Leymah Gbowee

Leymah Gbowee panèka aktivis perdamaian Liberia sè èkennal è internasional polana kepemimpinanna è gerakan non-kekerasan sè èpimpin bhâbinè'an sè ahèrra'aghi Perang Saudara Liberia Kaduwâ' (1999–2003). Bâ'na lahir è tanggal 1 Februari 1972, bân èpabhâjheng kalabân ngalami konflik bersenjata, kaancoran sosial, bân kekerasan ghâbây orèng sipil otamana bhâbinè' bân na'-kana'. Pangalaman-pangalaman panèka mabâdâhaghi kasadaranna jhâ' perrang bânnè namong masalah politik namong jhughân krisis kamanusiaan sè maancor kaodhi'ân orèng sabbhân arè.

Gbowee panèka tokoh sentral è dâlem pembentukan Women of Liberia Mass Action for Peace, gerakan antar agama sè memobilisasi bhâbinè'an Kristen bân Muslim kaangghuy abâreng alaban perrang. Kalabân strategi protes sè aman, sit-in, mogok seks simbolis, bân do'a komunal, gerakan panèka maksa para pamimpin faksi bersenjata bân pamarèntah kaangghuy ambu kekerasan bân abali ka meja negosiasi. Pendekatan Gbowee ènyataaghi jhâ' solidaritas bân aksi non-kekerasan bhâbinè'an bisa dhâddhi kakowadhân politik sè efektif, sanajân è tengnga konflik bersenjata sè brutal. Upaya panèka abâdâhaghi peran penting dâlem mandhâr Perjanjian Perdamaian Accra (2003) bân ahèrra perrang saudara Liberia.

polana kontribusina ghâbây perdamaian, demokrasi, bân hak-hak bhâbinè'an, Leymah Gbowee èberri' hadiah Nobel Perdamaian è taon 2011, èbârengngè Ellen Johnson Sirleaf bân Tawakkol Karman. Bâ'na èkaenga'è mènangka simbol feminisme perdamaian, sè nojjhuaghi jhâ' bhâbinè'an bânnè namong korban konflik namong aktor kunci dâlem mabângun perdamaian sè berkelanjutan.

## Kaodi'en
Pangalaman odi'na Leymah Gbowee ta' bisa èpèsah dâri kekerasan sè èlang-alèng sè ampon èalami Liberia molaè aher taon 1980-an. E bâkto Perang Saudara Liberia Kaduwâ', Gbowee alako mènangka konselor trauma, abhânto bhâbinè'an bân na'-kana' sè èkennèng dampak langsung dâri konflik bersenjata. È dhâlem peran panèka, èpon nyakse'è kalabân mata langsung perkosaan massal, pembunuhan, rekrutmen prajurit na'-kana', bân kaancoran struktur sosial, pangalaman sè abhânto èbentuk kasadaranna jhâ' perrang ampon marosak dasar moral bân kamanusiaan naghârâ Liberia. Trauma kolektif sè èalamè korban aghâbây èpon èlampa'aghi è lowar peran profesional bân terlibat langsung dâlem aktivisme perdamaian.

Motivasi Gbowee sajân kowat bâkto èbâgi dâ' Women in Peacebuilding Network (WIPNET), jaringan bhâbinè'an sè fokus dâ' resolusi konflik bân pembangunan perdamaian. Saterrossa, èpon molaè penyatuan bhâbinè'an è bhân-sabbhân agama Kristen bân Muslim bân è bhân-sabbhân etnis bân kelas sosial, langkah radikal è dâlem masyarakat sè èbâgi sareng perrang. È bânnya' kasempadhân, Gbowee ampon nyarèta'aghi kadiponapa mempe rohani sè madhateng keberanian kaangghuy ngator bhâbinè'an akar rumput, ngajak rèng-orèng ka'ḍinto kaangghuy akompol è pasar, gereja, bân masjid kaangghuy aksi kolektif sè ta' aghâdhui kekerasan. Gerakan sè èpimpin èpon aoba dâddhi Women of Liberia Mass Action for Peace, sè aghunaaghi cara-cara protes sè aman akadhi sit-in, jaga doa, mogok simbolis, bân tekanan moral publik dâ' para panglima perang. Tekanan sè èterrossaghi dâri gerakan panèka mamaksa Presiden Charles Taylor kaangghuy hadir è pembicaraan perdamaian è Accra, Ghana, è taon 2003. Aksi sè palèng ikonik èlakoni è bâkto bhâbinè'an Liberia èkelilingi kennengngan pertemuan bân ta' poron èpaènga' delegasi kantos ècapa'aghi perjanjian. Upaya panèka aghâbây kontribusi langsung dâ' penandatanganan Perjanjian Perdamaian Accra, sè ampon maèlang para' 14 taon konflik sè èkala' lebbi dâri 250.000 nyabâ.

Kaberhasilan gerakan bhâbinè'an bânnè namong mamarè perrang namong jhughân mokka' jalan ghâbây transformasi politik Liberia, è antarana pemilihan Ellen Johnson Sirleaf mènangka presiden binè' pertama Afrika è taon 2005. Kaangghuy peranna è dâlem memobilisasi bhâbinè'an mènangka aktor kunci ghâbây perdamaian, Leybowee èberri'i Hadiah Gborize è bulan November 2010 sè èsajiaghi sareng Pece Sirleaf bân aktivis Yaman Tawakkol Karman. Penghargaan panèka èkennal kontribusi Gbowee mènangka simbol global perdamaian bân non-kekerasan berbasis bhâbinè'an.

## Karyana
Saellana berhasil mamarè Perang Saudara Liberia bân narèma pangakuan internasional, Leymah Gbowee nerrossaghi lalakonna mènangka aktivis perdamaian global bân advokat hak-hak bhâbinè'an. Bâ'na maddek Gbowee Peace Foundation Africa (GPFA), organisasi sè fokus dâ' pendidikan kepemimpinan bhâbinè'an, pembangunan perdamaian sè berkelanjutan, bân pemberdayaan para ngangodhadan Afrika. Kalabân beasiswa, pelatihan kepemimpinan, bân program mentoring, GPFA aghâdhui tojjuwan kaangghuy ngèmbangaghi pemimpin binè' sè sanggup nyegghâ konflik bân makowat demokrasi è naghara-naghara pasca-konflik.

È internasional, Gbowee aktif alakoh bân bânnya' lembaga global, è antarana PBB, organisasi masyarakat sipil, bân forum perdamaian internasional. Bâ'na ros-terrosan negghâsaghi jhâ' perdamaian sè saongghuna èlowar dâri coma èpaèlang perrang bân kodhu jhughân tamaso' kaadilan sosial, partisipasi bhâbinè'an è dâlem pangambilan kapotosan, bân penyembuhan trauma kolektif. Perspektifna aghâdhui posisi masalah bhâbinè'an bânnè mènangka periferal namong mènangka aktor sentral dâlem resolusi konflik. Salaèn aktivis lapangan, Gbowee jhughân aghâbây kontribusi dâ' karya-karya intelektual bân budaya populer. È taon 2011, èterbitaghi memoarna, "Mighty Be Our Powers: How Sisterhood, Prayer, and Sex Changed a Nation at War," sè nyarèta'aghi parjhâlânan pribadina dâri korban perrang dâ' pemimpin gerakan bhâbinè'an. Buku panèka bhunten namong catatan sejarah penting tentang konflik Liberia, namong jhughân teks inspirasi dâlem pangajharan gender, perdamaian, bân kepemimpinan non-kekerasan.

Carètana Gbowee jhughân ètampilkan è dokumenter "Pray the Devil Back to Hell" (2008), sè èdokumentasiaghi gerakan Aksi Massa Wanita Liberia untuk Perdamaian. Film panèka èkennal sacara internasional bân serrèng èghunaaghi mènangka sumber pendidikan è dâlem pangajharan perdamaian, feminisme, bân resolusi konflik. Kalabân media panèka, pangalaman bhâbinè'an Liberia sè serrèng èpinggiraghi dâlem narasi perrang ollè ruang bân pangakuan global.

## Sombher