Siti Soendari

Nyama Siti Soendari ta' salanjhângnga èmaksod dâ' sèttong tokoh, namong lebbi èmaksod dâ' pan-bârâmpan aktivis binè' Indonesia awal abad ke-20 sè muncul è pan-bârâmpan catatan sejarah gerakan binè'. E jaman kolonial, identitas bhâbinè'an serrèng èdokumentasiaghi kalabân cara sè èbâtesi sè serrèng èkabâ'aghi kalabân nyamana lakena, kalowargana, otabâ wilayah asalla saèngghâ nyamana Siti Soendari muncul è lebbi dâri sèttong konteks mènangka representasi bhâbinè'an sè èdidik sè aktif aperrang kaangghuy hak-hak orèngna.

Bhâbinè'an sè èkennal kalabân nyamana panèka umumna terlibat dâlem gerakan emansipasi bhâbinè'an, khusussa lèbât pendidikan bân pers. Bâ'na aghâbây aksès bhâbinè'an ka sakola'an, literasi, bân kennengngan umum, nantang pandangan kolonial bân adat istiadat patriarkal sè mabâtesi peran bhâbinè'an dâ' bidang domestik. È dâlem jurnalistik, tolesan-tolesan rèng-orèng panèka dhâddhi media sè penting kaangghuy maènga' kasadaran tentang kesetaraan, parkawinan, bân hak-hak bhâbinè'an kaangghuy pendidikan.Peran Siti Soendari jhughân èkabâliaghi dâ' dinamika organisasi bhâbinè'an è bâkto gerakan nasional, sè èpuncak è Kongres Bhâbinè'an Indonesia sè partama è taon 1928. Kongres panèka aropaaghi tonggak sejarah polana, kaangghuy pertama kalèna, bhâbinè'an dâri latar bhâlakang sè bhân-sabbhân Jepang, Sumatera, bân è kennengngan laènna abâgi pamangghi tentang pendidikan, masa kanak-kanak, bân masa kanak-kanak posisi bhâbinè'an è masyarakat modern.

Sanaos nyamana Siti Soendari ta' se kalonta sareng tokoh-tokoh bine' laen akadhi Kartini otaba Rohana Kudus, kontribusina noddhuaghi ja' gerakan bine' Indonesia paneka epaddek sareng bannya' tokoh, tamaso' se jejak sokona tasebar tor bannya' se ta' edokumentasi. Carètana Siti Soendari aghânḍhu'aghi kanyataan sejarah bhâbinè'an Indonesia: aktif, bangal, namong serrèng ta' èparduliaghi dâlem tolesan sejarah arus utama.

Tokoh-tokoh Konci

È dâlem jhâjhârbâ'ân ghâlimpo'na bhâbinè'an Indonesia è awal abad ka-20, paleng sakonè'na bâdâ empa' tokoh binè' sè èkennal kalabân nyama Siti Soendari. Maskeya dâri latar bhâkal sè bhân-sabbhân, kabbhi empa'na nojjhuaghi pola sè padhâ: bhâbinè'an sè èdidik sè aktif è kennengngan umum, organisasi, bân wacana emansipasi.

Siti Soendari Darmobroto èkennal mènangka tokoh sè aktif è bidang pendidikan bân pemikiran bhâbinè'an. Bâ'na panèka pottrana orèng bangsawan dâri Ponorogo bân andi' aksès pendidikan sè relatif maju è bâkto jârèya. Bâ'na èbhândhingaghi bâkto acaca è Kongres Pendidikan Kolonial 1916 è Den Haag, forum penting sè jhârang èhadiri sareng bhâbinè' pribumi. Kalabân keterlibatanna è jurnal Putri Hindia bân Wanito Sworo, èpon nganjuraghi pentingna pendidikan ghâbây paraban bân mandhâr paraban kaangghuy abâgi peran aktif è dâlem kaodhi'an sosial, bânnè namong mènangka kanca ghâbây lakè'.

Sabatara, Siti Soendari Sudirman kalowar menangka aktivis paraban e tingkat politik lokal tor kottha. Bâ'na maddek organisasi Putri Budi Sejati è Sorbajâ, sè èfokusaghi kaangghuy mabâli bhâbinè' pribumi. E taon 1938 abadhi sejarah menangka oreng bine’ pribumi se kapeng settong daddi anggota dewan kota Sorbaja. È pan-bârâmpan kongres bhâbinè'an, èpon serrèng ngajhâri masalah-masalah sensitif è bâkto jârèya, akadhi parkawinan, perceraian, bân status hukum bhâbinè'an, nojjhuaghi keberanian bhâbinè'an kaangghuy acaca tentang bidang pribadi mènangka masalah umum.

Tokoh laènna èngghi panèka Siti Soendari, ale'na Dr. Soetomo, tokoh sè èkennal è dâlem gerakan nasional. Lahir è taon 1906 è Nganjuk, ajhâr hukum è Universitas Leiden, Belanda, bân aktif è Perhimpunan Indonesia (Asosiasi Indonesia Indonesia), organisasi mahasiswa nasionalis. Saellana mole ka Indonesia, aba’na noro’ daddi pimpinan Perwari (Persatuan Wanita Indonesia) ban sampe’ ngapalae settong bank e Malang jabatan se jarang ekaandhi’ babine’ e bakto jareya. Bâ'na jhughân aktif nolès ghâbây Poetri Hindia, sè nojjhuaghi hubungan sè semma' antara intelektualisme, nasionalisme, bân gerakan bhâbinè'an.

Tokoh sè kapèng empa', Siti Soendari, lebbi ta' jellas èdokumentasiaghi dâlem sumber-sumber sejarah. Informasi tentang èpon terbatas, namong èpon serrèng èsebbhut è konteks aktivisme bhâbinè'an sè lebbi jhârna', sè nojjhuaghi jhâ' nyamana bisa jhughân abâdâhaghi penanda ghâbây generasi bhâbinè'an sè aktif, namong ghi' ta' èdokumentasiaghi sacara samporna, è dâlem gerakan.

Bâdâna pan-bârâmpan Siti Soendaris noddhuaghi jhâ' gerakan bhâbinè'an Indonesia èpadhâddhi sareng bânnya' tokoh sè alakoh è bhân-sabbhân bidang—pendidikan, jurnalistik, organisasi, bân politik bân jhâ' jhâjhârbâ'ân bhâbinè'an serrèng èbâgi. Namong, justru dâri fragmen-fragmen panèka sè jellas jhâ' bhâbinè'an Indonesia ampon abit dhâddhi subjek aktif è dâlem perjuangan sosial bân nasional.

## Kontribusi Otama
Bhâbinè'an panèka aghâbây penampilan sè berani è Kongres Bhâbinè'an Indonesia taon 1928 è Mataram, forum sè penting sè, kaangghuy pertama kalèna, aberri' platform sè lebar ghâbây sowara bhâbinè'an. Pidato-pidatona aghâdhui masalah sè progresif ghâbây jaman rèya: kasataraan è dâlem parkawinan, hak-hak bhâbinè'an kaangghuy apesa, bân kawajiban bân tanggung jawab bhâbinè'an mènangka subjek sosial, bânnè namong aksesoris ghâbây lakè'. Bâ'na bhunten coma acaca ghâbây bhâbinè'an, tapè jhughân nantang norma-norma kolonial bân adat sè nyaba' bhâbinè'an è posisi sè ta' padâ. E antarana, Siti Soendari Darmobroto èkennal polana komitmenna dâ' masalah keadilan sosial sè lebbi jhârna'. Bâ'na secara terbuka ngritik ketidakadilan sistem buruh kolonial, khusussa sè èalami sareng buruh kereta api, sektor sè penting namong eksploitatif è bâkto jârèya. Kalabân tolesanna, èpon merintis jurnalisme Melayu-Jawa, nyambung ide-ide modern sareng panonton pribumi sè lebbi bânnya' bân è bâkto sè padâ maddek pers mènangka alat perlawanan sè efektif.

Kaontongan laènna bhâbinè'an Siti Soendari panèka bânnya' bhâsa. Panguasaanna bhâsa Bâlândhâ, Jerman, Perancis, bân Inggris mampu aghâbây rèng-orèng ghâpanèka bisa ngaksès wacana internasional, akompolaghi sareng jaringan-jaringan progresif è lowar Hindia Bâlândhâ, bân aghâbây masalah bhâbinè'an bân kolonialisme ka panggung global. Kamampowan panèka makowat posisina mènangka intelektual binè' kosmopolitan, sè bhunten namong aperrang è lokal namong jhughân ngartè perjuangan mènangka bagiyân dâri gerakan anti-kolonial global.

Daddi, Siti Soendari è dâlem bhân-sabbhân bhângonna bânnè namong aktivis binè', namong arsitek awal kasadaran gender, keadilan sosial, bân nasionalisme è Indonesia. Bâ'na nojjhuaghi jhâ' molaè awal abad ke-20, bhâbinè'an Indonesia ampon mekker è lowar bates domestik bân kalabân bangal ngala' peran è dâlem sejarah.

## Sombher