ອັກສອນລາວ

thumb|ຈາຣຶກຢູ່ຖໍ້ານາງອັນ ເມືອງຈອມເພັດ ແຂວງຫຼວງພຣະບາງ
**ອັກສອນລາວ** (ຄຳເຄົ້າ: ອັກສຣລາວ) ເປັນອັກສອນທີ່ໃຊ້ຂຽນພາສາລາວ ເຊິ່ງໃຊ້ເປັນພາສາລັດຖະການຂອງປະເທດລາວໃນປັດຈຸບັນ ມີພະຍັນຊະນະ 33 ຕົວ ສຣະ 18 ຮູບ ປະກອບກັນເປັນ ສະຫຼະ 28 ຕົວ ວັນນະຍຸດ 4 ຮູບ ແລະເຄື່ອງໝາຍອື່ນ ໆ ອີກຈຳນວນໜຶ່ງ ພະຍັນຊະນະລາວຈະຮຽງຕົວຕາມລວງນອນ ຈາກຊ້າຍໄປຂວາ ສ່ວນສະຫຼະຈະຢູ່ໜ້າ ເທິງ ລຸ່ມ ແລະຫຼັງພະຍັນຊະນະປະກອບຄຳແລ້ວແຕ່ຊະນິດຂອງສະຫຼະ

ອັກສອນລາວບໍ່ມີການແຍກອັກສອນຕົວໃຫຍ່ຫຼືອັກສອນຕົວນ້ອຍຄືອັກສອນລະຕິນ ແລະບໍ່ມີການຍະຫວ່າງລະຫວ່າງຄຳ ເມື່ອຈົບໜຶ່ງປະໂຫຍກຈະລົງທ້າຍດ້ວຍການຍະຫວ່າງ ພ້ອມກັບມີເຄື່ອງໝາຍວັກຕອນຈຳນວນໜຶ່ງ

ພາສາລາວມີຕົວເລກເປັນຂອງຕົວເອງ ແຕ່ນິຍົມໃຊ້ເລກອາຣະບິກເປັນສ່ວນໃຫຍ່ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ

## ປະຫວັດແລະວິວັດທະນາການ
ປະມານ ພ.ສ. 400 ບັນພະບູລຸດຂອງຄົນລາວໄດ້ອົບພະຍົບລົງມາຈາກຈີນຕອນໃຕ້ແລະມາຕັ້ງຖິ່ນຖານໃນດິນແດນລາວປັດຈຸບັນ ເຊິ່ງເປັນບ່ອນທີ່ມີຄົນມອນອາໄສຢູ່ກ່ອນແລ້ວ ເຊິ່ງກໍາລັງເປັນຊາດທີ່ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງໃນສະໄໝນັ້ນ ທໍາອິດກໍຄົງໃຊ້ຕົວອັກສອນມອນມາເປັນແບບ ຕໍ່ມາປະມານ ພ.ສ. 1500 ເມື່ອຂອມຂະຫຍາຍອໍານາດເຂົ້າມາໃນດິນແດນຂອງຄົນລາວເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນແມ່ນໍ້າຂອງຈົນມາເຖິງເມືອງຊາຍຟອງ (ເມືອງຫາດຊາຍຟອງໃນປັດຈຸບັນ) ຈາກນັ້ນກໍມີການດັດແປງອັກສອນເລື້ອຍມາ ໂດຍປາກົດອັກສອນທີ່ເລີ່ມມີຄວາມໃກ້ຄຽງກັບອັກສອນປັດຈຸບັນທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດແມ່ນຈາຣຶກຖໍ້ານາງອັນ ເມືອງຈອມເພັດ ແຂວງຫຼວງພະບາງ ເຊິ່ງຢູ່ໃນຍຸກດຽວກັນກັບລັດຊະການຂອງພະເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ

ໃນແຕ່ກ່ອນ, ອັກສອນທີ່ໃຊ້ໃນລາວແມ່ນມີຫຼັກ ໆ ຢູ່ ໒ ແບບ ດັ່ງນີ້

໑. **ອັກສອນທໍາ** ຫຼື **ໂຕທຳລາວ**
ເປັນອັກສອນທີ່ນຳໃຊ້ໃນການຂຽນຄໍາພີທາງພຸດທະສາສະໜາໃນສະໄໝກ່ອນ ສາມາດຂຽນຄໍາທີ່ມາຈາກພາສາບາລີ-ສັນສະກິດ ໄດ້ຄົບຖ້ວນແລະໃຊ້ໃນການຂຽນພາສາລາວກໍໄດ້ ແຕ່ບໍ່ນິຍົມໃຊ້ ໃນປັດຈຸບັນ ຍັງມີໃຊ້ຢູ່ຕາມອົງກອນທາງພຸດທະສາສະໜາຂອງລາວ ອັກສອນທໍາຂອງລາວມີຄວາມຄ້າຍຄືກັບອັກສອນທໍາຂອງສິບສອງພັນນາ ລ້ານນາ ຊຽງຕຸງ ໂດຍມີຈຸດທີ່ຂຽນຕ່າງກັນແລະຂຽນຄືກັນ 

໒. **ອັກສອນລາວເດີມ** 
ເປັນອັກສອນທີ່ເກີດລຸນອັກສອນທໍາແລະມີການນໍາໃຊ້ມາຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ ໂດຍມີການປ່ຽນແປງອັກຂະຫຼະວິທີຫຼາຍຄັ້ງ 

center|thumb|883x883px|ວິວັດທະນາການອັກສອນລາວ

## ພະຍັນຊະນະ
### ພະຍັນຊະນະລາວປັດຈຸບັນ
ພະຍັນຊະນະລາວໃນປັດຈຸບັນມີ 33 ຕົວ ໂດຍແບ່ງເປັນ

໑. **ພະຍັນຊະນະເຄົ້າ** 27 ຕົວ ແບ່ງເປັນ 3 ໝວດຄື ອັກສອນສູງ 6 ຕົວ ອັກສອນກາງ 8 ຕົວແລະອັກສອນຕໍ່າ 13 ຕົວ

໒. **ພະຍັນຊະນະປະສົມ** 6 ຕົວ 

### ພະຍັນຊະນະລາວທີ່ຄວນໃຊ້ຄືນ
ນອກຈາກທີ່ກ່າວມານັ້ນ ຍັງມີພະຍັນຊະນະອີກ 14 ໂຕທີ່ໃຊ້ໃນການຂຽນຄໍາທີ່ມາຈາກພາສາປາລີ-ພາສາສັນສະກິດ ເຊິ່ງມີຄວາມໃກ້ຄຽງກັບພະຍັນຊະນະໄທແລະຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການໃຫ້ໃຊ້ຂຽນພາສາທາງລັດຖະການໃນປັດຈຸບັນ 

## ສະຫຼະ
ສະຫຼະລາວໃນປັດຈຸບັນມີ 28 ຕົວແບ່ງເປັນ

### ສະຫຼະແບ່ງຕາມລັກສະນະການປະກອບ
໑. **ສະຫຼະເຄົ້າ** 18 ຕົວ

໒. **ສະຫຼະປະສົມ** 6 ຕົວ

໓. **ສະຫຼະພິເສດ** 4 ຕົວ

### ສະຫຼະແບ່ງຕາມລັກສະນະການອອກສຽງ
໑. **ສະຫຼະສຽງສັ້ນ** 16 ຕົວ

໒. **ສະຫຼະສຽງຍາວ** 14 ຕົວ

## ວັນນະຍຸດ
ວັນນະຍຸດລາວມີ 4 ຮູບ 5 ສຽງ ດັ່ງນີ້

### ຮູບວັນນະຍຸດ
ວັນນະຍຸດໃນພາສາລາວມີ 4 ຮູບ ດັ່ງນີ້

ໄມ້ເອກ (-່), ໄມ້ໂທ (-້), ໄມ້ຕີ (-໊) ແລະ ໄມ້ຈັດຕະວາ (-໋)

ຢ່າງໃດກໍຕາມ ໃນອະດີດ ມີວັນນະຍຸດຢູ່ພຽງ 2 ຮູບ ຄື ໄມ້ເອກ (-່) ແລະ ໄມ້ໂທ (-້)

### ສຽງວັນນະຍຸດ
ສຽງວັນນະຍຸດລາວຕາມລະດັບມາດຕະຖານມີ 5 ສຽງ ດັ່ງນີ້

* ສຽງສາມັນ ແບ່ງເປັນ 2 ສຽງຄື ສຽງສາມັນສູງ (ສຽງສູງສະເໝີ) ແລະ ສຽງສາມັນຕໍ່າ (ສຽງຕໍ່າສະເໝີ)
* ສຽງເອກ (ສຽງກາງສະເໝີ)
* ສຽງໂທ (ສຽງສູງຕົກ)
* ສຽງຕີ (ສຽງກາງຕົກ)
* ສຽງຈັດຕະວາ (ສຽງຕໍ່າຂຶ້ນສູງ)

### ການຜັນສຽງວັນນະຍຸດ
ໂດຍທົ່ວໄປ ພາສາລາວແຕ່ລະພະຍາງຈະຜັນວັນນະຍຸດໄດ້ 5 ສຽງ ໂດຍການຜັນສຽງວັນນະຍຸດຕ້ອງພິຈາລະນາລັກສະນະ 3 ຢ່າງຄື ຕົວແກນ (ອັກສອນສູງ ອັກສອນກາງ ອັກສອນຕໍ່າ) ພະຍາງ (ພະຍາງເປັນ ພະຍາງຕາຍ) ແລະ ສຽງສະຫຼະ (ສຽງສັ້ນ ສຽງຍາວ)

ພະຍາງເປັນຂອງອັກສອນກາງແລະອັກສອນຕໍ່າ ບໍ່ວ່າຈະເປັນສະຫຼະສຽງສັ້ນຫຼືສະຫຼະສຽງຍາວກໍຜັນວັນຍຸດແບບດຽວກັນແລະມີພື້ນສຽງຄືກັນ ລວມທັງພະຍາງເປັນຂອງອັກສອນສູງ ບໍ່ວ່າຈະເປັນສະຫຼະສຽງສັ້ນຫຼືສະຫຼະສຽງຍາວກໍຜັນວັນຍຸດແບບດຽວກັນແລະມີພື້ນສຽງຄືກັນ ແຕ່ມີຜັນໄດ້ໜ້ອຍກວ່າ 2 ສຽງ

## ຕົວເລກ
ຕົວເລກທີ່ເປັນອັກສອນລາວເອີ້ນວ່າ ເລກລາວ ມີລັກສະນະດັ່ງນີ້

ວິທີການບອກຈໍານວນແລະນັບເລກໃຊ້ລະບົບດຽວກັບເລກຮິນດູ-ອາຣະບິກອື່ນ ໆ

## ເຄື່ອງໝາຍວັກຕອນ
*ເບິ່ງໄດ້ທີ່ບົດຄວາມ* ເຄື່ອງໝາຍວັກ

## ອ້າງອີງ
* ສິລາ ວີຣະວົງສ໌, ມະຫາ. (1935). ໄວຍາກຣນ໌ລາວ (໑) ອັກຂຣະວິທີ. ໂຮງພິມພ໌ເອກສ໌ແຕຼມໂອຣຽງ.
* ພູມີ ວົງວິຈິດ. (1967). ໄວຍາກອນລາວ. ພິມເທື່ອທີ 1. ພະແນກສຶກສາສູນກາງ.
* ຄນະກັມມະການວັນນະຄະດີ. (1968). ໄວຍາກອນລາວ ພາກ ໑ ອັກຂຣະວິທີ. ພິມເທື່ອທີ 6. ວຽງຈັນທນ໌:ຄນະກັມມະການວັນນະຄະດີ.
* ສິລາ ວີຣະວົງສ໌, ມະຫາ. (1962). ຫລັກພາສາລາວ. ພິມເທື່ອທີ 1.
* ສະຖາບັນຄົ້ນຄວ້າວິທະຍາສາດການສຶກສາ (ສສກ). (2021). ໄວຍາກອນລາວປັດຈຸບັນ ພາກອັກຂະຫຼະວິທີ. ວຽງຈັນ:ໂຮງພິມລາວຢູນິພຣິນ ຈຳກັດ
ໝວດ:ອັກສອນລາວ
ໝວດ:ພາສາລາວ