Nelson Mandela

**Nelson Rolihlahla Mandela** (Xhosa pronunciation: lahèr 18 Juli 1918 – 5 Desember 2013) iyâ arèya orèng revolusioner bân politisi anti-apartheid Afrika Lao' sè dhâddhi Presiden Afrika Lao' ḍâri taon 1994 kantos 1999. Bâ'na panèka orèng nè'-binè' Afrika Lao' sè partama sè èpilih mènangka presiden bân èpèlè mènangka presiden sè samporna, è pemilu multiras. Pamarèntahna fokus kaangghuy mabâli warisan apartheid kalabân maèlang rasisme, kemiskinan bân ketimpangan, bân aghâdhui rekonsiliasi ras. Menangka nasionalis Afrika bân sosialis demokratis, èpon dhâddhi Presiden Kongres Nasional Afrika (ANC) ḍâri taon 1991 sampe' 1997. Salaèn jârèya, Mandela panèka Sekretaris Jenderal Gerakan Non-Aligned ḍâri taon 1998 kantos 1999.

Lahèr ḍâri keluarga karajaan Thembu bân etnis Xhosa, Mandela ajhâr hukum è Universitas Fort Hare bân Universitas Witwatersrand. Bâkto odi' è Johannesburg, Nelson noro' ḍâlem politik anti-kolonial, noro' ANC, bân dhâddhi angghuta sè madhaddhi Liga Pemuda ANC. Saellana nasionalis Afrikaner dâri Partai Nasional marenta è taon 1948 bân alaksanaaghi kabijakan apartheid, Mandela èpaènga' è Kampanye Defiance ANC è taon 1952, èpèlè mènangka Presiden Transvaal ANC, bân hadir è Kongres Rakyat è taon 1955. Mènangka pengacara, ètangkep èlang-alèng polana aktivitas trititif, bân ètangkep è ANC Sidang Pengkhianatan ḍâri taon 1956 kantos 1961, namong akhèrra èbebasaghi. Maske èmolaè panèka orèng sè ta' aghâdhui kekerasan, èpon bân Partai Komunis Afrika Sèltan maddek Umkhonto we Sizwe (MK) sè militan è taon 1961 bân mimpin kampanye pemboman è target pamarèntah. È taon 1962, Mandala ètangkep bân ètuduh sabotase bân konspirasi kaangghuy makalowar pamarèntah, bân èokom penjara saomorra è Pengadilan Rivonia.

Mandela èpenjara 27 taon, pertama è Robben Island, saterrossa è Penjara Pollsmoor bân Penjara Victor Verster. Kampanye internasional ka'angghuy èbebasaghi aghâbây Mandela èbebasaghi è taon 1990. Saellana dhâddhi Presiden ANC, Mandela nerbitaghi otobiografi bân anegosiasi sareng Presiden F.W. de Klerk ka'angghuy maèlang apartheid bân alaksanaaghi pemilu multiras è taon 1994, sè èmennangè ANC. Salerana èpilih mènangka Presiden bân abhânto Pamarèntah Persatuan Nasional. Menangka Presiden, Mandela aghâbây konstitusi anyar bân maddek Komisi Kebenaran bân Rekonsiliasi kaangghuy nyelidiki pelanggaran HAM sè ella lèbat. Salerana jhughân aghâbây kabijakan-kabijakan tentang reformasi tana, pengurangan kemiskinan, bân èpabhâjheng cakupan layanan kasehatan. è lowar naghara, Mandala abâdâhaghi mediator antara Libya bân Inggris è uji coba pemboman Pan Am Flight 103 bân ngawasi intervensi militer è Lesotho. Mandala nolak ka'angghuy ajhâlânaghi masa jabatan kaduwâ' bân èghântè'è sarèng wakilna, Thabo Mbeki. Saellana jârèya, èpon dhâddhi negarawan sè èkennal sè fokus ḍhâ' kagiatan amal kaangghuy maèlang kemiskinan bân HIV/AIDS lèbât Yayasan Nelson Mandela.

Kontroversial è sabâgiyân bânnya' odi'na, kritikus sayap kanan nyebbut Mandela teroris bân simpatisan komunis. Namong, èpon ollè pangakuan internasional polana sikap anti-kolonial bân anti-apartheid, narèma lebbi dâri 250 penghargaan, è antarana Nobel Perdamaian 1993, Medali Kemerdekaan Presiden Amerika Serikat, bân Orde Lenin dâri Uni Soviet. Salerana cè' èhormatèna è Afrika Sèltan bân lebbi èkennal kalabân nyamana klan Xhosa, Madiba otabâ Tata. Nelson Mandela serrèng èsebbhut "bapak bangsa".

## Odhi' awal

### Bhâkto ghi' kènè': 1918–1936
Mandela lahèr è tangghâl 18 Juli 1918 è dhisa Mvezo è Umtatu, sè bâkto jârèya bâdâ è Provinsi Tanjung, Afrika Sèltan.[1] Èghâbây nyamana Rolihlahla, istilah Xhosa sè artena "pembuat masalah", è budhi arè bhâkal lebbi èkennal kalabân nyamana klanna, Madiba. Mandala, Ngubengcuka, panèka pangobasa orèng Thembu è Wilayah Transkei sè samangkèn èsebbhut provinsi Tanjung Tèmor è Afrika Lao'. Sala sèttong pottrana, Mandela, dhâddhi èbhu'na Nelson bân dhâddhi sumber nyamana. polana Mandela panèka pottra sèttong ḍâri rato sè èbhuna ḍâri klan Ixhiba, "Left Hand House", toronanna cabang kadet dâri keluarga karajaan panèka morganatic, artena ta' andi' hak kaangghuy èwarisi tahta namong èkennal mènangka anggota dewan karajaan sè jabatanna èwarisaghi. Mèlana, ramana, Gadla Henry Mphakanyiswa, panèka kapala lokal bân anggota dewan karajaan; Salerana èangghep è taon 1915 saamponna pendahuluna ètuduh korupsi sareng hakim potè sè marenta è bâkto jârèya. È taon 1926, Gadla jhughân ètuduh korupsi bân Nelson èberri' tao jhâ' ramana èpecat polana maksa nolak tuntutan hakim sè ta' maso' akal.[6] Menangka bhakta dewa Qamata, Gadla panèka orèng poligami sè andi' binè empa', pottra lake' empa', bân pottra sanga', sè odi' è pan-bârâmpan dhisa. Embu'na Nelson, Nosekeni Fanny, panèka binèna Gadla sè katello' sè aropa'aghi pottrana Nkedama dâri Dinasti Tangan Kanan bân angghuta klan amaMpemvu.

Sombher