Orèng Kisii

Suku Abugisi (jhugân ekennal anyama Kisii (Mkisii / Wakisii) dâlâm bhâsa Swahili, otabâ Gusii dâlâm bhâsa Ekegusii) èngghi panèka kelompok etnis bhânto se asal-osol dâri kabupaten Kisii bân Nyamira è bekas Nyanza, sareng bâgien dâri kabupaten Kericho bân Bomet e bekas provinsi Rift Valley è Kenya. 
Suku Abagusii secarah tradisional ngennengè kennânga Kisii bân Nyamira, sareng bâgien dâri kennengan Kericho bân Bomet, se sekabbhinna bâdâ è karenna provinsi Nyanza bân Lembah Rift bân Kenya. Studi bhâsa bhânto Afrika Temor bân bhukte antropologi nojjhu aghin bahwa senna suku Abagusii, sareng Kuria, Ngurimi, Rangi, Mbugwe, Simbiti, Zanakia, bân Ikoma, keluar dâri agropastoral bân pemburuwân Neolitikum Afrika Temor se èyakenen dâri dâjâ Ghunong Elgon. Eparcajâ jhugân bahwasânna andi' pengaruh rajâ dâ' suku Abagusii dâri penutur bânto se bermigrasi kelluar dâri Afrika Tengnga bân Afrika Bârâ'; Kelompok tertentu dâri Abugisii samongghinna lastare berasimilasi dâri orèng Suba se adhâbu Luhya bân Olusuba, se asal-osol dâri bârâ' Danau Victoria. Kabânnya'an Abugisii akancaan semma' sareng Maasai, Kipsigis, Abakuria, bân Ameru è Kenya. 
Suku Abagusii jhugân andi' hubungan linguistik se sekken sareng suku Ngurimi, Rangi, Mbugwe, Simbiti, Zanaki, Ikoma, bân Maragoli. Orèng-Orèng nèka ngenyampai aghin bhâsa Ekegusii se è klasifikasikan dâddhi bhâsa bhânto e Great Lakes. Namong, se èpamasokna Abagusii ke dâlâm golongân bhâsa bhânto pagghun dâdhi perdebatan, makengak ke studi tentang bhâsa bhânto è Afrika Temor nojjhu aghin bahwa bhâsa Ekegusii, sareng bhâsa Kuria, Simbiti, Ngurimi, Rangi, bân Mbugwe, andi' struktur bân bhakto se bhidâ dâri bhâsa bhânto laènna.

ETIMOLOGI 
Kisii èngghi panèka dâri bhâsa Swahili bân dâri pemerenta kolonial Inggris, se ngangguy è Kenya è bâkto masa kolonial ghâbây ka orèng Abugisii, polana lebbi ghâmpang è ka dhâbu. Namong, istilah Kisii tak Andi' arte dâlâm bhâsa Ekegusii. Dhâlâm bhâsa Swahili, bânto' tongghâlle èngghi panèka Mkisii bân bânto' jamakna èngghi panèka Wakisii; nyamana Swahili ghâbây bhâsa Ekegusii èngghi panèka Kikisii. Istilah neka samangken populer ka angghuy è Kenya ghâbây merujuk ka orèng Abugisii.

Èyantaranna orèng Abugisii, nyamana Kisii tak merujuk ka rèng-orèngna, namong ka beberempa Kotta Kisii, SE padâ jhugân èsambhit Bosongo otabâ Getembe sareng rèng-orèngna èkinto', èngghi panèka pusat Kotta pertama ghâbây orèng Abugisii. Nyama Bosongo eyakenenn dâri Abasongo, se artenna "orèng kole' pote" otabâ "temppate orèng kole' pote" merujuk ka rèng-orèngna se ngennengè kotta nèka è bâkto Kolonial.

Nyama laèn dâri se èkaghuna aghin orèng Inggris ghâbây nyebbhut Abugisii èngghi panèka Kosova/Kossowa se maropa aghin toronan dâri ongkapan dâri Ekegusii "Inka Sobo", se sagât arte ghâbây panèka. Kemongkènan asal-osol laènna èngghi panèka orèng Kipsigi se nyebbhut Abugisii se dâddhi "Gosobe". Endonimna èngghi panèka Abugisii (jamak), bân Omugisii (Tongghâl); bhâsa se èkaghuna aghin sareng rèng-orèngna èngghi panèka Ekegusii. Istilah "Gusii" konon asal-osolla dâri Mogusii, penaddhâ' komunitas panèka.

SEJARAH
Asal-Osol
Berdasarkan bhukte linguistik bân antropologi, Abagusii asalle dâri rèng-orèngna agropastoral Neolitikum è Kenya samangèn nèka, talebbi khusus dâri karènna provinsi Nyanza bân Rift Valley. Teori se asaèng dâri beberemmpa sarjana bahwasenna Abagusii bermigrasi dâri Uganda sobung, polana tadek bhukte sejarah bahwasânna Abagusii anâttap è Uganda bân kâtaoaghin coma anâttap è lereng temor sisi Kenya Ghunong Elgon.

Tradisi lisan suku Abagusii nyata aghin bahwasânna Emba moyanga nèka amigrasi dâri tempat se anyama Misiru, e dâjá Ghunong Elgon mongkân è kânnângan Mesir Modern. Emba moyanga nèka penaddhâ' ennem klan otama Gusii; Abagetutu Abanyaribari, Abagurango, Abanchari, Abamachoge, bân Ababasi. Kelompok asli nèka pas teros nyârrâp sekelompok pemukim dâri sebelah bârâ' Danau Victoria, se semangken maropa aghin kânnângngan Buganda bân Busoga; pemukim nèka kemongkènan berasimilasi dâri suku Suba se abhâsa Luhya bân Olusuba. 

PEMUKIMAN DI GUSIILAND
Gusiiland Sâmangkèn, sareng Kenya bân Afrika Temor padâ omomma , ampon èkânnengngè dâri periode Neolitikum. Sâbbhâbâ, pemukim nèka kaandi' asal-osol dâri se acâm-macâm. Pemukim pertama nèka kemongkènan rajâ èngghi panèka pemburu se padâ sareng Khoisan bân Ogiek, se ètoroèn sareng Nyanza/Rift Cushites se maghânte pemburuwân nèka, mengasimilasi panèka, bân anâttap selama periode Neolitikum Savanna Pastoral (c. 3200-1300 SM) kelompok pemukim saterrossâ penggembala Nilotik dâri Sudan Lao'  Sâmangkèn anâttap è kânnângngan panèka taon 1 M.  Bâbârâmpa orèng Nilotik Lao' bân Kushitik lao' berasimilasi ke dâlâm suku Abagusii, se kemongkènan rajâ tanggong jawabbhâ èyatas praktek sonnat suku Gusii bân praktek laènna polana penyâbaran budaya. 

ERA KOLONIAL 
Suku Abagusii è pandhâng dâddhi pejuang se sânnâng apârrang bân sengit sareng kelompok etnis laènna, abhârâng sareng suku Ameru, Abakuria, bân Masaai; Abagututu tâlâbbi khusus è pandhâng dâddhi se palâng senneng apârrang è antaranna sekabbhinna Klan Abagusii. Persepsi nèka katâla jâllas dâlâm kutipân dâri Komisaris Protektorat Afrika Temor Sir Charles Eliot è bâkto ekspedisi taon 1900-an è Gusiiland bân sâkitarra: è sâbâllanna dâjâ jalor seppor (Uganda), pènggir tambâ' se tègghi ka kânnângngan Nandi bân tanèan tègghi Uasin Ghisun. È pèngghir lao'na bâdâ kânnângngan se Korang èkènnal, bâdâ è antaranna peghunongan Mau bân tambâ', se beberemmpa bâgiyenna èsambhit Ugaya, Kossov, bân Lumbwa