Taoisme

**Taoisme** (Tionghoa: 道教 atau 道家 ) jhughân èkennal kalabân **Daoisme** otabâ **Aghâma Tao**, iyâ arèya traḍisi filosofis bân religius sè asalla ḍari Tiongkok, sè nekanaghi kaselarasân kalabân Tao (Hanzi: 道; Pinyin: dào). Ajhârân rèya èprakarsaè bi' Laozi (老子;pinyin:Lǎozǐ) adâsar Daode Jing (道德經,pinyin:Dàodé Jīng). Awwâllâ Daode jing èsebbhut Laozi Wuqianyan (老子五千言) otabâ Tolèsân Lèma èbu Oca' Laozi.

Inti ḍari ajhârân Taoisme mengkristal è masa awwâl Jhâman Naghârâ-naghârâ aperrang (ra-kèra 450 - 300 SM), è ḍimma Tao Te Ching bân Zhuangzi -sè sacara luas èyangghâp mènangka tèks-tèks dhâsar filsafat Taoisme- èkaghâbây. Mereka aghâbây intisari ḍari kompolân tolèsân tentang Tao sè takompol sajjhâ' berabad-abad, sè èkompolaghi bi' para pendeta Tao ka ḍâlem kanon Daozang sè èmolaè è abad ke-5 Masèhi. Taoisme awwâllâ ollè pangaro sè cem-macem, tamaso' aghâma-aghâma naghârâ Shang bân Zhou, èantarana: Naturalisme, Mohisme, Konfusianisme, Legalisme, I Ching bân Chun Qiu.

Cem-macemma praktèk è ḍâlem traḍisi Taoisme èantarana iyâ arèya meditasi, astrologi, qigong, feng shui, bân alkimia internal. Tojjhuwan umum ḍari praktèk Tao iyâ arèya pangembangan dhibi'en, aprèsiasi sè lebbi ḍâlem ka Tao, bân Kaoḍi'en sè lebbi harmonis. Ètika Tao acem-macem, tapè umumma nekanaghi kebajighân akadhi wuwei, kealamian, kesederhana'an, bân tello' mustika iyâ arèya welas asih, hèmat, bân karendâ'en atè.

## Sajhârâ

### Asal Mola
Laozi (Lao Tzu) èyangghâp mènangka sè abangun aghâma Tao bân è ḍâlem kontèks rèya terkait erat kalabân Taoisme “aslè” otabâ “primordial”. Apa aruah saonnghuna bâḍâ ghi' dhâddhi perdebadhân, bân karya sè èkaètaghi - Daodejing (Tao Te Ching) - asalla ḍari abad ke-8 sampè' abad ke-3 SM. Para penganut Taoisme ngangghâp jhâ' bender otabâ enjâ' Laozi bânne hal sè  cè' pentingnga kaangghuy èkacaca. Mereka lebbi senneng abahas kitabbâ bân èssè pangajhârân Taoisme.

Sombher kaodi'na Laozi bisa èjhelling è ḍâlem Shi Ji 史記 sè aropa'aghi catatan sajhârâ ḍari Sima Qian 司馬遷 sè oḍi' neng abad pertama sabellunna Masehi. Mènorot sajhârâ tradisional, Laozi  seorang cendekiawan sè alako dhâddhi panjâgâna arsip kaangghuy istana kerajaan Zhou. Hal kasebbhut aberri' aksès sè luas ka karya-karya Kaisar Kuning bân karya-karya klasik laènna è bâkto jarèya. Cem macemma carèta ajellasaghi jhâ' Laozi ta' pernah abukka' sakola'an formal nangèng sosokgeh tettep menarik è kalangan bânnya'en siswa bân morèd sè setia. Bâḍâ bânnya' versi carèta sè nyarèta'aghi partemuanna kalabân Konfusius, sè palèng kasohor iyâ arèya Zhuangzi.

Sima Qian nyata'aghi jhâ' Laozi la muak kalabân toronna moral è Chengzhou bân nyatet masa kejatuhan ḍari kerajaan Zhou. Dia berkelana ka bârâ' kaangghuy oḍi' mènangka pertapa è daèrah perbatasan sè ta' stabil neng omor 80 taon. È gerbang bârâ' kotta (otabâ kerajaan), dia èkennal bi' penjaga Yinxi. Penjaga kasebbhut minta sang ghuru tua kaangghuy nolès kabijaksanaanna kaangghuy kebaighân naghârâ sabellunna è izinaghi lèbât. Tèks sè ètolès Laozi èkoca'aghi mènangka Tao Te Ching, maskè versi tèks sè bâḍâ satèya mencakup tambâ'en ḍari periode samarèna. Ḍâlem pan-bârâmpan macemma carèta, penjaga kasebbhut cè' tersentuna bi' karya kasebbhut saèngghâ dhâddhi morèd bân ondur so Laozi bân ta' toman èkatèla polè. Morèd-morèd Laozi, Yinxi bân Wenzi, kantos nolès karya-karya dhibi', masing-masing Guan Yi bân Tongxuan Zhenjing.

Samarèna era Laozi, bâḍâ seorang filsuf Tao anyama Lie Yukou sè lahèr è Naghârâ bagiyân Zheng, semma' Zhengzhou satèya, Propènsi Henan. Dhibi'en neng neng è Naghârâ Bagiyân Zhêng ta' abit sabellunna taon 398 SM, è bâkto Perdana Menteri Tzu sè èpatè'eh ḍâlem sebuah rèvolusi. È bâkto jarèya Yukou nolès Liezi.

Filsuf Tao salanjutdeh sè anḍi' pangaro iyâ arèya Zhuang Zhou sè lahèr ra-kèra taon 369 SM è kotta sè anyama Meng, è naghârâ bâgiyân Song, è ḍimma dhibi'en alako mènangka pejabat ḍari sebuah kotta kènnè'. Zhuang cè' kennalla ka sakabbina literatur è bâkto jarèya, tapè lebbi lèbur pandangan Laozi; bân nempataghi dhibi'en mènangka sala sèttong pengikutdeh. Dhibi'en nolès carèta kaangghuy nyindir bân ngekspos morèd-morèd Konfusius, bân kalabân jellas aghuna'aghi pandangan Lao. Rèya èkompolaghi ḍâlem Zhuangzi, sè àèssè bân anekdot sè acontoh aghi sèpat riang ḍari orèng bijak Tao sè ideal.

## Sombher