open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Canḍhi Cangkuang

**Canḍhi Cangkuang** (bhâsa Sunda: ᮎᮔ᮪ᮓᮤ ᮎᮀᮊᮥᮃᮀ, artèna Canḍhi Cangkuang) èngghi panèka canḍhi sè bâḍâ è Kampong Pula, Dhisa Cangkuang, Kacamadhân Leles, Kabhupatèn Garut, Jhâbâ Bârâ'. Canḍhi panèka jhughân sè lu-ghâllu ètemmo è Tatar Sunda sarta aropaaghi tong-sèttongnga canḍhi Hinḍu sè atahan è Tatar Sunda.

## Kennengnânna
Dhisa Cangkuang èkalènglèngè kalabân empa' ghunong rajâ è Kabhupatèn Garut, èantara Ghunong Haruman, Ghunong Kaledong, Ghunong Mandalawangi, tor Ghunong Guntur. Nyama Canḍhi Cangkuang èpondhut ḍâri nyama dhisa èka'ḍissa canḍhi nika bâḍâ. Oca' ' Cangkuang' dhibi' panèka nyaman tanâmmân akadhi panḍân (Pandanus furcatus), sè bânynya' bâḍâ è seddhi'in makam, Embah Dalem Arief Muhammad, bângatowana Kampong Pulo. Ḍâun Cangkuang ollè èmanpaataghi kaangghuy aghâbây toḍung, tèker, otabâ bhungkosan. Caghâr buḍâjâ Cangkuang bâḍâ è sèttong ḍaratan è tengnga tasè' kènè' (ḍâlem bhâsa Sunda èsebbhut situ), saèngghâ kaangghuy ḍâpa' ka kennengngan panèka kodhu ngangghuy rakit. Aslina Kampong Lulo èkalènglèngè sakbbhina kalabân ḍanau, tatapè samangkèn coma èbâgiyân ḍâjâ sè ghi' bâḍâ ḍanau, bâgiyân lao'on ampon aobâ dhâddhi lahan sabâ. Salaèn canḍhi. È polo panèka jhughân bâḍâ romana adhât Kampong Pulo, sè jhughân dhâddhi bâgiyân ḍâri kawasan caghâr buḍâjâ.

Candhi Cangkuang bâḍâ è sèttong polo kènè' sè bentu'un lanjhâng ḍâri bârâ' ka tèmor kalabân lowas 16,5 ha. Polo kènè' panèka bâḍâ è tengnga ḍanau Cangkuang ka koordinat 106°54'36,79" Bujur Tèmor tor 7°06'09" Lintang Lao'. Salaèn polo sè ngaghungè canḍhi, è ḍanau panèka bâḍâ jhughân ḍuwâ' polo laènna kalabân okoran sè lebbi kènè'.

Kennengenna ḍanau Cangkuang panèka topografina bâḍâ è sèttong lembah sè subur ra-kèra 600-an m l.b.l. sè èkalènglèngè ghunong: Ghunong Haruman (1.218 m l.b.l.) è bun tèmor - ḍâjâ, Pasèr Kadelaman (681 m l.b.l.) è bun tèmor lao', Pasèr Gadung (1.841 m l.b.l) è bun lao', Ghunong Guntur (2.849 m l.b.l.) è bun bârâ'-lao', Ghunong Malang (1.329 m l.b.l. ) è bun bârâ', Ghunong Mandalawangi è bun bârâ'-ḍâjâ, sarta ghunong Kaledong (1.249 m l.b.l.) è bun ḍâjâ.

## Sombher
Èkonomi

**Èkonomi** panèka bidang sè bâḍâ produksina, distribusi, dhâghâng, konsumsi bhârâng bân jasa. Omomma, èkonomi èartaghi mènangka ranah sosial sè ètekanaghi praktek, wacana, bân ekspresi material sè akaè' sareng produksi, penggunaan, bân manajemen sumber daya.

## Sombher
Canḍhi Laras

**Canḍhi Laras** panèka situs Canḍhi kènè' sè bâdâ è dhisa Canḍhi  Laras, Candi Laras Lao', Tapin, Provinsi Kalimantan Lao' ètemmo è kennengngan sè èsebbhut kalabân *Tanah Tinggi*. È situs Canḍhi  ka'dinto bâdâ bâgiyân-bâgiyân arca Batara Guru negghu' cupu, lembu Nandini bân lingga. Sakabbhina èsèmpen è Museum Lambung Mangkurat, Banjarbaru. Kennengngan Canḍhi ka'dinto ta' kalabân è kennengngan sè strategis, saèngghâ ra-kèra Canḍhi ka'dinto èpaddhek ghâbây maksod-maksod sè ètantowaghi bân ra-kèra aropa'aghi Canḍhi kanaghârâ'ân. È dâlem daèrah sè semma' kalabân Canḍhi ka'dinto, panèka daèrah alirân songai Amas bâdâ jhughân arca Buddha Dīpankara bân bâgiyân bâto sè atolès aksara Pallawa sè ahubungan kalabân aghâma Buddha, amonyè "siddha" (lengkabbhâ saongghuna amonyè "jaya siddha yatra" artèna "parjhâlânan ziarah sè ngaollè bherkat"). Okara kasebbhut ngènga'aghi dâ' bhâris ka sapolo prasasti kedukan bukit rè-karèna karaton Sriwijaya abad ka-7 M "Sriwijaya jaya siddha yatra subhiksa". Kalimat sè padâ antarana duwâ' prasasti mongkèn noddhuwaghi bâdâna hubungan antarana karaton Sriwijaya sareng Tapin. Situs purbakala Canḍhi  Laras ka'dinto ra-kèra èpaddhek è taon 1300 Masehi sareng Jimutawahana, katoronan Dapunta Hyang dâri karaton Sriwijaya. Jimutawahana ka'dinto ra-kèra mènangka bângâtowana masyarakat Tapin.

## Sajârâ bân Kaghuna'an
Canḍhi Laras ampon ancor, bân bâkto èlakonè renovasi ghun ètemmo rè-karèna bhâta sè ampon tak abentu' sosonan polè, tor ètemmo sè apèsa akadhi fragmen prasasti bân arca. Polana sakoni' informasi sè bâdâ, malarat ghâbây nantowaghi sapa sè maddhek Canḍhi ka'dinto bân bilâ èlakonè pamaddheghân. Ekskavasi è taon 1997 nemmo *tonggak kayu ulin* sè sanget lanjhâng. Mètorot panemmowan ka'dinto, ra-kèra Canḍhi Laras èpaddhek ngangghuy sosonan bhâta sè èsokong kalabân *balok kayu ulin*.

Ghâbây ra-ngèra omorra Canḍhi, para paneliti ngangghuy data arkeologi sè relevan, akadhi fragmen prasasti bân arca Buddha. Mètorot informasi dâri laman Kemdikbud, bhârâng-bhârâng arkeologi sè abhânto Canḍhi Laras panèka bâdâ arca bâbi dâri bâto alam, arca Buddha Dipangkara, bân fragmen bâto tolès otabâ prasasti. Bhârâng-bhârâng arkeologi ka'dinto okoranna nè'-kènè' bân ètemmo è kennengngan sè jhâu dâri kennengngan situs, ra-kèra 450-650 mèter.

Mètorot temmowan bhârâng arkeologi è seddhi'na kennengngan situs ka'dinto asalla dâri abad ka-8 otabâ ka-9.

Taon 2000 èlakonè panelitian radiokarbon C-14 dâri sampel *tonggak kayu ulin* sè ghi' nancep è kennengngan aslina, bân èhasèllaghi panagghâlân ra-kèra abad ka-14 Masehi. Canḍhi Laras èpaddhek taon 1400M.

## Sombher-sombher
Hirohito

**Hirohito** (裕仁, 29 April 1901 – 7 Januari 1989), secara anumerta èhormadhi mènangka **Kaisar Shōwa** (昭和天皇, Shōwa Tennō, iyâ arèya kaisar Jeppang ka-124, sè marènta ḍâri taon 1926 sampè' ka ahèr oḍi'na è taon 1989. Masa pamarènta'anna selama lebbi ḍâri 62 taon aropa'aghi sè palèng lanjhâng bân abit ḍâri sakabbhina kaisar Jeppang ḍâlem sejarah bân sala sèttong ḍâri rato sè palèng abit marènta è dhunnya. 

Salèrana iyâ arèya kapala naghârâ è kobâsana Konstitusi Meiji selama ekspansina kekaisaran Jeppang, militerisasu, bân Perrang ḍhunnya II. È ḍâlem kepemimpinanna Hirohito, Jeppang noro' perrang è Asia taon 1930-an bân 1940-an.

## Biografi
Hirohito aropa'aghi ana' sarèyang ḍâri Kaisar Yoshihito (Taisho) bân Permaisuri Teimei (Sadako), bân kaka' ḍâri Pangèran Yasuhito Chichibu (1903-1953), Pangeran Nobuhito Takamatsu (1905-1987) serta Pangeran Takahito Mikasa (1915-2016). Sabellunna naè' takhta, salèrana èkennal mènangka Pangèran *Michi* (迪宮, *Michi-no-Miya*). Masa kakobâsa'anna mènangka kaisar èkennal mènangka era Showa sè artèna damai, cerah budi. Nangèng, justru bâkto rowa, nalèkana masa pendudukan Jeppang (1942-1945) Hirohito èkennal mènangka *Tenno Heika* sè artèna "Sè Moljâ Kaisar".

## Pernikahan bân Kalowargana

Hirohito akabin kalabân Potrè Nagako, potrè sarèyang Pangèran Kuniyoshi è tangghâl 26 Jânuwari 1924 bân ngaollè 7 ana', Potrè Teru Shigeko (1925-1961), Potrè Hisa Sachiko (1927-1928), Potrè Taka Kazuko (1929-1989), Potrè Yori Atsuko (1931- ), Pangèran Akihito (1933- ), Pangèran Hitachi Masahito (1935- ), Potrè Suga Takako (1939- ).

## Kematian
Kaisar Hirohito adhingghâl omor è tangghâl 7 Jânuwari 1989 polana panyakè' kanker perro' duodenum sè èka'anḍi'. Pemakaman kenegaraanna èhadiri moso para pemimpin dhunnya è antarana Prèsiḍèn Amèrika Serikat George Bush, Prèsiḍèn Prancis Francois Mitterand, **HRH Duke of Edinburgh ḍâri Inggris, bân Rato HM Baudouin ḍâri Belgia, è tangghâl 24 Pèbruwari 1989**. Mayyiddhâ èkobhurrâghi è Mausoleum Kekaisaran Musashino, è èrèngnga makam Kaisar Taisho. Kedudukanna èghântè ka Potra Mahkota Akihito.

## Referensi


## Pranala luar

* Imperial Family of Japan
* Japan Longest Day Diarsipkan 2011-02-25 è Wayback Machine.
Canḍhi Kalibukbuk

**Situs Kalibukbuk** otabâ **Canḍhi Buddha Kalibukbuk** panèka Canḍhi candi Buddha (stupa) sè ètemmo bulân September 1994, + 300 mèter dâri jhâlân rajâ ka lao' è dhisa Kalibukbuk, Kabhupatèn Buleleng, Bhâli, Indonesia.

## Sajârâ Panemmowan
Panemmowan awwâllla ètemmo stupika bân materai dâri *tanah liat* è budinah Hotel Angsoka teppa'na èlakonè aghâbây kolam è taon 1991 sareng masyarakat. Tello taon salastarèna, panemmowan laèn bâdâ è bâkto kagiadhân masyarakat anyama I Nengah Mawa è taon 1994. È bâkto ngoras somor towa sè ampon è ghâbây, bâdâ longsoran è gheddhung somor. akibaddhâ ètemmo râng-bhârâng aneh sè cekkak è sakalènglèngnga gheddhung somor. È somor jhughân bâdâ sosonan bâto bhâta sè mongkèn rè-karè. râng-bhârâng kasebbhut takobhur sèttong satengnga mèter è bâbâ tana. Saellana èlaporaghi ka Dinas kebudhâjâ'ân sareng sè andi' tegalan A. A Ngurah Sentanu. Taon 1994, ètemmo jhughân râng-bhârâng sè bek padâ è tegalan andi'na Anak Agung Sentanu è bâkto bâdâ somor èkalèh sareng masayarakat. Temmowan-temmowan kasebbhut aghâbây Balai Arkeologi Denpasar ngalakonè panelitian è situs Kalibukbuk dâri taon 1994 kantos taon 2002. Kalompo' sè abentu' Balai Arkeologi Denpasar ngalakonè survey tor ekskavasi dâlem 6 tahapan sejjhâk Nopember 1994 kantos taon 2000.

Hasèl temmowan aropa fitur, panèka sèttong kompleks Canḍhi sè takobhur 1,5 mèter è bâbâna tana. Canḍhi kasebbhut bâdâ tello' Canḍhi. Sè palèng rajâ panèka andi' fondasi abentu' oktagonal otabâ segi bâllu' bâdâ è tengngana duwâ' Canḍhi perwara, panèka Canḍhi segi empa' padâ sisi kalabân lanjhâng sèttong sisi 2,70 mèter. Bahanna Canḍhi dâri bâto bhâta okoran 10x20x40 sèntimèter.

Stupa kasebbhut sabâgiyân rajâ ampon rosak, ghi karèna bâgiyân dhâsarra. Bhârâng jârèya takobhur bânjir lompor è taon 1815 otabâ mongkèn ampon èperrè kamalangan alam aon-taon sabelluna.

Situs ka'dinto èresmiyaghi mènangka cagar budhâjâ è tangghâl 17 Januari 2009.

## Bâtes Situs
Situs Kalibukbuk bâdâ è kennengngan saluwas 12 are (saellana dikonservasi). Bâtes-Bâtes situs ka'dinto panèka:

* Bun lao' panèka roma-romana masyarakat,
* Bun bârâ' panèka jhâlân rajâ sè asambhungaghi dhisa Malaka kalabân paghunongan,
* Bun tèmor bâdâ tana pakebbhunan, bân
* Bun dâjâ panèka pantai Lovina (ra-kèra 900 mèter).

## Sombher-sombher
Canḍhi Songgoriti

**Canḍhi Songgoriti** panèka Canḍhi sè bâḍâ è dhisa Songgokerto, Kacamadhân Bâto, Kotta Bâto, Jhâbâ Tèmor, Inḍonèsia. Canḍhi panèka bâḍâ è semma'an sombher aèng panas bân bâḍâ è ḍâlem arèa pariwisata terpadu. Sacara bhâsa, oca' "sanggariti" asalla ḍâri camporan oca' Jhâbâ kono : "sangha" (artèna kalompo') bân "riti" (artèna logam konèngan ), saèngghâna bisa èartèaghi "arèa pangrajin konèngan".  Canḍhi panèka, sè èkennal jhughân mènangka Canḍhi Supo (polana èyangghep èpaddhek sareng Mpu Supa, otosan Mpu Sindok), partama kalè ètemmoè è taon 1799 sareng van Ijsseldijk, saterrossa èpèyara sareng arkèolog Bâlândhâ è taon 1849 sareng Rigg bân Brumund è taon 1863. Rènovasi bân panemmowan sè èpabhâghus ètemmoè sareng Kbelbel 1902 bân è taon 1921-1938. È taon 2021, pangghâliyân èlaksanaaghi è Canḍhi Songgoriti sareng BPCB jhâbâ Tèmor ka'angghuy èvaluasi tata letak spasial Canḍhi, sè è bâkto jârèya ampon èpèyara sareng bhângonan anyar. Adhâsar analisis arkèologis, Songgoriti panèka sala sèttong Canḍhi sè palèng towa è Jhâbâ Tèmor, sanajjân tangghâl pabhângonan sè teppa' ghi' ta' èkataoè. Pabhângonan èyangghep èlampa'aghi è bâkto pamarènta'an Mpu Sindok, ra-kèra abaḍ ka-9 kantos ka-10 Masèhi, è bâkto kakobâsa'an aghâli ḍâri Jhâbâ Tengnga ka Jhâbâ Tèmor. Tangghâl panèka èbâḍâ'aghi ḍâri gaya Canḍhi (sè akadhi Canḍhi-Canḍhi è jhâman sè paḍâ bân è Jhâbâ Tengnga). èbâḍâ'aghi ḍâri gaya panèka, Canḍhi Songgoriti cè' ècurigaè mènangka bâgiyân ḍâri kennengngan mandi. Tangghâl sè èparkèra'aghi panèka jhughân èbâḍâ'aghi ḍâri gaya prasasti Jhâbâ lambâ' sè ètolès è sala sèttong lèmpèng emmas sè perna ètemmoè. Bagiyân ḍâri bhâdhâna Canḍhi panèka èghâbây ḍâri bâto andèsit, bân sè bisa èkaton samangkèn panèka dhâsar Canḍhi panèka. Canḍhi Songgoriti okoranna 14,36 x 10 mèter kalabân tèngghina sè sabhenḍerrâ 2,44 mèter. Bâḍâ ceruk otabâ lekko'an è bhâdhâna Canḍhi sè èghuna'aghi ka'angghuy mabâḍâ'aghi patong. ḍèprèsi è Tèmor panèka kennengnganna patong Ganesha, samangkèn namong bâḍâ patong sè ghi' bâḍâ. Bun lao’ ta’ anḍi’ arca polè polana èlang, bân ceruk bârâ’na arca jârèya ta’ èpasang polè, tapè èsèmpen è tanèyanna Canḍhi. Patong panèka patong Agastya, bhângon alternatif ḍâri Bhatara Siwa. polana bhuktè ḍâri patong-patong panèka nojjhuwâghi jhâ' Canḍhi Songgoriti panèka bhângonan Canḍhi Hindu kalabân sèkte Shaivite. È tengnganna paḍâleman Soccè bâḍâ lobâng ka dhâsarra Paḍâleman Soccè sè èssè aèng. È bun tèmor Canḍhi bâḍâ sombher aèng panas sè abârna konèng, artèna aèng aghândhu ' belèrang . Mènorot carèta rakyat lokal, kennengngan Canḍhi panèka perna aropaa'ghi kawah vulkanik sè èpancarraghi aèng panas. Ahèra, Mpu Supo ḍâteng bân aghâbây Canḍhi è attas kawah, sè ngalang aèng sè ngallè.

## Sombher
Antonius Suwanto

**Prof. Dr. Ir. Antonius Suwanto, M.Sc** panèka aropa'aghi *guru besar* fakultas matematika bân *ilmu pengetahuan alam* è Institut Pertanian Bogor. Antonius lahèr è Jember tangghâl 30 Nopèmber 1959.

## Riwayât Kaoḍi'ân
Antonius nempo SMA è SAK St. Paulus, Jember bân lulus taon 1978. Saterrossa, Antonius nerrossaghi pamolanganna è taon 1979 è Institut Pertanian Bogor bân lulus è taon 1983 è bidang Teknologi Hasil Pertanian. Antonius nerrossaghi pamolangan S-2 è Amèrika Serikat kalabân bidang Ilmu Genetik Mikrob bân ngaollè gellar M.Sc è taon 1989 è Universitas Illinois. Maskè kalabân latar belakang kalowarga sè bisa èkoca'aghi biasa, Antonius anḍi' tingkat pangaterrotaowan sè tèngghi, saèngghâ ḍâri usaha tèmpè sè èkalako sareng kalowargana, abherri' hasèl sè lowar biasa. Ḍâri tèmpè biasa ghânèka bisa dhâddhi tèmpè sè anḍi' kalebbiyân. Karana ḍâri panalètèyan sè ampon èkalako, Antonius nemmowaghi jhâ' coma tèmpè sè asalla ḍâri Inḍonèsia sè nganḍung Vitamin B12. Antonius jhughân segghut ngabâlâ jhâ' mènangka panalètè, jhâ' ambu ka'angghuy atanya 'Ponapa?'. Karana kalabân partanya'an kasebbhut, bhâkal tombu pangataowan anyar sè bisa èghuna'aghi ka'angghuy kamajhuwân èlmo pangataowan.

## Prestasi
È bâbâ panèka tamaso' pan-bârâmpan prestasina Antonius:

# *Cum laude* ḍâri Institut Pertanian Bogor ḍâlem bidang Ilmu Teknologi Hasil Pertanian è taon 1983.
# *Superior Academic Performance Award* ḍâri *The Honor Society of Phi Kappa Phi*, Universitas Illinois, Amèrika Sèrikat periode 1989 kantos 1992.
# Panemmu jhâ' è ḍâlem genetik prokariot bisa bâḍâ 2 plasmid otabâ èkennal kalabân *kromosom sirkuler*, panèka ḍâ' *Rhodobacter sphaeroides 2.4.1.*
# È taon 2004, Antonius èyangka' mènangka Guru Besar ḍâlem bidang Ilmu Rekayasa Genetika.
# Dekan Fakultas Teknobiologi, Unika Atma Jaya, Jakarta periode 2002 kantos 2010.
# Angghuta kaormatan Akademi Ilmu Pengetahuan Indonesia (AIPI) è Komisi Ilmu Rekayasa kalabân pabherri'ân kuliyâ *inaugurasi* è tangghâl 20 April 2013.

## Sombher
Produksi

**Produksi**, **penghasilan**, otabâ **pengeluaran** panèka kalakowan sè aghâbây bhârang otabâ aghâbây bhârang anyar saènggâ lebbi aghânḍhu' manfaat kaangghuy notobi kabhutowan. Orèng sè ngalakonè kalakoan produksi èsebbhut produsen, penghasil, otabâ pengeluar. Kegiatan kaangghuy nambai kagunaan sèttong bhârang kalabân ta' ngobâ bhângonna èsebbhut produksi jasa. Samentara jârèya, aktivitas sè nambai kagunaan sèttong bhârang kalabân ngobâ bhângonna èsebbhut produksi bhârang. Produksi panèka dampak dâri ngobâ duwâ' otabâ lebbi input (sumber daya) dâddhi sèttong otabâ lebbi output (produk). È dâlem ekonomi, aktivitas panèka ènyataaghi dâlem fungsi produksi. Fungsi produksi nojjhuaghi jumlah maksimum output sè bisa èhasilaghi dâri aghâdhui sajumlah input ngangghuy teknologi tertentu. Kaangghuy ajhâr aspek-aspek produksi, para ekonom aghunaaghi fungsi produksi mènangka alat analisis. Konsep abstrak fungsi produksi sè èbâdâ'aghi dâri nilai memungkinkan para ahli ekonomi kaangghuy ngalakonè analisis dâri bânnya' masalah akadhi nantoaghi kontribusi pendapatan dâ' faktor produksi, pangaro faktor produksi dâ' pertumbuhan ekonomi, obâ'ân teknologi bân karakteristik pangangguran teknologi.

## Sombher
Canḍhi Ijo

**Canḍhi Ijo** (bhâsa Jhâbâ: ꦕꦤ꧀ꦝꦶꦆꦗꦺꦴ, artèna Canḍhi Ijo) bâdâ è Kampong Groyokan, Dhisa Sambirejo, Kacamadhân Prambanan, Kabupaten Sleman, Wilayah Khusus Yogyakarta. Lokasi astronomisna 07° 47' 01.9" Lintang Lao', 110° 30' 43.1" Bujhur Tèmor, bân 357.402 meter è attas permuka'an tase'.

Canḍhi Ijo panèka tempaddhâ Canḍhi sè bâdâ è lèrèng ghunong. Situs Canḍhi panèka aropa'aghi tana sè èkalènglèngi tebing. Ponḍasi otabâ ponḍasi bhângon kadhâddhiyân dâri tana bân bâto. Tana panèka cè' ta' stabillâ, dhâddhi cè' bhâghusna è mosem ojhân, bân dhâddhi retak otabâ retak è mosèm nèmor.

Kompleks Canḍhi Ijo èbangun 17 struktur è 11 teras, kalabân teras sè palèng attas sè aropa'aghi Canḍhi otama. Canḍhi otama okoranna 1.843 x 1.845 cm bân tèngghina 1.600 cm. È ḍâlem Canḍhi otama bâḍâ kamar kalabân Lingga-Yoni, sè èlambangaghi ḍèwa Siwa sè èbangun sèttong sareng ḍewi Parvati. Gheddhung lowar aghâdhui relung sè aghâdhui patung Agastya, Ganesha, bân Ḍurga.

E aḍâ'na Canḍhi otama bâḍâ tello' Canḍhi tamba'an. Kabbi katello ngadhep ka tèmor. Canḍhi sampingan lao' èkokor 519 x 517 cm è denah lantai bân 662 cm è tèngghi. Taḍâ' pa-ponapa sè èpangghi'i è ḍâlem kamarra Canḍhi sampingan lao'. Canḍhi sampingan tengnga èokor 630 x 515 cm è denah lantai bân 650 cm è tèngghina. Nanḍi bân mèjâ bâto ètemmo è ḍâlem kamar. Canḍhi sampingan lao' èokor 511 x 511 cm è ḍenah lantai bân 630 cm è tèngghi. Taḍâ’ pa-apa sè ètemmo è mar-kamar è Canḍhi jâriya.

Empa’ Canḍhi jâriya bâḍa è settong taneyan. Bâllu' alas Lingga jhughân ètemmo è taneyan panèka, èposisi è bhân-sabbhân arah mata angin. Struktur laènna è ḍâlem kompleks Canḍhi Ijo tamaso' sisa-sisa platform bangunan è teras sè ka sanga', ngadhep ka tèmor. Teras sè kapèng bâllu' bâḍâ tello' Canḍhi bân empa' panggung bangunan.

Teras sè kapèng lèma' bâḍâ sèttong Canḍhi bân ḍuwâ' pangghung, è bâkto tèras sè kapèng empa' bân sèttong bâḍâ sèttong Canḍhi. Taḍâ' struktur sè èpangghi'i è teras kaḍuwâ', katello', ennem, kapetto', bân kasapolo.

Samangkèn Canḍhi Ijo bâḍâ è bâbâ pangalola'an Ḍinas Musèum bân Wârisân Bhudhâjâ Kementerian Kabhudhâjâ'ân RI.

## Lokasi
Canḍhi Ijo bâḍâ è Ḍusun Groyokan, Dhisa Sambirejo, Kacamadhân Prambanan, Kabupaten Sleman, Yogyakarta. Canḍhi panèka bâḍâ è lereng bârâ' ghunong sè aropa'aghi bâgiyân ḍâri ghunong Batur Agung, ra-kèra 4 kilometer è tèmor lao'na Canḍhi Ratu Boko. È bâbâna lereng panèka bâḍâ tebing Breksi Jogja, sè èkennal kalabân tambang bâto alam. Bâḍâ è lèrèng ghunong kalabân tèngghina rata-rata 425 meter è attas permukaan tase'. Canḍhi panèka ènyamaè "Ijo" polana bâḍâ è attas gunong sè èsebbhut Ghumok Ijo. Kompleks candhi èbukka' ka bârâ', kalabân pemanḍangan sè bhâghus ḍâri sabâ bân lanskap alam, è antarana Banḍara Aḍisucipto bân Pantai Parangtritis.

## Sombher
Sumber Daya Alam

**Sumber daya alam** (sè serrèng èsingkep SDA) panèka hal sè bâdâ è alam sè bisa èghunaaghi kaangghuy notobi kabhutowan manossa. È dâlem hal panèka bânnè namong komponen biotik, akadhi kèbân, tombuwân, bân mikroorganisme, namong jhughân komponen abiotik, akadhi minyak bumi, gas alam, bânnya' macem logam, aèng, bân tana. Inovasi teknologi, kamajuan peradabhân bân populasi manossa, bân revolusi industri ampon mabâli manossa dâ' èra eksploitasi sumber daya alam saèngghâ pasokanna terros noro' toron, khusussa è abad sè tapongkor. Sumber daya alam akadhi Indonesia, Brasil, Kongo, Maroko, bân pan-bârâmpan naghârâ è Timur Tengah aghâdhui kekayaan alam sè cè' bânnya'na, baik biologis maupun non-biologis. Contona, naghara-naghara è Timur Tengah andi' cadangan gas alam sè èangghep sapartello' dâri cadangan è ḍhunnya bân Maroko dhibi' andi' cadangan senyawa fosfat sè èangghep satengnga dâri sè bâdâ è bhumè. Namong, arta dâri sumber daya alam panèka serrèng ta' èsèsuaikan sareng perkembangan ekonomi è naghara-naghara panèka.

## Sombher
Canḍhi Koto Rao

**Candhi Koto Rao** èngghi panèka situs canḍhi lambâ' sè bâḍâ è Jorong Tanjhung Asia, Dhisa Lubuk Layang, Kacamadhân Rao Lao', Kabhupatèn Pasaman, Sumatra Bârâ'. Situs nèka bâḍâ è kawasan sè semma' kalabân Prasasti Kubu Sutan, paningghâlân penring Keraja'an Malaju Dharmasraya ḍâri abaḍ ka-13. Kennnengenna sè stratègus semma' kalabân songay Batang Sibunail tor pusat dhâghâng emmaa sarta rempah-rempah lambâ' sè nunju'aghi perran kawasan panèka ḍâlem jaringan èkonomi tor kaaghâmaan massa lambâ'. Situs panèka jhughân èkalènglèngè kalabân bhârâng panèngghâlân arkèologis laèn akdhi Candhi Tanjungmedan sareng Prasasti Ganggo Hilian Bonjol.

Canḍhi Koto Rao ètemmo è tangghâl 12 April 2007 sareng èkskavasi kalabân Tim BP3 Bâto Sangkar taon 2008 angungkapaghi struktur bhângonan ḍâri bâto bhâta kalabân ciri khas Hinḍu-Buddhâ. Temmoan artèfak akanta makara sareng arca dwarapala abgindifikasiaghi fungsi situs mènangka kennengngan pamujâ'ân, èḍukung kalabân keterkaitanna sareng Prasasti Kubu Sutan sè nyebbhut kennnengenna pamujâ'ân SrinIndrakila Parwata Puri. Analisis nunju'aghi canḍhi panèka pola ngaghungè keterkaitan sareng Raja Bijayendrasekhara tor akembang alèran Tantrayana è massa Adityawarman. Situs panèka samangkèn ècatet mènangka caghâr buḍâjâ kalabân nomer invèntaris 10/BCB-TB/A/08/2007.

## Arsitèktur
Canḍhi Koto Rao nampilaghi arsitèktur Hinḍu-Buddhâ abaḍ ka-13 kalabân bahan otamana bâto tufa sareng bâto bhâta. Struktur sè ngaghungè okoran 3x3 mèter panèka ngaghunghè ḍenah perseggi kalabân èlemèn khas akadhi makara sareng arca dwarapala, mènangka ajâgâ spiritual sè ngèbâ gada kalabân upawita abentu' olar. Maskè samangkèn ḍâlem kabâḍâ'ân ronto, situs sè ngaghungè lowas 500x130 mèter panèka arefleksiaghi camporan unsur Hinḍu-Buddhâ kalabân karakter lokal, khusussâ ḍâlem kontèks perkembangan Tantrayana è Somatra Bârâ' è prioḍe abaḍ pertengnga'an.

## Simbolisme Arsitèktur Canḍhi Koto Rao
Mènangka rèprèsentasi miniatur Ghunong Mahamèru sè èangghep pusat alam semesta ḍâlem mitologi Hinḍu-Buddhâ, canḍhi panèka èbâgi dhâddhi tello' tingkatan vertikal, yakni bâgiyân dhâsar (bhurloka) alambangaghi dhunnyana maghârsarè, bâgiyân tengnga (bhuvarloka) anyimbolaghi alam transisi, tor bâgiyân konco' (svarloka) agambaranghi kennengenna para ḍèwa.

Èlemmèn ḍèkoratif canḍhi ngaghungè artè alinḍungè tor spiritual. Makara sè èpasang è ambângnga labâng aperran mènangka sè ajâgâ gerbang dhunnya spiritual, manabi arca dwarapala kalabân pakakas gada sareng upawita olar afungsi ajâgâ kasoccèan kompleks canḍhi. Hiasan cètak kala è attas labâng maso' èartè'è mènangka sè alinḍungè ḍâri pangaro nègatif. Motif flora akadhi sulur-sukuran sareng ka'-bhungka'an hayat (kalpavriksha) alambangaghi kasuburân tor kaoḍi'ân sè salanjhângnga.

## Sombher
Organisasi

**Organisasi** otabâ **asosiasi** ( Bhâsa Bâlândhâ : organizatie ) arèya kalompo'na ḍuwâ' otabâ lebbi orèng sè akompol è sèttong bhâdhân bân anḍi' sèttong tojjhuwân. sumber daya sè aropa mètode, bahan, lingkungan sareng pèssè jhughân fasilitas sareng infrastruktur, sareng salaenna kalabân efisien tor efektif kaangghuy bisa ngaollè tojjhuwân organisasi.

## Sombher
Budi Arie Setiadi

**Buḍi Arie Setiaḍi** (lahèr è tangghâl 20 April 1969) panèka sala sèttong politisi bân mantan jurnalis Inḍonesia sè samangkèn ajhâjhâr neng è Mentri Koperasi Inḍonesia. Sabellunna, è bâbâ pimpinan presiḍen Inḍonesia sè kapèng 7, Joko Wiḍoḍo, Buḍi dhâddhi Mentri Komunikasi bân Informatika Inḍonesia molaè tangghâl 17 Juli 2023, kantos èbubarra Kabinet Onward Inḍonesia. Salèrana aghântè'è Johnny Gerarḍ Plate, sè terlibat korupsi, sa'amponna atugas mènangka bâkkèl Menteri dhisa, Pembangunan ḍaèra Ta' Mampu, bân Transmigrasi è perioḍe 2019-2023. Salèrana panèka penḍiri bân Katowa Umum Projo, organisasi sukarelawan sè nolongè Joko Wiḍoḍo è taon 2014. Salèrana bân Projo jhughân secara tabukka' nolongè Prabowo Subianto bân Gibran Rakabuming Raka è Pilpres 2024.

## Awwâl Kaoḍi'ân bân penḍiḍighân
Buḍi Arie Setiaḍi èlahèrraghi è Jakarta è tangghâl 20 April 1969, ḍâri Joko Asmoro bân Puḍji Astuti.[2] salèrana raja ban ngabḍi ka Jakarta. Molae penḍiḍighân resmi è SḌ Marsuḍirini è Koja, Jakarta ḍâjâ, bân lulus ḍâri SMP se paḍâ. Saterrossa nerrossaghi sakola'an è SMA Kanisius College è Jakarta Tengnga è taon 1986, lulus è taon 1988. Sa'amponna lastarè SMA, Setiaḍi molaè ajhâr èlmo komunikasi è Fakultas Ilmu Sosial bân Politik, Universitas Inḍonesia (FISIP UI).

Buḍi noro' è pan-bârâmpan organisasi mahasiswa, akaḍhi pers mahasiswa, komunitas olah raga, bân organisasi politik mahasiswa. Ejhuluk Muni bâkto kuliah. Salèrana atugas mènangka Katowa Baḍan Perwakilan Mahasiswa (BPM) FISIP UI è taon 1994 bân aropa'aghi angghuta Presiḍium Senat Mahasiswa UI ḍâri taon 1994 kantos 1995. Setiaḍi lako noro' è ḍâlem penḍirian Forum Mahasiswa UI (FSM) bân tanoro' aktif è Kelompok Mahasiswa Pertahanan UI (KPM). È ḍâlem jurnalisme, Setiaḍi dhâddhi kapala reḍaktur majalah mahasiswa UI, Suara Mahasiswa, ḍâri taon 1993 kantos 1994.

## Sombher
Kabhupatèn Cianjur

Kabhupatèn Cianjur (bhâsa Sunda: ᮎᮤᮃᮔ᮪ᮏᮥᮁ ) panèka sala sèttong kabhupatèn sè bâḍâ è bâgiyân bârâ' bân lao' provinsi Jhâbâ Bârâ', Indonesia. Ibu kottana bâḍâ è kacamaḍhân Cianjur. Kabhupatèn Cianjur panèka aropa'agi kabupaten sè nomer ḍuwâ' palèng rajâ è Jhâbâ salastarèna Kabhupatèn Sukabumi. Wilayah bârâ' lao' Kabhupatèn nèka tamaso' Kacamaḍhân Cipanas, Pacet, Sukaresmi bân Cugenang sè aropa'aghi bâgiyân ḍâri kawasan Metropolitan Jabodetabekjur otabâ Jabodetabekpunjur, sè ampon èsah-aghi ḍâlem Paratoran Presiden Nomor 54 taon 2008 èarsip-aghi 2017-08-28 è Wayback Machine. Kabhupatèn Cianjur abâtessan bân Kabhupatèn Bogor, bân Kabhupatèn Purwakarta è bun ḍâjâ, saterrossa Kabhupatèn Purwakarta, Kabhupatèn Bandung, Kabhupatèn Bandung Bârâ', bân Kabhupatèn Garut è bun tèmor,  bân Samudra Hindia è bun Lao', tor Kabhupatèn Sukabumi bân Kabhupatèn Bogor è bun Bârâ'.

## Geografi
Kabânnya'an wilayah Cianjur panèka ghunong, kejhâbâ è bâgiyân tasè' lao' sè aropa dataran mabâ sè copè'. Lahan-lahan pertanian ghâbây namen pangan bân hortikultura, peternakan, perikanan, perkebunan, bân kehutanan aropa'aghi sombher kaoḍi'ân masyarakat. Kabâḍâ'ân kasebbhut ètojhâng kalabân bânnya’na songay rajâ bân kènè’ sè bisa èghuna'aghi  mènangka sombher irigasi taneman pertanian. Songay sè palèng lanjhâng è Cianjur panèka Songay Cibuni, sè amuara ka Samudra Hindia.

ḍâri total lèbârrâ Kabhupatèn Cianjur 350.148 hektar, pemanfaatanna iyâ arèya 83.034 Ha (23,71%) aropa'aghi alas produktif bân konservasi, 58.101 Ha (16,59%) aropa'aghi tana pertanian lahan becca, 97.227 Ha (27,76%) aropa'aghi tana pertanian kerrèng bân tegalan, 57.735 Ha (16,49%) aropa'aghi tana perkebunan, 3.500 Ha (0,10%) aropa'aghi tana pakarangan, 1.239 Ha (0,035 %) aropa'aghi tambhâ'/kolam, 25.261 Ha (7,20 %) aropa'aghi pemukiman / pekarangan, 22.483 Ha (6,42%) aropa'aghi kaghuna'an laènna.

## Sajhârâ
Cateḍân sè palèng kona ḍâri nyamana Cianjur ètemmo è Register Arèan (Dagh Register) Kastil Batavia è jhâman VOC, tangghâl 20 Januari 1678. Tapè, nyamana sè ètolès panèka "Santoir" èbhârengè "Simapack". Para sajhârâwân ngartèaghi jhâ' kaḍuwâ' nyama kennengngan kasebbhut asosiasiasi otabâ aropa'aghi lafal Bâlândhâ è daèra sè èbâtessè kalabân songay Cianjur bân Cimapag.
Wiranatakusumah V

Rd. Aria Adipati Wiroperaesoema V (Bhâsa Sunda: ᮛᮓᮔᮦ᮪ ᮃᮛᮤᮃ ᮃᮓᮤᮕᮒᮤ ᮝᮤᮛᮔᮒᮊᮥᮞ᥮᥮᮵ translit. Radèn Aria Adipati Wiranatakusuma ke-5; 28 November 1888-22 Januari 1965), segghut èjhârbâ'aghi kalabân Aria Wiranatakusuma, aropa'aghi Mentri ḍâlem Negeri Republik Indonesia sè lughâllu. Lahèr e Bandung mènangka katoronan bangsawan, Wiranatakoesoemah ngaollè penḍiḍikghân è ELS, OSVIA, bân HBS.

Sabellunna marḍika, Wiranatakusumah ngabḍi dhâddhi angghuta Volksraad (Dewan Rakyat) ḍâri taon 1918 kantos taon 1930. Saterrossa abâli ngabdi dhâddhi Bupati Bandung è bâkto penjajahan Jeppang. È bâkto para' maso'a kamarḍika'an, Wiranatakusumah panèka angghuta BPUPKI bân PPKI.

È bâkto paghâbâyân Republik Indonesia Serikat (RIS), Wiranatakusumah toman dhâddhi Wâli otabâ Presiden Naghârâ Pasundan, sala sèttong naghârâ federal RIS. Salaènna kasebbhut Wiranatakusumah jhughân dhâddhi Bupati Bandung ḍâri taon 1920 kantos 1931 bân ḍâri taon 1935 kantos 1945. È taon 1945, Wiranatakusumah èpadhâddhi Mentri Dalam Negeri Republik Indonesia, samarèna èpadhâddhi mènangka Katua Dewan Pertimbangan Agung ḍâri taon 1945 kantos 1948, sabellunna akhèrra dhâddhi Presiden Naghârâ Pasunda.

## Biografi
Radèn Tumenggung Wiranatakusumah V, otabâ Dalem Haji, èngghi panèka potra tongghâl Radèn Adipati Kusumadilaga (Bupati Bandung ḍâri taon 1874 kantos taon 1893), èlahèrraghi tangghâl 23 November 1888, èḍina ramana è bâkto omorra 5 taon. Nyamana è bâkto ghi' kènè' Muharam.

Pelantikan Wiranatakusuma V tangghâl 12 April 1920 ngaollè perhatian sè rajâ. Sadhâjâ Bupati è Priangan hadir asareng pongghâbâ sipil tor militer laènna, Pelantikan kasebbhut aropa’agi pidato sè ḍâ'-aḍâ'na Wiranatakoesoema. èyantarana pidatona èngghi panèka,

Bhângsa:Menteri Inḍonèsia
Galènggo

**Galènggo** panèka kalambhi tradisional bâbinè' suku Gorontalo, Sulawesi, Indonesia.

## Kaghuna'an
Galènggo panèka kalambhi adhât sè èghuna'aghi sareng *Mbu'i-Mbu'i* (bâbinè' Gorontalo) dâlem pan-bârâmpan kagiadhân upacara adhât. Omomma, Galènggo bisa maso' kalompo' mènangka sala sèttong macem kalambhi korong sè èghuna'aghi dâ' macem kagiadhân, èantarana:

* Upacara adhât *Pohutu Moponika* (Upacara Pakabinan), èghuna'aghi sareng bâbinè' dâri kalowarghâ bân tamoy konjhângan sè hadir dâ' acara *tolobalango* (lamaran), *akaji* (akad), *depito dutu* (ter-ater), bân rèsèpsi
* Upacara adhât *Pulanga* (Aberri' gellar adhât Gorontalo), èghuna'aghi sareng bâbinè' sè ollè gellar adhât otabâ sè hadir upacara adhât
* Galènggo jhughân èghuna'aghi è pan-bârâmpan kagiadhân seremonial resmi otabâ kasual sareng bâbinè' Gorontalo akadhi acara paringadhân proklamasi kamardhika'an, sidang paripurna, bân kagiadhân laènna mènangka promosi budhâjâ daèrah.

Pasangânna dâri kalambhi adhât Galènggo panèka Takowa, panèka kalambhi adhât ghâbây lalakè' Gorontalo.

## Macemma Galènggo
Galènggo bâdâ tello' macem sè biyasana èghuna'aghi, panèka Galènggo orisinal sè ngangghuy bârna  Tilabatayila (4 bârna adhât), bân Galènggo Karawo:

## Bârna Adhât
Adhât Gorontalo andi' empa' bârna èsebbhut kalabân "Tilabataila", panèka mèra, konèng, bhiru, bân bungoh.

**Nilai Filosofis Bârna Adhât**

* Bârna bungoh alambangaghi kaanggunan, kasetiya'an, bân kawibawa'an
* Bârna mèra alambangaghi kabângalan bân tanggungjawab
* Bârna konèng alambangaghi kamuliya'an, bân kajhujhurân
* Bârna bhiruh alambangaghi kasuburân, kasejahtera'an, kadamaian, bân karokonan

**Bârna sè è Jhâui**

Maskè tadâ' larangan adhât ghâbây Bârna salaèn 4 bârna adhât (*Tilabatayila*), tapè palèng bhâghussâ ajhâui Bârna potè bân biru.

Duwâ' Bârna ka'dinto biyasana èjhâui sebbhâb Bârna potè alambangaghi seddhi bân kasoccèyan. Padâ bân biru sè ama'na seddhi sè biyasana èyangghuy dâlem upacara pasarèyan otabâ acara paringadhân kapatèan.

## Sombher-sombher
Tito Karnavian

Muhammaḍ Tito Karnavian (lahèr è tangghâl 26 Oktober 1964) panèka sala sèttong politisi bân tokoh Politik Inḍonesia sè ampon ajhâjhâr dhâddhi Mentri ḍâlem Negeri molaè tangghâl 23 Oktober 2019, è Kabinet Inḍonesia majjhu è bâbâna pamarenta'an Joko Wiḍoḍo bân Ma'ruf Amin. kalabân  politik sè tèngghi, Salèrana ajabat dhâddhi Kapala Polres Nasional Inḍonesia nomer 23. tangghâl 5 Novèmber 2024, Tito Karnavian jhughân èangka' dhâddhi Bâkkèl Katowa Komisi Kepolisian Nasional (Kompolnas) sareng Presiḍen Prabowo.

## Biografi

### awwâl Kaoḍi'ân
Lahèr è Palembang, Muhammaḍ Tito Karnavian panèka katoronan camporan Jhâbâ bân Sumatera. Ramana Tito, Ḍrs. Achmaḍ Saleh, èlahèrraghi ḍâri Saleh Mualim, orèng asli Sorbâjâ, sè perna oḍi' è Jhâlan Wonorejo. È bâkto ghi' ngoḍâ, èbhuna Tito asakola è Pondhuk Islam Tebuireng è Jombang, Jhâbâ Tèmor, bân aropa'aghi morèddhâ penḍiri Nahdlatul Ulama (NU), Haḍratusyech KH Hasyim Asy'ari. Kalowarga Ramana Tito, sè alèngghi è Sorbaja, samangken neptep è Malang, Jhâbâ Tèmor.

Dhari Sorbaja, Saleh Mualim hijrah ka Somatra Lao’ pas akabin sareng rajina, angghutana suku Lahat è Somatra Lao’, se alahirraghi Achmaḍ Saleh. Ramana Tito, Achmaḍ Saleh, akabin sareng Korḍiah, angghuta suku Ogan/Baturaja neng Sumatra Lao'. Bâḍâ tello' ana' biologis: Prof. Ḍr. ḍiah Natalisa, Pol. Umum (P) Prof. Muhammaḍ Tito Karnavian, PhḌ, bân Ḍr. Iwan ḍakota, ḍokter jantung.

Tito Karnavian asakola è SMA Negeri Palembang 2 pas nerrossaghi sakola’an è Akaḍemi Militer Inḍonesia (AKABRI) è taon 1987 karana bèbas ban ta’ kasokan mabeban orèng towana. È taon 1993, Tito lulus ḍâri Universitas Exeter è Inggris, anḍi' ghellâr MA è Stuḍi Kepolisiân. Saellana jâriya è taon 1996 èmolaè è Fakultas Ilmu Kepolisiân (STIK) è Jakarta, è taon 1996 èkaollè ghellâr Sarjana è biḍang Kepolisiân.

## Sombher
Canḍhi Brahu

**Canḍhi Brahu** panèka sala sèttong Canḍhi sè bâḍâ è ḍâlem situs arkeologi Trowulan, rè-karèna ibu kottha Majapahit. Kennangnga è Ḍusun Jambu Mente, Ḍhisa Bejijong, Kacamaḍhân Trowulan, Kabhupatèn Mojokerto, Jhâbâ Tèmor, ra-kèra ḍuwâ' kilomèter ka ḍâjâ ḍâri jhâlân rajâ Mojokerto-Jombang.

## Asal Nyama
Nyama Canḍhi panèka, 'brahu', asalla ḍâri oca' *wanaru* otabâ *warahu*. Nyama panèka asalla ḍâri nyamana bhângonan sakral sè èsebbhut è Prasasti Alasantan. Prasasti panèka ètemmoè ta' jhâu ḍâri Canḍhi Brahu. 

## Bhângonan
Canḍhi Brahu èpaḍhâḍḍhi ḍâri bhâta mèra, ngaḍḍhep ka bârâ' bân okoranna ra-kèra 22,5 m lanjhângnga, 18 m lèbarra, bân 20 m tèngghina.

Canḍhi Brahu èbangon kalabân gaya bân bhuḍhâjâ Buḍḍha. èparkira'aghi èpaḍhâḍḍhi è abaḍ ka-14 Masehi, sanajjân bâḍâ pèkkèran sè èn-laèn parkara panèka. Bâḍâ sè ngoca'  jhâ' canḍhi panèka jhâu lebbi towa ḍâri canḍhi-canḍhi laènna è seḍḍhi'na Trowulan.

## Fungsi mènangka Krematorium
È ḍâlem prasasti sè ètolès Mpu Sendok tangghâl 9 Sèptèmber 939 (861 Saka), Canḍhi Brahu èsemmbhutaghi  kennengnganna ngobbhâr (krematorium) mayyiḍḍhâ para rato. Namong, è ḍâlem panâlètèyan, taḍâ' ahli sè bisa nemmoaghi lampaḍḍhâ abuh è kamar canḍhi polana rè-karèna Bokor/bâḍḍhâna abuh ampon èkèco'. hal ka'ḍinto èbhuktè'aghi sa'amponna canḍhi èrabhet polè ḍâri taon 1990 kantos 1995.

## Seḍḍhi'na Canḍhi
Ècuriga'è bâḍâ bânnya' canḍhi kènè' è seḍḍhi'na canḍhi panèka. pan-bârâmpan rè-karè sè ampon robbhu, ghi' bâdâ, akadhi Canḍhi Muteran, Canḍhi Gedung, Canḍhi Tengah, bân Canḍhi Gentong. È bâkto èkalèh è seḍḍhi'na canḍhi, bânnya' râng-bhârâng konah sè ètemmoè, akaḍhi bhikakas upacara aghâma sè èghâbây ḍâri logam, perhiyasân emmas, Arca, bân laènna.

## Galèri

Bhengkek:Bersih_candi_brahu.jpg|al=Perawatan Candi Brahu dari tumbuh-tumbuhan|Perabâḍân Canḍhi Brahu ḍâri bu-tombuwân
Bhengkek:004_View_from_Side,_Candi_Brahu_(40386286462).jpg|al=Candi Brahu dari samping|Canḍhi Brahu ḍâri  èng 
Bhengkek:006_Well-Kept_Gardens,_Candi_Brahu_(39533906825).jpg|al=Taman di candi Brahu dengan semak berbentuk stupa|Taman è Canḍhi Brahu kalabân bhut-ombhut sè abhângon stupa
Bhengkek:Kehidupan_masyarakat_desa_bejijong.jpg|al=Candi Brahu dilihat dari areal persawahan sekitarnya|Canḍhi Brahu èkaton ḍâri sabâ è seḍḍhi'na
Bhengkek:CANDIBRAHU_TROWULAN.jpg|al=Areal candi Brahu|Wilaya Canḍhi Brahu


## Sombher
Canḍhi Kebo Ireng

**Canḍhi Kebo Ireng** bâḍâ è katèngghiyân 44,88 mèter è attas parmoka'an tasè'. Canḍhi panèka, è kalèlèngè talonna masyarakat, bâḍâ è Ḍhuson Keboireng, Ḍhisa Ngerong, Gempol, Kabhupatèn Pasuruwân, Jhâbâ Tèmor. Kennanga Canḍhi Kebo Ireng ètemmo è taon 1983. È temmona Canḍhi Kebo Ireng èmolaè sareng ètemmona re-karena rârontwân, sè pas terros ètâlètè sareng Balar Yogyakarta. Ḍâri hasèl panâlètèyan panèka, rèng-orèng panèka bisa ngongkapaghi bhângonna canḍhi sè asèkot parseggi, kalabân bhân-sabbhân pèngghirrâ okoranna 6,5 mèter lanjhângnga. È sala sèttong canḍhi bâḍâ bâgiyân sè èyangghep mènangka panampèl, sa'ènggâna bisa èsimpulaghi jhâ' aḍḍhebbhâ Canḍhi Kebo Ireng ngaḍḍhep panèka ḍâ' bârâ'. 

## Sâjhârâ Ètemmona Canḍhi
Canḍhi Kebo Ireng, sè koorḍinatna 7° 35' 59.700" Lintang lao; dan 112° 41' 54.500" Bujhur Tèmor ètemmo ḍâlem konḍisi sè ta' samporna polè. Sala sèttong bâgiyân sè bisa è'observasi panèka sokona Canḍhi. Canḍhi panèka èsokong sareng ḍhâsar geḍḍhung, è ḍimma èlowarra sokona bâḍâ struktur kamar Canḍhi. Samentara jârèya, è tengnga kamarra bâdâ somor sè abhângon parseggi okoranna 1,75 x 1,75 mèter. Bhâgiyân salanjuḍḍhâ sè bisa è'observasi ḍâri Canḍhi Kebo Ireng èngghi panèka bâḍâ anḍhâ kalabân ḍuwâ' bâto onḍhâghân. Temuwân laèn ètemmoè è co-bhuco èlowarra soko Canḍhi kalabân ḍhâsar panampel bân sajhâjhâr sareng ḍhâsarr soko panèka èsebbhut *linga* *palsu*.

Pan-bârâmpan bhângon hiyasân sè èpangghi'i è tèmbo' Canḍhi Kebo Ireng è antarana cètakna kala, makara, fragmen relief Arca, *antefiks*, *jaladwara*, bân hiyasân atap. Canḍhi, sè èpaḍhâḍḍhi ḍâri ḍuwâ' bahan ḍhâsar, èngghi panèka anḍesit bân bhâta sè bagiyân tembo'na aghâmbhâr relief sè bhângon manossa, tombuwân (kaju bân bhungkana anggor) bân kèban. Penalètèyan nojjhu'aghi jhâ' anḍesit èghuna'aghi èyangghuy è lowar Canḍhi bân èyangghuy èḍhâsarra Canḍhi. Bhâta èyangghuy è ḍâlemma bân mènangka ḍhâsarra Paḍâlemman sè soccè.

## Pâmèta'an bân Ghâmbhârân Candipedia
Ra-kèra bulân April 2019, ennem angghuta Tim BPCB Jhâbâ Tèmur ngalakonè kâghiyaḍḍhân pâmèta'an bân ngâmbhâr ghâbây Canḍhi Kebo Ireng. Kâghiyaḍḍhân panèka èlaksana'aghi kalabân tojjuwân ka'angghuy nga'ollè ghâmbhârân bân nyathet ḍatana kondisi Canḍhi samangkèn, tamaso' kennangnga Canḍhi bân situwasi è seḍḍhi'na Canḍhi. Kâghiyaḍḍhân ka’ḍinto jhughân aropa’aghi program pâlestariyân warisân bhuḍhâjâ sè aropai ḍata (ḍokumèn). Pâmètaan bân ghâmbhâranna Canḍhi Kebo Ireng èlampa'aghi kalabân cara nyathet ḍata piktorial sè ajellassaghi kondisi bhângonan Canḍhi bân lingkunganna ḍâlem bhângon pèta bân ghâmbhâr tor èlengkapi sareng foto. Langkah-langkah sè èghuna'aghi è ḍâlem kâghiyaḍḍhân panèka èngghi panèka observasi, pâmèt'aan, ghâmbhârân bân fotografi. 

## Sombher
Ḍonald Trump

**Ḍonald John Trump** (/ˈdɒnəld dʒɒn trʌmp/; lahèr 14 Juni 1946) panèka pangusaha Amerika Serikat, pembawa acara televisi realitas, bân politisi sè dhâddhi Presiḍen Amerika Serikat sè kapeng 45 ḍâri taon 2017 kantos 2021 bân sè kapeng 47 sajjhek taon 2025 panèka namong Presiḍen Amerika Serikat sè ta' perna anḍi' jabadhân politik. kantor, namong anḍi' pangalaman bisnis è ḍâlem kaoḍhi'ân pribaḍina.

Trump ollè ghellâr sarjana è biḍang èkonomi ḍâri Universitas Pennsylvania è taon 1968. Trump ngajhâk perusaha'an real estate bân konstruksi ramana Freḍ Trump è taon 1971 bân ènyamaè The Trump Organization. Trump èpabhâjheng operasi perusaha'an ka'angghuy abângun bân mabâli gheḍdung pencakar langnge', hotel, kasino, bân lapangan golf. Saellana jâriya, Trump molaè bânnya' usaha sampingan, bânnya' sè èlisensiaghi nyamana. ḍâri taon 2004 kantos 2015, Trump co-proḍuce bân host serial televisi realitas The Apprentice. Trump bân usahana ampon terlibat ḍâlem lebbi ḍâri 4.000 gugatan naghara bân feḍeral, è antarana ennem bangkrut.

Posisi politik Trump èjhârbâ'aghi mènangka populis, proteksionis, isolasi, bân nasionalis. Salèrana ajhâlân è pemilu presiḍen AS 2016 mènangka calon Republik bân makala calon ḍemokrat Hillary Clinton sanajjân kala è sowara rakyat,[a] dhâddhi presiḍen AS sè partama sè ta' anḍi' pangalaman militer otabâ pamarèntah sabellunna. Panyaliḍighân panasèhat khusus 2017-2019 sè èpimpin sareng Robert Mueller ètantoaghi jhâ' Rusia bâḍâ ro' noro' è pemilu 2016 ka'angghuy amanfa'ataghi kampanye Trump. Pemilu bân kabijaghânna Trump maḍâteng protes è bânnya' kalagan. 

Kabijaghân Trump tamaso' negosiasi polè parjhânjhiân pardhâghângan Amerika Serikat-Cèna, nolak pan-bârâmpan parjhânjhiân pardhâghângan akadhi NAFTA bân Kemitra'an Trans-Pasifik, penegakan imigrasi sè lebbi ketat bân abângun ghèddhung è salanjangnga perbatasân AS-Meksiko, mabâli parabâdhân veteran, ècabut bân èghântè'è Unḍang-Unḍang Afford, bân potongan pajhek. Saellana serrangan Paris Novèmber 2015, Trump ngusulaghi ka'angghuy ma'ambu imigrasi Muslim ka Amèrika Serikat; Trup saterrossâ ngobâ rèncana kebijaghânna ḍâ' "parèksa latar buḍina sè cè' ketatdhâ" ḍâri naghârâ-naghârâ tartanto. 

## Sombher
Melania Trump

Melania Knauss Trump (lahèr Melanija Knavs, 26 April 1970) panèka mantan moḍel Slovenia-Amerika sè akabin sareng Presiḍen AS ḍonald Trump. molaè taon 2025, Melania Trump ampon atugas mènangka èbhu naghârâ sè lughâllu è Amèrika Serikat, peran sè la èghâdhui ḍâri taon 2017 kantos 2021. Melania panèka warga Amerika sè lughâllu dhâddhi èbhu naghârâ, bâbinè' sè lahèr è manca naghârâ sè kaḍuwâ', sa'amponna Louisa aḍams, bâbinè' sè lughâllu Katolik Roma kaḍuwâ', sa'amponna Jacqueline Kenne, bân bâbinè' sè kaḍuwâ' sè aghâdhui jabadhânsè ta' ros-nerros, sa'amponna Frances Clevelanḍ.

Melanija Knavs lahèr è Yugoslavia, è ḍissa' molaè alako mènangka moḍel è omor 16 taon sambi nerrossaghi penḍiḍighân. Melania ngobâ èja'an nyamana ḍâddhi Melania Knauss bân ajhâlân ka Paris bân Milan nyarèh lakoh moḍel sabellunna atemmo Paolo Zampolli; Zampolli nyewa bân sponsor imigrasina ka Amèrika Serikat è taon 1996. Melania alako mènangka moḍel è Manhattan, è ḍissa' Zampolli makennal Melania ka ḍonald Trump è taon 1998. Melania molaè akencan bân ḍonald Trump ta' abit saellana jâriya. Trump nyarèta'aghi Melania lebbi bânnya' alako moḍel, bân aḍukung è bâkto kampanye presiḍen taon 2000. Melania bân ḍonald Trump akabin è taon 2005, bân anḍi' pottra lake', Barron Trump, sataon saterrossa. Melania molaè anḍi' merk perhiasânna dhibi', nyamana Melania, è taon 2009.

Saellana nyokong ḍonald nyallonaghi presiḍen è pemilu presiḍen 2016, Melania namong tampèl pan-bârâmpan penampilan è rapat kampanye, lebbi senneng abhânto ḍonald kalabân strategi. Melania narèma liputan pers sè èjhârbâ'aghi è bâkto kampanye bâkto foto-foto èrotis ḍâri taon-taon moḍella èpamangghi bân èterbitaghi, bân polè bâkto piḍatona è Konvensi Nasional Republik 2016 ètemmo ampon nyonto bân ajipla' piḍato sè paḍâ sè èkaghâbây sareng Michelle Obama. È bulân-bulân sabellunna pemilu, Melania abèla lakèna (trump) sa'amponna èrilis kaset *Access Hollywooḍ* sè ajrungngep aghi kampanyena è ḍâlem skanḍal.

Melania oḍi' è Manhattan è bulân-bulân pertama masa jabadhânna mènangka èbhu naghârâ, sè mamongkènkan Barron bisa marè asakola è ḍissa' bân anegosiasi polè parjhânjiân pranikah. Melania alakonè aktivitas sa sakoni' mungkèn saellana apinḍa ka Gheddhung Putih bân ngator acara sè lebbi sakoni' ḍâri para bâbinè' sè sabellunna. Melania èyadhebbhi ka pan-bârâmpan tantangan è taon 2018, è antarana toddhuwân selingkuh sè èlakonè Trump, operasi panyakè' ginjâl, bân tur ka Afrika sè èbâyangi sareng èparèksa bhâdhânna bân kalakowan pribaḍina.

## Sombher
Canḍhi Sari

**Chanḍhi Sari,** jhughân èsebbhut **Chanḍhi Benḍah** (bhâsa jhâbâ: ꦕꦤ꧀ꦝꦶꦱꦫꦶ, artèna. Chanḍhi Sari), panèka Chanḍhi Buḍdhâ sè bâḍâ ta' jhâu ḍâri Chanḍhi Sambisari, Chanḍhi Kalasan, bân Chanḍhi Prambanan, è tèmor lao'na kottah Yogyakarta bân ta' jhâu ḍâri Banḍara Aḍisucipto, khusussâ è ḌhisaTitomar, Kacamadhân Kalasan, Kabupatèn Sleman, Wilayah Khusus Yogyakarta. èkaghâbây è sekitar abaḍ ke-8 otabâ ke-9 è bâkto Karaja'an Mataram Kona, Chanḍhi panèka aghâdhui struktur sè cè' bhâghussâ. È attas Chanḍhi panèka bâḍâ sanga' stupa, akaḍhi sè bâḍâ è Chanḍhi Borobuḍur, sè èator è tello' bhâris sejajar.

Bhângon arsitektur Chanḍhi bân okèran relief è gheddhungnga cè' paḍâna bân sè bâḍâ è Chanḍhi Plaosan. Pan-bârâmpan kamar ḍuwâ' lantai bâḍâ è bâbâna bhân-sabbhân stupa, bân èkaparcajâ èghuna'aghi mènangka kamar meḍitasi ghâbây para biksu Buḍdhâ è jhâman kona. Chanḍhi Sari è bâkto jâriya aropa'aghi biara Buḍdhâ bân èghuna'aghi mènangka kennengngan ajhâr bân aghuru ghâbây para biksu.

## Sejarah

### Masa Pambangunan
Chanḍhi ka'ḍinto èperkira'aghi èkaghâbây è abaḍ ke-8 Masehi, kateppa'an sareng pambangunan Chanḍhi Kalasan, è jhâman pamarenta'an Rakai Panangkaran. Sambhungan antara Chanḍhi ḍuwâ' panèka èjhârbâ'aghi è Prasasti Kalasan (700 Saka/778 M). Prasasti Kalasan ajellassaghi jhâ' para penasehat aghâma ḍinasti Syailendra aberri' nasehat ka Maharaja Tejapurnama Panangkarana, sè èkaparcajâ mènangka Rakai Panangkaran, ka'angghuy abângun Chanḍhi ka'angghuy nyemba ḍewi Tara bân biara ka'angghuy para imam Buḍdhâ. Chanḍhi Kalasan èkaghâbây ka'angghuy ibaḍa Tara, è bâkto Chanḍhi Sari èkaghâbây ka'angghuy biara Buḍdhâ. èkaghâbây ḍâri bhângon bân ḍâlem Chanḍhi Sari, èparcajâ jhâ' Chanḍhi Sari panèka èfungsiaghi asrama otabâ kennengngan ghâbây para imam Buḍdhâ.

### Panemmoan polè
Chanḍhi Sari ètemmo polè è awal abaḍ ke-20 è ḍâlem kabaḍha'an sè cè' rosakghâ. Restorasi lughâlluna èlaksana'aghi antara taon 1929 bân 1930, èpimpin sareng A.J. Bernet Kempers, arkeolog Bâlândhâ. Restorasi ḍâ' aḍâ'en gagal mabâli struktur aslina. Jâriya polana bannya’ bagiyanna Chanḍhi se èlang. Salaèn jâriya, bâkto lughâlluna ètemmo, pan-bârâmpan bâgiyân ḍâri geḍdhungnga sè rosak, khusussâ sè ta' èkaghâbây ḍâri bato. Chanḍhi Sari sè samangkèn èyangghep anḍi' paghâr bato sè èkalènglèngi Chanḍhi. Labâng maso'na Chanḍhi èjâgâ sareng sapasang patong Ḍwarapala sè neggu' tongket bân olar, akaḍhi sè èpangghi'i è aḍa'na Chanḍhi Plaosan.

## Sombher
Canḍhi Bocok

**Chanḍhi Bocok** bâḍâ è dhisa Ponḍok Agung, Kasembon, Malang, jhâbâ Tèmor. Bâkto ètemmo Chanḍhi Bocok ta' buto polè. Paningghâlân Karaja'an Majapahit, strukturrâ ampon bânnya' sè robbhu. Sè ghi' bâḍâ coma struktur 4,5m x 4m x 1,5m, sè bâḍâ è tèngghina 437 meter è attas permuka'an tase'.

## Struktur Bangunan
Mon èabâs ḍâri pengghirrâ gheḍdhung jâriya, è bagiyan lao’na Canḍhi, se gi’ baḍâ pèra’ dhasarra. Èpasang è pengghirrâ tangghâ bâḍâ Chanḍhi-Chanḍhi kèni' dhâddhi hiasân. Dhâk-ondhâk sè nojjhu ka kamarra Canḍhi ta’ èpasangè geḍdhung polè ban bâḍâ ballu’ dhâk-ondhâk. È attas tana kamar Chanḍhi, bâḍâ rarontowan arca sè ghi' bâḍâ, molaè ḍâri to'ot kantos sokona. Kabânnya'an bahan sè èghuna'aghi è ḍâlem pambangunan Chanḍhi panèka bhâta bân sakone' bâto anḍesit. Struktur sè ghi' bâḍâ è lao' aropa'aghi tangghâ bato anḍesit, sè bâḍâ è tengnga ghumo'en tana. è antarana rarontowan bâto Chanḍhi, tombu ka'-bhungka'an kananga bân puring.

## Latar belakang
Chanḍhi Bocok anḍi' titik koorḍinat 7° 50′ 19.000′′ S 112° 19′ 26.000′′ E. Chanḍhi Bocok èkaparcajâ aghâdhui latar aghâna Hinḍu. Hal ka'ḍinto èbhuktèaghi kalabân panemmowan patong Parvati bân Siwa è kamar Chanḍhi. Kaḍuwâ'na patong ghâpanèka samangkèn èsèmpen è bengkona sèttong pamimpin bân pangawas masyarakat lokal, sè anyama Muljianto. Alasanna, mon èpanènggalè è lowar bhâkal matarèk lebbi bânnya' kamalèngan, akaḍhi sè èkaolle è taon 1973. ḍuwâ' pelaku ètangkep è Sorbhâjâ ta' abit sa'amponna kamalèngan.

Chanḍhi Bocok aropa'aghi peninggalan Hayam Wuruk. Èkaparcajâ jhâ' patong Siwa sè èpangghi'i è Chanḍhi Bocok ngajhâri ḍevaraja, sè èsembhâ è bâkto ghi' oḍi'. Manabi Siwa èsembha è bâkto ghi' oḍi', maka Ista ḍewatanya èghâmbaraghi mènangka Siwa. Bân biasana èarca'aghi kalabân èbârengngè Shakti (binèna), Parvati. ḍewaraja dhibi' panèka konsep ibaḍâ sè nganggep Rato aghâdhui sèfat-sèfat ḍewa.

## Akses ka Canḍhi Bocok
Akses ka Canḍhi Bocok cokop ghâmpang. ḍâri Kottha Malang, saellana ḍâpa’ ka Jhâlan Malang-Keḍiri, bisa nojjhu ḍâ’ lao’ sa'amponna ḍâpa’ ka parempatdhân pom bensin Kasembon.

Saterrossa nojjhu ka PLTA Siman sareng Manḍalan kantos ḍâpa’ ka objek wisata Arung jeram Kasembon. Terros sampe’ napa’ ka Ḍusun Bocok. ḍâri Kantor Dhisa Ponḍokagung, bâḍâ simpang jhâlân sè nojjhu ka tèmor, sè bhâkal ngater panjhennengngan ka Canḍhi Bocok.

## Sombher
Canḍhi Klodangan

**Canḍhi Klodangan** panèka kennangngan kona sè aropa'aghi rè-karèna bhângonan bâto sè bâḍâ è Ḍusun Klodangan, Ḍhisa Sendangtirto, Kacamaḍhân Berbah, Kabhupatèn Slèman, Ḍaèra Istimèwa Jogjakarta, Inḍonâsia. Ètemmo è tangghâl 3 Juli 1998, sareng orèng tanèh sè ngalèg sabâ ka'angghuy aghâbây bhâta. Situs jârèya bâḍâ è tengnga sabâ, ta' èkatèla' ḍâri jhâlân, è buḍina kampong.

Sè akarè ḍâri situs panèka panèka bâto ḍhâsar bân tèmbo' sè para' abhângon bujhur sangkar, bân jhughân tumbhughân bâto sè ta' jellas bhângona è ḍâjâ bân lao'. Rè-karè geḍḍhung panèka bâḍâ ra-kèra 1,2 m è bâbâna parmoka'an tana. Menorot tanḍhâ è kompleks situs, geḍḍhung panèka ra-kèra bâḍâ ḍâri abaḍ ka-9 otabâ ka-10 Masehi bân èḍhina'aghi sareng sakabbhina penḍukung bhuḍhâjâna sabellunna canḍhi panèka lastarè è bhangun.

Satèya, Canḍhi Klodangan ghi' ta' bisa èjhârbhâ'aghi mènangka Canḍhi Buddha otabâ Hinḍu, bân jhughân fungsina geḍḍhung ghi' ta' èkata'owè.

## Jhâjhârbhâ'ân
Canḍhi panèka aropa'aghi sosona ḍâri bâto cèlleng (t*uff*) sè okoranna 7,5 x 7,5 mèter. ètemmoè è kaḍâlemman 120 cm è bâbâ parmoka'an tana. Bhângon panèka èyangghep ghita' lastarè è bâkto èḍhina'aghi, bisaos polana bâḍâ Gunong sè leḍḍhu'. Taḍâ' relief, Arca, otabâ prasasti sè ètemmoè ka'angghuy noḍḍhu'aghi bernah bân tojjuwân geḍḍhung panèka è ghâbây.

Situs canḍhi panèka lowassâ ra-kèra 215 m2. Tèngghina canḍhi sè asli ta’ bisa è ra-kèra’aghi sâbâb bâto sè ètemmo è Canḍhi jârèya ghita’ samporna.

Ghân ètemmoè, ḍukalè ekskavasi (kalèyân ka'angghuy panâlètèyan bân analisis lanjuḍhân) ampon èlaksana'aghi sareng Pusat Warisân Sâjhârâ bân Arkeologi Ḍa raKIstimèwa Jogjakarta (samangkèn Pusat Palestariyân Warisân Bhuḍhâjâ Jogjakarta). Sè partama èlaksana'aghi è tangghâl 20-29 Juli 1998, bân sè kaḍuwâ' è tanggâl 14-19 Pèbruwari taon 2000. Kalèyân panèka ènèngghâllaghi ḍuwâ' bâgiyân: sèttong sè nojjhu'aghi rè-karè geḍḍhung otama bân bâgiyân sè lebbi kènè' sè nojjhu'aghi ponḍasina geḍḍhung.

## Pranala Lowar

* Wisata Candi Klodongan
* Candi Klodangan di Jogja / Yogyakarta☀

## Sombher