open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kabhupatèn Magetan

**Kabhupatèn Magetan** iyâ aréya sala settong wilayah kabhupaten kotta se bâdâ é Profinsi Jhâbâ Témor, Indonesia. Ebhu kottana iyâ arèya Kacamathân Magetan Kota. Kabhupaten panéka abêtes sareng Kabhupaten Ngawi e bâgiân kadâjânah, Kabhupaten Madiun e bâgiyân katémorra, Kabhupaten Ponorogo è bâgiyân kalao'na, Kabhupaten Karanganyar bân Kabhupaten Wonogiri. É taon 2021, Penduduk se bâdâ è Kabupaten Magetan ajumla 674.133 oreng.

Kabhupaten  Magetan é sebrangé jhâlân otama Sorbhâjâ-Ngawi-Yogyakarta bân jalurra seppor lèntas lao' poloh jhâbâ. Namong, Jhâlur panèka tak ngalèbâṭhi èbhu kotta Kabhupatèn Magetan. Coma sèttong stasiun se bâdâ e wilajâh Kabhupatèn Magetan, engghi panèka Stasiun Magetan se leta'na e wilajâh Kacamaṭhân Bârâ'. 

## Geogrfis
Kabhupatèn Magetan persis bâdâ e bâbâna ghunung Lawu begiân tèmor abhântang dâri bâgiân lao' ka dâjâ saengghâna Kabhupatèn Magetan panéka pas eberri' jhulugân GREEN BELT LAWU otabâ lingkar hijau Lawu. 

Magetan ekennal asabâb karajinan kole' (samisal sapatu jhughân èttas), angghitân dâri pèrrèng, nang-ghinang, tor karupuk lempeng se ekaghâbây dâri nase'. 

## Sombher

Bhângsa:Kabhupatèn
Kabhupatèn Blitar

**Kabhupatèn Blitar** iyâ arèya sala sèttong kabhupatèn è Jhâbâ Tèmor, Indonèsia. Blitar rèya bâḍâ rakèra 167 km bârâ' ḍâjâna Sorbhâjâ sarêng 80 km ka bârâ' Kotta Malang. Blitar  èkoca' koṭṭa proklamator karana bâḍâ makam proklamator Inḍonèsia bân makam prèsiḍèn se ḍâ'-aḍâ' yakni Prèsiḍèn Ir. Soekarno. Neng Blitar bâḍâ Istana Gerbang, èsebbhut saka'ḍinto polana kennengngan rèya romana rèng seppo Ir. Soekarno. Blitar anḍi' cemmacem kennengngan wisata sè lèbur èèntarè. Sala sèttongnga Kebon Rojo, iyâ arèya taman èbuḍina kompleks roma dinas wali kotta Blitar sè èsediaaghi ghâbây masyarakat.

## Gèografi
Kotta Blitar iyâ arèya koṭṭa kènè' lèbêrre 32,578 km² bân èbêgi tello' kacamadhân iyâ arèya Sukorêjo lèbârrâ 9,92 km², Kacamadhân Kapanjên Kidul lèbârrâ 10,50 km², Kacamadhân Sananwetan lèbârrâ 12,15 km². 

## Sombher

Bhângsa:Kabhupatèn
Kabhupatèn Tuban

**Kabhupatèn Tuban** (Jhâbâ: Anacaraka: ꦠꦸꦧꦤ꧀ Pegon: توبان), iyâ arèya sala sèttong Kabhupatèn è Provinsi Jhâbâ Tèmor, Indonèsia. Ibu kottana iyâ arèya Kâcamadhân Tuban. Bâtâs Dâjâ Kabhupatèn Tuban arèya Tasè' Jhâbâ, bâtâs temorra arèya Kabhupatèn Lamongan, bâtâs bârâ'èn arèya Kabhupaten Rembang bân Kabhupatèn Blora, ban bâtâs Lao'en arèya Kabhupatèn Bojonegoro. Kabhupatèn Tuban anḍi' kennengan sè stratègis, iyâ arèya è bâtâs Provinsi Jhâbâ Tèmor bân Jhâbâ Tengnga bân è lèbâdhi Jhâlân Nasional Daendels è Tasè' Dâjâ. Kabupatèn Tuban arèya andi' luas wilayah 1.839,95 km², 20 kâcamadhân, 17 kelurahan, kalabân 311 dhisa.

Kabhupatèn Tuban abatessè bi' Rembang è sebellâ bârâ', Lamongan è tèmor, Bojonegoro è sebellâ lao'. Pusat Pemerèntahan kabhupatèn rèya bâḍâ 100 km è sebellâ bârâ' tasè' Sorbâjâ, ibu kota Propènsi Jhâbâ Tèmor, bân 210 km è tèmor kottha Semarang, ibu kota Propènsi Jhâbâ Tengnga. Polana, pas Tuban lambâ' dhâddhi palabbuwân otama Kekaisaran Majâpahit bân pusat panyebbhârân aghâma Islam bi' orèng Walisongo (Wali Songo).

## Sombher
Kabhupatèn Jombang

**Kabhupatèn Jombang** iyâ arèya sala sèttong kabhupatèn è bâgiyân tengnga Provinsi Jhàbà Tèmor, Indonèsia. Kabhupatèn Jombang kaghungan ketèngghien 44 meter è attasse tasè'. Kabhupatèn Jombang bâdâ è bârâ' ḍâjâna Sorbhâjâ kalabân jara' 79 km. Luas Kabhupatèn Jombang iyâ arèya 1.159,50 km².

## Gèografis
Kabhupatèn Jombang iyâ arèya bâḍâ è bâgiyân tengnga Provinsi Jhàbhà Tèmor, Indonesia. Jombang bâḍâ è jalur langkalèng Sorbhâjâh-Madiun bân Malang-Babat. Jombang bâḍâ è lajân laok ghâris katulistiwa antara 112o03’45” bân 112o27’21”BT bân antara 07o20’37” bân 07o45’45” Lintang lao'.

## Sombher
Kottha Batu

**Kottha Batu** (Pegon: باتو Osob Kiwalan: Utab) engghi ka'dinto sala settong kotta è Jhàbà Tèmor, Indonêsia. Kotta ka'dinto bâḍâ è 90 km bârâ' dâjâ Sorbhàjà. Kotta Batu bâdâ è katèngghien 800 meter è attassa tasè'. Kotta Batu dhimen engghi paneka bâgiyân ḍâri Kabhupatèn Malang, sè pas èteptepaghi dhâddhi kotta administrasi teppa' tangghal 6 Maret 1993. Tangghâl 17 Oktober 2001, Kotta Batu apèsa  ḍâri Kabhupatèn Malang.

## Gèografis
Kotta Batu bâḍâ è antara 1220 17' sampè' kalabân 1220 57' Bujur Tèmor bân 70 44' sampè' kalabân 80 26' Lintang Selatan.

## Sajhârâ
Molaè abad ka-10, kennengngan Batu bân sakètarra èkennal mènangka kennengngan istirahat ghâbây kalowarghâ karajaan, polana kennengngan rèya aropa'aghi kennengngan pagunongan bi' hawa sè cèllep sè nyaman, èdukung kèya bi' ka'asrèyan pemandangan alam mènangka cèrè khas ḍâri kennengngan paghunongan.

## Sombher


Bhângsa:Indonesia
Kabhupatèn Trènggalèk

**Kabhupatèn Trènggalèk** iyâ arèya sala sèttong kabhupatèn è Jhâbâ Tèmor, Indonèsia. Kabhupatèn Trènggalèk bâḍâ è ghâris 111°24-112°11’ Bujur Tèmor bân 7°53’-8°34’ Lintang Lao'.Trènggalèk èmaknaè mènangka kennengngan sè aghâbây *gaplek*. *Gaplek* arèya sala sèttong pakakas aghâbây kakanan sè bâḍâ è Trènggalèk sè biyasa èghâbây neng è Paghunongan Sewu, ngangghuy tèngghâng. È bâkto keraja'an Hinḍu-Buddhâ, Trènggalèk èsâmbhât tana pârdhikân. Namong, è jhâman Mpu Sindok Trènggalèk èsambhât mènangka kennengngan sèngasèllaghi *gaplek*.

## Geografis
Secara geografis Kabhupatèn Trenggalèk bâḍâ è antara koorḍinat 111°24-112°11’ Bujur Tèmor bân 7°53’-8°34’ Lintang Lao'.

## Sombher

Bhângsa:Kabhupatèn
Kabhupatèn Keḍiri

**Kabhupatèn Keḍiri** (Jhâbâ: Anacaraka: ꦏꦝꦶꦫꦶ, Pegon: كاڎيري, translit. Kadhiri) iyâ arêya sala sêttong kabhupatên e Jhâbâ Têmor, Indonesia sè loassa 1.386,05 km² . Orèng è khabupatên rêya bâḍâ 1.007 jiwa/km². Neng Kabhupatèn Keḍiri bâḍâ settong kacamatdhân sè èjhulughi Kampong Inggris sè anyama "Pare". Kacamadhân Pare ejhulughi kampong Inggris polana bânnyak kênnengngan kursus bhâsa Inggris. Kampong Inggris sè bâḍâ è Kacamadhân Pare ampon bânnyak èkanoningi rèng-orèng loar Madhurâ. Tak sakonik rèng loar sè ajhâr bhâsa Inggris ka Kampong Inggris è Pare. Biasana bâkto notop kuliah bânnyak mahasiswa sè akursus ka Kampong Inggris jêriya. Sè ajhâr bhâsa Inggris è Kampong Inggris Pare bênni coma mahasiswa otabê nak-kanak sè ghi' a sakola, tapê bâḍâ jughên sè la dhâddhi karyawan.

## Gèografis
Posisi gèografs Kabhupatèn Keḍiri bâḍâ è 111°47′ 05″ sampè' 112°18’20” Bujur Tèmor bân 7° 36′ 12″ sampè'  8° 0′ 32″ Lintang Lao'. Topografina iyâ arèya dataran rendah bân ghunong sè èlèbâthi songai Brantas ḍâri lao' ka ḍâjâ. Suhu oḍârâna 23° C sampè' 31° C kalabân tingkat curah ojhâna 1.652 mm sabbhân arè. Loas wilayana 1.386,05 km² otabâ 5% loas wilayah Provinsi Jhâbâ Têmor.

## Sombher
Kabhupatèn Ponorogo

**Kabhupatèn Ponorogo** iyâ arèya sala sèttong Kabhupatèn è Jhâbâ Temor, Indonèsia. Neng Kabhupatèn Ponorogo bâḍâ sala settong pondhuk rajâ sè anyama Pesantren Modern Darussalam Gontor. Kabhupatèn Ponorogo èkènnal kalabân jhulughân Bhumi Reog polana kesenian Reog asalla ḍâri Kabhupatèn Ponorogo. Bânnyak wisata sè bâḍâ è Kabhupatèn Ponorogo yakni Curug Pangkal, Kedung Kenthus, bân laènna.

## Gèografis
Kabhupatèn Ponorogo bâdâ neng è 111°7’ sampèk 111° 52’ Bujur Tèmor bân 7° 49’ sampèk 8° 20’ Lintang Selatan.

## Sombher
Jhâbâ Tengnga

**Jhâbâ Tengnga** (Pegon: جاوي مـديا, translit. Jawi Madya) iyâ arèya sala sèttong provinsi è Inḑonèsia sè bâḑâ è nga' tengnga'na Polo Jhâbâ. Ibu Kota nah iyâ aréya Kottha Semarang. Jhâbâ Tengnga rèya anḑi' 29 kabhupatèn bân 6 kottha. Mongghu ghâris astronomis, Jhâbâ Tengnga bâḑâ è antarana 5°40’ bân 8°30’ Lintang Lao' bân antarana 108°30’ sareng 111°30’ Bujur Tèmor (tamaso' Polo Karimunjawa). 

## Gèografis
Jhâbâ Tengnga gèografis, Jhâbâ Tengnga anḑi' bâtes: bun Dâjâ – Tasè' Jhâbâ; bun Lao' – Propènsi Daerah Istimewa Yogyakarta bân Samudra Hindia; bun Bârâ' – Provinsi Jhâbâ Bârâ'; bun Tèmor – Propènsi Jhâbâ Tèmor.

Jhâbâ Tèngnga panèka wilayah sè relatif rata, kalabân 38% ḍâri lowas tana anḍi' lèrèng 0-2%, 31% ḍâri tana anḍi' lèrèng 2-15%, 19% ḍâri tana anḍi' lèrèng 15-40%, bân 12% ḍâri tana anḍi' lèrèng 40%.

## Sombher
Kabhupatèn Lamongan

**Kabhupatèn Lamongan** (Pegon: لامَوڠان)  iyà arèya sala sèttong kabhupatèn è Jhàbà Tèmor, Indonèsia. Èberri' nyama Lamongan polana èkala' ḍâri nyamana orèng lambe' sè anyama Ranggahadi (Hadi). Raggahadi arèya kotara kalabân sebbudhân Mbah Lamong. Mbah Lamong arèya santrè sè pènter bân cerdas è pondhuk  Sunan Giri. Kabhupatèn Lamongan arèya terkenal kalabân sotona. Salaèn kotara bi' soto baḍâ pecel lele bân perkedèl. Kabhupatèn Lamongan arèya luassa korang lebbi 1.812, 8 km².

## Gèografis
Lamongan arèya anḍik bâtes ḍâri arah ḍâjâ sampè' Tasèk Jhâbâ. Ḍâri arah laok bâtessa sampè' Kabhupatèn Jombang bân Mojokerto. Ḍâri Bârâ' bâtessa sampè' Kabhupatèn Bojonegoro.

Mongghu gèografis Kabhupaten Lamongan bâḍâ è 6º51’54’’-7º23’6’’ Lintang Lao' bân 112º4’41’’-112º33’12’ Bujur Tèmor. Loas wilayana korang lebbi ±1.752,21 km² otabâ ±3.78% ḍâri loas wilayana Provinsi Jhâbâ Tèmor. Lanjhângnga ghâris pantai 47 km bân loas tasè' è Kabhupatèn Lamongan iyà arèya 902,4 km² mun èbitong ḍâri 12 mil attas tasè'.

Daratan Kabhupatèn Lamongan èpèsa bi' Songay Bengawan Solo, bân daratanna bâḍâ 3 cèrè yakni:

* Bâgiyân tengnga lao' iyâ arèya daratan mabâ sè abâk landhu (Kacamadhân Kedungpring, Babat, Sukodadi, Pucuk, Lamongan, Deket, Tikung, Sugio, Maduran, Sarirejo bân Kembangbahu.
* Bâgiyân lao' bân ḍâjâ iyâ arèya paghunongan kapor abhâto kalabân landhuna saddhâng (Kacamadhân Mantup, Sambeng, Ngimbang, Bluluk, Sukorame, Modo, Brondong, Paciran, bân Solokuro.
* Bâgiyân tengnga ḍâjâ iyâ arèya Bonorowo sè segghut banjir, Kacamadhân Sekaran, Laren, Karanggeneng, Kalitengah, Turi, Karangbinagun, bân Glagah.

## Topografi
Kabupatèn Lamongan bisa èpangghi ḍâri katèngghiyanna è attas tase' bân lèrèng ḍhârat. Kabupaten Lamongan aropa’aghi tana rânḍa kalabân katènggiyân 0-25 mètèr, notobhi 50,17%, sèddhèng katènggiyân èpon 25-100 mètèr notobhi 45,68%, ban sè laèn 4,15% baḍâ è batâs attassa tâsek 100 mètèr.

Manabi è abâs dâri tingkat lèrèng tana, wilayah Kabupatèn Lamongan kâ’ḍhinto aropa’aghi wilayah sè rèlatif rata, kârana parâ’ 72,5% tana èpon ratâ 0tabâ kalabân tingkat lèrèng 0-2% sè nyèbar è kacamaḍhân Lamongan, Deket, Turi, Sekaran, Tikung, Pucuk, Sukodadi, Babat, Kalitengah, Karanggeneng, Glagah, Karangbinagun, Mantup, Sugio, Kedungpring, Sebagian Bluluk, Modo, bân Sambeng. Sâmèntara jârèya, namong bâgiyân kènè' ḍâri wilayah sè cè' corèmmâ, otabâ korâng ḍâri 1% (0,16%) sè anḍi' tingkat lèrèng tânâ 40% otabâ lebbi.

## Sombher
Bhâsa Kangèan

**Bhâsa Kangèjâng** otabâ **bhâsa Kangèan** panèka bhâsa sè èkacator bi' bhângsa Kangèjâng e Kapoloan Kangèjâng (otamâna e Polo Kangèjâng), sâlaje dâjâ Tase' Bhâli.
B. J. Habibie

Prof. Dr.-Ing. Ir. H. Bacharuddin Jusuf Habibie, FREng otabâ **B.J. Habibie** ((25 Juni 1936 – 11 September 2019) iyâ arèya Prèsiḍèn Rèpublik Inḍonèsia sè kapèng tello’. Sabellunna, B. J. Habibie ajabat Bâkkèl Prèsiḍèn Rèpublik Inḍonèsia sè kapèng pètto’ aghântèaghi Try Sutrisno. B. J. Habibie aghântèaghi Soeharto sè ambu ḍâri jabatan prèsiḍèn tangghâl 21 Mèi 1998. B. J. Habibie terkenal sanget mènangka profèsor sareng ilmuwan tèknologi aviasi internasional.

Prèsiḍèn B.J. Habibie èghântè Abdurrahman Wahid (Gus Dur) tangghâl 20 Oktober 1999 bi’ MPR samarèna Pemilu 1999. Habibie dhâddhi Bâkkèl Prèsiḍèn bân Prèsiḍèn Inḍonèsia sè bâkto jabatanna palèng sakoni’ yakni 2 bulân 7 arè (mènangka bâkkèl prèsiḍèn) bân 1 taon 5 bulân (mènangka prèsiḍèn).

B.J. Habibie iyâ arèya Prèsiḍèn Inḍonèsia sè kapèng sèttong sè ta’ oḍi’ è Jhâbhâ yakni ḍâri Kabila, Gorontalo, Sulawesi. Ramana orèng Gorontalo bân èbhuna rèng Yogyakarta. Pamarènta Gorontalo ampon abhângon Monumen B.J. Habibie è aḍâ’ labâng gerbang utama Bandar Udara Djalaluddin, è Kabhupatèn Gorontalo.

## Bhâlâ
B.J. Habibie iyâ arèya potra kaempa’ ḍâri 8 trètan. Asma ramana, Alwi Abdul Jalil Habibie bân èbhuna, R.A. Tuti Marini Puspowardojo. Ramana ahli tanè bân rèng seppo èbhuna dhâddhi dokter spesialis soca bân anḍi’ sakola’an.

Marga Habibie iyâ arèya marga asli struktur sosial Pohala'a (Kerajaan) è Kabila, Kabhupatèn Bone, Bolango, Gorontalo. Mbana Habibie orèng ahli aghâma, majelis peradilan aghâma, bân pemangku adat Gorontalo sè terkenal. Bhâlâ Habibie è Gorontalo senneng ngobu sapè, nganghungi bânnyak jhârân, bân kebbhun kopi.

### Akabin sareng Ainun
Habibie kennel ka Ainun pas ghi’ SMP bân atemmo pole è SMA Kristen Dago Bandung. Habibie ta’ ahubungan sareng Ainun dhing la akuliah bân alako è Jerman bân Ainun masok Fakultas Kedokteran, Universitas Indonesia.

B.J. Habibie akabin sareng Hasri Ainun Besari tangghâl 12 Mèi 1962 è Rangga Malela, Banḍung. Akaddhâ ngangghuy adhât Jhâbhâ bân lagghuna resepsi ngangghuy adhât Gorontalo è Hotel Preanger, Banḍung.

Samarèna akabin sareng Habibie, Ainun kodhu mèlè antara alako è ma sakè' nak-kanak neng Hamburg, Jerman otabâ dhâddhi èbhu roma tangga. Habibie sareng Ainun nganghungi ḍuwâ' potra, asmana Ilham Akbar Habibie bân Thareq Kemal Habibie.

### Sakola
Habibie ajhâr teknik mesin è Fakultas Teknik Universitas Indonesia Banḍung (mangkèn Institut Teknologi Banḍung) taon 1954. Taon 1955-1965 Habibie lanjut ajhâr studi teknik penerbangan, spesialisasi konstruksi kapal terbang, è RWTH Aachen, Jerman Bârâ'. Habibie ollè gelar diploma insinyur è 1960 bân gellar doktor insinyur taon 1965 kalabân predikat summa cum laude.

### Gellar Adat
Habibie ollè gellar adat tègghi ḍâri persekutuan 5 Kerajaan Adat Gorontalo. Gellar rèya ghun èberri' ka orèng sè ngabdhi ka bângatoa, bhângsa, bân naghârâ, yakni:

## Sombher

Bhângsa:Orèng
Anies Baswedan

H. Anies Rasyid Baswedan (**Anies Baswedan**), S.E., M.P.P., Ph.D. (lahèr 7 Mèi 1969) iyâ arèya akademisi, aktivis sosial, bân politisi Inḍonèsia.

Samarèna ajâlâni pendidikan bidang èlmo politik, Anies Baswedan alanjut karier dhâddi akademisi. Anies Baswedan ajabat dhâddhi Rektor Universitas Paramadina saabiddhâ bâllung taon. Anies jugâ èkennal sè ngâbây Indonesia Mengajar, sala sèttong gerakan sè biasa arèkrut generasi muda Inḍonèsia kaangghuy ngajâr è daèrah-daèrah loar Inḍonèsia saabiddhâ sataon. Kiprahna è bidang pendidikan alanjut ka ranah politik kalabân agabung ḍâlâm konvènsi calon prèsidèn Partai Demokrat taon 2013. Antara bulân Oktober 2014 sampè’ Juli 2016, Anies ajabat dhâddhi Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Kabinet Kerja pimpinan Presiden Joko Widodo.

È ḍâlem pèlèyan Gubernur Daèrah Khusus Ibu Kota Jakarta taon 2017, Anies Baswedan apasangan bân Sandiaga Uno bân èusung Partai Gerakan Indonèsia Raya (Gerindra) bân Partai Keadilan Sejahtera (PKS). Pasangan Anies-Sandi ngasèllaghi kamennangan è ḍâlâm pèlèyan kasebbhut kalabân bisa makala Basuki Tjahaja Purnama. Anies ajabat dâddi Gubernur DKI Jakarta saabiḍḍâ sèttong periode bân mamarè masa jabatnah è bulân Oktober 2022.

Anies Baswedan iyâ arèya kompoy ḍâri Abdurrahman Baswedan, aropaaghi wartawan bân tokoh pergerakan golongan katoronan Arab-Inḍonèsia sè jhugâ aropaaghi sala sèttong Pahlawan Nasional Inḍonèsia.

## Oḍi' Anies Baswedan
Anies Baswedan è ahirraghi è Kuningan, Jâḅâ Bârâ'  è tangghâl 7 Mei 1969. andi' duwâ' trètan kandung, antaranah Ridwan Baswedan bân Abdillah Baswedan. orèngtoanah alakoh dâddi akademisi, Bapa'nah, Rasyid Baswedan aropaaghi mantan dosèn è Fakultas Èkonomi Universitas Islam Inḍonèsia, bân èbu-nah Aliyah Rasyid aropaaghi guru besar è Fakultas Ilmu Sosial dan Èkonomi Universitas Negeri Yogyakarta.

Anies Baswedan a-nikah klabân Fery Farhati Ganis è tanggâl 11 Mei 1996. bân andi' empa' katoronan (ana'), è antaranah Mutiara Annisa, Mikail Azizi, Kaisar Hakam, dan Ismail Hakim. Anies Baswedan nyambâdâni onjhângan dâri Salman Abdul Aziz (Raja Arab Saudi kapèng pètto') kaangghuy ongghâ hajji pertamanah bân bininah Fery Farhati bân èbu-nah, Aliyah Rasyid è bulân September 2017.

## Sombher
Sutomo

**Sutomo** (3 Oktober 1920-7 Oktober 1981) otabâ lebbi è kennal kalabân **Bung Tomo** arèya pahlawan nasional Inḍonèsia bân katua militer Inḍonèsia è masa Revolusi Inḍonesia sè èkennal polana perrannah dâlem perrang 10 November 1945

## Carèta Oḍi'

### Masa ngoḍa
Sutomo èlahèraghi è Kampong Blaurân, Sorbhâjâh. 

## Sombher
Bhângsa:Orèng
Al-Biruni

Abu Raihan Muhammad bin Ahmad **Al-Biruni** (Abu Raihan Al-Biruni Biruni, **Al-Biruni**) (4 Sèptember 973 – 13 Ḍèsember 1048) (bhâsa Persia: ابوریحان محمد بن احمد بیرونی ; bhâsa Arab: أبو الريحان محمد بن أحمد البيروني) iyâ arèya matematikawan, astronom, fisikawan, sarjana, penulis ensiklopedia, filsuf, pengembara, sejarawan, ahli geografi, ahli farmasi, bat-obattan, bân ghuru.

## Carèta oḍi'
Al-Biruni lahèr è Khawarazmi, Turkmenistan (Khiva) neng kawasan Danau Aral, Asia Tengnga sè lambe’ masok wilayah Kekaisaran Persia. Al-Biruni ajhâr matematika bân falak ka Abu Nashr Mansur.

Al-Biruni akanca so Ibnu Miskawaih sareng Abu Ali Al-Hussain bin Abdullah bin Sina (Ibnu Sina) è universitas bân pusat sains sè èbhângon potrana Abu Al Abbas Ma'mun Khawarazmshah. Al-Biruni èntar ka India abhâreng Mahmud ḍâri Ghazni, Afganistan bhâdhi ajhâr bhâsa, filsafat, aghâma, bân nolès buku. Al-Biruni bisa oca’ Arab, Yunani, Suriah, Berber, sareng Sanskerta.

## Karjâ
Al-Biruni nolès bânnyak buku bhâsa Persia bân Arab. Kakḍinto karjâna:

* Omor 17 taon neliti ghâris lintang Kath, Khwarazm ngangghuy altitude maksima mataarè.
* Omor 22 taon nolès hasèl lako rèngkes yakni proyeksi peta kartografi (metodologi ngâbây proyeksi bhumè bidang datar.
* Omor 27 taon nolès buku “Kronologi”, buku astrolabe (angka desimal), 4 buku èlmo falak, bân 2 buku sajhârâ.
* Penelitian jari-jari Bhumè 6.339,6 kilomèter.
* Jumla bukuna lebbi ḍâri 120 buku.

### Karjâ Matematika

* Aritmetika teoretis bân praktis
* Namba seri
* Analisis kombinatorial
* kaidah angka 3
* Bilangan irasional
* teori perbandingan
* definisi aljabar
* metode pemecahan namba aljabar
* Geometri
* Teorema Archimedes
* Sudut segitiga

### Karjâ salaèn Matematika

* Kajian kritis oca' rèng Inḍia
* تحقيق ما للهند من مقولة معقولة في العقل أم مرذولة: Rèngkessan aghâma bân filosofi Inḍia
* الآثار الباقية عن القرون الخالية: kajian komparatif kalènḍer ḍâri bânnyak-bânnyak bhudhâjâ bân peradaban sè èhubungaghi bi' matematika, astronomi, bân sajhârâ.
* Aturan Mas'udi (القانون المسعودي): Buku Astronomi, Gèografi bân Ahli Tèknik. Buku rèya ènyamaè Mas'ud bhâdhi Mas'ud, pptrana Mahmud ḍâri Ghazni.
* Pengertian Astrologi (التفهيم لصناعة التنجيم) - pertanyaan bân jâwâban matematika bân astronomi (bhâsa Arab bân Persia).
* Farmasi (obat bân èlmo ḍokter)
* Permata (الجماهر في معرفة الجواهر): Gèologi, mineral, bân permata, bhâdhi Mawdud potrana Mas'ud
* Comprehensive Book on Precious Stones.
* Astrolab
* Buku rèngkessan sajhârâ.
* Riwayat Mahmud ḍâri Ghazni bân ramana.
* Sajhârâ Khawarazm.

## Sombher

Bhângsa:Orèng
Bhângsa:Bhângkèt èlmo
Nizar Qabbani

Nizar Tawfiq Qabbani (**Nizar Qabbani**), (21 Maret 1923-30 April 1998) arèyah orèng diplomat bân thâttih tokang syi’ir tor jughân penerbit Suriah. 

## Biografi

### Kaodhiân sè lughâlluh
Nizar Qabbani rèmbhik è èbhuh kottah Suriah Damaskus dhâri kalangan keluarga a dhâghâng kelas nga’thângaan. Qabbani è rabhât è Mithnah Al-Shahm, sâmmak bân Damaskus sè lajhuh. Qabbani asakola e Scientific College School nasional è Damaskus antarana taon  1930 bân 1941. Sè andik sakolaan aroah kancana bapakna Qabbani, nyamana Ahmad Munif Al-Aidi. Samarèna jâriyâ Qabbani ajhâr hukum neng Universitas Damaskus, sè è sâbbhut Universitas Suriah sampek taon 1958, Qabbani lulus kalabhân andik gelar sarajana hukum è taon 1945. 

È bhâkto kik ajhâr, Qabbani nolès kompolan puisi se è bârrik judul *The Brunette Told Me*.

## Sombher
Bintang Emon

Gusti Muhammad Abdurrahman Bintang Mahaputra (bhâbbhâr 5 Mei 1996), kalonta mènangka **Bintang Emon**, iyâ arèya tokang loco, aktor bân selebriti internet sè anḍi' kabhângsa'an Inḍonèsia. Bintang aropa'aghi pamennang Stand Up Comedy Academy 3. Nyamana sajân kalonta pas Bintang aghâbây viḍèo loco è Instagram.

## Carèta oḍi'
Bintang toman dhâddhi santrè è sala settong panyantrèn sè bâḍâ è Jombang, Jhâbâ Tèmor.

## Lakon
Bintang aropa'aghi molangan Stand Up Indo Bandung sajjhek awwâl 2014 bân molaè kalonta mènangka nasional samarèna mennang  Stand Up Comedy Academy 3 sè èpabâḍâ bi' Indosiar taon 2017.

Bintang maso' ka dhunnya parfilemman kalabân dhâddhi Somat è filem komèḍi sè èpangaraè bi' Ernest Prakasa, iyâ arèya Milly & Mamet: Ini Bukan Cinta & Rangga taon 2017.

È 2020, Bintang mabâḍâ sèttong *segmen* anyar, iyâ arèya Dewan Perwakilan Omel-Omel (DPO) sè abhângon viḍèo bân èbhetbhet bi' con-locon è akun Instagramma, kalabân bâkto antara sèttong sampè' tello mennèt. Ca'-oca'an ḍâri *konten* kasebbhut aropa sambhât, ghârungghung, parèngettan bân kabâringsangan ḍâri rèng-orèng è sakobhengnga sè rangrang èpajhârbâ otabâ èpaḍâpa' kalabân terrang. Ta' coma jhâjâ kalabân nyamana, *video*-*video* kasebbhut dhâddhi *bahan* pabhânta'an sè pas *viral* è dhunnya maya.

## Kaoḍi'ân dhibi'na
Neng 12 Juni 2020, Emon ngèrèm *konten* è akun Instagram dhibi'na bhâb ka'adhilân è *kasus* penyèraman aèng kerras mongghu Novel Baswedan. Emon ghetton polana pelaku, sè sempat èpadhâddhi tersangka, ako "ta' tengnget" bilâ ngalakonè aksina. Kontenna kasebbhut sontak dhâddhi viral è jhâghât internet masyarakat Inḍonèsia. Namong, sacara teng-dáteng bâḍâ brâmpan pengguna ḍâri akun Twitter sè nodhu Emon mènangka pengguna bân bahkan pecandu narkoba.[4] Kaangghuy ajâwâb kabbhi tudingan sè èlontarkan dhâ' Emon kasebbhut, ka 15 Juni 2020, Emon ngalakonè tes urin è Rumah Sakit Pondok Indah, Puri Indah, Kembangan Selatan, Kembangan, Jakarta Barat. Melalui sala settong unggahan è Instagram, èkataoen bahwa rumah sakit kasebbhut makaloar sorat katerrangan sè aèssè parnyataan bahwa dhibi'na negatif ngangghuy amfetamin, opiates kokain, mariyuana bân benzodiazepin kalabân nomer 1662158-3/3087/PU/06/2020, sarta èparaf sareng Dokter Alse Kepermunanda ka pukul 21.45 WIB. Dukungan untuknya pun terros mengalir, ètandhâi kalabân tagar #BINTANGEMONBESTBOY sè jughân sempat dhâddhi tren è lini masa Twitter Indonesia.

## Sombher
Abu Nawas

**Abu Nawas** (Abū-Nuwās: bhâsa Arab: ابو نواس) (Madhurâ:*ꦲꦧꦸꦤꦮꦱ꧀*), otabâ sè èkennal kalabân nyama **Abu Ali Al-Hasan bin Hani Al-Hakami** (756-814) otabâ Abu Nawas iyâ arèya sala sèttong penyair Arab.  Abu nawas lahèr è Kotta Ahvaz, Persia. Abu Nawas aropaaghi toronan Arab bân Persia.  

Abu Nawas tamaso' sala sèttonga penyair Sastra Arab klasik sè kotara. Abu Nawas èkennal orèng sè bijaksana bân orèng sè loco. Abu Nawas bâḍâ è sala sèttonga carèta sèbu sèttong malem. È carètana Abu Nawas ta' terro dhâddhi hakim (qadi) samarèna ollè bâsiyat ḍâri bapakna, mangkana Abu Nawas ongghâ ka bhungkana gheddâng akadhi jhârân. Abu Nawas segghut ètantang sareng Harun Ar-Rasyid bân cakancana Abu Nawas sopajhâ alakonè kalakowan sè ta' masok akal akadhi ngallè maligi ḍâ' ghunong bân èn-laèn. 

## Carèta oḍi'

### Lahèr
Abu Nawas lahèr è taon 747 M è Kotta Ahvaz, Iran molaè ghi' kènè'. Nyama lanjhânga Abu Ali Al-Hasan bin Hani Al-Hakami. Saamponna ramana sobung omor, èbhuna nyambi Abu Nawas ngallè ḍâ' Kotta Basra, Irak. È !dissa', ajhâr cem-macema èlmo aghâma akadhiyâ èlmo hadis, sastra Arab, bân èlmo Al-Qur’an. 

### Alako è Baghdad
Ta' abit samarèna ajhâr èlmo aghâma, Abu Nawas atemmo kalabân Walibah ibn Habib Al-Asad. Walibah aberri' pangajhâran ka Abu Nawas sopajhâ maalos bân mabhâgus bhâsa sè èyangghuy. Abu Nawas mangkat ka Kufah kalabân tojjhuwân atemmo bân orèng Arab Badui, sopajhâ bisa ajhâr maalos bân maḍâlem sastra bhâsa Arab. Mèlana ḍâri rèya Abu Nawas bisa dhâddi orèng sè kotara polana puisina sè loco, sè ḍimma èssèna puisina benni tema-tema tradisional akadhi tema padang pasir, nangèng èssèna puisina Abu Nawas arèya acarèta kaoḍiân orèng kotta, kabhungaan ngènom miras bân carètana na'-kana' lakèk ngoḍâ sè parappa'an trèsna. Abu Nawas aghâbhây puisi sè èssèna pojhiân akantha adukung ḍâ’ Khlaifah Harun Ar-Rasyid, ahèrra Abu Nawas èpadhâddhi kaparjhâânna Khalifah Harun Ar-Rasyid, Raja Dinasti Abbasiyah sè nomer lèma'.

### Tobhât
Abu Nawas ghi' ngoḍâna arèya orèng sè lèbur mèrammè, lèbur hura-hura, lèbur bu'-mabu'ân saèngghâna èssè puisina tentang bu'-mabu'ân, rèng binè', bân trèsna. Tapè makkè lèbur bu'-mabu'ân, kapènteranna Abu Nawas è ḍâlem aghâbay puisi sobung tandinganna. Abu Nawas bisa aghâbay oca' sè bhâghus. È sèttong bâkto Abu Nawas maca puisi tentang Bani Mudhar, Abu Nawas èyokom sabâb khalifah arassa tersinggung ḍâ’ puisina sè èbâca Abu Nawas.  

Samarèna èyokom, puisi-puisina Abu Nawas aobâ religius, manabi sabâlluna Abu Nawas sombong, samangkèn lebbhi pasra ḍâ’ kobhâsana Allah. Syair-syairrâ sè tentang atobhât abhuktè jhâ’ saongghuna Abu Nawas anḍi' èlmo sè tèngghi.

### Sèdhâ
Bânnya' pendapat Taon wafatta Abu Nawas, baḍâ sè ngoca' taon 806 M, baḍâ sè ngocak taon 813 M, baḍâ sè ngocak kèya taon 814 M. èkobhuraghi è Kotta Bagdad, Irak. 

## Sombher


Bhângsa:Orèng
Longgha

Longghâ, sè biasa èsebbhut kalabân ubi jalar, ubi rambat, ubi manis, ubi jawa, ketela rambat è dâlâm bhâsa Indonesia, iyâ aréya sèttong bu-tombuân sè pajhât biasa ètanè mongghu masyarakat. Bâgiân sè èghunaaghi iyâ arèya bâgiyân ramo' sé ésséna la rajâ (ésebbhut obih), obi panèka andi' gizi sè tèngghi. Nèng Afrika obina longghâ dâddhi sala sèttong sombhâr kakanan sè otama. Nèng Asia, salaèn èghunaaghi obina, ompossa dâun longghâ jhugân èpadhâddhi kolobhân. Tor bâdâ kèya logghâ sè èpadhâddhi tanaman hias polana lèbur dâunna. 

Asalla longghâ dâri dâèrah sè panas otabâna iklim tropis, akadhi wilajâh Amerika Selatan bân Papua. Ménorot sabâgian sè tak sarojuk kalabân asal muasalla longghâ dâri Papua ngoca'aghi jhâ' rèng-orèng Indian èlla toman alajâr ka bârâ' ngalébâṭhi Samudera Pasifik tor abhânto ngennalaghi longghâ ka Asia. 

## Jhabaran
É kennal kalabân sebbhutân longgha (Madura), tela rambat (Jawa), petatas (Papua), sweetpotato (inggris), bân shoyo (Jepang), panèka aropaaghi sombhâr karbohidrat sè sangét èkabhuto ghuna makoat sistem pangan. Salaènna aghândhu' karbohidrat, longghâ jughân aghândhu' vitamin, mineral, fitokimia (antioksidan) bân serat (pektin, selulosa, hemiselulosa).    

Nèng Indonesia, longghâ panèka bâda macemma. èngghi panèka Daya, Borobudur, Prambanan, Mendut, Kalasan, Muara Takus, Cankuang, Sewu. Sabâtara bâdâ se ghi' bhuru è leppas taon 2001 panèka Cilembu sè asalla dari Sumedang. Cèm-macèmma longghâ sè la kasébbhut ghâllâ' andi' ka-khassan rassah bi' dhibi' sèbâng .

## Cara Atanè
Longghâ bisa ètamén dâri bhungkana, caranah namén cokop ghâmpang, cokop ngalè tana kaagghuy kennenganna nyellettaghi bungkana longghâ dâgghi', bân cara arabât logghâ jhugân ghâmpang, sè pentèng longghâ e sabâ' nèng è kénnéngan se bisa kasonaran mata arèh langsong, maka longghâ ampon bisa tombu bâghus. Saterros epon, logghâ kodhu ejâgâ dari tombuén se agânggu akadhi gulma, saèngghâ gulma tak arèbbhu' unsur hara se bâdâ è seddhi'na bhungkana longghâ. Pamasangan pupuk akadhi UREA otabâ organik parlo kèyah kaagghuy nambâih hasèl tanèna longghâ. 

## Sajhârâh
Logghâ ètangarae asalla dâri Benua Amerika. Para ahli botani bân pertanèyan ra-ngèrah daerah asal longghâ rèya dâri Selandia Baru, Polinesia, bân Amerika bâgiyân téngnga. iyâ arèya Nikolai Ivanovich Vavilov, oreng ahli botani Soviet se mastèaghi daerah sentrum primer asalla tombuén longghâ rèya dâri Amerika Ténga. Saterros epon longghâ mulaè apencar sa dhunnyah, otamana dhâ' naghârâ-naghârâ sè andi' iklim tropika è abad ka-16. Tor reng-oreng Spanyol mencar longghâ ka Asia, otamana Filipina, Jepang, bân Indonesia.
Pettès Madhurâ

**Pettès Madhurâ** iyâ arèya  kakanan khas Madhurâ sè abâk accèn, lemma', bân bârnana abâk coklat, tor arassa jhuko'. Saongghuna pettès Madhurâ panèka asalla ḍâri sèttong dhisa ya'ni Dhisa Tanjhung, Sampang. Tanjhung panèka nyamana sèttong dhisa è Kabhupatèn Sampang sè èkennal kalabân hasèl jhuko' sè bânnya' tor èkaghâbây kaangghuy èpadhâddhi pettès Madhurâ. 

## Sombher
Khadijah binti Khuwailid

**Khadijah binti Khuwailid** (bhâsa Arab: خَدِيجَة بِنْت خُوَيْلِد) iyâ arèya rajina kanjeng Nabbhi Muhammad Saw sè kapèng sèttong bân tong-sèttonga rajina Nabbhi Muhammad sè ta’ èpoligami. Sabelluna araka Nabbhi Muhammad, Khadijah ampon andi’ osaha dhibi’ bân dhâddhi rèng binè’ sè sokses. Khadijah andi’ saparona ḍâri klompok dhâghâng orèng Quraisy. Bân Muhammad engghi panèka sala sèttong orèng sè alako ḍâ’ Khadijah.

Ê sèttong arè, Khadijah ngèrèm kancana sè asmana Nafisah kaangghuy atanya ḍâ’ ka Muhammad sè è bhâkto ghâpanèka ghita’ dhâddhi Nabbhi, aponapa Muhammad ngaghungè tarèkah kaangghuy akabin. Muhammad ajâwâb kalabân agghâ’ amarghâ Muhammad ta’ ngaghungè obèng kaangghuy anapkaè rajina. Nafisa pas atanya aponapa Muhammad kasokan ḍâ’ rèng binè’ sè bhisa abhânto èkonomina dhibi’. Salastarèna ghâpanèka, Muhammad pas sregghep kaangghuy apangghi sarèng Khadijah, bân kaduwâna pas anèka ta’ abit saampona papangghiân ka’dissa.

Salanjânga 25 taon kantos sèdhâ, Khadijah odi’ asarèng Nabbhi Muhammad. È bulân saampona sèdhâna Khadijah, Muhammad pas anèka sarèng Saudah bân molaè apoligami (abinè lebbi ḍâri sèttong) kalabân anèka jughân sarèng Aisyah sè aterros kalabân orèng binè’ sè laèn kaangghuy èkabin kantos Nabbhi Muhammad sèdhâ è omor 63 taon.

## Bhâbhâra bân Kaodi’ânna Khadijah
Khadijah panèka ḍâri klompok pongghâbâna orèng Mekkah. Khadijah araka sarèng kanjeng Nabbhi Muhammad èbhâkto omor 40 taon anapon Nabbhi Muhammad ghi’ omor 25 taon. Bâḍâ jughân sè adhâbu manabi omor epon Khadijah èbhâkto araka sarèng Nabi Muhammad panèka korang ḍâri 40 taon, tape lebbi seppo sakonè’ ḍâri Nabi Muhammad. Khadijah engghi panèka orèng binè’ sè soghi ban kotara (tarkennal). Khadijah bhisa odi’ cokop kalabân artana dhibi’. Maskè ngaghungè arta sè bânnyak, Khadijah aromasa nèspa odi’ kadhibi’ ta’ ngaghungè raka (lakè) amarghâ rakana sè kapèng sèttong bân sè kaduwâ’ ampon sèdhâ. Bâḍâ sombhâr sè nyèbbhutaghi Khadijah ta’ araka sabelluna apangghi sarèng Nabbhi Muhammad. Khadijah èkennal mènangka orèng binè’ sè soccè è jhâmana è bhâkto kabâḍâân rèng-orèng Mekkah ampon ta’ saè. Khadijah panèka ongghu-ongghu pèlèanna Allah Swt sè èsiyapaghi kaangghuy dhâddhi rajina Kanjeng Nabbhi Muhammad Saw.

È sèttong arè bhâkto ghu-lagghu kalabân kabhungaan, Khadijah mèyos ḍâ’ compo’na sapopona sè asmana Waraqah bin Naufal. Khadijah adhâbu, “Malemma kaulâ amèmpè sè sangèt lowar biyasa, Kaulâ ngabâs mataarè alèng-lèng è attas Kotta Mekkah, pas toron ḍâ’ bhumè sajân semma’. Kaulâ terros ngabâs kaangghuy ngaoningè ḍâ’ ka’dimma mataarè ghâpanèka toron. Yâktèna mataarè panèka toron maso’ ḍâ’ romana kaulâ. Ennora sè cè’ tèra’na adhâddhiaghi kaulâ cengnga’. Kaulâ pas jhâgâ ḍâri tèdung”. Waraqah adh6abu, “Kaulâ maḍâpa’á kabhâr bhunga ḍâ’ sampèyan, jhâ’sèttong orèng lakè’ sè aghung bân moljâ bhâkal dâteng alamar sampèyan. Orèng lakè’ ghâpanèka andi’ ghellâr penting bân katarkennalan sè sajân arè sajân semma’. Ta’ abit saampona ghâpanèka, Khadijah pas dhâddhi rajina Nabi Muhammad.

## Sombher
Amanda Rawles

**Amanda Rawles** (bhâbbhâr 25 Agustus 2000) iyâ arèya pameran bân modèl asal Inḍonèsia katoronan Inggris-Betawi. Sè aropa'aghi alè' dâri model bân pameran Inḍonèsia, Annisa Rawles.

## Karèr
Amanda sè katoronan Inggris-Inḍonèsia rèya angawallè karèra è omor 12 taon lèbet sinètron Jagoan Silat. Pas ngoḍâna, karèra ongghâ kâ lajâr lèbâr ngalèbâdhi film 7 Hari Menembus Waktu (2015). È film rèya, jèya ghi' ollè lakon tritagonis. Samarèna abintangè pan-brâmpan film lajâr lèbâr laèn, Amanda ollè kasempadhân dhâddhi pameran otama bini' lèbât film Promise (2017) èpasangaghi bâreng Dimas Anggara, terros ghân film Dear Nathan sè epasangaghi bân Jefri Nichol, nyamana Amanda dhâddhi sentrong. Bân saterrossâ segghut epasangaghi bhâreng Jefri è pan-brâmpan film sâmarèna.

## Kaodi'na ḍibi'
Amanda aropa'aghi pottrè kaduwâ' dâri tello' tarètan ḍâri pasangan Shane Rawles bân Nasriyah. Amanda ngatoronin ḍâri ramana sè neng Australia bân èbhuna ḍâri Betawi, Inḍonèsia. Amanda anḍi' kaka' bini' sè anyama Annisa Rawles- sè aprofesi dhâddhi pameran kèya, bân alè' lakè' sè anyama Aiden Rawles.

Bâkto ghi' kènnè' Amanda toman dhâddhi korban congocuan ḍâri na'-kana' lakè' polana bhâdhânnâ sè èyangghep celleng tor koros.

## Pendidighân
Amanda anerrosaghi pendidighânna èbangku SMA lèbât pendidighân sakola'an roma, marghâna kasibughânna èdunnya *akting*. Bhâkto ahèr Maret 2020, Amanda ajhâlhânè Fondation Studies-program ḍâri Universitas sè ètojjhu kaghâbây nyiapaghi mahasiswa kaghâbây perkuliahan sarjana, kaghâbây S1 salanjhânga empa' bulân è Universitas Macquarie, Sydney.

Bhângsa:Aktris
Ziggy Zezsyazeoviennazabrizkie

**Ziggy Zezsyazeoviennazabrizkie** (lahèr è 10 Oktober 1993) panèka sorang panolès bân sastrawan bhângsa Indonesia.
## Buku
Ziggy panèka bhâjheng nolès jâ-karjâ sastrana, antara laèn:

* *Di Tanah Lada*
* *Jakarta Sebelum Pagi*
* *White Wedding*
* *Semua Ikan di Langit*
* *San Francisco*

## Pustaka

Bhângsa:Panolès
Norman Erikson Pasaribu

**Norman Erikson Pasaribu** (lahèr è Jakarta, 1990) panèka sala sèttong sastrawan bân panolès asal Indonèsia.
## Karjâ
### Kompollan Carpan
* Hanya Kamu yang Tahu Berapa Lama Lagi Aku Harus Menunggu (Gramedia Pustaka Utama, 2014)
* Cerita-Cerita Bahagia, Hampir Seluruhnya (Gramedia Pustaka Utama, 2020)

### Puisi

* Sergius Mencari Bacchus (Gramedia Pustaka Utama, 2016)
**Sergius Seeks Bacchus* (Tilted Axis/Giramondo Publishing, 2019) diterjemahkan oleh Tiffany Tsao
*Saudara Kembarmu di Dunia Kertas (Gramedia Pustaka Utama, 2020)

### Karjâ Sarengan
* Delapan Sisi (Plotpoint Publishing, 2013)
* 17.000 Islands of Imagination: A Bilingual Anthology of Indonesian Writing (Yayasan Muda Swari Saraswati, 2015)

## Sombher
Bhângsa:Bhujhângghâ
Asma' binti Abu Bakar

Asma' binti Abu Bakar (bhâsa Arab: أسماء بنت أبي بكر) iyâ arèya pottrèna Abu Bakar Ash-Shiddiq, sala sèttong Khulafaur Rasyidin bân mattowana Nabbhi Muhammad saw. Asma’ anḍi’ alè’ binè’ sè nyamana Sayyidah Aisyah, rajina Kenjeng Nabbhi Muhammad saw. Asma’ iyâ arèya rajina Zubair bin Awwam, sahabhât Kanjeng Nabbhi bân ngaghungi pottra sè nyamana Abdullah bin Zubair. Abdullah iyâ arèya rèng Islam kapèng sèttong sè lahèr è Madinah samarèna hijrah. Asma’ akabin ḍu kalè bân Zubair rowa raka sè nomer ḍuwâ’. Asma’ lahèr taon 595 Masehi, lebbi ngoḍâ 25 taon ḍâri Kanjeng Nabbhi bân sèdhâ è omor 97 taon.

## Kabhâghusân
Asma ollè gellar dzatun-nithaqaini (ذَاتُ النِّطَاقَتَيْنِ) sè artèna rèng binè’ sè ngaghungi 2 katèmang mongghu Imam Bukhari è kètab Shahih. Asma’ toman bhâdhi bekkal ghâbây Rasulullah hijrah ka Madinah. Tapè Asma ta’ anḍi’ tale sè nalè’èn kakanan bân ènommanna. Samarèna mator ka ramana, Abu Bakar makon Asma’ mekka katapèngnga dhâddhi 2 bân sajjhek rowa Asma nganghungi gellar dzatun-nithaqaini.

## Arowi hadis
Asma ariwayataghi 58 hadis bân kakḍinto rèd-morèddhâ: Abdullah bin Zubair, 'Urwah bin Zubair, Abdullah bin Abbas, bân laènna. Bâḍâ 13 hadis sè èsepakati Bukhari bân Muslim, 5 hadis sè èsepakati Bukhari saos, 4 hadis èriwayataghi Muslim.

## Sombher

Bhângsa:Islam
Bhângsa:Lahèr 595
Bhângsa:Sèdhâ 692
Bhângsa:Sèdhâ omor 97 taon
Bhângsa:Masok Islam kapèng sèttong
Fathul Bari

Fathul Bari otabâ "Fath Al-Bari bi Syarh Shahih Al-Bukhari" (bhâsa Arab: فتح الباري‎) iyâ arèya kètab sè penting bâdhi rèng-orèng ahlussunnah sè èangghit sareng Al-Hafiz Ibnu Hajar Al-Asqalani. Kètab rèya cè’ kotarana polan dhâddhi sombher kaum muslimin tamasok santrè. Neng ḍâlem Fathul Bari èjellasaghi (syarh) kètab Shahih Bukhari. Ibnu Hajar Al-Asqalani molaè nyerrat kètab rèya è omor 44 taon bân bhuto bâkto 25 taon sè abhâdhi ḍâri taon 817 H sampè Râjjhâb 842 H. Mukadimah kètab rèya judulla Hadyus Sari sè èssèna 10 bâb bhâdhi ngartè ka èssèna Fathul Bari.

## Tègghina kètab Fathul Bari
Kètab Fathul Bari anḍi’ posisi sè tègghi polana sabâb è bâbâ rèya:

### Sè nyerrat ulama’ sè ahli
Kètab rèya èserrat sareng ḍuwâ’ ulama’ sè ahli yakni Imam al-Bukhari sè nganghungi gellar Amirul Mukminin è bidang hadis; bân Imam Ibnu Hajar al-‘Asqalani, sè nganghungi gellar al-Hafiz. Gellar al-hafiz ghun èparèngè ka ahli hadis sè bisa ngafalaghi 100.000 hadis tamasok sanad bân matanna. Karjâ rajâ Ibnu Hajar salaèn Fathul Bari iyâ arèya Bulughul Maram min Adillatil Ahkaam.

### Manyèttong ḍuwâ’ kètab sè aghung
Kitab rèya èsebbhut aghung polana manyèttong ḍuwâ’ kètab hadis sè bhâghus è bidang hadis. Kètab asal (matan) yakni Shahih Al-Bukhari èsebbhut kètab palèng sohèh samarèna Al-Qur'an bân palèng tègghi salaèn kètab hadis sè laèn. Saèngghâ kètab syarh èkabhuto maklè paham ka Sahih Bukhari bân syarah Shahihul Bukhari sè palèng bhâghus iyâ arèya kètab Fathul Bari.

Sakèng bhâghussa Fathul Bari, ulama’ sampè’ mojhi “Laa hijrata ba’dal Fathi (Ta’ usa ahijra ka kètab hadis laènna polan la bâḍâ Fathul Bari)”. Fathul Bari èssèna abahas èlmo bhâsa, definisi lughawi bân syar’i, abhândhingaghi riawayat, kaidah ushul fiqih, keterangan èlmo hadis: sanad bân matan, sareng hikmah hadis.

## Sombher
Soedirman

Jenderal Besar TNI (Anumerta) Raden **Soedirman** (EYD: Sudirman;24 Januari 1916-29 Jânuwari 1950) (Madhhurâ: *ꦱꦺꦴꦲꦼꦢꦶꦂꦩꦤ꧀)* iyâ arèya sorang perwira tègghi Inḍonèsia. Soedirman dhâddhi panglema rajâ Tentara Nasional Indonesia kapèng sèttong è bâkto revolusi nasional saèngghâ ehormat bi' rèng-orèng neng Inḍonèsia. Rèng seppona Soedirman rèng biasa ḍari Purbalingga bân dhibi'en èyasuh pamanna sè toronan radèn. Samarena bhâlana ngallè ka Cilacap è taon 1916, Soedirman dhâddhi morèd rajin bân ngèrèng kegiatan ekstrakulikuler, tamasok noro' program kepanduan sè èjhâlânè bi' organisasi Islam Muhammadiyah. È bâkto SMA, Soedirman molaè bisa amimpin organisasi. Soedirman sanget èhormat bi' masyarakat polana ta'at ka aghâma Islam. Samarèna ambu akulia kaghuruan, taon 1936 Soedirman alako dhâddhi ghuru bân samarèna nèka pas dhâddhi Kapala Sakola è sakola dhâsar Muhammadiyah bân aktif è kegiatan Muhammaddiyah. Taon 1937, dhâddhi kapala kalompo' Pemuda Muhammadiyah. Soedirman pagghun ngajhâr makkè Jeppang masok ka Inḍonèsia taon 1942. Taon 1944, Soedirman noro' tentara sè abela tanah air (PETA) sè èsponsori Jeppang bân dhâddhi Komandan Batalion e Banyumas. È bâkto ajabat, Soedirman abhâreng sakancaan sèpaḍâ prajurit alako pemberontakan, bân ngâbây Soedirman èasingaghi ka Bogor.

Semarena Inḍonèsia ngumumaghi kamardhikaan tangghâl 17 Agustus 1945, Soedirman buru ḍâri penjara pas mangkat ka Jakarta nemmonin Prèsiḍèn Soekarno. Soedirman ollè tugas ngawase tentara Jeppang è Banyumas samarena ngâbây divisi lokal Badan Keamanan Rakyat. Rombonganna èpaddhâddhi bâgiyân divisi 5 è tangghâl 20 Oktober. Samentara Oerip Soemorhardjo, bân Soedirman sè atanggung jawab. Tangghâl 12 Novèmber 1945 nantoaghi panglèma rajâ TKR è Yogyakarta, bân Soedirman sè èpèle. Dhinèng Oerip, sè aktif è militer sebelumma dhâddhi kapala staf. Sembari nantos pengangkatan, Soedirman merènta serangan ḍâ' pasukan Inggris so Blandhâ è Ambarawa.

## Sombher
Nasr Hamid Abu Zaid

**Nasr Hamid Abu Zaid** (bhâsa Arab: نصر حامد أبو زيد) lahèr è Tanta 10 Juli 1943 bân adhinggâl omor è tangghâl 5 Juli 2010) iyâ arèya ahli Qur’an ḍâri Mesir bân tamaso’ sala sèttong teolog liberal Islam sè kasohor. Abu Zaid anḍi’ tarekah è ḍâlâm hermeneutika Al-Qur’an humanistik, sè èangghâp dhâddhi debat lanjhâng. Mètorot Abu Zaid Al-Qur’an iyâ arèya “ollèna bhudhâjâ”. Abu Zaid ngritik ka rèng-orèng sè aghuna’aghin Al-Qur’an kaangghuy kaparloan politik.

## Bâkto ngoḍâ
Nasr Hamid Abu Zayd lahèr è tangghâl 10 Juli 1943 è Quhafa, dhisa kènèk kèsaran 120 km ḍâri Kairo, semma’ bân Tanta, Messèr. Abu Zaid asakola è sakolaan aghâma tradisional, Abu Zaid iyâ areyâ Qari’ sè bisa maca Al-Qur’an kalabân bâcaan sè teppa’ bân hafiz sè hafal sakabbhina èssena Al-Qur’an ḍâri ghik bâkto ngoḍâna.

È bâkto omor 12 taon sè tapongkor, Abu Zaid èpenjara marghâna èangghâp anḍi’ simpati kalabân Ikhwanul Muslimin. Bân toman èpangaroen kalabân les-tolesna tokoh Islam revolusioner Ikhwanul Muslimin Sayyid Qutb sè èyokom bân naghârâ Messer è taon 1966. Abu Zaid majhâu dâri gagasan Ikhwan bân Qutb sanajjhân atambâna omor. Samarèna narema latean teknis, Abu Zaid alako ka angghuy  Organisasi Komunikasi Nasional è Kairo. È bâkto sè areng-bhâreng, Abu Zaid ngantang ajhâr è Universitas Kairo bân ollè gelar BA è Studi Arab (1972) bân PhD (1981) è Islamic Studies kalabân karya-karya tapsèr Al-Qur’an sè èkaghâbây.

## Sombher
Malahayati

Keumalahayati otabâ **Malahayati** (1 Jânuwari 1550-30 Juni 1615) iyâ arèya rèng binè' parjhurit Kasoltanan Acèh. Asma ramana iyâ arèya Laksamana Mahmud Syah. Mbana ḍâri ghâris ramana iyâ arèya Laksamana Muhammad Said Syah, potrana Soltan Salahuddin Syah sè marènta sakètar taon 153-1539 M. Soltan Salahuddin Syah iyâ arèya potrana Soltan Ibrahim Ali Mughayat Syah (1513-1530 M), pendiri Kerajaan Acèh Ḍarussalam.

Taon 1585–1604 Malahayati dhâddhi Kapala Bhârisan Pengawal Istana Panglima Rahasia bân Panglima Protokol Pamarènta Sultan Saidil Mukammil Alauddin Riayat Syah IV. Malahayati mimpin 2000 orèng klompo' *Inong Balee* (randhâ pahlawan sè ampon syahid) aperrang bi’ pal-kapal bân benteng Blandhâ tangghâl 11 Sèptember 1599 sampè’ matè’èn Cornelis de Houtman neng kapal. Polan bângal, Malahayati ollè gellar laksamana bân kotare kalabân Laksamana Malahayati. Makamma bâḍâ è Bukit Krueng Raya, Lamrèh, Acèh Rajâ.

## Pendidikan Angkatan Laut
Laksamana Malahayati èkenal jughân kalabân nyama Keumalahayati. Dhibi'na èlahèragi è Acèh Rajâ è taon 1550. È masa nak-kanak bân remaja dhibi'na ollè pendhidhighân Maligi. Malahayati ghi' akarabhât sareng soltan Acèh. Eppa'na bân embana abhâktè è kasoltanan Acèh mènangka panglèma angkatan tasè'. Ḍâri ḍissa smangat kelautan Malahayati angghâl. Dhibi'na pas noro'è jejak eppa'na bân embana kalabân noro' pendidighân militèr jurusan angkatan tasè' è akadèmik Baitul Maqḍis.

### Mimpèn Inong Balee
Parjhuângan Malahayati melabân penjajah èmulaè samarèna pertempuran è lompong Haru.  Armada tasè' kasoltanan Acèh melabân armada Portugis. È pertemporan rowa, Laksamana Zainal Abiḍin, lakèna Malahayati, matè. Samarèna èdhingghâl matè lakèna, Malahayati ngosolaghi ḍâ' soltan Acèh ghâbây abentu' klompo' sè a èssè randhâ prajurit Acèh sè matè saat paperrangan. Parmintaan rowa ètarèma. Dhibi'na èangka' mènangka pamimpèn klompo' Inong Balee kalabân pangkat Laksamana. Malahayati iyâ arèya orèng binè' Acèh ḍâ'-aḍâ' sè nyandhâng pangkat rèya.

#### Parjhuângan Melabân Blândhâ
Laksamana Malahayati bân klompo'na atugas ajâgâ pelabbhuwân-pelabbhuwân dhâghâng è Acèh. È tangghâl 21 Juni 1599, Laksamana Malahayati addhepphân kalabân kapal Blândhâ sè nyoba maksa kareppha. Laksamana Malahayati bân klompo'na tanto ta' bisa narèma. Kabbi mabâḍâ palabânan. Ḍâlem parèstèwa jârèya Cornelis de Houtman bân brâmpan pelaut Blândhâ tèwas. Frederick de Houtman, bâkkèl komandan armada Blândhâ, èpèghâ' sarèng piha' Acèh.

## Sombher
Bhângsa:Orèng
Rabi'ah al-Adawiyyah

**Rabi’ah al-Adawiyyah** (bhâsa Arab: رابعة العدوية القيسية) otabâ sè èkennal kalabân nyama Rabi'ah Basri arèya orèng sufi binè' sè èkennal kalabân kasoccèyan bân tarèsnanah mongghu Allah.  Rabi'ah panèka klan (bhâsa Arab: Mawlat) dâri klan Al-Atik suku Qays bin 'Adi, Rabi’ah otara kalabân sebbuddhan al-Qaysiyah.

Rabi’ah èkennal mènangka orèng sufi binè' sè zuhud, yakni ta' lèbur dhâ' kaodi'ân dhunnyah, saènggha Rabi’ah ngabdhi’aghi odi’na coma ghâbây èbâdâ mongghu Allah.  Rabiah è kèra aghin bhâbbhâr antara taon 713 - 717 Masehi, otabâ 95 - 99 Hijriah, è kottah Basrah, Irak bân sèdhâh kèndhâ' taon 801 Masehi / 185 Hijriah. Nyama ghenna’na panèka Rabi'ah binti Ismail al-Adawiyah al-Basriyah. Rabi’ah panèka sufi binè' sè noro' alèran Sunni teppa' masa dinasti Umayyah sè dhâddhi pemimpin dâri red-mored binè’ bân zahidâh, sè ngabdhi’aghi dhi'na ghâbây panâlètèyan hokom kasoccèyan sè cè' tako’en bân taat dhâ' pangèran. Rabi'ah Al-Adawiyah èjhulughi mènangka "The Mother of the Grand Master" otabâ Ebhu Para Sufi Rajâ polana kazuhudhânna. Rabi'ah jhughân dhâddhi panodhân para ahli sufi sèlaèn kadhi Ibnu al-Faridh bân Dhun Nun al-Misri. Kazuhudhân Rabi'ah jhughân è kennal sampè' ka Eropa. Panèka aghâbây bânnya' cendikiawan Eropa nâlete pamèkkèran Rabi'ah bân nolès riwayat odi'na, kadhi Margareth Smith, Masignon, bân Nicholoson.

## Biografi

### Bhâbbhâr
Rabi'ah bhâbbhâr è kottah Basrah, Irak, rèna abad ka bâllu' taon 713-717 Masehi. Rabi’ah bhâbbhâr dâri kâluwarga sè cè’ mèskènna bân dhâddhi pottrè ka empa’ dâri empa' tarètan, saèngghâ salèrana è nyama'è Rabi’ah sè artèna pottrè ka empa’. Ramanah anyama Ismail, nalèka malem para' bhâbbhârâ Rabi'ah, kabâdâân ekonomi kâluwarga Ismail cè’ bhuru'en saèngghâ Ismail ta’ andi' pèssè bân telèmpèh ghâbây ngancaˊè rajinah sè bhâdhih bhâbbhârâ. Ella' bârâmpa arè marènna Rabi'ah bhâbbhâr, Ismail amèmpè tatemmoh kalabân Nabbhi Muhammad,dâlem mèmpèna Nabbhi adhâbu ka Ismail sopajâ jhâ' nalangsa polana pottrèna, Rabi'ah, bhâkal dhâddhi orèng binè’ se moljâ, saèngghâ bânnya’ orèng sè bhâkal ngarep safaat-na.

### Dhâddhi jatèm piatu
Sejjhek kènè' Rabi'ah la è kennal mènangka ana' sè mengka bân taat aghâma. Namong ta’ abit, Ramanah, Ismail, adâ’ omor pas è sosol sareng èbhuna, saèngghâ Rabi'ah bân tello' tarètan binè'na dhâddhi ana' jatèm piatu. Rama bân èbhuna coma adhina aghi artah aropa parao sè pas eghâbây nyarè napkah sareng Rabi'ah. Rabi'ah alako dhâddhi tokang narèk parao sè manyabbhrâng orèng dâri teppèh Songay Dajlah ka teppèh songay sè laèn. Samantara tello' tarètan binè’na alako è roma atennon kaèn otabâ apèntèh bennang.

## Sombher
Soetomo

Dr. **Soetomo** (carakan Madhurâ: *ꦱꦺꦴꦲꦼꦠꦺꦴꦩꦺꦴ*) otabâ **Soebroto** ( 30 Julè 1888-30 Mei 1938) iyâ arèya tokoh Semaddhâ' Budi Utomo, organisasi pergerakan se dâ'-kadâ' neng Indonèsia. Soebroto aghânte nyamana dhâddhi Soetomo e bhâkto maso' ka sakola tengnga.

E taon 1903, Soetomo nempo pendidighânna è kadokteran neng School tot Opleiding Van Inlandshe Artsen, Batavia. Bâreng sakancaan dâri STOVIA jârèya majhâghâ parkompolan se anyama Budi Utomo, bhâkto taon 1908. Samarena lulus taon 1911, la alako dhaddhi dokter pamarènta è bâgiân daerah Jhâbâ bân Somattra. Taon 1917, Soetomo rèya bân oreng perawat bâlândhâ.

E taon 1919 sampe' 1923, Soetomo olle beasiswa bân alanjutaghi ajhâr spesialis kadokteran e Universitas Amsterdam. È bhâkto kuliah, Soetomo noro' kegiatan Indische Vereeniging. Seotomo perna èpele dhâddhi katowa Indische Vereeniging parèodâ 1921-1922.

E taon 1923, Seotomo abâlè ka Indonèsia pas dhâddhi pangajhâr neng Nederlandsch Artsen School (NIAS).

E taon 1924, Soetomo majhâghâ Indonèsian Study Club (Dâlem Bhâsa Bâlândhâ Indonesische Studie Club otabâ ghâlimpo' studi Indonesia) e sorbhâjhâ.

E taon 1930, Indonesische Studie Club èyobe nyamanna dhâddhi partai bangsa Indonesia bân è taon 1936, majhâghâ Parindra (Partai Indonesia Raya).

## Sombher
Mesut Kurtis

**Mesut Kurtis** (bhâsa Turki: *Mesut Kurtiş*, lahèr 31 Juli 1981) iyâ areyâ artis ḍâri Rèpublik Makedonia Islam bân bisa oca' Turki, Arab bân Inggris. Mesut Kurtis lastarè makaloar empa' album yakni "Sholawat", "Beloved", "Tabassam", "Balaghal 'ula" sareng sèttong album kènè' "Azeem Alsham". Kabbhi albumma èghâbây bi' Awakening Records.

## Oḍi' Mesut Kurtis
Masa kènè' Mesut Kurtis oḍi' è Kotta Skopje, Makedonia. Bhâlâna Mesut Kurtis ta'at ka aghâma. Dhibi'en akuliah Human Science with Islamic Studies (Èlmo Pangaonèng Manossa Eropa, Wales, Inggris. Mesut toman masok grup nasyid è Macedonia. Dhibi'en èkalaburi bânnyak orèng Inḍonèsia. Laguna Mesut èpengaroe bi' Sufi, Turki klasik, Arab bân Eropa.

## Video bân nasyid

* 2020: Asma Allah Alhusna
* 2020: Malana Mawlan Siwa Allah
* 2019: Talama Ashku (bersama Inteam)
* 2019: Hasbunallah
* 2019: Balaghal 'Ula
* 2019: Salli 'Alal Mustafa (bersama Ali Magrebi)
* 2014: "Aşkınla Yansın Özüm"
* 2014: "Rouhi Fidak"
* 2012: "Sevgili"
* 2009: "Beloved"
* 2007: "Burdah"

## Sombher