open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tari Basalonde

**Tari Basalonde** èngghi panèka sala sèttong bhângon tarian tradisional dâri daèrah Kolaka, Sulawesi Tenggara. Tarian panèka ècèpta'aghi sarèng sorang rato dâri daèrah gâpanèka sè asmana Rato Mekongga sakètar abad kapèng-16. Gherra' tarian gâpanèka tainspirasi dâri upacara adat sakètar sè alambângaghi pamuja'an dâ' Sè Maha Kobâsa. Kabhârâ, sabendherrâ tarian panèka namong minangka tarian hibo-ran ka'angghuy mahibor sang rato bân kalowargana è dhalem karaton, namong saterrossa èpadhâddhi minangka tari è upacara pamuja'an dâ' dèwa bân para luluhur sè èyangghâp saktè.

Tari Basalonde panèka èmaènaghi sarèng babine' sè jumlanah antara ennem kantos sapolo orèng bân èyirèngè sarèng instrumèn *Dimba* (gendhâng) bân *tawa-tawa* (gong). Gherra' sokoh è tarian panèka padhâ sarèng gherra' è tarian Lulo.

## Gherra' Tarian
Para paraghâ (penari) ngalèntangaghi tanangnga ka kèba bân ka kanan, è ojhung jâri tunjhu' kaduwâ' tanangnga èlèlittaghi è ojhung salèndhâng sè èyangghuy (alèngker è pèngghâng bân èèkket) ka budi. Para paraghâ katèngal akadhi mano'-mano' sè seddhâng ngabhâr sè ngibâs-ngibâssaghi kalèmpè'na. Gherra' sokoh kèba bân kanan aghântèyan nginje' tana sambi aghâbây lèngkerran agherra' ka kanan bân ka kèba sacara asareng kalabân langka sè raddhin pèndâ', samentara tanang salèng aghegghem (salèng marappet kaduwâ' dampal tanang akadhi seddhâng amuja otabâ adu'â).

## Kostum
Kostum tarian panèka èngghi panèka pakoyan adat daèrah Kolaka, èngghi panèka kalambi lengngen lanjhâng ta' alè'èr kalabân bukka'an è adha' bân ahiyas manik-manik è sapanjhâng pèngghirrâ, sarong lanjhâng kantos mata sokoh, salèndhâng, gellung (sanggul) sè èhiyasi rangkèyan kembhâng pènang goyâng, antèng-antèng lanjhâng aora, ghellâng tanang, kalong lanjhâng aora, bân parhiyasan laènna.

## Instrumèn Tarian
Tari hibo-ran Basalonde aghuna'aghi iringngan musik tradisional khas Sulawesi Tenggara èngghi panèka *dimba* (gendhâng) bân *tawa-tawa* (gong). Tarian Basalonde aghâdhuwân durasi korang lebbi 10 mennèt asasoway sarèng kakowadân paraghâ bân panabbu-na.

## Sombher
Modero

**Modero**  panèka tariayân bhuḍhâjhâ traḍisional sè serrèng èlakoni sareng Suku Bare'e  sè asalla ḍâri Kabhupatèn Tojo Una-una, Sulawesi Tengnga.

Remoh Panen Padungku è Tojo ghâpanèka lambe' èyerèngè Tariyân Moende, namong samangkèn coma Modero sè ghi' èbâdḍâ'aghi. Modero panèka geraghân tari sè ategghu'ân tanang è ḍâlem lingkaran bân agoyang kalabân iringan lagu bân musik ḍâri lalove (seruling), geso-geso, ganḍa (genḍhâng), bân gongi (gong).

Gerrghân Dero otabâ Modero panèka istilah sè ampon ètoro'è ḍâri generasi ka generasi bân palèng bânnya' èlakoni sareng suku Bare'e. Geraghân Modero para' paḍâ sareng Tari Moende namong bâḍâ fungsi sè bhân-sabbhân. Tariyân Moende èlakoni è bâkto Paraya'an Panèn Padungku, bân Modero biyasana èlakoni bâkto mole ḍâri mângayau. Geraghân Tari Moende bâḍâ tello' macem geraghân tari, namong tari Modero coma bâḍâ sèttong macem geraghân tari. Suku Bare'e, sè kabbhi penḍuḍukna Muslim, ampon bisa ngobâ acara ibâḍâ traḍisional bân kuno dâri sèttong suku ḍhâḍḍhi geraghân tari sè lebbi modern.

Asal oca' Dero otabâ Modero bisa ètemmoè ḍâlem kamus Bhâsa Bare'e (Bare'e-Taal) sè èyartè'aghi ḍâri Bare'e-Nederlandsch Woordenboek (Brill, 1928) sè èmaksod ka'angghuy Suku Bare'e (Bare'e-Stammen). 

## Sajhârâ
È jhâman Karajaan Tojo è Tojo, Kabhupatèn Tojo Una-Una samangkèn, Modero otabâ èsebbhut jhughân Tariyân Dero èmolaè ètari è Lobo (pusat ibaḍâ suku Bare'e ghâbây Pue Mpalaburu sabellunna maso' Islam  ). Tariyân panèka èlampa'aghi bâkto pasughân perrang ḍâri Lipu abali ḍâri pengayauan (jhâghâl cètak). Sakabbhina orèng ngalakonè pengayauan polana parcajâ jhâ' mon bâḍâ musib**â** akaḍhi panen sè gagal otabâ angghuta masyarakat bâḍâ sè matè, sakabbhina orèng koḍhu nyarè tengkora'na  orèng jârèya ka'angghuy ajhâ'uwi musibâ. Ḍemikiyân, tengkora' sè èka'ollè ḍâri pengayauan èpamaso' è tengnga Lobo, saterrossa atari sareng masyarakat è ḍâlem lingkaran kalabân gaya sè paḍâ akaḍhi sè èkennal samangkèn mènangka "Dero". Geraghân panèka cè' magis bân anḍi' nuansa rohani sè kuwat. kakowaḍhân magis ḍâri tariyân ghi' bâḍâ kantos samangkèn.

Tari Modero otabâ Tariyân Dero jhughân èpangaro pan-bârâmpan tariyân ḍâri akar bhuḍhâjhâ Tariyân Austronesia, Melanesia, bân Orèng Kurdi è era pasca- Perrang Teluk sè Muslim, polana ciri-ciri Tariyân Islam panèka Tariyân sè abento' lingkaran, bân Suku Bare'e ollè lèbât kaparcajâ'an Lamoa bân hasèl obâân tariyân Tojo pertama ḍâri Karajaan Rato Tojo èngghi panèka Pilewiti sè aropa’aghi sapopo ḍari Rato Bone Latemasonge sè aghâma Islam. Pânyebbhut otabâ pânyama'an Tari Modero ka'angghuy tari massal sè kalonta è wilaya Tananto Bare'e ampon anḍi' sajhârâ. Bân è jhâman samangkèn Tariyân Modero bân Tariyân Moende ètari èyèrèngè sareng Musik Elekton.

## Sombher
Tari Motaro

**Tari Motaro** èngghi panèka tarian khas Suku Bare'e sè palèng angghun dâri daèrah Kabupatèn Poso bân Kabupatèn Tojo Una-Una sè dâri jhaman dhimèn kantos samangkèn teptep èjâgâ kabâdâ'ânna kalabân ètariaghi è acara panyambhudân tamoy khusus.

Tarian Motaro sadhâjâna ètampillaghi namong sarèng paraghâ (penari) babine' saos, saè atari dibhi', otabâ dhalem sèttong baris otabâ duwâ' paraghâ salèng alabanan ara pandengngan, è ka'dimma paraghâ babine' è tanang kèbana negghu' *dâun soi* bân è tanang kananna negghu' Tombâk, Peddhâng, Peda (calok), otabâ jhughân Penai èngghi panèka sanjhâta khas aropa peddhâng sè asalna dâri Suku Bare'e sè ngone è wilayah To Lalaeyo. Tari Motaro dhimèn ètariaghi ka'angghuy nyambhut para pahlawan sè bhuru abâli dâri mèdan perrang minangka rasa sokkor atas kamennangan bân abâlina para pahlawan gâpanèka sa-abâlina dâri *Ngayau* (Mengayau) otabâ dâri mèdan perrang.

Tarian Motaro èparèngè tandhâ kalabân tabbhuwân *ganda* (gendhâng) sè khas. Cara nari Tarian Motaro biasana èngghi panèka kalabân panyasuwayan cepet sè èlakonè ka adha' bân ka budi kalabân lekkok bhâdhân, bân gherra' lengngen sè mèrip sakone' èlèntangaghi ka adha'. Salamana bèlo'an jhâlânan è sakètar tèrè (gorden), sè kodhu ajumla pèttoh, sabbhân paraghâ babine' aghâdhuwân *dâun soi* è tanangnga, sè èghuna'aghi ka'angghuy mokol orèng sè bâdâ è adha'na (pendahulunya). Nalèka bèlo'an sè ètantowaghi ampon marè, para paraghâ babine' gâpanèka maso' ka tèrè.

## Gherra' Tari
Adapun gherra' tari Motaro aka'dhimma dâri 8 gherra'an, è antarana:

# Gherra' Singkua È gherra'an panèka, paraghâ asèlang kaduwâ' dampal tanang dâri bâbâ ka attas otabâ salèng bhâles-mabhâles pas tanang kanan bâdâ è sampèng sajâjhâr sarèng pèngghâng bân tanang kèba bâdâ è attas sajâjhâr sarèng pundhâk (bârâ'). Saterrossa paraghâ ajhâlân ka adha' ka'angghuy ngala' posisi loros kalabân sokoh kèba napa' è lantè bân sokoh kanan èjhinjhit kalabân iringngan musik gendhâng ètongan 2x8.
# Gherra' Sori Dhalem gherra'an *Sori* mèrip sarèng gherra' *Singkua* namong tanang kanan bân kèba bâdâ è sampèng kalabân èayun ka attas bân ka bâbâ sajâjhâr sarèng pundhâk nalèka ka attas, pas sajâjhâr sarèng pèngghâng nalèka è bâbâ kalabân sakone' sentakkan è dampal tanang. Saterrossa sokoh è gherra' *Sori* panèka aropa'aghi cèri khas daèrah Poso-Tojo sè biyasa èsebbhut gherra'an *double-double* sèttong-sèttong amarghâ èsentak duwâ' kalè ka'angghuy maghâmpang paraghâ moter bhâdhânna ka kèba bân ka kanan.
# Gherra' Maloka Dhalem gherra'an panèka kaduwâ' tanang salèng mukka' bân asèlang. È ètongan ganjil tanang bâdâ è adha' muâ (pamegghe') akadhi mukka' bân è ètongan ghennap tanang bâdâ è bâbâ asèlang akadhi gherra'an motong sè sajâjhâr sarèng tabu' kalabân sakone' nondu'.

Gherra' sokoh è gherra'an panèka mèrip sarèng gherra' sokoh è gherra' *Singkua*, è ka'dimma nalèka tanang mukka' sokoh kanan agherra' ka adha' kalabân sakone' jhinjhit bân sokoh kèba napa' è budi sambi sakone' ègèsèr ka dhalem, bân nalèka tanang akadhi motong bân sakone' toron ka bâbâ, sokoh kanan ka budi saèngghâ sokoh kèba bâdâ è adha'.

## Sombher
Tari Moriringgo

**Tari Moriringgo** otabâ **Tari Riringgo** èngghi panèka tari rakyat asal Sulawesi Selatan sè dâri jhaman dhimèn kantos samangkèn èlestariaghi sarèng Suku Padoe. Tarian kasokkoran panèka segghut èlaksana'aghi saampona marè alaksana'aghi *padungku* (panèn). Artè oca' *moriringgo* èngghi panèka "rintangan" (alangan). Salaèn è acara kasokkoran amarghâ panèn sè hasèl, jhughân èlaksana'aghi è acara kasokkoran nyambhut Pongkiari sè abâli aperrang bân mennang, sarta acara kasokkoran nyambhut Saliwu nalèka abâli dâri Palopo nagghu' kaju *Langkanae*.

## Asal-usul
Suku Padoe èngghi panèka suku sè ngone è Kabupatèn Luwu Timur, Provinsi Sulawesi Selatan. Suku Padoe asabbhâr è Kacamatan Wasuponda, Towuti, Mangkutana, bân Nuha. Rèng-orèng gâpanèka bânnya' bâdâ è daèrah paghunongngan bân lembah è Luwu Timur. Populasi Suku Padoe èparkira'aghi sakètar 18.000 orèng. Suku Padoe ennempo daèrah panèka èparkira'aghi dâri abad kapèng-XIV (14) sè amigrasi dâri daèrah Sulawesi Tengah. Dhalem bhâsa satempat istilah “Padoe” artèna “orèng jâu”. È Luwu Timur rèng-orèng gâpanèka dhâddhi bâgiyân dâri duwâ' bellâs ana' suku è bâbâ pamarènta'an kadatuwan Luwu.

Dâri carèta rakyat, Suku Padoe panèka asalna dâri suku *Lili To Padoe Bangkano Kalende*, sè èbâghi dhâddhi empa' suku èngghi panèka Padoe, Lasaelawali, Kinadu, bân Konde. È èra pambarontaghân DI/TII Abdul Kahar Muzakkar, bânnya' orèng Padoe sè abâli ka tana bhuju'na è Sulawesi Tengah akadhi Beteleme, Poso, Taliwan, Parigi, bân laèn-laènna. Suku Padoe nganut aghâma kaparcajâ'ân *Melahomua*, sèttong aliran kaparcajâ'ân sè yakèn ka kakowadân alam, kaju sè èyangghâp karamat, ghunong, ghumuk kantos hal-hal kènnè' laènna. È taon 1920-an nalèka misionaris Kristen dâteng, pan-bârâmpan è antara Suku Padoe pas malo' aghâma Kristen.

Dhalem alaksana'aghi tarian panèka, sopajâ aparèng kamèriya'an pèsta panèn biyasana èparsiyappaghi ta' korang dâri 1000 *bambu pewong* (pèrèng pewong) sè èsiyappaghi ka'angghuy èdhâ'âr asareng sambi nèkmati soghuwân Moriringgo. Tarian adat Suku Padoe panèka biyasana èlakonè sarèng na'-kana' ngodâ è daèrah satempat.

## Sombher
Tari Rentak Kudo

Tarian Rentak Kudo panèka tarian tradisional orèng Kerinci, sè asalla dâri daèrah Hamparan Rawang ﬁngai Penuh, Jambi. Tarian panèka bânnya' èkasennengi sareng masyarakat Kabhupatèn Kerinci bân Kottah Songay Penuh. Tarian panèka èkennal kalabân nyama "Rentak Kudo" polana ghâlimpo'na akadhi jhâran. Tarian panèka èlampa'aghi è bâkto paraya'an sè èangghep sanget soccè sareng orèng Kerinci.

## Sajârâ
Maskè bânnya' tolèsan sè ètolès tentang asal-usul Tarian Rantak Kudo, tadâ' sombher sè jellas sè ètemmoè sè ajellassaghi asalla bentu' seni budhâjâ panèka è Kerinci. Bâdâ sè ngoca' jhâ' tarian panèka ècèpta'aghi sareng Syofian Sori è taon 1975, bân jhâ' tarian panèka èghâdhui ilham dâri adhât rato Alam Songay Pagu, sè biyasana ajhâlân nompa' jhâran. Tèngka ghulina jhârân ghâpanèka madâteng ilham ka Syofian Sori kaangghuy aghâbây tor mamajuwaghi dhâddhi bentu' tari, èpadhâddhi sèttong kalabân penca' silat. 

Sampe’ samangkèn, tarian ka’dinto èsajiyaghi kaangghuy mabhunga panèn rèng tanè è daèrah Kerinci, sè umumma padi (bherrâs) tor èlaksana’aghi sampè’ arè-arè ta’ bu-ambu. Kadhâddhiyân, manabi èkennèng mosèm kerrèng sè lanjhâng, orèng Kerinci jhughân bhâkal ngalakonè seni panèka kaangghuy adu'a' ka Pangiran (mètorot kaparcajâ'ânna dhibi'). Tojjhuwân seni tari panèka umumma kaangghuy ajâgâ tanè bân kamajuwân masyarakat, kaangghuy nojjhu dâ' orèng Kerinci bhâi è mosèm jhurbhu bân è mosèm kerrèng kaangghuy nyo'on bherkat ojhân.

Kabânnya'an para orèng sè anyanyi è beat kudo asalla dâri daèrah Tanjung Rawang, sè bâdâ è bâbâna Hamparan Rawang è salanjhângnga pèngghirra songay Batang Merao sè aghili nojjhu ka Tasè' Kerinci. hal ka'dinto bisa katon dâri lirik bân sanjâ' sarta bhâsa Rawang sè èghuna'aghi dâlem anyanyi lagu sè èbhârengngè gerrakan tari.

## Cara bân Tradisi Rituwal
Tarian Rantak Kudo èlakonè kalabân ghendhâng bân nyanyian sè aghânḍhu' pantun. Panèka bhidhâ sareng tarian Minangkabau Rantak, sè namong ètoro’è sareng pakakas lagu. Para orèng sè atari, lakè' bân binè', ngalakonè gerrakan sè khas, akompolaghi silat "langkah tigo" ("Tello Langkah") bân tarian. Tarian panèka biasana èpabhâreng kalabân ngobbhâr dhupa tradisional, rituwal sè ningkataghi solemnitas gerrakan orèng sè atari, kadhâddhiyân jhughân aghâbây trance.

È Indonesia samangkèn, tarian panèka biasana èlakonè è acara-acara tradisional bân rèsèpsi pakabinan Kerinci. Sala sèttong lirik lagu è pantun panèka: "Tigeo dili, empoak tana rawoa. Tigeo mudik, empoak tana rawoa" (Bhâsa madhurâ: "Tello' è Hilir, Empa' kalabân Tanah Rawang. Tello' è Mudik, Empa' kalabân Tanah Rawang"). Lirigghâ nyarèta'aghi sèttong carèta dâri jhâman kona suku Kerinci jhâman lamba', è jhâman pamarènta'anna para Depati (Dukes), Tanah Hamparan Rawang panèka pusat pamarènta'an, pusat kottah bân kabudhâjâ'an è bâkto jârèya, èngghi panèka dâlem lingkup Depati 8 lembâr kaèn sè èpusataghi è Hiang (Depati Atur Bumi) è dimma Rawang Hamparan panèka kennengngan sè penting kaangghuy toju' è papangghiyân areng-sareng Kerinci adhât).

## Sombher-sombher
Hudoq

**Hudoq** panèka ritual tariayân bertopèng sè èlambangaghi ḍhuwâ/syokkor ghâbây hasèl pertanian sè bânnya' bân èlinḍungè ḍâri hama, sè èlaksana'aghi sareng sub-etnis Dayak è propènsi Kalimantan Tèmor.  Tariyân Hudoq aghuna'aghi topèng bân kostum, mèlana Hudoq tamaso' ḍâlem golongan seni tari topèng

## Etimologi
Hudoq artèna *menjelma*, mèlana ngangghuy topèng mano' alambangaghi jelma'anna mano'.

Menorot suku Bahau sub-Bahau Busang, Hudoq panèka jelma'an roh sè aghuna'aghi topèng ka'angghuy ahubugan sareng manossa. Menorot orèng Bahau Busang, manossa ta' bisa ngatèla' langsong roh-erroh panèka, ḍhâḍḍhi roh-erroh panèka aghuna'aghi topèng ka'angghuy ahubungan sareng manossa panèka. Manossa bhâkal èsebbhut "parit" è bhâsa Bahau, artèna "bâlât" otabâ "musibâ" polana ngatèla' roh-erroh panèka langsong.

## Sajhârâ
Menorot kaparcajâ'an traḍisional orèng Bahau, èngghi panèka kaparcaja'an Bungan, Hudoq aropa'aghi lambâng toronna Para Ḍewa ḍâri Apau Lagaan (Apo Lagaan) sè èpakon sareng Asung Luhung Inai Ayaq ka'angghuy nyaḍhiya'aghi kâsoborân bân kâma'morân ghâbây manossa è bhumè. È acara kasebbhut, Hudoq èlambangaghi sareng orèng sè atari sè ngangghuy topèng sè mekkèllè hama bân rompi sè èghâbây ḍâri pènang otabâ kolè'na keḍḍhâng. Tariyân èyangghâp lastarè bâkto ḍuwâ' orèng Hudoq kâlowar bân nabeng hama Hudoq. Abitna tariyân panèka 1-5 jhâm.

Menorot traḍisi, perajâ'ân Hudoq èlaksana'aghi samarèna menugal (namen paḍi) è sabâ molaè bulân Sèptèmber kantos Oktober sabbhân taon. Maksoḍ epon nyo’on bherkat ḍâ’ Guste Pangèran sopâjâ paḍi sè ètamèn bhâkal ngasellaghi la'as bânnya’ ban maḍâteng kâma’moran ḍâ’ masyarakat.

Parajâ'ân panèka èlaksana'aghi toron-tâmoron lè-ngallè ḍâri sèttong ḍhisa ka ḍhisa laèn sabbhân taon.

## Kalambhi Pânari Hudoq
Kabbhi pânari Hudoq Bahau bân Modang ngangghuy topèng kaju sè èyukir, kombinasi ghâmbâr hama bu-tombuwân bân kâban sè bâbâjâ.  Sakabbhina bhâḍhânna pânari ètotobhi kalambhi sè ekaghâbay ḍâri kolè' kaju, èhiyâs kalabân bây-rombây ḍâunna ghèḍḍhâng, ban bâḍâ kèya sè ngangghuy ḍâunna nyi'ur.  Kalambhi nèka èlengkapi kalabân kocca bulu bân tongket kaju sè ètegghu' è tanang kangan. Tariyân panèka biyasana èlakoni sareng 11 pânari, sè sâkabbhina ngangghuy topèng, èlaksana'aghi è lapangan sè rajâ bân tabukka'. orèng sè ajhâlling ngalèlèngè kennanga pânampilan. 

## Sombher
Tari Pasambahan

Tari Pasambahan panèka sala sèttong sennè tari kona Minangkabau sè berkembang è macem-macem ḍaèra è provinsi Sumatera Bârâ’, Indonesia. Tarian panèka ètampilaghi è dâlem acara panyambhuddân tamoy sè artèna mènangka ocapân salam dâteng bân ongkabhân rassa hormat dâ’ tamoy aghung sè ghi'bhuru dâteng. Namong samangkèn, tari Pasambahan ètampilaghi bânnè ghun coma dâlem acara panyambhuddân tamoy, tapè jhughân è dâlem pèntaas sennè bân tontonan mènangka sarana hiburan dâ’ masarakat bânnya’.

Oca’ "Pasambahan" artèna pa-atorân otabâ panyambhuddhân. Tarian panèka molaè lambâ’ ètampèlaghi è dâlem acara sè pentèng bân upacara adat. Bânnya’ nèlay kaoḍi’ân sè èghambhârraghi è tarian panèka, akadhi rassa abhârângan, panghormadhân, bân kabhâghusân bhudi pekerti sè èjhunjhung tèngghi sareng masarakat Minang. Tari Pasambahan ètampilaghi nalèka dâtengngâ tamoy dâri jhâu, otabâ nalèka dâtengngâ pangantèn lakè’ dâ’ dhalemma pangantèn bini’. Tamoy sè dâteng lajhu èpajhungè klabân pajhung kabhâghusân mènangka rassa hormat dâ’ tamoy kasebbhut. Sa’amponna tari Pasambahan ètampilaghi, lajhu acara kasebbhut èpaterros klabân suguhan ḍâun sèrè è dâlem *carano* dâ’ tamoy ghennika. È dâlem upacara pangantènan, ḍâun sèrè èyatoraghi dâ’ pangantèn lakè’ mènangka bâkkèl dâri rombhongan. ḍâun sèrè è dâlem *carano* kasebbhut biyasana jhughân èyatoraghi dâ’ dhuwâ’ orèng towana pangantèn. 

Salaèn ghennika, tarian panèka jhughân bisa ètampilaghiaghi è dâlem fèstival bhuḍhâjhâ, pènthas sennè, bân acara resmi adhât otabâ pamarènta ka’angghuy angennalaghi sarta ajhâghâ bhuḍhâjâ Minangkabau. Klabân bâḍâna è macem-macem acara, tarian panèka bisa ajhâghâ kalastarèyânna kantos dâ’ ana' poto bân èkennalaghi dâ’ masarakat lowas.

## Sombher
Tari Setabik

Setabik, otabâ Tarian Setabek, èngghi panèka tarian adhât sè asalla dâri Kabhupatèn Musi Banyuasin. Biyasana èlampa’aghi kaangghuy tamoy sè moljâ sâ dâteng ka Kabhupatèn. Tarian Setabik panèka sala sèttong ropa narèma tamoy. Filosofi sambudhân dâri tarian panèka bisa ètemmoè è sala sèttong gerrakan orèng sè atari,  rèng-orèng panèka nyadiyâ'aghi rassana jherruk nipis bân sèrè. Ngatorraghi jherruk nipis mènangka ropa hormat panèka bentu' umum dâri kabudhâjâ'an Melayu. Tarian sè asalla dâri tana Melayu serrèng tamaso' koreografi sè ètampilaghi betel lime. Oca' "setabik" asalla dâri oca' Melayu "tabik," artèna hormat otabâ ngormatè. Bâdâ sèttong ghâlimpo' khas dâri tari Setabik sè ta' ètemmoè è tari-tarian laènna: ghâlimpo' tabik. Gerrakan tabik èbâgi dâ' tanang kangan sè èbâdâ'aghi è seddhi'na candhi kangan akadhi sè aberri' panghormadhân.

Tarian Setabik ka’dhinto kengeng èkelompo’aghi dhâddhi tarian tradisional, manabi èyoladhi dâri tokoh, prèsentasi, dhândhânan, kalambhi tor lagu sè ngèrèngi. Tarian Setabik biasana è lakonè pèttong otabâ sanga’ sè atari binè’ kalabân duwâ’ orèng lakè’ negghu’ tombhâ' ban sala sèttong orèng lakè’ ngèbâ pajung. Tarian Setabik jhughân ampon molaè èkennalaghi è lowar naghârâ lèbât acara pamèran pariwisata.

## Fungsi
Fungsi otama Tari Setabik panèka kaangghuy abhârengi upacara tradisional narèma tamoy. Namong, è taon-taon samangkèn, ampon bânnya' èlakonè è bânnya' acara mènangka seni, hiburân è acara pakabinan, bân jhughân èlombâ'aghi è Randik Festival taonan. È jhâman lambâ’ orèng sè atari Setabik èpèlè dâri na'-kana' ngodâ sè tèngghi. Ngalakonè Tarian Setabik panèka aropa'aghi parkara sè èbhunga'aghi. Satèya, atoran panèka ta' èghuna'aghi polè, bân sapa bhâi bisa ngalakonè tarian.

Tarian Setabik kadhâddhiyân dâri 10 orèng:

* 2 orèng binè' sè ngantos
* 4 sè ngèrèngè
* 2 sè ngèbâ tombhâ' (lakè')
* 1 sè ngèbâ pajung (lakè')

## Macemma Gerrakan Tari
Saropa sareng tarian-tarian laèn e Sumatera Lao', Tarian Setabik ta' gâdhuwân nyamana gerra' khusus. Koreografina sederhana, kalabân gerrakan sè èulang bân èghuna'aghi pola lantai sè jhâu.

**Gerrakan tarian otama** panèka

* Gerakan kecubung
* Gerakan sembhâ
* Gerakan gelombang ka bâbâ
* Gerakan gelombang ka attas

**Gerrakan nyambut**

* Tanang kacèr è pinggang, tanang kangan nyambut, bhâdhân toron, bân soko èsilang

**Gerrakan abâli**'

* abâli' 180 derajat ka kacèr.

**Gerrakan salam**

* Tanang kacèr è monteng, talapa' tanang kangan èpalanjhâng è seddhi'na candhi mènangka tandhâ hormat, bhâdhân toron, bân soko èsilang.

**Gerrakan toju**'

**Gerrakan tari**

* Tanang è monteng, sokoh kacèr èangka' sakonè', bân cetagghâ auwing

## Lagu sè èbhârengi
Lagu sè ngèbâ Tari Setabik panèka lagu tradisional sè kadhâddhiyân dâri gong, rebana, ketipung (sèttong macem ghendhâng), bân kennong (sèttong macem gong). Saterrossa, lagu sè èbhârengè ghâbây Tarian Setabik ampon èlengkabhi sareng alat-alat modern akadhi biola, akordeon, saksofon, keyboard, bân simbal.

## Sombher-sombher
Tari Topèng Cirebon

Tariyân Topèng Cirebon (Cirebon: beksan topeng Cerbon) panèka tariyân dâri Karaton Cirebon. Èmolaè, tariyân Topèng asalla dâri jhâman Jhâbâ Kuno è Jhâbâ Tèmor, sè ngabâsaghi bânnya' carèta parkara Sang Hyang Tunggal è carèta Panji bâkto aobâ dhâddhi alam dunnya. Saterrossa nyebbar ka Jhâbâ Tengnga, Cirebon, bân jhughân Banjar bân Kutai. Tari Topèng Cirebon èkembhângaghi è daèrah Cirebon, tamaso' Subang, Indramayu, Jatibarang, Majalengka, Losari, bân Brebes. Ènyamaè tariyân Topèng polana orèng sè atari ngangghuy Topèng sambi ngamèn. È Tari Topèng Cirebon, orèng sè atari èsebbhut tokang wayang (dalang) polana amaèn tokoh Topèng.

Tariyân Topèng panèka dhibi' bânnya' variasi bân ampon aobâ ḍâlem hal gerrakan bân carèta sè èkabâlâ. Kadhâddhiyân tariyân Topèng èlakonè sareng orèng sèttong (solo), otabâ bisa jhughân èlampa'aghi sareng pan-bârâmpan orèng.

## Paghellârân Tariyân Topèng
Thomas Stamford Raffles, è dâlem bukuna, The History of Java, ngajhâri senni Topèng Cirebon mènangka èlaborasi dâri carèta Panjhi dâri Jhâbâ Tèmor. Kalompo' seni Topèng èpadhâddhi dâri sèttong bonèka (sè nyarèta'aghi carèta) bân ennem orèng ngodâ sè ngalakonè, èbhârengi empa' ahli gamelan (è Cirebon: Wiyaga).

## Kennengngan Paghellârân
È jhâman kona, Tariyân Topèng Cirebon biyasana èlampa'aghi è kennengngan sè èbâdâ'aghi è tana, akadhi è tanèyan, è blandongan (tènda paghellârân), otabâ è bale (pangghung), kalabân obor kaangghuy matèra'. Namong, kalabân kamajuwân tèknologi, Tarian Topèng Cirebon samangkèn jhughân èlakonè è ḍâlem roma kalabân tèra'ân listrik.

## Tojjhuwân dâri Paghellâran
Tojjhuwân mabâḍâ paghellârân Tari Topèng Cirebon èbâgi dhâddhi tello' tojjhuwân otama, èngghi panèka: 

* paghellârân komunal èlaksana'aghi ghâbây kaparlowan umum masyarakat, saèngghâ para' kabbhi masyarakat è daèrah kasebbhut noro' paghellârân kasebbhut. Paghellârân-paghellârân panèka spektakuler, ètampilaghi wayang, paghellârân artistik, bân salaènna, bân èlaksana'aghi lebbi dâri sèttong malem. Conto paghellârân komunal èngghi panèka paraya'an dhisa, ngarot kasinoman (acara ngangodhâdhân), ziarah kobhurân.
* paghellârân individu èlaksana'aghi kaangghuy mabâḍâ'aghi paraya'an individu, contona, akabin, sonnadhân, otabâ haulan.
* paghellârân Bebarangan panèka paghellârân è sabbhân dhisa sè èmolaè sareng tokang bonèka sè atopèng dhibi'. Bebarangan biyasana èlakonè sareng tokang wayang sè atopèng è daèrah-daèrah dhisa sè ella èpanèn, dhisa-dhisa sè rammè, otabâ bâkto alân-jhâlân è kottha polana korang panèn otabâ kerrèng. otabâ bâkto ta' bânnya' orèng.

## Sombher-sombher
Tari Gunde

Tari Gunde panèka sala sèttong tarian kona masarakat Sangihe sè asalla dâri Kabupatèn Kapoloan Sangihe (Talaud bân Siau Tagulandang sarta Biaro) Provinsi Sulawesi Dhâjâ. Tarian panèka biyasana èmaènnaghi sareng orèng bini', bân èyèrèngè sareng musik tradisional è ḍaèra ghennika.

## Istilah
otabâ unde è dâlem bhâsa Sangihe artèna gâraghân sè lemmès, akadhi lemmèssa bhudi pekerti bâbini'. Istilah gunde dhibi' asalla dâri oca' "*munde*" sè artèna pa-apa sè maodhi'. Tari Gunde èsebbhut jhughâ mènangka Salaing Bawine. *Salaing* è dâlembhâsa Sangihe artèna tari otabâ gâraghân, bân *bawine* rartèna bini'. Dâddhi, tarian panèka namong èmaènnaghi sareng orèng bini'.

## Asal-osolla
Tari Gunde panèka è ongguyanna (awalnya) mènangka tari pamojhâ’ân masarakat Sangihe sè èyada’aghi è dâlem upacara panyembhân bân ritual nolak balâ, sè biyasana èsebbhut Menahulending otabâ mesundeng. Tarian èyatoraghi dâ’ dhèwa sè palèng ghigghih (tinggi) è dâlem kapercajhâ’ân jâmân lambâ’ orèng Sangihe, I Ghenggona Langi, Duata Sululuang (Sè nyèpta’aghi langèt bân alam dunya). Masarakat Sangihe parcajhâ jhâ’ bâḍâ kakowadhân laèn sè koddhu èsembhâ. Upacara tolak balâ biyasana èyada’aghi salama’ pettong are, bân è are sè kalèma’ (kelima), tari Gunde èlakoaghi.

È jâmân rato-rato, tari Gunde panèka jhughâ ètampillaghi è dâlem acara tartanto è dâlem keraton, tamaso’ è bâkto arè pangangkadhânna rato. Sarta ajhâlânna bâkto, tarian panèka lajhu èghuna’aghi è lowarra keraton, akadhi ka’angghuy panyambhuddân tamoy, hiburân sennè bân bhuḍhâjâ, bân samangkèn jhughân èguna’aghi è dâlem lingkungan gherijhâ.

## Sombher
Serimbang

Serimbang panèka nyamana sèttong tarian masarakat Tempilang dâri Provinsi Kapoloan Bangka Belitung sè èghuna’aghi ka’angghuy nyambhut tamoy aghung. Tari Serimbang panèka aghâmbhârraghi ḍâri sala sèttong macemma mano' Cebuk. Nalèka mano' panèka amonyè otabâ aghuli, mano' laènna nuro' amonyè è sakalèlèngnga, akadhi tertarik dâ' ḍâjâ pikat mano' Cebuk panèka. Istilah Serimbang èpondhut dâri oca’ "*seri/sri*" bân "*mbang*". È dâlem bhâsa Tempilang, mano' Cebuk akadhi "*seri*" otabâ parmaisore (rato), sè èsebbhut mènangka tokoh otama, bân "*mbang*" asalla dâri oca' budhi "*tembang*", sè rartèna lantongan (irama) nyanyiyân nalèka tontonan tari panèka. Tembang kasebbhut aropa panthun sè èsawayyaghi klabân tèma acara sè temppa'na bâḍâ. Contoh panthun sè èyocapaghi sareng dukon nalèka upacara adat èngghi panèka akadhi: "*Gendhâng lanjhang, gendhâng Tempilang. Gendhâng èsambhrit, kolè’ bhellulang. Tari kaulâ dhibi' tari Serimbang, Tari ka’angghuy nyambhut, tamoy sè dâteng è bâkto perrang katopa*'.

Dâddhi, Serimbang bisa èyartèaghi mènangka irama sè ngirèngè gerâghân sè asrè, èyatoraghi dâ’ parmaisuri otabâ rato, bân ka’angghuy kabâḍâ’ân samangkèn teppa’na èyatoraghi dâ’ tamoy aghung. Tari Serimbang èghuna’aghi ka’angghuy ngambâ' dâtengngâ tamoy aghung otabâ pampènan naghârâ sè rabu dâ’ Dhèsa Tempilang.

## Carèta
Tarian panèka nyarèta’aghi sèttong mano' malem (*bhellis Cebuk*) sè nenggha’ è attassa sèttong kaju è semma'na romana orèng, è sèttong siyang sè terrang. Lajhu, dâteng mano' laènna ngerromonè mano' malem kasebbhut kalabân ngeppaghi beng-bengnga tor cetagghâ nondu' bân kadhâng tegghi sè èyèrèngè sareng monyè sè rammè, akadhi senneng nyambhut dâtengngâ mano' malem kasebbhut. Masarakat Tempilang ngangghâp jhâ’ mano' malem otabâ mano' kowat (burung hantu) kasebbhut mènangka Dhèwi Sri, èngghi panèka tamoy aghung.

## Sombher
Jaranan Dor

Jhârânan Dor panèka ropa seni Kuda Lumping sè èkembhângaghi è Jhâbâ Tèmor, èsebbhut Dor polana aghuna'aghi pakakas musik Jidor aghântè'è Gong sè biyasa, Jhârânan Dor bisa ètemmoè è Jombang bân Malang, Jhâbâ Tèmor sanajjân andi' bâbâtek-bâbâtek sè bhân-sabbhân.

## Jhârânan Dor Jombang
Jhârânan Dor Jombang panèka sala sèttong ropa seni Kuda Lumping (tari Jhârân) sè èkembhângaghi è Jombang, namong lebbi èkennal kalabân nyama Jepaplok Dor, èkala' dâri nyamana topèng Rèog kona (macan sè abâdâ'aghi mahkota merra'). Jhârânan  Dor ampon bâdâ è Jombang sâjjhek taon 1835, èbhâkta sareng Wiroguno, mantan prajurit Diponegoro dâri Ponorogo. Wiroguno sè ella asakola è Pondhuk Islam Gebang Tinatar, samarèna perrang alènglèng ka Jombang kaangghuy apraktèk apa sè ella èyajhâri è pondhuk Islam bân kaangghuy nyampayaghi pessen jhâ’ atoro’ dâ’ Bâlândhâ. Saellana dâteng ka Jombang, Wiroguno aperrang kaangghuy mayakin masyarakat lokal kaangghuy ajhâr Islam, bânnya' sè ghi' parcajâ dâ' râng-bhârâng supranatural.

Mèlana, Wiroguno alaksana'aghi Rèog padâ sareng kasenniyan sè èpangghi'i è Ponorogo bâkto jârèya, saèngghâna narèk masyarakat kaangghuy ajhâr Islam bân ta' ta'at ḍâ' Bâlândhâ, sè bânnya' è Jombang. Amarghâ orèng lebbi senneng topèng Singo Barong, topèng panèka langkong èkennal kalabân nyama Jepaplok sampè' samangkèn.

Paghellârân Jombang Jhârânan Dor ghi’ bhuto parsiabhân, tamaso’ cem-macemma kakanan tor panampilan sè akadhi trance, bân kalambhi-kalambhi sè sederhana tor klasik.

Pakakas seni Jombang Jhârânan  Dor èngghi panèka:

* Topèng jepaplok (Singo Barong amahkota merra')
* Topèng Ganongan, Topèng Pentul, Topèng Potro, bân Topèng gendruwon
* Topèng macan
* Topèng Kuda Lumping
* Bomoh warok akalambi celleng kabbhi
* Pakakas musik : ghendhâng, jidor, terbhâng (drum terbang), bân rèog slompret (macemma tarian rèog).

## Jhârânan Dor Malang
Jhârânan Dor Malang sè asalla èkennal kalabân nyama Rèog Dor, panèka sala sèttong ropa seni Kuda Lumping sè èkembhângaghi è Malang bân Batu. Orèng sè atari Kuda Lumping biyasana ngangghuy kalambhi sederhana, èngghi panèka kaos bellang bân calana kulot, bân ngamèn alèngker. Bentu' seni ka’dinto jhughân èkennal sareng Jhârânan Kidalan, karana Jhârânan  ka’dinto èkaèding sareng Candhi Kidal è Malang, sè aropa’aghi idèntitas Kuda Lumping è Malang.

Paghellârân Jhârânan  Dor è Malang è ngèrèngè bânnya’ ghèndhâng, jidor, ban pakakas angklung, abhâreng bân pakakas rèog gumbeng. Kalambhina biyasana aropa'aghi kaos Ponorogoan bellang bân calana jogèr, bânnè kalambhi sè lebbi mèwah dâri orèng atari Jhârânan  tradisional. Serrèng tarian Jhârânan  bân barongan ngalami kabâdâ'an akadhi trance, sè èkennal mènangka "kalap," bân ngalakonè macem-macem lalakon, sè èpabâras sareng dhukon sè akalambhi Warok.

Pakakas sè èghuna’aghi dâlem tarian Jhârânan  Dor Malang èngghi panèka:

* Topèng Jepaplok (Singo Barong) ta' usa kaèn
* Jhârânan 
* Bâbi
* Bomoh (bopo) pawang akalambhi celleng kalabân cambu'
* Pakakas musik : ghendhâng, jidor, terbhâng (gendang terbang), bân angklung.

## Sombher-sombher
Tari Lènggo

Tari Lènggo iyâ arèya tari upacara sopajâ ahormataghi rajâ sè è Sumbawa Tèmor. Tarian nika lahèr bhâkto bâdâ masa pamarètahan Sultan Abdul Khair Sirajuddin (Sultan Bima sè kèduwâ) sè apamarentaaghi antara taon 1640-1682 M.
Perlakuan sèppe

Perlakuan sèppe panèka bhângon nolak komunikasi verbal otabâ elektronik sè serrèng manipulatif otabâ pasif-agresif. Kalakowan panèka biasana èghunaaghi kaangghuy nyampaiaghi ta' senneng, aberri' okoman, otabâ nojjhuaghi kakowadhân tanpa kekerasan fisik. Maskeya akaton remeh, efekna bisa èlang, sè aghâbây sake' emosional sè dâlem, kasossa'an psikologis, bân pangalaman sè padâ sareng èksklusi sosial ghâbây orèng sè narèma. Sacara khas, perlakuan seppe èngghi panèka seppe nonverbal sè èsengaja kaangghuy èpangaro kalakoan otabâ emosi korban. Fitur-fitur poko'na tamaso' èbâliaghi sè èsengaja, ta' poron ngakoè usaha komunikasi, bân isolasi psikologis sè aghâbây bingong bân ta' nyaman. Teknik panèka serrèng èghunaaghi è dâlem hubungan pribadi, keluarga, bân profesional bân bisa aberri' dampak negatif dâ' kasejahteraan mental bân stabilitas hubungan.

## Pangarona
Manipulasi psikologis bisa aghâdhui dampak emosional, mental, bân sosial sè signifikan dâ' korban. Sacara emosional, korban serrèng arassa bingong, cemas, sala, otabâ depresi, polana ros-terrosan èpangaro otabâ èkontrol ta' kalabân èkataoè. Kasossa'an psikologis panèka bisa aoba dâddhi stres kronis, depresi, otabâ èlangna keyakinan dhibi', sè èpangghi'i kamampowan korban kaangghuy ngala' kapotosan mandiri. Salaèn jârèya, manipulasi psikologis bisa èbâgi dâ' hubungan antarpribadi bân kaodhi'an sosial. Korban serrèng ngalami isolasi, kasossa'an kaangghuy mabângun hubungan sè sèhat, bân èlang parcajâ dâ' orèng laèn. È dâlem konteks profesional, manipulasi bisa ngèrèng produktivitas, aghâbây konflik, bân aganggu stabilitas lingkungan kerrèng. Dampak jangka panjhâghân bisa jhughân tamaso' masalah kasehatan mental sè lebbi parah, akadhi kecemasan kronis otabâ gangguan kepribadian. Mèlana, ngaonèngè tandha-tandha manipulasi bân ngartè efekna panèka penting kaangghuy alindhungi dhibi', kasejahteraan mental, bân ajaga hubungan sè sèhat.

Ngadhebbi manipulasi psikologis parlo kasadaran, strategi, bân tindakan sè konsisten saènggâ korban bisa ajâgâ kasejahteraan mental bân ajaga hubungan sè sèhat. Sala sèttong langkah poko' panèka ngaonèngè tandha-tandha manipulasi, akadhi gaslighting, guilt-tripping, love bombing, perlakuan sèppe, otabâ perilaku pasif-agresif laènna. Kalabân kasadaran panèka, orèng bisa ngartè bila èmanipulasi bân èkorangè efekna. Saterrossa, panèka penting kaangghuy aghâbây bates. Korban kodhu aghâdhui hak kaangghuy nolak tekanan emosional otabâ tuntutan sè ta' adil. Batas-batas panèka bisa tamaso' nolak akompolaghi è bâkto manipulasi, èbâtesi interaksi, otabâ èjhâuaghi dâri pelaku. Strategi laènna panèka makowat literasi emosional bân kamampoan komunikasi, sè mabi korban bisa ènyataaghi rassa bân kabutowan kalabân tegas ta' kalabân ècapo' manipulasi. Salaèn jârèya, nyarèh sokongan profesional otabâ sosial, akadhi dâri konselor, psikolog, otabâ jaringan sokongan dâri keluarga bân kanca, bisa abhânto korban ngolah pangalamanna, mabângun ketahanan, bân ngèmbangaghi strategi jangka panjhâghân. Kalabân langkah-langkah panèka, orèng bisa èkorangè dampak manipulasi psikologis, ajaga kasejahteraan mental, bân ajaga hubungan antarpribadi sè sèhat.

## Sombher
Tari Melinting

**ari Melinting** iyâ arèya sala settong jenis tari tradisional se berasal ḍâri provinsi Lampung, Indonesia. Gerak Tari Melinting eghibaaghi sareng penari lake ban penari binik. Musik se angirengaghi tarian ini iyâ arèya Kolintang se terbuat dei perunggu.
Tari Ajat Temuai Datai

**Tari Ajat Temuai Datai** panèka tari panyambudhân khas Suku Dayak Iban è Propinsi Kalimantan Bârâ' . Istila "Ajat Temuai Datai" panèka èkala' ḍâri bhâsa Mualang Dayak, sala sèttong ḍâri sub-etnis kalompo' Iban Dayak.

Masyarakat suku Dayak Mualang, Kalimantan Bârâ', aghuna'aghi tarian panèka mènangka tarian nyambut tamoy adhât, tamoy naghârâ, bân jhughân bâkto wisatawan èntar ka dhisa Dayak Mualang.

Artè ḍâri kata *Ajat Temuai Datai* ta' bisa èterjemma ḍâri oca' per oca'. Nangèng saccara umum, *Ajat Temuai Datai,* manabi ètapsèrraghi, artèna lalampa’an nyo’onnaghi sokkor ḍâ’ Sè Aghung ḍâ' kaḍâtengan tamoy otabâ *temuai* ka Kalimantan lèbât tarian sambutan.

È jhâman lambâ’, tari Ajat Temuai Datai èlampa’aghi è acara-acara sakral. È dhisa Dayak Mualang, tari panèka namong èpèyara ghâbây pahlawan sè molè kalabân ngèbâ cètagghâ moso sè èpèghâl ḍâri mèdan perrang. Perrang aropa’aghi kabiyasa’an suku Mualang Dayak ghi’ lambâ’, sè atokar arebbhu' kakobâsa’an.

Tari Ajat Temuai Datai salanjangnga aropa'aghi bâgiyân ḍâri upacara tradisional nyambut tamoy sè èhormatè ḍâri suku Mualang Dayak, otabâ pangunjung salaèn orèng dhisa Mualang. Sabellumma èyonjhâng maso' ka romana, tamoy kodhu ngalakonè serangkaian ritual tradisional. Biyasana, tamoy bhâkal èyambâ' sareng katowa suku Mualang Dayak è tanèyan aḍâ'ân roma lanjhâng. 

## Asal-Mowasal Tarian Ajat Temuai Datai
Molana, tari Ajat Temuai Datai coma èlampa’aghi neng acara-acara sakral. È jhâman lambâ’ è kampong Dayak Mualang, tari panèka coma è maksod ḍâ’ para pahlawan sè molè ḍâri mèdan perrang bân ngèbâ haḍiya aropa cètagghâ moso. Ghâbây suku Mualang Dayak, cètagghâ manossa sè èpèghâl panèka buktè kamennanganna. Amarghâ paḍâ parcajâ, cètagghâ moso bisa aparèng kakowadhân ḍâ’ nyabâna orèng sè mennang tor ajâga sakabbinna suku Mualang Dayak. Mènangka ongkapan kasennengngan, rèng-orèng ghânèka jhughân mabâḍâ upacara nyambut tamoy, kalabân tari Ajat Temuai Datai.

È propinsi Kalimantan Bârâ', tari Ajat Temuai Datai èlampa'aghi mènangka tarian sambutan ghâbây para pamèmpèn sè ḍâteng. Segghut jhughân èlakonè ka'angghuy oreng sè akalènjar sè ḍâteng ka dhisa Dayak Mualang.

## Sombher
Antonín Dvořák

**Antonín Leopold Dvořák** (eocapaghi:ˈantɔɲi:n ˈlɛɔpɔlt ˈdvɔr̝a:k) ()  iyâ arèya orèng komponis Cèko dâri alèran musik romantik. Nika berhasil agabungaghi nada-nada musik rakyat jhughân musik simfoni bàn musik bhèngkeng.
Tari Benten

Tari Benten panèka tarian apasangan dâri masyarakat Pantai Lao' sè èngèrèngè sareng adok bân nyanyian. Tarian panèka èlampa’aghi orèng kaduwâ'. Tariyân Benten namong èlakonè ra-kèra 23 kantos 25 menit mètorot rassah sè èka'anḍi' sè amain musik, sè anyanyi, bân sè atari. Tariyân Benten èkembhângaghi lèbât para pamimpin tradisional, pamarènta Naghârâ, bân pamarènta sipil. Para sè nampil nojjhuwaghi gerraghân sè bhân-sabbhân. Artèna èngghi panèka kabâḍâ’ân kaodi’ân manossa sè saterrossa aobâ mètorot omor tor tojjhuwân kaodi’an. Tari Benten acarèta carètana embu’ sè anyama Benten, lakèna sè anyama Adau Adau, bân ana’na sè kaḍuwâ sè anyama Buai Buai bân Rantak Kudo. Gerraghân Tari Benten jhughân akadhi gerraghân mano' elang sè ngabbher.

## Gerraghân
Gerraghân ḍhâsar Tariyân Benten tamaso' ngèbâ bhâji' bân gerraghân kalakowan sabbhân arè. Salaèn jârèya, bâḍâ gerraghân sè akadhi mano' elang sè abâli-bâli è bâkto arè. Bâkto ngalakonè Tari Benten, bhâdhân kodhu sakoni' lebbi majhu dâri cetagghâ, akadhi narèk jhâlâ. Lengngen kaḍuwâ'na kodhu èjhârbâ'aghi, bân gerrakan cetagghâ kodhu èpapadâ kalabân tanang. Obâ'ân gerra' ètandhâi kalabân obâ'ân lagu sè ngèrèng bân sè atari sè manjheng bân gerra' sè èpabhâjheng. Saellana jârèya, orèng sè atari abâli bhâdhânna ka sèttong bân laènna bân nerrossaghi gerraghân anyar. Ka’dinto èlang-alangè kantos tarian ampon lastarè. Gerrakan èlakonè namong è sèttong gerraghân: ka adâ'. Gerraghânna acem-macem, molaè dâri abâli kantos abâli ka kacèr bân kangan. È ḍâlem Tarian Benten, soko lebbi abâli dâri tanang.

## Carèta
Tari Benten acarèta carètana embu’ sè anyama Benten bân kalowarghâna. Lakèna Adau Adau. Sè kaḍuwâ jârèya andi’ ana’ tello’ iyâ arèya Buai Buai, Rantak Kudo, bân Nandi Nandi. Kalowarghâ ka`dinto nyarè kaodi`ân dhâddhi orèng tanè è Pasar Kuok Batang Kapas. Pessen sè èkabâlâ ḍâlem carèta ghâpanèka ka'angkowânna Rantak Kudo tor ta’ ta’at dâ’ orèng seppona. Rantak Kudo panèka tarètanna Buai Buai sareng tarètanna Nandi Nandi. Tokoh sè ètampilaghi dâri molaè carèta panèka Rantak Kudo, Benten, bân Buai Buai. Nandi Nandi, è sisi laèn, namong èsebbhut è bâkto tarian-tarian sè èbhârengi Rantak Kudo.

## Paghellârân
Tariyân Bènten sadhâjâna èlakoni è molaè Paghellârân, èbhârengi sareng Tariyân-Tariyân tradisional laènna è Laban. Saamponna èlampa’aghi Tariyân Buai-buai, ètoro’è sareng Rantak Kudo. Salaèn ghânèka Nandi-nandi coma èsebbhuttaghi ḍâlem nyanyian sè asareng kaangghuy tarian Benten, Buai-buai, tor Rantak Kudo. Sajârâ Rantak Kudo è Jorong Laban padâ sareng sè bâḍâ è Painan Tèmor, kalabân Paghellârân jhughân èmolaè kalabân Benten, Buai-buai, bân Rantak Kudo.

## Sombher-sombher
Aritmetika ḍhâsar

Aritmatika ḍhâsar (Aritmatika elementer; bhâsa inggris: Elementary arithmetic) iyâ arèya bâgiyân sè èpabiyasa dâri aritmatika sè aèssè operasi tambhâ'ân, pangorangan, perkalian, bân pembagian. Ta' paḍâ sarèng aritmatika fungsi elementer*.*

## Sombhèr
Tari Alang Suntiang Panghulu

**Tari Alang Suntiang Panghulu** èngghi panèka tarian tradisional sè asalla ḍâri Nagari Padang Laweh, Kabupatèn Agam, Propinsi Sumatera Bârâ'. Lambâ', tarian ka'ḍinto èlampa'aghi è ḍaèra Luhak Nan Tigo è Minangkabau, èngghi ka'ḍinto Luhak Tanah Datar, Luhak Agam sareng Luhak Limo Puluh Koto, tor aropa'aghi tarian tradisional sè aropa'aghi kapara *Pangulu* (Pamèmpèn Adhât). Tarian ka’ḍinto namong èlampa’aghi neng acara-acara khusus sè akaè’ sareng *Pangulu*.

Saèstona, tari panèka ampon abit ta' èkalako. Namong, ka'angghuy mastèyaghi tari panèka ta' elang, Pak Djarmis mabâli polè è taon 1960-an. Pak Djarmis nyèpta’aghi polè ghulina sè khas ḍâri tari Alang Suntiang Panngulu bân ngajhâri ḍâ’ na'-kana' ngoḍâ è tello’ kampong. Pak Djarmis jhughân aghâbây tari tradisional ḍaèra panèka ka kotta Bukittinggi, sè aghâbây tari panèka lebbi kalonta è lowar dhisa.

## Sajhârâ
Maskè panalètèyan tor ola'an *informasi* ampon èlampa’aghi è lapangan sareng *sejarawan*, ghi’ ta’ èkaonèngè kalabân pastè bilâ tari Alang Suntiang Panghulu sè ḍâ’-aḍa’na ècèpta’aghi. Ca’èpon, tari ka’ḍinto ghi’ dhimèn namong *pertunjukan* tari sè èlampa’aghi saccara spontan è bâkto acara pangangka'an sèttong pangolo otabâ “*batagak pangulu*” mènangka sellèngan tor bur-lèburân è ḍâlem acara ka’ḍinto. Sampè’ samangkèn tradisi pangangka'an sèttong pangolo è kampong Padang Laweh, Kabupatèn Agam, pagghun èjhâlânnaghi kalabân èyèrèngngè kalabân tari ka'ḍinto. Acara pangangka'an ka’ḍinto jhughân aropa’aghi pasaroju'ân masyarakat ka'angghuy ngangka' sèttong pangolo sè aghântè’è pangolo sè ampon sèdhâ. Salaèn ghânèka, sajhârâ tari Alang Suntiang Pangulu cokop lanjhâng bân jhughân èkennal è dhisa lokal. Hal ka’ḍinto ètandhèi kalabân bâḍâna pan-bârâmpan kalompo’ tari sè langsong èbina sareng saseppo sè ampon alampa’aghi tari ka’ḍinto. *Penampilan* otabâ palampa’anna tari Alang Suntiang Pangulo ampon segghut kalowar ḍâlem acem-macem kagiyadhân akadhi upacara adhât, paraya’an tor ngambâ' tamoy sè ḍâteng ḍâri lowar. È taon 1973, tari ka’ḍinto èlampa’aghi ka'angghuy ngambâ' Wâkkèl Prèsiḍèn RI bâkto ka’ḍinto Sri Sultan Hamengkubuwono IX, sè rabu ka Ambun Pagi, Matur, Kabupatèn Agam. 

## Sombher
Erick Thohir

Erick Thohir (lahèr è tangghâl 30 Mei 1970) panèka pangusaha, politisi, bân aḍministrator olah raga inḍonesia, sè samangkèn dhâddhi Mentri Pemuḍa bân Olahraga inḍonesia. Sabellunna, Erick Thohir atugas mènangka Menteri BUMN ke-9 molaè taon 2019, bân aropa'aghi angghuta Komite Olimpiade Internasional molaè taon sè padhâ kantos taon 2025. Sabellunna, Erick Thohir dhâddhi katowa Komite Olimpiade inḍonesia dâri taon 2015 kantos 2019 bân mènangka katowa Panitia Penyelenggara Olimpiade Asia 2018 (INASGOC). salèrana jhughân ngatowaè Tim Kampanye Nasional Joko Wiḍoḍo-Ma'ruf Amin è Pemilu Presiḍen inḍonesia 2019. molaè 16 Pèbruari 2023, Erick Thohir ampon dhâddhi katowa Asosiasi Sepak Bola inḍonesia (PSSI). Erick jhughân ampon atugas mènangka katowa Komunitas Ekonomi Syariah molaè 23 Januari 2021.

Sabellunna anḍi' jabatdhân menteri, Erick Thohir panèka pengusaha bân penḍiri Mahaka Group, perusahaan holḍing sè fokus ka bisnis meḍia bân hiburân. Bânnya' unit usaha Mahaka è antarana penyiaran (Gen FM), stasiun televisi (Jak TV), meḍia è lowar (Mahaka Aḍvertising), meḍia cetak (Harian Republika, Golf Ḍigest), pamessenan bân penjhuâlân tiket ḍigital (RajaKarcis.com), bân bânnya' perusaha'an laènna sè bâdâh è industri olah raga bân hiburan, è antarana Liga Basket inḍonesia (IBL) Satrimina klub Muta.

Erick Thohir mellè klub bal-balan Italia Inter Milan è bulân Novèmber 2013. Erick Thohir dhâddhi presiḍèn klub kantos taon 2018. Erick Thohir jhughân anḍi' klub bal-balan Amerika Ḍ.C. Uniteḍ bân jhughân pongghâbâ klub basket NBA Philaḍelphia 76ers. Satèya, èbârengi Aninḍya Bakrie, aghâdhui saham mayoritas è klub bal-balan Inggris Oxford United. salèrana jhughân ampon anḍi' saham è Persis Surakarta sajjhek taon 2021. èantara taon 2009 kantos 2019, salèrana dhâddhi b`akkèl Presiḍen Komisaris Persib Banḍung. salèrana jhughân dhâddhi pengurus Persija Jakarta antara taon 1997 kantos awwâl taon 2000-an.

## carèta oḍi'

#### Latar belakang
Erick panèka pottrana Mochammaḍ Teḍḍy Thohir, pangusaha sè abhânto ngèmbangaghi Astra International. Ramana ḍâri Ghunong Sugih, Lampung, èbhuna, Eḍna Thohir, ḍâri Majalengka, Jhâbâ Bârâ', bân anḍi' katoronan Cèna bân Sunḍa. Kaka'na, Garibalḍi Thohir, sè lebbi èkennal mènangka Boy Thohir, panèka bankir investasi. Erick Thohir jhughân anḍi' tarètan binè' sè anyama Hireka Vitaya (Rika Thohir).

## Sombher
Lègong

**Lègong** panèka sala sèttong kalompo' tangdhâng Bhâli jhâman lambâ' sè anḍi' repertoar ghulu sè cè' komplèksna èikat ḍâ' struktur perkusi sè èserrèng sè èkabâ' èpangaro gambuh. Oca' Lègong asalla ḍâri oca' "soko" otabâ "olèg" sè artèna ghuli tangdhâng sè lentur otabâ lentur bân "gong" sè antèna gamelan."Lègong" kalabân cara ghâpanèka ngandung artè geraghân tangdhâng sè èikat (otamana aksèntuasi) sareng gamelan sè èserrèng. Gamelan sè eghuna’aghi kangguy nerrèngngè tangdhâng Lègong ènyamaè Gamelan Semar Paghulingan. Lègong èkembhângaghi è karaton-karaton Bhâli è parèngnga'an kaḍuwâ' abad ka-19. Èkabâ'aghi jhâ' pèkkèran panèka asalla ḍâri pangèran ḍâri Sukawati sè è bâkto sakè' sara, amèmpè nangalè ḍuwâ' parabân nandhâng kalabân raḍdhin èbârângi musik gamelan sè ènḍâ'. Bâkto pangèran ghâpanèka bârâs ḍâri sakè'na, mèmpèna èjhârbâ'aghi ḍâlem repertoar jogèt kalabân gamelan sè samporna.

È bâbâna asal-osol, tangdhângan lègong standar panèka ḍuwâ' parabân premenstruasi, atangdhâng è bâbâna bulan pornama è tanèyanna karaton. Ḍuwâ' patangdhâng panèka, sè èsebbhut lègong, salanjângnga èbhârengngè para orèng sè sânnâng . È pan-bârâmpan tangdhângan legong, bâḍâ patangdhâng tambâ'ân, èsebbhut condong, sè ta' èpasangè kipas.

Struktur tangdhâng omomna aropa'aghi papèson, pangawak, pengecet, sareng paka'ad .

Saterrossa, Lègong èlang popularitasna è awwâl abaḍ ka-20 polana èbâḍâna bhângon tangdhângan Kebyar ḍâri Bhâli lao'. Opaya rèvitalisasi èmolaè è ahèr taon 1960-an, kalabân èghâli dokumèn-dokumèn kona kaangghuy èbhângon polè.

## Pan-bârâmpan Tangdhângan Lègong
Bâḍâ ra-kèra 18 tangdhângan lègong sè èkembhângaghi è Bhâli lao', akadhi Gianyar (Saba, Bedulu, Pejeng, Peliatan), Badung (Binoh bân Kuta), Denpasar (Kelandis), bân Tabanan (Tista).

### Lègong Lasem (Istana)
Lègong panèka sè palèng èkasennengi bân serrèng èpaḍâpa'aghi è pamèran wisata. Tangdhângan panèka èkembhângaghi è Peliatan. Tangdhângan panèka biasana èlakoni sareng ḍuwâ' patangdhâng lègong bân kondong. Biasana atampil sabellunna, ètoro'è ḍuwâ' patangdhâng legong sè ngamèn lègong Lasem. Repertoar kalabân tello' patangdhâng èkennal kalabân nyama Lègong Kraton. Tangdhângan panèka èbâḍâ'aghi ḍâri cabang carèta Panji abaḍ ka-12 bân ka-13, è bâkto Karajaan Kadiri, sè nyarèta'aghi pangaterrona rato (adipati) Lasem (samangkèn bâgiyân ḍâri Kabupatèn Rembang) kaangghuy alamar Rangkesari, potrè Karajaan Daha (Kadiri), namong salèrana ngalakonè kalakowan sè ta' sopan kalabân cara èkèco'. Potrè binè’ nola’ lamaran adipati sabâb abâ'na ètalè’è bi’ Raḍèn Panji ḍâri Kahuripan. Saellana tao jhâ' alè'na la ècokobhi, rato Kadiri, sè aropa'aghi alè'na Potrè Rangkesari, ènyata'aghi perrang bân mangkat ka Lasem. Sabellunna perrang, adipati Lasem kodhu ngadhep ka serrangan mano' garuda sè mate'è. èpon m lolos namong è buḍi arè èpate'è è perrang è bâbâna rato Daha.

## Sombher
Annyorong lopi

**Annyorong lopi** (kadhâddhiyân ḍâri duwâ' oca' Bugis, ᨕᨎᨚᨑᨚ *annyorong* artèna "nyotok" bân ᨒᨚᨄᨗ *lopi* artèna "parao") èngghi panèka kalakoan ritual nyotok parao kalowar ka tase' sè èlaksana'aghi sareng masyarakat Bonto Bahari mènangka tokang ghâbay kapal Phinisi è Kabupatèn Bhâri Sèlatan Bungkumba Sulawèsi. Tojjhuwân acara ka’ḍinto ka'angghuy notorragi sokkor ḍâ’ Gustè Allah sè Maha Kobâsa ampon lastarè kalakoan aghâbây parao phinisi.

Prosèsi upacara Annyorong Lopi ka’dinto ngèbâ parao (panrita lopi), ḍhukon (sanro), tamoy istimewa, para seppo masyarakat, tor tantona masyarakat Bugis è Kabupaten Bulukumba sareng sakalèbbhi’na. Upacara sè bâdâ unsur-unsur kabhudhâjâ'ân bân aghâma panèka ampon èparcajâ bân èlaksana'aghi sajjhek generasi-generasi sareng orèng Bugis è Bonto Bahari.

## Rangkaian Upacara
Upacara Annyorong Lopi kadâddiyân ḍâri empa’ tahapan. Tahap sè kapèng sèttong èngghi panèka nyambelli kèban korban, biyasana kerbhuy, bân biyasana èlampa'aghi è bâkto asar, sa'arè sabellunna parao èpabâli. Tahap sè kapèng duwa’ enggi panèka upacara Appasili sè èlaksana’agi è bâjâ lagghu. Ritual Appasili aropa’agi sèttong kalakowan ka'angguy nyeggha tor maèlang bhâbâjâ tor gangguwân kalabân alampa’agi serangkaian nolla' bâlâ' *(tolak bala)* sè èkaparcajâ sareng masyarakat Bonto mènangka ritual sè sanget parlo sopajâ parao phinisi ta’ ngadhebbi masala è bâkto alajâr. Tahap sè kapèng tello’ èngghi panèka agâbay ammossi (pusatta parao), kalakowan panèka èlampa’agi è bâkto malem. Ammarosi panèka agâbây puser (possi) è tengnga’anna parao kalabân ngangguy bor. Tahap ahèrra, èngghi panèka sè kapèng empa', èngghi panèka èluncuraghi parao kalabân narèk parao ka tase' areng-bhâreng.

Annyorong lopi aropa’agi manifèstasi ḍâri kabicaksana’an lokal orèng Bulukumba, aparèng buktè sè nyata ḍâ’ somangat areng-sareng, salèng aroyo' tor nga'andi' ètos lako orèng Bulukumba. Annyorong lopi samangkèn ta' coma sakaḍâr upacara ritual ka'angghuy orèng Bugis, namong ampon ḍâddhi acara fèstival sè rajâ bân *bergengsi* ghâbây pangembângan tor kamajuwân pariwisata è Indonesia, sopajâ lebbi èkennal è sadhâjâ ḍhunnya. Molaè taon 2010, acara Annyorong lopi ampon èlaksana'agi mènangka acara kabhudhâjâ'ân sè ajudul Pèsta Phinisi sè biyasana èlaksana'agi bulân Sèptèmber è daèra Tokambang, kecamatan Tanah Lemo, kecamatan Bontobahari.

## Pângharga'ân
È tangghâl 27 Maret 2018 pangghâbâyyân Phinisi narèma sèrtifikat Phinisi *The Art of Boatbuilding as an Intangible Cultural Heritage* ḍâri UNESCO, sè langsung èpassra'agi sareng Dirèktur Jènderal (Dirjèn) Kebudayaan Kemendikbud Hilmar Farid, è *Pelabuhan Pendaratan Ikan* (PPI) è Tanah Beru Kècamatan Bontobahari.

## Rèferènsi