Malèla

**Malèla** otabâ **Bhâjhâ** iyâ arèya ghâbur ḍâri bessè bân karbon sè atodhuaghi bâtek mèkanis sè abeccè'an èghândhingaghi kalabân dhângka' bessè sè ghi' sokkla. Amarghâ malèla aghâḍhui modulus elastisitas, kaghâlian lessa, kakellaran ḍâ' potong sè tèngghi bân bhânḍhâna *bahan baku* sè moḍâ, malèla arobâaghi sala sèttong *bahan* sè palèng bâttra èasèlaghi è dhunnya. Malèla èpaghuna ḍâlem pajun (mènangka lonjhur bhâlungan beton), ḍâlem jâmbât, infrastruktur, alat, sampan, seppor, motor, sapèḍa, messèn, pèyadhân lèstrèk bungko, pèyadhân, dan sanjhâta.

Bessè samotana teddhi arkan otama ḍâlem malèla, anèng kan-arkan laèn èpaghuna kaangghuy ngasèlaghi prennek onḍhâg-onḍhâg mutu malèla sè ka'ḍimma nodhuaghi paobâân bâtek material, mekanik, bân mikrostruktur. Malèla serra' nayyèn, sandhina, ampona ngemmo' 18% kromium bân nodhuaghi paongghâân lar-kellarra ḍâ'ka korosi bân oksidasi (nayyèn) èghânḍhingaghi malèla karbon. È bâbâ cèccè'an atmosfer, malèla bâttrana aghâḍhui ḍuwâ' dhângka' kristalin: kubic abhellen bhâdhân bân kubik abhellen mowa, namun ru'-buru' ḍâ' sojhârâ tèrmal bân arkan ghâburân, mikrostrukturra kennèng ngemmo' fase (onḍhâg) terdistorsi martensit otabâ fase karbon sementit, sè bâng-saèbâng adhângka' tetragonal bân ortorombik. Ḍâlem parkara bessè ghâburân, pangowadhân otamana èerrènaghi bi' bâḍâna karbon ḍâlem engkap bessè otama sè nguḍâ' deformasi è bâbâ racengan mekanik. Ghâburân kèya kennèng ngasèlaghi fase soloran sè apengaronè bâtek mekanik. Ḍâlem bânnya' parkara, bâtek mekanik sè è*rekayasa* jârowa ècapo' kalabân ngorbanaghi keliatan bân lelanjhângan ḍâri kabâḍâân bessè sokkla, sè tongrot ru'-buru' èorokka karbon.

Malèla ella èasèlaghi ḍâlem tomang jennès *[[bloomery]]* kabit èbuân taon, bhlângka pangangghuyân jâ-rajâânna ḍâlem industri ghi' bhuru cènṭèl samarèna metode produksi sè lebbi manḍhi (èfisièn) ègheppok bâjâ abad ka-17, kalabân ècènṭèlla tomang tèngghi bân sèl-pa'asèlan malèla beḍḍhâ. Arèya èkabuntè' bi' proses Bessemer è Ènggris è bâjâ patengngaan abad ka-19, bân lajhu bi' tomang pangolbhâs tasarḍâ. Kalabân pagheppoghân proses Bessemer, pas ècènṭèl bâjâ sè anyar ḍâlem produksi massal malèla. Malèla dhâmmang aghântè'è bessè tèttè. Naghârâ-naghârâ Jèrman amenḍhâaghi produsen malèla sè otama neng è Èropa bajâ abad ka-19. Produksi malèla Amèrika tabhellen è Pittsburgh; Bethlehem, Pennsylvania; bân Cleveland kangsè pabhungkas abad ka-20. Bâjâ tèya rèya, produksi malèla dhunnya abhellen è Tiongkok, sè ngasèlaghi 54% ḍâri saghejjâk malèla è dhunnya bâjâ taon 2023.

Parèkrèk amajhuân ḍâlem prosès, marana paghâbâyân malèla kalabân oksigèn ḍhâsar (BOS), sabâgiyân rajâ maghântè metode sabellunna kalabân matongrot bhânḍhâ produksi amajhuân bân maongghâ kualitas produk bhungkas. Jâtèya, abâḍâân 1,6 miliar ton malèla èkasèlaghi bâng-saèbâng taonna. Malèla modern bâttrana èketaoè mètorot prennek ḍhâg-onḍhâg mutu sè èmagennaaghi bi' organisasi standar sè aclèḍiân. Industri malèla sè modèrn iyâ arèya sala sèttong industri manufaktur paleng rajâ è dhunnya, bhlângka sala sèttong sè palèng intensif ḍâlem hal paghunaan tanaghâ (ènèrgi) bân èmisi gas roma kaca, aghâbây dhurrun 8% ḍâri gejjâk èmisi global. Namun, baja juga sangat dapat digunakan kembali: ia adalah salah satu material yang paling banyak didaur ulang di dunia, dengan tingkat daur ulang global lebih dari 60%.

## Sombher