja Purnama, è tangghâl 22 Pèbruwari 2017.

Secara umum ḍaèra-ḍaèra sè èyangghep Kalijodo èngghi panèka RT 001, RT 003, RT 004, RT 005 sareng RT 006 e RW 05, Kecamatan Pejagalan. Arèa panèka èkennal mènangka kennengngan malem bân prostitusi ghâbây orèng-orèng sè bâbâ. Arèya dhâddhi kalonta polana èsorot è ḍâlem carèta bân filem Ca Bau Kan, bân jhughân dhâddhi sasaran ègusur è bâkto pamarenta'an Gubernur Basuki Tjahaja Purnama (Ahok). Saellana ègusur, ḍaèra Kalijodo èyoba dhâddhi sala sèttong kennengngan umum sè terpadu, ramah keluarga bân anak è Jakarta.

## Sombher
Roti bhâjâ

Roti bhâjâ panèka kakanan Betawi aropa roti manis abentu' bhâjâ. Roti bhâjâ bâḍâ terros è upacara kabinan bân kenduri traḍisional Bètawi.

## Sajhârâ
Sajhârâ roti bhâjâ èmolaè bâkto bhângsa Èropa ḍâteng ka Batavia. Lambâ', orèng Èropa ngoca' tarèsnana kalabân aberri' kembhâng ḍâ' orèng sè èkatarèsna. Mangkana, orèng Betawi mèkkèr ka'angghuy aberri' bhârâng mènangka tandhâ rassa tarèsnana. Bâkto jârèya, Batavia anḍi' 13 songay sè nyebbar lowas bân bhân-sabbhân songayya bâḍâ bhâjâna. Orèng Betawi jhughân tao kadhiponapa carana bhâjâ oḍi' sè coma akabin sakalèyan saomor oḍi'na bân ta' bisa akabin sareng bhâjâ laènna, maskè pasanganna matè otabâ èlang. Mangkana,  orèng Betawi aghâbây roti abentu' bhâjâ mènangka ngabâlâ rassa tarèsnana, akadhi orèng èropa sè aghuna'aghi kembhâng ka'angghuy ngabâlâ tarèsnana.

Orèng Betawi parcajâ jhâ' roti bhâjâ coma akabin salakèyan, maka roti nèka èkaparcajâ anndhâi *kesetiaan.* È bâkto kabinan, roti èsabâ' è seddhi'na mantan binè' bân tamoy, arèya nandhâ'aghi karakter bân sèpat orèng lakè'. Bhâjâ èyangghep asèpat sabbhâr (bâkto aḍântè' kakananna. Tapè, samangkèn ma'na bhâjâ aobâ dhâddhi hal sè jhubâ', akadhi bhâjâ juḍi, bhâjâ ngènom (mabu') bân bhâjâ dhârâ' (orèng sè a mata karanjhâng).

Mènangka bâghibâ, roti bhâjâ biyasana èghibâ sapasang. Kadhâng, bâḍâ jhughân sè ètambâi roti bhâjâ okoran kènè' sè aghâmbhârraghi ana'na bhâjâ kasebbhut bhâkal èhiyas kalabân pita na-bârna.

## Sombher
Jali-Jali (nyanyiyan ḍaèra)

"**Jali-jali**" otabâ "**Si Jali-jali**" panèka nyanyiyan ḍaèra Betawi ḍâri Jakarta, Indonèsia. Nyanyiyan nèka asalla ḍari okara buwâ Jali. Nyanyiyan jali-jali sè panèka sala sèttong khasanah nyanyiyan ḍâri Betawi ka'ḍin, asal-osolla èkaparcajâ lahèr, èkembhângaghi sareng kaom Cèna parana'an Jakarta lèbât nyanyiyan tradisionalla gambang kromong, sè pas dhâddhi nyanyiyan khas Betawi.

Lèbât biola sè èkamaèn, nyanyiyan panèka èpakennal sareng M. Sagi sè aropa katua orkès kerontjong M. Sagi è taon 1942, polana kentel kalabân budhâjâ Betawi nyanyiyan jali-jali pas dhâddhi nyanyiyan ra'yat Betawi. È taon sè paḍâ, è bâgiyân pamokka' nyanyiyan panèka è kanyanyi sacara ot-nyaodhân antarana orèng binè' bân orèng lakè'.

## Lirik
*ini dia si jali-jali*

*lagunya enak lagunya enak merdu sekali*

*capek sedikit tidak perduli sayang*

*asalkan tuan asalkan tuan senang di hati*

*palinglah enak si mangga udang*

*hei sayang disayang pohonnya tinggi pohonnya tinggi buahnya jarang*

*palinglah enak si orang bujang sayang*

*kemana pergi kemana pergi tiada yang m’larang*

*di sana gunung di sini gunung*

*hei sayang disayang ditengah tengah ditengah tengah kembang melati*

*di sana bingung di sini bingung sayang*

*samalah sama samalah sama menaruh hati*

*jalilah jali dari cikini sayang*

*jali-jali dari cikini jalilah jali sampai di sini*

## Artè
Akadhi nyanyiyan sè laèn sè asalla ḍâri Betawi, lirik jali-jali panèka pantun sè èkaè' sè èpasèttong sareng nada bân nyanyiyan riyang sè aghuna ghâbây mabhunga atè sè seddhi. È sabbhân-sabbhân bait, bhâris sè kapèng sèttong bân ḍuwâ' ghun sampiran, tor bhâris katello' bân kaempa' panèka pessenna.

## Sombher
Bhâjâng kolè' Betawi

**Bhâjâng kolè' Betawi** iyâ arèya bhâjâng ḍâri Jakarta. Bhâjâng rèya anḍi' hubungan bi' Jhâbâ  khosossa Banyumas.  È ḍâlem Dalam daftar Penetapan Warisan Takbenda Indonesia sè èterbitaghi sareng Kementerian Pendidikan bân Kebudayaan, Bhâjâng rèya èkategoriaghi mènangka seni pertunjukan sè para' èlang. 

## Sajhârâ
Sajhârâna bhâjâng bâḍâ tello' oca' sè bhidhâ. Oca' sè ḍâ'-aḍâ' nyebbhut ḍâtengnga Sultan Agung Hanyokrokusumo ḍâri Mataram è taon 1627 sareng taon 1629. Sultan Agung ka Betawi ḍâteng ètojjhwuaghi kaangghuy nyerrang Bâlândhâ. È Betawi Sultan Agung lajhu ngangghuy sèttong roma menangka kennengngan istirahat para pasukan Mataram. Sabbhân malem bâḍâ prajurit Mataram acarèta tokoh tor kadhâddhiyân è dhunnya bhâjâng.  Polana kala ḍâri pasukan Mataram neng-neng è sekitar Batavia. Sisa-sisa tentara panèka saterrossa èangghep sè ngâbây Bhâjâng kolè' Betawi. 

## Sombher
Soto Betawi

Soto betawi panèka macem soto ḍâri DKI Jakarta. Soto betawi aghuna'aghi bâi' ḍâlem, paḍâ bân Soto madhurâ bân Soto sulung. Salaèn jârèya jhugân ètambâi dhâghing sapè. Kuwana ngangghuy camporan patè bân susuna jhârân. Kaḍuwâ' camporan nèka sè aghâbây rassana soto betawi sanget khas. Sala sèttong konci sè abhidhâ'âghi nèka pangangghuyân patè bân bâi' ḍâlem sè bânnya'. Kuwana soto betawi omomma seddhâ' bân kecceng sabâb aghuna'aghi bânnya' patè.

## Ghâmbhâr

Bhengkek:SOTO BETAWI.jpg|jmpl|Soto Betawi
Bhengkek:Soto Betawi Glodok.JPG|jmpl|Soto Betawi
Bhengkek:Soto Betawi in Sarinah.JPG|jmpl|Soto Betawi


## Sombher
Langsuyar

**langsuyar** (/ˈlɑːŋsjʊər/), jhughân *lang suir* otabâ *langsuir*, panèka roh binè' sè ajhâlân è Melayu bân mitologi laènna è Kapolowan Melayu. Oca' arèya asalla ḍâri oca' Melayu arèya (*helang*).

## Deskripsi
Langsuyar panèka macemma vampir sè aropa'aghi hantu orèng binè' sè matè è bâkto nganḍung otabâ arèmbi'. Langsuyar bhidhâ sareng Pontianak (carèta rakyat), èngghi panèka bârna na'-kana' sè matè è bâkto otabâ sabellunna lahèr. Salèrana aghâḍui bângon bâbinè' sè raḍḍhin, kalabân obu' sè lanjhâng sè ètemmoè è sokona, sanajjân bisa jhughân awujud cèthâkka bâbinè' sè ngambâng, ḍâri sè ka'dimmah èssèna tabu' bân tulang tolang sè èghântong, akadhi Penanggalan, sanajjân bhidhâ-bhidhâ sèpattah.

Langsuyar jhughân èghâmbhâraghi mènangka anḍi' kokoh sè cè' lanjhângnga, tanang sè lanjhâng ḍepa' ka sokona, bân ngangghuy jubah bhiruh. Bâḍâ sè ngakan manossa, lebbi senneng ḍerenah ana' lakè' sè ghi' bhuru lahèr tapè jhughân ngakan ana' binè' sè ghi' bhuru lahèr.

## Asal-usul
È ḍâlem bukuna Malay Magic, Walter William Skeat, antropolog Inggris, nyarèta'aghi asal-usul mitos langsuyar, akadhi sè ècarètaaghi sareng orèng Melayu Selangor: Langsuyar asli (sè wujuḍḍâh lambâ' èkoca'aghi mènangka jenis burung hantu malem) è ghâmbhâraghi mènangka bâbinè' sè sanget raddin, sè matè polana takerjhât ngiding jhâ' ana'na lahèr matèh, bân ampon èkala' sareng wujud Pontianak.

Saellana ngèdingaghi kabhâr sè nako'è panèka, salèrana "agheppa' tanangnga," bân ta' kalabân nginga'è polè "ngabbhâr kalabân arangka' ka ka'-bhungka'an, è ḍissa' alengghi." Salèrana bisa èkennal dâri jubana sè abarna bhiruh, dâri kokona sè lanjhâng bân mancorong (tanḍhâna raddhin), bân ḍâri obu'na sè lanjhâng bân item sè èbâgi ghâgghâr ka sokona—namong, palang! (asabâb sè bendher kodhu ècatoraghi) kaangghuy notopè lobang è buḍina lè'èrra sè èghunaaghi kaangghuy nyèpcèp derenah na'-kana'! 

Namong, kecenderungan vampir panèka bisa èatasèn kalabân aghâḍhui cara sè teppa', polana manabi panjhennengngan berhasil nangkep sèttong, motong kokoh bân obu'na sè tebbel, bân èmaso'aghi ḍâ' lobâng è lè'èrra, bhâkal ḍhâḍḍhi orèng sè ta' atoro' bân ta' bisa èbhândhingaghi ḍâri bâbinè' biasa, bân pagghun akadhi jârèya kantos abit. Saongghuna, bâḍâ kasus è dimma salèrana ḍhâḍḍhi binih bân èbuh, kantos èpabâli atari è pesta dhisa, è bâkto èbhu langsung abâli ḍâ' wujud hantuna, bân ngabbhâr ka alas sè petteng bân sorem ḍâri dimma asalla.

## Sombher
München

**München** (bhâsa Bayern: Minga) panèka ibukota bân kottha palèng rajâ è naghârâ bâgiyân Bayern è Jèrman. Kalabân populasi 1.305.522 orèng (2006), München panèka kotta sè palèng rajâ nomer tello' è Jèrman sa'amponna Berlin bân Hamburg. Munich Bâḍâ è Songay Isar, è bâgiyân ḍâjâ ḍâri Bavarian Alps. Kottha rèya jughân aropa'aghi kottha sè mabâdâ Olimpiade Musim Panas 1972.

Motto kottha nèka "München mag dich" (Munich senneng ka bâ'en). Sabellunna taon 2006, mottona panèka "Weltstadt mit Herz" ('Kottha Dhunnya kalabân ate').

## Sombher
Sherly Tjoanda

**Sherly Tjoanda Laos** ka'dinto aropa'aghi rèng binè' kalahèran 8 Agustus 1982. aropa'aghi politikus binè' Inḍonèsia sè ajabat dâddhi gubernur Maluku Utara molaè 20 Fèbruwari 2025. Saellana la ḍâḍḍi gubernur sè mimpin Provènsi Maluku Utara Sherly alaksana'aghi kabijâghân pembangunan, pangola'an sombher daya alam sarta nèngkataghi kasejahteraan masyarakatta è polo sè kasebbhut.

## Kaodi'ân Pribadi
Kalabân kalahèranna è 8 Agustus 1982 bân akabin kalabân Benny Laos è 28 Mèi 2005 nga'andi' 3 ana' èyantarana Edbert, Edelyn ban Erick È ḍâlem pan-bârâmpan kasempatan, Sherly èkennal kalabân nyabâ' kalowarga kalabân bâgiyân otama è ḍâlem parjhalânan karèr bân pangabdhiyanna è ḍâlem ḍhunnya politik.

È bagto èlantik abhâreng kepala daèra sa Indonèsia è tangghâl 20 Fèbruwari 2025, Sherly èpèlè abâkkèlè sakabbianna kapala daèra sè aghema Katolik

## Pamolangan
Bâgto awwâl  Sherly asakola è SMA Kristen  Pèrtra 2 Manyar Sorbâjâ, saellana pas ngallè ka SMA Katolik Swastiastu Dènpasar bân lulus ḍâri dissa', Sherly pas alanjutaghi kulliya è Universitas Kristen Petra Sorbâjâ kalabân jurusan Internasional Businèss Management. Ta' abit sabârâmpa pas alanjutaghi *double degree* è Inholland University, Bâlanḍâ bân lulus è taon 2004.

## Karjâ
Salaènna aktip è ḍâlem biḍang sosial bân politik, Sherly jhugân ajabat dhâddi katowa Yayasan Bèla Peduli sè agerra' è ḍâlem aberri' bhantowan ḍâ' ana' jâtèm bân masyarakat sè korang mampo. Bâḍâ polè jabatan sè è tegghu' iye arèya Katowa Dèwan Pengurus Daèra (DPD) Himpunan Kerukunan Tani Indonesia (HKTI) Provènsi Maluku Utara, sè aperran ḍâlem pangembangan sèktor pertanèyan bân kasejahtera'an rèng tanè.

Bâgto pamèlèyan umum gubernur Maluku Utara 2024, Sherly maju dâḍḍhi callon gubernur  agantèaghi lakèna Benny Laos sè matè karna kacalaka'an parao santa' è tangghâl 12 Oktober 2024. Pencalonanna èbhârengè Sarbin Sehe sè aropa'aghi callon bâkkèl Gubernur bân èyosong kalabân 8 partai politik.

Ta' coma è ḍâlem hal politik, Sherly jughân nga'andi' bisnis sè korang lebbi bâdâ 7 bisnis èyantarana iye arèya:

# **PT Bèla Group**. Sherly jughân è sebbhut daḍḍi dirèktur PT Bela Group, perusaha'an sè èpajhâgâ sareng almarhum lakèna Benny Laos. È ḍâlem perusaha'an rèya Sherly negghu' 25,5 sahamma.
# **PT Karya Wijaya.** Bisnis nèka ajhâlân è bidâng jasa bân Tambang Nikel sè è ka'anḍi' kalabân bârisân ḍâri Benny Laos. Saham palèng bânnya' è tegghu' Sherly bân karèna è tegghu' na'-ana'na bân Benny.
# **PT Amazing Tabara.** Saham andi'na Sherly èkataoèn bâḍâ è PT rèya, perusaha'an sè agerra' è bidang Tambâng Mas.
# **PT Indonesia Mas Mulia**. 15 Persèn saham andi'na perusaha'an rèya èka'andi' Sherly.
# **PT Bela Sarana Permai**. 58 persèn saham andi'na Sherly baḍâ è perusaha'an sè agerra' è ḍâlem hal tambâng pasèr.
# **Bisnis Lajârân**. Bisnis andi'na kaloargana Sherly ta' coma è Tambâng, tapè bâḍâ è bidang Lajârân sè anyama Bela Shipping.
# **Bisnis Jhuko**'. Sè akhèr bisnis rèya aropa'aghi bisnis è biḍang Jhuko' Tuna abasis *Tèknologi cold storage.*
Ḍâri pan-bârâmpan bisnis sè èka'andi' Shèrly bân arta laènna, kakaya'an na per 24 April 2025 sabânnya' Rp972.112.709.057 (Rp972 miliar).

## Sombher
Zhao Lusi

**Zhao Lusi**  (Hanzi: 赵露思; lahir 9 Nopèmber 1998), èkennal **Rosy Zhao** iyâ arèya aktris bân penyanyi ḍâri Tiongkok.  

Zhao Lusi èkennal sebbâb èktingnga ḍâlem *The Romance of Tiger and Rose* (2020), *Dating in the Kitchen* (2020), *The Long Ballad* (2021), *Who Rules the World* (2022), *Love Like the Galaxy* (2022) bân la sukses rajâ sampè' maso' ka global sebbhâb pangèlènna è series *Hidden Love* (2023).  

## Karier

### Awwâl molay
Zhao maso' ka Industri hiburân bi' program variety Huo Xing Qing Bao Ju (Badan Intelijen Mars).

Taon 2017, Lusi amolaèn debut èktingnga bi' pangèlèn pendukung ḍâlem drama wèb *Cinderella Chef.* Pas taon sè paḍâ, rèya amaèn pangèlèn sè kènnè' ḍâlem fèlm *City of Rock.*

### Nambai kasohor
Pas taon 2018, Zhao molay èkennal sebbhâb pangèlèn penḍukungnga ḍâlem serial roman sejjhârâ *Untochable Lovers.* Taon sè paḍâ, Zhao Lusi amaèn peran otama sè kasèttong kalèna ḍâlem ḍrama sejjhârâ perjhâlanan bâkto *Oh! My Emperor.*  Sèrial rèya ollè popularitas sè rajâ bân nambai Zhao Lusi lebbi kashor. Zhao Lusi narèma pangarghâ'ân penḍâteng anyar è Golden Bud-The Third Network Film And Television Festival.

Taon 2019, Zhao amaèn ḍâlem filem roman *Autumn Fairytale,* akaḍi' sèrial tivi Korèa lao' *Autumn in My Heart.* Pas taon sè paḍâ, rèya amaèn fantasi *Prodigy Healer,*  bân roman sejjhâra *Love Better Than Immortality.* Alanjut amaèn drama roman *I Hear You* bhâreng Riley Wang.

Taon 2020, Zhao amaèn sèrial xianxian *Love of Thousand Years.* Lanjut amaèn drama roman sejjhâra *The Romance of Tiger and Rose.* Sèrial rèya dhâdhi terkenal, bân benya' orèng lèbur sebhâb pangatoran bân alor carètana sè lèbur. Zhao mennang pangarghâ'ân Aktris otama sè palèng bhâghus è pangarghâ'ân Wenrong 2020. Taon sè paḍâ, rèya amaèn drama roman *Dating In The Kitchen.*

Taon 2021, Zhao lusi amaèn dhâddhi pameran otama rèng binè' kaḍuwâ' ḍâlem sèrial sejjhâra *The Long Ballad,* sè ngaghâbây mennangngaghi pangarghâ'ân Bintang Asia è Seoul Intenational Drama Awards 2021. Amaèn peran otama polè ḍâlem komedi romantis *Please Feel At Ease Mr. Ling*  bân drama *A Female Student Arrives at the Imperial College.*

Taon 2022. amaèn deama roman fantasi wuxia *Who Rules the World bhâreng Yang Yang* dâri novèl karjâ *Qing Lengyue.* Zhao kèya amaèn drama roman sajjhârâ *Love Like The Galaxy*  bhâreng Wu Lei, ḍâri novel "Xing Han Can Lan,, Xing SHen Zhi Zai" karjâ Guan Xin Ze Luan.  

## Referensi
Kalambhi koko

Kalambhi koko panèka kalambhi tradisional Cèna sè èadaptasi ḍâri kabhudhâjâ'ân Inḍonèsia. Kalambhi panèka gaya kalambhi tradisional Cèna sè ètoro'è ḍâri generasi ka generasi, sè èkennal mènangka Tui-Khim. Kalambhi koko panèka camporan ḍâri kabhudhâjâ'an Cèna bân Jhâbâ.

## Etimologi
Istilana kalambhi koko asalla ḍâri orèng Cèna sè ngangghuy Tui-Khim, èkennal kalabân engko-engko. È bhâsa Indonesia, istilah panèka aoba dhâddhi koko, saènggâna kalambhi sè èangghuy èsebbhut baju koko.

## Sajhârâ
È abad ka-5 Masèhi, kalambhi koko molaè aobâ, sabâb pangarona kalambhi sè èangghuy orèng Cèna *pendatang* sè ḍâteng ka Inḍonèsia. Rèng-orèng sè ḍâpa’ ka tana Jhâbâ molaè aḍhâghâng kalabân ngangghuy kalambhi sè ènyamaè Tui-Khim. Orèng Betawi, è bâkto jârèya, onèng ka kalambhi panèka kalabân sebbhudhân kalambhi Tikim, sè bâḍâ bukkaan tengnga kalabân kancèng lèma'. 

Kalambhi koko molaè kalowar mènangka bâgiyân ḍâri parkembangan mode è awal abad ka-20. Orèng Cèna è Inḍonèsia ghi' ngangghuy kostum tui-khim bân calana lorghâ ghâbây èangghuy sabbhân arè. Kalambhi koko jhughân asalla ḍâri modifikasi ḍâri kalambhi tradisional Jhâbâ, panèka Surjan. Surjan aropa'aghi sala sèttong kalambhi tradisional Jhâbâ sè èangghuy khusus sareng orèng lake' sabbhân arè. Kalambhi macem panèka bisa èangghuy kaangghuy hadir ḍâ' upacara resmi Jhâbâ, lengkap kalabân sareng blangkon (hiasanna cètak) bân *bebetan*. Surjan asalla ḍâri oca’ *su* bân *ja*, artèna *nglungsur wonten jaja* (ngelesser lèbât è ḍâḍâ), ngasèllaghi bentu’ aḍâ’ bân buḍih sè lanjhâng.

## Peran budaya bân idèntitas
Parkembangan kalambhi koko è Inḍonèsia aghâmbhâraghi camporan bhudhâjâ bân adaptasi mode sè dinamis. Satèya, kalambhi koko ampon dhâḍḍhi tatengnger kalabâ kalambhina orèng Islam, sè segghut èangghuy è bâkto abhâjâng, khusussa è bâkto Romadon bân arè-arè rajâ Islam akaḍhi Idul Fitri bân Idul Adha.

## È dâlem kabhudhâjâ'an populèr
Bânnè namong kaangghuy paraya'an aghâma, kalambhi koko jhughân segghut èangghuy è acara-acara resmi, semi-resmi, bân jhughân santai. Kalabân rancangan sè sajân acem-macem, ampon adhâddhiyâghi kalambhi koko sè modern bân lebbi amacem.

## Sombher

Bhângsa:Romadon
Sahila Hisyam

**Sahila Hisyam Askar** (lahèr è tangghâl 20 April 1992) panèka sala sèttong aktris, parèntèng laampa, bân moḍel asal Inḍonèsia.

## Lako
Sahila molaè alako è dhunnya hiburân dhâddhi finalis è lomba GAḌIS Sampul è taon 2007. Sahila molaè èkennal saellana amaèn film dhâddhi Nisa è serial televisi Pesantren & Rock'N Roll è taon 2011.

## Filmografi

### Film

### Film pendek

### Serial televisi

### Acara televisi

### Serial web

### Viḍeo musik

## Film televisi

* *Love is Magic (2012) dhâddhi Amora*
* *Makhluk Termanis di Garut (2012) dhâddhi Mulan*
* *Sendal Jepit Pembawa Cinta (2012) dhâddhi Acha*
* *Sule Si Glen Kemon Mudik (2012) dhâddhi Jessica*
* *Sekuntum Rindu Putri Tajir*
* *Cantik-Cantik Juragan Batu*
* *Cantik Cantik Bau Terasi (2012) dhâddhi Ina*
* *Cintaku Terancam Drop Out (2012) dhâddhi Dona*
* *Gembel Gembel Gombal: 3G (2012) dhâddhi Jenie*
* *Tukang Babat Rumput Jatuh Cinta*
* *Cinta Perawan Cantik Udik di Sarang Pencopet*
* *Bujang Bujang Alay dan Petinju Cantik (2013) dhâddhi Naomi*
* *Permaisuri VS Timun Suri*
* *Pacar Palsu Tuk Juned (2013) dhâddhi Nunu*
* *Dua Juragan Pacaran*
* *Antara Babeh & My Bebep*
* *Hati-Hati Ketabrak Cinta*
* *Kalau Cinta Gak Boleh Galak (2013) dhâddhi Sisil*
* *Cintaku Dikoploin Kamu*
* *Cewek Jadul Bikin Happy (2014) dhâddhi Nana*
* *Cewek Jadul Bikin Happy 2 (2014) dhâddhi Lilis*
* *Rebutan Hati Si Cupu (2014) dhâddhi Seli*
* *Ketika Ondel-Ondel Jatuh Cinta (2014) dhâddhi Dea*
* *Ada Cinta Di Rumah Susun*
* *Tongsis Pemotret Cinta*

## Sombher
Sally Marcelina

**Sally Marcelina** (lahèr è tangghâl 28 Juli 1969) panèka aktris, moḍel, panolès skenario, bân proḍuser ḍâri Inḍonèsia.

## Awwâl kaoḍi'ân
Sally èlahèrraghi è tangghâl 28 Juli 1969, è Jakarta, Inḍonèsia, ana' sè sarèyang ḍâri tello' satarètan. Asmana ramana Albert Andreas Mamuaya.

## Kalakoan
Sally molaè alako dhâddhi peran Asti è serial televisi Aku Cinta Inḍonèsia è taon 1985. Sally naè' ka kasohorran samarèna amaèn peran dhâddhi  Asih è filem Misteri Janḍa Kembang, sè ètayanganghi è taon 1991.

## Kaoḍi'ân Pribaḍi
Sally akabin bân Henri Farel Tobing, angghuta kru filem. Sally âghḍhuân tello' ana': Mourence, Putri, bân Joy Lauren. Henri sèdhâ è taon 2012.

## Filmografi

### Film

#### dhâddhi pameran

#### dhâddhi Pangghâbây film

## Sombher
Sarah Sechan

**Sarah Meirizka Hardiany Sechan** (lahèr è tangghâl 9 Mei 1974) panèka aktris bân parèntèng lampa dâri Indonèsia katoronan Sunda.

## Kaodi'ân Awwâl
Sarah panèka pottrana Tony Shahriar bân Kusmiaty.

## Lako
Abhâreng sareng Uli Herdinansyah, Sarah amain dhâddhi tokoh Siwa neng pertunjukan drama musikal se ajudul Nona Kedaluwarsa." Siwa èghâmbhâraghi mènangka bhâbinè' sè raddhin kalabân arta sè bânnya' tapè ta' andi' kasennengngan orèng towa. Pertunjukan èlaksanaaghi è Gedung Kesenian Jakarta tanggal 24 kantos 27 Mei 2007.

È awal taon 2008, Sarah tampil è filem "XL (Extra Large): Between Me, You and Mak Erot," amaèn Mak Siat, drama è attas tokoh obat kelamin lalakè' alternatif Mak Erot.

molaè 18 Mei 2013, Sarah ampon aghâdhui acara sè ajuḍul kalabân nyamana dhibi', Sarah Sechan. Tangghâl 12 Pèbruari 2019, Sarah molaè alako è Narasi dhâddhi host Sarah Secharian.

## kaoḍi'ân pribaḍi
Sarah akabin sareng perancang grafis Emir Hakim e Masjid Sunda Kelapa e bulan Juni 2003. Dhari parkawinan paneka, se kadhuwa paneka andhi’ ana’ se anyama Rajata. È bulân Juli 2011, rèng-orèng rowa ngajuaghi perceraian ka Mahkamah Agama. Saellana sidang sè pandha', Mahkamah Agama Depok resmi ènyataaghi perceraian è tanggal 27 Oktober 2011. Harta bân hak asuh anak ta' ètama'aghi dâlem proses perceraian.

Ka'angghuy kaduwâ' kalèna, Sarah akabin sareng tunanganna, dokter bân terapis ortopedi, Neil Furuno. Pasangan laèn aghâma panèka aghâdhui pernikahan è Los Angeles, Amèrika Serikat, è arè Jum'at, 6 Maret 2015.

## Sombher
Zaha Hadid

**Dame Zaha Mohammad Hadid,** DBE ( *Zahā Ḥadīd*; 31 Oktober 1950 – 31 Maret 2016) iyâ arèya orèng arsitèk Britania kelahèran Irak. Rèya rèng binè' kasèttong sè bisa anḍi' Pangarghâ'ân Arsitèktur Pritzker, sè mennang teppa' taon 2004. Rèya jughân anḍi' pangarghâ'ân Stirling pas taon 2010 bân 2011. Pas taon 2012, rèya èberri' Dame Commander of the Order of the British Empire bân pas taon 2015 rèya dhâdhi rèng binè' kasèttong sè èberri' pangarghâ'ân RIBA Gpld Medal ḍâlem hakna dhibi'.

Pas 31 Maret 2016, Hadid sèdhâ sebhâb èkennèng serangan jantong è roma sakè' Miami sè èrabât sebbhâ panyakètta bronkitis.

## Kaoḍi'ân awwâl
Hadid lahèr pas 31 Oktober 1950 è Baghdad, Irak, ḍâri kalowarghâ Muslim kelas attas. Bapa'na, Muhammad al-Hajj Husayn Hadid, iyâ arèya orèng industrialis soghi ḍâri Mosul, Irak. Bapa'na areng-bhâreng aghâbây kalompo' al-Ahali liberal kacèr è Irak pas taon 1932, sè dhâdhi organisasi politik sè bhâghus pas 1930an bân 1940an. Bapa'na iyâ arèya sala sèttong sè aghâbây Partai Demokratik Nasional è Irak. Embo'na, Wajiha al-sabunji, iyâ arèya artis ḍari Mosul. Pas taon 1960an, Hadid maso' sakola asrama è Inggris bân Swiss.

Hadid ajhâr Matematika è Universitas Amerika sabellunna apinḍa, pas taon 1972, ajhâr ka London è Architectural Association School of Architecture. Èka'ḍissa atemmo Rem Koolhaas, Elia Zenghelis bân Bernard Tschumi. Rèya alako ghâbây mantan profesorra, Koolhaas bân Zenghelis, è Office for Metropolitan Architecture, è Rotterdam, Belanda, aghâbung mitra pas 1977. Rèya atemmo bi' Peter Rice, orèng teknisi sè merri' dhukongan bân abhânto pas bâkto kalakowanna teppa' sossana.

Hadid iyâ arèya bârghâna neghâra Britania Raya sè dinaturalisasi.

## Karier
Hadid aghâbây sakola arsitèktur sè abasis è London abâ'na dhibi'. Pas Awwal taon 1980, Hadid ngennallaghi gaya aristèktur modern anyar ḍâ' publik lèbât skètsa-skètsa sè kodhu lengkap bân profèsional. Pas teppa' fokus arsitèktur apinḍa ka postmodernisme, tèngkana Hadid bhâgus bân bhidhâ ḍâri parancang sè laèn.

Rèya amolaèn karirra ngajhârraghi è Architectural Association bân ajabat è Harvard Graduate School of Design, Universitas Cambridge, Universitas Chicago, Hochschule für bildende Künste è Hamburg, Universitas Illinois è Chicago, bân Universitas Columbia. Rèya ngaollè aghi rèputasi awwâlla lèbât cerama bi' proyèk-proyèk radikal bân ana-bârna, sè bânnya' ètampellaghi è Jurnal Arsitèktur tapè sebâgiyân rajâ ta' toman elakoni.

## Referensi
Sari Nila

**Sari Nila Puspita** (lahèr è tanggal 16 Desember 1973) panèka sala sèttong aktris, presenter, pengusaha, bân model dâri Indonesia.

## Pamolangan

* Fakultas èlmo pangataowan kabhudhajâ'ân
* Sarjana Sastra Jepang (lulus
* Sarjana Arkeologi (ta' aktif)

## Lako
Sari maddek perusaha'an konsultan humas bân ampon dhâddhi model landasan pacu. Sari èpèlè ghâbây empa' filem bân èpèlè ghâbây ḍuwâ'. Namong, proḍuksi è kaḍuwâ' filem èlaporaghi èlang-alèng.È taon 1999, Sari dhâddhi parèntèng lampa è acara kuis "Kodak Tourism Star Quiz." Sari jârèya aghâbây ḍebut akting è filem 2005 "What Does Love Mean?"[7] Sari èkennal è taon 2020, amaèn peran dhâddhi  Rosa è sinetron debutdhâ, "Ikatan Cinta 

## Filmografi

### Film

### Serial televisi

### Serial web

### Acara televisi

## Nominasi bân Pangarghâ'ân

## Sombher
Sania Velova

**Nova Sania** (lahèr è tangghâl 16 Nopèmber 1983), lebbi èkennal kalabân nyama Sania Velova, panèka sala sèttong aktris bân panyanyi Inḍonèsia. Sania panèka panyanyi caḍangan dhâddhi Bebi Romeo è taon 2002.

## Filmografi

### Film

### Serial televisi

### Serial web

## Sombher
Joanna Lumley

**Dame Joanna Lamond Lumley** (lahèr 1 Mèi 1946) panèka aktris, prèsènter, *sastrawan*, proḍuser tipi, aktivis, bân mantan moḍèl Ènggris. Salèrana la mennang ḍuwâ' BAFTA TV Awards polana perranna mènangka Patsy Stone è *sitkom BBC Absolutely Fabulous* (1992–2012) bân ènominasèyaghi ka'angghuy *Tony Award* 2011 ghâbây *Aktris* Pasokong Palèng Tasohor è Drama ghâbây acara *Broadway La Bête*. È taon 2013, Salèrana narèma pangarghâ'ân Pangakowan Hosos è *National Television Awards* bân è taon 2017 Salèrana èberri' pangarghâ'ân *BAFTA Fellowship* . 

Karjâ tipi Lumley laènna èyantarana, The New Avengers (1976–1977), Sapphire & Steel (1979–1982), Sensitive Skin (2005–2007), Jam & Jerusalem (2006–2008), bân Finding Alice (2021–samangkèn). Salèrana jhughân amaèn perran Elaine Perkins è Coronation Street è taon 1973. Panampèlanna è pilem èyantarana On Her Majesty's Secret Service (1969), Trail of the Pink Panther (1982), Curse of the Pink Panther (1983), Shirley Valentine (1989), James and the Giant Peach (1996), Ella Enchanted Bride (2004), Corpse (2005), The Wolf of Wall Street (2013), bân Absolutely Fabulous: The Movie (2016). Salèrana ampon noro' è ḍâlem ḍuwâ' episode Are You Being Served? (1973–1975) sè ètolès sareng Jeremy Lloyd, sè aropaa'ghi lakèna bân pas apèsa tello taon sabellunna panampèlan pertama è acara kasebbhut. È taon 2025, salèrana amaèn Grandmama è serial Amerika Wednesday (2022). Lumley panèka advokat bân aktivis HAM ghâbây Survival International bân Kampanye Ka'adhilân Gurkha . Salèrana nolongè bânnya' badan amal bân kalompo' kasejahteraan kèbân, akadhi Compassion in World Farming bân Vegetarians' International Voice for Animals . Lumley èberri' gelar Dame (DBE) è Kahormadhân Taon Anyar 2022 polana jhâsana ghâbây drama, hiburan, bân amal.

## Kaoḍi'ân Awwâl
Joanna Lamond Lumley lahèr è tangghâl 1 Mèi 1946 è Srinagar, Jammu bân Kashmir, è India Britania . Embu'un, Thyra Beatrice Rose Weir arèya orèng Ènggris. Emba lakè'èn , Lètnan Kolonèl Leslie Weir, lahèr è Ghazipur bân atugas mènangka perwira militèr è Kashmir. ; Salèrana panèka kanca semma'an Dalai Lama ka-13 . Eppa'an, Mayor James Rutherford Lumley, lahèr è Lahore (satèya bâgiyân dâri Pakistan ) ḍâri katoronan Skotlandia bân Ènggris. Salerana panèka katoronan langsong ḍâri Mayor Jenderal Sir James Rutherford Lumley bân salèrana atugas mènangka perwira è Resimen Gurkha ke-6 Tentara India Ènggris Rato Elizabeth è Burma è bâkto Perrang Dhunnya II, khusussa è Pertempuran Mogaung.

## Sombher
Clementina Black

**Clementina Maria Black** (27 Juli 1853 – 19 Ḍèsèmber 1922) panèka sastrawan Ènggris, fèminis, bân panemmo sarèkat buruh Ènggris, sè anḍi' èkadhân semma' kalabân *sosialis* Marxis bân Fabian. Salèrana ajhuwângaghi *hak-hak* orèng binè' è kennengngan alako bân hak pèlè bâbinè'an.

## Kaoḍi'ân
Clementina Black rèmbi' è Brighton, sè aropa'aghi sala sèttong ḍâri bâllu' ana' ḍâri sorang pangacara, *pegawai* pangadhilân kotta bân pamarèksa mayyit Brighton, David Black (1817-1892). Eppa'an aropa'aghi ana' ḍâri sorang arsitèk angkadhân tasè' ka'angghuy Tsar Nicholas I ḍâri Rusia , bân embu'un asalla ḍâri Clementina iyâ arèya Clara Maria Patten (1825-1875) sè aropa'aghi pottrè ḍâri rato palokès potrèt istana.  Clementina èajhâri bi' embu'un è romana, è 58 Ship Street, Brighton, sè aghâbây Salèrana fasè abhâsa Prancis bân Jèrman.

È taon 1875, embu'un Clementina matè polana tolangnga potong sè èsebbâbâghi ngangka' lakèna sè ta' dhighsa sè ella kaèlangan kaḍuwâ' sokona. Clementina, mènangka ana' wa' towa'an, è dhina ka'angghuy sopajâ arabât eppa'an sè ta' dhighsa. Tan-tarètana sè laèn tamaso' Arthur Black sè ahlè matematika bân tokang ngartè'è Constance Garnett. Clementine bân tarètan binè'èn ngallè ka Fitzroy Square, London è taon 1880. Èḍimma salèrana mataḍâ' bâktona kalabân ajhâr masala sosial bân alako kalakowan sastra.

## Karèr
Clementina akennalan bi' kaom sosialis Marxis bân Fabian, akadhi Olive Shreiner, Dollie Radford, bân Richard Garnett ḍâri British Museum. Salèrana jhughân ḍhâḍḍhi kanca ḍâri kalowarghâna Marx, hosossa Eleanor Marx. È taon 1886, Salèrana ḍhâḍḍhi Sekrètaris Kahormadhân *Liga Serikat Buruh Perempuan* bân ngosollaghi *kesetaraan* opa è *Kongrès Serikat Buruh* taon 1988. Clementina arèya sala sèttong palaksana pemogokan Bryant bân May è taon 1888. Salèrana jhughân aktip è Pabian Society. È taon 2895, salèrana ḍhâḍḍhi *editor Women's Industrial New*, jurnal anḍi'in *Women's Industrial Council.* È taon 1889, salèrana abhânto majhâghâ *Asosiasi Sèrikat Buruh Perempuan*, sè ahèrra ḍhâḍḍhi *Ḍèwan Industri Perempuan.* È taon 1914 Salèrana la marèksa para' 120 padhâghâng. È taon 1896, Clementina molaè *kampanye* ka'angghuy opa minimum sè essa mènangka bâgiyân ḍâri *Consumers League* bân èyangghep Maso' ka pasalèsèyan inḍustri parosaha'an korè' Apoy Bryant bân May.

## Sombher
Salvita Decorte

**Salvita Salim Ḍe Corte** (lahèr è tangghâl 13 Juli 1990) panèka sala sèttong aktris, moḍèl, bân pelukis ḍâri Inḍonesia.

## Lako
Salvita ampon alako dhâddhi moḍèl molaè aomor 15 taon. Salvita èwârisi bakat seni ḍâri orèng towana sè pelukis, sè aghâbây Salvita ahli è ḍâlem aghâbây lukisan abstrak.

Kalakoan aktinga èmolaè è taon 2007 kalabân filem Lawang Sewu: Ḍenḍam Kuntilanak. Peran otama salanjhângnga panèka è filem Lily: Bunga Terakhirku (2015),abhârengng Baim Wong. è taon sè paḍâ, Salvita jhughân amain film è serial HBO *Asia Halfworlds*.

## Filmografi

### Film

*

### Film panḍâ'

### Serial web

## Penghargaan dan nominasi

## Sombher
Lutfiah Sungkar

Hajjah **Lutfiah Ali Sungkar** rèng binè' kalahèran () aropa'aghi ustadza bân muballigha Inḍonèsia. Potrè ḍâri pasanganna Ali Mubarak Sungkar sè aropa'aghi saudagar ḍâri Yaman bân Fatma. Orèng rèya aropa'aghi trètan kandung ḍâri aktor Indonèsia Mark Sungkar bân Pangusaha Nadjib Sngkar.

Orèng rèya èkennal ḍâlem acara-acara rohani Islam è tipi akadhiyâ Renungan Ramadan è SCTV bân Embun Pagi è Indosiar, salaèn ḍâri  jâriyâ perna kèya ngaollè panghargâ'ân Asean Moslem Award 2004, institusi sè nyabâ' parhatèyan ban kabellâsân sè tengghi ka prèstasi muslim. Satèya orèng rèya nga'andi' perusahaan sè anyama PT Lutfiah L Sakinah sè aproduksi obat-obatan herbal sè anyama Mahabba.

## Sombher
Saskia Chadwick

**Saskia Allysia Mattea Chaḍwick** (lahèr è tangghâl 9 Nopèmber 2006) panèka aktris bân moḍel asal Inḍonèsia. èkennal polana peranna è serial *Cinta Misteri* bân amain è film *ḍari Jenḍela SMP*.

## Filmografi

### Film

### Televisi

### Viḍeo musik

## Pangarghâ'ân bân nominasi

## Sombher
Sekar Sari

**Sekar Sari** (lahèr è tangghâl 23 Ḍesember 1988) panèka sala sèttong aktris bân penari Inḍonèsia.

## Pangajheren

* SMA Negeri 1 Yogyakarta
* Universitas Gaḍjah Maḍa, Sarjana Hubungan Internasional (lulus)

## Lako
Sekar molaè alako dhâddhi penari. Taon 2010, Sekar mennang lomba Tarian Traḍidsional Global Performance sè èlaksana'aghi è Korea lao' Saellana jârèya, Sekar ajhâlânaghi dhâddhi moḍel, mennang juara katello' è lomba Putri Batik Nasional 2011.

Sekar amolaè ḍebut akting è filem Siti taon 2014 dhâddhi pemeran otama. Salaèn alako è biḍang hiburân, Sekar jhughân aktif è ḍâlem penelitian seni bân budhâjâ bân proyek-proyek arsip, akadhi proyek *Recording the Future,* sè ampon terlibat molaè taon 2012

## Filmografi

### Film

### Film pendek

### Serial web

### Serial televisi

### Teater

* *Ayun-Ayun Negeri* (2020) — Jhuru pangara bâbinè'

### arModel video klip

* "Petualang" — Langit Sore (2020)

## Pangarghâ'ân bân nominasi

## Sombher
Al-Jazari

Abū al-’Iz Ibn Ismā’īl ibn al-Razāz al-Jazarī (1136–1206; Arab: أَبُو اَلْعِزِ بْنُ إسْماِيل بْنُ الرِّز الجزري) panèka ilmuwan ḍâri Al-Jazirah, sè odhi’ è Mesopotamia, abad Pertenga’an. Salerana panèka pangarang *Kitáb fí ma'rifat al-hiyal al-handasiyya*  (Buku Pengetahuan Ilmu Mekanika) è taon 1206, è dhâlemma salerana ngajhâri saeket alat mekanik èbârengi petodhu cara èpasang.

## Kaoḍi'ân
Sakone’ sè èkaoningih tentang Al-Jazari, tor sabâgiyân bânnya’ ḍâri buku “Pengetahuan Ilmu Mekanik.” Asma Al-Jazari asalla ḍâri kennengngan kalahèranna, Al-Jazirah, Mesopotamia-nyama Arab tradisional ka'angghuy wilajâ è Mesopotamia lao’ bân samangkèn Turki tèmor lao', è antarana Songay Tigris bân Efrat. Akadhi ramana, Al-Jazari atugas dhâddhi kapala insinyur è Istana Artuklu, kennengnganna cabang Mardin ḍâri dinasti Artuqid sè marenta Anatolia tèmor ka'angghuy wilajâ ḍâri dinasti Zangid bân saterrossa dinasti Ayyubiyah

Al-Jazari panèka bâgiyân ḍâri tradisi pengrajin saèngghâ lebbi condong ḍâ’ insinyur sè praktek katembâng penemu sè akaton "lebbi lèbur ḍâ' proses pamessinan sè parlo ka'angghuy mabhângon perangkat ḍâri teknologi è budhina" bân  messinna biyasana "èpasang kalabân dhi-ngoddhi bân kasala'an bânnè bitongan teoritis." ampon cè' èkasennengngèna polana ampon èkaton è bânnya' saènan manuskrip, tor akadhi sè èjhârbâ'âghi li-bâliyân, Al-Jazari namong ngajhâri perangkat sè èbhângon dhibi'. Menorot Mayr, gaya buku panèka akadhi buku modern sè èghâbây dhibi'.

Pan-saponapan perangkaddhâ èinspirasi ḍâri sè sabellunna, akadhi sala sèttong jhâm aèng se monumental, sè èbâḍâ'âghi ḍâri Pseudo-Archimedes. Al-Jazari jhughân nyebbuddhâghi pangaro dâri tan-tarètan Banu Musa ka'angghuy aèng mancur, al-Asturlabi ka'angghuy rancangan jhâm lilinna, bân Hibat Allah ibn al-Husayn (1139) ka'angghuy *musical automata*. Al-Jazari terros ajellassaghi perbaikan sè bâdhi ḍâ' karjâ para pendahuluna, bân ajellassaghi perangkat, tèknik, bân komponen sè aropa'aghi penemuan sokklana sè ta' ètemmowè è karJâ para pendahuluna.

## Sombher
Nini Pelet

**Nini Pelet** (jhughân èkennal mènangka Nyi Pelet) panèka legenda ḍâri carèta rakyat Jhâbâ Bârâ' sè èkaittaghi sareng Ghunong Ciremai, punca'na sè palèng tèngghi è Jhâbâ Bârâ'.

## Mitologi bân Carèta
Mitorot tradisi, Nini Pelet panèka sè ajâgâh Ghunong Ciremai. Karaja’ânna èkoca’ baḍâ è Ghuwâ Walèt, sè bâḍâ è semma’na konco’na ghunong. Abâ'na èghâmbhâraghi mènangka dhukon sè kobâsa sè ajâgâ karaḍḍhinan bân kangodâ'ân sè langgeng sanajjân abâ'na la aomor berabad-abad.

Aspek sè palèng menonjol ḍâri legendana iyâ arèya konflik sareng pertapa sè anyama Ki Buyut Mangun Tapa. Nini Pelet èkoca'aghi ngèco' teks sakral ḍâri abâ'na sè èsebbhut kalabân asmah Kètab Mantra Asmara (Kètab Mantra Cinta). Buku panèka aghândhu' mantra sè kobâsa, sè palèng èkennal èngghi panèka Jhârân Ghujâng (Ghujâng Mantra). È ḍâlem okultismè Inḍonèsia, mantra panèka legendaris polana kamampowanna sè èyangghep bisa aghâbây orèng labu ta' terkendali è ḍâlem cinta dâ' pangghunana. Nini Pelet èkabhâraghi aghâdhui mantra-mantra panèka kaangghuy manajhâ' para ngangoḍhâḍân bân para pejabat kaangghuy ajâgâ masa ngudenah.

## Parlangkabhân
Nini Pelet ètandhai kalabân kakowadhân mistis sè lowar biasah bân kamampowan è ḍâlem seni bela diri Silat.

## Sombher
Teluk Tomini

**Teluk Tomini** otabâ **Teluk Gorontalo** (bhâsa Bâlândhâ: Golf van Tomini of Gorontalo; bhâsa Inggris: Gulf of Tomini or Gorontalo) iyâ arèya teluk sè bâḍâ è Polo Sulawèsi, Inḍonèsia. Teluk rèya aropa'aghi teluk palèng rajhâ è Inḍonèsia kalabân luas perairan ra-kèra ± 137.700 km2, bân anḍi' ghâris pantai ± 1.350 km.

Teluk rèya anḍi' peran penting ka'angghuy dhunnya polana bâḍâ pas neng jhântung segitiga karang dhunnya (heart of the coral triangle). Pas neng ghâris khatulistiwa bân anḍi' èkosistem tasè' semi tatotop, teluk rèya nyimpen sombher daya perikanan sè rajhâ, terumbu karang endemik, hamparan mangrove sè luas, bân sombher daya pesisir sè bânnya'.

## Sombher