John Lie

**John Lie** otabâ èkennal mènangka Jahja Daniel Dharma (9 Maret 1911 - 27 Agustus 1988) panèka sala sèttong perwira tèngghi è *Angkatan Laut [[Inḍonèsia]]* sè etnis Cènah bân Pahlawan Nasional Inḍonèsia.

## Latar belakang carèta
Salèrana èlahèrraghi è tangghâl 9 Maret 1911, è Kanaka, Manado, Sulawesi Lao', dâri ka'dimma Lie Kae Tae bân Oei Tjeng Nie Nio. Ramana (Lie Kae Tae) anḍi' perusahaan transportasi Vetol (Veem en transportonderneming Lie Kay Thai). È bâkto aomor 7 taon (1918), èpon asakola SD è *Holland Chinese School* (HCS) bân saterrossa èpindahaghi ka Christelijke Lagere School. Akadhi sè ècatoraghi sareng Rita Tuwasey Lie—pottrana John Lie—è omorra 17 taon, John Lie buru ka Batavia, ngarep dhâddhi pelaut. è dhissa', èpon ngala' kursus navigasi sambi alako mènangka buruh dermaga. Saèllana jârèya, John Lie dhâddhi perwira katèllo' è Koninklijk Paketvaart Maatschappij, perusahaan kapal Bâlândhâ. È taon 1942, John Lie atugas è Khorramshahr, Iran, bân narèma pelatihan militer. È bâkto Perang Dunnya kaduwâ' lastare bân Inḍonèsia ngaollè kamardhika'an, salèrana molè ka Indonesia nompa' kapal Ophir è bulân April 1946. Salèrana maso' ka *Persatuan Rakyat Indonesia Sulawesi* (KRIS) sabellunna akhèrra ètarèma dâ' Angkatan Laut Inḍonèsia è bulân Mei 1946. Molaèna, salèrana atugas è Cilacap, Jhâbâ Tengnga, kalabân pangkat kapten. È palabbhuan panèka pan-bârâmpan bulân, èpon berhasil èbersè'è ranjau sè ètanem sareng Jeppang kaangghuy nolak pasukan Sekutu polana jasana, èpangkat dâddhi Mayor. Saellana jârèya èpon mimpin misi kaangghuy nebbus blokade Bâlândhâ kaangghuy nyelundup sanjata, kakanan, bân perlengkapan laènna. Arèa operasina tamaso' Singapura, Penang, Bangkok, Rangoon, Manila, bân New Delhi.

## Karir è bâktoh Angkatan Laut

### Mènangka penyelundup
Saterrossa salèrana ètugasaghi kaangghuy ngamanè kapal-kapal sè ngangko' komoditas èkspor Inḍonèsia kaangghuy perdhâghângan internasional, kaangghuy mabâli kas naghârâ sè bâkto jârèya tèpès. È awal taon 1947, abâ'na ngater kapal se ngèba karet 800 ton kaangghuy èatorraghi ka *Kepala Dinas Perwakilan Indonesia* sè bâdâ è Singapura, Oetojo Ramelan. molaè jârèya, èpon rutin ngalakonè operasi kaangghuy èlanggâr blokade Bâlândhâ. Karèt bân hasèl tanih laènna èbâkta ka Singapura kaangghuy ètokar ghâbây sanjata. Sanjata sè èkaollè saterrossa èpassra’agi ḍa’ ponggaba republik se bâdâ è Sumatera, akadi Bupati Riau mènangka sarana alabân Balanda. Perjuangan rèng-orèng rowa ta' ghâmpang, polana rèng-orèng rowa bhunten coma kodhu èlang-alèngaghi patroli Bâlândhâ tapè jhughân kodhu ajhâlân è omba' tase' sè rèlatif ghâghâng ghâbây okoranna kapalna.

Kaangghuy operasi panèka, John Lie èbelli parao kènè' bân ghâncang, sè anyama The Outlaw, è bulân Sèptèmber 1947. Operasi pertama Outlaw alajâr antara Singapura, Labuan Bilik, bân Port Swattenham è bulân Oktober 1947. Akadhi sè ècatoraghi è dâlem buku sè èedit sareng Kustiniyati Mochtar (1992), èpon ngalakonè paleng sakonè'na 15 operasi "penyelundupan". Pernah, bâkto ngangko' 18 drum mènnya' sawit, ètangkep sareng para perwira Inggris. È pangadilan è Singapura, èbebasaghi polana ta' èbuktèaghi sala. Salèrana jhughân ngadhebbhi kadhâddhiyân sè tegang bâkto ngangko' sanjata semi-otomatis dâri Johor ka Sumatera, è bâkto ècèghât pesawat patroli Bâlândhâ. John Lie nyataaghi jhâ' kapalna è tana. Duwâ' penembak, sèttong cèlleng bân sèttong kole'na petteng, katon dâri Maluku, ètojjuwâghi sanjatana ka kapalna. Ta’ tao arapa, komanḍan ta’ makalowar parènta kaangghuy nembak. Pesawat kasebbhut lajhu kalowar dâri Outlaw ta' kalabân kadhâddhiyân, bisaos polana pasokan bahan bakar ampon korang, sè aghâbây rèng-orèng ka'ḍinto mangkat ghâncang.

Samarèna massra’aghi sanjata ka Bupati Usman Effendi bân panglima batalyon Abusamah, rèng-orèng ganèka narèma sorat resmi ḍari kapala palabbuwan sè nyata’aghi jhâ’ penjahat panèka anḍi’na Republik Inḍonèsia tor resmi ènyamaè PPB 58 LB. Saminggu saellana jârèya John Lie abâlih ka Port Swettenham è Malaya kaangghuy maddek pangkalan angkatan laut sè nyadhiyaaghi bahan bakar, bensin, kakanan, sanjata bân kabutowan laènna kaangghuy perjuangan kaangghuy ajâgâ kamardhika'an Indonesia.

## Sombher