Masjid Sultan Suriansyah Banjarmasin

Masjid Sultan Suriansyah sè èkennal jhughân Masjid Kuin panèka masjid bersejarah è Banjarmasin bân langkong towa è Kalimantan Lao'. Èpadhâddhi è jaman pamarènta'an Sultan Suriansyah (1526–1550), Rato Bânjar sè kapèng sèttong sè ngakok Islam.[1] Masjid Kuin panèka sala sèttong dâri tello' masjid sè palèng towa è Banjarmasin, èmolaè molaè jaman pamarèntahan Mufti Jamaluddin (Mufti Banjarmasin), sè laènna panèka Masjid Agung (pendahulu Masjid Jami Banjarmasin) bân Masjid Basirih.[2] Masjid panèka bâdâ è Jalan Kuin Utara, Disa Kuin Utara, è settong daerah sè èkennal kalabân nyama Banjar Lawas, kennengnganna ibukota pertama Kesultanan Banjar. Masjid panèka bâdâ è seddi'na kompleks makam Sultan Suriansyah bân è pèngghir kacerra Songay Kuin.

Masjid, sè èpadhâddhi è penggirra Songay Kuin, aghâdhui arsitektur tradisional Banjar, kalabân struktur panggung bân ata' bânnya' tingkatan. Mihrab (mihrab) bâdâ ata'na dhibi', èpèsah dâri geddhung otama.

Masjid kona
Lawang Agung
Jaman konana masjid ka’dinto bisa etemmo e dhalem 2 prasasti se etoles e area segi ballung se okoranna 50 cm x 50 cm, enggi ka’dinto e dhuwa’ labang Lawang Agung. È labang sè kangan bâdâ 5 baris prasasti Arab-Melayu sè èbâca:

Ba’da hijratun Nabi sallallahu’ alahihi wassalam sunnah 1159[3] e Taon Wawu ngaran Karajaan Sultan Tamjidillah e Negeri Banjar e tana edina’agi sareng Yang Mulia. Samentara, è labang kacer bâdâ 5 baris prasasti Arab-Melayu sè èbaca: Kiai Damang Astungkara established the Lawang Agung Mosque waqf in Nagri Banjar Darussalam on Isnain, the thith day of the month Sha'ban at that time (illegible)[4].

Dhuwa’ prasasti ka’dhinto nandha’agi ja’ e are Sennin, 10 Sya’ban 1159 Hijriyah (1744/45 M) pambangunan Lawang Agung (gerbang otama) ampon ejalannagi sareng Kiai Demang Astungkara e jaman pamarenta’an Sultan Sepuh Panembahan Badarul Alam otaba Sultan Tamjidullah I (1734-1795 M).

Mimbar Masjid

Mimbar Masjid Sultan Suriansyah.
Mimbar, sè èghâbây dâri kaju bessè, aghâdhui lengkungan mimbar kalabân kaligrafi sè èbâca:

Allah Muhammad Rasulullah

è sisi kangan attas bâdâ tolesan:

Legi Kronologi : Hijrah 1296[5], Selasa 17 Rajab

è sisi kacer bâdâ tolesan:

Allah subhanu wal hamdi al-Haj Muhammad Ali al-Najri

Ka’dhinto nandha’agi ja’ mimbar paneka epaddek e are Salasa Legi, tanggal 17 Rajab 1296 kalaban asma Haji Muhammad Ali al-Najri.

Filosofi Ruang

Pola spasial Masjid Sultan Suriansyah panèka adaptasi dâri arsitektur Masjid Agung Demak, sè èbhâkta kalabân dhâtângnga Islam ka wilayah kasebbhut sareng Khatib Dayan. Arsitektur Masjid Agung Demak dhibi' èpangaro sareng arsitektur Jhâbâ Kuno è jaman karaja'an Hindu. Pangaroh arsitektur panèka èbuktèaghi dâlem tello' aspek poko' arsitektur Jawa-Hindu sè ècangkop masjid: atap meru, ruang suci (cella), bân pilar-pilar guru sè èkelilingi cella. Meru panèka ata' sè khas dâri bhângon-bhângon sakral è Jhâbâ bân Bali. Atap sè èbâdâ'aghi bân lancip èlambangaghi vertikalitas bân orientasi ka attas kaangghuy kakowadhân. Bangunan sè èangghep palèng suci bân penting andi' tingkat atap sè palèng tèngghi bân palèng bânnya'. Atap meru èbuktèaghi è Masjid Sultan Suriansyah, sè aghâdhui atap bânnya' tingkat, sè dhâddhi geddhung sè palèng penting è wilayah panèka. Bentuk atap sè ghâghâng bân dominan aghâbây kesan jhâ' kennengngan è bâbâ panèka kennengngan suci, sè biasana èsebbhut cella. Pilar-pilar guru panèka pilar-pilar sè èkelilingi cella (ruang suci). Ruang cella sè èkelilingi pilar guru bâdâ è adâ'na ruang mihrab, sè artena sacara kosmologis cella lebbi parlo dâri mihrab.

Pamughârân

Arsitektur masjid è Indonesia nojjhuaghi karakter sè unik èbandhingaghi masjid è naghara-naghara Islam laènna, sè biasana cè' èpangaro gaya arsitektur Timur Tengah. Ka’dinto ta’ ekaolle e Indonesia. Kekhasannya kuat Indonesia, sering diartikan memiliki nuansa Jawa kuno. Atap sè ètumpang tindih, molaè dâri duwâ' kantos lema', contona, panèka sala sèttong dâri duwâ' gaya arsitektur sè umum è masjid è sabâbhân nusantara, dâri jaman kona kantos samangkèn.

Kabânnya'an masjid è jaman lamba' aghâdhui gaya atap sè tumpang tindih. Gaya arsitektur panèka èkabâ' èrintis sareng Masjid Demak, sè cè' èpangaro pangarona karaton. Menorot "Babad Tanah Jawi" (secara harfiah "Babad Tanah Jawi"), para pembangun eghiba maso' khusus dari Kerajaan Majapahit e baba bimbingan ban pengawasan Wali Songo (Sembilan Santo). Menorot carèta ka’ḍinto, kapala mabângun Majâpahit ka’ḍinto Raden Sepat, arsitek pertama masjid è bâkto ka’ḍinto. Ta’ sakeng manabi masjid-masjid samarena Demak epaddek adhasar rancangan-rancangan Raden Sepat, pengrajin Majapahit, daddi sanget kalonta tor samacem citra tombu e bakto gapaneka ja’ masjid se paleng towa e Polo Jhaba se dha’-adha’na badha e kottha Majapahit.

Maske pambangunan masjid è lowar Jhâbâ è jaman para rato aghâdhui pengrajin lokal, pangarona ata' sè tumpang tindih ta' bisa èhindari. Masjid Sultan Suriansyah (Sunan Batu Habang) e Kuin, Kottha Banjarmasin, contona, se aropa’agi masjid se paleng towa e Kalimantan tor epaddek ra-kera awal abad ke-16, ropana ngangguy pola se padha sareng Masjid Demak e Jhaba. Sanajjan kalakowan ka’dhinto elampa’agi sareng pangrajin dhari Disa Kuin dibi’, pangawasan paggun ejalannagi sareng Khatib Dayan, wakilla dhari Jhaba. Bân sè unik, ata'na jhughân tumpang tindih. Dhâddhi ta' kèngèng manabi masjid gaya ata' sè tumpang tindih ka'dinto akaton andi' pangaro Hindu, amarghâ Majapahit èdominasi agama Hindu, tor gaya ka'dinto ampon èterrossaghi kantos samangkèn. Sapaneka jugan manabi nengale geddhung-geddhung masjid e dhaera Banua Lima, se epaddek sareng Khatib Dayan tor ca-kancana, jugan noro’ pola “Atap tumpang tindih” se padha. Maske è bâkto pamarenta'an Presiden Suharto, masjid bânnya' tingkatan panèka èpaèla'aghi polè lèbât Yayasan Amal Muslim Pancasila, è dimma masjid Pancasila èpadhâddhi, dâri kottah-kottah provinsi toron ka kecamatan, ngangghuy sèttong gaya: atap tello' tingkatan. Masjid-masjid kubah, è sisi laèn, biasana èpadhâddhi sareng anggota masyarakat lèbât saleng kerrèng, kalabân bânnya' macem modifikasi.

E bakto renovasi emolae, Masjid Sultan Suriansyah aropa’agi struktur panggung kalaban ata’ tello’. Puncakna ètotop kalabân kubah aluminium. Atap mihrab (ceruk sholat) panèka piramida heksagonal sè èghâbây dâri bhâthèk. panèka rèlatif anyar. Ata’na ata’ tello’ jareya ekagabay keya dhari karang. Bhân-sabbhân ata'na mihrab, geddhung otama bâdâ è kondisi sè rosak, èhiasi kubah aluminium. Atap dâlem ètotop kalabân lang-palang triplek, jhughân è kondisi sè la rampa'. Bhân-sabbhân ata'na aula bân mihrab, ata'na koridor bân sambungan èghâbây dâri seng. panèka jhughân, ampon karat polana abit èghunaaghi. Asal-usul sè teppa' dâri konstruksi pondasi ghi' ta' èkataoè, polana ègali, sanajân bâdâ è penggirra songay, ta' ètemmoaghi sisa-sisa tumpukan. Dhari ka'dinto, èbâdâ'aghi dâri analisis arsitektur, pondasi sè èghunaaghi è bâkto konstruksi awal bisaos aropaaghi "kalang batang" (jenis pondasi sè aghunaaghi batang kaju sè ghâghâng bân panjhâghân kaangghuy èjangkar pilar-pilar.) Spekulasi otabâ dugaan panèka ta' èdukung sareng buktè è dâlem bhângon kaju sè ghi' èbâdâ'aghi, namong cè' bânnya'na kamungkinan jhâ' pondasi sè èghunaaghi ampon èbuwang bân èbuwang kalabân tana sè èbâdâ'aghi. Analisis laèn nojjhuaghi kamungkinan ghâbây aghâdhui pondasi sè èghâbây dâri tumpukan kaju kapur. Arèya polana bhângon-bhângon kona è Kalimantan Lao' umumna aghuna'aghi bahan-bahan sè akadhi panèka. Namong, sè jellas ghi' èbâdâ'aghi dâri pondasi masjid panèka pondasi kacapuri sèderhana sè èghâbây kalabân tongkat bessè biasa, bân bâdâ è kondisi sè cè' rosakna. Pilar otama (pilar guru) bân mihrab (mihrab) ghi' anyar, èpadhâddhi dâri tumpukan galam sè èlengkapi batang beton bertulang, sè noddhuaghi jhâ' teknologi modern kamungkinan èghunaaghi è renovasi sabellunna.

Tonggak ghuru ghâpanèka èbâgi dâddhi bâllu' è bâbâna bân lebarra ra-kèra 30 cm. Èngghi panèka rosak, khusussa è pangkalan. Namong, masyarakat lokal katon nyalamettaghi kalabân notobi bâgiyân sè rosak kalabân beton bertulang. Pilar otama se laen jugan ekagabay dhari kaju besse se epondhut persegi pa’-empa’. Lebarra acem-macem dâri 8 cm x 8 cm kantos 15 cm x 15 cm, bân jhughân rosak parah. Lorong ghâpanèka aghâdhui tonggak beton bertulang, sè bâdâ è kondisi sè rèlatif beccè'. Sapaneka jugan lantaina geddhung se raja ekagabay dhari papan kaju besse, badha se ampon bucco’ jugan. Sabatara, lorong bân teras èpasang ubin. Geddhung geddhung panèka kabânnya'an dâri bata, è bâkto mihrab sè rèlatif anyar ngangghuy papan kaju bessè sè ètotop semen bân ubin keramik. Dhung-geddhung bagiyan attassa ekagabay dhari papan kaju besse. Labang sè bâdâ èghâbây dâri kaca, sabâgiyân bânnya' sè rosak. Labang asli sè ghi' bâdâ namong sèttong pasang, bân bâdâ è kondisi sè rèlatif beccè'. Daun labang jhughân èhias kalabân ukiran kaligrafi Bhâsa Arab Melayu sè ènyata'aghi artèna "Saellana Hijrah Nabi Sallallahu Alaihi Wasallam è taon 1141 Hijriyah, waqf dâri jaman Sultan Tamdjidillah, Kerajaan Batin Banjar".

## Referensi

# Zein, Abdul Baqir (1999). *Masjid-masjid bersejarah di Indonesia*
# *Sejarah dan dialog peradaban: persembahan 70 tahun Prof. Dr. Taufik Abdullah*. Lembaga Ilmu Pengetahuan Indonesia. 2005
# 1744/1745 Masehi
# Perhitungan kalender Aboge, dalam kurun waktu delapan tahun atau satu windu dengan urutan terdiri tahun Alif (1153), Ha (1154), Jim awal (1155), Za (1156), Dal (1157), Ba (1158), Wawu (1159), dan Jim akhir (1160)
# 1880/1881 Masehi
# "WISATA RELIGIUS MASJID BERSEJARAH SULTAN SURIANSYAH ( MASJID TERTUA DI KOTA BANJARMASIN – Yayasan"