Pragmatisme

**Pragmatisme** iyâ arèya alèran filsafat sè ngajhârraghi ḍâ' kabhenḍerren ḍâri sakabbhinna hal èdhâsaraghi ḍâ' ka manfaat sè èberri'. Hal arèya è nilai ḍâri kaghunaènnah bâgi lalakonna manossa ḍâ' ka kaoḍiennah. parnyatanennah bisa lèbât oca', ḍhâlil bân teori. pragmatisme nampa' akaḍhiyâ tradisi pamèkkèran sè asalla ḍâri naghârâ bârâ' ban tombu khususse e benua amerika. haḍirre akadiye bhârâng pamèkkèran sè ngusaha aghi ajâwâb parsoalan kaoḍiennah manossah. pragmatisme ègolongahi ḍâ' ka sala sèttong aliran filsafat abad ka-19 ḍâlem sejarah filsafat bârâ'. pelopor pemèkkèrannah pragmatisme iye arèya sèttong orèng filsuf amerika, chales sanders peirce (1839-1914). tokoh sè apagaro ḍâlem pamèkkèran pragmatisme antara laèn William james (1842-1910) bân john Dewey (1859-1952). 

## Sajhârâ

Gagasan pragmatisme pertama kalè èjhârbâ'aghi sareng Charles Sanders Peirce è awal taon 1870-an è rapat kelompok filsafat sè èsebbhut Metaphysical Club. Rapat panèka èlaksanaaghi sacara resmi è Cambridge, Massachusetts. Peirce nolès ḍiskusi ḍâri rapat è ḍâlem ḍuwâ' artikel, sè èjuḍul "The Fixation of Belief" (1877) bân "How to Make Our Ideas Clear" (1878). kaḍuwâ' artikel panèka èterbitaghi è majalah Popular Science Monthly.[6]

## Istilah

Istilah "pragmatisme" asalla ḍâri oca' Yunani "pragma." Oca' panèka bânnya' artèna, tamaso' fakta, bhârang, matèri, sèttong bhârang sè èghâbây, aktivitas, aksi, èfèk, otabâ karya. dâri kumpulan makna panèka, pragmatisme èartèaghi mènangka pèkkèran sè ngotama'aghi fungsi ide-ide dâlem lalakon. È sisi laèn, istilah "pragmatisme" èghâli sareng Charles Sanders Peirce dâri pemikiran filsafat Immanuel Kant. È dâlem pèkkèran Kant, bâḍâ ḍuwâ' oca' sè paḍâ kalabân artè sè bhân-sabbhân: "praktikch" bân "pragmatikch." kaḍuwâ' oca' panèka asalla ḍâri oca' Yunani praktikos bân pragmatikos. Istilah "praktis" èarteaghi mènangka lalakon sè èlakoni kaangghuy kaparlowanna ḍhibi'. Kalakoan akadhi panèka ta' ètemmoè è dâlem pangalaman sè sabenderra, namong namong bâdâ è dâlem akal bân akal. Samentara jârèya, istilah "pragmatis" èarteaghi mènangka gerakan sè èghâbây sareng karsana manossa kaangghuy nyadhiyâ aghi tojjuwan sè jellas mènangka langkah penting dâlem ajellassaghi pekkeran kalabân teppa'.[7] 

## Dhâsar pamèkkèran

Pragmatisme aghâḍhui pèkkèran sè èbâdâ'aghi ḍâri pangamatan logis. Pamangghi panèka anyataaghi jhâ' kanyataan dunnya akadhi sè èkaton sareng manossa panèka settong settong fakta nyata, sè èpèsah ḍâri sèttong bân laènna bân individu. ḍhunnya èsajiaghi akadhi sè bâḍâ, saènggâna parbiḍhâ'ân bisa èangghep rèmeh. Manifestasi kanyataan salanjangnga pribadi bân bhunten fakta umum, polana coma kalowar ḍâri pèkkèran manossa. Layanan bân utilitas panèka alat kaangghuy mabhenḍeraghi sèttong ide. Pragmatisme ta' abâhas pangajhârân filosofis tentang kabhenḍerrân, khusussâ sè èkabâ' sareng metafisika.[8]

Pragmatisme panèka aliran filsafat sè ènilai kabherrâ'an teori otabâ kaparcaja'an èbâdâ'aghi dâri tingkat keberhasilan otabâ kaghunaan ḍâlem aplikasi praktis.[9] Masalah otama ghâbây pragmatisme panèka kagunaan pangataowan, bânnè sèfat pangataowan. Pamangghi panèka èbâdâ'aghi dâri gagasan jhâ' pangataowan panèka sarana kaangghuy abhâkte.[10] Pragmatisme aghâli masalah teoritis bân praktis è ḍâlem kaoḍi'ân manossa kalabân ngandhâlaghhi akal.

## Pamèkkèr
### John Dewey

John Dewey panèka sala sèttong tokoh sè palèng apangaro è ḍâlem pragmatisme.[12] Pragmatisme sè èkembhângaghi sareng Dewey jhughân èkennal mènangka experientialisme. Nyama panèka asalla dâri kaparcaja'anna jhâ' perkembangnah manossa panèka tojjuwan dâri pendidikan. Salerana nyebbut pertumbuhan polana salerana nganggep sadhâjâna è dhunnya ros-terrosan aoba.[13] Pragmatisme John Dewey panèka sala sèttong pangaro sè èpangaro awal pendidikan massal.[14]

### William James

William James (1842–1910) panèka sala sèttong tokoh sè ajhâr cara manossa ngatasè masalah odi', akadhi inḍustrialisasi bân partombuwân ekonomi. Tokoh laèn sè ajhâr masalah sè padâ panèka Karl Marx (1818–1883), sè salastarèna ḍhâddhi pelopor sosialisme. James panèka orèng sè nganut relativisme, sè aghâbây pragmatisme è Amerika. Pragmatisme èarteaghi mènangka praktis bân utilitas, saènggâna kriteria kabhenḍerren èghâbây ghâbây sadhâjâna sè bisa aghâbây abâdâh. James parcajâ jhâ' manossa aghâbây kabherrâ'an, saènggâ kabherrâ'an bâdâ è dâlem manossa. Kriteria kebenaran pragmatis panèka ampon mapangaro dâ' dunnya bisnis bân politik è Amerika. Pemikiran pragmatis nyegghâ sosialisme dâri berkembang è Amerika.[15]

## Kritik

### Max Scheler

Max Scheler ngritik pragmatisme è ḍâlem karyana, Erkenntnis und Arbeit (Artèna Bâḍâ bân Alako). Buku panèka pertama kalè èterbitaghi è taon 1926. Menorot Scheler, pragmatisme gagal èpèkkèrraghi hubungan sè ḍâlem antara individu manossa bân individu laènna. Hal ka'dinto ètandhai kalabân taḍâ'na pamarèksa'an ḍâ' transendensi cinta. Max Scheler aargumen jhâ' pragmatisme panèka coma cara pèkkèran sè èfokusaghi dâ' pangaterro kaangghuy ngobâsaè alam.[16]

## Aplikasi Praktis

**Pendidikan Vokasi**

Pragmatisme panèka konsep dhâsar ḍâlem pendidikan kejuruan. È ḍâlem pragmatisme, sèttong hal èangghep penting èbâḍâ'aghi ḍâri tingkat keghunaanna. Pertanyaan otama dâlem pragmatisme panèka "kaangghuy ponapa" bânnè "apa." Pragmatisme èfokusaghi dâ' konsekuensi praktis ḍâri sèttong lalakon. È ḍâlem pendidikan kejuruan, pragmatisme èbhândhingaghi antara teori bân praktèk. È dâlem ngèmbangaghi teori, pragmatisme nyaḍiyaaghi landhâsân ghâbây etika normatif. Samentara jârèya, è dâlem ngèmbangaghi praktek, pragmatisme ètemmoè kabhutowan manossa lèbât pendidikan kejuruan sè ngasèllaghi buruh profesional. Keseimbangan antara teori bân praktek panèka nyegghâ pendidikan ḍâri èsotok namong sareng tojjhuwân praktis bân materialistis. Pragmatisme jhughân nyegghâ pendidikan ḍâri èlang fungsina mènangka alat kaangghuy èpèyara kabutowan masyarakat.[17]

**Pendidikan progresif**

Pragmatisme panèka filsafat pendidikan sè èghâdhui ḍhâsar perkembangan filsafat pendidikan laènna, progresivisme. Pragmatisme, sè èkembhângaghi sareng Charles Sanders Peirce (1839-1914), William James (1842-1910), bân John Dewey (1859-1952), èghunaaghi è dâlem pendidikan progresif, sè èprioritasaghi proses, pangalaman, bân èghunaaghi praktis pendidikan è dâlem kaodhi'ân manossa. Progresivisme ètarèma sareng praktisi pendidikan sè ngotamaaghi proses pendidikan lèbât tindakan praktis bân andhâlkan eksperimen. Pragmatisme bân progresivisme, sè èkabâ' sareng filsafat pendidikan, èpangaro otabâ èpangaro sareng pemikiran John Dewey.[18]

**Politik**

Pragmatisme ampon ngobâ tojjhuwân politik dâri ideologis dâ' praktis. Pangarona pragmatisme è ḍâlem politik èbâgi dhâddhi ḍuwâ': elit bân masyarakat. Pragmatisme è tingkatan masyarakat èghunaaghi mènangka wujud èksploitasi situasi otabâ momen politik kaangghuy maèlang kondisi odi'na orèng. Pèkkèran dâri perbaikan panèka èsajiaghi langsung, sanajân è istilah sè nyata panèka kompleks.[19] Samentara jârèya, elit partai è dâlem partai politik aghâdhui pragmatisme kaangghuy ngèrèng identitas ideologis partai politik kaangghuy ajaga kakowadhân oligarki. pan-bârâmpan cara panèka tamaso' ngèrèng rekrutmen anggota bân tindakan teror dâ' masyarakat. Sala sèttong pamanfaatan pragmatisme panèka è pemilu kapala daerah sè namong andi' sèttong pasangan calon.[20] Pangarona pragmatisme è dâlem politik aghâbây sala antara ideologi politik bân kabijakan partai politik.[21]

**Pangarona Pèkkèran**

Filsafat Cènah

Pragmatisme panèka aliran pamèkkèran sè aghâdhui pangaro dâ' perkembangan pamèkkèran filsafat Bârâ' è Cènah taon 1900-an. Pangaroh panèka èlampa'aghi èbhârengngè terjemahan karya-karya filsafat Barat dâ' bhâsa Mandarin. Pemikiran filsafat barat aghâbây arus pemikiran è Cina cèndhâng abali dâ' tradisi pemikiran pribumi.[22]

## Referensi