open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Djamaluddin Adinegoro

**Djamaluddin Adinegoro** èberri' gelar **Datuak Maradjo Sutan** (14 Agustus 1904 – Tangghâl 8 Jânuwari 1967) panèka sastrawan tor jurnalis veteran Indonèsia. Salèrana ajhâr è STOVIA ( 1918-1925 ) bân mabâdâ'aghi pangataowan jurnalistik, geografi, kartografi, bân geopolitik è Jèrman bân Bâlândhâ (1926-1930).

Nyama aslina saongghuna bânni Adinegoro, tapè Djamaluddin. Salèrana panèka alè'na sastrawan bân pejuang Muhammad Yamin. Sè kaduwâ jarèya tarètan dâri rama sè padâ, tapè èbhuna sè ta’ padâ. Ramana Adinegoro anyama Usman, adni' gelar Baginda Chatib, bân èbhuna anyama Sadarijah, dinèng èbhuna Muhammad Yamin anyama Siti Saadah. Salèrana andhi’ binèh sè anyama Alidas asalla dâri Sulik Aia, X Koto Diateh, Solok, Sumatera Bârâ'.

## Riwayat odi'

### Masa ghi' ngodâh
Adinegoro èpaksa ngangghuy nyama samaran polana ta’ èbâghi nolès è bâkto asakola è STOVIA. Namong, è bâkto jârèya, pangaterrona kaangghuy nolès cè' kencengnga. Mèlana, Adinegoro aghâdhui nyama samaran mènangka identitas sè  anyar. Salèrana sangghup nyalurrâghi pangaterrona kaangguy makalowar tolèsanna ta’ kalabân badâ oreng se tao jhâ’ Adinegoro panèka Djamaluddin, sè èkennal jhughân kalabân nyama Maradjo Sutan. Polana ghâpanèka, nyamana Adinegoro menangka sastrawan lebbi kasohor è tèmbâng nyamana sè asli, Djamaluddin.

Adinegoro ajhâr empa' taon è Berlin, Jerman. Salèrana è dissa' ajhâr jurnalistik. Salèrana jhughân ajhâr kartografi, geografi, politik, bân geopolitik. Pangalamanna è Jerman bannyak nambâ pangataowan bân wawasanna, khusussa è jurnalistik. Adinegoro lebbi èkennal mènangka wartawan è tèmbhâng sastrawan.

Salèrana molaè karir mènangka wartawan ghâbây majalah Caya Hindia, alako mènangka asisten *permanen*. Salèrana nolès artikel mingguan tentang urusan lowar negri ghâbây majalah. Bâkto ajhâr è loar nagârâ (1926–1930), salèrana jhughân alako mènangka wartawan lepas ghâbây koran *Pewarta Deli* (Medan), Bintang Timur (East Star), bân Panji Pustaka (Batavia). Saellana molè ka tana kalahèranna, Adinegoro mimpin majalah Panji Pustaka è taon 1931. Namong, ta’ abit neng è dissa’, rakèra ennem bulân. Saamponna jârèya, salèrana mimpèn korran Pewarta Deli è Medan (1932-1942). Salèrana jhughân mimpèn Shimbun Sumatera ḍu taon abiddhâ. Saterrossa, asareng Prof. Dr. Supomo, salèrana mimpèn majalah Mimbar Indonesia (1948-1950). Saterrossa, salèrana mimpin Yayasan Biro Pers Indonesia (1951). Akhèrra alako ka Kantor Berita Nasional (saterrossa LKBN Antara). Sampè' ahèr odi'na, Adinegoro alako è kantor berita.

## Sombher
Alap-alap australia

**Alap-alap australia** (*Falco longipennis*) panèka mano' falkon sè ètemmoè khusus è Australia. Mano' panèka jhughân lè-ngallè è bâkto mosèm cèllep ka Inḍonèsia bân Selandia Baru. Alap-alap australia panèka aropa'aghi mano' pamangsa palèng kènè' è Australia, kalabân lanjhângnga ra-kèra 30 kantos 36 cm. Alap-alap australia panèka sanget nyaropaè alap-alap kawah, okoranna coma lebbi kènè' bân anḍi' bulu sè lebbi petteng.

Alap-alap australia panèka nengneng è alas abukka' bân bisa aluk-bhiluk kalabân kesset lèbât un-ḍâunan nalèkana nabâng mano' sè laèn. Alap-alap australia jhughân bisa langsong perna bân bhâkal èntar ka taman kotta, kebbhun, bân rebbhâ sè alun-bhulun. Alap-alap australia bhâkal abhuru mano' kènè' sè okoranna para' paḍâ'â bân abâ'na, bân segghut ètemmoè nalèkana para' compet arè abhuru bhâkbhuru bân serangga rajâ.

Nalèkana abuḍu'â, mano' alap-alap australia panèka ngennengngè lèbunna mano' laèn. Mano alap-alap australia sè binè' bhâkal ngerremmè tellorra sabâtara mano' lakè' abhuru.

## Katerrangan
Jennis alap-alap panèka lanjhângnga ra-kèra 30 kantos 35 cm. Berrâ'ân mano' lakè' panèka ra-kèra 132 kantos 280 g bân mano' binè' ra-kèra 190 kantos 420 g kalabân lèbârra lèmbâng panèka ra-kèra 66 kantos 87 cm. Bâgiyân attassa bu-abu towa, cètakka lebbi petteng, anḍi' songot roncèng, gherrunganna bâk potè, satengnga bâgiyân palè'èrranna pocet malèbâr kantos lè'èr buḍi, bâgiyân bâbâ mèra coklat ngoḍâ, calorèt tèpès lebbi petteng, panotop bunto' bâbâna pocet, bunto'on apalang, sakalèng-lèngnga matana bhiru pocet. Mano' sè ghi' ngoḍâ abâk paḍâ bân sè ḍibâsa tapè lebbi coklat bân mèra karat.

## Panyebbhârân bân Ras
Alap-alap australia bâḍâ tello' sub-spesies sè èyakowè kalabân panyebbhârân, alèpotè Australia, Papua, Maluku bân Nusa Tenggara.

* **hanieli** (Hellmayr, 1914) – Sunda Kènè', ḍâri Lombok Kantos Timor.
* **longipennis** (Swainson, 1837) – Australia bân Tasmania; è lowar mosèm abuḍu'ân lè-ngallè kantos Papua, Maluku bân *New Britain*.
* **murchisonianus** (Mathews, 1912) – Australia, Maluku bân Papua Nugini.

## Konservasi
Alap-alap australia taḍâ' neng è ḍaftar mènangka *spèsiès* terancam è Australia bân bâḍâ è ḍaftar mènangka *spèsiès* sakoni' paratèyan. Ghânèka bâḍâ è Lampiran II ḍâri Badan Konservasi Perdagangan Internasional.

## Sombher
Ki Wasyid

**Wasyid bin Muhammad Abbas** (lahèr kalabân nyamana **Qosyid**) otabâ lebbi èkennal kalabân nyama **Ki Wasyid** panèka pejuang sè mimpèn Perang Cilegon è tangghâl 9 Juli 1888 kantos sèdhâ è medan perrang è tangghâl 30 Juli 1888 è Banten. È dâlem praktèkka, gerakan Ki Wasyid è perrang bânnya' èpangarowè bi' pekkeranna guru-guruna: Nawawi al-Bantani bân Abdul Karim al-Bantani, mursyid dâri Ordo *Qodiriyah wa Naqsyabandiyah*. È dâlem perjuanganna, salèrana andi' katerrangan bân kamampoan strategis, akadhi carana ngalakonè komunikasi politik sareng para sarjana, *jawara*, bân para pejuang laènna è Banten bân è lowar Banten kaangghuy noro' perrang alabân penjajah Bâlândhâ.

## Biografi

### Kaodi'ân awwal
Ki Wasyid èlahèrraghi è taon 1843 è dhisa Delingseng, Ciwandan, Cilegon, Banten. Salèrana lahèr menangka pottra tong-settongnga dâri Kiai Muhammad Abbas bân Nyai Johariah. Èbâdhi dâri silsilah, ramana panèka toronanna ulama aghung è bâkto pamarènta'an Sultan Maulana Hasanuddin, èngghi panèka Syekh Muhammad Sholeh (Syekh Gunung Santri), sè aropa'aghi toronanna Sunan Ampel dâri sisi èbhuna. Silsilah nasabbâ èngghi panèka: Syekh Muhammad Sholeh bin Syarif Abdurrahman akabin sareng Siti Muthmainnah binti R. Ahmad Rahmatullah (Sunan Ampel). Samentara dâri embu’na, silsilah ghâpanèka ghi’ nyambhung dâ’ Prabu Pucuk Umun, sè perna dhâddi rato è kâraja’an Pajajaran kalabân pusat pamarènta’an è Banten Girang/Banten Lama.

Wasyid lahèr dâri kalowarga pejuang sè aberonta’ moso penjajah. Ramana, Abbas, noro' è pemberontakan Wakhia (Perang Gudang Batu) è taon 1850. Wasyid kènè' èparajâ è pangasingan polana ramana serrèng abâkta kalowargana lèngallè kaangghuy ngindarèn dâri serbuan tentara Bâlândhâ.

## Pamolangan
Ki Wasyid ngaollè pangataowan dâ’-adâ’na tamaso’ pangataowan aghâma dhâsar, dâri ramana, Kiai Muhammad Abbas, sè jughân aropa’aghi pahlawan tor ghuru aghâma. Salèran jhughân mondhuk sareng Ki Wakhia, kancana ramana sè mimpèn Perrang Gudang Batu è Serang. Saterrossa asakola è pesantren lokal Islam è Jhâbâ Bârâ', Jhâbâ Tengnga, bân Jhâbâ Tèmor.

## Sombher
Klèopatra

**Cleopatra VII Philopator** (bhâsa Yunani, *Cleopatra Philopator* ; lahèr 69 SM – sèdhâ 10 otabâ 12 Agustus 30 SM)  panèka pangobâsa aktif sè terahèr è Dinasti Ptolemeus Mesir. Cleopatra jhughân diplomat, laksamana, administrator, poliglot, bân panyair kedokteran. Menangka pottrè Ptolemeus, Cleopatra panèka toronan dâri pendirina dinasti, Ptolemy I Soter, mantan jenderal Yunani Makedonia bân kancana Alexander Agung. Saellana Cleopatra sèdhâ, Messèr èpadhâddhi propinsi Kekaisaran Romawi. Obâ'ân status Messèr panèka mènangka tandhâ ahèrra Periode Helenistik sè èmolaè kalabân pamarènta'an Aleksander Agung (336-323 SM). Bhâsa èbhuna panèka Koine Yunani, bân salèrana panèka pangobâsa sè partama dâri dinasti Ptolemeus sè ajhâr bhâsa Mesir.

È taon 58 SM, Cleopatra èparcajâ neng-neng abhâreng ramana, Ptolemy XII, sè odi' è pangasingan è Roma saellana èpatoron dâri tahta lèbât pemberontakan sareng Berenice IV, pottrana Ptolemy XII sè palèng towa. Berenice IV è èksekusi è taon 55 SM saamponna Ptolemy XII abâli ka Messèr kalabân tentara Romawi kaangghuy mabâli ka kakobâsa'an. Saellana Ptolemy XII sèdhâ è taon 51 SM, Cleopatra bân alè'na sè ghi' ngodâ, Ptolemy XIII, naè' ka tahta mènangka dhâddhi pangobâsa areng-bhâreng. 

## Sombher
Hamlet

*The Tragedy of Hamlet*, Pangèran Denmark, otabâ biasana èpapandâ' dâddhi **Hamlet,** panèka sandiwara tragèdi karyana William Shakespeare sè ètolès è rakèrah taon 1599-1601. Drama panèka aropaaghi sala sèttong tragèdi *Shakespeare* sè palèng kasohor. Terjema'ânna bhâsa Indonèsiana ajudul ***Hamlet, Pangeran Denmark*** bân èlakonè sareng Trisno Sumardjo.

Tragèdi panèka nyarèta'aghi sèttong rato sè matè kalabân cara sè misterius, saèngghâna randhâna akabin sareng tarètanna. Hantuna rato ajhâlân è karaton, nemmonè ana'na, Hamlet, pas nyo'on bâlessaghi dendamma. Pangeran Hamlet sè andi' jiwa sensitif ajhânji bhâkal males kalabân cara apa bhâi sè akhèrra kodhu èbâjâr kalabân arghâ sè larang.

## Carètana Hamlet

### Tokoh-tokona

* **Hamlet**, Pangeran Denmark
* **Rato Klaudius**, paman Hamlet.
* **Ratu Gertrude**, ebuna Hamlet.
* **Horatio**, kancana Hamlet.
* **Polonius**, panasehadda rato.
* **Ophelia**, pottrana Polonius.
* **Laertes**, pottrana Polonius.

## Bâkto bân kennengenna
Ratosan taon sè tapongkor è Denmark.

## Sinopsis Hamlet
Hamlet panèka pangeran è Denmark. Eppa'na ghi' buru sèdhâ, bân pamanna Klaudius ampon ongghâ tahta. Salaèn jârèya, pamanna ampon akabin bân embu'na Hamlet, Gertrude. Arèya aghâbây Hamlet sanget sossa. È bâkto sè padâ, sabbhân kancana Hamlet nangalè hantu sè ngakoh ramana Hamlet. Bâkto Hamlet jhughân nangalè hantu panèka, salèrana èsoro males dendam polana Claudius ampon dhâddhi sè matè'è. Hamlet apura-pura ghilâh kaangghuy ajebbak Claudius.

Hamlet jhughân ngajak pan-bârâmpan aktor kaangghuy mèntassaghi sèttong carèta sè ètolès dhibi'. Carèta jarèya parkara orèng sè matè’è rato kalabân cara nyabâ' racon ka kopèngnga rato jarèya. È bâkto penampilanna, Claudius arassa cè' salana bân ondhur sabellunna penampilan lastarè. Hamlet ngadhep ka Gertrude parkara sèdhâna ramana. Bâkto Gertrude ta' poron ngako, Hamlet pegghel bân, è bâkto nangalè orèng sè ngitek è budina kerrèh, pas langsong ècocco. Ta' èsangka, orèng panèka Polonius, panasèhaddâ Klaudius. Polonius matè, bân ana'na sè duwâ', Laertes bân Ophelia, sè kasossa'an. Ophelia la èkasennengi Hamlet, tapè polana jârèya, Ophelia ghâpanèka dhâddhi ghilâh bân tasèllem è songay.

Saellana jârèya, Claudius ngèrèm Hamlet ka Inggris kaangghuy ajhâr, sanajân tojjuwan sè saongghuna èngghi panèka ngusir Hamlet dâri Denmark. Salèrana bân sahabatta Horatio pas buruh dâri kapal sè ngèba ka Inggris bân abâli ka Denmark. È dissa', Hamlet ta' sengaja nyaksè'è prosesi pemakamanna Ophelia bân polana kasossa'anna, Hamlet alonca' ka koburanna Ophelia. Laertes, sè nangalè jârèya, dhâddhi peggèllè bân terro malessa kamatèanna ramana. Saellana jârèya nantang Hamlet kaangghuy duèl peddhang.

## Sombher
Ophelia

**Ophelia** panèka tokoh fiksi è dâlem drama *[[Hamlet]]* karyana William Shakespeare. Ophelia panèka bhâbinè' ngodâ dâri Denmark, pottrana Polonius, alè'na Laertes, bân binèna Pangeran Hamlet. Salèrana panèka sala sèttong dâri duwâ' tokoh binè' è dâlem drama kasebbhut, abhârâng sareng Ratu Gertrude.

## Alur
È penampilan pertamana è sèttong drama panggung,  Ophelia èkaton kalabân ale'na, Laertes, sè bhâkal mangkatta ka Perancis.

Laertes maènga'aghi jhâ' Hamlet, ahli waris tahta Denmark, ta' andi' kabebasan kaangghuy akabin sareng sapa bhâi sè èkalèburih. Ramana Ophelia, Polonius, maso' saellana Laertes ondhur. Salèrana jhughân ngalarang Ophelia kaangghuy nabâng Hamlet, polana Polonius kobâtèr tako' Hamlet ta' ikhlas dâlem parasaanna. 

È penampilan Ophelia saterrosa, salèrana mator ka Polonius jhâ' Hamlet ampon maso' ka kamarra, akalambi anèh bân kalabân ekspresi "galak". Salèrana coma ngabâs ka Ophelia, nondhu' tello kalè ta' acaca. Ḍâri apa sè ècatoraghi Ophelia, Polonius abârri' kasimpulan jhâ' salèrana sala è bâkto ngalarang Ophelia nemmonè Hamlet, bân jhâ' Hamlet pareppa'ân kasennengan. Polonius langsung èntar ka Claudius, rato anyar Denmark, paman bân rama tirina Hamlet, bân ajellassaghi kabadâ'ânna. Polonius pas nyaranaghhi kaangghuy ngitek è budina permadani kaangghuy ngèdingaghi Hamlet acaca bân Ophelia, sè èyangghep Hamlet panèka parcakapan rahasia. Satèya yakin jhâ' Hamlet tarèsna ka Ophelia kalabân atèna sè samporna, salèrana nyangka Hamlet bhâkal ngako cintana ka Ophelia. Claudius setuju kaangghuy ngalakonè rèncana 'ngidingaghi' è budih arè.

Renacan panèka ngarah dâ adegan sè biasana èsebbhut "Adegan Biara," polana èghunaaghi istilah biara kaangghuy èsebbhut konven, namong jhughân istilah sè kasohor kaangghuy bordel è bâkto jârèya. Polonius nyoro Ophelia manjhâng è foyer benteng sambi abâ'na bân Claudius ngèbâ. Hamlet nyander ka Ophelia bân nyoro Ophelia entar ka bengkona pelacuran. Hamlet atanya è dimmah ramana Ophelia, bân Ophelia lecek bân ngoca' jhâ' ramana bâdâ è roma. Hamlet ngèdingaghi jhâ' aba'na èmata-matai, bân mangkat saellana ngoca' jhâ' rèng-orèng rowa ta' bhâkal akabin. Ophelia èdinah kadhibi'an kalabân ghâgghâr bân sossa atèna, yakin jhâ' Hamlet la èlang pèkkèranna. Saellana Hamlet dhuli mangkat, Ophelia anyanye, " *O, apa pekkeran sè molja sè èbuwang è dinna'.*"

## Sombher
Putri Ariani

Ariani Nisma Putri (lahèr 31 Ḍèsèmber 2005), sè èkennal sacara profèsional mènangka **Putri Ariani**, èngghi panèka sorang penyanyè-penolès laghu pop solo sè ngaghungè tunanètra ḍâri bhângsa Inḍonèsia. Nyamana molaè èkennal sajjhek noro' Lomba Inḍonèsia Got Talent 2014 tor suksès ngaollè posisi mènangka pemennang. Salèrana ngaollè rekognisi global atas partisipasina è Amèrica's Got Talent 2023. Vidèo lombana Putri Ariani dhâddhi kalonta tor trènḍing è lebbi ḍâri 30 naghârsarè. Salèrana bâḍâ è posisi ka-4 ḍâlem lomba kasebbhut.

## Kaoḍi'ân awwâlâ sareng penḍiḍikan
Putri lahèr kalabân nyaman Ariani Nisma Putri è tangghâl 31 Ḍèsèmber 2005 è Bangkinang, Kamlar, Riau. Salèrana èngghi panèka ana' lu-ghâllu ḍâri tello' satarètanan ḍâri pasangan Ismawan Kurnianto katoronan Jhâbâ asal Bantul, è Yogyakarta sareng Reni Alfianty katoronan Minang asal Sumatra Bârâ'. Emba binè'èn ḍâri èbhuna sè anyaman Asnilawati ḍâri Pandai Sikek, Sumatra Bârâ'. Ariani tamaso' kompoy lu-ghâllu è kalowarga rajâna. Putri ngaghungè ḍuwâ' alè' binè' sè anyama Devina Elysia sareng Vania Larissa.

Putri lahèr kalabân kabâḍâ'ân prèmatur è ḍâlem omor kanḍungan 6 bulân 18 arè karana èbhuna ngalamè Plasènta previa. Saamponna lahèr, Putri kodhu bâḍâ è ḍâlem inkubator bhâji' salama 3 bulân è roma sakè'. Putri pas èvonis ngalamè katarak è bâkto salèrana kalowar ḍâri inkubator. Pas orèng towana ngèbâ Putri kaangghuy aobhât ka Singapura tor ènyataaghi jhâ' salèrana ngalamè retinopati prematuritas yor sempet ngalakonè operasi kaangghuy soccana sè kangan namong ta' ngaollè hasèl. Salèrana ènyataaghi buta total nalèkana aomor 3 bulân.

Putri èkennalaghi musik sareng emba binè'èn, Asnilawati sareng ajhâr musik dhibi' ta' noro' lès vokal. Salèrana molaè tampil anyanyè è pangghung sajjhek aomor petto' taon. Putri ngako jhâ' salèrana segghut ngaollè èna'an Karana ngaghungè fisik sè bhidhâ.

## Sombher
Zee Asadel

Azizi Shafa Asadel (lahèr 16 Mèu 2004), èkennal mènangka **Zee Asadel** èngghi panèka penyanyè, penari, sareng pemerran Inḍonèsia. Azizi èngghi panèka mantan angghuta grup idola JKT48 generasi nomer pètto' sè èkennalaghi è 29 Sèptèmber 2018. Salèrana lulus ḍâri JKT48 è tangghâl 25 Agustus 2024, saamponna ngumumaghi lulus sabelluna è tangghâl 7 April 2024.

## Kaoḍi'ân Awwâl
Zee panèka ana' sè nomer ḍuwâ' ḍâri Fadil Akhmad tor dhâddhi panakanna ḍâri Fadlan Muhammad. Ramana tamaso' katoronan Turkiye, Palèmbang, sareng Betawi. Zee ngaghungè tello' tarètan lakè' tor sèttong tarètan binè'; sala sèttonga èngghi panèka tarètan kembhârna, Akhmad Athir Ar-Raafi. Èbhuna Azizi, Raḍèn Roro Nur Ayu Chesty Maharani tamaso' katoronan nomer sanga' ḍâri Mangkunegara.

## Karèr
Azizi amolaè karèr profèsionalna kalabân dhâddhi bintang iklan proḍuk ajâm ghuring So Good è taon 2018.

### JKT48
Azizi amolaè karèrna asareng JKT48 kalabân dhâddhi angghuta Akaḍemi kellas B, pas è promosiaghi ka Kellas A è tangghâl 28 Oktober 2018. È tangghâl 7 Oktober 2019, salèrana agabung è Tim J sampè' èlebbur è tangghâl 14 Maret 2021, sè ngakibataghi sobung polè Tim J, KIII, T, otabâ Akaḍemmi, sareng adhâddhiyaghi Azizi asareng angghuta JKT48 laènna dhâddhi sèttong ḍâlem sèttong tim. Akadhi angghuta JKT48 sè laèn, Azizi ngaghungè kalèmat perkennalan salèrana èngghi panèka "Orèng Binè' Ngoḍâ sè ngalakè' sè semangatta cè' rajâna! Halo sadhâjâna, guleh Zee!".

Ḍâlem pamèlèan Mèmber Singgel Original JKT48, Azizi sè nalèkana ka'rowa ghi' astatus mènangka angghuta Akaḍemi Kellas A toman sakejjhik bâkto ngaollè posisi ka-31 è tahap lu-ghâllu pamèlèan kalabân ngaollè 791 sowara.

Salaèn dhâddhi penyanyè sareng penari è JKT48, Azizi jhughân bisa amaèn gitar. Salèrana segghut tampil kadhibi' ngèbâ laghu "Eurekan Milik Kita" sambi amaèn gitar èlèktrik.

## Sombher
Saparinah Sadli

Saparinah Sadli (lahèr 24 Agustus 1926) panèka  tokoh kalahèran Tegalsari, Jhâbâ Tengnga sè èkennal jhughân mènangka akademisi, pendidik bân pejuang hak asasi manossa, khusussâ isu gender bân pemberdayaan bâbinè'. Salèrana panèka ana' dâri Bupati Kudus R.M. Soebali. Saparinah akabin taon  1954 kalabân  Mohammad Sadli,  dosèn ngodâ Fakultas Ekonomi Universitas Indonesia. Nyama Saparinah èabadiyaghi mènangka nyama pangarghâ'ân  "Anugerah Saparinah Sadli" sareng ca-kancana, bâgi bâbinè' sè èyangghep ampon aberri' kontribusi rajâ dâlem bidangnga bâng-sèbâng.

## Karir Akademik
Salèrana amolaè karir è  Fakultas Psikologi Universitas Indonesia, salèrana jhughân ngaollè gellar doktorra. Taon  1985 salèrana èyangka' mènangka ghuru rajâ bân aberri' pidato pangukuhan ajudul "*Psikologi di Indonesia: Sumbangannya kepada masyarakat serta masalah-masalah dalam perkembangannya.*" È taon 1990 salèrana maddhek bân mimpin Program Studi Kajian Bâbinè', program pascasarjana Universitas Indonesia. 

Dedikasina mènangka  akademisi bân  aktivis ampon aberri' hasèl pan-bârâmpan pangarghâ'ân, iyâ arèya "Cendekiawan Berdedikasi Harian Kompas” è taon 2009, “The Asia Special Lifetime Achievement Award” taon 2008, “Anugerah Hamengkubuwono IX” dâri Universitas Gadjah Mada Yogyakarta, taon 2004, tor Rooseno Award taon 2017. 

Sejjhâk 2002 ca-kancana Saparinah madhâddhi abadi dâ' nyamana Saparinah mènangka nyama pangarghâ'ân  "Anugerah Saparinah Sadli" bâgi bâbinè' sè èyangghep ampon aberri' kontribusi rajâ dâlem bidangnga bâng-sèbâng.

## Aktivisme
Komitmen Saparinah dâ' ka parjuwangan bâbinè' ghâbây bèbas dâri bânnya' bentu'  diskriminasi bisa ètèngghu bâkto salèrana maddhek areng-sareng gerraghân bâbinè' bân dhâddhi Katua partama Komisi Nasional Anti Kekerasan terhadap Perempuan (Komnas Perempuan, 1998-2004). salèrana jhughân dhâddhi angghuta  Komisi Nasional Hak Asasi Manusia (1996-2000) tor èpèlè dâlem kalompo'  Tim Gabungan Pencari Fakta (TGPF) kasus kerusuhan 13-15 Mei 1998, sè mas'alah diskriminasi seksual dhâddhi bâgiyân  integral dâlem  proses toronna Soeharto dâri pamarènta'an . 

## Kaodi'ân pribadi
Saparinah akabin taon 1954 kalabân  Mohammad Sadli, dosèn ngodâ Fakultas Ekonomi Universitas Indonesia, sè pas dhâddhi lakèna saomorra odi' kantos lakèna sèdhâ taon  2008. Lakèna toman ajabat dhâddhi Menteri Tenaga Kerja (1971-1973) bân Menteri Pertambangan (1973-1978), sè pas nerrosaghi karirra mènangka ghuru rajâ è  FE UI.

## Sombher-sombher
Irfan Hakim

H. Irfan Hakim Firmansyah (lahèr 15 Oktober 1975) otabâ sè èkennal kalabân **Irfan Hakim** èngghi panèka sorang prèsènter, pelawak, lemerran sareng krèator kontèn Inḍonèsia.

## Karèr
Pottra sè nomer pètto' ḍâri bellu' satarètanan pasangan H. Rosyid Sukarya sareng Hj. Juariah panèka ampon biyasa bâḍâ è attas pagghung, saè kaangghuy maca puisi, atari otabâ anyanyè. Sampè' taon 1997, Irfan toman dhâddhi duta seni Inḍonèsia. Irfan ngaollè kasempadhân mangkat ka Jeppang sareng Èropa kaangghuy nunju'aghi kabuḍâjâ'ân Inḍonèsia. Pengalaman kasebbhut dhâddhi tèkaddhâ kaangghuy serius ajhâr profèsi è dunia hiburan.

Irfan ngawwâlè karèr profèsionalna mènangka moḍèl. Pas terros dhâddhi bintang iklan, pemaèn sinètron, sareng orèng sè ngèbâ è acara. Acara sè ègawangè sareng Irfan antara laèn Game Zone, Unik, KDI 3, KDI 4, KDI 5, Titian Semangat, sareng Insert è bâkto ghu-lagghu. Manabi sinètron sè toma èbintangè èngghi panèka Ana' Mami Jatuh Cinta, Joe Bebek, Guleh Kerrong Tang Jiwâ, Pottrè Sè Nomer Empa' sareng Bang Jagur.

È tangghâl 7 Julè 2007, Irfan akabin sareng Della Sabrina Indah Putru, pottrè tong-sèttongnga Panglima Kodam (Pangdam) VII Wirabuana Mayjen TNI Arief Budi Sampurno. Della èngghi panèka lulusân D3 Tèknik Informatika STT Tèlkom taon 2004. Kaḍuwâna ngaghungè ana' binè', Aisha Maydina Hakim, sè lahèr tangghâl 1 Mèi 2008. Kaḍuwâna ngalahèrraghi ana' kembhârna, Rakana Hakim sareng Raina Hakim, sè lahèr tangghâl 21 Mèi 2010. Kaḍuwâna èparèngè ana' lakè', Chafidz Djalu Hakum, è tangghâl 21 Julè 2014. Pas, è tangghâl 25 Mèi 2019, kaḍuwâna èparèngè ana' sè nomer lèma' sè anyama Dzaky Mohammad Hakim.

## Penḍiḍikan

* SD Kebon Gedang Bandung (1981-1987)
* SMP Negeri 4 Bandung (1987-1990)
* SMA Negeri 8 Bandung (1990-1993)
* Sarjana Aghâma jurusan Komunikasi sareng Penyiaran Islam IAIN Sunan Gunung Djati Bandung (samangkèn dhâddhi UIN Sunan Gunung Djati) (1994-1998).

## Sombher
Jhuko' Hiu

**Hiu** otabâ **Cucut** (*superordo* otabâ *subdivisi* *Selanchimorpha*) panèka sakalompo' jhuko' kalabân tolang rawan sè ghenna', bân bhâdhân sè koko. Hiu ka'ḍissa anyabâ kalabân aghuna'aghi lèma' kantos pètto' insang (napa ca'an spèsièssa). Kennengngenna insang bâḍâ è pèngghir, otabâ èmolaè abâk kabuḍi ḍâri cètakka. Hiu anḍi' bhâdhân sè èlapèsè kolè' *dermal denticles* ka'angghuy ajâgâ kolè' ḍâri karosakan, ḍâri *parasit*, bân ka'angghuy nambâi *dinamika* aèng. Hiu anḍi' pan-bârâmpan dhirit ghighi sè bisa èghèntè.

## Spèsiès
Spèsiès hiu palèng sakoni'èn panèka 500 spèsiès. 112 jennis spèsiès hiu bisa ètemmuè e pangaèngan tasè' Inḍonèsia.

### Kerangka
Kerangka hiu sanget bhidhâ èbhândhingaghi kalabân jhuko'-jhuko' sè atolang akadhi jhuko' bakalau, karana kadhâddhiyân ḍâri tolang ngoḍâ (tolang rawan), sè sanget dhâmmang bân lentor, maskè tolang ngoḍâ è jhuko'-jhuko' hiu sè lebbi towa dhâng-kadhâng sabâgiyân bisa mangapor, saèngghâ lebbi kerras. Pèlèngnga hiu acem-macem bân èsangka ampon aobâ ḍâri *rongga insang* sè ghâlluwân. Pèlèng panèka ta' cekka' ḍâ' *kranium* bân anḍi' sèmpennan *mineral* tambâ'ân sè abherri' kakowatan sè lebbi rajâ.

## Kabiasa'an Oḍi'

### Ka'ahliyân
Hiu tamaso' sala sèttong jennis jhuko'. Karana ghânèka, hiu bisa anyabâ bân oḍi' è ḍâlem aèng. Sabâgiyân bânnya' spèsiès hiu bisa alangnguy kalabân beccè'.

### Pamangsa'an
Sakabbhina spèsiès hiu aropa'aghi *karnivora*. Hiu bisa nabâng mangsana kalabân santa'. Namong, sabâgiyân hiu ta' nyerrang manossa. Coma sakoni' spèsiès hiu sè nyerrang manossa akadhi hiu bhântèng, hiu macan, bân hiu potè raksasa.

## Pardhâghângan Internasional
È taon 2011, naghârâ pangekspor produk hiu sè palèng rajâ è dhunnya alèpotè Inḍonèsia, Inḍia, Spanyol, bân Taèwan. 

Hiu umumma abit sè bisa'a nyapa' kaḍibâsa'anna bân ngasèllaghi katoronan sè sakoni' èbhândhing kalabân jhuko'-jhuko' sè laèn. Hal ka'ḍinto sè makobâtèr *biologiwan* karana ningkattaghi osahana sè èkalako ka'angghuy mèghâ' hiu. Bânnya' spèsiès sè èyangghep para' pona'a. Pan-bârâmpan organisasi, akadhi *[[Shark Trust]]*, alakonè *kampanye* ka'angghuy abâtessè pamèghâ'ânna hiu.

## Sombher
Maia Estianty

**Maia Estianty** (lahèr 27 Jânuwari 1976) èngghi panèka sorang musisi, palakon, moḍèl, prèsènter sareng pengusaha ḍâri bhângsa Inḍonèsia. Salèrana tamaso' sala sèttong penyanyè ḍâri duo Maia tor sabelluna èkennal kalabân mantan kibordis ḍâri duo Rato.

Salèn anyanyè, Maia jhughân toron ka ḍunia komèḍi sareng dhâddhi sala sèttong palakon komèḍi Extravaganza è Trans TV namong pas ambu, pas alanjutaghi alakon è ḍrama sitkom OB è (RCTI) kaangghuy pan-saponapan èpisoḍ. Salaèn ka'rowa Maia ngala' bâgiyân è ḍâlem filem Tjokroaminoto - Sang Ghuru Bhângsa besutan. Garin Nugroho sareng Maia jhughân èpèlè dhâddhi sala sèttong juri è pan-saponapan lomba nyarè bakat.

## Kalowarga
Maia sè aghâmana Islam toman dhâddhi binèna ḍâri musisi Ahmad Dhani sè tamaso' grup band Ḍèwa 19 sè lu-ghâlluna Maia Katemmo è bâkto kaḍuwâna asakola è SMAN 2 Sorbhâjâ saamponna lulus ḍâri SMPN 1 Sorbhâjâ. Sampè' samangkèn, salèrana ngaghungè tello' ana' ḍâri hasèl kabinanna kalabân Ahmad Dhani. Saampona akabin ollè 12 taon tor ampon bânynya' cobhâ korang lebbi 2 taon, Maia sareng Ahmad Dhani apèsa è tangghâl 23 Sèptèmber 2008.

Salèrana akabin sareng Irwan Mussry è tangghâl 29 Oktober 2018 è Jeppang.

È tangghâl 14 Junè 2025, Maia ḍâteng ḍâlem acara prosèsi sèraman ana' lu-ghâlluna èngghi panèka Al Ghazali tor ḍâteng kalabân Irwa Mussry asarta orèng towa ḍuwâ'na. Manabi èoladhi, Maia tampil cè' lèburre kalabân ngangghuy kebaya sareng sèttong sèt perhiasan Blue Sapphire sè ngico' perhatian publik. È bâkto akaḍ nèka Al Ghazali èbhârengngè langsung sareng orèng towa ḍuwâ'na, Ahmad Dhani sareng Maia Estianty. Maia Estianty anggun ngaghuy kebaya semi moḍèrn kalabân sanggul khas Jhâbâ. Maia ta' bisa ḍâteng è acara ngunḍu manto sè èpabâḍâ sareng pihak Ahmad Dhani è tangghâl 19 Junè 2025 karana pareppa'an abherengngè rakana, Irwan Musry, ajhâlânè urusân kalakoan è Èropa.

## Sombher
Dewi Motik

Dr. Hj. Cri Puspa Dewi Motik, M.A., M.Si. panèka pangusaha bâbinè' sè masyhur è Indonesia. Salèrana aktif dâlem pan-bârâmpan kagiadhân usaha, pendidikan bân kamasyarakadhân. Salaènna mènangka pangusaha, Motik jhughân èkennal mènangka pangarang, ghuru, dosèn, tor motivator.

Motik panèka sosio-entrepreneur sè aktif abangun koperasi bân usaha mikro, kènè', bân seddhâng dâ' ka ra'yat kènè'. Salèrana kasohor sebbhâb kontribusina mènangka pamaddhek bân Katua Umum *Ikatan Wanita Pengusaha Indonesia (IWAPI)* bân Katua Umum *Kongres Wanita Indonesia (Kowani) periode 2009-2014.*

## Kaodi'ân awwâl
Motik lahèr è Jakarta tangghâl 10 Mei 1949. Salèrana panèka ana' katello' dâri sapolo satarètanan. Eppa'na, Basyaruddin Rahman Motik panèka pangusaha dâri Palembang. Maskè jârèya, salèrana èdidi' sareng eppa'na ghâbây mandiri sejjhâk kènè'. È omor 14 taon salèrana ampon bisa nyarè pessè dhibi' kalabân amain sulap è jhâlân Cikini, Menteng, Jakarta Pusat. Salèrana serrèng ajhuwâl brownies ghâbâyân dhibi'. Sejjhâk ghâpanèka, katerampilan wirausahana jân atambâ.

Robâna sè raddhin, pas madhâddhi abâ'na mennang Harapan None Jakarta taon 1968 bân mènangka  Ratu Jakarta Fair. È taon 1974 èyangka' mènangka Top Model of the Year. Tello taon saellana, taon 1977 èpèlè mènangka Wanita Karier Ideal bân taon 1981 è pèlè mènangka Wanita Berbusana Terbaik, taon 1989 èpèlè mènangka Wanita Excecutive Berbusana Terbaik. Lambâ' Motik lakar aktif è dhunnya hiburan mènangka model, tapè hal ghâpanèka èdhina'aghi saellana fokus dâ' pendidikan.

Motik panèka lulusan Sarjana Pendidikan IKIP Jakarta bân Sarjana Seni Rupa è Universitas Florida, Miami, Amerika Serikat. Pendidikan pascasarjana èpamarè è Bidang Pengkajian Ketahanan Nasional (PKN), Universitas Indonesia. Program doktoral èpamarè è Universitas Negeri Jakarta è bidang Pendidikan Kependudukan bân Lingkungan Odi'.

Saellana mamarè studi è Amerika Serikat, Dewi narrossaghi usahana rèng seppona è bidang ekspor-impor, bân jhughân pan-bârâmpan macem usaha laènna. Usaha garmen sè èpimpin andi' 3.500 karyawan.

## Kaodi'ân Pribadi
Motik akabin kalabân Pramono Soekasno è taon 1975.[7] Dâri pakabinanna, kaduwâna andi' duwâ' ana', panèka nyamana Moza Pramita Pramono bân Adimaz Prarezeki Pramono.

## Sombher-sombher
Hiu Bhântèng

**Hiu Bhântèng** (*Carcharhinus leucas*) aropa'aghi sala sèttong jennis hiu sè tamaso' ḍâlem kalowarga *Carcharhinidae*. Spèsiès panèka èkennal kalabân nyama *bull shark*. Spèsiès hiu bhântèng anḍi' nyama lokal è Inḍonèsia, è antarana panèka hiu buas (hiu bhengngis), cucut bekeman (Jhâbâ), bân hiu bujit (Kalimantan).

## Taksonomi
Nyama ilmiah hiu bhântèng panèka *Carcharhinus leucas*. Panyama'an panèka èteptepaghi sareng Muller bân Henle è taon 1839.

## Katerrangan
Hiu bhântèng tamaso' sala sèttong spèsiès hiu kalabân bhâdhân sè okoranna rajâ. Bhâdhânna hiu bhântèng abâssenna lempo bân ḍemmu'. Nalèkana èlahèrraghi, hiu bhântèng lanjhângnga panèka ra-kèra 55 cm. Kaḍibâsa'anna hiu bhântèng panèka bisa èyabâs ḍâri okoran lanjhângnga bhâdhânna. Saccara umum, lanjhângnga bhâdhânna hiu bhântèng sè tamaso' ḍibâsa ra-kèra antarana 200 kantos 220 cm. Hiu bhântèng sè lakè', kaḍibâsa'anna nalèkana lanjhângnga bhâdhânna nyapa' 197 kantos 226 cm. Seddheng hiu bhântèng sè binè' nyapa' kaḍibâsa'an manabi lanjhângnga ra-kèra 180 kantos 230 cm. Hiu bhântèng kalabân lanjhângnga bhâdhânna ra-kèra 340 cm bisa ètemmo è Atlantik Ḍâjâ.

Tengngana hiu bhântèng abârna bu-abu, bâgiyân tabu' abârna pocet. Tèngghina klèpatt sè è tengngana sè kapèng sèttong bisa nyapa' 3 kalè lebbi tèngghi ètèmbhâng klèpat tengngana sè kapèng ḍuwâ'. Lanjhângnga bhâdhânna hiu bhântèng ra-kèra 60-400 cm. Muncongnga hiu bhântèng abhângon bunter lèbâr bân cè' panḍâ'ân. Jarak antarana konco'on muncong bân colo' lebbi panḍâ' èbhândhing jarak antarana lobângnga èlong.

## Kabiasa'an

### Pamangsa'an
Hiu bhântèng amanpa'ataghi kamampowan bâu ka'angghuy nemmu mangsana. Hiu bhântèng tamaso' pamangsa sè bhengngis karana lèbur ka bâuna ḍârâ. Mangsa otama hiu bhântèng panèka jhuko' sè okoranna rajâ bân mamalia tasè. Pan-bârâmpan jennis mangsana panèka parè, pennyu, singa tasè', lumba-lumba, bân hiu ḍâri spèsiès laèn. Salaèn ghânèka, hiu bhântèng aropa'aghi sala sèttong spèsiès hiu sè bisa nyerrang manossa ta' kalabân sabbhâb tatanto. Kasus panyerrangan hiu bhântèng ḍâ' manossa aropa'aghi sè palèng bânnya' èbhândhing kalabân spèsiès hiu sè laèn.

## Sombher
Al Ghazali (palakon)

Ahmad **Al Ghzali** Köhler (lahèr 1 Sèptèmber 1997) èngghi panèka palakon, penyanyè, moḍèl, disjoki, sareng politikus ḍâri bhângsa Inḍonèsia. 

## Kaoḍi'ân awwâlna
Al tamaso' pottra lu-ghâlluna ḍâri tello' satarètanan, ḍâri pasangan musisi sareng penyanyè Inḍonèsia, Ahmad Dhani sareng Maia Estianty. Al ngaghungè ḍuwâ' alè', El Rumi sareng Dul Jaelani.

Lahèr ḍâri pasangan musisi sareng penyanyè, Al ampon onèng dunia musik sajjhek ghi' kènè'. Salèrana molaè amaèn samacâmma pakakas musik sajjhek asokal SD.

## Karèr
Al amolaè karèrna kalabân abintangè viḍèo klip ḍâri grup musik kaghungna ramana, èngghi panèka The Rock, sè ajuḍul "Munajat Cinta" sareng (Sampèan-sampèan sowarghâna kaulâ". Kaḍuwâna èpakalowar è taon 2007.

Asareng kaḍuwâ' alè'èn, Al abentu' grup musik Lucky Lakè' è taon 2009. Grup sè bâḍâ è bâbâna asuhan ramana panèka awwâlna coma bâḍâ tello' orèng agghuta, namong pas atambâ ḍuwâ' orèng polè. È awwâl bâḍâna grup panèka, Al asareng Lucky Lakè' suksès kalonta lèbât singgel lu-ghâlluna "Superman". Singgel panèka maso' ka album lu-ghâlluna sadhâjâna, New Beginning 09.

## Sombher
Gadis Arivia

**Dr. Dra. Gadis Arivia Effendi, MA** (lahèr 8 September 1964) panèka aktivis gerraghân bâbinè', Doktor filsafat Universitas Indonesia, bân sè maddhek Yayasan Jurnal Perempuan.

Gadis Arivia molaè èkennal sejjhâk kadhâddhiyân Gadis ètangkep bâkto demonstrasi asareng polowan bu'-embu' laènna sè akompol dâlem Suara Ibu Peduli, nyowara'aghi mas'alah susu bhâji' sè langka è bundaran Hotel Indonesia Jakarta, Februari 1998. Bâkto ghâpanèka, Gadis asareng duwâ' bâbinè' laènna Wilasih Noviana bân Karlina Leksono ètangkep polisi.

Pangaterrona Gadis dâ' studi feminisme ampon bâdâ sejjhâk kuliyah filsafat. Bâkto panèka, è Indonesia, feminisme ghi' dhâddhi tèori otabâ wacana sè èyangghep anyar.

Sala sèttong pamèkkèr feminisme sè èkalèburi salèrana panèka Barbara Smith. Barbara dâlem bukuna *All the Women are White, All the Blacks are Men, But Some of Us are Brave*, sè asombher dâri pidatona taon 1979 nyebbhut feminisme panèka tèori bân praktik politik sè ajuwang abèbasaghi sakabbhina bâbinè'. È dâlem naghârâ, salèrana lèbur ka dosènna, panèka Toeti Herati Nurhadi sè ampon bânnya' manginjhem buku-buku feminisme dâ' ka Gadis.

Samangkèn, salaènna alako mènangka ghuru teptep studi feminisme bân filsafat kontemporer è Universitas Indonesia, Gadis ngabadiaghi abâ'na mènangka Direktur Yayasan Jurnal Perempuan (YJP). Gadis jhughân nolès wacana-wacana feminisme è pan-bârâmpan media, jurnal, bân buletin è dâlem bân lowar naghârâ.

È taon 2006, Gadis lako nolès bân dhâddhi *speaker* kontroversi Rancangan Undang-Undang Antipornografi bân Pornoaksi.

## Kaodi'ân
È bâkto ghik kènè' kantos dhibâsa, Gadis ampon alân-jhâlân dâri sèttong naghârâ ka naghârâ laènna, noro'è eppa'na Arif Effendi, adârâ Melayu Deli, sè alako è British Council, panèka lembaga kabudhâjâ'ân karaton Inggris. Tor bakat aktivis èwârissi dâri èbhuna Atikah, adârâ camporan Aceh bân Minang, kalahèran Pematang Siantar, sè è bâkto ngodâna aktif mènangka aktivis 'Aisyiyah, organisasi bâbinè' Muhammadiyah. Sala sèttong kaka' lakè'na Gadis, panèka Arizal Effendi, andi' karir mènangka diplomat bân toman dhâddhi Duta Besar RI è PBB bân è Perancis.

Taon 1996, Gadis asareng Toeti Heraty Noerhadi bân Asikin Arif maddhek lembaga sè ènyamaè Yayasan Jurnal Perempuan. Inisiatif kaangghuy nerbitaghi jurnal feminisme anyama *Jurnal Perempuan* ka'dinto lebbi andi' tojjhuwân dâlem alengkabbhi bahan kuliyah paradigma feminisme è fakultas Sastra Universitas Indonesia. Dâlem parkembhângânna, nyatana jurnal kasebbhut cokop bânnya' è kalèburri sè mellèh è koperasi mahasiswa UI bân è toko buku.

## Pendidikan

* SD è British Embassy School Budapest
* SMP Tebet, Jakarta
* Mc. Lean High School Virginia Amerika
* Program Diploma III Sastra Prancis Universitas Indonesia
* Studi filsafat è Universitas Indonesia
* École Haute Études Scientifique Sociale, Prancis
* Doktor filsafat Universitas Indonesia kalabân disertasi *Dekonstruksi Filsafat Barat, Menuju Filsafat Berperspektif Feminis*

## Sombher-sombher
Syifa Hadju

Syifa Safira Nuraisah (lahèr 13 Julè 2000), lebbi èkennal kalabân **Syifa Hadju** èngghi panèka palakon sareng penyanyè Inḍonèsia. Salèrana molaè èkennal karana perranna è ḍâlem sèrial Mermaid in Love.

## Kaoḍi'ân awwâlna
Syifa lahèr è tangghâl 13 Julè 2000 è Jakarta, Inḍonèsia. Salèrana tamaso' ana' lu-ghâlluna ḍâri tello' satarètanan ḍâri pasangan Andre Ariyantho sarebf Shendy Hadju  syifa ngaghungè ḍuwâ' alè' binè', èngghi panèka Sherina sareng Manda.

## Karèr
Syifa ngawwâlè karèrna mènangka dhâddhi aktris è taon 2014. Salèrana amaèn ḍâlem sèrial Bintang è Langngè'. È taon sè sami, salèrana aperran polè è ḍâlem Catatan Atè Sorang Binè tor Aisyah Lutri the Series: Jilnan in Love. Salèn ka'rowa, salèrana noro' amaèn è ḍâlem pan-saponapan juḍul filem tèlèvisi. Syifa amolaè amaèn è dunia filem layar lèbâr è taon 2016 lèbât film Beauty and the Best.

Karèrra sajen ongghâ nalèkana salèrana amaèn è ḍâlem sèrial Mermaid in Love, sè alanjut sampè' èpisoḍ sè nomer ḍuwâ' kalabân juḍul Mermaid in Love 2 Dhunnya. È taon 2019, Syifa ngaollè kasempadhân kaangghuy dhâddhi pemerran otama ḍâlem filem The Way I Love You. Salèrana jhughân noro' aperran è ḍâlem filem arahan Riri Riza sè ajuḍul Bèbas. Salèrana jhughân ajhâlânè prosès pamèlèan pemerran sabânynya' empa' kalè, sampè' ngaollè perran Mia è ḍâlem filem kasebbhut. Pas, Syifa amaèn è ḍâlem sala sèttong film Danur, èngghi panèka Danur 3: Sunyaruri kalabân aperran dhâddhi Raina.

Salaèn akarèr dhâddhi aktris, Syifa jhughân èntar ka dunia tarik sowara. Salèrana lu-ghâlluna anyanyè è taon 2016 kalabân ngèbâ laghu sè ajuḍul "Aladin & Pottrè Yasmin" kaangghuy laghu è sinètron Aladin & Pottrè Yasmin. Singgel lu-ghâlluna kalabân juḍul "Jhâ' Sampè' Aobâ" èpakalowar è taon 2018. Laghu kasebbhut ècèptaaghè sareng Melly Goeslow. Melly dhâddhi orèng sè lu-ghâllu ngajhek Syifa kaangghuy nyoba' anyanyè.

## Sombher
Shinta Kamdani

Shinta Widjaja Kamdani lahèr taon 1967  panèka sè andi' bân Chief Executive Officer (CEO) Sintesa Group. È bâkto mimpin, Sintesa Group andi' sinergi ka dâlem 4 pèlar usaha è bidang manufaktur, energi, industri bân produk konsumen. Grup ka'dinto andi' 16 ana' perusahaan sè nyebbar ka pan-bârâmpan daèrah Indonesia.

Salaènna mènangka pangusaha, Shinta ajabat mènangka Katua Umum Asosiasi Pangusaha Indonesia (APINDO) bân Koordinator Bekkèl Katua Umum III Kamar Dhâghâng bân Industri Indonesia (KADIN Indonesia). Salaènna ghâpanèka, Shinta jhughân aktif dâlem bânnya' organisasi lingkungan bân sosial, èantarana mènangka Pamaddhek Dèwan Bisnis Indonesia ghâbây Pembangunan Berkelanjutan (IBCSD), Pamaddhek Angel Investment Network Indonesia (ANGIN), Pamaddhek Koalisi Bisnis Indonesia ghâbây Pemberdayaan Bâbinè' (IBCWE), tor angghuta dèwan Panasihat Bisnis APEC (ABAC) Indonesia.

Shinta dhâddhi sèttong dâri 30 pamimpin perusahaan global sè èyangka' dhâddhi Sekjen PBB ghâbây akompol dâlem aliansi Investor Global ghâbây Pembangunan Berkelanjutan (GISD Alliance). È taon 2022, Shinta èpèlè dhâddhi Katua B20 Indonesia, kalompo' engagement dâri forum G20.

## Kaodi'ân pribadi bân pendidikan
Shinta Widjaja Kamdani lahèr è Jakarta, è taon 1967. Salèrana panèka ana' partama dâri duwâ' satarètanan, rèng seppona panèka Johnny Widjaja bân Martina Widjaja. Shinta andi' empa' ana' hasèl dâri pakabinanna sareng Irwan Kamdani.

Shinta Widjaja ajhâlâni pendidikan è Barnard College of Columbia University New York è taon 1989 bân Harvard Business School Executive Education, Boston, Massachusetts, USA è taon 2002.

## Karir
Sabelluna alanjutaghi usahana rèng seppona, Shinta amolaè karirra mènangka *trainee intern* è Revlon bân *Price Waterhouse* sambi alanjut pendidikan è AS. Saellana lulus, salèrana agabung dâlem bisnis kalowarghâ, asli mènangka profesional bân amolaè karirra dâri bâbâ. Taon 1989 Shinta alako è perusahaan eppa'na, PT. Tigaraksa Satria bân andi' jabadhân è bâgiyân *Promotion* and *Marketing.*

È taon kasebbhut, kalompo' perusahaan ka'dinto amolaè usaha anyar è bidang *direct sales* bân *multilevel marketing*. Produk sè èjhuwâl partama kalèna panèka kosmetik. Shinta dhâddhi staf biyasah bân ngalèlèng sabbhân minggu ka bânnya' daèrah è Indonesia.

Saellana ajhâlâni karjâ lapangan è ana' perusahaan kosmetik andi'na kalowarghâ, Shinta molaè ajhâlâni karir sè lebbi tèngghi taon 1993. Shinta jhughân ngalèbâddhi bânnya' tahap promosi saèngghâ ajabat jabadhân senior. Saellana alako ra-kèra lèma taon, taon 1998 pas Shinta maso' lebbi dâlem ka manajemen bân ajabat dhâddhi Managing Director bân è taon 2014 resmi ajabat mènangka CEO.

## Sombher-sombher
Rengngè'

**Rengngè**' panèka kèbân golonganna *serangga* sè tamaso' ḍâlem ordo Diptera (lala'), bân maso' ḍâlem kalowarga *Culicidae*; genos sè bâḍâ ḍâlem kalompo' panèka cakopanna *Anopheles, Culex, Psorophora, Ochlerotatus, Aedes, Sabethes, Wyeomyia, Culiseta, dan Haemagoggus* ka'angghuy jumla kasakabbhina ra-kèra 35 naghârâ sè arèngkes 2700 *spèsiès*. Rengngè' anḍi' ḍuwâ' lèmbâng asèssè', bhâdhânna tèpès, bân ennem soko lanjhâng; *antarspèsiès* dhâ-bhidhâ tapè malarat sè lebbi ḍâri 15 mm. Ḍâlem bhâsa Latin, rengngè' panèka èkennal mènangka "*Maya*", asalla ḍâri oca' ḍâlem bhâsa Spanyol otabâ bhâsa Portugis sè artèna *lala' kènè*. Pangghuna'an oca' *mosquito* asalla sajjhâk taon 1583. È Britania Raya, rengngè' jhughân èkennal mènangka *gnats*.

È rengngè' binè', bâgiyân colo'on abhângon *probosis* lanjhâng ka'angghuy nembhus kolè'èn ''mamalia'' (otabâ ḍâlem sabâgiyân kasus mano' otabâ *[[Rèptil|reptilia]]* bân *[[amfibi]]*) ka'angghuy ngèsep ḍârâ. Rengngè' binè' parlo protèin ka'angghuy mabhângon tellorra bân karana diet rengngè' kadhâddhiyân ḍâri maddhu bân jus buwâ, sè ta' nganḍung protèin, kabânnya'an rengngè' binè' parlo ngèsep ḍârâ ka'angghuy ollè protèin sè èkaparlo. Bhidhâ bân rengngè' binè', rengngè' lakè' bâgiyân colo'on sè ta' sasoay ka'angghuy ngèsep ḍârâ. 

## Panyakèt
Sabâgiyân rengngè' bisa nyebbhâr panyakèt *protozoa* akadhi *[[malaria]]*, panyakèt filaria, akadhi *kaki gajah*, bân panyakèt ghibâ'ân virus akadhi demam konèng, *demam berdarah*, encephalitis, bân virus *Nil Barat*. Virus *Nil Barat* èsebbhâr saccara ta' ètengnget ka Amèrika Sèrikat è taon 1999 bân taon 2003 sajân nyebbhâr ka sakabbhina naghârâ bâgiyân è Amèrika. Berrâ'ân rengngè' panèka coma 2 kantos 2,5 mg. Rengngè' bisa ngabbher antarana 1,5 kantos 2,5 km/jhâm. 

## Tamennan panangkal rengngè'
Bâḍâ pan-bârâmpan tamennan sè bisa nangkal rengngè', èngghi panèka:

# Karana bâuna kembhâng bân ḍâunna
#* Marigold
#* Ageratum
#* Geranium
#* Bhâbâng potè
#* Lavender
# Sarèna èkosottaghi ka bhâdhân
#* Rosemary
#* Catnip
#* Citronella/Minnya' Serrè
#* Tansy
#* Kemangi

## Sombher
Veronica Colondam

Veronica Colondam, M.Sc. (lahèr 12 Februari 1972) panèka wirausahawan sosial bân  filantropis dâri  Indonesia. Salèrana samangkèn aktif dhâddhi pangarang, motivator, bân Katua organisasi sosial è Indonesia.

## Kaodi'ân
Sejjhâk 13 Agustus 1999, Veronica Colondam agagas bân aktif kagiadhân è dhunnya sosial tor filantropis è Indonesia lèbât  Yayasan Cinta Anak Bangsa (YCAB).

Veronica Colondam panèka toman narèma pangarghâ'ân palèng ngodâ dâri  PBB UN-Vienna Civil Society Award pada 2001, tor èyangghep mènangka sala sèttong United Nations Solution Maker, è kantor PBB è New York èakhèr taon  2017.

Kaodi'ân awwâl  Veronica bânnya' èbahas è  buku Journey To Impact. Bâgiyân Bab partama sè nyarèta'aghi rèng seppona  Veronica sè panèka palèng  emosional, sè pas Veronica ta' bisa alanjut kuliyah saèngghâ aberri' dampa' dâ' ka abâ'ân saterrossa. 

Veronica narèma  double degree ghâbây  komunikasi bân hubungan masyarakat (American University, 2001) bân MSc. dâlem bidang èlmo sosial dâri Imperial College, Universitas London (2006). Alumni Pendidikan Khusus Kepemimpinan (Harvard Kennedy School, 2009; MIT, 2010; Yale, 2013), Kewirausahaan Sosial (INSEAD, 2010) & Investasi Berdampak (Said Business School - Oxford, 2012).[6]

Veronica akabin sareng pangusaha dâri  Indonesia Pieter Tanuri, bân andi' tello' ana' 

## Buku

* Raising Drug-Free Children (2007)
* 10 mitos dan 1 kebenaran tentang narkoba (2010)
* Journey to Impact (2018)
* Impact One, Impact Millions (2019)

## Penghargaan

## Sombher
Dita Indah Sari

Dita Indah Sari (lahèr tangghâl 30 Desember 1972) panèka politikus Indonesia dâri Partai Kebangkitan Bangsa (PKB). Samangkèn, salèrana ajabat mènangka Staf Khusus Menteri Tenaga Kerja Ida Fauziyah.

## Kaodi'ân Awwâl
Salèrana panèka ana' kaduwâ' dâri duwâ' satarètanan, rèng seppona panèka anyama Adjidar Ascha bân Magdalena Willy F Firnandus. Eppa'na panèka arantau ka Minang, sè asalla dâri Padang Panjang  sè toman dhâddhi angghuta DPRD Medan dâri Golongan Karya periode 1974–1978, tor èbhuna alako è perusahaan asing.

Pendidikan dhâsarra èmolaè dâri TK kantos SMP èpamarè è Medan. Alanjut dâ' Pendidikan saellana panèka èpamarè è SMU I PSKD (1988-1991), Jakarta. Dhunnya gerraghân molaè èkennal sejjhâk dhâddhi mahasiswi Fakultas Hokom Universitas Indonesia è taon 1991.

## Aktivisme
È taon 1992, salèrana noro' Forum Belajar Bebas, panèka kalompo' studi mahasiswa progresif sè abahas mas'alah dèmokrasi bân ka'adhilân sosial. Saellana dâri kalompo' studi, Dita pas dhâddhi  organisator buruh è daèrah Tangerang, Bogor, bân Pluit molaè taon 1993 kantos taon 1994 asareng ca-kancana laènna pas maddhek Partai Rakyat Demokratik.

Dâlem kongrès Pusat Perjuangan Buruh Indonesia (PPBI) sè partama è Semarang bulân Oktober taon 1994, Dita Sari èkaparcajâ dhâddhi Sekretaris Jenderal sè partama. PPBI panèka sèttong-sèttongnga organisasi buruh sè bâkto ghâpanèka ngalakonè demonstrasi ghâbây nuntut ongghâ gâji, kaodi'ân sè cocok (layak) ghâbây masyarakat buruh tor panoronan Soeharto. Kantos bulân Februari 1995, Dita pas è kaparcajâ dhâddhi Katua umum PPBI.

Dita Sari, pas ètangkep bâkto teppa'na mimpin aksi è Tandes, Sorbhâjâ bulân Juli 1996. Dâlem pangadhilân sè ta' adhil, Dita èokom bâllu' taon penjara asareng pan-bârâmpan ca-kancana sè laèn, tor sareng pamarènta'anna Soeharto PPBI èyangghep mènangka organisasi sè èlarang. Dita Sari toman ètahan è LP Wanita Malang bân LP Wanita Tangerang periode taon 1997-1998, Dita pas èbèbasaghi saellana ollè amnesti dâri Prèsidèn Habibie. Tor è taon 1999 Dita adèklarasi Front Nasional Parjuwangan Buruh Nasional Indonesia, sè aropa'aghi panyèttongan antarana PPBI sareng serikat-serikat buruh lokal akadhi PPBS Sorbhâjâ, bân SBI Bandung tor Dita èpèlè dhâddhi katuana.

Bulân September 2001, Dita ngaollè pangarghâ'ân Ramon Magsaysay Award. Februari 2002 Dita jhughân ollè Reebok Human Rights Award, tapè pas ètola' sareng Dita polana Reebok panèka sala sèttong perusahaan sapatu rajâ sè ta' apiha' dâ' ka kasejahteraan kalompo' buruh. Dâlem periode ka'dinto, Dita jhughân ècatet mènangka sala sèttong pamaddhek lembaga panelitian, panèka Lembaga Pembebasan Media bân Èlmo Sosial (LPMIS), tor Senjata Kartini panèka LSM sè agerra' è bidang bâbinè'.

## Sombher-sombher
Seppat

**Seppat** panèka nyama sagolongan jhuko' aèng tabâr sè tamaso' ka ḍâlem genus ***Trichopodus*** (Sabellumma èkennengngaghi ḍâlem genus *trichogaster*), angghuta kalowarga guramè (*Osphronemidae*). jhuko' panèka bisa ètemmoè è pangaèngan aèng tabâr Asia Tenggara.

Jhuko' panèka panèka ghi' anḍi' kaè'an kalabân jhuko' ḍâlem genus *Trichogaster* (sabellumma anyama *Colisa*). Angghuta spèsiès ḍâri ḍuwâ' genus sè kasebbhut anḍi' klèpat è tabu'en sè lanjhâng akadhi bula (èkennal mènangka *peraba* (paraghâ) è pardhâghângan akuarium) sè èghuna'aghi ka'angghuy arassa'aghi lingkungan. Namong, spèsiès *Trichopodus* anḍi' dhâsar klèpat è tengngana sè lebbi panḍâ', bân nalèkana ḍibâsa saccara seksual okoranna bhâkal lebbi rajâ, kalabân sè palèng rajâ panèka seppat siam (*T. pectoralis*) bisa nyapa' lanjhângnga lebbi ḍâri 20 cm.

È Inḍonèsia, jhuko' panèka lebbi èkennal mènangka *ikan konsumsi,* maskè pan-bârâmpan jennissa èjhuwâl mènangka jhuko' èyas. Seppat rawa (*T. trichopterus*) kalabân pan-bârâmpan macem akuariumma, bâng-sèbângnga èkennal kalabân nyama dhâghâng sè dhâ-bhidhâ, amè' aropa'aghi jhuko' *osphronemidae* akuarium sè palèng umum. Sala sèttong spèsièssa yâkni seppat siam, panèka sala sèttong ḍâri lèma' jhuko' aèng tabâr budidaya palèng bhâghus è Thailand.

## Ètimologi
Nyama *Trichopodus* panèka dâri oca' bhâsa Yunani Kona θρίξ (*thríx*, sè artèna "obu'") bân πούς (*poús*, artèna "soko").

## Kaghuna'an
Jhuko' seppat anḍi' nèlai èkonomi sè tèngghi, otamana mènangka sombher protèin è ḍaèra dhisa'an. Salaèn èjhuwâl ḍâlem kabâḍâ'ân seggher è pasar, jhuko' seppat kenceng èpadhâddhi ko' kerrèng, bekasam bân èn-laènna, saèngghâ bisa èkèrèm ka kennengngan laèn.

Pan-bârâmpan ḍaèra sè bânnya' ngasèllaghi jhuko' seppat ola'an è antarana panèka Jambi, otamana ḍâri Kumpeh bân Kumpeh Ulu, Somatra Lao', bân Kalimantan Lao'.

Karana kaghuna'an ghânèka, seppat otamana ḍâri jennis *T. pectoralis* dan *T. trichopterus*, bânnya' èkennalaghi ka man-ḍimman mènangka jhuko' konsumsi. 

## Sombher
Somaya Faruqi

Somaya Faruqi (lahèr taon 2002) panèka sèttong morèd bini' sè asalla dhâri Afganistan. Panjhânnângèpon menangka kaptèn tim robotika pottrè Afganistan sè segghut èsebbhut "*the Afghan Dreamers*". Nyamana maso' dâ' dâftar *100 Women (BBC) 2020* bân èsebbhut bi' UNICEF è taon 2020. Profilna kèya èpamaso' dâlem kampanye kasejjhighâ'ân ghenerasi bi' UN Women è taon 2021. Nalèkana masa pandemi Covid-19 è taon 2020, panjhânnângèpon sareng timma noro' dâlem aghâbây *prototipe ventilator* sè biayana moḍâ kaangghuy nolongè parabâdhân pasièn virus korona è naghârâna. Sâmarèna kottâ Kabul apinda ḍâ' tanangnga pasokan Taliban è tengngana bulân Agustus 2021, panjhânnângèpon bân sabâgiyân angghuta timma motossaghi kaangghuy buru ka lowar naghârâ. Bâḍâ sè dâ' Qatar, Mèksiko, bân pan-berâmpan orèng laènna ghi' tetep enneng è Afganistan. Orèng-orèng jârowa sè è lowar naghârâ bhâkal nerossaghi sakolana è naghârâ sè anyar tor nyiapaghi dhibi' ka'angghuy noro' kompetisi robotika dhunnya.

## kaoḍiân Awwâl
Somaya lahèr dâri rama sè ghâḍhuwân osaha *reparasi* motor bân èbhu sè enneng è roma. Orèng-orèng jârowa sadhâjâna enneng è Herat, bâgiyân bârâ' Afganistan. Somaya ngako ollè dhibi' inspirasi ka'angghuy adhalâmi robotika nalèkana nengghu ramana alako. Èbhuna mènangka korban dâri kabhijaghân Taliban sè alarang orèng bini' asakola. Èbhuna Somaya adhingghâllaghi sakolana è omur 10 taon. Somaya sareng tim robotika pottrè Afganistan molaè dhâddhi peratèyan mèdia internasional nalèkana noro' kompetisi è dâlem Olimpiade Robotika Internasional è Amerika Serikat è taon 2017.

## Sombher