Taqiyuddin Muhammad bin Ma'ruf

Taqiyuddin Muhammad ibn Ma'ruf al-Shamī al-Sa'di (Bhâsa Arab: تقي الدين محمد بن معروف الشامي‎, 1526–1585) panèka poli aktif Oman bân Ibulstan Caith. Salèrana panèka pangarang lebbi ḍâri sangang polo buku è bhân-sabbhân pangajhârân, è antarana astronomi, jhâm, teknik, matematika, mekanika, optik, bân filsafat alam.

È taon 1574, Sultan Ottoman Murad III ngajhâk Taqiy al-Din kaangghuy abangun observatorium è ibu kotthana Ottoman, Istanbul. Kalabân pangataowanna sè bânnya' dâlem seni mekanik, Taqiy al-Din abangun pakakas akadhi bola armillary sè ghâghâng bân jhâm mekanik, sè èghuna'aghi è dâlem pangamatanna Komet Agung taon 1577. Salèrana jhughân aghuna'aghi globe terestrial bân langngè' Èropa sè èkèrèm ka Istanbul mènangka hadiah.

Karya otama sè èhasèlaghi dâri karyana è observatorium ajudul "The Tree of Supreme Knowledge in Kingdom of the Spinning Spheres: Astronomical Tables of the King of Kings" (Sidratul muntahal afkar fi malkūtul falakulār). Karya panèka èkompolaghi èbâdâ'aghi dâri pangamatan sè èghâbây è Mesir bân Istanbul kaangghuy mateppa' bân ètambâ'aghi risalah Ulugh Beg Zij-i Sultani. kaca sè kapèng sèttong dâri karya panèka abâhas tong-bitongan, ètoro'è sareng bahasan jhâm astronomi, lingkaran langngè', bân informasi tentang tello' gerhana sè èobservasi è Kairo bân Istanbul. Salèrana makowat pangamatanna kalabân gerhana laèn dâri kennengngan laèn, akadhi gerhana Daud ar-Riyyadi (Daud Ahli Matematika) bân Daud Ben-Shushan dâri Salonika.

Orèng sè penter, Taqi al-Din nolès bânnya' buku tentang astronomi, matematika, mekanika, bân tèologi. Mètode-na kaangghuy nyarè koordinat bintang èlaporaghi cè' teppa'na saèngghâna ollè okoran sè lebbi beccè' dâri Tycho Brahe bân Nicolaus Copernicus. Brahe jhughân èkoca' ngako karya Taqi al-Din.

Taqi al-Din jhughân ngajhâri turbin uap kalabân aplikasi praktis èghâli bhâtang bessè è taon 1551. Salèrana alako bân nemmoaghi jhâm astronomi ghâbây observatoriumma. Taqi al-Din jhughân nolès buku tentang optik, sè è ḍâlemma ètantowaghi cahaya sè èpancarraghi dâri benda, èbhuktèaghi Hukum Refleksi secara observasional, bân alako è refraksi.

## Karya-karyana

### Astronomi
*Sidrat mutanā al-afkār fī malakūt al-falak al-dawwār (al-Zīj al-Shāhinshāhī)*: panèka èkabâ' sala sèttong karya sè palèng penting è dâlem astronomi Taqiyuddin. Salèrana mamarè buku panèka èbâdâ'aghi dâri pangamatanna è Mesir bân Istanbul. Tojjhuwan dâri karya panèka kaangghuy maèlang, mabecce', bân akhèrra mamarè Zīj-i karya Ulugh Beg, sè aropa'aghi proyèk sè èrancang è Samarkand bân èterrossaghi è Observatorium Konstantinopel. kaca partama makalana èfokusaghi dâ' bitongan trigonometri, kalabân nekkanaghi dâ' fungsi trigonometri akadhi sinus, kosinus, tangent, bân kotangent

*Jarīdat al-durar wa kharīdat al-fikar* panèka zīj sè èkoca'aghi mènangka karya Taqiyuddin sè palèng otama nomer duwâ' è bidang astronomi. Zīj panèka ngandung fungsina pecahan desimal bân fungsi trigonometri sè ècatet partama è tabel astronomi. Salèrana jhughân nyadiyâ'aghi bâgiyân derajat kurva bân sudut è pecahan desimal kalabân bitongan sè teppa'.

*Dustūr al-tarjīḥ li-qawāid al-tas* panèka karya penting laènna dâri Taqi al-Dīn, sè èfokusaghi dâ' proyeksi bola ka bidang, è antarana topik geometris laènna.

### Jhâm bân Mekanika
*Al-Kawākib al-durriyya fī waḍ al-bankāmāt al-dawriyya* ètolès sareng Taq al-Dīn è taon 1559 bân abahas jhâm mekanik otomatis. Karya panèka èangghep mènangka karya tolèsan sè partama tentang jhâm mekanis otomatis è dunnya Islam bân Ottoman. È buku panèka, èpon ngajhâri Alī Pasha mènangka kontributor, sè mabi èpon aghâdhui bân ajhâr perpustakaan pribadi bân ngoleksi jhâm mekanik Eropa.

### Fisika bân Optik
*Nawr adīqat al-abṣar wa-nūr aqīqat al-Anẓar* panèka karya Taqiy al-Dīn tentang fisika bân optik. Èngghi panèka abahas struktur cahaya, hubungan antarana cahaya bân warna, bân difusi bân bias global.

## Sombher