open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ຄະລາວາດນິຍົມ

**ຄະລາວາດນິຍົມ** (, ) ແມ່ນ ແນວປັດຊະຍາອັນວ່າສະຖາບັນການປົກຄອງຫຼືສະຖາບັນການເມືອງ ຫຼື ສະຖາບັນໃນຮູບອື່ນຄວນຈະດຳເນີນການປົກຄອງເຊິ່ງເປັນອິສະລະຈາກການອຳນາດການຄວບຄຸມຂອງສະຖາບັນສາສະໜາ ແລະຫຼືຄວາມເຊື່ອທາງສາສະໜາ. 

ໃນມູມນຶ່ງສະຖາບັນທີ່ດຳເນີນນະໂຍບາຍ “ຄະລາວາດນິຍົມ” ກໍຈະເປັນສະຖາບັນເຊິ່ງຖືນະໂຍບາຍຂອງຄວາມເປັນກາງໃນທາງດ້ານຄວາມເຊື່ອທາງສາສະໜາຂອງປະຊາຊົນແລະ/ຫຼືຜູ້ຢູ່ໃນການປົກຄອງ ຜູ້ຈະດຳເນີນການປົກຄອງອັນເປັນອິສະລະຈາກກົດແລະຄຳສອນ ຫຼື ຄວາມເຊື່ອທາງສາສະໜາ, ເຊິ່ງຈະບໍ່ໃຊ້ອຳນາດຕາມຫຼັກຄວາມເຊື່ອທາງສາສະໜາໃນການບັງຄັບປະຊາຊົນ ແລະ ເຊິ່ງບໍ່ມີການມອບອະພິສິດພິເສດຫຼືໃຫ້ການຊ່ອຍເຫຼືອແກ່ສະຖາບັນສາສະໜາ ຫຼືໃນອີກມູມນຶ່ງ “ຄະລາວາດນິຍົມ” ໝາຍເຖິງມູມມອງເຊິ່ງກ່ຽວກັບກິຈະກຳແລະການຕັດສິນໃຈຂອງມະນຸດ ໂດຍສະເພາະແມ່ນກິຈະກຳແລະການຕັດສິນໃຈທາງການເມືອງ ວ່າຄວນຕັ້ງຢູ່ເທິງພື້ນຖານຂອງຂໍເທັດຈິງໂດຍປາສະຈາກອະຄະຕິຈາກອິດທິພົນທາງສາສະໜາ.

ໝວດ:ສາສະໜາແລະການເມືອງ 
ໝວດ:ປັດຊະຍາການເມືອງ 
ໝວດ:ສາສະໜາແລະສັງຄົມ
ປະຊາທິປະໄຕແບບມີຜູ້ແທນ

**ປະຊາທິປະໄຕແບບມີຜູ້ແທນ** (, ) ໂດຍທົ່ວໄປມັກເອີ້ນວ່າແມ່ນຮູບແບບນຶ່ງຂອງລະບອບປະຊາທິປະໄຕເຊິ່ງມີລັກສະນະກົງຂ້າມກັບປະຊາທິປະໄຕແບບທາງກົງ ຫຼືເປັນ**ປະຊາທິປະໄຕແບບທາງອ້ອມ** ().

ປະຊາທິປະໄຕແບບມີຜູ້ແທນແມ່ນລະບອບການເມືອງເຊິ່ງໃຫ້ປະຊາຊົນເລືອກຜູ້ແທນຂອງຕົນເຂົ້າໄປບໍລິຫານແລະຕັດສິນໃຈແທນຕົນ. ແມ່ນລະບອບການປົກຄອງເຊິ່ງປະຊາຊົນມອບອຳນາດອະທິປະໄຕໃຫ້ຜູ້ແທນຜູ້ເຂົາເລືອກຕັ້ງເຂົ້າໄປຕາມກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການເລືອກຕັ້ງຂອງລັດ ເປັນຜູ້ໃຊ້ອຳນາດດັ່ງກ່າວແທນ ໂດຍມີໄລຍະເວລາໃນການດຳລົງຕຳແໜ່ງອັນແນ່ນອນ. 

ໝວດ:ປະຊາທິປະໄຕ
ຄວາມຮູ້

**ຄວາມຮູ້** (, ) ແມ່ນຄວາມເຂົ້າໃຈໃນເລື່ອງບາງເລື່ອງ ຫຼືສິ່ງບາງສິ່ງ ເຊິ່ງອາດຈະລວມໄປເຖິງຄວາມສາມາດໃນການນຳສິ່ງນັ້ນໄປໃຊ້ເພື່ອເປົ້າໝາຍບາງປະການ. ຄວາມສາມາດໃນການຮູ້ບາງຢ່າງນີ້ແມ່ນສິ່ງສົນໃຈຫຼັກຂອງວິຊາປັດຊະຍາ (ທີ່ຫຼາຍເທື່ອກໍແມ່ນເລື່ອງທີ່ມີການໂຕ້ຖຽງຫຼາຍ) ແລະມີສາຂາທີ່ສຶກສາດ້ານນີ້ໂດຍສະເພາະເອີ້ນວ່າຍານວິທະຍາ (epistemology). ຄວາມຮູ້ໃນທາງປະຕິບັດມັກເປັນສິ່ງທີ່ຮູ້ກັນໃນກຸ່ມຄົນ ແລະໃນຄວາມໝາຍນີ້ເອງທີ່ຄວາມຮູ້ນັ້ນຖືກປັບປ່ຽນແລະຈັດການໃນຫຼາຍ ໆ ແບບ.
*
ໝວດ:ຍານວິທະຍາ
ໝວດ:ປັດຊະຍາ
ຄວາມສວຍງາມ

**ຄວາມສວຍງາມ** ຫຼື **ຄວາມຈົບງາມ** (, ) ແມ່ນສະຖານະພາບຂອງສິ່ງໃດສິ່ງນຶ່ງທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມມ່ວນຊື່ນ ແລະຄວາມຊື່ນຊົມຜ່ານການເຂົ້າໃຈແລະຮັບຮູ້ເຖິງຄວາມສົມດຸນ ສັດສ່ວນ ແລະ ແຮງດຶງດູດ ຂອງສິ່ງ ໆ ນັ້ນ ເຊິ່ງອາດຈະເປັນບຸກຄົນ ສັດ ສິ່ງຂອງ ເຫດການ ສະຖານທີ່ ດົນຕີ ສິລະປະ ຫຼື ຄວາມຄຶດ. ສິ່ງກົງກັນຂ້າມກັບຄວາມສວຍງາມແມ່ນຄວາມຂີ້ຮ້າຍ ເຊິ່ງມີຜົນກະທົບຢ່າງກົງກັນຂ້າມຕໍ່ຜູ້ທີ່ຮັບຮູ້.
*
ໝວດ:ສຸນທະລີຍະສາດ
ຍານວິທະຍາ

**ຍານວິທະຍາ**  ຫຼື **ຍານສາດ** (, ) ໝາຍເຖິງວິຊາວ່າດ້ວຍຄວາມຮູ້ ຫຼືທິສະດີຄວາມຮູ້. 

ຂອບເຂດການສຶກສາຂອງຍານວິທະຍາ ແມ່ນ
* ສຶກສາເລື່ອງບໍ່ເກີດຂອງຄວາມຮູ້
* ສຶກສາເລື່ອງທຳມະຊາດຂອງຄວາມຮູ້ 
* ສຶກສາເລື່ອງຂອບເຂດຂອງຄວາມຮູ້  
* ສຶກສາເລື່ອງຄວາມສົມເຫດສົມຜນຂອງຄວາມຮູ້
*
ຄະຕິນິຍົມສິດທິສະຕີ

**ຄະຕິນິຍົມສິດທິສະຕີ** (, ) ແມ່ນກຸ່ມຂະບວນການແລະອຸດົມການເຊິ່ງມີເປົ້າໝາຍເພື່ອນິຍາມ ຈັດຕັ້ງແລະປົກປ້ອງສິດທິທາງການເມືອງ ເສຖະກິດແລະສັງຄົມແກ່ແມ່ຍິງ ເຊິ່ງລວມເຖິງການສະແຫວງຈັດຕັ້ງໂອກາດທີ່ເທົ່າທຽມແກ່ແມ່ຍິງໃນການສຶກສາແລະການຈ້າງວຽກນຳ.

ໝວດ:ແມ່ຍິງ
ໝວດ:ປັດຊະຍາ
ຈະລິຍະທຳ

**ຈະລິຍະທຳ** ຫຼື **ຈະລິຍະສາດ** (ຄຳເຄົ້າ: ຈຣິຍທັມ ຫຼື ຈຣິຍສາສຕຣ໌; , ) ແມ່ນນຶ່ງໃນວິຊາຫຼັກຂອງ ວິຊາປັດຊະຍາ ເຊິ່ງສຶກສາກ່ຽວກັບຄວາມດີງາມທາງສັງຄົມມະນຸດ ຈຳແໜກແຍກແຍະວ່າສິ່ງໃດຖືກແລະສິ່ງໃດຜິດ ຄັນຈະອະທິບາຍຢ່າງງ່າຍ ໆ ແມ່ນ ຈະລິຍະທຳ ໝາຍເຖິງ ການແຍກສິ່ງຖືກຈາກຜິດ ດີຈາກຊົ່ວ. ມາຈາກຄຳ 2 ຄຳແມ່ນ ຈະຣິຍ ກັບ ທັມ ເຊິ່ງແປຕາມສັບ ແມ່ນ ຈະຣິຍະ ແປວ່າ ຄວາມປະພຶດ ກິລິຍາທີ່ຄວນປະພຶດ ຄຳວ່າ ທັມ ແປວ່າ ຄຸນຄວາມດີ. ຄຳສັ່ງສອນໃນສາສະໜາ ຫຼັກປະຕິບັດໃນທາງສາສະໜາ ຄວາມຈິງ ຄວາມຍຸຕິທຳ ຄວາມຖືກຕ້ອງ ກົດເກນ ເມື່ອເອົາຄຳ ຈະຣິຍະ ມາຕໍ່ກັບຄຳວ່າ ທັມ ເປັນຈະລິຍະທຳ ແປເອົາຄວາມໝາຍວ່າ ກົດເກນແຫ່ງຄວາມປະພຶດ ຫຼືຫຼັກຄວາມຈິງທີ່ແມ່ນແນວທາງແຫ່ງຄວາມປະພຶດປະຕິບັດ.
ໝວດ:ປັດຊະຍາ
*
ເຈດຈຳນົງເສລີ

**ເຈດຈຳນົງເສລີ** (, ) ແມ່ນຄວາມສາມາດຂອງໂຕເຮັດທີ່ຈະເລືອກໂດຍບໍ່ຖືກຈຳກັດຈາກປັດໄຈບາງຢ່າງ. ປັດໄຈທີ່ກ່ຽວຂ້ອງເດີມມີຂໍ້ຈຳກັດທາງອະພິປັດຊະຍາ (ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ນິຍັດນິຍົມທາງຕັນກະ ຈິດວິທະຍາເຊີງເຫດຜົນ ຫຼື ເທວະວິທະຍາ). ຂໍ້ຈຳກັດທາງກາຍະພາບ (ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ໂສ້ກວນຫຼືການຈອງຈຳ) ຂໍ້ຈຳກັດທາງສັງຄົມ (ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ການຂົ່ມຂູ່ລົງໂທດຫຼືການຕຳໜິໂທດ ຫຼືຂໍ້ຈຳກັດເຊີງໂຄງສ້າງ) ແລະຂໍ້ຈຳກັດທາງຈິດ (ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ການບັງຄັບຫຼືໂລກຢ້ານກົວ ຄວາມຜິດປົກກະຕິທາງປະສາດວິທະຍາສາດ ຫຼືຄວາມໂນ້ມອຽງຮັບໂລກທາງພັນທຸກຳ). 

ຫຼັກເຈດຈຳນົງເສລີມີການສໍ່ຄວາມທາງສາສະໜາ ກົດໝາຍ ຈະລິຍະສາດແລະວິທະຍາສາດ ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ໃນຂອບເຂດສາສະໜາ ເຈດຈຳນົງເສລີສໍ່ຄວາມວ່າ ເຈດຈຳນົງແລະທາງເລືອກນຶ່ງ ໆ ສາມາດມີພ້ອມກັບພະເຈ້າທີ່ມີອຳນາດໄຮ້ຂອບເຂດໄດ້. ໃນທາງກົດໝາຍ ເຈດຈຳນົງເສລີມີຜົນຕໍ່ການພິຈາລະນາການລົງໂທດແລະການຟື້ນຟູສະພາບ. ໃນທາງຈະລິຍະສາດ ເຈດຈຳນົງເສລີອາດສໍ່ຄວາມວ່າ ປັດເຈກບຸກຄົນສາມາດຮັບຜິດຊອບທາງສີລະທຳຕໍ່ການເຮັດຂອງຕົນຫຼືບໍ່. ໃນທາງວິທະຍາສາດ ການຄົ້ນພົບທາງປະສາດວິທະຍາສາດກ່ຽວກັບເຈດຈຳນົງເສລີອາດສະເໜີວິທີຕ່າງ ໆ ທີ່ການທຳນາຍພຶຕິກຳຂອງມະນຸດ.
*
ຈິດ

**ຈິດ** (, ) ຫຼື **ຈິດໃຈ** ແມ່ນ ຄວາມຮູ້ສຶກນຶກຄຶດ ເຊົາປັນຍາ ຄວາມສຳນຶກ ຄວາມມີສະຕິ ແຕ່ຄວາມຄຶດແມ່ນອົງປະກອບສຳຄັນຂອງຈິດໃຈທີ່ສາມາດຮູ້ເຫັນໄດ້ ກຳກັບແລະຄວບຄຸມຢ່າງແນ່ຄັກ ບາງເທື່ອຈຶ່ງໃຊ້ຄຳວ່າ "ຄວາມຄຶດ" ແທນ.
ໝວດ:ຈິດວິທະຍາ
ພຶຕິກຳ

**ພຶຕິກຳ** (, ) ໝາຍຄວາມເຖິງ ການສະແດງແລະກິລິຍາທ່າທາງເຊິ່ງສິ່ງມີຊີວິດ ລະບົບຫຼືອັດຕະລັກປະດິດ ທີ່ເກີດຮ່ວມກັນກັບສິ່ງແວດລ້ອມ ເຊິ່ງລວມລະບົບອື່ນຫຼືສິ່ງມີຊີວິດໂດຍລວມເຊັ່ນດຽວກັບສິ່ງແວດລ້ອມທາງກາຍະພາບ. ພຶຕິກຳແມ່ນການຕອບສະໜອງຂອງລະບົບຫຼືສິ່ງມີຊີວິດຕໍ່ສິ່ງເຮົ້າຫຼືການຮັບເຂົ້າທັງຫຼາຍ ບໍ່ວ່າຈະເປັນພາຍໃນຫຼືພາຍນອກ ມີສະຕິຫຼືບໍ່ມີສະຕິລະລຶກ ຄັກແນ່ຫຼືແອບແຝງ ແລະໂດຍຕັ້ງໃຈຫຼືບໍ່ໄດ້ຕັ້ງໃຈ.
*
ອາລົມ

ໃນທາງຈິດວິທະຍາ ປັດຊະຍາ ແລະສາຂາຍ່ອຍອື່ນ ໆ **ອາລົມ** (, ) ໝາຍເຖິງປະສົບການໃນຄວາມຮູ້ສຳນຶກແລະອັດຕະວິໄສທີ່ຖືກກຳໜົດລັກສະນະສະເພາະໂດຍການສະແດງອອກທາງຈິດສະລີລະວິທະຍາ ປະຕິກິລິຍາທາງຊີວະວິທະຍາ ແລະສະພາບຈິດໃຈ. ອາລົມມັກຈະກ່ຽວຂ້ອງແລະຖືກຈັດວ່າມີອິດທິພົນເຊິ່ງກັນແລະກັນກັບພື້ນອາລົມ ພື້ນອາລົມແຕ່ກຳເໜີດ ບຸຄະລິກະພາບ ນິໄສ ແລະແຮງຈູງໃຈ ເຊັ່ນດຽວກັບທີ່ໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກຮອກໂມນແລະສານສື່ປະສາດ. ອາລົມມັກເປັນພະລັງຂັບດັນເບື້ອງຫຼັງພຶຕິກຳບໍ່ວ່າແນວບວກຫຼືແນວລຶບ 
*
ໝວດ:ມະໂນທັດ
ຄວາມຄຶດ

ໂດຍທົ່ວໄປ **ຄວາມຄຶດ** (, ) ໝາຍເຖິງ ກິຈະກຳທາງຈິດໃຈຫຼືທາງປັນຍາທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຈິດສຳນຶກສະເພາະຄົນ. ຄວາມຄຶດຍັງອາດໝາຍເຖິງຂະບວນການຄຶດຫຼືລຳດັບແງ່ຄຶດ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ກອບຄວາມຄຶດ ໝາຍລວມເຖິງ ຂະບວນການການຮັບຮູ້ ການຮັບຮູ້ຄວາມຮູ້ສຶກ ຄວາມມີຈິດສຳນຶກ ແລະຈິນຕະນາການ. ການເຮັດຄວາມເຂົ້າໃຈຮອດຈຸດກຳເໜີດທີ່ເປັນຮູບທຳແລະນາມທຳ ຂະບວນວິທີ ແລະຜົນ ຍັງຄືຊິເປັນເປົ້າໝາຍທີ່ນັກວິຊາການຈຳນວນຫຼາຍ ເຊັ່ນ ນັກຊີວະວິທະຍາ ນັກປັດຊະຍາ ນັກຈິດວິທະຍາ ແລະນັກສັງຄົມວິທະຍາ ຕັ້ງໄວ້ ເນື່ອງມາຈາກຄວາມຄຶດນັ້ນແມ່ນຫຼັກພື້ນຖານຮອງຮັບການເຮັດແລະປະຕິກິລິຍາຂອງມະນຸດ.
*
ສະຫະພັນທະລັດ

**ສະຫະພັນທະລັດ** (ຄຳເຄົ້າ:ສຫພັນທຣັຖ) (, ) ຫຼືອີກຊື່ນຶ່ງວ່າ ລັດສະຫະພັນ ແມ່ນລັດອະທິປະໄຕປະເພດນຶ່ງເຊິ່ງມີລັກສະນະຂອງສະຫະພາບລັດຫຼືພູມພາກອັນປົກຄອງຕົນເອງບາງສ່ວນ ເຊິ່ງລວມເຂົ້ານຳກັນໂດຍລັດຖະບານກາງ ຫຼືລັດຖະບານສະຫະພັນ ໃນສະຫະພັນທະລັດ. ສະຖານະການປົກຄອງຕົນເອງຂອງລັດອົງປະກອບນັ້ນ ຕາມແບບໄດ້ຮັບການຄຸ້ມຄອງຕາມລັດຖະທຳມະນູນແລະບໍ່ອາດປ່ຽນແປງໄດ້ໂດຍການຕັດສິນໃຈຝ່າຢດຽວຂອງລັດຖະບານກາງ. 

*
ໜັງສືທັມມະ

# ໜັງສືໄຫວ້ພຣະສູດມົນ
thumbnail|ໜັງສືສູດມົນ
ປະລາຕົງ

**ປະລາຕົງ** (, ) (427 - 347 ປີກ່ອນ ຄ.ສ.) ເປັນນັກປັດຊະຍາຊາວກະເລັກບູຮານທີ່ມີອິດທິພົນຢ່າງສູງຕໍ່ແນວຄຶດຕາເວັນຕົກ. ລາວເປັນລູກສິດຂອງໂຊກະລັດ ເປັນອາຈານຂອງອາລີຊະຕົດ ເປັນນັກຂຽນ ແລະເປັນຜູ້ກໍ່ຕັ້ງອາກາເດມີເຊິ່ງແມ່ນສຳນັກວິຊາໃນເມືອງອາແຕນ
ໝວດ:ນັກປັດຊະຍາຊາວກະເລັກ
ໝວດ:ຊາວກະເລັກບູຮານ
ສານສົນເທດ

**ສານສົນເທດ** (ອັງກິດ ແລະ ) ແມ່ນຜົນລັບຂອງການປະມວນຜົນ ການຈັດດຳເນີນການ ແລະການເຂົ້າປະເພດຂໍ້ມູນໂດຍການລວມຄວາມຮູ້ເຂົ້າໄປຕໍ່ຜູ້ຮັບສານສົນເທດນັ້ນ. ສານສົນເທດມີຄວາມໝາຍຫຼືແນວຄຶດທີ່ກວ້າງ ແລະຫຼາກຫຼາຍ ຕັ້ງແຕ່ການໃຊ້ຄຳວ່າສານສົນເທດໃນຊີວິດປະຈຳວັນ ຈົນຮອດຄວາມໝາຍແນວເຕກນິກ. ຕາມປົກກະຕິໃນພາສາເວົ້າ ແນວຄຶດຂອງສານສົນເທດໃກ້ຄຽງກັບຄວາມໝາຍຂອງການສື່ສານ ເງື່ອນໄຂ ການຄວບຄຸມ. 

ສານສົນເທດແຂງ ແມ່ນສິ່ງທີ່ເຊື່ອຖືໄດ້ ສາມາດນຳໄປໃຊ້ປະໂຫຍດສຳລັບການຕັດສິນໃຈແລະການວາງແຜນ ຫຼືການເຮັດວຽກໄດ້. ສານສົນເທດອ່ອນ ມີຄຸນະສົມບັດກົງຂ້າມກັບສານສົນເທດແຂງ ແມ່ນ ເຊື່ອຖືໄດ້ໜ້ອຍ ບໍ່ສາມາດນຳໄປໃຊ້ປະໂຫຍດໄດ້. ປະໂຫຍດ ແມ່ນ ສາມາດສ້າງຄວາມໝັ້ນໃຈແລະການວາງແຜນ. 
*
ການປະຕິວັດອຸດສາຫະກຳ

**ການປະຕິວັດອຸດສາຫະກຳ** (, ) ແມ່ນຊ່ວງເວລາຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1750 ຫາ ຄ.ສ. 1850 ເມື່ອການປ່ຽນແປງໃນພາກກະເສຕະກຳ, ການຜະລິຕ, ການເຮັດເໝືອງແຮ່, ການຄົມມະນາຄົມຂົນສົ່ງ ແລະເຕັກໂນໂລຊີ ສົ່ງຜົນກະທົບຢ່າງລຶກຊຶ້ງຕໍ່ສະພາບສັງຄົມ, ເສຖະກິດ ແລະວັດທະນະທຳໃນຂະນະນັ້ນ. ການປະຕິວັດເລີ່ມຕົ້ນໃນສະຫະລາຊະອານາຈັກ. ຈາກນັ້ນຈຶ່ງແພ່ຂະຫຍາຍໄປຍັງເອີລົບຕາເວັນຕົກ, ອາເມລິກາເໜືອ, ຍີ່ປຸ່ນ ຈົນຂະຫຍາຍໄປທົ່ວທັງໂລກໃນເວລາຕໍ່ມາ.

## Photo 
*
ໝວດ:ອຸດສາຫະກຳ
ເຄື່ອງຮັບວິທະຍຸ

**ເຄື່ອງຮັບວິທະຍຸ** (, ) ແມ່ນເຄື່ອງມືສື່ສານທາງດຽວ. ເຮັດໜ້າທີ່ຮັບແລະເລືອກຄື່ນວິທະຍຸຈາກສາຍອາກາດ ແລ້ວນຳໄປສູ່ພາດຂະຫຍາຍຕໍ່ໄປ ໂດຍມີຊ່ວງຄວາມຖີ່ຂອງຄື່ນທີ່ກວ້າງ ແລ້ວແຕ່ປະເພດຂອງການໃຊ້ການ.
ຄເື່ອງຮັບວິທະຍຸ
ຕຶກແອັມພາຍສະເຕດ

375px|thumbnail|right|ຕຶກແອັມພາຍສະເຕດ
**ຕຶກແອັມພາຍສະເຕດ** (ອັງກິດ: Empire State Building) ແມ່ນນຶ່ງໃນຕຶກລະຟ້າທີ່ມີຂຶ້ນຊື່ລືຊາຫຼາຍຫຼວງທີ່ສຸດໃນໂລກ. ຕັ້ງຢູ່ເທິງເກາະແມນແຮັດຕັນ ໃນລັດນີວຢອກ ເມືອງນີວຢອກ ປະເທດສະຫະລັດອາເມລິກາ. ພື້ນທີ່ຈຸດຕັດຂອງຖະໜົນ Fifth Avenue ແລະ West 34 Street.
## ອ້າງອີງ 
*Aaseng, Nathan (1998). *Construction: Building the Impossible.* Minneapolis, MN: The Oliver Press, Inc. ISBN 978-1-881508-59-5.
*Bascomb, Neal (2003). *Higher: A Historic Race to the Sky and the Making of a City.* New York: Doubleday. ISBN 978-0-385-50660-1.
*Goldman, Jonathan (1980). *The Empire State Building Book.* New York: St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-24455-2.
## ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ 
*ເວັບໄຊຢ່າງເປັນທາງການ
ອແອັມພາຍສະເຕດ
ບິກແບງ

**ບິກແບງ** (, "ການລະເບີດຄັ້ງໃຫຍ່") ແມ່ນແບບຈຳລອງຂອງການກຳເໜີດແລະວິວັດທະນາການຂອງເອກະພົບໃນຈັກກະວານວິທະຍາເຊິ່ງໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜູນຈາກຫຼັກຖານທາງວິທະຍາສາດແລະຈາກການສັງເກດການທີ່ແຕກຕ່າງກັນຈຳນວນຫຼາຍ. ນັກວິທະຍາສາດໂດຍທົ່ວໄປໃຊ້ຄຳນີ້ກ່າວເຖິງແນວຄຶດການຂະຫຍາຍໂຕຂອງເອກະພົບຫຼັງຈາກສະພາວະທຳອິດທີ່ທັງຮ້ອນແລະໜາແໜ້ນຢ່າງຫຼາຍໃນຊ່ວງເວລາຈຳກັດໄລຍະນຶ່ງໃນອະດີດ ແລະຍັງຄືຊິດຳເນີນການຂະຫຍາຍໂຕຢູ່ຈົນຮອດໃນປັດຈຸບັນ.
ໝວດ:ຈັກກະວານວິທະຍາ
ໝວດ:ດາລາສາດ
ສັນຕິພາບ

**ສັນຕິພາບ** (ຄຳເຄົ້າ: ສັນຕິພາພ, , ) ສາມາດເອີ້ນໄດ້ວ່າແມ່ນສະພາວະແຫ່ງຄວາມສັນຕິ ສະຫງົບຮົ່ມເຢັນ ຫຼືບໍ່ມີການໂຕ້ຖຽງຢ່າງຮຸນແຮງກັນເກີດຂຶ້ນ. 

## ລາງວັນໂນເບນສາຂາສັນຕິພາບ 
**ລາງວັນໂນເບນສາຂາສັນຕິພາບ (, )** ມັກໃຫ້ແກ່ຜູ້ທີ່ສ້າງສັນຕິພາບອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແລະຜູ້ຮູ້ຜູ້ເຊິ່ງໄດ້ໃຊ້ຄວາມສັນຕິໃນການນຳພາຜູ້ຄົນໄປໃນວິຖີທາງແຫ່ງທຳແລະໄດ້ເຮັດຜົນງານອັນດີຫຼາຍຫຼືດີທີ່ສຸດເພື່ອທີ່ສະໜັບສະໜູນສັນຕິພາບລະຫວ່າງປະເທດ. 
## ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນສັນຕິພາບ 
ຫຼາຍຕໍ່ຫຼາຍທິສະດີທີ່ໄດ້ກ່າວເຖິງຄວາມໝາຍທີ່ແທ້ຈິງຂອງ "ສັນຕິພາບ" "ສັນຕິວິຊາ" ມາແລ້ວຄືກັນ ເຊິ່ງມີຈຸດໝາຍທີ່ຈະສ້າງສັນຕິໂດຍການຢຸດການໃຊ້ຄວາມຮຸນແຮງແລະການດັດແກ້ຂໍ້ໂຕ້ແຍ້ງຫຼາຍປະການ. ຄວາມເຂົ້າໃຈແລະຄຳຈຳກັດຄວາມຂອງຄຳວ່າ "ສັນຕິພາບ" ຈະແປຜັນໄປຕາມແຕ່ພູມພາກ ວັດທະນະທຳ ສາສະໜາ ແລະສາຂາວິຊາທີ່ຮຽນນຳ.

## ສັນຕິພາບທີ່ໝາຍຄວາມເຖິງຄວາມຍຸຕິທຳ 
ສັນຕິພາບຊະນິດນີ້ແມ່ນການທີ່ໃຫ້ຜູ້ຄົນແຕ່ລະກຸ່ມເຂົ້າຫາກັນໂດຍບໍ່ໃຊ້ຄວາມຮຸນແຮງແລະຢູ່ຮ່ວມກັນເພື່ອສ້າງສັນຕິ. 

## ອ້າງອີງ 

* Letter from Birmingham Jail by Rev. Martin Luther King, Jr..
* "Pennsylvania, A History of the Commonwealth," esp. pg. 109, edited by Randall M. Miller and William Pencak, The Pennsylvania State University Press, 2002.
* Peaceful Societies, Alternatives to Violence and War  Short profiles on 25 peaceful societies.
* *The Path to Peace,* by Laure Paquette

*
ຕາຕະລາງທາດ

**ຂະນະນີ້ ໜ້ານີ້ກຳລັງຖືກສ້າງ ກະລຸນາລໍຖ້າ ຂໍອະໄພໃນຄວາມບໍ່ສະດວກ ຈາກ ກິມມີ້​ 
ເນື່ອງຈາກເນື້ອຫາບໍ່ສອດຂ້ອງຕາມນະໂຍບາຍຂອງ ວິກິພີເດຍ**
ສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ

**ສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ** (ຄຳເຄົ້າ: ສົມບູຣນາຍາສິທທິຣາຊຍ໌; ອັງກິດ: Absolute Monarchy) ແມ່ນລະບອບການປົກຄອງທີ່ມີກະສັດເປັນຜູ້ປົກຄອງແລະມີສິດຂາດໃນການບໍລິຫານປະເທດ ໃນລະບອບການປົກຄອງນີ້
ກະສັດກໍຄືກົດໝາຍ ກ່າວຄື ທີ່ມາຂອງກົດໝາຍທັງປວງຢູ່ທີ່ກະສັດ ຄຳສັ່ງ ຄວາມຕ້ອງການຕ່າງ ໆ ລ້ວນມີຜົນເປັນກົດໝາຍ ກະສັດມີອຳນາດໃນການປົກຄອງແຜ່ນດິນແລະພົນລະເມືອງໂດຍອິດສະຫຼະ ໂດຍບໍ່ມີກົດໝາຍຫຼືອົງກອນຕາມກົດໝາຍໃດ ໆ ຈະຂັດຂວາງໄດ້ ເຖິງອົງກອນທາງສາສະໜາອາດຕ້ານທານກະສັດຈາກການເຮັດບາງຢ່າງອົງລັດຖາທິປັດ (ກະສັດ) ນັ້ນຈະຄາດຫວັງວ່າຈະປະຕິບັດຕາມທຳນຽມ ແຕ່ໃນລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດນັ້ນ ບໍ່ມີລັດຖະທຳມະນູນຫຼືກົດໝາຍໃດ ໆ ທີ່ຈະຢູ່ເໜືອກວ່າຄຳຊີ້ຂາດຂອງລັດຖາທິປັດ ຕາມທິດສະດີພົນລະເມືອງນັ້ນ ລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດມອບຄວາມໄວ້ວາງໃຈທັງໝົດໃຫ້ກັບພະເຈົ້າແຜ່ນດິນທີ່ດີທາງສາຍເລືອດແລະໄດ້ຮັບການລ້ຽງດູເຝິກຝົນມາຢ່າງດີຕັ້ງແຕ່ເກີດ

ກະສັດບາງພະອົງ (ເຊັ່ນຈັກກະວັດເຢຍລະມັນ ຄ.ສ. 1871-1918) ມີລັດຖະສະພາທີ່ບໍ່ມີອຳນາດຫຼືເປັນພຽງສັນຍະລັກແລະອົງກອນບໍລິຫານອື່ນ ໆ ທີ່ກະສັດສາມາດປ່ຽນແປງຫຼືຍຸບເລີກໄດ້ຕາມຕ້ອງການ  ເຖິງຈະມີຜົນເທົ່າກັບລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດແຕ່ໂດຍທາງເຕັກນິກທີ່ເປັນໄປໄດ້ແລ້ວ ນີ້ຄືລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ (contitutional monarchy) ເນື່ອງຈາກການມີຢູ່ຂອງລັດຖະທຳມະນູນແລະກົດໝາຍພື້ນຖານຂອງປະເທດ

## ລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດໃນປະເທດໄທ 
ປະເທດໄທເຄີຍປົກຄອງດ້ວຍລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ ພະມະຫາກະສັດມີອຳນາດສິດຂາດໃນການປົກຄອງແຜ່ນດິນດັງຄຳກ່າວທີ່ວ່າ
*"ພະບໍລົມລາຊານຸພາບຂອງພະເຈົ້າແຜ່ນດິນກຸງສະຫຍາມນີ້ບໍ່ໄດ້ປາກົດໃນກົດໝາຍອັນນຶ່ງອັນໃດ ດ້ວຍເຫດທີ່ຖືວ່າເປັນທີ່ລົ້ນພົ້ນ ບໍ່ມີຂໍ້ສັ່ງອັນໃດຈະເປັນຜູ້ບັງຄັບຂັດຂວາງໄດ້"*

ໃນທັດສະນະຂອງ ນະຄະລິນ ເມກໄຕລັດ ອະດີດຄະນະບະດີຄະນະລັດຖະສາດ ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ເຫັນວ່າລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດຂອງໄທນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ເປັນລະບອບທີ່ມີຕັ້ງແຕ່ສະໄໝບູຮານ ແຕ່ເພິ່ງມີມາໃນສະໄໝລາຊະການທີ່ 5 ເນື່ອງຈາກໃນລາຊະການນີ້ ພະອົງຊົງຮວບຮວມອຳນາດຈາກເຫຼົ່າຂຸນນາງ ຂ້າລາຊະການ ທີ່ເຄີຍມີອຳນາດແລະບົດບາດມາກ່ອນໜ້ານັ້ນ ມາໄວ້ທີ່ສູນກາງການປົກຄອງ ຄື ຕົວພະອົງແລະພະປະຍູນລະຢາດ ເຮັດໃຫ້ພະມະຫາກະສັດຊົງດຳລົງສະຖານະເປັນທັງປະມຸກຂອງລັດແລະປະມຸກຂອງຝ່າຍບໍລິຫານຢ່າງແທ້ຈິງ ເທົ່າກັບວ່າລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດຂອງໄທມີພຽງ 3 ລາຊະການເທົ່ານັ້ນ ຄື ລາຊະການທີ່ 5,ລາຊະການທີ່ 6ແລະລາຊະການທີ່ 7

## ເບິ່ງຕື່ມ 
* ລາຊາທິປະໄຕ
* ເທວະສິດຂອງພະມະກະສັດ

## ອ້າງອີງ
ລະບອບການປົກຄອງ

**ຣະບອບກາຣປົກຄອງ** (, ) ໝາຍເຖິງ ສຖາບັນທາງກາຣເມືອງເຊິ່ງຣັຖບາລແຫ່ງຣັຖໄດ້ຈັດຕັ້ງຂຶ້ນເພື່ອໃຊ້ອຳນາຈໃນກາຣປົກຄອງປະເທສ. ຄຳນີ້ຍັງນິຍາມຮວມໄປເຖິງຣັຖບາລອັນບໍ່ປະສົບຄວາມສຳເຣັຈໃນກາຣໃຊ້ອຳນາຈປົກຄອງປະເທສນຳ.
## ອ່ານຕື່ມ 
* 
* Bunce, Valerie. 2003. “Rethinking Recent Democratization: Lessons from the Postcommunist Experience.” World Politics 55(2):167-192.
* 
* Dahl, Robert *Polyarchy* Yale University Press (1971
* Heritage, Andrew, Editor-in-Chief.  2000.  World Desk Reference
* 
* Linz, Juan. 2000. Totalitarian and Authoritarian Regimes. Boulder: Lynne Rienner.
* Linz, Juan, and Stepan, Alfred. 1996. Problems of Democratic Transition and Consolidation: Southernn Europe, South America, and Post-Communist Europe. Baltimore: Johns Hopkins Press.
* Lichbach, Mark and Alan Zukerman, eds. 1997. Comparative Politics: Rationality, Culture, and Structure, Cambridge: Cambridge University Press, 1997.
* Luebbert, Gregory M. 1987. “Social Foundations of Political Order in Interwar Europe,” World Politics 39, 4.
* Moore, Barrington, Jr. 1966. Social Origins of Dictatorship and Democracy: Lord and Peasant in the Making of the Modern World. Cambridge: Beacon Press, ch. 7-9.
* Comparative politics : interests, identities, and institutions in a changing global order/edited by Jeffrey Kopstein, Mark Lichbach, 2nd ed, Cambridge University Press, 2005.
* O’Donnell, Guillermo. 1970. Modernization and Bureaucratic-Authoritarianism. Berkeley: University of California.
* O’Donnell, Guillermo, Schmitter, Philippe C., and Whitehead, Laurence, eds., Transitions from Authoritarian Rule: comparative Perspectives. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
* Przeworski, Adam. 1992. Democracy and the Market: Political and Economic Reforms in Eastern Europe and Latin America, New York: Cambridge University Press.
* Przeworski, Adam, Alvarez, Michael, Cheibub, Jose, and Limongi, Fernando. 2000. Democracy and Development: Political Institutions and Well Being in the World, 1950-1990. New York: Cambridge University Press.
* Shugart, Mathhew and John M. Carey, Presidents and Assemblies: Constitutional Design and Electoral Dynamics*, New York, Cambridge Univ. Press, 1992.
* Taagepera, Rein and Matthew Shugart. 1989. Seats and votes: The effects and determinants of electoral systems, Yale Univ. Press.jimmy
## ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ 
* Electronic interuniversity journal ***Federalism-e**''
* Types of Governments from Historical Atlas of the 20th Century
* Other classifications examples from Historical Atlas of the 20th Century
* http://stutzfamily.com/mrstutz/WorldAffairs/typesofgovt.html
*
ຈັງຫວັດລາຊະບຸລີ

ຈັງຫວັດລາດຊະບຸລີ(Ratchaburi ราชบุรี) ເປັນຈັງຫວັດສູນກາງພາກຂອງພາກຕະເວັນຕົກປະເທດໄທ ຄຳວ່າລາດຊະບູລີ(ราชบุรี ຣາຊບຸຣີ)ເປັນພາສາສັນສະກິດ ແມ່ນ ເມືງພະຣາຊາ

ການປົກຄອງ ມີການປົກຄອງຍ່ອຍ10ອຳເຖອ(Amphoe [District] อำเภอ) ດັງນີ້

1 ອຳເພີເມືງລາດຊະບູລີ (Amphoe MueangRatchaburi District อำเภอเมืองราชบุรี)

2 ອຳເພີຈອມບຶງ (Amphoe Chombueng District อำเภอจอมบึง)

3 ອຳເພີສວນຜຶ້ງ (Amphoe Suanphueng District อำเภอสวนผึ้ง)

4 ອຳເພີດຳເນີນສະດວກ (Amphoe Damnoensaduak District อำเภอดำเนินสะดวก)

5 ອຳເພີບ້ານໂປ່ງ (Amphoe Banpong District อำเภอบ้านโป่ง)

6 ອຳເພີບາງແພ (Amphoe Bangphae District อำเภอบางแพ)

7 ອຳເພີໂພທາລາມ (Amphoe Photharam District อำเภอโพธาราม)

8 ອຳເພີປາກທ່ອ (Amphoe Paktho District อำเภอปากท่อ)

9 ອຳເພີວັດເພງ (Amphoe Watphleng District อำเภอวัดเพลง)

10 ອຳເພີບ້ານຄາ (Amphoe Bankha District อำเภอบ้านคา)

ທິດເໜືອ ຕິດອຳເພີທ່າມະກາ ອຳເພີທ່າມ່ວງ ອຳເພີດ່ານມະຂາມເຕ້ຽ ອຳເພີເມືງການຈະນະບຸລີ ຈັງຫວັດການຈະນະບຸລີ

ທິດໃຕ້ ຕິດອຳເພີເຂົາຢ້ອຍ ອຳເພີໜອງຢ່າປ້ອງ ຈັງຫວັດເພັດຊະບຸລີ

ທິດຕະເວັນອອກ ຕິດ ອຳເພີກຳແພງແສນ ອຳເພີເມືງນະຄອນປະຖົມ ອຳເພີສາມພານ ຈັງຫວັດນະຄອນປະຖົມ ອຳເພີອຳພະວາ ອຳເພີເມືງສະໝຸດສົງຄາມ ອຳເພີບາງຄົນທີ ຈັງຫວັດສະໝຸດສົງຄາມ ແລະ ອຳເພີບ້ານແພ້ວ ຈັງຫວັດສະໝຸດສາຄອນ

ທຶດຕະເວັນຕົກ ຕຶດອຳເພີເມດຕາ ຈັງຫວັດທະວາຍ (ປະເທດພະມ້າ)

ໝວດ:ຈັງຫວັດໃນປະເທດໄທ
AIDC F-CK-1 Ching-kuo

300px|thumbnail
**AIDC F-CK 1 Ching kuo (經國號戰機)**, ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກທົ່ວໄປເປັນເຜົ່າພື້ນເມືອງທີ່ Fighter ປ້ອງກັນປະເທດ (IDF), ແມ່ນດີກວ່າອາກາດ fighter jet ເປັນໄຕ້ຫວັນມີຄວາມສາມາດ multirole ຊື່ວ່າຫຼັງຈາກຊຽງ Ching, kuo, ໃນທ້າຍປະທານປະເທດຂອງສາທາລະນະຂອງ ປະເທດຈີນ. ເຮືອບິນທີ່ເຮັດໃຫ້ຖ້ຽວບິນທໍາອິດຂອງຕົນໃນປີ 1989. ມັນເຂົ້າໄປໃນການບໍລິການຢ່າງຫ້າວຫັນກັບສປຈີນທາງອາກາດຜົນບັງຄັບໃຊ້ໃນປີ 1994, ແລະທັງຫມົດເຮືອບິນການຜະລິດ 130 ໄດ້ຮັບການຜະລິດຕະພັນໂດຍປີ 1999.

ໂຄງການ IDF ໄດ້ລິເລີ່ມໃນເວລາທີ່ສະຫະລັດອາເມລິກາປະຕິເສດທີ່ຈະຂາຍ F-20 ຫົວແລະ F-16 ສູ້ກັນ Fighter Falcon ກັບໄຕ້ຫວັນ (ສາທາລະນະຂອງປະເທດຈີນ) ປະຕິບັດຕາມຄວາມກົດດັນຈາກສາທາລະນະປະຊາຊົນຂອງປະເທດຈີນ (PRC). ສາທາລະນະຂອງປະເທດຈີນເພາະສະນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຕັດສິນໃຈທີ່ຈະພັດທະນາເປັນ fighter ຊົນເຜົ່າພື້ນເມືອງ. ໂຄງການ fighter jet IDF ໄດ້ອອກແບບແລະກໍ່ສ້າງໂດຍບໍລິສັດ Aerospace ອຸດສາຫະກໍາພັດທະນາ (AIDC) ໃນ Taichung, ໄຕ້ຫວັນ, ມີການຊ່ວຍເຫຼືອຈາກບໍລິສັດປ້ອງກັນປະເທດອາເມລິກາ.

## ອ້າງອີງ
* 
* 
*
*

## ລິ້ງຄ໌ພາຍນອກ 
*AIDC F-CK-1A/B official web page 
*AIDC F-CK-1C/D official web page 

ໝວດ:ເຮືອບິນ
ວິທະຍາສາດປະຍຸກ

ວິທະຍາສາດປະຍຸກໃຫ້ຄວາມສົນໃຈໃນການແກ້ໄຂບັນຫາທີ່ເກີດຂື້ນໃນຂະນະນັ້ນຜົນຈາກການວິໃຈໃນບັນຫານີ້ສາມາດສອນໃນມະຫາວິທະຍາໄລແລະສະຖານທີ່ທີ່ສົມຄວນໃດ້ອີກ...
                              **(ຈາກສະຫາຍ ຊໍ ເສີຍະພັນ)**
Rupiah ອິນໂດເນເຊຍ

300px|thumbnail
**Rupiah (RP)** ເປັນສະກຸນເງິນຢ່າງເປັນທາງການຂອງອິນໂດເນເຊຍ. ປະເມີນຜົນອອກແລະຄວບຄຸມໂດຍການທະນາຄານຂອງອິນໂດເນເຊຍ, ໄດ້ ISO 4217 ລະຫັດສະກຸນເງິນສໍາລັບ rupiah ອິນໂດເນເຊຍແມ່ນ IDR. ຂໍ້ມູນຂ່າວສານ, ອິນໂດເນເຊຍກໍໄດ້ນໍາໃຊ້ຄໍາວ່າ "perak" ("ເງິນ" ໃນອິນໂດເນເຊຍ) ເມື່ອກ່າວເຖິງການ rupiah. rupiah ແມ່ນ subdivided ເຂົ້າ 100 ແຊນ, ເຖິງແມ່ນວ່າອັດຕາເງິນເຟີ້ໄດ້ rendered ບ້ານທັງຫມົດແລະ banknotes ຄົມໃນ Sen ອອກ.

ຫມູ່ເກາະ Riau ແລະເຄິ່ງອິນໂດເນເຊຍຂອງນິວກີເນຍ (Irian Barat) ມີ variants ຂອງຕົນເອງຂອງ rupiah ໃນໄລຍະຜ່ານມາ, ແຕ່ວ່າການເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ຖືກ subsumed ເຂົ້າໄປໃນ rupiah ແຫ່ງຊາດໃນປີ 1964 ແລະປີ 1971 ຕາມລໍາດັບ (ເບິ່ງ rupiah Riau ແລະ rupiah ພາກຕາເວັນຕົກ, ນິວກີເນຍ).

ໝວດ:ສະກຸນເງິນ
ໝວດ:ສະກຸນເງິນຂອງອິນໂດເນເຊຍ
ສົງຄາມເຢັນ

**ສົງຄາມເຢັນ** ແມ່ນຊ່ວງເວລາແຫ່ງຄວາມເຄັ່ງຕຶງທາງພູມິລັດຖະສາດລະຫວ່າງສະຫະລັດອາເມຣິກາ ແລະ ສະຫະພາບໂຊວຽດພ້ອມດ້ວຍເຫຼົ່າພັນທະມິດຂອງພວກເຂົາ, ກຸ່ມປະເທດຕາເວັນຕົກ ແລະ ກຸ່ມປະເທດຕາເວັນອອກ, ເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ1947 ຫຼັງສິ້ນສຸດສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງໄດ້ສອງປີ ແລະ ຈົບລົງເມື່ອການລົ້ມສະຫຼາຍຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດໃນປີ1991.

ສາເຫດທີ່ໃຊ້ຄຳວ່າ *ສົງຄາມເຢັນ* ກໍເນື່ອງມາຈາກວ່າບໍ່ມີການຕໍ່ສູ້ກັນໂດຍກົງລະຫວ່າງທັງສອງອະພິມະຫາອຳນາດ, ແຕ່ທັງສອງຝ່າຍຕ່າງສະໜັບສະໜູນຝ່າຍທີ່ເປັນສັດຕູກັບຝ່າຍກົງຂ້າມໃນຄວາມຂັດແຍ່ງລະດັບພູມພາກທີ່ສຳຄັນຕ່າງໆ, ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ສົງຄາມຕົວແທນ.

ສົງຄາມເຢັນມີພື້ນຖານມາຈາກການຕໍ່ສູ້ກັນທາງອຸດົມການ ແລະ ພູມິລັດຖະສາດ ເພື່ອຂະຫຍາຍອິດທິພົນໃນລະດັບໂລກຂອງສອງຝ່າຍອະພິມະຫາອຳນາດ, ເຊິ່ງສືບເນື່ອງມາຈາກການມີບົດບາດທີ່ສຳຄັນໃນການເປັນຜູ້ນຳພາຝ່າຍສຳພັນທະມິດສູ່ໄຊຊະນະປາບແພ້ນາຊີເຢຍລະມັນ ແລະ ຈັກກະວັດຍີ່ປຸ່ນໃນປີ1945. ນອກເໜືອຈາກການແຂ່ງກັນທາງດ້ານອາວຸດນິວເຄຼຍ ແລະ ການວາງທະຫານໃນຮູບແບບດັ້ງເດີມແລ້ວ, ຍັງມີການຍາດແຍ່ງຄວາມເໜືອກວ່າທີ່ສະແດງອອກທາງອ້ອມອີກດ້ວຍເຊັ່ນ: ສົງຄາມຈິດຕະວິທະຍາ, ໂຄສະນາຊວນເຊື່ອ, ການຈາລະກຳ, ການຄວໍ່າບາດແບບກວມລວມ, ການທູດກີລາ ແລະ ການແຂ່ງຂັນກັນທາງດ້ານເຕັກໂນໂລຊີເຊັ່ນ: ການແຂ່ງຂັນທາງອະວະກາດ. ສົງຄາມເຢັນເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນໂດຍການປະກາດລັກທິທຣູແມນໃນປີ1947, ແລ້ວຄ່ອຍໆຜ່ອນລົງໂດຍການແຍກອອກຈາກກັນຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ ແລະ ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນໃນປີ1961, ແລະ ສິ້ນສຸດດ້ວຍການລົ້ມສະຫຼາຍຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດໃນປີ1991.

ກຸ່ມປະເທດຕາເວັນຕົກນຳໂດຍສະຫະລັດອາເມຣິກາ, ລວມເຖິງປະເທດໃນໂລກທີໜຶ່ງຈຳນວນໜຶ່ງທີ່ເປັນທຶນນິຍົມປະຊາທິປະໄຕເສລີນິຍົມ ແຕ່ກໍມີການພົວພັນກັບປະເທດໃນປະເທດໂລກທີສາມທີ່ມັກເປັນຜະເດັດການ, ເຊິ່ງສ່ວນຫຼາຍເປັນອານານິຄົມເກົ່າຂອງເຫຼົ່າປະເທດໃນເອີຣົບ. ສ່ວນກຸ່ມປະເທດຕາເວັນອອກນຳໂດຍສະຫະພາບໂຊວຽດ ແລະ ພັກກອມມູນິດ, ເຊິ່ງມີອິດທິພົນໃນປະເທດໂລກທີສອງ ແລະ ມີການພົວພັນກັບລັດຜະເດັດການຕ່າງໆ. ສະຫະພາບໂຊວຽດມີລະບົບເສດຖະກິດແບບຄວບຄຸມບັງຄັບ ແລະ ຈັດຕັ້ງລະບອບກອມມູນິດທີ່ຄ້າຍຄືກັນນີ້ກັບບັນດາລັດບໍລິວານ. ການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງສະຫະລັດໃນການປ່ຽນແປງລະບອບການປົກຄອງໃນຊ່ວງສົງຄາມເຢັນລວມມີການສະໜັບສະໜູນໃນການຕໍ່ສູ້ກັບຝ່າຍຕ້ານກອມມູນິດ ແລະ ຝ່າຍຂວາຈັດ ແລະ ການລຸກຮືທົ່ວທັງໂລກ, ໃນຂະນະທີ່ສະຫະພາບໂຊວຽດແມ່ນການຈັດຫາທຶນເງິນໃຫ້ກັບພັກຝ່າຍກອມມູນິດ, ເຮັດສົງຄາມປະກາດເອກະລາດ ຫຼື ສົງຄານກາງເມືອງ, ການປະຕິວັດ ແລະ ຈັດຕັ້ງລັດຜະເດັດການທົ່ວໂລກ. ໃນຂະນະດຽວກັນນັ້ນ, ເຫຼົ່າບັນດາປະເທດອານານິຄົມກໍໄດ້ຖືກປົດປ່ອຍ ແລະ ໄດ້ຮັບເອກະລາດໃນຊ່ວງປີ1945ຫາ1960, ຫຼາຍລັດໄດ້ກາຍເປັນສະໜາມຮົບໃນໂລກທີສາມຂອງສົງຄາມເຢັນ.

## ອ້າງອີງ
*
ຈັກກະພັດນາໂປເລອົງທີ 1

**ຈັກກະພັດນາໂປເລອົງທີ 1**  ຫຼື **ນາໂປເລອົງ ໂບນາປາກ** (; 15 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1769 - 5 ພຶສະພາ ຄ.ສ. 1821) ເປັນນາຍພົນໃນຊ່ວງການປະຕິວັດຝະລັ່ງ. ດຳລົງຕຳແໜ່ງກົງສຸນໃຫຍ່ຂອງຝະລັ່ງ ຕັ້ງແຕ່ປາຍປີ ຄ.ສ. 1799 ແລະໄດ້ກາຍເປັນຈັກກະພັດຂອງຊາວຝະລັ່ງລະຫວ່າງປີ ຄ.ສ. 1804 ຫາ ຄ.ສ. 1814 ພາຍໃຕ້ພະນາມວ່າ **ນາໂປເລອົງທີ 1** ຜູ້ໄດ້ມີໄຊແລະປົກຄອງດິນແດນສ່ວນຫຼາຍຂອງທະວີບເອີລົບ ແລະໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ແມ່ທັບແລະອ້າຍນ້ອງຂອງລາວຂຶ້ນຄອງບັນລັງໃນລາຊະອານາຈັກເອີລົບຫຼາຍແຫ່ງນຳກັນ ເຊັ່ນ ປະເທດແອສະປາຍ ເມືອງນາບໃນປະເທດອີຕາລີ ແຄວ້ນຟາລີຕາເວັນຕົກໃນປະເທດເຢຍລະມັນ ປະເທດໂຮນລັງ ແລະປະເທດຊູແອດ.
ໝວດ:ພະມະຫາກະສັດຝະລັ່ງ
ກອງທືນການເງີນລະຫວ່າງປະເທດ

**ກອງທືນການເງີນລະຫວ່າງປະເທດ
ເປັນອົງການສາກົນເຊິ່ງເລີ້ມທຳງານແຕ່ປີ1944 ທີ່ກອງປະຊຸມBretton Woodsແລະສ້າງຕັ້ງເປັນທາງການໃນປີ1949 
ເຊິ່ງໃນເວລານັ້ນມີສຳມະຊິກ29 ປະເທດ.**
ອຸປະຕິເຫດເຮືອເຊໂວລຫລົ່ມ

thumbnail|ເຮືອເຊໂວລ
ການຫລົ່ມຂອງເຮືອໂດຍສານMV ເຊໂວລ (Korean: 세월호 침몰 사고; Hanja: 世越號沈沒事故) ເຫດເກີດຂື້ນໃນວັນທີ່ 16/04/2014 ເຊິ່ງມີຈຸດໝາຍເຖິງເກາະເຈຈູ ຈາກ Incheon.  ເຮືອໂດຍສານເກົາຫລີໃຕ້ປີ້ນເຊິ່ງມີຜູ້ໂດຍສານທັງໝົດ476ຄົນ,ສ່ວນຫລາຍແມ່ນນັກຮຽນຊັ້ນມັດທະຍົມຈາກໂຮງຮຽນດານວອນ, ເມືອງ (Ansan City). ເຮືອນ້ຳໜັກ 6,825-ton ໄດ້ສົ່ງສັນຍານຂໍຄວາມຊ່ວຍເຫລືອ ໃນຈຸດປະມານ 2.7 kilometres (1.7 mi) ນອກເກາະ Byeongpungdo ໃນເວລາ 08:58 ເວລາທອ້ງຖິ່ນ (23:58 UTC, 15 /04/ 2014).

ຜູ້ໂດຍສານຫຼາຍຄົນໄດ້ຮັບການຊ່ວຍຊີວິດໂດຍເຮືອຫາປາແລະເຮືອສິນຄ້າອື່ນໆ ເຊີ່ງເປັນເວລາທຳອິດ ອີກ 30 ນາທີຕໍ່ມາ ເຮືອຂອງໜ່ວຍຢາມຝັ່ງແລະເຮືອຂອງກອງທັບເຮືອເກົາຫຼີໃຕ້ມາເຖີງ ຮວມເຖິງເຮລິຄອບເຕີ ມີຄວາມພະຍາຍາມຊ່ວຍເຫຼືອຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງໂດຍລັດຖະບານເກົາຫຼີໃຕ້ ກອງທັບເຮືອສະຫະລັດອາເມລີກາ ກຸ່ມພົນເມືອງແລະເອກະຊົນ

## ອ້າງອິງ 
ໝວດ:ອຸບັດຕິເຫດເຮືອຫຼົ້ມ
ພະຍຸໄຕ້ຝຸ່ນ

**ພະຍຸໄຕ້ຝຸ່ນ( English: Typhoon ພາສາຈີນ 台风)** ແມ່ນເປັນພະຍຸລະດູຮອ້ນເຊິ່ງເກີດຂື່ນໃນພາກຕາເວັນຕົກຂອງມະຫາສະມຸດປາຊີຟິກຕອນເໜືອ,180 ອົງສາແລະ100 ອົງສາຕາເວັນອອກ.  ໃນເຂດນີ້ຈັດໃນກຸ່ມຂອງຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອຂອງອ່າງມະຫາສະມຸດປາຊີຟິກ. ສຳລັບຈຸດປະສົງໃນການຈັດຕັ້ງ,ມະຫານສະມຸດປາຊີຟິກເໜືອໄດ້ແບ່ງອອກເປັນສາມເຂດ: 
 ເຂດພາກຕາເວັນອອກ (ອາເມລິກາເໜືອຫາ 140ອົງສາ ຕາເວັນຕົກ)  ເຂດກາງ (140 ອົງສາ ຕາເວັນຕົກ ຫາ 180 ອົງສາ);   ເຂດພາກຕາເວັນຕົກ (.(180° to 100°E) .
 ເຂດສູນກາງອຸຕຸນິຍົມສະເພາະRSMC ສຳລັບການພະຍາກອນພະຍຸລະດູຮອ້ນໃນຢີ່ປຸ່ນ, ກັບສູນເຕືອນພະຍຸອື່ນໆໃນເຂດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອທີ່ໂຮໂນລູລູ(ການຮ່ວມມືສູນກາງເຕືອນພະຍຸໄຕ້ຝຸ່ນ)  
,ຟິລິບປິນ, ຮົງກົງ. ໃນຂະນະທີ່RSMC ຕັ້ງຊື່ທຸກໆລະບົບ, ລາຍຊື່ສຳຄັນຂອງມັນແມ່ນໄດ້ປະສານກັນລະວ່າງສິບແປດປະເທດເຊິ່ງມີຂອບເຂດທີ່ຈະຖືກຜົນກະທົບຈາກພະຍຸໃນແຕ່ລະປີ. ປະເທດຟິລິບປິນໃຊ້ລາຍຊືຂອງພວກເຂົາເອງສຳລັບລະບົບ.
thumbnail|ພະຍຸໄຕ້ຝຸ່ນສາມລູກ 7 ສິງຫາ 2006 .
ພະຍຸໂທຣນາໂດ

ພະຍຸໂທຣນາໂດ(ອັງກິດ:Tornado) ເກີດຈາກການປ່ຽນຕຳແໜ່ງຂອງອາກາດເຊິ່ງສຳພັດກັບພື້ນແລະເມກທີ່ກໍ່ຕົວ ຫລື ໃນບາງກໍລະນີ ,ຖານທີ່ຕັ້ງ ຂອງເມກຄູມູລັສ. ພວກມັນມັກຮຽກວ່າtwisters ຫລືພະຍຸໄຊໂຄນສ  ແມ້ວ່າຄຳສັບໄຊໂຄນຈະໃຊ້ໃນພາສາອຸຕຸນິຍົມວິທະຍາ,ໃນຄວາມໝາຍທີ່ກວ້າງກວ່າ,ໃນການຕັ້ງຊື່ທຸກໆການໄຫລວວຽນຂອງຄວາມດັນຕ່ຳແລະໄກ້. ໂທຣນາໂດຈະປະກົດໃນຫລາຍຮູບຮ່າງແລະຂະໜາດ,ແຕ່ພວກມັນປົກກະຕິຈະຢູ່ໃນຮູບຮ່າງທີ່ເຫັນໄດ້ເຊິ່ງເປັນ condensation funnel ຫລືຮູບທໍ່,ເຊິ່ງສົ້ນຂອງມັນສຳພັດກັບພື້ນແລະອອ້ມຮອບດວ້ຍເມກຂອງຊາກສິ່ງຂອງແລະຂີ້ຝຸ່ນ. ໂທຣນາໂດສ່ວນຫລາຍມີຄວາມໄວຂອງລົມໜອ້ຍກວ່າ177 km/h ແລະຄວາມກວ້າງຕາມທາງຂວາງປະມານ76 m ແລະໄດ້ເຄື່ອນທີ່ຫລາຍກິໂລເມັດກອ່ນມັນຈະຄອ່ຍໆຫລຸດລົງ. ໂທຣນາໂດທີ່ຮ້າຍແຮງສາມາດກໍ່ໃຫ້ເກີດລົມສູງກວ່າ438 km/ຊມ ແລະຂະຫຍາຍອອກຫລາຍກວ່າສາມກິໂລແມັດໃນທາງຂວາງ,ແລະເຄື່ອນທີ່ເທິງພື້ນປະມານຫລາຍກວ່າຮອ້ຍກິໂລແມັດ.

thumbnail|ໂທຣ໌ນາໂດທີ່ເກີດໃນສະຫະລັດອາເມລິກາ
ເຈົ້າຊາຍ ສຸລິວົງ ສະຫວ່າງ

**ເຈົ້າຟ້າຊາຍມົງກຸດລາຊະກຸມານ ສຸລິວົງ ສະຫວ່າງ** (ຄຳເຄົ້າ:ເຈົ້າຟ້າຊາຍມຸງກຸຕຣາຊກຸມາຣ ສຸລິວົງສ໌ ສວ່າງ; ເກີດ 8 ພຶດສະພາ 1963), ເປັນຫລານຊາຍຂອງເຈົ້າຊິວິດ ສະວ່າງ ວັດທະນາ ເປັນຣັດຖະທາຍາດຂອງຜູ້ຄອງບັນລັງຂອງລາວ . ປະເທດລາວປົກຄອງດ້ວຍລະບອບລາຊະອານາຈັກລາວໃນປີ1975ຄືນຫລັງ,  ໃນປີ1975 ຄອມມູນິດລາວພາຍໃຕ້ການນຳພາຂອງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວໄດ້ເຂົ້າມາສະຖາປະນາເປັນ ສປປລາວແລະບັງຄັບໃຫ້ ເຈົ້າຊິວິດສີສະວ່າງ ວັດທະນາປົດຣາຊະບັນລັງ. ເຈົ້າສຸລິວົງໄດ້ໜີລີ້ໄພຢູ່ເມືອງປາຣີ ປະເທດຝຣັ່ງ.

## ອ້າງອິງ
ໝວດ:ກະສັດລາວ
ແປຈາກອັງກິດ
ສັງຄົມວິທະຍາ

**ສັງຄົມວິທະຍາ** (ພາ​ສາ​ອັງ​ກິດ​: sociology​) ແມ່ນ​ຫົວ​ຂໍ້​ໃດ​ຫນຶ່ງ​ການ​ສຶກ​ສາ ຊີ​ວິດ ຂອງ​ສັງ​ຄົມ , ມະ​ນຸດ , ປະ​ຊາ​ຊົນ​, ແລະ ສັງ​ຄົມ​, ສິ່ງ​ທີ່​ເປັນ​ຫນ້າ​ສົນ​ໃຈ​ແມ່ນ​ວ່າ​ພາກ​ສະ​ຫນາມ​ນີ້​. ລະ​ບຽບ​ກົດ​ຫມາຍ ແລະ ຂະ​ບວນ​ການ​ທາງ​ດ້ານ​ສັງ​ຄົມ ຢູ່​ໃນ​ສະ​ມໍ​ຫຼື​ແຍກ​ຕ່າງ​ຫາກ​ຂອງ​ປະ​ຊາ​ຊົນ ສະ​ພາບ​ທັງ​ສອງ​ແມ່ນ​ເປັນ ບຸກ​ຄົນ ແລະ​ເປັນ​ສະ​ມາ​ຊິກ​ຂອງ ສະ​ມາ​ຄົມ , ກຸ່ມ , ຫຼື ສະ​ຖາ​ບັນ

ມີ​ຄວາມ​ສົນ​ໃຈ​ໃນ​ພຶດ​ຕິ​ກໍາ​ຂອງ​ມະ​ນຸດ ສັງຄົມວິທະຍາ​, ໃນ​ຖາ​ນະ​ເປັນ creatures ສັງ​ຄົມ​. ເພາະ​ສະ​ນັ້ນ​, ໃນ​ການ​ສຶກ​ສາ​ນີ້ ຖືກ​ກວມ​ເອົາ​, ຈາກ​ການ​ວິ​ເຄາະ ເພື່ອ​ຕອບ​ສະ​ຫນອງ ປະ​ຊາ​ຊົນ​ຜູ້​ທີ່​ຍັງ​ບໍ່​ເປັນ​ທີ່​ຮູ້​ຈັກ​ກ່ຽວ​ກັບ​ຖະ​ຫນົນ​ຫົນ​ທາງ​. ເພື່ອ​ການ​ສຶກ​ສາ​ຂອງ ຂະ​ບວນ​ການ​ທາງ​ສັງ​ຄົມ​ໃນ​ທົ່ວ​ໂລກ
ສຸມະນະ ຈຸລາມະນີ

ທ່ານ **ສຸມະນະ ຈຸລາມະນີ**, ຫົວໜ້າກົມເຕັດໂນໂລຊີ ແລະ ນະວັດຕະກໍາ, ກະຊວງວິທະຍາສາດ ແລະ ເຕັກໂນໂລຊີ
ຊັອງ ແຈກີ

**ຊັອງ ແຈກີ** (Sung Jae-gi, ເກົາຫລີ:성재기;ລັກສະນະຂອງຈີນ:成在基, 11 ກັນຍາ ຄ.ສ 1967 - 26 ເດືອນກໍລະກົດ ຄ.ສ 2013) ເກົາຫລີໃຕ້ ນັກເຄື່ອນໄຫວສິດທິມະນຸດ ແລະ ນັກເຄື່ອນໄຫວສິດທິພົນລະເມືອງ, ການເປີດເສລີ ປັດຊະຍາ. ໃນເດືອນມັງກອນປີ 2008, ສະມາຄົມ ຂອງ ພາສາເກົາຫຼີເພດຊາຍ(남성연대 男性連帶) ໂອຕະລິດໂດຍກຳເໜີດ ຫົວໜ້າ ລາວໄດ້ ແມ່ນຜູ້ກໍ່ຕັ້ງ. ຊື່ຫລິ້ນຂອງ ແມ່ນ **ສກິມ-ຮກໍນ**(심헌 審軒), **ສກິມ-ຮກໍນ**(심헌 心軒).

ແລະຜູ້ຄວາມເປັນຜູ້ນໍາຂອງນາສະມາຄົມ ຂອງ ພາສາເກົາຫຼີເພດຊາຍ ຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 2008 ຫາ 2013. ໃນປີ 2013, ລາວໄດ້ຂ້າຕົວເອງ, ການປະທ້ວງ ການຈໍາແນກທາງເພດພາສາເກົາຫຼີໃຕ້. 

## ເບິ່ງເພີ່ມຕື່ມ 
* ສະມາຄົມ ຂອງ ພາສາເກົາຫຼີເພດຊາຍ
* ຄະຕິນິຍົມສິດທິສະຕີ
* ການເປີດເສລີ

## ອ້າງອີງ
## ລິງຄ໌ພາຍນອກ 
* Suicide performance and journalist ethics News Dongah (ພາສາອັງກິດ)
* Activist missing for 3rd day Koreatimes 2013.07.28 (ພາສາອັງກິດ)
* Activist's 'suicide' causes huge stir Koreatimes 2013.07.26 (ພາສາອັງກິດ)
* Gender Equality Is Equality For Whom? Hanyangcom 2013.09.30 (ພາສາອັງກິດ) 
* Body of male rights activist discovered Koreatimes 2013.07.29 (ພາສາອັງກິດ)
* South Korean channel films suicide (ພາສາອັງກິດ)
* Grabación de un suicidio en Corea del Sur abre el debate sobre la ética de los medios de comunicación (español)
* Activista Sung Jae-ki se suicidó frente a las cámaras de televisión (español)

ໝວດ:ນັກເຄື່ອນໄຫວສິດທິມະນຸດ
ໝວດ:ນັກເຄື່ອນໄຫວສິດທິພົນລະເມືອງ
ໝວດ:ປະເທດເກົາຫຼີໃຕ້
ໝວດ:ປັດຊະຍາ
ໝວດ:ຂ້າຕົວຕ
ໂຮແມ

thumb|Omero (William Bouguereau, 1874)
**ໂຮແມ** (ກະເລັກບູຮານ: Ὅμηρος Hómēros ; ; ) ເປັນນັກແຕ່ງກອນໃນຕຳນານຊາວກະເລັກ ເຊິ່ງເຊື່ອກັນວ່າເປັນຜູ້ແຕ່ງມະຫາກາບເລື່ອງ ອີລຽດ ແລະ ໂອດິດເຊ. ຊາວກະເລັກບູຮານເຊື່ອກັນວ່າໂຮແມເປັນນັກປະຫວັດສາດ ແຕ່ນັກວິຊາການໃນປັດຈຸບັນພັດເບິ່ງໂຮແມດ້ວຍຄວາມຮູ້ສຶກສົງໄສ ຍ້ອນແມ່ນຂໍ້ມູນຊີວະປະຫວັດທີ່ສືບຕໍ່ກັນມາຍາວດົນຫຼາຍ. ອີກທັງໂຕກາບເອງ ກໍເລົ່າແບບປາກຕໍ່ປາກມາດົນນັບສະຕະວັດ ແລະດັດແກ້ໃໝ່ຈົນກາຍມາເປັນກະວີ. ມາຕິນ ເວສຕ໌ ເຊື່ອວ່າ "ໂຮແມ" ບໍ່ແມ່ນຊື່ຂອງກະວີໃນປະຫວັດສາດ ແຕ່ເປັນພຽງຊື່ທີ່ສ້າງຂຶ້ນມາ.
ຮໂແມ
ຮໂແມ
ເດິນຟິນ

**ເດິນຟິນ** (ຝະລັ່ງ: dauphin) ຫຼື **ໝູທະເລ**  ເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມຈຳພວກໜຶ່ງ ອາໄສຢູ່ທັງໃນທະເລ, ນ້ຳຈືດ ແລະນ້ຳກ່ອຍ ມີຮູບຮ່າງຄ້າຍປາ ແມ່ນ ມີຄີບ ມີຫາງ ແຕ່ເດິນຟິນບໍ່ແມ່ນປາ ຍ້ອນເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມທີ່ມີຮົກ ຈັດຢູ່ໃນອັນດັບບາແລນແລະເດິນຟິນ (Cetacea) ເຊິ່ງປະກອບໄປດ້ວຍ ບາແລນແລະເດິນຟິນ ເຊິ່ງ ເດິນຟິນຈະມີຂະໜາດນ້ອຍກວ່າບາແລນຫຼາຍ ແລະຈັດຢູ່ໃນກຸ່ມບາແລນມີແຂ້ວ (Odontoceti) ເທົ່ານັ້ນ.
## ອ້າງອີງ 
ດິເນຟິນ
ຊ້າງທະເລ

**ຊ້າງທະເລ** (ອັງກິດ: walrus, ຝະລັ່ງ: morse) ຫຼື **ມອກ** ຮູບຮ່າງຄ້າຍ ສິງທະເລ ແຕ່ໂຕໃຫຍ່ກວ່າຫຼາຍແລະມີແງຍາວ.

## ລັກສະນະ 
ຊ້າງທະເລໃນມະຫາສະໝຸດປາຊີຟິກສາມາດມີນ້ຳໜັກໄດ້ເຖິງ 2000 ກິໂລ ແຕ່ໂດຍທົ່ວມັກມີນ້ຳໜັກລະຫວ່າງ 800 ເຖິງ 1700 ກິໂລ
### ແງ 
ຊ້າງທະເລມີແງຍາວອັນເປັນເອກະລັກ ແງສາມາດມີຄວາມຍາວໄດ້ເຖິງ 1 ແມັດ ແລະມີນ້ຳໜັດປະມານ 5.4 ກິໂລແງຂອງຊ້າງທະເລໂຕຜູ້ມັກໜາແລະໃຫຍ່ກວ່າຂອງໂຕເມຍ
### ໜວດ 
ຊ້າງທະເລມີໜວດປະມານ 400 ເຖິງ 700 ເສັ້ນ ມີຄວາມຍາວປະມານ 30 ຊອງຕິແມັດ

### ໜັງ 
ຊ້າງທະເລມີຂົນໜ້ອຍ ແລະມີໜັງທີ່ໜາ.
## ປະຫວັດຊີວິດ 
### ການສືບພັນ 
ຊ້າງທະເລມີອາຍຸປະມານ 20–30 ປີ.  ໂຕຜູ້ໂຕເຕັມທີ່ຕອນອາຍຸ 7 ປີ ແຕ່ຈະບໍ່ຜະສົມພັນຈົນກວ່າອາຍຸຈະໄດ້ 15 ປີ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມທາງທະເລ
ງົວປ່າອາເມລິກາ

thumbnail|ງົວປ່າອາເມລິກາ
**ງົວປ່າອາເມລິກາ** ຫຼື **ໄບຊັນ** (ອັງກິດ: bison) ເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມທີ່ຈັດຢູ່ໃນວົງງົວແລະຄວາຍ ອາໄສຢູ່ໃນທະວີບອາເມລິກາ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ວົງງົວແລະຄວາຍ
ໜູຖົງ

thumbnail|right|ໜູຖົງ
**ໜູຖົງ** ຫຼື **ຈິງໂຈ້** ຫຼື **ກັງກູລູ** (ຝະລັ່ງ: kangourou) ຈັດຢູ່ໃນຟີລັມສັດມີແກນສັນຫຼັງ ຊັ້ນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມປະເພດສັດມີຖົງໜ້າທ້ອງໃນໂຕເມຍສຳລັບແພ່ຂະຫຍາຍພັນແລະເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງລູກອ່ອນ ນັບເປັນສັດໃນປະເພດນີ້ທີ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ ແລະເປັນສັດປະຈຳທ້ອງຖິ່ນຂອງອົດສະຕາລີ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ສັດທີ່ພໍ້ໃນປະເທດອົດສະຕາລີ
ຕົ້ມດອກໄຂ່

thumbnail|ຕົ້ມດອກໄຂ່

**ຕົ້ມດອກໄຂ່** (ໂຕເຕັມ: 蛋花湯; ພິນອິນ: dàn huā tāng; ແປວ່າ "ຊຸບດອກໄຂ່") ຫຼື **ຊຸບດອກໄຂ່** ເປັນຊຸບຈີນທີ່ມີໄຂ່ເຊິ່ງຕີໃຫ້ແຕກໃນນຳ້ຊຸບໄກ່. ເຄື່ອງປຸງອື່ນທີ່ນິຍົມໃສ່ ແມ່ນ ພິກໄທດຳ ຫຼື ພິກໄທຂາວ, ແລະ ຜັກບັ່ວຫັ່ນລະອຽດແລະເຕົ້າຮູ້. ຈາກນັ້ນ ກໍຕື່ມໄຂ່ທີ່ຕີແລ້ວລົງໄປໃຫ້ເປັນເສັ້ນໆ ໃນນ້ຳທີ່ພວມຟົດໃນຊ່ວງສຸດທ້າຍຂອງການແຕ່ງກິນ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ໄຂ່ເປັນສາຍບາງໆ ຫຼືກະຈາຍ ລອຍຂຶ້ນມາທາງເທິງຂອງຕົ້ມດອກໄຂ່. ຄົນໃນປະເທດໃນເອີລົບແລະປະເທດຍີ່ປຸ່ນຖືວ່າຕົ້ມດອກໄຂ່ແມ່ນຊຸບທີ່ເຮັດງ່າຍ.

ໝວດ:ອາຫານຈີນ
ໝາແຜງ

thumb|Parahyaena brunnea
**ໝາແຜງ** ຫຼື **ໄຮຢີນາ** (ອັງກິດ: hyena) ຫຼື **ຮີແຢນ** (ຝະລັ່ງ: hyène) ເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມໃນອັນດັບສັດກິນຊີ້ນວົງໜຶ່ງ ໂດຍໃຊ້ຊື່ວົງວ່າ Hyaenidae.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ສັດກິນຊີ້ນ
ຊ້າງຂົນຍາວ

**ຊ້າງຂົນຍາວ** () ເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມທີ່ສູນພັນໄປແລ້ວ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມ
ມ້າແມ່ນ້ຳ

**ມ້າແມ່ນ້ຳ** () ເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມ
ຫົງ

thumb
**ຫົງ** ຫຼື **ຫ່ານຟ້າ** ເປັນນົກນ້ຳຂະໜາດໃຫຍ່ຢູ່ໃນສະກຸນ Cygnus ໃນວົງ Anatidae ອັນແມ່ນວົງດຽວກັບເປັດແລະນົກເປັດນ້ຳ ມີລັກສະນະທົ່ວໄປ ມີຂົນສີຂາວທັງໂຕ ສະກອຍສົບສີເຫຼືອງສົ້ມແລະມີປຸ່ມສີດຳທີ່ຖານຂອງສົບ. ມັກລວມຝູງໃນບຶງນ້ຳເພື່ອກິນຜັກນ້ຳແລະສັດນ້ຳຂະໜາດນ້ອຍ. ພໍ້ໃນອາຊີທາງຕອນເໜືອ, ເອີລົບທາງຕອນເໜືອ, ອາເມລິກາ ແລະ ອົດສະຕາລີ.
*
ໝວດ:ວົງນົກເປັດນ້ຳ
ເດິນຟິນໜູ

**ເດິນຟິນໜູ** (ອັງກິດ: porpoise) ເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມໃນອັນດັບບາແລນແລະເດິນຟິນ (Cetacea) ຂະໜາດນ້ອຍວົງນຶ່ງ ໃຊ້ຊື່ວົງວ່າ Phocoenidae.

## ການຈຳແໜກ
ແບ່ງອອກໄດ້ເປັນ 3 ສະກຸນ 6 ຊະນິດ ບາງສະກຸນກໍໄດ້ສູນພັນໄປແລ້ວ ຕັ້ງແຕ່ຍຸກກ່ອນປະຫວັດສາດ

**Neophocaena*
***Neophocaena phocaenoides*
**Phocoena*
***Phocoena dioptrica* 	 
***Phocoena phocoena* 	 
***Phocoena sinus*  
***Phocoena spinipinnis*
**Phocoenoides*
***Phocoenoides dalli*

ທີ່ສູນພັນໄປແລ້ວ
* † *Haborophocoena*
***Haborophocoena toyoshimai*
* † *Numataphocoena*
***Numataphocoena yamashitai*
* † *Septemriocetus*
***Septemriocetus bosselaersii*
* † *Piscolithax*
***Piscolithax aenigmaticus*
***Piscolithax longirostris*
***Piscolithax boreios*
***Piscolithax tedfordi*

## ອ້າງອີງ 
ດິເນຟິນໜູ
ກວາງຄໍຍາວ

**ກວາງຄໍຍາວ** () ເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມ ໃນວົງ Giraffidae ເປັນສັດຄ້ຽວເອື້ອງ ມີລັກສະນະເດັ່ນ ແມ່ນ ເປັນສັດທີ່ໂຕສູງ ຂາຍາວ ລຳຄໍຍາວ ມີເຂົາ 1 ຄູ່ ໂຕມີສີເຫຼືອງແລະສີຕັບໝູເຂັ້ມເປັນລາຍ ມີຖິ່ນກຳເໜີດໃນທະວີບອາຟະລິກ ໂຕຜູ້ມີຄວາມສູງ 4.8 ເຖິງ 5.5 ແມັດ (16-18 ຟຸດ) ແລະມີນ້ຳໜັກເຖິງ 900 ກິໂລ (2,000 ປອນ) ໂຕເມຍມີຂະໜາດແລະຄວາມສູງໜ້ອຍກວ່ານ້ອຍໜຶ່ງ ຈັດເປັນສັດບົກທີ່ມີຄວາມສູງທີ່ສຸດໃນໂລກ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມ
ປູໂຕ

**ປູໂຕ** (puto) ຫຼື **ເຂົ້າໜົມປູໂຕ** ແມ່ນເຂົ້າໜົມທີ່ເຮັດຈາກແປ້ງເຂົ້າອັນນຳໄປໜຶ້ງ  ປູໂຕແມ່ນເຂົ້າໜົມຟິລິປປີນ. ສາມາດກິນແບບເປົ່າ ໆ ຫຼືກັບເນີຍແລະໝາກພ້າວຂູດ ຫຼືອາດນຳໄປຮັບປະທານກັບອາຫານຄາວອື່ນ ໆ ໄດ້ ເຊັ່ນ ດີນູກູອານ (dinuguan).
## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ອາຫານໝັກດອງ
ໝວດ:ອາຫານຟິລິປປີນ
ໝວດ:ອາຫານປະເພດເຂົ້າ
ຊອດໄຂ່ແດງ

thumbnail|ຊອດໄຂ່ແດງ|400px
**ຊອດໄຂ່ເຫຼືອງ** ຫຼື **ມາຢໍແນດ** (mayonnaise) ແມ່ນຊອດຂົ້ນອັນມັກໃຊ້ເປັນເຄື່ອງປຸງ. ມີສ່ວນຜະສົມຂອງ ນ້ຳມັນ ໄຂ່ແດງ ແລະນ້ຳສົ້ມ ຫຼື ນ້ຳໝາກນາວ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ຊອດ
ແກງ

**ແກງ** ແມ່ນອາຫານທີ່ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍ ແລະມີຄວາມແຕກຕ່າງໄປໃນແຕ່ລະພາກ ໂດຍເອກະລັກຮ່ວມກັນຂອງອາຫານປະເພດນີ້ ແມ່ນໃສ່ນ້ຳພິກແກງທີ່ປະກອບດ້ວຍໝາກເຜັດ ກະປິ ແລະເຄື່ອງແກງອື່ນ ໆ.
*
ຫົວສີໄຄ

**ຫົວສີໄຄ** ແມ່ນພືດລົ້ມລຸກ ຄວາມສູງປະມານ 4-6 ຟຸດ ໃບຍາວ ປາຢໃບມີຂົນໜາມ ລຳຕົ້ນລວມກັນເປັນກໍ ມີກິ່ນຫອມ ດອກອອກເປັນຊໍ່ຍາວມີດອກນ້ອຍຝອຍເປັນຈຳນວນຫຼາຍ. ຫົວສີໄຄແມ່ນພືດທີ່ສາມາດນຳສ່ວນຕົ້ນຫົວໄປປະກອບອາຫານ ແລະຈັດເປັນພືດສະໝຸນໄພນຳ.
ໝວດ:ຜັກ
ໝວດ:ຫຍ້າ
ໝວດ:ສະໝຸນໄພ
ໝີໄຮ້ຫາງ

**ໝີໄຮ້ຫາງ** () ເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມ ມີຖິ່ນກຳເໜີດຈາກທະວີບອົດສະຕາລີ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມ
ກວາງອູດ

**ກວາງອູດ** () ເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມ ສ່ວນຫຼາຍຢູ່ໃນທະວີບອາເມລິກາເໜືອ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມ
ໝາກຂີ້ຫູດ

**ໝາກຂີ້ຫູດ**  ແມ່ນພືດໃນສະກຸນໝາກກ້ຽງ (*Citrus*) ມີຖິ່ນກຳເໜີດໃນປະເທດລາວ ໄທ ກຳປູເຈຍ ອິນໂດເນເຊຍ ແລະ ມາເລເຊຍ.

ໝວດ:ຜັກ
ໝວດ:ສະໝຸນໄພ
ບິກ

**ບິກ** ຫຼື **ປາກກາ** ແມ່ນເຄື່ອງມືທີ່ໃຊ້ສຳລັບການຂຽນ ບິກຈະໃຊ້ເມິກໃນການຂຽນລົງໄປເທິງພື້ນຜິວຮາບ ໆ ສ່ວນຫຼາຍຈະແມ່ນເຈ້ຍ ບິກມີເມິກຫຼາຍສີໃຫ້ເລືອກໃຊ້ ເຊັ່ນ ສີຟ້າແກ່ ສີແດງ ສີດຳ ສີຂຽວ ແລະສີອື່ນ ໆ ແຕ່ທີ່ນິຍົມຫຼາຍກໍຈະເປັນເມິກສີຟ້າແກ່ ແລະເມິກສີແດງ.
ໝວດ:ເຄື່ອງຂຽນ
ສໍດຳ

**ສໍດຳ** ແມ່ນອຸປະກອນໃນການຂຽນແລະການແຕ້ມ ມັກໃຊ້ຂຽນລົງເທິງເຈ້ຍ. ສໍດຳປົກກະຕິຈະມີລັກສະນະເປັນແທ່ງໄມ້ຍາວ ໆ ມີໄສ້ຢູ່ທາງໃນ ສ່ວນຫຼາຍໄສ້ສໍຈະເຮັດຈາກກະລາຟິດ. ມີສໍດຳບາງຊະນິດເຮັດຈາກຖ່ານໄມ້ (ໃນສໍດຳຂຽນຄິ້ວ ຈະເປັນເຄື່ອງສຳອາງ). ສຳດຳບາງແທ່ງຈະມີຢາງລຶບຢູ່ປາຍສໍດຳເພື່ອສະດວກໃນການລຶບ.
ໝວດ:ເຄື່ອງຂຽນ
ຢາງລຶບ

**ຢາງລຶບ** ແມ່ນເຄື່ອງຂຽນຊະນິດນຶ່ງ ໃຊ້ສຳລັບລຶບຮອຍສໍດຳຫຼືບິກທີ່ຂຽນເທິງວັດສະດຸຢ່າງນຶ່ງເຊັ່ນເຈ້ຍ ໂດຍໃຊ້ຢາງລຶບຖູໄປມາຈົນຮອຍຂຽນຫາຍໄປ. ສໍດຳສ່ວນຫຼາຍມັກຈະມີຢາງລຶບຕິດມານຳເພື່ອໃຊ້ຄວບຄູ່ກັນ. ຢາງລຶບນັ້ນເຮັດມາຈາກຢາງເປັນຫຼັກ ແຕ່ສຳລັບຢາງລຶບທີ່ໃຊ້ງານສະເພາະທາງກໍອາດຜະລິດດ້ວຍວີນິນ ພະລາສະຕິກ ຫຼືຢາງທຳມະຊາດອື່ນ ໆ ກໍໄດ້. ສ່ວນຫຼາຍຈະພົບເປັນສີຂາວ ແຕ່ກໍສາມາດຜະລິດໃຫ້ເປັນສີອື່ນ ໆ ໄດ້ ແລ້ວແຕ່ສ່ວນປະສົມຂອງວັດສະດຸ.
ໝວດ:ເຄື່ອງຂຽນ
ໝາກອຶ

**ໝາກອຶ** (ອັງກິດ: Kabocha squash; ; Kabocha) ແມ່ນພືດຊະນິດນຶ່ງ ໃຊ້ເຮັດໄດ້ທັງອາຫານຄາວ ຂອງຫຼານ ແລະແມ່ນອາຫານກິນຫຼິ້ນໄດ້ນຳ. ປົກກະຕິໝາກອຶເມື່ອແກ່ຈັດຈະມີສີເຫຼືອງອົມສົ້ມ ໝາກອຶແມ່ນພືດມີເຖົາ ປູກໄດ້ທົ່ວໄປທັງໃນຂົງເຂດຮ້ອນແລະເຂດໜາວ. ໃນທາງພຶກສາສາດ ໝາກອຶຈັດຢູ່ໃນສະກຸນ *Cucurbita* ວົງ *Cucurbitaceae* ແມ່ນພືດທີ່ມີຖິ່ນກຳເໜີດໃນທະວີບອາເມລິກາ ແລະແພ່ກະຈາຍໄປທົ່ວໂລກ. 
## ຄວາມເປັນມາ
ໂດຍທົ່ວໄປເຊື່ອວ່າຕະກຸນແຕງມີຈຸດກຳເໜີດໃນອາເມລິກາກາງແລ້ວແພ່ກະຈາຍໄປທົ່ວໂລກພາຍຫຼັງໝາກອຶເຂົ້າສູ່ຍີ່ປຸ່ນໂດຍພໍ່ຄ້າຊາວປອກຕຸຍການເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1540 ໂດຍນຳມາຈາກກຳປູເຈຍ. ຊື່ພາສາປອກຕຸຍການຂອງໝາກອຶແມ່ນ *Cambodia abóbora* (カンボジャ・アボボラ) ແລະຫຍໍ້ລົງໃນພາສາຍີ່ປຸ່ນເຫຼືອພຽງ kabocha ບາງບ່ອນໃນຍີ່ປຸ່ນຫຍໍ້ເປັນ "bobora".

## ຮູບຮ່າງໜ້າຕາ 
ໝາກອຶແມ່ນໄມ້ເຖົາເລືອໄປຕາມດິນ ມີມືສຳລັບຍຶດເກາະ ລຳຕົ້ນອວບນ້ຳ ໃບດ່ຽວຮູບຫ້າຫຼ່ຽມ ມີຂົນທັງສອງດ້ານ. ດອກສີເຫຼືອງຮູບກະດິ່ງ. ໜ່ວຍໝາກອຶມີນຳກັນຫຼາຍລັກສະນະ ບາງເທຶ່ອແມ່ນໜ່ວຍເກືອບກົມກໍມີ ແຕ່ໂດຍທົ່ວໄປແມ່ນຮູບຊົງກົມແປ້ນ ຜິວຂຸຂະເລັກນ້ອຍ. ເມື່ອຍັງດິບເນື້ອຄ່ອນຂ້າງແຂງ. ໝາກອຶແບ່ງເປັນຕະກູນຫຼັກສອງຕະກູນແມ່ນ ຕະກູນໝາກອຶອາເມລິກາ (pumpkin) ຂະໜາດລູກໃຫຍ່ ເນື້ອອ່ອນ ກັບຕະກູນໂປຕີລົງ (potiron) ໄດ້ແກ່ໝາກອຶລາວແລະໝາກອຶຍີ່ປຸ່ນ.  ໝາກອຶຍີ່ປຸ່ນ ຫຼຶກະໂບະຊະ (Kabocha) ຢູ່ໃນຕະກູນໂປຕີລົງ (potiron ຫຼື squash) ເຊັ່ນດຽວກັບໝາກອຶລາວ ລູກເປັນຊົງກົມຂະໜາດນ້ອຍ ເນື້ອແໜ້ນ ລົດຊາດຫວານມັນ.
 

ໝາກອຶນຳມາແຕ່ງກິນໄດ້ຫຼາຍຢ່າງ ແມ່ນ ພາຍໝາກອຶ ຕົ້ມໝາກອຶ ເທມປຸຣະ ແກງ ກິນກັບແຈ່ວ ນ້ຳໝາກອຶຄັ້ນສົດ ມີລິດລົດນ້ຳຕານໃນເລືອດ. ແກ່ນໝາກອຶມີສານກູກກູບີຕີນ ຊ່ອຍຂັບພະຍາດໂຕຕືດ ໃຊ້ເປັນອາຫານກິນຫຼິ້ນ. ນ້ຳມັນຈາກແກ່ນໝາກອຶນິຍົມໃຊ້ແຕ່ງກິນໃນເອີລົບຕາເວັນອອກແລະຕາເວັນອອກກາງ. ຍອດໝາກອຶໃຊ້ກິນເປັນຝັກ. ຮາກໝາກອືນຳມາຕົ້ມດື່ມຊ່ອຍຖອນພິດຈາກແມງກັດຕ່ອຍ. ໝາກອຶມີກາກໃຍສູງ ອຸດົມດ້ວຍວິຕາມິນອາແລະສານຕໍ່ຕ້ານການປະສົມກັບອອກຊິຈັງກັບເກືອແຮ່ ແລະມີ “ກົດປະໂລປີໂອນິກ” ກົດນີ້ເຮັດໃຫ້ແຊວມະເຮັງໃຫ້ອ່ອນແອລົງ  ໃນເນື້ອໝາກອຶມີກາໂລແຕນແລະແປ້ງ ໃຊ້ແຕ່ງສີເຂົ້າໜົມເຊັ່ນ ເຂົ້າໜົມໝາກອຶ ໂດຍນຳເນື້ອໜຶ້ງສຸກມາບີ້ກັບແປ້ງຫຼືຖົ່ວກວນ 

## ຄຸນຄ່າແລະການໃຊ້ 
ໝາກອຶຖືເປັນພືດໃນຕະກູນໝາກມະລະ ຊະນິດໄມ້ເຖົາຂະໜາດໃຫຍ່ ຜິວລູກເມື່ອຍັງອ່ອນມີສີຂຽວ. ເມື່ອແກ່ຈະແລ້ວຈະມີສີຂຽວສະຫຼັບເຫຼືອງ. ຜິວໝາກອຶບໍ່ຮາບຂຸຂະເປືອກມີລັກສະນະແຂງເນື້ອໃນສີເຫຼືອງ ມີເສັ້ນໃຍຢູ່ພາຍໃນເປັນສີເຫຼືອງນິ້ມພ້ອມກັບເມັດສີຂາວແບນໆ ຕິດຢູ່. ປະໂຫຍດຂອງໝາກອຶນັ້ນມີຫຼາຍຫຼວງ ສາມາດນຳມາໃຊ້ກິນບຳລຸງຮ່າງກາຍແລະຮັກສາໂລກໄດ້ດີ.
## ອ້າງອີງ 
## ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ 
* http://www.doae.go.th/library/html/detail/pumpkin/pumpkin2.htm  

ໝວດ:ຜັກ
ໝວດ:ໝາກໄມ້
ໝວດ:ວົງແຕງ
ໝວດ:ພືດທີ່ເປັນພິດຕໍ່ພະຍາດ
ໝວດ:ສະໝຸນໄພ
ພາສີ

**ພາສີ** ຫຼື **ອາກອນ** (, ) ແມ່ນ ເງິນຫຼືສິ່ງຂອງອື່ນທີ່ລັດຫຼືສະຖາບັນປະຕິບັດໜ້າທີ່ທຽບເທົ່າລັດເອີ້ນເກັບຈາກຜູ້ເສຍພາສີ ເຊິ່ງອາດເປັນປັດເຈກບຸກຄົນຫຼືນິຕິບຸກຄົນກໍໄດ້. ກົດໝາຍມີບົດລົງໂທດຜູ້ທີ່ບໍ່ເສຍພາສີ. ລະບອບຕ່ຳກວ່າລັດ (subnational entity) ຈຳນວນຫຼາຍຍັງມີການເອີ້ນເກັບພາສີເຊັ່ນກັນ. ພາສີປະກອບດ້ວຍພາສີທາງກົງແລະພາສີທາງອ້ອມ ແລະອາດຈ່າຍເປັນຮູບໂຕເງິນຫຼືການໃຊ້ແຮງງານທີ່ທຽບເທົ່າ (ມັກເປັນການໃຊ້ແຮງງານທີ່ບໍ່ມີຄ່າຕອບແທນ ແຕ່ບໍ່ສະເໝີໄປ).
ໝວດ:ພາສີ
ໝວດ:ການເງິນ
ດັງ

**ດັງ** (, ) ແມ່ນສ່ວນທີ່ຍື່ນອອກມາຈາກກົງກຶ່ງກາງຂອງໃບໜ້າ. ຮູບຮ່າງຂອງດັງມີລັກສະນະເປັນຮູບສາມຫຼ່ຽມປີລະມິດ. ຖານຂອງຮູບສາມຫຼ່ຽມວາງຕິດນຳໜ້າຜາກລະຫວ່າງຕາສອງຂ້າງ. ສັນດັງ ມີຮູບຮ່າງແລະຂະໜາດຕ່າງ ໆ ກັນ ຍື່ນຕັ້ງແຕ່ຖານອອກມາຂ້າງນອກແລະລົງຂ້າງກ້ອງມາສຸດຢູ່ປາຍດັງ ອີກດ້ານນຶ່ງຂອງຮູບສາມຫຼ່ຽມຫ້ອຍຕິດນຳຮິມສົບເທິງຮູ. ດັງເປີດອອກສູ່ພາຍນອກທາງດ້ານນີ້. ຮູດັງເຮັດໜ້າທີ່ເປັນທາງກາຍຂອງອາກາດທີ່ຫາຍໃຈເຂົ້າໄປຍັງຊ່ອງດັງແລະກອງຝຸ່ນລະອອງນຳ

ໝວດ:ດັງ
ໝວດ:ອະໄວຍະວະ
ໝວດ:ຫົວແລະຄໍ
ໂມງ

, 1965]]

**ໂມງ** (, ) ແມ່ນເຄື່ອງມືສຳລັບໃຊ້ບອກເວລາ ສ່ວນຫຼາຍຈະມີຮອບເວລາ 12 ຊົ່ວໂມງຫຼື 24 ຊົ່ວໂມງ ສຳລັບໂມງທົ່ວໄປ ມີເຄື່ອງໝາຍບອກຊົ່ວໂມງ ນາທີ ຫຼືວິນາທີ. ເຄື່ອງມືສຳລັບຈັບເວລາໄລຍະສັ້ນ ໆ ເອີ້ນວ່າໂມງຈັບເວລາ. ເດີມນັ້ນແມ່ນອຸປະກອນກົນຈັນ ມີລານໝູນຂັບເຄື່ອນແຮງແລະມີເຟືອງເປັນໂຕທົດຄວາມໄວໃຫ້ໄດ້ຮອບທີ່ຕ້ອງການແລະໃຊ້ເຂັມບອກເວລາ ໂດຍໃຊ້ໜ້າປັດຂຽນໂຕເລກລະບຸເວລາເອົາໄວ້.
*
ມໂງ
ມໂງ
ມີແຊນ ຟານ

**ມີແຊນ ຟານ** (Michelle Phan) ເກີດ 11 ເມສາ 1987 ເປັນນັກແຕ່ງໜ້າມືອາຊີບສັນຊາດອາເມລິກັນເຊື້ອສາຍຫວຽດນາມທີ່ມີຊື່ສຽງໂດ່ງດັງຈາກຢູທູບ ມີແຊນ ຟານມີຜູ້ຕິດຕາມໃນຢູທູບຫຼາຍກວ່າ 6 ລ້ານຄົນ ແລະກໍ ມີວີດີໂອຫຼາຍກວ່າ 300 ວີດີໂອ.
## ອ້າງອີງ  
ໝວດ:ດາລາອິນເຕີເນັດຊາວອາເມລິກັນ
ຮຳຊະ

thumbnail|ຮຳຊະ
**ຮຳຊະ**  (; ອາລັບ: خمسة‎ khamsah, ແປວ່າ "ຫັາ")  ເປັນເຄື່ອງລາງຮູບຕັ້ນປາມທີ່ຫຼາຍຄນໃນຕາເວັນອອກກາງແລະອາຟະລິກເໜືອຫຼາຍຄົນມີ ສ່ວນຫຼາຍມັກໃຊ້ເປັນເຄື່ອງປະດັບ

ໝວດ:ເຄື່ອງລາງ
Kei honma

is a Japanese former football coach.

## References
*AFF Women's Championship 2013 
*AFC U-14's Asia Championship 2014 QF
*AFF SUZUKI CUP 2012
*ODA White Paper
*MYANMAR TIMES
*interview 
*korea republic 
*[cup](http://bongdaplus.vn/Viet-Nam/Ngam-Tinh-nguyen-vien-kute-cua-DT-Lao-tai-VFF-Cup/68470.bbd?searchphrase=T%C3%A2n-S%C6%A1n-Nh%E1%BA%A5t　vff) 
*FIFA.com
*VFF CUP 2012
*bongda+ 
*Laos-Indonesia
ບານເຕະໂລກ 2014

**ບານເຕະໂລກ 2014** (; ) ແມ່ນການແຂ່ງຂັນບານເຕະໂລກຊາດລະດັບປະເທດ ເທື່ອທີ 20 ເຊິ່ງມີກຳໜົດຈັດຂຶ້ນຢູ່ປະເທດບະເລຊິນ ຫວ່າງວັນທີ 12 ມິຖຸນາ–13 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2014

*
ໂລກາພິວັດ

**ໂລກາພິວັດ** ຫຼື **ໂລການຸວັດ** () ແມ່ນ ຜົນຈາກການພັທທະນາການຕິດຕໍ່ສື່ສານ ການຂົນສົ່ງ ແລະເຕັກໂນໂລຊີສານສົນເທດ ອັນສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງການຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງຄວາມສຳພັນທາງເສດຖະກິດ ການເມືອງ ເຕັກໂນໂລຊີ ແລະວັດທະນະທຳທີ່ເຊື່ອມໂຍງລະຫວ່າງປັດເຈກບຸກຄົກ ຊຸມຊົນ ໜ່ວຍທຸລະກິດ ແລະລັດຖະບານ ທົ່ວທັງໂລກ.

 
*
ລໂກາພິວັດ
ລໂກາພິວັດ
ປະເທດບັງກລາເທດ

**ບັງກລາເທດ** ( *ບັງລາເທດ*) ຫຼື ຊື່ຢ່າງເປັນທາງການແມ່ນ **ສາທາລະນະລັດ ປະຊາຊົນ ບັງກລາເທດ** () ເປັນປະເທດໃນອາຊີໃຕ້ ເຊິ່ງຄອບຄອງເນື້ອທີ່ໃນສ່ວນຕາເວັນຕົກຂອງພາກພື້ນເບັງກາລີ ມີປະຊາກອນປະມານ 165 ລ້ານຄົນ ຖືວ່າເປັນປະເທດທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍເປັນອັນດັບທີແປດຂອງໂລກ ດ້ວຍພື້ນທີ່ 148,460 ຕາລາງກິໂລແມັດ (57,320 ຕາລາງໄມລ໌) ບັງກລາເທດຈຶ່ງເປັນໜຶ່ງໃນປະເທດທີ່ມີຄວາມໜາແໜ້ນປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໂລກ ມີອານາເຂດຕິດກັບອິນເດຍທາງທິດເໜືອທິດຕາເວັນອອກ ແລະ ຕາເວັນຕົກ ຕິດກັບມຽນມາທາງຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້  ແລະ ຕິດອ່າວເບັງກາລີທາງທິດໃຕ້. ເມືອງຫຼວງຂອງປະເທດແມ່ນທາກາເຊິ່ງເປັນສູນກາງທາງການປົກຄອງ, ເສດຖະກິດ ແລະ ວັດທະນະທຳຂອງປະເທດ ໂດຍມີຈິດຕະກອງເປັນເມືອງທີ່ມີຂະໜາດໃຫບ່ເປັນອັນດັບສອງເຊິ່ງເປັນທ່າເຮືອທີ່ແອອັດຫຼາຍທີ່ສຸດໃນອ່າວເບັງກາລີ. ພາສາລັດຖະການແມ່ນພາສາເບັງກາລີເຊິ່ງເປັນໜຶ່ງໃນຕະກຸນພາສາອິນໂດ-ເອີໂຣປຽນ ຄຳວ່າ "ບັງກລາເທດ (Bangladesh)"  ໝາຍເຖິງ "ປະເທດແຫ່ງເບັງກາລີ".

## ອ້າງອີງ 
## ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ 
**ລັດຖະບານ**
* 
* Official Site of Bangladesh Investment Development Authority

**ຂໍ້ມູນທົ່ວໄປ**
* Bangladesh . *The World Factbook*. Central Intelligence Agency.
* 
* Bangladesh from the BBC News
* Bangladesh from *UCB Libraries GovPubs*
* 
* 
* Key Development Forecasts for Bangladesh from International Futures


ໝວດ:ລັດ ແລະ ດິນແດນທີ່ກໍ່ຕັ້ງໃນປີ 1971
ໝວດ:ອະດີດອານານິຄົມຂອງອັງກິດ
ບານເຕະທີມຊາດບຣາຊິນ

**ບານເຕະທີມຊາດບຣາຊິນ** () ຢູ່ພາຍໃຕ້ການຄວບຄຸມຂອງສະມາພັນບານເຕະແຫ່ງຊາດບະເລຊິນ ແລະແມ່ນທີມທີ່ປະສົບຄວາມສຳເລັດຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໂລກ.

## ອ້າງອິງ 
ໝວດ:ປະເທດບະເລຊິນ
ນະເດດ ຄູກິມິຢະ

**ນະເດດ ຄູກິມິຢະ** () ຫຼື **ແບລີ້** ເກີດເມື່ອວັນທີ 17 ທັນວາ ຄ.ສ. 1991 ເປັນນັກສະແດງແລະນາຍແບບໄທ ເຊື້ອສາຍອອສເຕຣຍ

## ທຸລະກິດ 
ວັນທີ 1 ພະຈິກ 2022, ນາເດດ ແລະ ໝາກ-ປາຣິນ ສຸພາລາດ ແລະເພື່ອນນອກວົງອີກ 2 ຄົນໄດ້ຮ່ວມກັນເປີດທຸລະກິດທີ່ມີຊື່ວ່າ TheReCrafting ເຊິ່ງແມ່ນຍີ່ຫໍ້ໜັງ ແລະ ສະປາໜັງ. ໃນປີຕໍ່ໄປ, ລາວໄດ້ຮ່ວມມືກັບເພື່ອນນອກອຸດສາຫະກໍາເພື່ອເປີດສູນສໍາລັບການພັດທະນາທ່າແຮງຂອງນັກກິລາທີ່ມີຊື່ວ່າ Sport Tech Pro.

## ຊີວິດສ່ວນຫນຶ່ງ 
ນາເດດບໍ່ໄດ້ໃຊ້ເຄືອຂ່າຍສັງຄົມ ຄືກັນກັບດາວທີ່ມີຊື່ສຽງອື່ນໆ ຈົນກ່ວາຖືກເບິ່ງວ່າເປັນແບບເກົ່າ, ໃນວັນທີ 25 ກັນຍາ 2019, ລາວໄດ້ຕັດສິນໃຈເປີດບັນຊີ Instagram ຂອງຕົນເອງທີ່ມີຊື່ວ່າ Kugimiyas.

ໃນວັນທີ 1 ມິຖຸນາ 2023, ນາເດດຕັດສິນໃຈຂໍ  ແຟນສາວ ຍາຢາ-ອຸຣັດສະຍາ ສະເປີບັນ ແຕ່ງງານ ທີ່ Positano, ປະເທດອິຕາລີ.

## ຜົນງານ 
### ຊຸດໂທລະທັດ 
#### ລາຍຊື່ຊຸດໂທລະທັດ 
ละครโทรทัศน์ทั้งหมดด้านล่างนี้ออกอากาศทางสถานีวิทยุโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3

### ภาพยนตร์ 
## ອ້າງອີງ 
## ເບິ່ງຕື່ມ 
* http://www.instagram.com/kugimiyas

ໝວດ:ນັກສະແດງໄທ
ໝວດ:ນາຍແບບໄທ
ປະເທດໂກສະຕາຣິກາ

**ໂກສະຕາຣິກາ** (, ; ) ຫຼື ຊື່ຢ່າງເປັນທາງການແມ່ນ **ສາທາລະນະລັດໂກສະຕາຣິກາ** () ເປັນປະເທດໃນພາກພື້ນອາເມຣິກາກາງ ມີອານາເຂດຕິດກັບປະເທດນິກາຣາກວາທາງທິດເໜືອ ຕິດກັບທະເລແຄຣິບບຽນທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ ຕິດກັບປະເທດປານາມາທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ຕິດກັບມະຫາສະໝຸດປາຊີຟິກທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ ແລະ ມີຊາຍແດນທາງທະເລຕິດກັບປະເທດເອກວາດໍທາງທິດໃຕ້ຂອງອິດສະລາ ເດລ ໂກໂກ ມີປະຊາກອນປະມານ 5 ລ້ານຄົນ ໃນພື້ນທີ່ຂະໜາດ 51,060 ຕາລາງກິໂລແມັດ (19,710 ຕາລາງໄມລ໌) ໂດຍມີປະຊາກອນປະມານ 333,980 ຄົນອາໄສຢູ່ໃນຊັງໂຈເຊເຊິ່ງເປັນເມືອງຫຼວງ ແລະ ເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ແລະ ມີປະຊາກອນປະມານສອງລ້ານຄົນອາໄສຢູ່​ໃນ​ເຂດ​ນະຄອນ​ອ້ອມ​ຂ້າງ.

## ອ້າງອີງ 
## ອ່ານຕື່ມ 
* Blake, Beatrice. *The New Key to Costa Rica* (Berkeley: Ulysses Press, 2009).
* Chase, Cida S. "Costa Rican Americans." *Gale Encyclopedia of Multicultural America,* edited by Thomas Riggs, (3rd ed., vol. 1, Gale, 2014), pp.&nbsp;543–551. online
* Edelman, Marc. *Peasants Against Globalization: Rural Social Movements in Costa Rica* Stanford: Stanford University Press, 1999.
* 
* Huhn, Sebastian: *Contested Cornerstones of Nonviolent National Self-Perception in Costa Rica: A Historical Approach*, 2009.
* Keller, Marius; Niestroy, Ingeborg; García Schmidt, Armando; Esche, Andreas. "Costa Rica: Pioneering Sustainability". Excerpt (pp.&nbsp;81–102) from Bertelsmann Stiftung (ed.). *Winning Strategies for a Sustainable Future*. Gütersloh, Germany: Verlag Bertelsmann Stiftung, 2013.
* Lara, Sylvia Lara, Tom Barry, and Peter Simonson. *Inside Costa Rica: The Essential Guide to Its Politics, Economy, Society and Environment* London: Latin America Bureau, 1995.
* Lehoucq, Fabrice E. and Ivan Molina. *Stuffing the Ballot Box: Fraud, Electoral Reform, and Democratization in Costa Rica* Cambridge: Cambridge University Press, 2002.
* Lehoucq, Fabrice E. *Policymaking, Parties, and Institutions in Democratic Costa Rica*, 2006.
* Longley, Kyle. *Sparrow and the Hawk: Costa Rica and the United States during the Rise of José Figueres* (University of Alabama Press, 1997).
* Mount, Graeme S. "Costa Rica and the Cold War, 1948–1990." *Canadian Journal of History* 50.2 (2015): 290–316.
* Palmer, Steven and Iván Molina. *The Costa Rica Reader: History, Culture, Politics* Durham and London: Duke University Press, 2004.
* Sandoval, Carlos. *Threatening Others: Nicaraguans and the Formation of National Identities in Costa Rica* Athens: Ohio University Press, 2004.
* Wilson, Bruce M. *Costa Rica: Politics, Economics, and Democracy: Politics, Economics and Democracy.* Boulder, London: Lynne Rienner Publishers, 1998.

## ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ 
* Costa Rica . *The World Factbook*. Central Intelligence Agency.
* Costa Rica at *UCB Libraries GovPubs*
* 
*Street Art of San Jose by danscape 
*Costa Rica profile from the BBC News
*
* Key Development Forecasts for Costa Rica from International Futures
; ລັດຖະບານ ແລະ ການບໍລິຫານ
* ເວັບໄຊທາງການຂອງລັດຖະບານໂກສະຕາຣິກາ  
;Trade
* World Bank Summary Trade Statistics Costa Rica

ກ
ປະເທດໂກສະຕາຣິກາ
ກ
ກ
ວົງຍ່ອຍສິງທະເລ

**ສິງທະເລ** (Otariinae) ສັດທີ່ຈັດຢູ່ໃນສະກຸນແມວນ້ຳມີຫູ ວົງສັດຕີນຄີ ອັນຢູ່ໃນຟີລຳສັດມີແກນສັນຫຼັງ ຊັ້ນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມອັນດັບສັດກິນຊີ້ນ
ໝວດ:ແມວນ້ຳມີຫູ
ໝວດ:ສັດຕີນຄີ
ບ່ວງ

thumbnail|ບ່ວງເຫຼັກ
**ບ່ວງ** ແມ່ນເຄື່ອງຄົວທີ່ມີລັກສະນະເປັນແອ່ງຕື້ນແລະນ້ອຍກວ່າຈອງ ຕົງປາຍມີທີ່ຈັບ ໂດຍທົ່ວໄປໃຊ້ໃນການຕັກອາຫານເຫຼວ ຫຼືອາຫານກຶ່ງເຫຼວ ຫຼືອາຫານແຂງທີ່ບໍ່ອາດໃຊ້ນຳສ້ອມໄດ້ຢ່າງສະດວກ ແມ່ນ ໃຊ້ໃນການຕັກເຂົ້າຫຼືທັນຍະພືດ ນອກຈາກນີ້ ບ່ວງຍັງໃຊ້ໃນການແຕ່ງກິນທີ່ຈະຕວງວັດປໍລິມານສ່ວນປະສົມຂອງອາຫານທີ່ຈະໃຊ້ນຳ. ບ່ວງອາດຈະເຮັດມາຈາກເຫຼັກ ໄມ້ ພະລາສະຕິກ ຫີນ ຫຼືແມ້ນແຕ່ງາຊ້າງ.
## ປະຫວັດ 
]]
ຫຼັກຖານທາງປະຫວັດສາດພົບວ່າໃນສະໄໝເອຊີບບູຮານ ບ່ວງມັກເຮັດດ້ວຍງາຊ້າງ ຫິນເຫຼັກໄຟ ຫິນຊະນວນ ແລະ ໄມ້ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍຈະສະຫຼັກເປັນສັນຍະລັກທາງສາສະໜາ. ໃນສະໄໝຍຸກຫິນໃໝ່ຂອງຊາກດີນີ ມີການໃຊ້ຈອງແລະບ່ວງທີ່ເຮັດຈາກເຄື່ອງເຄືອບແລ້ວ. ໃນສະໄໝລາຊະວົງຊາງຂອງປະເທດຈີນ ຄົ້ນພົບວ່າບ່ວງມີການເຮັດຈາກກະດູກ. ສ່ວນບ່ວງເຮັດດ້ວຍທອງສຳລິດບູຮານໃນປະເທດຈີນ ມັກມີຮູບຮ່າງແຫຼມຄົມ ເຊິ່ງສາມາດໃຊ້ເປັນເຄື່ອງຕັດແບບມີດໄດ້. ເອກະສານບັນທຶກບູຮານຂອງອິນເດຍກໍກ່າວເຖິງບ່ວງຄືກັນ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ເຄື່ອງຄົວ
ອູດແກະ

**ອູດແກະ** (ໂຕເຕັມ: 羊駝; ໂຕຫຍໍ້:羊驼; ພິນອິນ: yáng tuó "ຢາງ ໂຖວ") ມີຊື່ທາງວິທະຍາສາດວ່າ *Vicugna pacos* ເປັນສັດລ້ຽງໃນຕະກູນອູດ (camelid) ໃນທະວີບອາເມລິກາໃຕ້ ມີລັກສະນະຄ້າຍຄຶງກັບອູດແກະໃຫຍ່. ອູດແກະເປັນສັດທີ່ຢູ່ລວມກັນເປັນຝູງ ພົບໄດ້ໃນທີ່ສູງບໍລິເວນແຖບເທືອກເຂົາອັງເດດ ທາງຕອນໃຕ້ຂອງປະເທດເປລູ ຕອນເໜືອຂອງປະເທດໂບລິວີ ປະເທດເອກົວເຕີ ແລະຕອນເໜືອຂອງປະເທດຊິລີ ໂດຍຈະຢູ່ບໍລິເວນທີ່ລະດັບຄວາມສູງຈາກນ້ຳທະເລປະມານ 3,500 ແມັດ (11,000 ຟຸດ) ຫາ 5,000 ແມັດ (16,000 ຟຸດ)
## ລັກສະນະ 
ອູດແກະມີລັກສະນະຄ້າຍອູດແກະໃຫຍ່ ແຕ່ຈະແຕກຕ່າງກັນທີ່ບໍ່ໄດ້ນຳມາໃຊ້ວຽກຂົນຂອງ ແຕ່ຈະຖືກລ້ຽງເພື່ອນຳຂົນມາເຮັດເປັນເຄື່ອງນຸ່ງ ຂົນອູດແກະນຳມາໃຊ້ປະໂຫຍດໄດ້ຫຼາກຫຼາຍ ຕັ້ງແຕ່ຜ້າຫົ່ມ ເສື້ອໜາວ ໝວກ ຖົງມື ຜ້າພັນຄໍ ແລະເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມປະເພດຕ່າງ ໆ ໂດຍຂົນຂອງອູດແກະຕາມທຳມະຊາດມີຫຼາຍສີ ໂດຍໃນເປລູມີການຈຳແໜກສີຂົນອອກເປັນ 52 ສີ ຂະນະທີ່ທາງອົດສະຕາລີຈຳແໜກໄວ້ 12 ສີ ແລະສະຫະລັດອາເມລິກາຈຳແໜກເປັນ 16 ສີ.
## ພຶດຕິກ 
ອູດແກະມີສຽງຮ້ອງຫຼາຍສຽງ. ມັກຮ້ອງເປັ່ງສຽງແຫຼມສູງເມື່ອຕົກຢູ່ໃນໄພອົນຕະລາຍ. ໝາຫຼືແມວທີ່ແປກໜ້າອາດເຮັດໃຫ້ອູດແກະນຶກຄຶດວ່າໂຕເອງຕົກຢູ່ໃນໄພອົນຕະລາຍໄດ້. ອູດແກະມັກເຮັດສຽງດູດເພດານອ່ອນຫຼືອາດເຮັດອສະແດງບົ່ງບອກຄວາມເປັນໝູ່ເປັນມິດ. ອູດແກະມັກຮຳສງເປັນເພງສັ້ນ ໆ ໃນລຳຄໍມື່ອຢາກສະແດງບອກໃຫ້ອູດແກະໂຕອື່ນຮູ້ວ່າຕົນຢູ່ໃກ້ຄຽງຫຼືພວມມີຄວາມສຸກມ່ວນໃຈຢູ່ ໂດມີສຽງຮຳທີ່ແຕກຕ່າງກັນໄປໃນແຕ່ລະໂຕ. ອູດແກະມັກຮ້ອງເປັ່ງສຽງສູງຄ້າຍຄືກັບນົກເມື່ອໂຕຜູ້ຕໍ່ສູ້ກັນ ເຊິ່ງອາດເປັນສຽງເປັ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ສັດຕູຢ້ານກົວ. ອູດແກະຈະຮູ້ສຶກວ່າເປັນອົນຕະລາຍຫຼືຖືກຄຸກຄາມເມື່ອຖືກສຳຜັດທີ່ບໍລິເວນກົ້ນ ແລະຈະປ້ອງກັນໂຕດ້ວຍການເປົ່າພົ່ນນ້ຳລາຍອອກມາຄືອູດ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ວົງອູດ
ໝວດ:ສັດເຊື່ອງ
ຈັງຫວັດອຳນາດຈະເລີນ

**ອຳນາດຈະເລີນ** ແມ່ນຈັງຫວັດໜຶ່ງໃນພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງປະເທດໄທ.

## ເຂດການປົກຄອງ 
* ອຳເພີເມືອງອຳນາດຈະເລີນ
* ອຳເພີຊານຸມານ
* ອຳເພີປະທຸມລາຊະວົງສາ
* ອຳເພີພະນາ
* ອຳເພີເສນາງຄະນິຄົມ
* ອຳເພີຫົວຕະພານ
* ອຳເພີລືອຳນາດ

ໝວດ:ຈັງຫວັດໃນປະເທດໄທ
ຈັງຫວັດໄຊຍະພູມ

**ຈັງຫວັດໄຊຍະພູມ** ແມ່ນຈັງຫວັດໜຶ່ງໃນພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງປະເທດໄທ.

## ເຂດການປົກຄອງ 
* ອຳເພີເມືອງໄຊຍະພູມ
* ອຳເພີບ້ານເຂົ້າ 
* ອຳເພີຄອນສະຫວັນ
* ອຳເພີກະເສດສົມບູນ
* ອຳເພີໜອງບົວແດງ
* ອຳເພີຈັດຕຸຫຼັດ
* ອຳເພີບຳເໜັດນະລົງ
* ອຳເພີໜອງບົວລະເຫວ
* ອຳເພີເທບສະຖິດ
* ອຳເພີພູຂຽວ
* ອຳເພີບ້ານແທ່ນ
* ອຳເພີແກ້ງຄໍ້
* ອຳເພີຄອນສານ
* ອຳເພີພັກດີຊຸມພົນ
* ອຳເພີເນີນສະຫງ່າ
* ອຳເພີຊັບໃຫຍ່

ໝວດ:ຈັງຫວັດໃນປະເທດໄທ
ຈອງ

thumbnail|ຈອງ

**ຈອງ** ແມ່ນເຄື່ອງມືຈຳພວກດຽວກັບບ່ວງ ໃຊ້ໃນການຕັກນ້ຳແກງຫຼືຂອງເຫຼວຕ່າງ ໆ .

## ເບິ່ງຕື່ມ 
* ສ້ອມ
* ໄມ້ຖູ່
* ມີດ
* ໄມ້ຈິ້ມແຂ້ວ

ໝວດ:ເຄື່ອງຄົວ
ເຕະບານໂລກ

**ບານເຕະໂລກ** ຫຼື **ບານເຕະໂລກຟີຟ້າ** (FIFA World Cup) ແມ່ນການແຂ່ງຂັນບານເຕະລະຫວ່າງປະເທດໂດຍມີຊຸດທີມຊາດຊາຍຮ່ວມເຂົ້າແຂ່ງໃນກຸ່ມສະມາຊິກສະຫະພັນບານເຕະລະຫວ່າງປະເທດ (ຟີຟ້າ).

FIFA World Cup, ຫຼື​ເອີ້ນ​ງ່າຍໆ​ວ່າ ບານ​ເຕະ​ໂລກ ຫຼື World Cup ໃນ​ພາ​ສາ​ຫວຽດ[1][2], ແມ່ນ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ​ໂດຍ​ສະ​ຫະ​ພັນ​ບານ​ເຕະ​ສາ​ກົນ (FIFA) ຈັດ​ຕັ້ງ​ທຸກໆ​ຄັ້ງ. ສີ່​ປີ​ຂອງ​ທີມ​ບານ​ເຕະ​ແຫ່ງ​ຊາດ​ທັງ​ຫມົດ​ຂອງ​ປະ​ເທດ​ສະ​ມາ​ຊິກ FIFA. ການແຂ່ງຂັນໄດ້ຈັດຂຶ້ນຄັ້ງທໍາອິດໃນປີ 1930, ແລະໄດ້ຖືກຂັດຂວາງສອງຄັ້ງໃນປີ 1942 ແລະ 1946 ເນື່ອງຈາກສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ.

ຮູບແບບການແຂ່ງຂັນໃນປັດຈຸບັນອະນຸຍາດໃຫ້ 32 ທີມທີ່ດີທີ່ສຸດເຂົ້າໄປໃນຮອບສຸດທ້າຍ (ນັບຕັ້ງແຕ່ 1930 ແລະ 1998) ພາຍໃນຫນຶ່ງເດືອນ. ການ​ແຂ່ງຂັນ​ຮອບ​ຄັດ​ເລືອກ​ແມ່ນ​ໄດ້​ຈັດ​ຂຶ້ນ​ໃນ​ໄລຍະ 3 ປີ​ທີ່​ຜ່ານ​ມາ ​ເພື່ອ​ກຳນົດ​ເອົາ 31 ທີມ​ທີ່​ຜ່ານ​ເຂົ້າ​ໄປ​ຮອບ​ສຸດ​ທ້າຍ​ກັບ​ທີມ​ປະ​ເທດ​ເຈົ້າພາບ.

ເຕະບານໂລກເປັນກິລາທີ່ມີຄົນເບິ່ງຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໂລກ (ເຕະບານໂລກມີຄົນເບິ່ງຫຼາຍກວ່າກິລາໂອລິມປິກ). ນີ້​ແມ່ນ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ​ສາ​ກົນ​ທີ່​ໃຫຍ່​ທີ່​ສຸດ​ໃນ​ໂລກ​ແລະ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ Super ກິ​ລາ​ທີ່​ຫນ້າ​ສົນ​ໃຈ​ທີ່​ສຸດ​. FIFA ກ່າວວ່າ 906.6 ລ້ານຄົນໄດ້ເບິ່ງຢ່າງຫນ້ອຍຫນຶ່ງນາທີຂອງການແຂ່ງຂັນເຕະບານໂລກ 2010 ຮອບສຸດທ້າຍລະຫວ່າງສະເປນແລະເນເທີແລນໃນໂທລະພາບ. ຈໍານວນນີ້ເພີ່ມຂຶ້ນເຖິງເກືອບຫນຶ່ງຕື້ຄົນຖ້າທ່ານລວມເອົາຈໍານວນຄົນທີ່ເບິ່ງອອນໄລນ໌ແລະເບິ່ງຢູ່ໃນພື້ນທີ່ສາທາລະນະ. ໂດຍສະເພາະ, ມີ 530.9 ລ້ານຄົນເບິ່ງສຸດທ້າຍຢູ່ເຮືອນແລະ 619.7 ລ້ານຄົນເບິ່ງຢ່າງຫນ້ອຍ 20 ນາທີຂອງເວລາພິເສດຂອງການແຂ່ງຂັນນີ້. ຍອດ​ຈຳນວນ​ຜູ້​ຊົມ​ການ​ແຂ່ງ​ຂັນ​ບານ​ເຕະ​ໂລກ 2006 ທັງ​ໝົດ​ແມ່ນ 26,29 ຕື້​ຄົນ ໂດຍ​ມີ​ຜູ້​ຊົມ​ປະມານ 715,1 ລ້ານ​ຄົນ​ເບິ່ງ​ການ​ແຂ່ງຂັນ​ຮອບ​ສຸດ​ທ້າຍ​ລະຫວ່າງ​ຝຣັ່ງ ​ແລະ ອີ​ຕາ​ລີ 1/9 ຂອງ​ປະຊາກອນ​ທັງ​ໝົດ.

ຜ່ານ​ການ​ແຂ່ງຂັນ 21 ຄັ້ງ (​ໃນ​ປີ 2018) ມີ 8 ທິມຊາດ​ຍາດ​ໄດ້​ໄຊຊະນະ​ໃນ​ລາຍການ​ນີ້. ບຣາຊິລ ເປັນທີມດຽວທີ່ເຂົ້າຮ່ວມຮອບ 21 ທີມສຸດທ້າຍ ແລະ ປະຈຸບັນມີສະຖິຕິຊະນະ 5 ແຊ້ມ. ຕາມ​ມາ​ແມ່ນ​ເຢຍລະ​ມັນ​ແລະ​ອີ​ຕາ​ລີ 4 ​ເທື່ອ​ໄດ້​ຄອງ​ບັນລັງ​ສູງ​ສຸດ. ອາເຈນຕິນາ, ຝຣັ່ງ ແລະ ອູຣູກວາຍ ຮ່ວມສອງຕຳແໜ່ງ. ອັງກິດ ແລະ ສະເປນ ລ້ວນແຕ່ໄດ້ຊະນະຄັ້ງດຽວ.

17 ປະເທດໄດ້ເປັນເຈົ້າພາບຢ່າງຫນ້ອຍຫນຶ່ງເຕະບານໂລກ. ບຣາຊິລ, ຝຣັ່ງ, ອີຕາລີ, ເຢຍລະມັນ ແລະ ເມັກຊິໂກ ເປັນເຈົ້າພາບ 2 ຄັ້ງ, ຂະນະທີ່ ອູຣູກວາຍ, ສະວິດ, ສວີເດນ, ຊິລີ, ອັງກິດ, ອາເຈນຕິນາ, ສະເປນ, ອາເມລິກາ, ຍີ່ປຸ່ນ ແລະ ສ.ເກົາຫຼີ (ເປັນເຈົ້າພາບຮ່ວມ), ອາຟຣິກາໃຕ້ ແລະ ຣັດເຊຍ ເປັນເຈົ້າພາບ 1 ຄັ້ງ. ກາຕາຈະເປັນເຈົ້າພາບຈັດການແຂ່ງຂັນໃນປີ 2022 ແລະ 2026 ຈະເປັນເຈົ້າພາບໂດຍການາດາ, ສະຫະລັດແລະເມັກຊິໂກ, ເມັກຊິໂກກາຍເປັນປະເທດທໍາອິດໃນໂລກທີ່ເປັນເຈົ້າພາບເຕະບານໂລກສາມຄັ້ງ.

## ອ້າງອີງ 
* “History of FIFA – FIFA takes shape” . Fédération Internationale de Football Association

ໝວດ:ບານເຕະໂລກ
ຈັງຫວັດນະຄອນພະນົມ

**ຈັງຫວັດນະຄອນພະນົມ** ແມ່ນຈັງຫວັດໜຶ່ງໃນພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງປະເທດໄທ.

## ເຂດການປົດຄອງ 
* ອຳເພີເມືອງນະຄອນພະນົມ
* ອຳເພີປາປາກ
* ອຳເພີທ່າອຸເທນ
* ອຳເພີບ້ານແພງ
* ອຳເພີທາດພະນົມ
* ອຳເພີເຣນູນະຄອນ
* ອຳເພີນາແກ
* ອຳເພີສີສົງຄາມ
* ອຳເພີນາຫວ້າ
* ອຳເພີໂພນສະຫວັນ
* ອຳເພີນາທົມ
* ອຳເພີວັງຍາງ

ໝວດ:ຈັງຫວັດໃນປະເທດໄທ