Charlie Chaplin

**Sir** **Charles Spencer Chaplin** KBE ( 16 April 1889 – Ḍèsèmber 1977 ) panèka palawak, sutradara, bân komposer fèlem ḍâri Ènggris sè kalonta è jhâman fèlem buwih. Salèrana dhâddhi ikon dhunnya lèbât peranna mènangka "Tramp" bân èangghep sala sèttong tokoh sè palèng penting è ḍâlem sajhârâ industri fèlem. Charlie ampon ajhâlânnaghi karir saabiddhâh lebbi ḍâri 75 taon molaè ghi' kènè' è jhâman Victoria kantos sataon sabellumma matè è taon 1977. Karirra ampon bânnyak sareng tangghebbhân bhâghus bân tak bhâghus.

Chaplin ajhâlânaghi masa na’-kana’an kalabân kalowarga mèskèn è Lonḍon. Eppa'an adhingghâllagi kalowargana, seddheng èbhuna dhâddhi tolang gherdhung (istilah bhâsa Inḍonèsia: tulang punggung) kalowarga. Kalowargana Chaplin ngadhebbhi masalah pèssè bân Chaplin èkèrèm ka bengko lalakon saabiddhâh ḍuwâ' kalè sabellumma aomor sanga' taon. È bâkto aomor 14 taon, èbhuna èrabât neng Roma Sakèk Jiwa karana ècapo’ psikosis perrèna malnutrisi bân sifilis. Chaplin molaè tampil è bâkto ghi' kènè' mènangka pamerran ḍâlem tur balai musik bân jhughân mènangka pamerran pangghung bân pelawak. È bâkto aomor 19 taon, Chaplin alako ka Fred Karno sè ngèbâ abâ'na ka Amerika Serikat. Èpon èrekrut sareng Keystone Studios kaangghuy alako è industri fèlem Amèrika Serikat è taon 1914. Saamponna ghânèka, èpon ngembangaghi karakter Tramp sè matarèk bânnya' penggemar. Karir sutradarana èmolaè bâkto alako è Essanay Studios, Mutual Film, bân First National Pictures. È taon 1918, èpon dhâddhi sala sèttong tokoh sè palèng kalonta è dhunnya.

È taon 1919, Chaplin dhâddhi sala sèttong pamaddhek perusahaan distributor, United Artists (UA), sè aberri' kendali ḍâ' fèlem-fèlemma. Fèlem lanjhâng lu-ghâlluna panèka *[[The Kid (film 1921)|The Kid]]* (1921), ètoro'è sareng *[[A Woman of Paris]]* (1923), *[[The Gold Rush]]* (1925), bân *[[The Circus (film 1928)|The Circus]]* (1928). È taon 1930-an, Chaplin ta' poron aobâ ḍâ' fèlem sè asowara, namong dhâddhi produser fèlem sè tak anḍi’ ḍialog panèka *[[City Lights (film 1931)|City Lights]]* (1931) bân *[[Modern Times (film)|Modern Times]]* (1936). Chaplin saterrossa sajân dhâddhi politis è ḍâlem fèlem-fèlemma. Fèlem sowara lughâlluna, *[[The Great Dictator]]* (1940), sè nyindir Adolf Hitler. Kontroversi Chaplin èmolaè è taon 1940-an, ètoro'è kalabân toronna kakalontaenna karana Chaplin èangghep anḍi' simpati kalabân komunis. Salaèn ghânèka, èpon terlibat ḍâlem skandal karana ghughâdhân sè èajuwaghi sareng orèng sè ngako ana'na, bân jhughân karana akabin sareng bâbinè' sè jhâu lebbi ngodâ. FBI molaè nyelidiki, sè nyebbhâbbaghi Chaplin tapaksa kalowar ḍâri Amèrika Serikat bân nettep è Swiss. Chaplin ta' amerranaghi tokoh "Tramp" polè è fèlem-fèlem ḍâ’buḍinah, akadhi è fèlem-fèlem *[[Monsieur Verdoux]]* (1947), *[[Limelight (film 1952)|Limelight]]* (1952), *[[A King in New York]]* (1957), bân *[[A Countess from Hong Kong]]* (1967).

Chaplin nolès, nyutradarai, aghâbây, mèccè’, abintangè, bân aghâbây musik ghâbây sabâgiyân bânnya' fèlemma karana èpon panèka orèng sè perfeksionis. Pessè sè èghâdhui jhughân amungkinnaghi èghunaaghi kaangghuy ngembangaghi bân aghâbây fèlem. Fèlem-fèlem panèka ètandhâi sareng con-locon kasar sè èkombinasiaghi sareng patos bân ètandhâi mènangka perjuangan Tramp alabân kasossa'an. Pan-bârâmpan fèlemma ngandung tema sosial-politik, bân jhughân unsur otobiografi. Salèrana narèma pangarghâân Kehormatan ḍâri Academy Award karana "pangarona sè taḍâk bâtessa ḍâlem adhâddhiyâghi fèlem mènangka bentuk seni abad samangken" è taon 1972. Èngghâ satèya, èpon pagghun dhâddhi tokoh sè èhormati è industri fèlem, bân fèlem-fèlemma *The Gold Rush*, *City Lights*, *Modern Times*, bân *The Great Dictator* ampon ali-bâli masok è ḍaftar fèlem-fèlem sè palèng bhâghus è salanjhânga bâkto.

## Carèta Oḍi’

### Taon-Taon awwâl (1889–1913)

#### Latar bân kasossa'an è bâkto ghi' kènè'

Charles Spencer Chaplin lahèr è tangghâl 16 April 1889 ḍâri Hannah Chaplin (nyama kalahèrannah: Hannah Harriet Pedlingham Hill (née Hill)) bân Charles Chaplin Sr, kaḍuwâna aropaaghi Romanichal (subkelompok orèng rom è Inggris). Chaplin ta' anḍi' dokumentasi resmi kalahèrannah, Maskè Chaplin yâkin jhâ' aba'na lahèr è East Street, Walworth, Lonḍon Lao’. Orèng towana akabin empa' taon sabellumma Chaplin lahèr è bâkto Charles Sr. dhâddhi wali hukum ana'na Hannah sè sabellunna, Sydney John Hill. Bâkto Chaplin lahèr, ḍuwâ' orèng towana alako mènangka penghibur è balai musik. Hannah sè aropaaghi ana’an tokang sapatu, anḍi' karir sè saghejjhâ' bân ta' èkennal kalabân nyama pangghung Lily Harley, seddheng Charles Sr., sè aropaaghi potrana tokang jâgâl panèka penyanyi sè kalonta. Maskè ta' perna acerai, orèng towana Chaplin apèsa è ra-kèra taon 1891. È taon 1892, Hannah ngalahèrraghi potrana sè katello', anyamah George Wheeler Dryden, sè aropaaghi ana’an panyanyi balai musik Leo Dryden. Ana'an èkèco’ bi' ramana è omor ennem bulân, bân ta' toman atemmo sareng kalowargana Chaplin saabiddhâh 30 taon.

Manorot David Robinson, panolès biografi resmi Chaplin, masa nak-kana’an Chaplin èèssè'è kalabân kamiskènan bân alako nyangsarah, hal kasebbhut, èsebbhut sareng Robinson "carèta orèng miskèn dhâddhi soghi sè palèng dramatis sè perna ècarètaaghi". Chaplin sareng èbhuna bân tarètanna Sydney nengneng è ḍistrik Lonḍon Kennington è bâkto ghi' awwâl-awwâl kaoḍi’ennah. Hannah ta' anḍi' sombher panghasèlan salaèn ajâgâ ana' bân aghâbây kalambhi ghâbây angghuta kongregasi gereja è wilajânah karana Chaplin Sr. ta' aberri’ panghasèlan. Karana kabâḍâ’ânn sè sajân nyangsarah, Chaplin èkèrèm ka bengko lalakon, Lambeth Workhouse è bâkto ghi' aomor pèttong taon kalabân kaka’an. Dewan kottah maasakolah Chaplin bân kaka’an è Central London District School, sè aropaaghi sakola'an fakèr miskèn, sè èkènga'è sareng Chaplin mènangka "kabâḍâ’ân sè cè' sossana". Chaplin bân kaka’an oḍi' polè abhâreng èbhuna 18 bulân, sabellumma Hannah tapaksa ngèrèm polè ana'an abâli ka bengko lalakon è bulân Juli 1898, èngghâ ahèrra èpaasakolah è Norwood, lembaga kaangghuy ngasuh na'-kana' dâri kalowarga miskèn.

Tangghâl 15 Sèptèmber 1898, Hannah èrabât è roma sakèk Jiwa Cane Hill è kottah Sussex saabiddhâh ḍuwâ’ bulân karana psikosis sè èlantarè infeksi sifilis bân malnutrisi. Bâkto Hannah èrabât, Chaplin bân tarètannah Sydney oḍi' sareng Charles Sr. sè oḍi' asareng pacarra sè anyama Louise bân ana'an sè aomor 4 taon. Louise ta' bhârânca ḍâ' Charlie bân Sydney. Charles Sr. panèka orèng sè tokang mabu' saèngghâna kaoḍi'ânna Chaplin bân Sydney kalabân salèrana sanget nyangsara saèngghâna ngaollè kunjungan ḍâri National Society for the Prevention of Cruelty to Children parkara kondisina. Ramana Chaplin matè ḍuwâ' taon saterrossa è tangghâl 9 Mei 1901 è omorra 38 taon karana sirosis atè bân sembab.

Bâkto ghi' è ḍâlem masa remisi, Hannah molat panyakètta è tangghâl 9 Mei 1903. Chaplin, sè aomor 14 taon è bâkto ghânèka, ngèbâ èbhuna ka roang perawatan bân èbhuna èrabât polè è roma sakèk Cane Hill. Pan-bârâmpan arè, Chaplin oḍi' kadhibi'ân è romanah sambi nyarèh kakanan bân ta' bisa tèdung nyaman sambi aḍântè’ Sydney, sè ampon agabung ka angkatan laut ḍuwâ' taon sabellumma bân alajâr kalabân kapal Kinfairns Castle sajjhâk tangghâl 24 Maret 1903, kaangghuy abâli ka romana. Hannah èrabât korang lebbi 8 bulân è roma sakèk Jiwa Cane Hill. Namong, è tangghâl 6 Maret 1905, panyakèttah Hannah molat bân ta' perna bârâs, Chaplin nolès "Tadâ’sè bisa èlakonè salaèn narèma nasib èbhuna sè nèser", Hannah pagghun èrabât kantos matè è tangghâl 28 Agustus 1928.

## Sombher

Bhângsa:Tokoh