open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Muawiyah bin Abu Sufyan

**Muawiyah bin Abu Sufyan** (; lahèr 602 – sèdhâ 680) otabâ **Muawiyah I** panèka khalifah sè akobâsa è taon 661 sampè' 680. Epon panèka sala sèttong kancana Nabi bân jhughân trètan kabâllun Ummu Habibah Ramlah, sala sèttonga rajina nabi Muhammad. Maskè Utsman bin Affan sè saongghuna khalifah sè kabidhân ḍâri Bani Umayyâh, Muawiyah panèka khalifah sè madâddhi Umayyâh ghâbây dinasti è khilafah.  Muawiyah panèka kabidhân ḍâri Bani Umayyâh sè asalla ḍâri ghâris Sufyani, sebhutân ghâbây katorona Abu Sufyân bin Harb.

## Asal osol Muawiyah

### Asma lengkap
Asma lengkap Muawiyah panèka Muawiyah bin Abu Sufyan bin Harb bin Umayyah bin Abdi Syams bin Abdi Manaf bin Qushay bin Kilab. Epon asalla ḍâri bani (klan) Umawiyâh.

### Jhuluk
Muawiyah anḍi' Jhulukân. Jhulukâna panèka Abu Abdurrahman al-Qurasyi al-Umawi al-Makki.

### Cèrè fisik Muawiyah
Muawiyah panèka orèng lakè' sè tègghi, kolè'na potè, gânṭeng, bân parbâbâ.

Umar bin Khattab jhughân aḍhâbu jhâ' Muawiyah lèbur aḍhâ'âr kakanan sè nyaman bân gayana akadhi raja. Umar aḍhâbu ḍâ'nèka bènni amaksod jhubâ' ḍâ' Muawiyah tapè coma parèng onèng cèrè khas Muawiyah. Kèngèng ikaonèngè anapa Muawiyah ngalakonè ḍâ'nèka polana Muawiyah asala Ḍâri bani sè terhormat è masyarakat.

### Sèpat Muawiyah
Muawiyah panèka orèng sè lèbur bersè.

## Kalowarga Muawiyah

### Orèng sèppona Muawiyah
Ramana Muawiyah panèka Abu Sufyân bin Harb, orèng sè bâjhi' ḍâ' Nabi Muhammad bân ahèra maso' Islam bân maso' islam jhughân rajina Hindun binti Utbah. Èbu' na Hindun binti Utbah, orèng sè ngakan jântong ghuttèna nabi Muhammad polana sakèng bâjhi'na ḍhâ' Islam bân Nabi Muhammad.

## Sombher


Bhângsa:Sohabhât Nabbhi
Masjid Rajâ Al-Jabbar

**Masjid Rajâ Al-Jabbar** (), è singkat **MRAJ** otabâ sè lebbi è kennal kalabân **Masjid Ngambâng Gedebage** panèka masjid sè bâḍâ è Kottha Bânḍung, Provinsi jhâbâ Bârâ', Inḍonesia. Pambhângonan masjid al jabbar abi' korang lebbhi 1 triliun ḍâri dhâna APBD, masjid nèka molay è bhângon è taon 2017 è attas danau ghâbâyân bân anyar marè è taon 2020.

## Sajhârâ

### Sabelluna dhâddhi masjid

È zâman dhullu, kawasan Gedebage rèya rawa-rawa bekkas è dhina'aghina Danau Bânḍung zâman dhullu. Saterrosa è ahèr abad ka-19, rawa-rawa rèya molay kerrèng bân è padhâddhi area sabâ. Saterrosa perusahaan seppur naghârâ, *Staatsspoorwegen* abhângon jhâlân seppur sè ngubhungaghi Gedebage bân Cicalengka è tengngana rawa-rawa rèya. Ta' abit ḍâri jèya, Gedebage dhâddhi kacamatan, samarèna Kottha Bânḍung è pèsa ḍâri Kabupatèn Bânḍung è taon 2006.

### Pambhângonan
Polana paḍhât kawasan paroma'an, pamerènta Provinsi jhâbâ Bârâ' anḍi' tarèka abhângon masjid sè lebbi rajâ ḍâri Masjid Rajâ Bânḍung. Saterrosa tarèka abhângon masjid è mopakatè sareng Pamarènta Inḍonesia, bân pambhângonan masjid è molay tangghâl 29 Ḍèsèmber 2017, è molay kalabân pacara nyabâ' bâto kabidhân sareng mantan Gubernur jhâbâ Bârâ', Ahmad Heryawan bân mantan Wakèl Gubernur jhâbâ Bârâ', Deddy Mizwar. Pambhângonan ta' ipateros è taon 2020 polana pandemi COVID-19, bân è terrosaghi sèttong satengnga taon samarèna, è tangghâl 24 Agustus 2021. Samarèna ngalebâti bâkto abhângon 5 taon, masjid rèya ahèra è resmiaghi è tangghâl 30 Ḍèsèmber 2022 sareng Gubernur Ridwan Kamil.

## Sombher
Tri Maharani

**Tri Maharani** ( lahèr 31 Agustus 1971) biyasa èyolok **Maha** panèka tong-sèttongnga spèsialis toksinologi olar beracun è Inḍonèsia .  Salèrana jhughân maddek pangompolan data kasus kèkkè'an olar è Inḍonèsia, polana ghi' taḍâ' lembhâgâ pamarènta resmi sè ngalakonè jârèya. Dokter panèka jhughân sala sèttong sè maddek organisasi *Remote Envenomation Consultancy Services* (RECS) Inḍonèsia è taon 2015 bân ''Indonesia Toxiology Socoety'' (ITS) sè angghutana aropa'aghi konsultan ka'angghuy kasus kèkkè'an olar otabâ kasus keracunan kèbân laènna bân ètojjhuwaghi ka'angghuy ngorangè jumbla kamatèyan polana kèkkè'an olar beracun. 

Awwâlla bâkto Maha kuliya è lowar naghârâ atemmo sarèng orèng sè ngobâ kapotosanna ka'angghuy abhânto masyarakat Inḍonèsia sè bânnya' èkèkkè' olar. Saterrossa marèna asakola è lowar naghâra, Maha abâli ka Inḍonèsia bân fokus mabârâs orèng sè èkèkkè' olar.

Maharani satèya atugas mènangka Kopala studi kèkkè'an kèbân beracun bân tanaman beracun è *Kementerian Kesehatan Indonesia* marèna atugas mènangka Kepala Departemen Darurat è Roma Sakè' Umum Daha Husada, Kottha Keḍiri, JhâbâTèmor. Abâ'na marè asakola pendidikan kedokteran è Fakultas Kedokteran, Universitas Brawijaya (1990-1998), saterrossa nerrossaghi ghellar master è bidang imunologi è Universitas Airlangga (2001-2003),  pendidikan spèsialis è bidang kedokteran darurat è Universitas Brawijaya (2007-2011), pendidikan doktoral è bidang èlmo biomèḍis è Universitas Brawijaya (2008-2014). 

Ratosan korban kèkkèan olar beracun ampon eèsalamettaghi sareng Maharani ngangghuy serum anti racon olar (SABU) sè ampon èghâbây è Inḍonèsia tor è impor. Inḍonèsia sampè' satèya  bisa ngasèllaghi SABU polivalen sè bisa èghuna'aghi ka'angghuy kasus kèkkè'an olar kobra (Naja sputatrix), olar welang (Bungarus fasciatus), bân olar tana ( ''Agkistrodon rhodostoma'' ). Satèya, Dr. dr. Tri Maharani, M.Si, Sp.Em, Sub.Sp.Tok(K), FICEP, FIMMA ampon ngatowaè program ka'angghuy ngoros kèkkè'an bân sengnga' dâri kèban aracon bân tombuwân aracon è *Kementerian Kesehatan Indonesia* bân ampon ngosollaghi, aghâbây program bân amolaè sadhaja latèyan *online* tentang carana nangani kèkkè'an, sengnga'an ḍâri kèbân aracon bân tombuwân aracon bân jhughân aghâbây padhuman nasional Inḍonèsia ghâbây panèka.

## Covid-19
Tangghâl 12 Juni 2020, Tri Maharani ngadhebbi panyakèt COVID-19,  saterrossa bârâs tangghâl 18 Juni 2020. 

## Sombher
Juwita Sanjaya

**Juwita Tofhany Sanjaya** (lahèr tangghâl 11 Jânuwari 1996) èngghi panèka palakon sareng penyanyè ḍâri Inḍonèsia. Salèrana molaè èkennal sareng orèng bânynya' nalèkana alakon ḍâlem sèrial Ennèng.

## Awwâl karèr
Sabelluna èkennal mènangka dhâddhi penyanyè sareng palakon, asmana Juwita ampon bâḍâ è samacemma kabhâr Infotainment è bâkto taon 2002. Nalèkana ka'rowa, Juwi ngaonengè kabâḍâ'ân sè ta' èkasennengngè karana èbhuna, Anisa Bahar, ta' ngakoè manabi salèrana tamaso' pottrèna. È bâkto ka'rowa, Annisa pajhet bâḍâ è punca'na popularitasna tor ngako manabi ghita' toman akalowarga. Karana ta' èakoè panèka se cè' abekkassa è ḍâlem salèrana Juwita, sampè' samangkèn ghita' bisa nyapora ḍâ' èbhuna. Sampè' saamponna Juwi ta' ènga' (koma) salama 15 arè è bulân Sèptèmber 2006 karana panyakèt raḍang otâk tor Annisa abhânto biaya roma sakè'na, sikap Juwi ghi' sami.

Maskè sajjhek ghi' kènè' ampon anyanyè è bhân-sabbhân kafe sareng lampa, karèrna Juwita sajen kalonta saamponna salèrana ngèssè'è lampa è SCTV Music Awards taon 2007. Saamponna ngèbâ laghu "Kocèng Garong", Juwi langsung èoladhi sareng pan-saponapan 'patèngghi' ḍunia hiburân tana aèng. Pan-saponapan tabârân pon ḍâteng. Sala sèttongnga èngghi panèka dhâddhi palakon otama ḍâlem sèrial Ennèng sè dhâddhi jhâlân asmana kalonta. Sabelluna amaèn mènangka dhâddhi Ennèng, Juwi tomana amaèn ḍâlâm pan-saponapan sèrial, è antarana Èka'ḍinto Bâḍâ Sètan, Pangèran Bâḍâ è Man-Kamman, sareng Kembhâng è Pengghir Jhâlân. 

Samangkèn Juwita ngaollè kasempadhân kaangghuy norok lalampana èbhuna mènangka dhâddhi penyanyè sè ampon profesional. Album lu-ghâlluna Juwi ajuḍul Maybe Yes Maybe No (2007) sè èpakalowar è Ḍunia Fantasi, Ancol, è tangghâl 7 Ḍèsèmber 2007. Ḍâlem album sè èbessuk sareng Sandy Sulung ka'rowa, sadhâjâna laghu èjagoaghi akadhi "Sampèan", "Sapè Ucul", sareng "Goyang Gasing". Album sè èpakalowar sareng Nagaswara itu, Juwi ngajhek na'-kana' jhâlânan sekaligus anikmatè mainan sè bâḍâ. Aksi Juwita ngaollè saingan ḍâri ḍuèt èbhuna sareng kaka'na, Jelita Bahar (sè samangkèn noro' Annisa) sè jhughân makalowar album sè ajuḍul Ḍuèt Heboh kalabân laghu ocolna sè ajuḍul sami.

## Kaoḍi'ânna dhibi'èn
Juwita lahèr è Tangerang tor tamaso' ana' sè nomer ḍuwâ' ḍâri pasangan Memo Sanjaya sareng Anisa Bahar.

## Sombher
Baila Fauri

Baila Shaquanda Fauri lahèr tangghâl 28 Sèptèmber 2001 otâba sè èkennal kalabân asma pangghung **Baila Fauri** èngghi panèka sala sèttong penyanyè sè asalna ḍâri Inḍonèsia sè èkennal saamponna noro' lomba nyarè bakat Indonesian Idol Junior (sè kapèng sèttong). Baila samangkèn agabung sareng grup vokal bâgiyân binè'an no na è bâbâna naungan 88rising.

## Karèr
Baila amolaè bakat nyanyèna kalabân lomba Indonesian Idol Junior (sè kapèng sèttong) sè ètampilaghi è MNCTV. Namong baila èèliminasi è bâgiyân 9 spektakuler è tangghâl 24 Jânuwari 2015. Baila èngghi panèka sala sèttong è antarana 14 orèng sè lolos sampè' ka 14 bessar tor ngarassaaghi rajâna pangghung spektakuler Indonesian Idol Junior. Dhâddhi bâgiyân Indonesian Idol sè kapèng sèttong, panampilan Baila pan-saponapan kalè aghâbây bâgiyân juri lèbur nalèkana salèrana ngaransemen olang pan-saponapan laghu hits akadhi "Beautiful" ḍâri Christina Aguilera, "If I Ain't Got You" ḍâri Alicia Keys, sareng "Never Sat Never" ḍâri Justin Bieber.

## Laghuna

* Hey Ramadhan (2019)

* Eye 2 Eye (2019)

* See You, Kobe (2020)

* 3 Dots (2020)

## Sombher
Masjid Agung Al-Baitul Qadim

**Masjid Agung Al-Baitul Qadim** iyâ arèya masjid sè bâḍâ è Klurahan Airmata, Kottha Kupang, Nusa Tenggara Tèmor. Masjid rèya omorra ella lebbi ḍâri 200 taon bân aropa'aghi masjid palèng kona, palèng towa è Polo Tèmor.

Maskè omorra ella para' 2 abad lebbi, sabâgiyân rowangnga è lantai sèttong pagghun nampa'aghi kaasliânna, salaèn è pugar kalabân nambâ dhâddhi duwâ' lantai.

## Sajjhârâ

Masjid Agung Al-Baitul Qadim è bangon bi' Sya'ban bin Sanga è taon 1806 abhârâng Sultan Badarruddin bân Rakyatdhâ bân bhântowan ḍâri penduduk èdissa sè bâḍâ ètnis Tèmorra, hal arèya è kalako sopajâ aberri' kennengngan kaangghuy ngalakonè èbâdâ kaangghuy masyarakat Kasultanan Mananga sè bhuru è allè bil Pamarènta Hindia Bâlândhâ ḍâri polo Solor ka Polo Tèmor. Sè ahèrra kasebbar dakwah Islam è polo Tèmor lèbât tanangnga pottra-pottra Mananga arèya atas èdhinna Alla. Pembangunan Masjid Agung Al-Baitul Qadim arèya abittdhâ sampè' 6 taon iyâ arèya è molaè è taon 1806 bân marè è taon 1812.

Sya'ban bin Sanga aropa'aghi Imam pertama bâgi kaom Muslimin è polo Tèmor. Sya'ban dâteng abhâreng rombongan Kasultanan Mananga è bâbâ na pamèmpèn Sultan Badarruddin sè è allè bi' Pamarènta Hindia Bâlândhâ ḍâri naghârâ asalla iyâ arèya Dhisa Menanga, polo Solor, NTT bân arèya awwâl maso'na Islam ka Polo Tèmor.

È bâkto rowa, Sya'ban bin Sanga anḍi' wewenang kaangghuy ngator sadhâjâna hal sè akaè' kalabân urusân aghâma bân pembâgiyân rèya è kennal kalabân 'kampong Imam. Sè artèna wilajâ kabijhâgghâ imam. Adapun Sultan Badarruddin ngator masalah kapamimpinna saccara sakabbhina kalabân teptep amarhatè'è pertimbangânna Sya'ban bin Sanga sè dhâddhi imam Kasultanan bân wilajâ kabijhâgghâ bân kakobâsaan Sultan Badarruddin rèya è kennal kalabân Istilah "Kampong Raja". Ḍâlem ajâgâ kalangghângan hubungan bhâghus antara "Kampong Imam bân Kampong Raja" arèya è teptep aghi ètika bi' Sultan Badarruddin bân Sya'ban bin Sanga sè sampè' satèya pagghun bisa è abâs è ritual-ritual kaaghâmaan è duwâ' Kampong Islam sè palèng towa è polo Tèmor iyâ arèya Kampong Solor bân Airmata.

## Sombher
Magdelaine Bavent

**Magdelaine Bavent** jhughân è èjhâ **Madelaine Bavent**, (1602–1652) panèka ana' yatim piatu bân biarawati Perancis sè oḍi' è pan-bârâmpan biara, è dimmah èserrang li-bâliyân, è antarana biara è Louviers. Abâ'na arpa'aghi sala sèttong bâbinè' sè kasohor sè ètuduh ngalakonè èlmo sihir è biara. Saellana ènyataaghi sala è taon 1647, abâ'na ngaollè maso' penjara saomorra. Abâ'na matè è omorra sè ka-49 taon è penjara Rouen.

## Biografi
Bavent lahèr è Rouen (Saint-Pierre-l'Honoré), Prancis. Metorot sertifikat baptisanna, abâ'na ampon narèma sakramen kasebbhut è tangghâl 17 Novèmber 1602 sè nyaba' kalahèranna è jhâman lambâ'. È bâkto dhâḍḍhi yatim piatu è omorra 9 taon, abâ'na èkèrèm ka pamanna, Léon Sadoc, tokoh kasohor è kottah, sè nyabâ' abâ'na ka couturier.

È bâkto alako è ḍissa', abâ'na ètemmoè biarawan Fransiskan. Metorot sejarawan Jules Michele, toko panèka bâḍâ è semma'na ghârèja sè èkennengih pendeta "ngaghâdhui kakobâsa'an mutlak" bân "adhâḍḍhiyâghi para magang (mungkin mabu' kalabân Atropa belladonna bân ramuan penyihir laènna) parcajâ jhâ' abâ'na bhâkal ngater rèng-orèng ka'ḍinto ka pèsta bân makabin sareng setan Dagon."Molaè è omorra 14 taon, abâ'na dhâddhi korban pelecehan seksual sareng pendeta. akhèrra èpakalowar ḍâri ordona polana lalakonna.

È taon 1623, è omorra 21 taon, Bavent maso' ka biara Saint-Louis-Sainte-Élisabeth sè ghi' bhuru èpaḍḍek mènangka orèng anyar. Ra-kèra taon 1628, abâ'na dhâddhi turn-maid, orèng sè ajâgâ ban è ghèddhung biara sè mongkènaghi para biarawati bisa akabhâr bân bhârâng sareng orèng è lowar kalabân ta' èkatèngalè. 

Abâ'na narèma pangajhârân sè cè' anèna ḍâri direktur roma sè anyama Pierre David, orèng Adamite, sè akhotba jhâ' para peserta koḍhu abângkang è bâkto upacara aghâma, ngoca' "jhâ' parlo kaangghuy matè'è dhusa, abâli ka kasoccèyan, bân aropaaghi akadhi orèng towa sè partama, sè ta' todhus sakalè ḍâri abangkangnga..." Kabâḍâ'ân abângkang ghâpanèka maḍâteng aktivitas sèks è antarana para peserta.

Saellana Daud matè, Mathurin Le Picard aghântè Daud è taon 1628, sè nerrossaghi praktek pendahuluna. polana perawatanna, Madeleine nganḍung, bisa pan-bârâmpan kalè. Picard tako' jhâ' Bavent bhâkal ngalaporaghi ka para imam laènna, dâddhi Madeleine èpaksa kaangghuy atandatangani wasiat sè è dâlemma "ajhânjhi bhâkal matè mon ampon adhingghâl dunnya bân bhâkal bâḍâ è kennengnganna."

## Sombher
Yewande Akinola

Yewande Akinola MBE (lahèr 1985) panèka Insinyur è bidâng Teknik.  Lahir è Nigeria sè berspesialisasi è dâlem pasokan aèng sè berkelanjutan. Yewande jhughân alako mènangka Insinyur Utama ghâbây perusahaan konstruksi multinasional Laing O'Rourke sè bâdâ è Dartford, Inggris. Yewande jhughân aghâdhui acara televisi teknik ghâbây Channel 4 bân National Geografis.

Akinola lahir è taon 1985 è Nigeria. Bâkto ghi' kènè', èpon senneng amaèn cèm macèmma model bèngko. Nyamana Ramana èngghi ka'dinto, J. M. Akinola, alako mènangka Sekretaris tètèp è Kementerian Pekerjaan ghâbây Wilayah Bârâ' Nigeria. Akinola ajhâr Desain Teknik bân Teknologi sè Tepat è Universitas Warwick, lulus è taon 2007. Saellana narèma gelar èpon alako mènangka insinyur mesin è Thames Water. Yewande alako è pabrik pengolahan aèng. È taon 2007, èpon alako è Arup Group mènangka Insinyur Desain sè merancang pasokan aèng bân sistem manajemen aèng. Bâkto alako è Arup èpon ollè gelar master dâri Universitas Cranfield è taon 2011.

Akinola tertarik kaangghuy ngèmbangaghi aèng bân sanitasi ghâbây naghara-naghara sè ghi' ta' maju. Yewande ampon alako è bânnya' proyek è Inggris, Afrika, Timur Tengah bân Asia Tèmor. Yewande maddek Global Emit Project, kaangghuy mambimbing para ngangodâdhân sè tertarik dâ' teknik. È taon 2010, Akinola aghâbây Titanic: The Mission for Channel 4 bân National Geographic Society. È taon 2012 èpon dhâddhi juri ghâbây Rato Elizabet kaangghuy lomba è bidâng teknik.

## Sombher
Balasaraswati

**Tanjore Balasaraswati**, sè lebbi èkennal mènangka Balasaraswati (13 Mèi 1918 – 9 Pèbruwari 1984), panèka penari Inḍia, bân penampilanna è Bharatanatyam, gaya tarian klasik sè asalla dâri naghârâ bâgiyân Tamil Nadu è Inḍia Lao', aghâbây gaya tarian panèka kasohor è bânnya' kennengngan è India bân bânnya' kennengngan è dhunnya.

Abâ'na èberri'i pangarghâân Padma Bhushan è taon 1957 bân Padma Vibhushan è taon 1977, pangarghâân sipil sè palèng tèngghi katello' bân kaḍuwâ' sè èberri'i sareng Pamarèntah India. È taon 1973, abâ'na èparèngi *Sangeetha Kalanidhi* sareng Akademi Musik Madras. È taon 1981, abâ'na èberri'i pangarghâân Sangeetha Kalasikhamani sareng *Indian Fine Arts Society, Chennai.*

## Carèta oḍi' bân latar belakang
Balasaraswati panèka sè abekkèlèn generasi kapetto' ḍâri keluarga matrilineal tradisional musisi bân penari kuil (devadasi), sè tradisional ènikmati status sosial sè tèngghi, bân sè ampon èghâmbhâraghi mènangka repositori tongghâl sè palèng bhâghus ḍâri seni pertunjukan musik bân tarian tradisional è wilayah lao' Inḍia.

Leluhurra, Papammal, panèka musisi bân penari sè èdukung è partengnga'an abad ka-18 sareng istana Thanjavur. Emba binè'na, Veenai Dhanammal (1867–1938), èangghep bânnya' orèng mènangka musisi sè palèng berpengaruh è awal abad ka-20. Èbhuna, Jayammal (1890–1967), panèka penyanyi sè adorong pelatihan Balasaraswati bân aropaaghi pangèrèngnga.

Balasaraswati nyipta'aghi revolusi musik bân tarian tradisional kalabân Bharatanatyam, seni pertunjukan musik bân tarian sè èkombinasiaghi. Abâ'na ajhâr musik è kalowargana molaè ghi' kènè', bân pelatihan tari sè ketat èmolaè è omorra empa' taon èbâbâna bimbingan ghuru tari kasohor K. Kandappan Pillai, angghuta kalowarga Thanjavur Nattuvanar sè kasohor. Tan-tarètanna sè ghi' ngodâ, musisi T. Ranganathan bân T. Viswanathan, kaḍuwâ'na dhâddhi penampil bân ghuru sè èkennal è Inḍia bân Amèrika Serikat. Pottrana, Lakshmi Knight (1943–2001), dhâddhi penampil sè kasohor è ḍâlem gaya èbhuna. Kompoyya Aniruddha Knight terros nampillaghi gaya kalowarga kantos samangkèn, bân panèka arpa'aghi direktur seni Asosiasi Musik bân Tari Bala è Amèrika Serikat bân Sakola'an Tari Balasaraswati è Inḍia. Mantona, Douglas M. Knight, Jr., nolès biografina kalabân sokongan Guggenheim Fellowship (2003). Sè aghâbây fèlem India sè kalonta Satyajit Ray aghâbây dokumenter tentang karyana.

## Sombher
Kuè talam

**kuè talam** panèka sala sèttong macem kakanan tradisional sè bisa è temmo è pan bârâmpan daerah è Inḍonesia. Kue talam anḍi' rassa manès bân seddhâ'. Rassa seddhâ' kuè talam asalla ḍâri patè sè dhâddhi sala sèttong bahan otamana. È bâkto pasa'an, kuè talam dhâddhi sala sèttong kakanan abhuka powasa. sala sèttongnga sè aghâbây kuè talam cè' èkalèburi panèka teksturâ sè lentur, lembu' bân kennyel. Kuè tradisional nèka tamaso' ḍâlem macem kuè becca, ahèra ta' bisa abit bâkto èrobhâ'aghi. Kuè nèka jhughân tamaso' ḍâlem sala sèttong kakanan panotop manès otabâ pamèrsè colo' sè biasana èrobhâ'aghi marèna kakanan otama ḍâlem jamuan ngakan.

## Sajhârâ
Meskè samangkèn kuè talam ampon kalonta ḍâ' sedhâjâ daerah Inḍonesia, tapè kuè talam panèka kuè tradisional khas Betawi bân rakèra ampon aomor lebbhi ḍâri 500 taon. Kuè nèka ollè pangaro ḍâri massa'na Tionghoa bân Bâlândhâ sè ngennengè daerah Batavia (samangkèn è sebhut Jakarta). Polana kuè talam anḍi' oca' kuè è aḍâ'na sè asalla ḍâri pangaro bhâsa Hokkien 'koe' sè artèna kuè tradisional ana' torona Tionghoa.

Oca' talam è kollè polana è zâman dhâllu kuè nèka è sabâ' è talam plèkèr ta' anḍi' soko sè ikennal kalabân nyama talam. Teksturâ sè lentur bân rekka' anḍi' filosofi hubungan antar manussa sè kenṭel bân katrètanan. Rassana sè manès bân legit jhughân aghâmbâraghi camporan ḍâri crèta oḍi'na manussa.

Bâkto zâman kolonial, kuè talam hosos èrobhâ'aghi ḍâ' kalangan Bângsawan ghâbây kakanan sè mukka'. Polana kuè talam panèka aropa hormata towan roma ḍâ' tamuy sè è angghâp bhâlâ.

## Sombher
Umie Aida

Se moljâ ḍatin Sri Umi Khalsum bin Rahmaḍ Ali otabâ lebbi èkennal kalabân Umie Aiḍa (lahèr 18 Jânuwari 1974) panèka aktor, panyanyi, proḍuser bân pangusaha Malaysia. Umie Aiḍa molaè alako è bâkto aomor 18 taon saellana dhâddhi finalis è acara Dewi Remaja 1990/91. Saellana jârèya, Umie Aiḍa dhâddhi aktris Malaysia sè kalonta sè sukses aghâbây nyamana dhibi' è tana asalla bân è Asia.

segghutèsandhingaghi bân pahlawan filem Melayu Rosyam Nor, Umie Aiḍa ampon mennang pangarghâ'ân Aktor Bini' Terbaik ka empa' kalè è Ḍrama Anugerah Skrin è bâkto è layar pèrak, Umie ampon mennang pangarghâ'ân Aktor Binè' Terbaik ḍu kalè lèbât filem "Embun" (2002) bân "Ḍukun" (2018) bân jhughân mennang Aktor Binè' Terbaik lèbat film Penḍukung "Hiḍhiḍ: Amukan Azazil" (2013) è Festifal Film Malaysia. Umie Aiḍa jhughân ampon maso' nominasi ḍuwâ' kalè è Asia Pacific Film Festival neng è filem "Embun" bân "Qaisy & Laila". Saellana narèma ghellâr Rato Film Epik polana segghutbâḍâ è filem bân ḍrama sè èlakonè è jhâman kona, Umie jhughân sala sèttong aktris sè palèng bânnya' èbâjâr ka'angghuy abintangè è ḍrama TV.

## Lako

### ḍâri pamoḍèlan ka Emas Melayu(1989–1999)
Umie molaè noro' è biḍang seni kalabân moḍèl komersial èbâbâna manajemen moḍel terkenal Azah Aziz è bâkto ghi' aomor 16 taon è taon 1989. Popularitas sè èbentuk bân ale'na, aktris bân sutraḍara Eirma Fatima kantos bâḍâ sè abhânto Umie èkennal è bâkto jârèya. Namong kalakoan awalla cè' suksèssa kalabân moḍel è iklan TV bân viḍeo musik. È antarana para penampil MTV panèka panyanyi Inḍonesia Sheqal è taon 1990. Ka'angghuy nyarè pèssè tambâ'ân, Umie segghut abârengi Eirma ka lokasi-lokasi bân akhèrra èsewa kalabân tambahan kalabân ongkos sè sakonè'.

È taon 1990, Umie aghuna'aghi nyama komersial Ermy Zura ka'angghuy noro' lomba nyarè parabân populèr Ḍewi Remaja 1990/91. Umie bisa maso' ka final abârengngè paraban laènna sè samangkèn èkennal akadhi aktris Jasmin Hamiḍ, Kuza, bân supermoḍel Irene Santiago, è ḍimma acara panèka mennang bân moḍel Jasmine Ḍhillon. ḍâri ka'ḍissa', nyamana Umie dhâddhi èkennal è antarana penerbit. Ḍrama TV lughâlluna panèka Maafkan Mama, sè ètayangaghi è TV3. È taon 1991, Umie jhugân tampel è filem debutdhâ, Memori, sè èsutradarai bân Ḍato' Rosnani Jamil. Umie aghâdhui kasempadhân bhâgus ka'angghuy tampil è filem panèka ka'angghuy ajhâr akting ḍâri sajumlah aktor hebat sè jhughân amaèn è filem panèka, akadhi Jins Shamsuddin, Fauziah Ahmaḍ Ḍauḍ, Normah Ḍamanhuri, bân penyanyi populer Nash Elias.

## Sombher
Salmah Ismail (Saloma)

**panyanyi naghara Puan Sri Ḍatin Amar Salmah Ismail**, KMN (P), AMN otabâ lebbi èkennal kalabân **Saloma** (22 Januwâri 1935 – 25 April 1983) panèka panyanyi bân aktris binè' Singapura-Malaysia sè èkennal è sekitar taon 1950-an kantos awal taon 1980-an. Laher è Pasir Panjang, Singapura, panèka alè'na seniman Mariam Ismail (lebbi èkennal kalabân nyamana Mariani). Salaèn jârèya, Saloma jhughân alè'na panyanyi bân aktris, Aminah Ismail (lebbi èkennal kalabân Mimi Loma). Saloma panèka binè katello' ḍâri sutraḍara, proḍuser, aktor filem, komposer bân proḍuser, Tan Sri Ḍatuk Amar P. Ramlee.

È awal kalakoanna, Saloma terkenal polana anyanyè è filem sè èghâbây è taon 50-an. Filem lughâlluna panèka Talisman (1958) ètoro'è bân Horse's Foot (1958). Molaè jârèya, Saloma molaè akting è pan-bârâmpan filem, è antarana Seniman Bujang Lapok (1961), Ragam P. Ramlee (1964), bân Ahmaḍ Albab (1968). Saellana lakèna sèdhâ, Saloma molae kobâtèr, ḍepresi ban kasossa’an. akhèrra, Saloma ngadhebbi pan-bârâmpan panyakè' sè aghâbây abâ'na koros bân sèdhâ. Saloma sèdhâ è tangghâl 25 April 1983, polana ḍemam konèng è omorra 48 taon.

Saloma èparèngaghi ghellâr panyanyi Naghârâ lughâlluna è taon 1978 bân ghellâr Puan Sri è taon 1990 sa'amponna sèdhâ, polana lakèna, P. Ramlee, jhughân èparèngaghi panghormadhân sè paḍâ. ghellâr-ghellâr panèka noddhuaghi statussa kalabân binèna Tan Sri.

## Kaoḍi'ân awwâl
Saloma Lahèr è arè Salasa, 22 Januwâri 1935, sabhârengan bân 16 Syawal 1353 Hijrah, è Pasir Panjang, Singapura, kalaban asma Salmah binti Ismail. Saloma panèka pottra kaḍuwâ'na Ismail bin Osman bân Umi Kalsom binti Mahbon. Saloma molaè ghi’ kènè’ la lèbur anyanyè. Saloma segghut aghâdhui pangaterro ka'angghuy dhâddhi panyanyi ka ale'na sè ghi' ngoḍâ, Mariani. È bâkto aomor lèma taon, Saloma molaè anyanyè kalabân banḍ jalanan lokal è lingkunganna. molaè jârèya, pangaterrona ka'angghuy dhâddhi panyanyi sajân kowat.

Saellana orèng towana apèsa, Saloma ban alè’na, Mariani, noro’ eppa’na molè ka kampongnga Tanjung Karang, Selangor, Tanah Melayu (sateya Malaysia), ban oḍi’ apolong bi’ embu’ kabâllunna. È bâkto Perrang Dhunnya II, rèng-orèng rowa abhânto ramana è sabâ, tapè, ta' bisa nahan konḍisi sè sarah, rèng-orèng rowa motossaghi ka'angghuy buru abâli ka Singapura.

## Sombher
Céline Dion

Céline Marie Clauḍette Ḍion (lahèr 30 Maret 1968) panèka panyanyi kabhângsa'an Kanaḍa. Èsebbhut "*Queen of Power Ballads*," vokal Ḍion sè kobâssa, ahli sacara teknis bân karjâ-karjâna sè suksès sacara komersial ampon aghâdhui ḍampak sè signifikan ḍâ' musik populer.

Laher ḍâri kalowarga bhâghus è Charlemagne, Quebec, Ḍion ètemmoè bân manajer bân calon lakèna, René Angélil, bân muncul dhâddhi bintang remaja è Quebec aslina kalabân serangkaian album bhâsa Perancis è taon 1980-an. Ḍion èkennal è internasional kalabân mennang Eurovision Song Contest 1988, è ḍimma Ḍion abâkkèllè Swiss kalabân lagu "Ne partez pas sans moi." Ḍion saterrossa makalowar ḍubellâs album bhâsa Inggris, è antarana The Color of My Love (1993), Falling into You (1996), Let's Talk About Love (1997), bân All the Way... A Decade of Song (1999), sè kabbhi ampon dhâddhi sala sèttong album sè palèng laris è sakabbhina bâkto. Katalogghâ tamaso' lagu-lagu sè èkennal è attas tangghâ lagu è antarana "*Beauty and the Beast*," "The Power of Love," "Think Twice," "To Love You More," "Because You Loved Me," "It's All Coming Back to Me Now," "All by Myself," "I'm Your Angel," "That's the Way It Is," "Im' Live," bân "Heart On" lagu neng è filem Titanic taon 1997, sè aropa'aghi single sè palèng laris nomer ḍuwâ' bân bâbinè' è ḍâlem jhâjhârbâ'ânna. 

Ḍion terros makalowar album bhâsa Prancis è antarana bhân-sabbhân rekaman bhâsa Inggris, kalabân Ḍ'eux (1995) dhâddhi album bhâsa Prancis sè palèng laris è sakabbhina bâkto. È taon 2000-an, Ḍion majhâghâ reputasina dhâddhi panampil langsung sè sukses kalabân A New Ḍay... è Las Vegas Strip (2003–2007), resiḍensi konser sè palèng laris è sakabbhina bâkto, bân Taking Chances World Tour (2008–2009), sala sèttong tur konser sè palèng bânnya' è taon 2000-an. Los Angeles Times ènobataghi artis sè palèng bânnya' è ḍâlem pèrioḍena, kalabân èkombinasiaghi ajhuâlân album bân konser è attas $747 juta. È taon 2022, Ḍion mataḍâ' turra polana èḍiagnosis *stiff-person syndrome.*

Kalabân lebbi ḍâri 200 juta rekaman sè èjhuwâl è sabbhân dhunnya, Ḍion panèka artis rekaman Kanaḍa sè palèng lares, artis Francophone sè palèng lares, bân sala sèttong artis musik sè palèng laresè sabbhân bâkto. Pangarghâ'ânna tamaso' 5 Grammy Awards, 20 Juno Awards bân pangakoan ḍâri Feḍerasi Internasional Inḍustri Fonografi polana ampon ajhuwâl lebbi ḍâri 50 juta album è Eropa.

## Sombher
Alma Mahler

**Alma Maria Mahler** Gropius Werfel (lahèr Alma Margaretha Maria Schindler; 31 Agustus 1879 – 11 Ḍèsèmber 1964) panèka komposer, sastrawan, bân sosialita Wina. E bakto aomor lèma bellâs taon, Alma la dhâddhi moreddhâ Max Burckhard. Bâ'na la aktif è ḍâlem musik molaè ghi' kènè' bân la aghâbây 17 karjâ ghâbây sowara bân piano.

E bâkto ghi' ngoḍâ, Alma tarèsna ḍâ' ka Alexander von Zemlinsky, namong hubunganna ta' abit. Alma salastarèna dhâddhi binèna komposer Gustav Mahler, sè ta' terro Alma nerrossaghi karir mènangka komposer. Alma akhèrra depresi polana èpèyara sacara artistik. Bâkto parkawinanna èkabâsa'aghi, Alma ajima' sareng Walter Gropius. Gustav saterrossa nyoba' mandhâr ka'angghuy abali ka komposisi bân abhânto nyadhiyaaghi pan-bârâmpan komposisi ka'angghuy èterbitaghi, namong èpon sèdhâ ta' abit è taon 1911. Alma anḍi' hubungan sareng seniman Oskar Kokoschka ḍâri taon 1912 kantos 1914, bân Kokoschka jhughân ngabdiaghi lukisan sè nandhâ'aghi hubunganna, sè èjudhul Die Winds. Namong, posesifna Kokoschka aghâbây Alma ta' sènnèng, bân bâkto èparèksa ka'angghuy abhânto Austria-Hongaria è bâkto Perrang Dhunnya I, Alma apèsa bân lakèna, Alma pas akabin polè sareng  Franz Werfel è taon 1929. Bâkto akabin sareng Gustav anḍi' ḍuwâ' pottrè nyamana Mara (1902) bân Anna (1904). Manabi sareng Gropius, anḍi' ana' binè' sèttong sè anyama Manon (1960).

## Sombher
Yasmin Ahmad

**Yasmin Ahmaḍ** (7 Jânuwari 1958 – 25 Juli 2009) panèka sala sèttong sutraḍara filem, panolès skenario, bân kolumnis Malaysia. Yasmin lulus kalabân ghellâr Sarjana Psikologi ḍâri Universitas Newcastle, Inggris.

Yasmin molaè alako è biḍang iklan è Ogilvy & Mather, saterrossa dhâddhi ḍirektur kreatif è Leo Burnett Kuala Lumpur. Film bân iklanna ampon mennang bânnya' pangarghâ'ân bergengsi è ḍâlem naghâra bân internasional. Iklan televisi bân filemna èkennal è Malaysia polana humor bân ḍaya tarèk lintas bhudhâjâ, khusussa iklanna neng è Petronas, perusaha'an minyak bân gas nasional. Karyana ampon mennang pangarghâ'ân è ḍâlem naghârâ bân è lowar naghârâ.

## Kaoḍi'ân awwâl
Yasmin lahèr è Kampong Bukit Treh è Muar, Johor, è tangghâl 7 Jânuwari 1958. Lulusan seni, è biḍang politik bân psikologi ḍâri Universitas Newcastle è Inggris, alako magang bank è taon 1982 sa'abitdhâ ḍu minggu, saterrossa alako è IBM dhâddhi perwakilan pemasaran, sambi jhughân nojjhuaghi bakat dhâddhi penyanyi blues bân pianis malem. Yasmin molaè alako iklanna dhâddhi sastrawan è Ogilvy & Mather bân è taon 1993 apinḍa ka Leo Burnett dhâddhi ḍirektur kreatif è bâbâna Ali Mohammed, akhèrra dhâddhi ḍirektur kreatif eksekutif è cabang Kuala Lumpur perusaha'an.

## Lako
Film ḍebutdhâ panèka "Rabun" è taon 2003. Mukhsin mennang Film Fitur Anak Internasional Terbaik bân Sebutan Khusus è bâbâna Pangarghâ'ân Juri Anak. Kabânnya'an filem bân iklanna ampon ètayangaghi è pan-bârâmpan festival filem internasional è Berlin, San Fransisco, Singapura, bân Cannes Lions International Advertising Festival. Film-filmna jhughân muncul è retrospektif khusus è Festival Film Internasional Tokyo ke-19 è bulân Oktober 2006. Retrospektif April 2007 dâri film-filmma èsponsorè bân Pusat Stuḍi Asia Tenggara, Universitas Hawaii, bân Akaḍemi Seni Honolulu. È Singapura, Yasmin èkennal polana iklan pro-keluarga sè ècèpta'aghi  Kementerian Pembangunan Masyarakat, Pemuḍa, bân Olahraga Singapura. Yasmin èpamaso' ka Aula Iklan Malaysia bân Asosiasi Agen Iklan Bersertifikat Malaysia è bulân Novèmber 2008.

Yasmin satèya alako neng è filem lughâlluna, sè bhâkal èfilmaghi è Singapura, sè ajuḍul "Go, Thaddeus!" pas matè. Film panèka bhâkal dhâddhi filem inspiratif ghâbây Olimpiade Pemuḍa 2010, adhâsaraghi ḍâri buku, "Running With A Full Distance: Thaddeus Cheong" karjâ Belinḍa Wee tentang triathlet Nasional Singapura sè aomor 17 taon sè matè sa'amponna lastarè uji coba bâkto SEA Games 2007.

## Sombher
Kampong Kapitan

Kampung Kapitan iyâ arèya sala sèttong wilajâ warisan bhudâjâ sè bâḍâ è Palèmbang, Somattra Lao'. Bâdâ è pèngghirrâ Songay Musi, teppa' è bârâ'na Glâdhâk Ampèra, èkennal jhughân sareng ḍaèra Tuju Ulu. Kennengngan panèka perna aropaaghi area èdhi'na sè dâ'-adâ' ghâbây penduduk Cèna è bâkto jhâman kolonial Bâlândhâ.

Ḍaèra panèka ènyamaè Dhisa Kapten polana bâḍâ tello' bengkona perwira.  Dhisa panèka èpadhâddhi è taon 1644 è abad ke-XVI. Maskè ampon atosan taon, geddhung-geddhung è ḍaèra panèka ghi' èkennangè orèng.

## Sajhârâ
Liang Taow Ming panèka orèng sè anḍi' pangaro sè kowat ḍâ' masyarakat Cèna è Palèmbang. Polana paneka, salèrana eyangka’ dhâddhi perwira sareng pamarènta Bâlândhâ tor epassra’agi ngator daera 7 ulu bân sakobengnga.

Pemimpin sè ḍâ'-aḍâ' ḍâri masyarakat Cèna Palèmbang panèka Tjoa Kie Tjuan, sè aghâdhui pangkat mayor. Kepemimpinanna èmolaè ḍâri taon 1830 kantos 1855 è wilajâ Tuju ulu. Saellana jârèya, pottrana, Tjoa Han Him, kalabân pangkat kapten, aghântè'è epa'en bân èbhâkta otoritas bân kabebasan ka'angghuy ngator wilayahna dhibi'. Tjoa Han Him jhughân èparcajâ ngawasi pajek. È bâkto pimpinan, wilayah kasebbhut ènyamaè Kampung Kapitan, acuan dâri gelar bân nyama panggilanna.

Molaèna pamarèntah Bâlândhâ massra'aghi wilayahna polana kobâter ḍâ' masyarakat China sè bâdâ è Palembang. Namong, saterrossa bâkto, masyarakat Cèna dhâddhi perantara è ḍâlem dhâghâng bân ollè posisi istimewa è ḍâlem pamarènta Bâlândhâ.

Ḍaèrah ḍissa Kapitan lambâ’ aropa’agi pusat dhâghâng kottha, dhâddi rèng-orèng dhâghâng sè lesso ambu è romana Kapitan ka'angguy istirahat.

## Ruang Terbukka' bân Bângonan
Kennengngan sè tabukka' è adha'na bengkona Kapten, sè è taon 1937 abâdâhaghi peran penting sareng kennengngan pateppa'na jhâlân orèng sè ajhâlân soko. Fungsi ḍâri kennengngan sè tabukka' panèka mènangka kebbhun, è dhissa' tombuwân hias èhias kalabân bâllu' pot kembhâng ghâjheng è pengghirra kennengngan sè tabukka'.

Sajan abit, kennengngan se tabukka’ e aḍâ’na romana kapten molaè èyèssè’è sareng kennengngan orèng enneng. È taon 2014, rèstoran kapten èpadhâddhi, sè ngalang aksès ka kennengngan sè tabukka' dâri songay kalabân ghèddhung. Taman jhughân èpadhâddhi kaangghuy ngalang penampilan bengkona kapten.

Bâdâ 15 kalompo' geddhung sè aropa'aghi bengko panggung è daerah panèka. Tello' ḍâri jârèya bengkona para perwira. bengkona kapten aropa'aghi bengkona otama bân krematorium. bengkona sè èghâdhui 4.000 meter persegi bân èpèsa sareng kennengngan sè tabukka' è tengnga. Bengko paneka gi’ ekennengnge toronanna Tjoa Hanhim. Samentara jârèya, krematorium ghâpanèka aghâdhui luas 1.700 meter persegi bân èghunaaghi kaangghuy makompolaghi bhârang-bhârang keluarga klan Tjo akadhi foto bân jhughân kennengngan abu-abu anggota keluarga sè èkremasi èsimpen. Bengkona Kaptèn aghâdhui gaya arsitektur Palembang, Cèna, bân Kolonial.

## Sombher
Bhlighâ, Bhângkalan

**Bhlighâ** iyâ arèya kacamadhân sè kennengnganna bâḍâ è wilajâ Kabhupatèn Bhângkalan, Propinsi Jhâbâ Tèmor, Inḍonèsia.

## Pamarènta'an

### Bâgiyân administratif
Arèya ḍaftarra wilajâ Administrasi dhisa è kacamadhân Bhlighâ:

# Alas Rajâ
# Bâtes
# Bhlighâ
# Bhlighâ Olo
# Ghighir
# Kajjhân
# Kampao
# Karang Ghâjâm
# Karang Nangka
# Karang Panasan
# Karpotè
# Ko'olan
# Lomaèr
# Lombâng Ḍâjâ
# Lombâng Lao'
# Nyor Manès
# Pangèran Geḍḍhungan
# Panjhâlinan
# Rosep

## Sombher
Pottrè Margaret ḍâri Snowdon

**Pottrè Margaret, Countess of Snowdon**, CI, GCVO, GCStJ, CD (**Margaret Rose**; 21 Agustus 1930 – Pèbruwari 2002) panèka pottrè sè palèng ngoḍâ ḍâri Raja George VI bân Rato Èbhu Elizabeth. Margaret panèka alè' bâbinè' bân tong-sèttongnga tarètan ḍâri Ratu Elizabeth II bân tong-sèttongnga majheḍi' binè' ḍâri èbhuna Raja Charles III.

Margaret mataḍâ' sabâgiyân bânnya' bâkto kènè'na è bâbâna pangawasân orèng towana bân tarètan bâbinè'na. Oḍi'na aoba sacara drastis è taon 1936, bâkto paman ḍâri ramana, Raja Edward VIII, akabin sareng ranḍhâ, Wallis Simpson. Ramana Margaret ḍhâḍḍhi Raja, bân tarètan bâbinè'na ḍhâḍḍhi ''pewaris dugaan'', kalabân Margaret bâḍâ è nomer duwâ' è ḍâlem tahta.

È bâkto Perrang Dhunnya II, ḍuwâ' tarètan binè' ghâpanèka oḍi' è Kaste Windsor, sanajjân èsaranaghi ka'angghuy ngallè ka Kanada. È bâkto perrang, Margaret èyangghep ghi' ngodḍâ ka'angghuy ngalakonè tugas resmi bân nerrossaghi pendidighânna. Sa'ellana perrang, Margaret èsto ka Kapten Grup Peter Wooldridge Townsend. È taon 1952, ramana Margaret Sèḍhâ, tarètan binè'na ḍhâḍḍhi rato, bân Townsend apèsa sareng binèna sè partama. È awwâl taon salastarèna, Townsend alamar Margaret. Bânnya' orèng è pamarènta'an parcajâ jhâ' Townsend bhâkal ḍhâḍḍhi lakè sè ta' cocok ghâbây alè'na Rato sè omor 22 taon panèka, bân Gerèja Inggris ta' setuju kabinan sareng orèng lake' sè ampon apèsa. Margaret ahèrra ningghâllaghi rèncanana sareng Townsend bân è taon 1960, Margaret narèma lamaranna fotografer Antony Armstrong-Jones, sè èpaḍhâḍḍi *Earl Snowdon* sareng Rato. Pasangan panèka anḍi' ana' ḍuwâ': David bân Sarah.

Margaret serrèng èpandhâng mènangka angghuta  keluarga karajaan Inggris sè kontroversial. Margaret apèsa è taon 1978 ban ngâbây publisitas negatif, Margaret jhughân anḍi' hubungan romantis sareng pan-bârâmpan orèng lakè'. Kasèhaḍhânna on-laon toron ḍâlem ḍupolo taon sè tapongkor è dâlem kaoḍi'anna. Aroko' sè cè' bânnya'na è sabâgiyân bânnya' omorra sè la towa, Margaret ngalakoni operasi paru-paru è taon 1985, serangan pneumonia è taon 1993, bân paleng sakonè'na tello' kalè *stroke* è antara taon 1998 bân 2001. Margaret sèḍhâ è Roma Sakè' Raja Edward VII è tangghâl 9 Pèbruwari 2002.

## Kaoḍi'ân Awwâl
Margaret lahèr è tangghâl 21 Agustus 1930 è Puri Glamis, Skotlandia, è romana bângâtowana èbhuna, bân èkennal mènangka Margot è dâlem kalowarga karajaan. Lahèrra Margaret èbhânto sareng Sir Henry Simson, dokter kandungan karajaan. *Sekretaris Rumah*, J.R. Clynes, ḍâteng ka'angghuy mastè'aghi kalahèran kasebbhut. Pendaftaran kalahiranna ètunda pan-bârâmpan arè ka'angghuy ta' èparèngè nomer 13 è daftar paroki.

## Sombher
Elizabeth Bowes-Lyon

**Elizabeth Angela Marguerite Bowes-Lyon** (4 Agustus 1900 – Maret 2002) panèka binèna Raja George VI, bân èbhuna Rato Elizabeth II bân Pottrè Margaret. Elizabeth panèka Rato Èbhu Karaja'an bân Pangobâsa Inggris sajjhek rakana naè' tahta è taon 1936 kantos taon 1952. Sa'ampona rakana sèḍhâ, Elizabeth èkennal mènangka **Rato Èbhu Elizabeth (**bhâsa Inggris: **Queen Elizabeth** **the Queen Mother**,  sopajâ ta' kalèro èsangka mènangka pottrèna, Ratu Elizabeth II. Elizabeth panèka Permaisuri Kaisar India sè palèng akhèr.

Pottra binè' ḍâri kalowarga pongghâbâ Britania panèka èkennal sa'amponna akabin sareng Adipati York, pottra kaḍuwâ'na Raja George V bân Rato Mary, è taon 1923. Asareng rakana bân ḍuwâ' pottra binè'na, Elizabeth èhormaḍhi mènangka suri tauladan ḍâlem abina roma tangghâ bân alayanè masyarakat mènorot aḍhât kona. Elizabeth ngalakonè cem-macem osaha palibadhân masyarakat, bân èkaghumè bânnya' orèng polana Elizabeth sè salanjangnga èkatèla' nyonar. 

Ta' èsangghâ, rakana ḍhâḍḍhi rato è taon 1936, sa'amponna Rato Edward VIII, kaka' èparra, toron tahta polana akabin sareng Wallis Simpson, orèng Amèrika Serikat sè ranḍhâ. Elizabeth pas o-tao ḍhâḍḍhi rato. Elizabeth noro'è rakana ḍâlem parjhâlânan diplomatik ka Perancis bân Amèrika Ḍâjâ sabellunna Perang Dunia II amolaè. Aḍḍhrenga sè akaton ta' aoba matennang atèna ra'yat Britania è bâkto perrang. Kasèhadhân rakana toron sa'ampona perrang, pas ahèrra Elizabeth ḍhâḍḍhi ranḍhâ è omor 51 taon. Pottrè sareyanga, sè bâkto jârèya omor 25 taon, naè' ka tahta mènangka rato.

Sajjhek kemangkatan Rato Èbhu Mary è taon 1953, Elizabeth èhormaḍhi mènangka Èbhu kaum kerabhât karajaan Inggris. È taon-taon ahèr masa oḍi'na, Elizabeth pagghun ḍhâḍḍhi angghuta kalowarga karajaan Inggris sè èkasennengè Ra'yatna, sanajjân tinda'-tandu' angghuta-angghuta keluarga laènna sè serreng ngundang hinaan masyarakat.  Elizabeth terros tampèl è aḍâ'na orèng bânnya', bân ghi' bhuru pânsiyun pan-bârâmpan bulân sabellun sèḍhâ è omor 101 taon, pèttong minggu sa'amponna pottrèna sè bungso sèḍhâ.

## Ka'oḍi'ân Awwâl
Elizabeth Angela Marguerite Bowes-Lyon panèka pottrè sè palèng ngoḍâ bân ana' sè kapèng sanga' dâri Claude Bowes-Lyon, Pangobâsa Glamis, bân binèna, Cecilia Cavendish-Bentnick. Ramana panèka orèng pongghâbâ Skotlandia, bân èbhuna panèka toronanna mantan Perdana Menteri Inggris William Cavendish-Bentnick bân Gubernur Jènderal India Richard Wellesley. Elizabeth èbaptis è tangghal 23 Sèptèmber 1900 è Gerèja All Saints. Elizabeth bân kalowargana oḍi' è Kastil Glamis, kastil wârisan ḍâri embana.

## Sombher
Sidang isbat

**Sidang isbat** (sacara harfiâh **isbat** rèya paongghuân, panettepân, bân panantoan). Panèka sidang panettepân ḍâlil syar'i è aḍâ'na hakim ḍâlem sèttong preghâta ghâbây nettepaghi kabhenderân otabâ kadhâddiyân. Sidang isbat jhughân bisa èkalako kalabân ḍâtengnga sang panontot sè mènta hakna otabâ nyegghâ dhâddhi malè'èng ḍâ' hak kasebhut. Bilâ tontotanna è kabbhulaghi sareng hakim sasoai kalabân katetepân syar'i, hakim kodhu nyegghâ malè'èng ḍâ' hakna bân ngabbhulaghi tontotanna. Ḍâlem kondisi rèya, orèng sè nontot è wâjibaghi merri' bhuktè tontotanna, saterrosa orèng sè nontot kodhu ngoca' sompa bilâ malè'èng ḍâri tontotan.

Namong è Inḍonesia sè è kennal, sidang isbat serrèng è kaè'aghi kalabân panettepân ḍâtengnga bulân Romadon, Idul Fitri bân Idul Adha, jhughân isbat nèka.

## Sidang isbat Romadon, Idul Fitri bân Idul Adha
Sidang isbat Romadon, Idul Fitri, bân Idul Adha è laksana'aghi sareng pamerènta molaè taon1950 kalabân maksod nettepaghi arè kabidhân Bulân Romadon, Sawwâl, bân tangghâl 10 Dulhèjjâ. È kabidhân palaksanaanna, sidang rèya jhimet kalabân aḍâsar fatwa sadhâjâna olama' jhâ' naghârâ anḍi' hak ghâbây nentoaghin ḍâtengnga arè-arè kasebhut. Ahèra molay taon 1972, bâḍân Hisab Rukyat (BHR) molay è pabâḍâ è bâbâna mentri Aghâma. È ḍâlemma bâḍâ para ahli, olama' bân ahli astronomi, sè tugas intina merri' informasi, merri' data ḍâ' Menteri Aghâma tentang kabidhân bulân Romadon, Sawwâl, bân Dulhèjjâ.

## Sombher
Abhuka powasa

**Iftar** (), otabâ **abhuka powasa**, sè èmaksod rèya jamuan ngakan umat Moslèm kangghuy abhuka pasa è bâkto bulân Romadon. Iftar rèya sala sèttong satu ibâdâ è bulân Romadon, bân serrèng èkalako areng-sareng. iftar èkalako lastarèna magrib.

È taon 2023, bhuka powasa maso' ḍâlem bârisân budhâjâ benni bhârâng UNESCO.

## Sajhârâ

Abhuka asalla ḍâri tradisi Islam, bâkto nabi Muhammad abhuka pasa kalabân ngakan bân ngènum è abad ka-7.Saterrosa èkalako sareng umat Moslèm laènna è sakabbhina dunya. Aspek pol kompol ḍâlem abhuka bisa ningkataghi rassa solidaritas bân trètan.

## Sombher
Pasaan è Uni Emirat Arab

**Romadon è Uni Emirat Arab** anḍi' adât, tradisi, bân ritual sè unik. Romadon panèka bulân kasanga' ḍâlem kalènḍer Islam sè sareng umat Moslèm è ghâbây bulân pasa, ibâḍâ, refleksi, bân pol kompol. Parayaan bân parantaan Romadon è molay è malem tengnga bulân Sa'bân, (15 Sa'bân), sè è Uni Emirat Arab (UEA) è kennal kalabân sebhutân "Haq al-Laila". Bulân nèka è èssè kalabân kagiatân bân acara tangghâ', spiritual, bân budhâjâ sè sasoai kalabân bulân Romadon.

## Haq al-Laila
È UEA, nyambut Romadon è molay è malem 15 Sa'bân, sè sacara lokal è kennal kalabân "Haq Al-Laila" otabâ "Qarqe’an". Haq Al-Laila panèka tradisi sè cè' è arghâna è UEA. Haq al-Laila noddhuaghin nèlai merri', pol kompol, bân kabhunga'an bâgi sadhâjâ. Ḍâlem tradisi Emirat, nak kanak bebinè' ngangghuy kalambhi bordir bân ana' lalakè' ngangghuy gamis. orèng orèng akompol molay bhâri' sampè' arè sorop, nghibâ tas kaèn sè è sebhut "Al-Kharayet". sambi anyanyai laghu-laghu tradisional, nak knak jiya aklèlèng mènta permèn bân kacang ḍâri tatangghâ.

## Hilal
Dhâllu', è ahèr Sa'bân, orèng lalakè' pol kompol sabbân arè marèna Magrib ghâbây nyarè bulân sabit partanḍhâ hilal maso' bulân Romadon. È antara orèng lalakè' kasebhut bâḍâ orèng orèng sè è kaparcajhâ bân hapal Qur'an sarta anḍi' talaten ḍâlem ningalè hilal. Bilâ hilal è kaonengè, kabhâr kasebhut è umumaghin kalabân ngoḍi'i mariem, bân kabbhi orèng salèng ngocap slamet. Semangkèn, warga Emirat bân penduduk laènna ngandalaghi media resmi Emirat sè nyampè'aghi informasi hasèl ningalè hilal sareng Pusat Astronomi Internasional ḍâri konco' ghunong Jais, ghunong palèng tèngghi è UEA.

## Sombher
Tradisi Toron Madhurâ

Toron aropa'aghi tradisi molè ka kampongnga *(homecoming)* sè èlakonè sareng orèng Madhurâ dâlem konteks sosial, kabudâjâ'ân, bân aghâma. Umumma tradisi ka’dhinto èlampa’agi è bagto-bagto penting, khusussa è arè-arè parèngatan otabâ arè-arè raja Islam sè èraya’agi sareng oreng Madhurâ. Kagiyatan ka'dinto aguna'aghi ka'angguy maserret talè kalowarga bân solidaritas sosial è antara masyarakat Madhurâ.

## Asal Mowasal bân Ma'na
Dâlem bhâsa Madhurâ, oca’ “toron” artèna iye arèya “toron” otaba “molè,” noddhuwaghi ḍâ’ kalakowan abâli ḍâ’ kampong kalahèranna samarena arantau. Tradisi ka’dinto atambâ kalabân pergerakan orèng Madhurâ, sè ampon abit ekennal mangka' arantau ḍâ’ pan-saponapan wilayah è Inḍonèsia. Toron èpahami mènangka bhângon katerkaitan èmosional bân budhâjâ antara individu bân kalowarga bân komunitas asal.

È ḍâlem praktèk, toron ta' coma èyartèaghi abali bhâdân (fisik), namong jhughân mènangka sarana ka'angghuy makowat talè kalowarga, nyabis ka bhâlâ tangghâ, bân nyabis ka koburân bhâlâ tangghâ sè ampon tade' omor ka'angghuy adhuwa'aghi. Tradisi ka’dinto jhugân ahobungan bân prinsip nyambung bhâlâ, ènggi ka’dinto nyabis ka kalowargâ, tatangghâ, otabe toko aghâma kalabân hadia (ter-ater). Kagiatan panèka serrèng èserrèng ka koburan leluhur mènangka wujud hormat bân dhuwâ ka anggota kalowarga sè ampon seda. ghâbây para migran sè ampon maèlang kondisi ekonomi, toron èangghep tanggung jâwab moral ka'angghuy ajâgâ talè sareng tana asalla bân ajaga talè sosial è ḍâlem komunitassa.

## Lalakon ḍâri Tradisi
Toron biasana èlakonè kalabân kalompo' otabâ kalabân kalowarga. Toron aropa’agi settong proses kalakowan se elampa’agi sabellunna are parengeddan.

Toron umumna èlakoni sareng orèng Madhurâ è arè-arè rajâ penting Islam, khususèpon Idul Fitri bân Idul Adha. Salaèn jârèya, tradisi panèka jhughân èlampa'aghi kaangghuy ngormatè èpaèla'na anggota keluarga, sè ètandhai kalabân ngalakonè tahlil (do'a ènga'è) è bâkto-bâkto tertentu, akadhi arè sèttong kantos arè sè kapèng petto', arè sè kapèng 40, 100, bân 1.000 saamponna matè.

Tradisi panèka andi' ciri khas sè unik. E antarana oreng Madura, se mole ka kampongnga sanyatana langkong bannya’ e sekitaran Idul Adha etembang Idul Fitri. Hal ka’dinto akaedhing sareng makna budaya Idul Adha menangka bekto berbagi sareng amal, saenggha bennyak migran se mele alaksanaaghi toron e bekto Idul Adha.

## Sombher
Traḍisi nembak mariem è bulân Romadon

**Tradisi** **nembak Mariem** sabelluna abhuka pasa panèka tradisi sè terkennal è pan bârâmpan nagârâ, khososâ è Lebanon. Tradisi rèya anḍi' sajhârâ lanjhâng bân è angghâp ghâbây sala sèttong wârisân bhudhâjâ sè parlo è jâgâ. Tradisi rèya ta' coma ghâbây tanḍhâ bâkto abhuka pasa bân imsak tapè jhughân ghâbây tanḍhâ bhudhâjâ sè makowat rassa pol kompol masyarakat.

## Sajhârâ tradisi è Lebanon
Tradisi nembak mariem è Lebanon è molay zâman Mamluk. Vèrsi Dr. Khaled Omar Tadmori, saniyap taon pamarènta Lebanon nambâ mariem ghâbay tanḍhâ bâkto abhuka pasa, imsak, bân è molay Arè Rajâ Idul Fitri. Mariem è tembak duwâ' kalè saniyap arè è Bulân Romadon, panèka sakalèan sabelluna abhuka pasa bân sakalèan sabelluna maso' bâkto imsak.

È bâkto lambâ', masyarakat ngaḍu sowara kerras mariem sè aganggu kopèng. ghâbây ngatasè hal kasebhut, mariem samangkèn è allè ḍâ' Pusat Pamerân Internasional Rashid Karameh sopajâ ta' aganggu warga. Meskè ḍâ'nèka, tradisi rèya pagghun narèk masyarakat sè ḍâteng kalabân pol-kompol ghâbây ajhelling nembak mariem sabbân arè è Bulân Romadon.

## Sombher
Konèng

**Konèng** iyâ arèya bârna cahaya sè aberri' rangsangan neng sèl kerucut (cone cells) mèra bân bhiru ḍâun neng rètina mata manossa, tapè bânnè neng sèl kerucut bhiru. Lanjhânga gelombangnga antara 565-590 nm.

Bârna konèng aropa'aghi sala sèttong ḍari tello' bârna primèr subtraktif, asareng kalabán magenta bân cyan. Sistem bârna CMYK è ḍalem cètak bârna ngangghuy empa' bârna tinta, sala sèttongnga iyâ arèya konèng.

## Sombher
Mèra Mawar

**Mèra mawar** (**[[bhâsa Inggris]]**: Rose red) iyâ arèya suatu corak bârna mèra kabungoan sè nandhâ'aghi hasrat bân karaḍḍhinan.

## Sombher
Bhiru ḍâun

**Bhiru ḍâun** aropa'aghi sala sèttong ḍari bârna sekundèr hasèl camporan antara konèng bân bhiru, tor aropa'aghi komplemèn ḍari magenta. Bhiru ḍâun sejuk, bân bârna sè bânnya' ètemmonè neng ḍâun-ḍâun rèya amanfaat ka'angghuy ngorangè strès. Ḍâlem bânnya' bhâsa daèra, bhiru ḍâun èsebbhut mènangka "ijo".

## Sombher