Aleta Baun

**Mama Aleta Baun** panèka sala sèttong aktivis lingkungan Indonesia dâri masyarakat pribumi Mollo è Kabupaten Timor Tengnga Lao', Nusa Tenggara Tèmor. Bâ'na èlahèrraghi Aleta Kornelia Baun è tanggal 16 Maret 1966, è Lelobatan. molaè ghi' kènè', Mama Aleta èpabhâjheng è dâlem kalowarga tane sè odhi' semma' ḍâ' alam bân ajhâgâ nilai-nilai budaya orèng Mollo.

dâri ebhu bân orèng towa tradisional, èpon ajhâr anyaman mènangka bagiyân dâri identitas budayana, sambi jhughân ngartè pentingna ajaga hubungan sè harmonis antara manossa bân alam. Nilai-nilai panèka salastarèna mabâdâhaghi kasadaranna tentang pentingna perlindungan lingkungan bân hak-hak masyarakat adat, sè saterrossa dhâddhi landhu'na karyana mènangka aktivis lingkungan.

## Kaodi'en
È taon 1990-an, Aleta Baun molaè ngator perlawanan è antarana orèng pribumi Mollo è bâbâna aktivitas perusahaan pertambangan marmer sè ngancam alas suci bân sumber aèng è wilayah Gunung Mutis è Timor Tengnga Lao'. ghâbây masyarakat Mollo, gunong, bato, alas, bân aèng bânnè namong sumber daya alam namong bâgiyân dâri identitas bân kaodhi'ân rohanina. Ancaman pertambangan panèka ancaman langsung ghâbây kalangsungan odhi'na masyarakat adat. Ngadhebbi intimidasi, kekerasan, bân ancaman matè, Aleta Baun mele strategi perlawanan non-kekerasan sè èakar dâri tradisi budaya. Molaè taon 2006, èpon aghâbây bhâbinè'an Mollo kaangghuy anyaman kaen tradisional è labang maso'na tambang para' sataon. Kalakoan panèka efektif ngalang operasi pertambangan, è bâkto orèng lake' ngala' peran è roma, abhânto è dâlem ajaga ana' bân nyadhiyaaghi kakanan. Strategi panèka bhunten namong aropaaghi protes namong jhughân aropaaghi pernyataan simbolis peran bhâbinè' pribumi mènangka panjaga kaodhi'ân bân alam.

Perjuangan se abidda lebbi dhari sapolo taon, aherra abuwa. Saellana ra-kèra 11 taon perlawanan sè èterrossaghi, aktivitas pertambangan berhasil èpaèlang. Saellana mennang panèka, Aleta Baun terros advokasi kaangghuy restorasi lingkungan lèbât reboisasi, pembangunan pertanian sè berkelanjutan, bân makowat kerajinan tenun mènangka sumber kamardika'an ekonomi ghâbây masyarakat adat.

polana usahana, Aleta Baun narèma Goldman Environmental Prize è taon 2013, penghargaan lingkungan sè palèng bergengsi è dhunnya ghâbây aktivis akar rumput. Penghargaan panèka ngakoè peranna dâlem ajâgâ alas suci bân somber aèng è Polo Timor. èkennal mènangka "Mama Aleta," èpon ampon dhâddhi simbol kepemimpinan bhâbinè' pribumi, sè akompolaghi nilai-nilai tradisional, keberanian moral, bân perlawanan sè aman kaangghuy ajâgâ lingkungan.

## Karirre
Saellana èkennal bânnya' orèng mènangka aktivis lingkungan, Mama Aleta Baun nerrossaghi perjuanganna lèbât politik. Bâ'na ajhâdi anggota Dewan Perwakilan Rakyat Daerah (DPRD) Provinsi Nusa Tenggara Timur dâri taon 2014 kantos 2019. Kalabân peran panèka, bâ'na ajhâlânaghi kaangghuy mabâdâhaghi perlindungan lingkungan bân hak-hak masyarakat adat dâ' arena kebijakan publik, khusussa parkara tana adat, sumber daya alam, bân kelestarian masyarakat lokal.

è lowar cabang legislatif, Mama Aleta jhughân maddek bân ngator Dana Mama Aleta, inisiatif sè ètojjuaghi kaangghuy nolonge pemberdayaan masyarakat adat è wilayah Mollo. Dana panèka èfokusaghi kaangghuy makowat ekonomi berbasis masyarakat, pelestarian lingkungan, bân kelestarian budaya lokal, mastèaghi jhâ' perjuangan masyarakat adat ta' ambu kalabân perlawanan pertambangan tapè terros kaangghuy pembangunan sè adil sè èakar dâri tradisi.

## Sombher