open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ອາວະກາດ

ຄວາມຈິງແລ້ວ ມັນບໍ່ມີກຳນົດເອກະພາບວ່າ ແຕ່ໃສໄປ ແມ່ນ **ອາວະກາດ** (ຄຳເຄົ້າ: ອວກາສ) ສະຫະພັນການບິນສາກົນ (FAI) ກຳນົດເອົາ ຈຸດທີ່ສູງ 100 km ຂຶ້ນໄປ ເປັນອາວະກາດ ໃນຂະນະທີ່ ທະຫານອາເມລິກາ ກຳນົດເອົາ ຈຸດທີ່ສູງກ່ວາ 92,6 km ຂຶ້ນໄປ ເປັນ ອາວະກາດ. ວົງໂຄຈອນ ຂອງ ກະສວຍອາວະກາດ ທີ່ບິນອ້ອມໂລກ ຂອງ ສະຫະລັດອາເມລິກາ ໃນ ປະຈຸບັນ ທີ່ກໍຖືວ່າ ແມ່ນ ການບິນອາວະກາດຄືກັນນັ້ນ ແມ່ນ ຢູ່ ໃນລະດັບຄວາມສູງ ແຕ່ 185 ຫາ 578 km ເທົ່ານັ້ນ.
## ອ້າງອີງ
ໝວດ:ທັມມະຊາດ
ໝວດ:ອາວະກາດ
ເອເລັກໂຕຣນິກ

right|300px|
**ເອເລັກໂຕຣນິກ** (electronics) ໝາຍເຖິງ ຂະແໜງວິຊາ ທີ່ ສຶກສາກ່ຽວກັບ ການຄວບຄຸມ ການໄຫຼ ຫຼື ກະແສ ຂອງ ເອເລັກຕຣົງ ລວມທັງ ອຸປະກອນ ທີ່ ນຳໃຊ້ ກະແສເອເລັກຕຣົງນີ້.ປະຈຸບັນ ເຄື່ອງເອເລັກໂຕຣນິກ (electronic appliance) ແມ່ນ ສິ່ງທີ່ຖືກນຳໃຊ້ກັນແຜ່ຫຼາຍ ແລະ ເກືອບເວົ້າໄດ້ວ່າ ທຸກໆອຸປະກອນ ຫຼື ຜະລິດຕະພັນຊົມໃຊ້ ທີ່ ໃຊ້ໄຟຟ້າ ຈະນຳໃຊ້ ເອເລັກໂຕຣນິກ ບໍ່ຫຼາຍກໍ່ໜ້ອຍ.
ອຳນາດບໍລິຫານ

**ອຳນາດບໍລິຫານ** (ຄຳເຄົ້າ: ອຳນາຈບໍຣິຫາຣ) ແມ່ນ ໜຶ່ງໃນ 3 ອຳນາດລັດ ຄື 
# ອຳນາດນິຕິບັນຍັດ (ສະພາ)
# ອຳນາດບໍລິຫານ (ລັດຖະບານ)
# ອຳນາດຕຸລາການ (ສານ) ໝາຍເຖິງ ອຳນາດທີ່ ອົງກອນບໍລິຫານ (ລັດຖະບານ) ມີ ໃນການບໍລິຫານປະເທດ.

## ເບິ່ງຕື່ມ 
* ອຳນາດນິຕິບັນຍັດ
* ອຳນາດຕຸລາການ
ດົນຕີ

**ດົນຕີ** (ຄຳເຄົ້າ: ດົນຕຣີ) ແມ່ນ ສິນລະປະ ໃນການຈັດລຽງ ສຽງ ແລະ ຈັງຫວະ. ນັກດົນຕີ ບາງເທື່ອ ກໍ່ໝາຍເຖິງ ນັກແຕ່ງ, ນັກເສບ, ນັກຮ້ອງ ດົນຕີ ທີ່ຖືກແຕ່ງຂຶ້ນນັ້ນ. ດົນຕີ ທີ່ເກີດຂຶ້ນ ແລະ ວິວັດທະນາ ໃນ ປະເທດ ຫຼື ເຂດແຄ້ວນໃດໜຶ່ງ ມັກຖືກເອີ້ນວ່າ ແມ່ນ ດົນຕີພື້ນເມືອງ ຫຼື ດົນຕີ ແລະ ຊື່ປະເທດນັ້ນໆ ເຊັ່ນ ດົນຕີລາວ.

## ເບິ່ງຕື່ມ 
ນັກດົນຕີ

ນັກແຕ່ງ

ນັກເສບ

ນັກຮ້ອງhttps://support.google.com/accounts/thread/121369448/trying-to-renew-my-kaspersky-security-done-through-google-play-it-says-i-have-no-subscriptions?hl=en&msgid=121369448

## ອ້າງອີງ
ນະໂຍບາຍເງິນຕາ

**ນະໂຍບາຍເງິນຕາ**ແມ່ນ ການທີ່ ລັດຖະບານ, ທະນະຄານກາງ ຫຼື ອົງກອນກ່ຽວຂ້ອງອື່ນໆ ທຳການ ດັດປັບ ປະລິມານເງິນ ເພື່ອບັນລຸ ເປົ້າໝາຍໃດໜຶ່ງ— ເຊັ່ນ ຄວບຄຸມ ອັດຕາເງິນເຟີ້, ເຮັດໃຫ້ ອັດຕາແລກປ່ຽນ ມີສະຖຽນລະພາບ, ບັນລຸ ການຈ້າງງານສົມບູນ ຫຼື ການຂະຫຍາຍໂຕທາງດ້ານເສດຖະກິດ. (ໂດຍທົ່ວໄປ ເປົ້າໝາຍ ຂອງ ນະໂຍບາຍເງິນຕາ ແມ່ນ ເພື່ອ ເຮັດໃຫ້ມີການຂະຫຍາຍໂຕທາງດ້ານເສດຖະກິດ ພາຍໃຕ້ ສະພາວະລາຄາ ທີ່ມີສະຖຽນລະພາບ.) ນະໂຍບາຍເງິນຕາ ສາມາດ ປະກອບມີ ທັງ ການດັດປັບ ອັດຕາດອກເບ້ຍ ໃດໜຶ່ງ ໂດຍທາງກົງ ຫຼື ທາງອ້ອມ, ກຳນົດ ອັດຕາ ບັນດາ ການສະສົມບັງຄັບ, ເປັນຜູ້ໃຫ້ກູ້ ລວມທັງ ການຊື້ຂາຍເງິນຕາຕ່າງປະເທດ ໃນ ຕະຫຼາດເງິນຕາຕ່າງປະເທດອີກ.

ນະໂຍບາຍເງິນຕາ ໂດຍທົ່ວໄປ ຈະມີຢູ່ 2 ແບບ ຄື ນະໂຍບາຍເງິນຕາຂະຫຍາຍ, ແລະ ນະໂຍບາຍເງິນຕາຮັດກຸມ. ໃນນີ້ ນະໂຍບາຍເງິນຕາຂະຫຍາຍ ແມ່ນ ການເພີ່ມປະລິມານເງິນ ໃນຕະຫຼາດ ແລະ ນະໂຍບາຍເງິນຕາຮັດກຸມ ແມ່ນ ການຫຼຸດປະລິມານເງິນໃນຕະຫຼາດ. ໃນໄລຍະຜ່ານມາ, ນະໂຍບາຍເງິນຕາຂະຫຍາຍ ແມ່ນຖືກໃຊ້ເພື່ອແກ້ໄຂບັນຫາ ການຫວ່າງງານ ໃນໄລຍະ ເສດຖະກິດຕົກຕໍ່າ ໂດຍການຫຼຸດ ອັດຕາດອກເບ້ຍ, ແລະ ນະໂຍບາຍເງິນຕາຮັດກຸມ ແມ່ນ ຖືກໃຊ້ ເພື່ອ ຍົກ ອັດຕາດອກເບ້ຍ ເພື່ອແກ້ໄຂບັນຫາ ສະພາວະເງິນເຟີ້ (ຫຼື ເຮັດໃຫ້ ສະພາວະຟົດເດືອດຂອງເສດຖະກິດເຢັນລົງ).

## ເບິ່ງຕື່ມ 
ນະໂຍບາຍການເງິນ

ນ
ນ
ເຄມີສາດ

right|thumb|ໂຄງສ້າງປະລະມະນູທາດເຮລຽມ
660x522px|thumbnail|right|ຕາຕະລາງທາດມູນເຄມີ

**ເຄມີສາດ** (chemistry) ແມ່ນ ວິທະຍາສາດ ທີ່ສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ທາດມູນ ໃນລະດັບ ) ປະລະມະນູ(ຫຼື ອາຕອມ) ຫຼື ໂມເລກຸນ ລົງໄປ. ເຄມີສາດ ຈະສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ໂຄງສ້າງ, ຄຸນລັກສະນະ, ການປ່ຽນແປງສະພາວະ ຂອງ ທາດມູນ ຫຼື ທາດທີ່ປະກອບຂຶ້ນຈາກມັນ ແລະ ປະຕິກິລິຍາ (ເອີ້ນກັນໂດຍທົ່ວໄປວ່າ ປະຕິກິລິຍາເຄມີ)ລະຫວ່າງສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ https://www.neonics.co.th/

ໂຣເບີຕ ບອຍ (Robert Boyle) ອັງຕວນ ລາວົວຊິເອ (Antoine Lavoisier) ແລະຈອນ ດອນຕັນ (John Dalton) ຖືເປັນບິດາຂອງເຄມີສາດສະໄໝໃຫມ່  ແລະ ຢັງມີນັກວິທະຍາສາດຄົນອື່ນ ໆ ທີ່ມີສ່ວນຮ່ວມດ້ວຍ

### ເບິ່ງເພີ່ມ 
* ຕາລາງທາດ
ໝວດ:ວິທະຍາສາດ
ໝວດ:ເຄມີສາດ
ຊີວະສາດ

ຊີວະສາດ ສຶກສາ ຄວາມຫຼາກຫຼາຍ ຂອງ ສິ່ງມີຊີວິດ (ຕາມທິດເຂັມໂມງປິ່ນ ຈາກ ເບື້ອງຊ້າຍທາງເທິງ) ຈຸນລະຊີບ, ຕົ້ນໄມ້, ກວາງ, ແມງໄມ້

**ຊີວະສາດ** (ຄຳເຄົ້າ: ຊີວສາສຕຣ໌, ພາສາອັງກິດ biology ມາຈາກ ພາສາເກຣັກ ແປວ່າ ການສຶກສາຊີວິດ) ແມ່ນ ວິທະຍາສາດ ທີ່ສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ສິ່ງມີຊີວິດ.

File:Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|Animalia - Bos primigenius taurus
File:Zboże.jpg|Planta - Triticum
File:Morchella esculenta 08.jpg|Fungi - Morchella esculenta
File:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - Fucus serratus
File:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer)
File:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobacteria
File:Gamma phage.png|Virus - Gamma phage

## ອ້າງອີງ
ໝວດ:ວິທະຍາສາດ
ກະສວຍອາວະກາດ

thumb|ກະສວຍອາວະກາດ

**ກະສວຍອາວະກາດ** (ຄຳເຄົ້າ: ກະສວຍອາວກາສ; ; ) ແມ່ນ ຍານອາວະກາດ ແບບໄປກັບ ທີ່ ສະຫະລັດອາເມລິກາຜະລິດ ແລະ ນຳໃຊ້ເປັນປະເທດທຳອິດໃນໂລກ. ປະຈຸບັນ ການສົ່ງ ນັກອາວະກາດ ຂອງ ອາເມລິກາ ຫລື ໂດຍ ອາເມລິກາ ໄປ ອາວະກາດ ຈະເຮັດ ໂດຍ ກະສວຍອາວະກາດນີ້. ກະສວຍອາວະກາດ ມີ ຮູບຮ່າງຄ້າຍຄືຍົນໃຫຍ່ ເຊິ່ງ ຈະຖືກ ສົ່ງໄປ ອາວະກາດ ໂດຍຕິດໃສ່ ກັບຈະຫລວດສົ່ງ. ກະສວຍອາວະກາດນີ້ ຈະກັບຄືນມາໂລກໄດ້ ໂດຍເວິ່ນລົງມາ ແລະ ສາມາດນຳໃຊ້ໄດ້ຫລາຍຄັ້ງ. ອັນນີ້ ຈະແຕກຕ່າງກັບ ລະບົບ ສົ່ງ ນັກອາວະກາດ ໂດຍ ຈະຫລວດ ແບບ ລັດເຊຍ ຫລື ອະດີດສະຫະພາບໂຊວຽດ ທີ່ ຈະຖິ້ມເລີຍ ແລະ ນັກອາວະກາດ ຕ້ອງກັບມາໂລກຄືນ ໂດຍນັ່ງຢູ່ໃນ ຫ້ອງເຫລັກຫ້ອຍຈ້ອງ ລົງມາ.

ໝວດ:ວິທະຍາສາດ
ເສດຖະກິດ

**ເສດຖະກິດ** (ຄຳເຄົ້າ: ເສຣສຖກິຈ) ແມ່ນ ລະບົບ ທີ່ປະກອບດ້ວຍ ຄົນ, ອົງການຈັດຕັ້ງ ແລະ ກິດຈະກຳ ທີ່ກ່ຽວກັບ ການຜະລິດ, ການແຈກຢາຍ, ການແລກປ່ຽນ ຂອງ ສິນຄ້າ ແລະ ການບໍລິການ. 

## ບາງແນວຄວາມຄິດທີ່ສຳຄັນໃນເສດຖະກິດ 
* ເສດຖະກິດຕະຫລາດ
* ເສດຖະກິດລວມສູນ
* ເສດຖະກິດຂະຫຍາຍຕົວສູງ
* ເສດຖະກິດຕົກຕໍ່າ
* ອັດຕາຂະຫຍາຍຕົວຂອງເສດຖະກິດ
* ເສດຖະກິດ ແລະການລົງທືນ
## ອ້າງອີງ
ໝວດ:ເສດຖະກິດ
ຄວາມຕ້ອງການ (ເສດຖະສາດ)

ຄວາມຕ້ອງການ (ຄຳເຄົ້າ: ຄວາມຕ້ອງກາຣ, ) ແມ່ນ ແນວຄວາມຄິດຕົ້ນຕໍໜຶ່ງ ຂອງ ລະບົບ ເສດຖະກິດຕະຫຼາດ. ໃນ ເສດຖະກິດຕະຫຼາດ ຄວາມຕ້ອງການ ແລະ ການສະໜອງ ຖືກັນວ່າແມ່ນ 2 ປັດໃຈຫຼັກ ທີ່ ກຳນົດ ລາຄາ ສິນຄ້າ ໃນ ຕະຫຼາດ. ດັ່ງທີ່ສາມາດເຫັນໄດ້ ຈາກຮູບຮ່າງ ຂອງ ເສັ້ນໂຄ້ງຄວາມຕ້ອງການ ໂດຍທົ່ວໄປ ຖືກັນວ່າ ຄວາມຕ້ອງຈະໜ້ອຍລົງ ເມື່ອລາຄາສູງຂຶ້ນ ແລະ ເພີ່ມຂຶ້ນ ເມື່ອລາຄາຫຼຸດລົງ.
## ອ້າງອີງ
## ເບິ່ງຕື່ມ
*ການສະໜອງ
*ກົດເກນຄວາມຕ້ອງການແລະການສະໜອງ
*ເສັ້ນໂຄ້ງຄວາມຕ້ອງການ
*ເສັ້ນໂຄ້ງການສະໜອງ

ໝວດ:ເສດຖະສາດ
ຂົວ

[thumb|right|300px|[ຂົວ 33 ປະຕູໂຂງ ຂ້າມ ແມ່ນໍ້າຊາຢັນເດ ແມ່ນຜົນງານຍິ່ງໃຫຍ່ໜຶ່ງ ຂອງ ລາຊະວົງຊາວະວິດ (1502-1722). ເອສຟາຮານ, ປະເທດອິລານ.]]
[thumb|right|300px| [ຂົວອະຊະຮິ-ໄຄຄຽວ ແມ່ນ ຂົວຈ່ອງທີ່ມີຖານຍາວທີ່ສຸດໃນໂລກ.]]
[thumb|right|300px|The [ຂົວຊາລກິນາໂຕເບ ຢູ່ ປະເທດສະວິດ ຖືກກຳນົດໃຫ້ເປັນ Historic Civil Engineering Landmark ໃນ ປີ 1991.]]

ຂົວ ແມ່ນ ສິ່ງປຸກສ້າງ ທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ ສອງ ຫລື ຫລາຍຈຸດຫາກັນ ຂ້າມ ອຸປະສັກ ເຊັ່ນ ຫ້ວຍ, ແມ່ນ້ຳ, ເຫວ, ຫົນທາງ, ລາງລົດໄຟ ແລະອື່ນໆ.

## ບັນດາຂົວຢູ່ລາວ 
* ຂົວຂ້າມນ້ຳຂອງ
ຄົມມະນາຄົມ

ການຄົມມະນາຄົມທາງບົກມີຄວາມສໍາຄັນຕໍ່ກັບຜູ້ໂດຍສານຫຼາຍເຮັດໃຫ້ຜູ້ໂດຍສານມີຫຼາຍທາງເລືອກອີກຫຼາຍທາງ ແລະ ສະຖານີລົດກໍເປັນອີກທາງຫນຶ່ງທີ່ອໍານວຍຄວາມສະດວກສະບາຍໃຫ້ແກ່ຜູ້ໂດຍສານທີ່ເລືອກເດິນທາງບົກ ເຊິ່ງການຂົນສົ່ງທາງບົກຈະມີຄວາມປອດໄພຫຼາຍກວ່າທາງອາກາດ, ການຄົມມະນາຄົມຂົນສົ່ງທາງບົກກໍເປັນຫນ່ວຍງານຫນຶ່ງທີ່ສໍາຄັນຂອງການຂົນສົ່ງທາງບົກທີ່ຈັດຕັ້ງຂຶ້ນເພື່ອເປັນເຄື່ອງມືຄວບຄຸ່ມຮັກສາກົດລະບຽບຂົນສົ່ງເພື່ອໃຫ້ຜູ້ປະກອບການຂົນສົ່ງປະຈໍາທາງໂດຍລົດໂດຍສານປະຕິບັດຕາມກົດລະບຽບ ຂໍບັງຄັບຕ່າງໆໂດຍສະເພາະປະຕິບັດຕາມເງື່ອນໄຂທີ່ກໍານົດໄວ້ໃນໃບອະນຸຍາດປະກອບການຂົນສົ່ງເຊັ່ນ: ເສັ້ນທາງແລ່ນລົດຈຸດຕົ້ນທາງ - ປາຍທາງ, ຈຸດຈອດຮັບ - ສົ່ງຜູ້ໂດຍສານ, ເວລາແລ່ນລົດ, ອັດຕາຄ່າໂດຍສານຈໍານວນຄົວ, ຈໍານວນລົດໃນແຕ່ລະເສັ້ນທາງຕະຫຼອດເຖິງການໃຫ້ບໍລິການທີ່ອໍານວຍຄວາມສະດ່ວກໃຫ້ແກ່ ຜູ້ໂດຍສານໃນການເດີນທາງ.

## ວິທີການຄົມມະນາຄົມ 
* ການຄົມມະນາຄົມທາງບົກ ຈະປະກອບມີ ການຄົມມະນາຄົມ ໂດຍ ກວຽນ,ລົດມ້າ,ລົດຖີບ,ລົດຈັກ,ລົດ, ລົດໄຟ ແລະ ຍານພະຫານະອື່ນໆ ຕາມ ຫົນທາງ, ລາງ ເທິງໜ້າດິນ ຫລື ຂົວ.
* ການຄົມມະນາຄົມທາງນ້ຳ ຈະປະກອບມີ ການຄົມມາຄົມ ໂດຍ ເຮືອ, ກຳປັ່ນ, ແທັງເກີ ແລະ ຍານພາຫານະອື່ນໆ ທາງ ເທິງ ຫລື ໃຕ້ໜ້ານ້ຳ ເຊັ່ນ ແມ່ນ້ຳ, ທະເລ, ມະຫາສະໝຸດ.
* ການຄົມມະນາຄົມທາງອາກາດ ຈະປະກອບມີ ການຄົມມະນາຄົມ ໂດຍ ຍົນ, ບາລູນແລະຍານພະຫານະ ທີ່ສາມາດບິນໄດ້ ເທິງອາກາດອື່ນໆ.

ໝວດ:ການຂົນສົ່ງ
ຂົວມິດຕະພາບ ລາວ-ໄທ ແຫ່ງທຳອິດ

**ຂົວມິດຕະພາບ ລາວ-ໄທ ແຫ່ງທຳອິດ**ແມ່ນ ຂົວຂ້າມນ້ຳຂອງ ຂະໜາດໃຫຍ່ທຳອິດ ທັງ ພາຍໃນປະເທດ ແລະ ລະຫວ່າງປະເທດ. ປະຈຸບັນ ສຳລັບພາຍໃນປະເທດ ມີ ຂົວຂ້າມນ້ຳຂອງ ຢູ່ ແຂວງຈຳປາສັກ ປະເທດລາວ, ລະຫວ່າງປະເທດ ມີ ຂົວມິດຕະພາບ ລາວ-ໄທ ແຫ່ງທີສອງອີກ.
thumb|300px|right|ຂໍ້ຄວາມໃນປ້າຍໝາຍເຖິງ "ຈຸດປ່ຽນແນວທາງການສັນຈອນ ຢູ່ເບື້ອງໜ້າ ໃຫ້ກຽມຢຸດ"

## ເບິ່ງຕື່ມ 
* ຂົວມິດຕະພາບ ລາວ-ໄທ ແຫ່ງທີສອງ

## ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ 
* Ausaid

ໝວດ:ຂົວ
ໝວດ:ປະເທດລາວ
ໝວດ:ປະເທດໄທ
ການຟ້ອນລຳ

**ການຟ້ອນລຳ** (ຄຳເຄົ້າ: ກາຣຟ້ອນຣຳ) ໝາຍເຖິງ ການເຄື່ອນຍ້າຍຮ່າງກາຍ, ອຸປະກອນ ເພື່ອ ການສະແດງອອກທາງສັງຄົມ ເປັນຈັງຫວະ ໄປກັບ ຫຼື ບໍ່ໄປກັບ ດົນຕຣີ. ການຟ້ອນລຳ ທີ່ກຳເນີດຂຶ້ນ ແລະ ພັດທະນາ ຢູ່ ເຂດ, ເມືອງ ປະເທດໃດນຶ່ງ ມັກຖືກເອີ້ນວ່າ ການຟ້ອນລຳພື້ນເມືອງ. ການຟ້ອນລຳ ຢູ່ ລາວ ກໍ່ ມີ ຫຼາຍປະເພດ ເຊັ່ນ ຟ້ອນລຳວົງ, ຟ້ອນອວຍພອນ ແລະອື່ນໆ. ສຳລັບ ການຟ້ອນລຳ ທີ່ຮຽນເອົາມາຈາກ ຕ່າງປະເທດ ໂດຍສະເພາະ ແມ່ນ ເອີຣົບ ມັກໃຊ້ຄຳວ່າ ເຕັ້ນລຳ ຫຼື ເຕັ້ນ ເຊັ່ນ ເຕັ້ນດິສໂກ, ເຕັ້ນບັດສະລົບ ເປັນຕົ້ນ.

## ປະເພດການຟ້ອນລຳ 
* ຟ້ອນລຳວົງ
* ຟ້ອນອວຍພອນ
* ເຕັ້ນດິສໂກ
* ເຕັ້ນບັດສະລົບ
## ອ້າງອີງ
ໝວດ:ການຟ້ອນລຳ
ພາສາສາດ

**ພາສາສາດ** (ຄຳເຄົ້າ: ພາສາສາສຕຣ໌) ແມ່ນ ວິທະຍາສາດສັງຄົມ ທີ່ ສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ພາສາ ເຊິ່ງ ແມ່ນ ວິທີການສື່ ລະຫວ່າງ ຄົນ ດ້ວຍ ສຽງ, ໂຕໜັງສື, ເຄື່ອງໝາຍ, ສັນຍານ ແລະອື່ນໆ. ການສື່ ລະຫວ່າງ ຄົນ ກັບ ສັດ ຫລື ສັດ ກັບ ສັດ ດ້ວຍສຽງ, ສັນຍານ ບາງເທື່ອກໍ່ອາດຈະສາມາດຖືໄດ້ ວ່າ ແມ່ນ ພາສາແບບປະຖົມປະຖານໄດ້.

## ບັນດາຂະແໜງສຶກສາໃນພາສາສາດ 
* ການອອກສຽງ
* ໄວຍະກອນ
* ພາສາຄອມພິວເຕີ

## ບັນດາພາສາໃນໂລກ 
* ພາສາລາວ
* ພາສາໄທ
* ພາສາອັງກິດ
* ພາສາຝຣັ່ງ
* ພາສາຍີ່ປຸ່ນ
* ພາສາຈີນ
* ພາສາຫວຽດນາມ
* ພາສາລັດເຊຍ
* ພາສາອາຣັບ
* ພາສາເກົາຫຼີ
## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ພາສາສາດ
ທໍລະນີສາດ

**ທໍລະນີສາດ** (ຄຳເຄົ້າ: ທໍຣນີສາສຕຣ໌, ) ແມ່ນ ວິທະຍາສາດ ທີ່ສຶກສາກ່ຽວກັບ ພາກສ່ວນແຂງ ຂອງ ໂລກ, ສ່ວນປະກອບ, ໂຄງສ້າງ, ຄຸນລະສັກນະ, ຄວາມເປັນມາ, ແລະ ຂະບວນວິວັດ ຂອງ ມັນ. 
ນັກທໍລະນີສາດ ແມ່ນ ຜູ້ມີຄວາມຮູ້ດ້ານ ທໍລະນີສາດ ທີ່ສາມາດນຳໃຊ້ ໄດ້ໃນວຽກງານຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ການຄິດໄລ່ອາຍຸຂອງຊັ້ນດິນ, ຊອກຫາບ່ອນທີ່ມີແຮ່ທາດ ເຊັ່ນ ຖ່ານຫີນ, ເຫລັກ, ນ້ຳມັນ, ທອງ ແລະອື່ນໆ.
## ອ້າງອີງ
## ແຫຼ່ງຂ້ໍມູນອື່ນ 
ທໍລະນີສາດ
ນິເວດສາດ

thumb|200px|

**ນິເວດສາດ** (ຄຳເຄົ້າ: ນິເວສສາສຕຣ໌, ) ຫຼື **ເອກໍລໍຊີ** () ແມ່ນ ວິທະຍາສາດ ທີ່ສຶກສາກ່ຽວກັບ ການກະຈາຍ, ຄວາມສຳພັນຊຶ່ງກັນແລະກັນ ລະຫວ່າງສິ່ງມີຊີວິດ ລວມທັງ ກັບ ສິ່ງແວດລ້ອມ. ຄຳວ່າ ນິເວດ ໃນພາສາອັງກິດ ຫລື ecologyນັ້ນ ບາງເທື່ອ ກໍ່ ຖືກໃຊ້ ເພື່ອໝາຍຄວາມເຖິງ ຄວາມເປັນທຳມະຊາດ ເຊັ່ນ ຄຳວ່າ "ເອກໍຕູລິດ" (écotourisme) ສ່ວນຫລາຍກໍ່ຈະແປ ເປັນພາສາລາວ ວ່າ ການທ່ອງທ່ຽວແບບທຳມະຊາດ.
## ອ້າງອີງ
ນິເວດສາດ
ກີລາ

thumb|ກີລາ
**ກິລາ** ແມ່ນ ການແຂ່ງຂັນ ຫຼື ກິດຈະກຳ ຕາມ ຮູບແບບ ຫຼື ກະຕິກາທີ່ກຳນົດໄວ້. ກິລາ ບໍ່ ຈຳກັດສະເພາະ ແຕ່ງການແຂ່ງຂັນທາງດ້ານ ຮ່າງກາຍ ເຊັ່ນ ເຕາະກະຕໍ້, ເຕະບານ ເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ ຍັງລວມ ທັງການແຂ່ງຂັນ ດ້ານ ມັນສະໝອງ ເຊັ່ນ ໝາກເສິກ ແລະ ອື່ນໆອີກ.

ສາເຫດທີ່ພາໃຫ້ເກີດອຸບັດຕິເຫດໃນເວລາເຟຶກແອບກິລາ ມີ ຢູ່ 3 ສາເຫດຄື: 1) ຜູ້ຊີ້ນຳໆພາການເຟິກແອບ;2) ຍ້ອນຜູ້ກຽວເອງ ແລະ 3)ຍ້ອນ ສະພາບແວດລ້ອມຕ່າງໆໃນສະຫນາມເຟຶກ

## ປະເພດກິລາ 
* ເທັນນິດ
* ບານເຕະ
* ກະຕໍ້
* ບານສົ່ງ
* ບານບ້ວງ
* ເບດບອນ
* ອາເມລິກັນຟຸດບອນ
* ມາລາທອນ
* ຍົກນ້ຳໜັກ
* ຂີ່ມ້າ
* ໝາກລຸກ
* ຍິງປືນ
* ຍິງທະນູ
* ກອຟ
* ມວຍ
* ເປຕອງ ຫລືຕີບູນ
* 
* ລອຍນ້ຳ
* ກະໂດດນ້າ
* ໂປໂລນ້ຳ

ໝວດ:ກິລາ

ກິລາທີ່ນິຍົມໃນລາວ
ບານເຕະ
ຕີບູນ
ກະຕໍ້
ມວຍ
ບານສົ່ງ
ເທວອນໂດ
ບູຮານວິທະຍາ

**ບູຮານວິທະຍາ** (ຄຳເຄົ້າ: ບູຮານວິທຍາ, archaeology) ແມ່ນວິທະຍາສາດ ທີ່ ສຶກສາກ່ຽວກັບ ມະນຸດຊາດ ແລະ ວິວັດທະນາການ ຂອງ ມັນ ໂດຍ ຜ່ານ ການຄົ້ນຄ້ວາ ບູຮານສະຖານ, ຮ່ອງຮອຍ ທີ່ ມະນຸດຊາດ ໄດ້ ປະຖິ້ມໄວ້ ແຕ່ ບູຮານມາ.

## ອະທິຍະທຳບູຮານ 
*ອະລິຍະທຳເອຢິບບູຮານ
*ອະລິຍະທຳເມໂສອາເມລິກາບູຮານ
*ອະລິຍະທຳອານເດັສ

## 7 ສິ່ງມະຫັດສະຈັນ 
*ປີລະມິດ
*ກຳແພງຍັກ

## ອ້າງອີງ
ການສຶກສາ

thumb|ການບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ໃນຫ້ອງຮຽນ, ການລວມເອົາເນື້ອໃນທາງດ້ານການເມືອງເຂົ້າໃນເອກະສານການສຶກສາຫລືຄູອາຈານຜູ້ທີ່ລ່ວງລະເມີດບົດບາດຂອງຕົນໃນການຮຽນຕໍ່ນັກຮຽນແມ່ນຜິດກັບຈຸດປະສົງຂອງການສຶກສາທີ່ສະແຫວງຫາສິດເສລີພາບໃນການຄິດແລະການຄິດທີ່ ສຳ ຄັນ.
ກາຣສຶກສາ ໂດຍທົ່ວໄປ ຈະໝາຍເຖິງ ຣະບົບທີ່ຖ່າຍທອດຄວາມຮູ້ ຈາກ ຄົນ ຫຼື ລຸ້ນຄົນໜຶ່ງ ໃຫ້ ຄົນອື່ນ ຫລື ລຸ້ນຄົນອື່ນ ຢູ່ ໂຮງຮຽນ, ມຫາວິທຍາລັຍ, ໂຮງຮຽນວິຊາຊີບ ຫຼື ແມ່ນແຕ່ ກາຣສຶກສາ ໂດຍ ພໍ່ແມ່ຕໍ່ລູກ. ກາຣສຶກສາພາຄບັງຄັບ ຈະໝາຍເຖິງ ກາຣສຶກສາ ທີ່ ໂດຍຫລັກກາຣແລ້ວ ບຸຄຄົລໃດໜຶ່ງ ໃນປະເທສນັ້ນໆ ຈະຕ້ອງເຂົ້າຮັບ ເຊັ່ນ ຢູ່ ປະເທສລາວ ແມ່ນ ປະຖົມປີທີ 5 ໃນຂນະທີ່ ຢູ່ ຍີ່ປຸ່ນ ແມ່ນ ມັທຍົມປີທີ 3 (ຫຼື ຫ້ອງ 9 ເພາະ ຢູ່ ຍີ່ປຸ່ນ ໃຊ້ ປະຖົມ ຣະບົບ 6 ປີ).

## ສາມັນສຶກສາ 
* ປະຖົມສຶກສາ
* ມັດທະຍົມສຶກສາ
* ອຸດົມສຶກສາ
ຄະນິດສາດ

**ຄະນິດສາດ** (ຄຳເຄົ້າ: ຄນິຕສາສຕຣ໌) ແມ່ນ ວິທະຍາສາດ ກ່ຽວກັບ ຈຳນວນ, ໂຄງສ້າງ, ກາງຫາວ ແລະ ການປ່ຽນແປງ. ການນຳໃຊ້ ຄວາມຮູ້ພື້ນຖານ ກ່ຽວກັບ ຄະນິດສາດ ແມ່ນ ເລີ່ມແຕ່ ສະໄໝເອຢິບບູຮານ, ເມໂສໂປຕາເມຍ, ອິນເດຍບູຮານ, ຈີນບູຮານ ແລະ  ເກຣັກບູຮານ. ເວົ້າໄປແລ້ວ ຄະນິດສາດ ແມ່ນ ວິທະຍາສາດພື້ນຖານ ຫຼື ເຄື່ອງມື ທີ່ຈຳເປັນ ໃນ ເກືອບທຸກໆ ຂະແໜງວິຊາ.)

## ບັນດາຂະແໜງ ໃນ ຄະນິດສາດ 
[right|thumb|ເມື່ອກ່ອນ ຄະນິດສາດ ຈະເນັ້ນໃສ່ ແຕ່ ຄວາມຈຳເປັນ ໃນການ ຄິດໄລ່ ເຊັ່ນ ລູກຄິດ ຂອງ ປະເທດຈີນ [ລູກຄິດ.]]
ດັ່ງທີ່ໄດ້ກ່າວມາແລ້ວ ບັນດາທິດສະດີ ໃນ ຄະນິດສາດ ທຳອິດ ເກີດຂຶ້ນມາ ຈາກ ຄວາມຈຳເປັນ ຂອງ ການຄິດໄລ່ ໃນ ການຄ້າ, ເພື່ອຢາກ ເຂົ້າໃຈ ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງໂຕເລກ, ເພື່ອ ວັດແທກດິນ, ແລະ ຄາດຄະເນ ປະກົດການດ້ານ  ດາລາສາດ. ຈາກ 4 ຄວາມຈຳເປັນ ຂ້າງເທິງນີ້​ ມັນສາມາດ ຈັດແບ່ງ ຄະນິດສາດ ອອກເປັນ ຄະນິດສາດ ທີ່ ສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ຈຳນວນ, ໂຄງສ້າງ, ກາງຫາວ ແລະ ການປ່ຽນແປງ ເຊິ່ງແມ່ນ ພຶດຊະຄະນິດ, ເລຂາຄະນິດ, ໄຕມູມ, ແລະ ວິເຄາະຄະນິດ) ນັ້ນເອງ.   

### ຈຳນວນ 
ການສຶກສາ ຈຳນວນ ເລີ່ມຈາກ ໂຕເລກ, ເຊັ່ນ ຈຳນວນທຳມະຊາດ ແລະ ຈຳນວນຖ້ວນ, ການບວກລົບຄູນຫານ ມັນ ເຊິ່ງ ຖືກຈັດເປັນ ພຶດຊະຄະນິດ.  ເມື່ອ ລະບົບນໍ້າເບີມີການພັດທະນາ ຈຳນວນເຕັມ ກໍ່ຖືກຖືວ່າ ແມ່ນ ກຸ່ມຍ່ອຍ ຂອງ ຈຳນວນປົກກະຕິ ເຊິ່ງ ກໍ່ຈະເປັນ ອົງປະກອບ ຂອງ ຈຳນວນຈິງ ອີກຕໍ່ໜຶ່ງ. ປະຈຸບັນ ຈຳນວນຈິງ ກໍ່ຖືວ່າ ແມ່ນ ສ່ວນໜຶ່ງ ຂອງ ຈຳນວນສົນ.
:

### ໂຄງສ້າງ 
ບັນດາ ອົງປະກອບ ຂອງ ຄະນິດສາດ ເຊັ່ນ ກຸ່ມ ຂອງ ຈຳນວນ ແລະ ສົມຜົນ ຈະມີຄຸນລັກສະນະ ທາງໂຄງສ້າງ. ຄຸນລັກສະນະ ທາງໂຄງສ້າງນີ້ ແມ່ນ ຖືກສຶກສາຢູ່ ກຸ່ມ, ໜ້າ ແລະ ພຶດຊະຄະນິດ ນາມມະທຳ ອື່ນໆ.  
:

### ກາງຫາວ 
ການສຶກສາ ກ່ຽວກັບກາງຫາວ ເລີ່ມຈາກ ໄຕມູມ.  ໄຕມູມ ປະກອບດ້ວຍ ກາງຫາວ ແລະ ຈຳນວນ ເປັນຂະແໜງ ທີ່ ຫຼັກເກນປີຕາກໍທີ່ມີຊື່ສຽງສັງກັດຢູ່.  ການສຶກສາກາງຫາວ ໃນໄລຍະຫຼັງ ຈະລວມເອົາ ໄຕມູມ ທີ່ມີຫຼາຍມິຕິກ່ວາ. 
:

### ການປ່ຽນແປງ 
ການສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ການປ່ຽນແປງ ແມ່ນ ຫົວຂໍ້ລວມໜຶ່ງ ໃນ ວິທະຍາສາດທຳມະຊາດ, ໃນນີ້​ ຜົນຕຳລາ ແມ່ນ ເຄື່ອງມື ສຳຄັນທີ່ສຸດອັນໜຶ່ງ ທີ່ ຖືກຄົ້ນຄິດຂຶ້ນມາ ເພື່ອ ສຶກສາຄວາມປ່ຽນແປງນີ້. ແນວຄວາມຄິດ ທີ່ ເປັນແກນຫຼັກ ໃນການອະທິບາຍ ການປ່ຽນແປງ ແມ່ນ https://www.neonics.co.th/ສົມຜົນ. 

## ອ້າງອີງ
ໝວດ:ຄະນິດສາດ
ສຶກສາສາດ

**ສຶກສາສາດ** (ຄຳເຄົ້າ: ສຶກສາສາສຕຣ໌, ພາສາອັງກິດ: pedagogy) ແມ່ນ ວິທະຍາສາດ ທີ່ ຄົ້ນຄ້ວາກ່ຽວກັບ ການສຶກສາ. ເຄົ້າຂອງຄຳວ່າ ສຶກສາສາດ ແມ່ນ ພາສາເກຣັກ ທີ່ວ່າ paidos ເຊິ່ງວ່າ ເດັກນ້ອຍ. ຂະແໜງຄົ້ນຄ້ວາທີ່ອາດຈະສາມາດຍົກຂຶ້ນມາໄດ້ ໃນ ສຶກສາສາດ ກໍຈະມີ ປະຫວັດສາດການສຶກສາ, ປັດຊະຍາສຶກສາສາດ, ສັງຄົມສຶກສາສາດ, ບໍລິຫານທຸລະກິດສຶກສາສາດ, ການປົກຄອງການສຶກສາ, ວິທີສຶກສາສາດ ແລະອື່ນໆ. ຄຳມະຫາວິທະຍາໄລສ້າງຄູ ໃນ ພາສາອັງກິດ ບາງເທື່ອກໍໃຊ້ຄຳວ່າ Pedagogical University.
## ອ້າງອີງ
ຟີຊິກສ໌

**ວັຕຖຸວິທະຍາ** ຫຼື **ຟີຊິກສ໌** () ເຊິ່ງເຄົ້າມາຈາກພາສາເກຣັກ ໝາຍເຖິງ ການສຶກສາກ່ຽວກັບທັມມະຊາດ ແມ່ນຂະແໜງວິທະຍາສາດທີ່ສຶກສາກ່ຽວກັບວັຕຖຸຫຼືທາຕ ພລັງງານ , ອວກາສ, ເວລາເປັນຫຼັກ. ນັກວິຊາກາຣບາງທ່ານເລືອກໃຊ້ສັພທ໌ຟີຊິກສ໌ແທນ ຍ້ອນຢາກໃຊ້ສັພທ໌ "ວັຕຖຸວິທຍາ" ເພື່ອແປ science of materials. ວັຕຖຸວິທຍາສຶກສາກາຣປ່ຽນແປງທາງກາຍພາພແລະສຶກສາຄວາມສັມພັນທ໌ລະຫວ່າງທາຕຸກັບພລັງງານ ຮວມທັງເປັນຄວາມຮູ້ພື້ນຖານ ທີ່ນຳໄປໃຊ້ໃນການພັທນາເຕັກໂນໂລຊີກ່ຽວກັບການຜລິຕແລະເຄື່ອງໃຊ້ຕ່າງໆ ເພື່ອອຳນວຍຄວາມສະດວກແກ່ມນຸສ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ກາຣນຳຄວາມຮູ້ພື້ນຖານທາງດ້ານແມ່ເຫຼັກໄຟຟ້າ ໄປໃຊ້ໃນອຸປກຣນ໌ເອເລັກໂຕຣນິກຕ່າງ ໆ (ໂທລະພາບ ວິທະຍຸ ອໍຣ໌ດິເນເຕີຣ໌ ໂທລະສັບ ຯລຯ) ຢ່າງແຜ່ຫຼາຍຫຼືການນຳຄວາມຮູ້ທາງອຸນຫພົລສາສຕຣ໌ໄປໃຊ້ໃນການພັທນາເຄື່ອງຈັກກົລແລະຍານພາຫນ) ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ຄວາມຮູ້ທາງວັຕຖຸວິທຍາລາງຢ່າງອາດນຳໄປສູ່ການສ້າງສາເຄື່ອງມືໃໝ່ທີ່ໃຊ້ໃນວິທຍາສາສຕຣ໌ສາຂາອື່ນເຊັ່ນ ກາຣນຳຄວາມຮູ້ເຣື່ອງກົລສາສຕຣ໌ຄວອນຕັມ ໄປໃຊ້ໃນກາຣພັທນາກ້ອງຈຸລທັສນ໌ເອເລັກຕຣົງທີ່ໃຊ້ໃນຊີວວິທຍາ ເປັນຕົ້ນ https://www.neonics.co.th/.

## ອ້າງອີງ
ມະນຸດສາດ

right|330px|thumbnail|ພິທີກຳ ຂອງ ເຜົ່າເຢົາ ປະເທດ ມາລາວີ

**ມະນຸດສາດ** (ຄຳເຄົ້າ: ມນຸສຍ໌ສາສຕຣ໌, anthropology) ແມ່ນ ວິທະຍາສາດ ທີ່ ສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ມະນຸດຊາດ. ເຄົ້າຂອງ ຄຳວ່າ '''' ເຊິ່ງແປວ່າ ຄົນ. ຂະແໜງຄົ້ນຄວ້າໃຫຍ່ ຢູ່ ມະນຸດສາດຈະມີ 4 ຂະແໜງ ຄື  (1) ກາຍຍະມະນຸດສາດ(physical anthropology) ທີ່ ພະຍາຍາມເຂົ້າໃຈ ມະນຸດຊາດ ໂດຍຜ່ານ ການສຶກສາ ຕໍກັບ ກຳມະພັນ, ການສືບທອດຕ່າງໆ ຫຼື ເວົ້າງ່າຍໆ ຄື ວິວັດທະນາການ ແລະ ການປັບໂຕ ຂອງມະນຸດຊາດ. (2) ສັງຄົມມະນຸດສາດ (social anthropology) ທີ່ ຄົ້ນຄວ້າກ່ຽວກັບ ວັດທະນະທຳ ເຊັ່ນ ພາສາ, ຮູບແບບເສດຖະກິດ, ການສື່ສານ, ລະບອບການປົກຄອງ ແລະອື່ນໆ. (3) ພາສາມະນຸດສາດ(linguistic anthropology) ທີ່ ພະຍາຍາມສຶກສາ ວິວັດທະນາການ ຂອງ ພາສາຕ່າງໆ ໃນໂລກ ທັງທີ່ອອກສຽງ ແລະ ບໍ່ອອກສຽງ. ສຸດທ້າຍ (4) ແມ່ນ  ບູຮານສາດ (archaeology) ທີ່ ສຶກສາດມະນຸດຊາດ ຜ່ານ ຄຸ້ນຄົ້ນ ຮ່ອງຮອຍ, ສິ່ໍງຄົງເຫຼືອຈາກອະດີດ.

ວິທະຍາສາດສັງຄົມນິຍົມໄດ້ຮັບອິດທິພົນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຈາກທິດສະດີ postmodern. ການຫັນໄປສູ່ epistemological ຂອງ 1970s ແລະ 1980s ແມ່ນການອອກຈາກປະເພນີ positivist ທີ່ລະບຽບວິໄນແມ່ນຄຸ້ນເຄີຍ. ໃນ​ການ​ປ່ຽນ​ແປງ​ນີ້​, ບັນ​ຫາ​ກ່ຽວ​ກັບ​ລັກ​ສະ​ນະ​ແລະ​ການ​ຜະ​ລິດ​ຂອງ​ຄວາມ​ຮູ້​ໄດ້​ຄອບ​ຄອງ​ຕໍາ​ແຫນ່ງ​ສູນ​ກາງ​ໃນ​ມາ​ນີ​ສາດ​ວັດ​ທະ​ນະ​ທໍາ​ສັງ​ຄົມ​. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ໂບຮານຄະດີ, ມະນຸດວິທະຍາທາງຊີວະວິທະຍາ, ແລະມະນຸດສາດທາງດ້ານພາສາສາດຍັງຄົງເປັນບວກ. ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານ epistemological ນີ້ໄດ້ນໍາໄປສູ່ການແຕກແຍກຂອງບາງພະແນກມາລະສາດ. ຕົວຢ່າງ, ໃນປີ 1998-9 ທີ່ມະຫາວິທະຍາໄລສະແຕນຟອດ, "ນັກວິທະຍາສາດ" ແລະ "ນັກວິທະຍາສາດ" ໄດ້ແບ່ງອອກເປັນສອງພະແນກຄື: ມະນຸດວິທະຍາ, ແລະມະນຸດວິທະຍາວັດທະນະທໍາແລະສັງຄົມ. ຕໍ່ມາ, ໃນສົກຮຽນ 2008-9, ມະນຸດວິທະຍາໄດ້ຖືກລວມເຂົ້າເປັນພາກວິຊາທີ່ມະຫາວິທະຍາໄລສະແຕນຟອດ.

## ອ້າງອີງ
ວັນນະຄະດີ

**ວັນນະຄະດີ** 
( ວັນ + ຄດີ  )

ວັນ ອອກສຽງ ເປັນ ວັນນະ ຕາມເຄົ້າເດີມ ທີ່ສາມາດ ປ່ຽນສຽງ ເປັນ ວັນໂນ ວັນນັງ ວັນເນ...ດັ່ງຄໍາອວຍພອນ ວ່າ ອາຍຸ ວັນໂນ ສຸຂຂັງ ພລັງ ເປັນຕົ້ນ

ຄດີ ອອກສຽງ ເປັນ ຄະດີ   ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເລື້ອງ ເລື້ອງໄດ ເລື້ອງນື່ງ ທີ່ເກີດຂື້ນ

ຄຳເຄົ້າ: ວັນຄດີ, ພາສາອັງກິດ: Literature) ແມ່ນ ສິ່ງທີ່ແຕ່ງ, ຂີດຂຽນຂຶ້ນ ຈາກ ຄວາມຄຶດ, ຈິນຕະນາການ ຫລື ອີງໃສ່ຄວາມເປັນຈິງ. ມັນມີ ທັງ ບັນທຶກໄວ້ ໂດຍໂຕໜັງສື ແລະ ທີ່ ບອກເລົ່າປາກຕໍ່ປາກ ໂດຍ ສະເພາະໃນ ສັງຄົມທີ່ ລະບົບການຂີດຂຽນ ຍັງບໍ່ພັດທະນາ ຫຼື ບໍ່ແຜ່ຫຼາຍເທື່ອ. ຕົວຢ່າງ ຂອງ ວັນນະຄະດີ ມີ ທັງ ນິທານ, ຕຳນານ, ກາບກອນ ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ.

ຄຳວ່າ " ວັນນະຄະດີ " ແມ່ນຄຳສະໝາດໃນພາສາປາລີ ເຊິ່ງມາຈາກຄຳວ່າ ວັນນະ+ຄະຕິ, "ວັນນະ" ແປວ່າ ເພັດ,ສີສັນ,ຕົວອັກສອນ,ຫນັງສື. ສ່ວນຄຳວ່າ "ຄະຕິ" ຫລື "ຄະດີ" ແປວ່າ ການໄປ, ການຫຍັບຍ້າຍ,ທາງ,ວິທີ,ແບບແຜນ,ເລື່ອງ. ເມື່ອໂຮມ ວັນນະ ກັບ ຄະຕິ ເຂົ້າກັນເປັນ ວັນນະຄະຕິ ຫລື ວັນນະຄະດີ.

## ອ້າງອີງ
ລົດໄຟ

thumb|ລົດໄຟພະລັງອາຍນໍ້າ

**ລົດໄຟ** (ຄຳເຄົ້າ: ຣົຖໄຟ, ອັງກິດ, ) ແມ່ນ ຍານພາຫະນະ ປະເພດນຶ່ງ ເຊິ່ງຖືກປະດິດຂຶ້ນໃຊ້ແຕ່ຕົ້ນສັດຕະວັດທີ 19 ຢູ່ ປະເທດອັງກິດ, ມີໂຄງສ້າງຫຼັກ ປະກອບດ້ວຍ ຕູ້ ແລະ ກົງ ເຊິ່ງແລ່ນຢູ່ເທິງລາງ ໂດຍເຄື່ອງຈັກອາຍນ້ຳ ແລະ ນ້ຳມັນ ເປັນຕົ້ນ. ປະຈຸບັນ ລົດໄຟ ສ່ວນຫຼາຍຈະແລ່ນ ໂດຍ ພະລັງງານໄຟຟ້າ ເຊິ່ງ ບາງເທື່ອກໍ່ຖືກເອີ້ນກັນວ່າ ລົດໄຟຟ້າ ເພື່ອຈຳແໜກກັບລົດໄຟປະເພດອື່ນໆ. 

## ປະຫວັດ
## ຄັງຮູບ

File:Tren a las nubes cruzando Viaducto la Polvorilla.jpg
File:ChuoTrainTokyo.jpg|ລົດໄຟຟ້າ
File:ID_diesel_loco_CC_201-05_060327_4217_kta.jpg|GE U20C in Indonesia, #CC201-05
File:Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg|GE U20C "Full-Width Cabin" in Indonesia, #CC203-22
File:ID_diesel_loco_CC_204-06_060403_2512_mri.jpg|GE U20C full computer control locomotive in Indonesia, #CC204-06
[...]

## ອ້າງອີງ
ໝວດ:ຍານພາຫະນະ
ໝວດ:ລົດໄຟ
ປັດຊະຍາ

thumb|ຮູບປັ້ນ **The Thinker (ຜູ້ຄິດ)** ຂອງ Auguste Rodin ແມ່ນສັນຍາລັກຂອງການຄິດທາງ**ປັດຊະຍາ**.
**ປັດຊະຍາ** (ຄຳເຄົ້າ: ປຣັຊຍາ  ຈາກພາສາ ) ແມ່ນການສຶກສາທາງດ້ານການຄິດ ແລະ ການຕັດສິນໃຈຢ່າງເປັນລະບົບ ກ່ຽວກັບຄຳຖາມພື້ນຖານຂອງຊີວິດ ເຊັ່ນ: ຄວາມເປັນຈິງແມ່ນຫຍັງ, ເຮົາຮູ້ຈັກສິ່ງຕ່າງໆໄດ້ແນວໃດ, ອັນໃດແມ່ນຄວາມດີ ແລະ ຄວາມຊົ່ວ, ຫຼື ມະນຸດຄິດ ແລະ ໃຊ້ເຫດຜົນແນວໃດ.

ຈຸດປະສົງຂອງປັດຊະຍາແມ່ນ ເພື່ອສ້າງຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ເລິກເຊິ່ງ ແລະ ຊອກຫາຄຳຕອບທີ່ມີເຫດມີຜົນຕໍ່ຄຳຖາມທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງມະນຸດ.

## ປະຫວັດ 
**ປັດຊະຍາ** ເຊິ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ “ຄວາມຮູ້ອັນປະເສີດ” ຈາກພາສາສັນສະກິດໂດຍໄດ້ມາຈາກສອງຄຳສັບຄື: **“ປະຣະ”** ທີ່ແປວ່າປະເສີດ ແລະ ຄຳວ່າ: **“ຊະຍາ”** ທີ່ແປວ່າຄວາມຮູ້ອັນປະເສີດ ໝາຍເຖິງຄວາມຮູ້ທີ່ເກີດຂຶ້ນພາຍຫຼັງໄດ້ຮັບການພິຈາລະນະຢ່າງຖີ່ຖ້ວນ, ໃນພາສາອັງກິດໃຊ້ຄຳວ່າ: **Philosophy** ເຊິ່ງມີເຄົ້າເດີມມາຈາກສັບວ່າ **philo-sophia (Φιλοσοφία)** ໃນພາສາເກຣັກ **philos** ແປວ່າ: **ຄວາມຮັກ** ແລະ **sophia** ແປວ່າ **ຄວາມຮູ້** ເມື່ອຮວມເຂົ້າກັນຈຶ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ: “**ຄວາມຮັກໃນຄວາມຮູ້**” ຫຼື ຄວາມປາຖະໜາທີ່ຈະເຂົ້າເຖິງຄວາມຮູ້ ຄືປຣັດຊະຍາ.

ມີປັດຊະຍາຫຼາຍປະເພດທີ່ເກີດຈາກເວລາ ແລະ ສະຖານທີ່ທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ບາງປັດຊະຍາກອນເກີດມາຈາກ ເກຣັກແບບເກົ່າ (Ancient Greece), ເຊັ່ນ ປະລາຕົງ ແລະ ອາຣິສໂຕເຕິນ. ບາງຄົນກໍ່ມາຈາກອາຊີເຊັ່ນ: ຂົງຈື້, ພະພຸດທະເຈົ້າ, ອາດິ ຊັງກາຣາ, ແລະ ເລາຈື້. ສ່ວນບາງຄົນເປັນນັກປັດຊະຍາຍຸກກາງໃນເອີຣົບ, ເຊັ່ນ ວິລລຽມ ອອຟ ອອກແຄມ ຫຼື ເຊນ ໂທມັສ ອະຄິນນາສ.

ນັກປັດຊະຍາຜູ້ມີອິດທິພົນໃນ ຊຸມປີ 1600-1700 ລວມມີ ໂທມັສ ຮັບບສ (Thomas Hobbes), ເຣເນ ເດກາຣຕ (René Descartes), ຈອນ ລັອກ (John Locke), ກັອດຟຣິດ ໄລບນິດ (Gottfried Leibniz), ເດວິດ ຮູມ (David Hume), ແລະ ອິມມານູເວລ ຄັນ (Immanuel Kant).

ສ່ວນນັກປັດຊະຍາສຳຄັນໃນ ຊຸມປີ 1800 ແມ່ນ ເຈອກ ເຮເກລ (Georg Hegel), ເຊີເຣນ ເຄຍເກກາດ (Søren Kierkegaard), ແລະ ຟຣິດຣິດ ນີຊເຊ (Friedrich Nietzsche), ໃນຂະນະທີ່ ຊຸມປີ 1900 ໃຫ້ເຮົາມີ ມາຣຕິນ ໄຮເດກເກີ (Martin Heidegger) ແລະ ລຸດວິກ ວິດຕະກິນສະໄຕນ (Ludwig Wittgenstein).

## ອ້າງອີງ
ໝວດ:ປັດຊະຍາ
ສະຖາປັດຕະຍະກຳ

[thumb|250px|ສະຖາປັດຕະຍະກຳ [ເກຣັກບູຮານ]]

**ສະຖາປັດຕະຍະກຳ** (ຄຳເຄົ້າ: ສຖາປັຕຍກັມ, architecture) ແມ່ນ ສິລະປະ ຫຼື ວິທະຍາສາດ ກ່ຽວກັບ ການອອກແບບ ອາຄານ ແລະ ສິ່ງປຸກສ້າງ. ນອກຈາກນີ້​ ຄຳວ່າ ສະຖາປັດຕະຍະກຳ ຍັງ ຖືກໃຊ້ ເພື່ອ ໝາຍຄວາມເຖິງ ອາຄານ ຫຼື ສິ່ງປຸກສ້າງນັ້ນເລີຍ ກໍ່ມີ. ຜູ້ ທຳການອອກແບບ ຈະຖືກເອີ້ນວ່າ ສະຖາປະນິກ(ພາສາອັງກິດ: architect) ຫຼື ນັກສະຖາປະນິກ.

## ອ້າງອີງ
ທຸລະກິດ

ໃນດ້ານເສດຖະກິດ **ທຸລະກິດ** (ຄຳເຄົ້າ: ທຸຣກິຈ; ) ຫຼື **ອັງຕະເລິປະລິດ** () ແມ່ນ ວິທະຍາສາດໃນການ ບໍລິຫານ, ຄຸ້ມຄອງ ຄົນ, ອົງການຈັດຕັ້ງເພື່ອ ທຳການຜະລິດ, ຫຼື ສະໜອງການບໍລິການທີ່ ໂດຍທົ່ວໄປ ແມ່ນ ເພື່ອ ສະແຫວງຫາ ຜົນກຳໄລ. ບຸກຄົນ ເຮັດທຸລະກິດ ແມ່ນ ນັກທຸລະກິດແລະ ອົງການຈັດຕັ້ງທີ່ເຮັດທຸລະກິດ ມັກຖືກເອີ້ນວ່າ ບໍລິສັດຫຼື ວິສາຫະກິດ.

## ປະເພດບໍລິສັດ,ວິສາຫະກິດ ຕາມ ກຳມະສິດ 
* ວິສາຫະກິດສ່ວນບຸກຄົນ
* ວິສາຫະກິດຮຸ້ນສ່ວນ
* ບໍລິສັດ

## ປະເພດບໍລິສັດ,ວິສາຫະກິດ ຕາມ ຂະໜາດ 
* ວິສາຫະກິດຂະໜາດໃຫຍ່
* ວິສາຫະກິດຂະໜາດນ້ອຍແລະກາງ

## ປະເພດບໍລິສັດ,ວິສາຫະກິດ ຕາມ ຂອບເຂດການເຄື່ອນໄຫວ 
* ວິສາຫະກິດຂ້າມຊາດ
* ວິສາຫະກິດພາຍໃນປະເທດ
* ວິສາຫະກິດຕ່າງປະເທດ
## ອ້າງອີງ
ໝວດ:ທຸລະກິດ
ກົດຫມາຍວ່າ ດ້ວຍ ວິສາຫະກິດ ສະບັບປັບປຸງ 2013 ສປປລາວ
ວິຊາຊີບ

ໂດຍທົ່ວໄປ ວິຊາຊີບ(ພາສາອັງກິດ: profession) ຈະໝາຍເຖິງ ຄວາມຮູ້, ຄວາມຊຳນານ ທີ່ ຈຳເປັນ ໃນ ການຄອງອາຊີບ ໃດໜື່ງ ເຊັ່ນ ນາຍຊ່າງ, ນາຍໝໍ, ນາຍຄູ ແລະອື່ນໆ. ມັນ ແມ່ນ ຄຳປະສົມ ລະຫວ່າງ ຄຳວ່າ ວິຊາ ທີ່ແປວ່າ ຄວາມຮູ້ ແລະ ອາຊີບ ທີ່ ໝາຍເຖິງ ວຽກງານໃດໜຶ່ງທີ່ ຄົນຜູ້ໃດໜຶ່ງເຮັດເພື່ອ) ຄອງຊີບ ຫຼື ດຳລົງຊີວິດ. ໂຮງຮຽນ ທີ່ ທຳການສິດສອນ ວິຊາຊີບ ມັກຖືກເອີ້ນວ່າ ໂຮງຮຽນວິຊາຊີບ ຫຼື ໂຮງຮຽນອາຊີວະສຶກສາ (professional training school) [https://www.neonics.co.th/%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%84%E0%B9%89%E0%B8%B2/%E0%B9%80%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%AD%E0%B8%B8%E0%B8%93%E0%B8%AB%E0%B8%A0%E0%B8%B9%E0%B8%A1%E0%B8%B4 ].
ອຸດສາຫະກຳພະລັງງານໄຟຟ້າ

ໃນ ອຸດສາຫະກຳ (industry), ພະລັງງານໄຟຟ້າ (electric power) ຈະໝາຍ ເຖິງ ຂະແໜງການທີ່ ທຳການຜະລິດ ແລະ ແຈກຢາຍ ກະແສໄຟຟ້າ ຫຼື ພະລັງງານໄຟຟ້າ. ການຜະລິດ ພະລັງງານໄຟຟ້າ ແມ່ນ ການປ່ຽນແປງ ພະລັງງານ ໃນ ຮູບອື່ນ ເຊັ່ນ ການໄຫຼຂອງນໍ້າ ທີ່ ເອີ້ນວ່າ ໄຟຟ້າພະລັງນໍ້າ(hydro power), ແລະ ຄວາມຮ້ອນຈາກການເຜົາໃໝ້ ທີ່ ເອີ້ນວ່າ ໄຟຟ້າພະລັງໄຟ ເປັນຕົ້ນ. ໂຮງງານຜະລິດໄຟຟ້າ ພະລັງນໍ້າ ທີ່ ໃຊ້ວິທີ ເຮັດເຂື່ອນກັນນໍ້າ ເພື່ອປ່ຽນພະລັງງານນໍ້າ ທີ່ ຕົກລົງມາພັດໄບພັດ ໃຫ້ ເປັນ ກະແສໄຟຟ້າ ແມ່ນ ເຂື່ອນໄຟຟ້ານໍ້າຕົກ https://www.neonics.co.th/. ໄຟຟ້າພະລັງໄຟ ແມ່ນ ການຜະລິດໄຟຟ້າ ໂດຍ ເຜົາ, ຖ່ານ(coal),​ນໍ້າມັນ(oil) ຫຼື ແມ່ນແຕ່ ຂີ້ເຫຍື້ອ ເຊັ່ນ ຢູ່ ປະເທດທີ່ພັດທະນາແລ້ວ ຄື ເຢຍລະມັນ ຫຼື ຍີ່ປຸ່ນ. ນອກຈາກນີ້​ ມັນຍັງມີ ການຜະລິດພະລັງງານໄຟຟ້າ ທີ່ ມີຄວາມອັນຕະລາຍສົມຄວນ ໃນການນຳໃຊ້ ເຊັ່ນ ໄຟຟ້າພະລັງປະລະມະນູ(atomic power), ແລະ ການຜະລິດ ທີ່ ເວົ້າກັນວ່າ ມີຜົນກະທົບໜ້ອຍ ຕໍ່ທຳມະຊາດ ເຊັ່ນ ໄຟຟ້າພະລັງລົມ(wind power),​ໄຟຟ້າພະລັງແສງຕາເວັນ(solar power) ແລະອື່ນໆ. )

]]
ແຂວງຫຼວງນໍ້າທາ

thumb|right
**ແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ** () ແມ່ນແຂວງໜຶ່ງໃນປະເທດລາວ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອຂອງປະເທດ ທິດເໜືອຕິດກັບປະເທດຈີນ ທິດໃຕ້ຕິດກັບແຂວງບໍ່ແກ້ວ ທິດຕະເວັນອອກຕິດກັບແຂວງອຸດົມໄຊ ແລະ ທິດຕະເວັນຕົກຕິດກັບປະເທດມຽນມາ

## ປະຫວັດສາດແຂວງຫລວງນ້ຳທາ 
ປະມານສະຕະວັດທີ່18 ປີ.ຄ.ສ.1760 ເຖິງປີ1967ແມ່ນລາຊະອານາຈັກຟູ(ພະຍາຊົມພູຊົນເຜົ່າຈີນຫໍ້) ໄດ້ປົກຄອງເຂດອ້ອມແອ້ມລາດຊະວົງຟູແມ່ນທູດພິເສດຂອງຊິງ(清朝)ປະເທດຈີນຖືກສົ່ງໄປປະເທດໄທ,ມຽນມາແລະລາວຕໍ່ມາລາຊະວົງຟູກໍ່ພາລູກນ້ອງທະຫານໄປຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ ພາກເໜືອຂອງປະເທດລາວແລະເຂດອ້ອມແອ້ມລາຊະວົງຟູກໍ່ສ້າງຕັ້ງຂື້ນການບໍລິຫານແລະຄຸ້ມຄອງແຂວງຫລວງນໍ້າທາແລະສ້າງຕັ້ງລາຊະວົງຂຶ້ນປົກຄອງພາກເໜືອປະເທດລາວແລະເຂດອ້ອມອ້ອມປະມານສອງຮ້ອຍ ກວ່າປີ.

ແຂວງນີ້ແຕ່ເດີມເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງ ແຂວງຫົວຂອງ ເປັນພື້ນທີ່ຂອງແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ ແລະ ບໍ່ແກ້ວໃນປັດຈຸບັນລວມກັນ ຕໍ່ມາຈຶ່ງໄດ້ຍຸບ ແຂວງຫົວຂອງ ລົງ ແລະ ແຍກອອກເປັນ 2 ແຂວງ ທີ່ຕັ້ງແຂວງຫົວຂອງເດີມ ໄດ້ຖືກຍຸບລົງອີກຄັ້ງ ແລະ ຕັ້ງເປັນແຂວງໃໝ່ ແລະ ປ່ຽນຊື່ເປັນແຂວງບໍ່ແກ້ວ ແລະ ແຍກເມືອງທາງເໜືອຂອງແຂວງຫົວຂອງເດີມໄປຕັ້ງແຂວງໃໝ່ ຄື ແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ ໃນປັດຈຸບັນ.

## ທີ່ຕັ້ງ 
* ທິດເໜືອຕິດກັບ ສ.ປ ຈີນ
* ທິດໃຕ້ຕິດກັບ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ
* ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບ ແຂວງອຸດົມໄຊ
* ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບ ສະຫະພາບມຽນມາ

## ລັກສະນະພູມສັນຖານ 
## ບັນດາເມືອງ 
# 03-01 ເມືອງຫຼວງນໍ້າທ້າ (Luangnamtha)
# 03-02 ເມືອງສິງ (Sing)
# 03-03 ເມືອງລອງ (Long)
# 03-04 ເມືອງວຽງພູຄາ (Viangphoukha) 
# 03-05 ເມືອງນາແລ (Nale)

## ສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວ 
* ວັດຫຼວງບ້ານຊຽງໃຈ
* ພະທາດຊຽງຕຶງ
* ພະທາດເມືອງສີງ
* ເຮືອນພະຍາເຊກອງ
* ຣີ​ສອດ​ເມືອງ​ຫລາ
* ຕະຫລາດກາງຄືນ
* ເມືອງສີງ
* ຕະຫຼາດໃຫຍ່
* ພະທາດຫຼວງນ້ຳທາ
* ເຂດເສດຖະກິດພິເສດບໍ່ເຕັນແດນຄຳ
* ປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດນ້ຳຫ້າ
* ຖ້ຳເກົ່າເຫຼົ້າ ວຽງພູຄາ
* ຕາດນ້ຳດີ
* ພະທາດ ປຸມປຸກ ບ້ານ ນ້ຳແງ້ນ
* ບ້ານຊົນເຜົາຍວນ ບ້ານວຽງເໜຶອ
* ວັດຫລວງຂອນ ບ້ານຫລວງ

ໝວດ:ປະເທດລາວ
ຫ
ຫ
ການຂັບລຳ

ການຂັບລຳ ແມ່ນ ສິລະປະການສະແດງອອກ ດ້ວຍສຽງຂອງຄົນ ທີ່ ອາດຈະປະກອບກັບ ສຽງດົນຕີແລະ ເປັນຈັງຫວະ. ການຂັບລຳພື້ນເມືອງ ຂອງ ລາວ ມັກຈະໃຊ້ ຄຳວ່າ ຂັບ ຫຼື ລຳ ເຊັ່ນ ຂັບທຸ້ມຫຼວງພະບາງ, ລຳຄອນສະຫວັນ ເປັນຕົ້ນ. ສຳລັບ ເພງ ແບບຕ່າງ ປະເທດນັ້ນ ໂດຍໄປ ຈະໃຊ້ ຄຳວ່າ ຮ້ອງ.

ປະເພດການຂັບລຳພື້ນເມືອງລາວ
* ຂັບພວນ
* ຂັບທຸ້ມ
* ຂັບໂສມ
* ລຳກອນ
* ລຳຄອນສະຫວັນ
* ລຳຕັ່ງຫວາຍ
* ລຳຜູ້ໄທ
* ລຳມະຫາໄຊ
* ລຳເຕີ້ຍ
* ລຳເພີນ
* ລຳລ່ອງ
* ລຳສາລະວັນ
ໝວດ:ການຂັບລຳ
ແຂວງບໍ່ແກ້ວ

**ແຂວງບໍ່ແກ້ວ** () ແມ່ນແຂວງທີ່ນ້ອຍທີ່ສຸດຂອງລາວ ແຕ່ມີຄວາມສຳຄັນທາງຍຸດທະສາດສູງ ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອສຸດ ຕິດກັບປະເທດໄທ ແລະ ມຽນມາ (ສາມຫຼ່ຽມຄຳ). ຊື່ "ບໍ່ແກ້ວ" ໝາຍເຖິງ "ບໍ່ອັນຍະມະນີ" ເນື່ອງຈາກເຄີຍມີການຂຸດຄົ້ນພອຍນິນ (Sapphire) ໃນເຂດນີ້

## ພູມສາດ 
ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ມີແມ່ນ້ຳຂອງໄຫຼຜ່ານເປັນເສັ້ນຊາຍແດນທຳມະຊາດ. ພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ເປັນພູດອຍສະຫຼັບຊັບຊ້ອນ ແລະ ມີປ່າໄມ້ທີ່ອຸດົມສົມບູນ.

## ການປົກຄອງ 
ປະກອບມີ 5 ເມືອງ:
# ເມືອງຫ້ວຍຊາຍ (Houayxay) - ເມືອງເອກ
# ເມືອງຕົ້ນເຜິ້ງ (Tonpheung)
# ເມືອງເມິງ (Meung)
# ເມືອງຜາອຸດົມ (Pha Oudom)
# ເມືອງປາກທາ (Paktha)

## ເສດຖະກິດ 
ຈຸດເດັ່ນທາງເສດຖະກິດຄື **ເຂດເສດຖະກິດພິເສດສາມຫຼ່ຽມຄຳ** (Golden Triangle Special Economic Zone) ທີ່ເມືອງຕົ້ນເຜິ້ງ ເຊິ່ງມີການລົງທຶນຂະໜາດໃຫຍ່ຈາກຕ່າງປະເທດ ທັງດ້ານການທ່ອງທ່ຽວ, ກາຊີໂນ ແລະ ການຄ້າ.

## ສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວ 
* **ເຂດອະນຸລັກພັນສັດປ່ານ້ຳກັນ (The Gibbon Experience):** ກິດຈະກຳທ່ອງທ່ຽວໂຫນສະລິງ ແລະ ນອນເຮືອນຕົ້ນໄມ້ທີ່ໂດ່ງດັງລະດັບໂລກ.
* **ສາມຫຼ່ຽມຄຳ:** ຈຸດຊົມວິວຊາຍແດນ 3 ປະເທດ (ລາວ-ໄທ-ມຽນມາ).
* **ດອນຊາວ:** ເກາະກາງແມ່ນ້ຳຂອງທີ່ເປັນເຂດການຄ້າປອດພາສີ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ແຂວງຂອງລາວ
ແຂວງຜົ້ງສາລີ

thumb|right

**ແຂວງຜົ້ງສາລີ** “ເໜືອສຸດໃນປະເທດລາວ” ເປັນດິນແດນຂອງລາວທີ່ຕິດກັບ ປະເທດຈີນ ແລະ ຫວຽດນາມ ເຮັດໃຫ້ກາຍເປັນພື້ນທີ່ຍຸດທະສາດ ທີ່ມີການເຂົ້າມາຢຶດຄອງຈາກຫົວເມືອງໃຫຍ່ທັງຫລາຍໃນອະດີດ ໃນປະຈຸບັນ ເມືອງຜົ້ງສາລີ ເປັນເມືອງເອກຂອງແຂວງ ຕົວເມືອງຕັ້ງຢູ່ເທິງພູເຂົາສູງ 1,400 ແມັດ ໃນເຂດພູຟ້າ ເຮັດໃຫ້ອາກາດເຢັນສະບາຍຕະຫລອດປ                                        

**ປະຫວັດສາດແຂວງຜົ້ງສາລີ.** ປະຫວັດສາດແຂວງຜົ້ງສາລີ.ປະມານສະຕະວັດທີສິບແປດ.ຈາກປະມານປີ1760ເຖິງປີ1967. ລາຊະວົງຟູ ໄດ້ປົກຄອງແຂວງຜົ້ງສາລີແລະເຂດອ້ອມແອ້ມປະມານ200ກ່ວາປີ.ຄອບຄົວຟູແມ່ນເອກອັກຄະລັດຖະທູດ (ລາດຊະວົງຟູແມ່ນທູດພິເສດ) ທີ່ສົ່ງໂດຍລາດຊະວົງຊິງ(清朝）ໄປມຽນມາ,ໄທແລະລາວ. ຕໍ່ມາລາຊະວົງຟູກັບທະຫານແລະລູກນ້ອງລາວກໍໍ່ໄດ້ຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ແຂວງຜົ້ງສາລີແລະສ້າງຕັ້ງການບໍລິຫານຂື້ນຄຸ້ມຄອງຢູ່ແຂວງຜົ້ງສາລີແລະເຂດອ້ອມແອ້ມ. ຕະກູນຟູ(傅氏)ແມ່ນຊົນເຜົ່າຈີນຫໍໍ້ໍ່. 
 

ເນື່ອງຈາກຕັ້ງຢູ່ໃນໄຊຍະພູມອັນເປັນ ຈຸດຍຸດທະສາດສຳຄັນ ຄືຢູ່ເຄິ່ງກາງລະຫວ່າງຈີນ ກັບ ຫວຽດນາມ ຝຣັ່ງຈຶ່ງໃຫ້ຄວາມສຳຄັນກັບພື້ນທີ່ແຖບນີ້ຫລາຍເຖິງຂະໜາດສັ່ງການໃຫ້ຕັ້ງຄ້າຍກອງທະຫານຮັກສາການຂຶ້ນ ດັ່ງມີຮ່ອງຮອຍຂອງສະຖາປັດຕະຍະກຳແບບຝຣັ່ງປາກົດໃຫ້ເຫັນຕາມຮ່ອມຕ່າງໆ ແມ່ນອາຄານພານິດຂອງຈີນ ທີ່ເນັ້ນປະໂຫຍດໃຊ້ສອຍໄປສ່ວນໃຫຍ່
ຕາມບັນທຶກກ່າວໄວ້ວ່າໃນອະດີດຜົ້ງສາລີມີຖານະເປັນໜຶ່ງໃນເມືອງຂອງພວກໄທລື້ໃນແຄວ້ນສິບສອງປັນນາ ຕົກປີພ.ສ 2438 ລາວກໍ່ໄດ້ເສຍດິນແດນສິບສອງປັນນາແລະສິບສອງຈຸທັຍ ໃຫ້ແກ່ຈີນ ຕໍ່ມາເມື່ອຕົກມາເປັນຂອງລາວ ຈຶ່ງກາຍເປັນແຂວງ ທີ່ມີຄວາມຫລາກຫລາຍທາງເຊື້ອຊາດຫຼາຍທີ່ສຸດແຂວງໜຶ່ງ. ມີທັງ: ລາວລຸ່ມ, ມົ້ງ, ອາຂ່າ, ຢ້າວ, ໄທລື້ ແລະ ເຜົ່າຕ່າງໆ ລວມເຖິງຊາວຕ່າງດ້າວຫວຽດນາມ ກັບ ຈີນ ເນື່ອງຈາກລັດຖະບານລາວມີນະໂຍບາຍທີ່ຈະສ້າງ ເອກະພາບໃນຄວາມຫລາກຫລາຍ ຈຶ່ງໄດ້ລວມຊົນກຸ່ມນ້ອຍເຖິງ 23 ເຜົ່າ ເຂົ້າດ້ວຍກັນ.

## **ທີ່ຕັ້ງ** 
* ທິດເໜືອ ແລະ ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບ ສ.ປ ຈີນ 
* ທິດໃຕ້ຕິດກັບ ແຂວງອຸດົມໄຊ ແລະ ຫລວງພະບາງ
* ທິດຕາເວັນອອກ ຕິດກັບ ສ.ສ ຫວຽດນາມ

## **ບັນດາເມືອງ** 
ແຂວງຜົ້ງສາລີປະກອບດ້ວຍ 7 ເມືອງຄື:

# ເມືອງບຸນໃຕ້(Boun Tai) (2-07) 
# ເມືອງຂວາ(Khoua) (2-03) 
# ເມືອງໃໝ່(Mai) (2-02) 
# ເມືອງຍອດອູ(Gnot-Ou) (2-06) 
# ເມືອງຜົ້ງສາລີ(Phongsali) (2-01) 
# ເມືອງສຳພັນ(Samphan) (2-04)
# ເມືອງບຸນເໜືອ (Boun Neua)

## **ປະຊາກອນ** 
ແຂວງຜົ້ງສາລີ ເປັນແຂວງທີ່ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງດ້ານປະຊາກອນ ຫຼາຍທີ່ສຸດ ເນື່ອງຈາກມີເຖິງ 23 ຊົນເຜົ່າອາໄສຢູ່ພາຍໃນແຂວງ ປະກອບດ້ວຍ: ລາວລຸ່ມ, ໄທລື້, ໄທດຳ, ມົ້ງ, ກຶມມຸ, ຢ້າວ, ມູເຊີ, ຫໍ້,ຢັ້ງ, ໂລໂລ ຯລຯ

ຢູ່ໃນແຂວງຜົ້ງສາລີແມ່ນຄົນຊົນເຜົ່າຫໍ້(漢家)ຫຼາຍກວ່າໝູ່ມີປະຊາກອນປະມານ 30% ຕໍ່ມາແມ່ນຊົນເຜົ່າພູນ້ອຍປະມານ 25% ຕໍ່ມາແມ່ນໄທລື້ປະມານ 25% ໄທດຳປະມານ 5% ນອກຈາກນັ້ນແມ່ນຊົນເຜົ່າອື່ນໆ. ທຸກຊົນເຜົ່າສະເໝີພາບ,ທຸກຊົນເຜົ່າລ້ວນແຕ່ເຂົ້າກັນໄດ້ດີຫຼາຍແລະຮັກສັນຕີພາບແລະມີຄວາມສູກຢູ່ໃນໃຈ.

## **ສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວ** 
* ຍອດພູຟ້າ
* ບ້ານເຜົ່າມົ້ງ
* ຫາດສາ
* ສວນຊາ 400 ປີ
* ພິພິດທະພັນຊົນເຜົ່າ
* ເຂດເມືອງເກົ່າ
* ດ່ານຊາຍແດນສົບຮຸນ-ໄຕຈາງ

ໝວດ:ແຂວງ
ໝວດ:ພູມສາດ
ໝວດ:ປະເທດລາວ
ແຂວງອຸດົມໄຊ

**ແຂວງອຸດົມໄຊ** () ແມ່ນແຂວງໜຶ່ງທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃຈກາງຂອງພາກເໜືອ ປະເທດລາວ ເປັນຈຸດສູນກາງການຄົມມະນາຄົມທີ່ສຳຄັນທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ລະຫວ່າງ ແຂວງພາກເໜືອດ້ວຍກັນ ແລະ ເຊື່ອມຕໍ່ກັບປະເທດຈີນ ແລະ ຫວຽດນາມ. ປັດຈຸບັນ ເສດຖະກິດຂອງແຂວງກຳລັງຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງໄວວາ ຈາກການເຂົ້າມາຂອງເສັ້ນທາງລົດໄຟ ລາວ-ຈີນ

## ປະຫວັດສາດ 
ແຂວງອຸດົມໄຊ ໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນປີ ຄ.ສ 1976 ໂດຍແຍກອອກມາຈາກແຂວງຫຼວງພະບາງ. ໃນອະດີດ ເຄີຍເປັນຖານທີ່ໝັ້ນສຳຄັນໃນການຕໍ່ສູ້ກູ້ຊາດ. ປະຊາກອນໃນແຂວງປະກອບດ້ວຍຫຼາຍຊົນເຜົ່າ ໂດຍສະເພາະແມ່ນເຜົ່າຂະມຸ ທີ່ມີຈຳນວນຫຼາຍທີ່ສຸດ.

## ການປົກຄອງ 
ແຂວງອຸດົມໄຊ ແບ່ງອອກເປັນ 7 ເມືອງ ດັ່ງນີ້:
# ເມືອງໄຊ (Muang Xay) - ເມືອງເອກ
# ເມືອງຫຼາ (Muang La)
# ເມືອງນາໝໍ້ (Muang Namo)
# ເມືອງງາ (Muang Nga)
# ເມືອງແບ່ງ (Muang Beng)
# ເມືອງຮຸນ (Muang Houn)
# ເມືອງປາກແບ່ງ (Muang Pakbeng)

## ເສດຖະກິດ 
ເສດຖະກິດຂອງແຂວງຂຶ້ນກັບການກະສິກຳ ແລະ ການບໍລິການຂົນສົ່ງ. ການເປີດນຳໃຊ້ **ເສັ້ນທາງລົດໄຟ ລາວ-ຈີນ** ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເມືອງໄຊ ກາຍເປັນສູນກາງໂລຈິສຕິກທີ່ສຳຄັນ ມີສະຖານີລົດໄຟຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ຮອງຮັບທັງຜູ້ໂດຍສານແລະສິນຄ້າ.

## ການທ່ອງທ່ຽວ 
* **ນ້ຳກັດ ຢໍລະປາ (Nam Kat Yorla Pa):** ແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວທຳມະຊາດຄົບວົງຈອນ ທີ່ມີຊື່ສຽງລະດັບປະເທດ.
* **ພະທາດໄຊມຸງຄຸນ:** ປູຊະນີຍະສະຖານຄູ່ບ້ານຄູ່ເມືອງ ຕັ້ງຢູ່ເທິງພູໃຈກາງເມືອງໄຊ.
* **ເມືອງປາກແບ່ງ:** ຈຸດແວ່ພັກທີ່ສຳຄັນຂອງນັກທ່ອງທ່ຽວທີ່ລ່ອງເຮືອຕາມແມ່ນ້ຳຂອງ ລະຫວ່າງ ຫ້ວຍຊາຍ ແລະ ຫຼວງພະບາງ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ແຂວງຂອງລາວ
ແຂວງໄຊຍະບູລີ

### **ປະຫວັດແຂວງໄຊຍະບູລີ** 
## **ລັກສະນະພູມສັນຖານ** 
ແຂວງໄຊຍະບູລີ ເປັນແຂວງທີ່ມີຊ້າງຫລາຍທີ່ສຸດໃນປະເທດລາວ. ຫລັງຈາກແມ່ນ້ຳຂອງໄຫລຜ່ານແຂວງບໍ່ແກ້ວ, ແຂວງອຸດົມໄຊ ມາຍັງແຂວງຫລວງພະບາງ ຈາກຫລວງພະບາງ ແມ່ນ້ຳຂອງໄຫລ ຕໍ່ໄປຍັງແຂວງໄຊຍະບູລີ ແຂວງທີ່ອາດຈະບໍ່ໂດດເດັ່ນໃນເລື່ອງການທ່ອງທ່ຽວຫລາຍເທົ່າໃດ ຖ້າທຽບກັບເມືອງຫລວງພະບາງ ແລະ ນະຄອນວຽງຈັນ ແຕ່ໃນອະນາຄົດອາດໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຈາກນັກທ່ອງທ່ຽວ ຫາກຖະໜົນທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ແຂວງນ່ານ ເຂົ້າສູ່ແຂວງໄຊຍະບຸລີຕັດຜ່ານໄປຍັງຫລວງພະບາງ
ໄຊຍະບູລີ ເມືອງແຫ່ງປ່າໄມ້ທີ່ອຸດົມສົມບູນ ແລະ ທຳມະຊາດອັນສວຍງາມ ຕັ້ງຢູ່ເທິງພູເຂົາ ແລະ ທົ່ງພຽງ ມີເຂດແດນຕິດກັບໄທຍາວ 647 ກິໂລແມັດ. ປະຊາກອນມີ 8 ເຜົາ ເຊັ່ນ: ເຜົ່າລາວ, ມົ້ງ, ກຶມມຸ ໄທດຳ, ລື້,ຢວນ,ອີມຽນ ເຜົ່າໄປຣ. ທາງຕະເວັນອອກຕິດກັບຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງ ຈະເຫັນຍອດພູເຂົາທີ່ເບິ່ງໄກໆ ຈະເໝືອນຊ້າງກຳລັງຍ່າງ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ຜາຊ້າງ ສ່ວນທາງທິດຕະເວັນຕົກຂອງຕົວເມືອງເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດນ້ຳປຸ້ຍ ຖັດມາທາງຕອນໃຕ້ໃກ້ຊາຍແດນມີ ນ້ຳຕົກໃຫ້ທ່ຽວຊົມ ໄດ້ແກ່ ນ້ຳຕົກເຮືອນຄຳ ນ້ຳຕົກຕາດເຫືອງ ແຕ່ຍັງບໍ່ມີຖະໜົນເຂົ້າເຖິງ ສ່ວນນ້ຳຕົກທີ່ມີຖະໜົນເຂົ້າເຖິງໄດ້ແກ່ ນ້ຳຕົກຕາດເຈົ້າ ສູງປະມານ 30 ແມັດ ການເດິນທາງສະດວກ ຢູ່ໃກ້ຕົວເມືອງ ຫ່າງຈາກທ່າເຮືອປະມານ 1 ກິໂລແມັດ ຊາວບ້ານສ່ວນໃຫຍ່ນິຍົມມາທ່ຽວພັກຜ່ອນຊຶ່ງເຈົ້າຊີວິດສີສະຫວ່າງວົງໂປດໃຫ້ສ້າງຂຶ້ນ.

## ທີ່ຕັ້ງ 
* ຕິດກັບ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ແລະ ແຂວງອຸດົມໄຊ ທາງທິດເໜືອ
* ຕິດກັບ ແຂວງເລີຍ ປະເທດໄທ ທາງທິດໃຕ້
* ຕິດກັບ ແຂວງຫລວງພະບາງ ແລະ ແຂວງວຽງຈັນ ທາງທິດຕາເວັນອອກ
* ຕິດກັບ ແຂວງນ່ານ, ອຸດຕະຣະດິດ, ພະເຍົາ, ຊຽງຣາຍ,ພິດສະນຸໂລກ ປະເທດໄທ ທາງທິດຕາເວັນຕົກ

## **ບັນດາເມືອງ** 
# ເມືອງບໍ່ແຕນ (8-09) 
# ເມືອງຫົງສາ (8-03) 
# ເມືອງແກ່ນທ້າວ (8-08)
# ເມືອງຄອບ (8-02) 
# ເມືອງເງິນ (8-04) 
# ເມືອງປາກລາຍ (8-07) 
# ເມືອງພຽງ (8-06) 
# ເມືອງທົ່ງມີໄຊ (8-10) 
# ໄຊຍະບູລີ (8-01) 
# ເມືອງຊຽງຮ່ອນ (8-05)
# ເມືອງໄຊສະຖານ (8-11)

## **ສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວ** 
* ເທດສະການ­­ບຸນຊ້າງ
* ບຸນຊ່ວງເຮືອເມືອງຫົງສາ
* ເຂື່ອນນ້ຳຂອງ
* ກ້ອນແທ່ນ ບ້ານແທ່ນຄຳ ເມືອງຫົງສາ
* ວັດສີມຸງຄຸນ ບ້ານສີມຸງຄຸນ ເມືອງຫົງສາ
* ສູນອານຸລັກຊ້າງ
* ຕາດ​ຮຳ
* ພະທາດຫຼັກເມືອງ ເມືອງຫົງສາ
* ຫໍພິພິຕະພັນ ເມືອງຫົງສາ
* ແກ້ງທຽນ
* ຮ່ອງຄູວຽງ ບ້ານວຽງແກ້ວ ເມືອງຫົງສາ
* ເພື່ອນເບຍ ຄາລາໂອເກະ ເມືອງປາກລາຍ
* ( ຕາດຂຽວ )
* ພະທາດມ່ານ ບ້ານເມືອງຫານ ເມືອງຫົງສາ
* ບູນກອງເຂົ້າໃຫຍ່ ເມຶືອງພງງ
* (ຫ້ວຍນໍ້າໃສເມືອງໄຊຍະບູລີ)
* ບຸນພະເຫວດ ເມືອງຫົງສາ
* ບຸນພະເຫວດ ເມືອງປາກລາຍ
* ພະທາດປວກ ເມືອງຄອບ
* ພະທາດຊຽງລົມ ເມືອງຊຽງຮ່ອນ
* ພຣະທາດມັດຄຳ ເມືອງເງິນ

## **ເວັບໄຊອື່ນ** 
ໝວດ:ແຂວງ
ໝວດ:ພູມສາດ
ໝວດ:ປະເທດລາວ
ປະເທດມາເລເຊຍ

**ມາເລເຊຍ** () ເປັນປະເທດຕັ້ງຢູ່ໃນພາກພື້ນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ປະກອບດ້ວຍລັດ 13 ລັດ ແລະ ດິນແດນສະຫະພັນ 3 ດິນແດນ ແລະ ມີເນື້ອທີ່ລວມ 330,803 ຕາລາງກິໂລແມັດ (127,720 ຕາລາງໄມລ໌) ໂດຍມີທະເລຈີນໃຕ້ແບ່ງພື້ນທີ່ອອກເປັນ 2 ສ່ວນເຊິ່ງມີຂະໜາດໃກ້ຄຽງກັນ ເຊັ່ນ ມາເລເຊຍຕາເວັນຕົກ ແລະ ມາເລເຊຍຕາເວັນອອກ ມາເລເຊຍຕາເວັນຕົກມີຊາຍແດນທາງບົກ ແລະ ທາງທະເລຮ່ວມກັບໄທ ແລະ ມີຊາຍແດນທາງທະເລຮ່ວມກັບສິງກະໂປ, ຫວຽດນາມ  ແລະ ອິນໂດເນເຊຍ ມາເລເຊຍຕາເວັນອອກມີຊາຍແດນທາງບົກ ແລະ ທາງທະເລຮ່ວມກັບບຣູໄນ ແລະ ອິນໂດເນເຊຍ ແລະ ມີຊາຍແດນທາງທະເລຮ່ວມກັບຟີລິບປິນ ແລະ ຫວຽດນາມ ເມືອງຫຼວງຂອງປະເທດແມ່ນກົວລາລຳເປີ ໃນຂະນະທີ່ປູຕາຈາຢາເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງລັດຖະບານກາງ ໂດຍປະຊາກອນຈຳນວນຫຼາຍກວ່າ 34 ລ້ານຄົນ ມາເລເຊຍຈຶ່ງເປັນປະເທດທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດເປັນອັນດັບທີ 42 ຂອງໂລກ ຕັນຈຸງ ປິໄຢ (Tanjung Piai) ຈຸດໃຕ້ທີ່ສຸດຂອງແຜ່ນດິນໃຫຍ່ທະວີບເອີຣາຊີຢູ່ໃນມາເລເຊຍ ມາເລເຊຍເປັນປະເທດໃນເຂດຮ້ອນ ແລະ ເປັນໜຶ່ງໃນ 17 ປະເທດຂອງໂລກທີ່ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງຊີວະພາບຢ່າງຍິ່ງ (megadiverse country) ໂດຍມີຊະນິດພັນສະເພາະທ້ອງຖິ່ນເປັນຈຳນວນຫຼາຍ

ມາເລເຊຍມີຕົ້ນກຳເນີດມາຈາກອານາຈັກມາລາຢູຫຼາຍອານາຈັກທີ່ປາກົດໃນແຜນທີ່ ຕັ້ງແຕ່ພຸດທະສັກກະລາດທີ 24 ເປັນຕົ້ນມາ ອານາຈັກເຫຼົ່ານັ້ນກໍຄ່ອຍໆຂຶ້ນກົງຕໍ່ຈັກກະພັດບຣິເຕນ ໂດຍອານານິຄົມກຸ່ມທຳອິດຂອງບຣິເຕນມີຊື່ເອີ້ນລວມກັນວ່ານິຄົມຊ່ອງແຄບ ສ່ວນອານາຈັກມາລາຢູທີ່ເຫຼືອກາຍເປັນລັດໃນອາລັກຂາຂອງບຣິເຕນໃນເວລາຕໍ່ມາ ດິນແດນທັງໝົດໃນມາເລເຊຍຕາເວັນຕົກລວມຕົວກັນເປັນຄັ້ງທຳອິດໃນຖານະສະຫະພາບມາລາຢາໃນປີ 1946 ມາລາຢາຖືກປັບໂຄງສ້າງເປັນສະຫະພັນທະລັດມາລາຢາໃນປີ 1948 ແລະ ໄດ້ຮັບເອກະລາດເມຶ່ອວັນທີ 31 ສິງຫາ 1957 ມາລາຢາລວມກັບບໍນຽວເໜືອ, ຊາຣາວັກ ແລະ ສິງກະໂປເປັນມາເລເຊຍເມື່ອວັນທີ 16 ກັນຍາ 1963 ແຕ່ບໍ່ເຖິງສອງປີຖັດມາ ແມ່ນໃນປີ 1965 ສິງກະໂປກໍຖືກຂັບອອກຈາກສະຫະພັນ

ມາເລເຊຍເປັນປະເທດທີ່ມີຫຼາຍຊົນເຜົ່າ ແລະ ຫຼາກຫຼາຍວັດທະນະທຳເຊິ່ງມີບົດບາດຢ່າງຫຼາຍໃນດ້ານການເມືອງ ປະມານເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງປະຊາກອນທັງໝົດເຊື້ອສາຍມາລາຢູ ໂດຍມີຊົນກຸ່ມນ້ອຍກຸ່ມຄຳຄັນແມ່ນ: ຊາວມາເລເຊຍເຊື້ອສາຍຈີນ, ຊາວມາເລເຊຍເຊື້ອສາຍອິນເດຍ ແລະ ຊົນພື້ນເມືອງດັ້ງເດີມກຸ່ມຕ່າງໆ ລັດຖະທຳມະນູນປະກາດໃຫ້ສາສະໜາອິດສະລາມເປັນສາສະໜາປະຈຳຊາດ ແຕ່ກໍຍັງໃຫ້ເສລີພາບໃນການນັບຖືສາສະໜາສໍາລັບຄົນທີ່ບໍ່ແມ່ນຊາວມຸດສະລິມ ລະບົບລັດຖະບານມີຮູບແບບຄ້າຍຄືກັນກັບລະບົບລັດຖະສະພາເວດມິນສະເຕີ ລະບົບກົດໝາຍມີພື້ນຖານຢູ່ໃນລະບົບຄອມມອນລໍວ໌ ປະມຸກແຫ່ງລັດເປັນພະມະຫາກະສັດ ຫຼື ທີ່ຮຽກກັນວ່າຢັງດິເປີຕວນອາກົງ ຊົງໄດ້ຮັບເລືອກຈາກບັນດາເຈົ້າຜູ້ຄອງລັດໃນມາເລເຊຍຕາເວັນຕົກ 9 ລັດ ໂດຍຊົງດຳລົງຕໍາແໜ່ງແຕ່ລະໄລຍະ 5 ປີ ສ່ວນຫົວໜ້າລັດຖະບານແມ່ນນາຍົກລັດຖະມົນຕີ

ນັບຕັ້ງແຕ່ໄດ້ຮັບເອກະລາດ ມາເລເຊຍເປັນປະເທດທີ່ມີປະຫວັດທາງເສດຖະກິດທີ່ດີທີ່ສຸດປະເທດໜຶ່ງໃນອາຊີ ໂດຍມີຄ່າລວມຍອດຜະລິດຕະພັນພາຍໃນເຕີບໂຕຂຶ້ນສະເລ່ຍຮ້ອຍລະ 6.5 ຕໍ່ປີເປັນເວລາເກືອບ 50 ປີ ລະບົບເສດຖະກິດແຕ່ເດີມໄດ້ຮັບການຂັບເຄື່ອນດ້ວຍຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດທີ່ມີຢູ່ ແຕ່ກໍກຳລັງຂະຫຍາຍຕົວໃນພາກວິທະຍາສາດ ການທ່ອງທ່ຽວ ການຄ້າ ແລະ ການທ່ອງທ່ຽວເຊີງສຸຂະພາບ ທຸກມື້ນີ້ ມາເລເຊຍເປັນປະເທດອຸດສາຫະກຳໃໝ່ທີ່ໃຊ້ລະບົບເສດຖະກິດແບບຕະຫຼາດເສລີ ເຊິ່ງມີຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ສຸດເປັນອັນດັບທີ 3 ໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ (ຮອງຈາກອິນໂດເນເຊຍ ແລະ ໄທ) ເປັນສາມາຊິກຈັດຕັ້ງສະມາຄົມປະຊາຊາດແຫ່ງອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ການປະຊຸມສຸດຍອດອາຊີຕາເວັນອອກ ແລະ ອົງການການຮ່ວມມືອິດສະລາມ ແລະ ເປັນສະມາຊິກຂອງການຮ່ວມມືທາງດ້ານເສດຖະກິດແຫ່ງອາຊີ-ປາຊີຟິກ ເຄືອຈັກກະພົບແຫ່ງຊາດ ແລະ ຂະບວນການທີ່ບໍ່ສອດຄ່ອງ

## ອ້າງອີງ
ໃບລາຍງານຜົນໄດ້ຮັບ

**ໃບລາຍງານຜົນໄດ້ຮັບ** (ພາສາອັງກິດ: Income statement) ແມ່ນ ໃບລາຍງານສັງລວມຄືນ ການປະກອບຜົນໄດ້ຮັບຕົວຈິງ ທີ່ ແມ່ນສ່ວນຕ່າງລະຫວ່າງ ລາຍຮັບ ແລະ ລາຍຈ່າຍ ໃນປີໃດໜຶ່ງ.
ໃບສະຫຼຸບຊັບສົມບັດ

**ໃບສະຫຼຸບຊັບສົມບັດ** (ພາສາອັງກິດ: balance sheet) ແມ່ນ ໃບສະຫຼຸບ ທີ່ ສະແດງເຖິງ ສະພາບຊັບສົມບັດລວມ ຂອງ ວິສາຫະກິດ ໃນ ວັນເວລາໃດໜຶ່ງ ແລະ ຈະຊີ້ໃຫ້ເຫັນ : (1) ຕົ້ນກຳເນີດ ຂອງ ບັນດາທຶນ ທີ່ໄດ້ນຳໃຊ້ ຢູ່ເບື້ອງໜີ້ ແລະ (2) ສະພາບການນຳໃຊ້ທຶນ ຢູ່ເບື້ອງຊັບສິນ.

ໝວດ:ການບັນຊີ
ແບບຈຳລອງເສດຖະກິດມະຫາພາກ

ແບບຈຳລອງເສດຖະກິດມະຫາພາກ (ພາສາອັງກິດ: macroeconomic model) ຈະຖືກສ້າງຂຶ້ນ ເພື່ອ ຈຳລອງ ການເຄື່ອນໄຫວທາງດ້ານເສດຖະກິດ ຢູ່ ປະເທດ ຫຼື ລະຫວ່າງປະເທດ. ການເຄື່ອນໄຫວ ທາງດ້ານເສດຖະກິດ ໃນທີ່ນີ້​ ຈະໝາຍເຖິງ ທັງ ການຜະລິດ, ການບໍລິການ, ການລົງທຶນ, ລາຍຮັບປະຊາກອນ, ລະດັບການຈ້າງງານ, ອັດຕາເງິນເຟີ້ແລະອື່ນໆ. ແບບຈຳລອງ ທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນ ສ່ວນຫຼາຍ ຈະຖືກໃຊ້ ເພື່ອ ການຄາດຄະເນທາງດ້ານເສດຖະກິດ ໂດຍ ທາງອົງກອນລັດ, ສະຖາບັນຄົ້ນຄ້ວາ, ບໍລິສັດທີ່ປຶກສາຕ່າງ ວ່າ ບັນດາການເຄື່ອນໄຫວຕ່າງ ທີ່ເປັນອົງປະກອບ ຂອງ ແບບຈຳລອງນັ້ນ ຈະມີການປ່ຽນແປງ ແນວໃດ ໃນແຕ່ລະ ກໍລະນີເປັນໄປໄດ້ຕ່າງໆ.
ອຸດສາຫະກຳ

[thumbnail|320px|right|ໂຄງປະກອບ [ຍອດຜະລິດຕະພັນພາຍໃນ|GDP ຕາມຂະແໜງການ ແລະ ແຮງງານ ຕາມ ວິຊາຊີບ. ສີ ຂຽວ, ແດງ, ຟ້າ ສະແດງເຖິງ ອັດຕາສ່ວນ ຂອງ ຂະແໜງການ ກະສິກຳ, ອຸດສາຫະກຳ ແລະ ບໍລິການ ຕາມລຳດັບ.]]

**ອຸດສາຫະກຳ** (ຄຳເຄົ້າ: ອຸຕສາຫກັມ) ແມ່ນ ຂະແໜງການເສດຖະກິດ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ກັບການຜະລິດ ສິນຄ້າ. ອຸດສາຫະກຳ ໃນຮູບແບບປະຈຸບັນ ເລີ່ມພັດທະນາແຕ່ ຊຸມປີ 1800 ທີ່ອີງໃສ່ ການພັດທະນາທາງດ້ານ ເຕັກນິກວິທະຍາສາດ ເຊິ່ງພັດທະນາມາຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຈົນເຖິງທຸກມື້ນີ້. ຫຼາຍໆປະເທດທີ່ພັດທະນາແລ້ວ ໃນໂລກ (ເຊັ່ນ ອາເມລິກາ, ຍີ່ປຸ່ນ) ຈະມີເສດຖະກິດ ທີ່ ອີງໃສ່ ຂະແໜງອຸດສາຫະກໍາ ໃນລະດັບສູງ.

ໝວດ:ອຸດສາຫະກຳ**ອຸດສາຫະກຳປຸງແຕ່ງ** ແມ່ນ ກິດຈະກຳການຜະລິດດ້ວຍການນຳໃຊ້ເຄື່ອງຈັກ ແລະແຮງງານຄົນຢູ່ໃນໂຮງງານໂດຍຜ່ານຂະບວນການຜະລິດແປຮູບວັດຖຸດິບ ຫລືວັດຖຸເຄີ່ງສຳເລັດຮູບຈາກສະພາບເດີມໄປສູ່ຜະລິດຕະພັນໃໝ່ເປັນສິນຄ້າ.

## ອ້າງອີງດູຫນັໂປ້ຈີນໄດ້ບ໋
ເອໂຄໂນເມທຣິກ

**ເອໂຄໂນເມທຣິກ** ຫຼື **ສາຂາເສດຖະສາດແບບເລກ** ແມ່ນການປະຍຸກໃຊ້ວິທີການສະຖິຕິກັບຂໍ້ມູນທາງເສດຖະກິດເພື່ອໃຫ້ເນື້ອຫາທາງດ້ານເສດຖະກິດຕໍ່ຄວາມສໍາພັນທາງເສດຖະກິດ. ຫຼາຍທີ່ຊັດເຈນ, ມັນແມ່ນ "ການວິເຄາະປະລິມານຂອງປະກົດການເສດຖະກິດຕົວຈິງໂດຍອີງໃສ່ການພັດທະນາພ້ອມກັນຂອງທິດສະດີແລະການສັງເກດການ, ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງໂດຍວິທີການທີ່ເຫມາະສົມຂອງ ການອະນຸມານທາງສະຖິຕິ." ປື້ມແບບຮຽນທາງເສດຖະສາດ ອະທິບາຍ ສາຂາເສດຖະສາດແບບເລກ ອະນຸຍາດໃຫ້ນັກເສດຖະສາດ "ແຊ່ ຜ່ານພູເຂົາຂອງຂໍ້ມູນເພື່ອສະກັດຄວາມສໍາພັນງ່າຍດາຍ." ເສດຖະສາດ. ອີກອັນຫນຶ່ງ, Ragnar Frisch, ຍັງໄດ້ສ້າງຄໍາສັບໃນຄວາມຫມາຍທີ່ມັນຖືກນໍາໃຊ້ໃນມື້ນີ້.

ເຄື່ອງມືພື້ນຖານສໍາລັບ ສາຂາເສດຖະສາດແບບເລກ ແມ່ນຮູບແບບ ການຖອຍຫຼັງທາງສະຖິຕິ ເສັ້ນຫຼາຍເສັ້ນ. ທິດສະດີເສດຖະສາດໃຊ້ທິດສະດີສະຖິຕິ ແລະສະຖິຕິທາງຄະນິດສາດເພື່ອປະເມີນ ແລະພັດທະນາວິທີການທາງເສດຖະສາດ. ນັກເສດຖະສາດ ພະຍາຍາມຊອກຫາຜູ້ຄາດຄະເນທີ່ມີຄຸນສົມບັດທາງສະຖິຕິທີ່ຕ້ອງການລວມທັງຄວາມບໍ່ລໍາອຽງ, ປະສິດທິພາບ, ແລະຄວາມສອດຄ່ອງ. ເສດ​ຖະ​ສາດ​ປະ​ຕິ​ບັດ​ການ​ນໍາ​ໃຊ້​ເສດ​ຖະ​ສາດ​ທາງ​ທິດ​ສະ​ດີ​ແລະ​ຂໍ້​ມູນ​ໃນ​ໂລກ​ທີ່​ແທ້​ຈິງ​ສໍາ​ລັບ​ການ​ປະ​ເມີນ​ທາງ​ທິດ​ສະ​ດີ​ເສດ​ຖະ​ກິດ​, ການ​ພັດ​ທະ​ນາ​ຕົວ​ແບບ​ເສດ​ຖະ​ກິດ​, ການ​ວິ​ເຄາະ​ປະ​ຫວັດ​ສາດ​ເສດ​ຖະ​ກິດ​, ແລະ​ການ​ຄາດ​ຄະ​ເນ​.
ເສດຖະສາດ
ເສດຖະສາດມະຫາພາກ
ການບໍລິຫານ

ການບໍລີຫານຊັບພະຍາກອນໃນການຈັດການ4Mມີຄືແນວໃດ

ໃນ ທຸລະກິດ, ການບໍລິຫານ ຈະປະກອບ ດ້ວຍ ການສ້າງ ແລະ ປະຕິບັດ ການຕັດສິນໃຈຕ່າງໆ. ເວົ້າງ່າຍໆ ມັນແມ່ນ ຂະບວນການຕ່າງໆ ໃນການ ບໍລິຫານ ຄົນ (ຫຼື ຊັບພະຍາກອນມະນຸດ) ແລະ ຊັບພະຍາກອນ ໃຫ້ ມີປະສິດທິຜົນ.
ວິສະວະກຳ

**ວິສະວະກຳ** (ຄຳເຄົ້າ: ວິສວກັມ) ແມ່ນ ການອອກແບບ, ວິເຄາະ ແລະ /ຫຼື ສ້າງສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ ເພື່ອ ຜົນປຸະໂຫຍດ ຕົວຈິງ. ຜູ້ກະທຳການ ວິສະວະກຳ ແມ່ນ ວິສະວະກອນ. ວິສະວະກອນ ຈະເຮັດວຽກ ໂດຍ ນຳໃຊ້ ຄວາມຄິດສ້າງສັນ, ການຕັດສິນ, ເຫດຜົນ ໃນການໝູນໃຊ້ ວິທະຍາສາດ, ເຕັກໂນໂລຢີ, ຄະນິດສາດ, ແລະ ປະສົບການ ຕົວຈິງ. ຜົນ ຈາກການເຮັດວຽກ ຂອງ ວິສະວະກອນ ຈະກາຍເປັນ ການອອກແບບ, ການຜະລິດ, ແລະ ການນຳໃຊ້ ທິດສະດີ ໃຫ້ເປັນປະໂຫຍດ ໃນຕົວຈິງ. ບັນດາຂະແໜງການ ໃນ ວິສະວະກຳ ຈະປະກອບມີ ເຊັ່ນ ວິສະວະກຳໄຟຟ້າ, ວິສະວະກຳເອເລັກໂຕຣນິກ, ວິສະວະກໍາໂຍທາ, ວິສະວະກໍາຂົວ-ທາງ,ວິສະວະກຳຄອມພິວເຕີ ແລະ ເຕັກໂນໂລຊີຂໍ້ມູນຂ່າວສານ,ວິສະວະກຳການສື່ສານ,ວິສະວະກໍາຊົນລະປະທານ,ວິສະວະກຳກົນຈັກ ແລະອື່ນໆ.
## ອ້າງອີງ
ໝວດ:ວິສະວະກຳ
ສິ່ງແວດລ້ອມ

[thumb|[ຕົກຕາດກວາງຊີ ທີ່ແຂວງຫຼວງພະບາງ]]
**ສິ່ງແວດລ້ອມ** ແມ່ນສິ່ງທີ່ລ້ອມຮອບຕົວຂອງພວກເຮົາ ຫຼືລ້ອມຮອບສິ່ງມີຊີວິດທຸກປະເພດ ທັງເປັນສິ່ງທີ່ເກີດຂື້ນຕາມທຳມະຊາດ ແລະສິ່ງທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນໂດຍມະນຸດ. ມັນປະກອບໄປດ້ວຍສ່ວນປະສົມຂອງສິ່ງມີຊີວິດ ແລະສິ່ງບໍ່ມີຊີວິດ ທີ່ມີຜົນກະທົບແລະສຶມພັນກັນ ສ້າງເປັນລະບົບສິ່ງແວດລ້ອມທັງໝົດ.

ສິ່ງແວດລ້ອມມີຄວາມສຳຄັນຢ່າງຍິ່ງ ເນື່ອງຈາກມັນສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ຊີວິດ ຄວາມມັ່ນຄົງ ແລະຄຸນນະພາບຂອງຊີວິດຂອງທຸກສິ່ງມີຊີວິດ. ສິ່ງແວດລ້ອມສະໜອງສິ່ງຈຳເປັນໃນການດຳຮົງຊີວິດ ເຊັ່ນ ອາກາດທີ່ຫາຍໃຈ, ນໍ້າທີ່ດື່ມ, ອາຫານ, ທີ່ຢູ່ອາໄສ ຂະຫຍາຍໄປຫາການສະໜອງພະລັງງານ ແລະວັດຖຸດິບທີ່ນຳໃຊ້ໃນການຜະລິດຂອງມະນຸດ.

ສິ່ງແວດລ້ອມມີຜົນກະທົບຕໍ່ຊີວິດຂອງມະນຸດ ສັດ ແລະພືດຢ່າງມະຫາສານ. ຄວາມສົມດຸນຂອງສິ່ງແວດລ້ອມເປັນສິ່ງຈຳເປັນຫລາຍ ຖ້າສິ່ງແວດລ້ອມເສຍຄວາມສົມດຸນ ອາດຈະເຮັດໃຫ້ມີຜົນກະທົບທັງໃນປະເທດແລະໂລກ.

## ປະເພດຂອງສິ່ງແວດລ້ອມ 
### 1. ສິ່ງແວດລ້ອມທຳມະຊາດ 
ສິ່ງແວດລ້ອມທຳມະຊາດແມ່ນສິ່ງທີ່ມີຢູ່ໂດຍທຳມະຊາດ ບໍ່ໄດ້ຖືກສ້າງຂຶ້ນໂດຍມະນຸດ. ປະກອບໄປດ້ວຍສິ່ງມີຊີວິດ ຄື ສັດ, ຕົ້ນໄມ້, ພືດ ແລະຄົນ, ສິ່ງບໍ່ມີຊີວິດ ຄື ດິນ, ນໍ້າ, ອາກາດ, ພູເຂົາ ແລະທະເລ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເປັນສ່ວນສຳຄັນທີ່ຊ່ວຍສະໜອງຊີວິດໃຫ້ຄົນ ແລະສັດຕ່າງໆ ຢູ່ຢ່າງສົມດຸນ.

**ຕົວຢ່າງຂອງສິ່ງແວດລ້ອມທຳມະຊາດ:**

* ສັດປ່າໃນທຳມະຊາດເຊັ່ນ ຊ້າງ, ເສືອ, ລິງ.
* ລົມແລະອາກາດທີ່ຄົນໃຊ້ໃນການຫາຍໃຈ.
* ພືດທີ່ເພີ່ມອອກຊິເຈນໃຫ້ສົມດຸນ.

### 2. ສິ່ງແວດລ້ອມທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນໂດຍມະນຸດ 
ສິ່ງແວດລ້ອມທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນໂດຍມະນຸດເປັນສິ່ງທີ່ຄົນສ້າງເພື່ອຜົນປະໂຫຍດຂອງຕົນເອງເຊັ່ນ ຄວາມສະດວກ ຄວາມສະບາຍ ຫຼືການພັດທະນາ. ປະກອບໄປດ້ວຍອາຄານ, ສີ່ງກໍ່ສ້າງ, ເຄື່ອງຈັກ ແລະອຸປະກອນຕ່າງໆ.

**ຕົວຢ່າງຂອງສິ່ງແວດລ້ອມທີ່ຄົນສ້າງຂຶ້ນ:**

* ຖະໜົນ ແລະ ສະພານ.
* ຕຶກສູງ ແລະ ເຄື່ອງໃຊ້ໄຟຟ້າ.
* ລົດຍົນ ທີ່ເປັນພາຫະນະໃນການເຄື່ອນທີ່.

## ປະເພດຂອງມົນລະພິດ 
### ມົນລະພິດທາງອາກາດ 
*ສະພາວະໂລກຮ້ອນ
**ການປົດປ່ອຍອາຍກັກໂບນິກ
*ຝົນຕົກ
*ນ້ຳຖ້ວນ

### ມົນລະພິດທາງນ້ຳ 
*ນ້ຳເປື້ອນເຊັ່ນນໍ້າເສຍຈາກໂຮງງານຕ່າງໆ
**ນ້ຳເປື້ອນທາດບາຫຼອດ

### ມົນລະພິດທາງດິນ 
*ຝັ່ງເຈື່ອນ
*ດິນຫຼົ່ມ

### ມົນລະພິດທາງສຽງ 
*ມົນລະພາວະສຽງລົດ
*ມົນລະພາວະສຽງຍົນ
*ມົນລະພາວະສຽງອຸດສາຫະກຳ
ແມັດ

ແມັດ (m)ແມ່ນ ຫົວໜ່ວຍວັດແທກ ຄວາມຍາວ. ມັນ ແມ່ນ ຫົວໜ່ວຍພື້ນຖານ ຂອງ ຄວາມຍາວ ໃນລະບົບຫົວໜ່ວຍສາກົນ(SI) ແລະ ຖືກໃຊ້ໂດຍທົ່ວໄປ ໃນ ຂະແໜງການຕ່າງໆ ຂອງ ວິທະຍາສາດ. ເມື່ອກ່ອນ ສະພາວິທະຍາສາດຝຣັ່ງ ກຳນົດ ໃຫ້ 1 ແມັດ ເທົ່າກັບ 1/10,000,000 ຂອງ ໄລຍະ ທາງ ແຕ່ ເສັ້ນສູນສູດ ຫາ ຂົ້ວໂລກເໜືອ ຜ່ານ ນະຄອນຫຼວງປາຣີ. ແຕ່ ປະຈຸບັນ ມັນຖືກກຳນົດ ໂດຍ International Bureau of Weights and Measures ໃຫ້ ເທົ່າກັບ ໄລຍະທາງ ທີ່ ແສງ ໄປໄດ້ໃນ ສູນຍາກາດ ພາຍໃນ ໄລຍະເວລາ 1/299,792,458 ວິນາທີ. 

right|Historical ທ່ອນ *ຕົວແບບແມັດສາກົນ* ເຮັດໂດຍ ໂລຫະປະສົມ ລະຫວ່າງ ປລາຕິນ ແລະ ອິຣີດຽມ ທີ່ ເປັນ ມາດຕະຖານ ແຕ່ 1889 ຫາ 1960.|500px

## ສົມທຽບໃສ່ຫົວໜ່ວຍອື່ນ 
## ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ 
* Length—Evolution from Measurement Standard to a Fundamental Constant at U.S. NIST 
* The History of the Meter By Tibo Qorl (Translated by Sibille Rouzaud)

ໝວດ:ລະບົບຫົວໜ່ວຍ SI
ໝວດ:ຫົວໜ່ວຍຄວາມຍາວ
ມະຫາປີລະມິດ ແຫ່ງ ກິຊາ

thumb|300px|ມະຫາປີລາມິດ ແຫ່ງ ກີຊາ

**ມະຫາປີລາມິດ ແຫ່ງ ກິຊາ**ແມ່ນ ປີລາມິດ ທີ່ ເຈົ້າກຸຟຸ ເປັນຜູ້ນຳພາສ້າງ ແລະ ຖືກັນວ່າ ແklmnopມ່ນ ປິລາມິດ ທີ່ ຫຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດ. ຕັ້ງ ຢູ່ ເມືອງ ກິຊາ ຂອງ ປະເທດເອຢິບ ແລະ ແມ່ນ ພຽງ 7 ສິ່ງມະຫັດສະຈັນ ອັນດຽວ ທີ່ ຍັງຄົງເຫຼືອຢູ່.

## ຄວາມເປັນມາ ຂອງ ປີລາມິດ 
thumb|300|3 ປີລາມິດໃຫຍ່ (ທາງໄກສຸດ ແມ່ນ ມະຫາປີລະມິດ)
ໂດຍທົ່ວໄປ ປີລະມິດ ຈະຖືກສ້າງຂຶ້ນ ໂດຍ ເຈົ້າຊີວິດ ປະເທດເອຢິບບູຮານ . ໃນນີ້ ສະໄໝ ແຕ່ ລາດຊະວົງ ທີ່ 3 ຫາ 6 ຂອງ ລາດຊະອານາຈັກເອຢິບບູຮານ ຖືວ່າ ເປັນ ໄລຍະທີ່ ການປຸກສ້າງປິລະມິດ ພັດທະນາສູງສຸດ ບໍ່ວ່າທັງ ໃນດ້ານ ຂະໜາດ ແລະ ເຕັກນິກ ທີ່ ນຳໃຊ້

## ມະຫາປີລາມິດ ແຫ່ງ ກິຊາ 
ສູງ 146.6m(ປະຈຸບັ 138.8m), ຄວາມກ້ວາງຂອງພື້ນ：230.4m、ຄວາມຊັນ:51 ອົງສາ 50 ລິບດາ, ບໍລິມາດ: ປະມານ 2.6 ລ້ານ m3 ແລະ ຄິດໄລ່ ວ່າ ສ້າງໂດຍ ກອງ ກ້ອນຫີນ ທີ່ ມີນໍ້າໜັກສະເຫຼ່ຍ ປະມານ 2.5 ໂຕນ ທັງໝົດ ປະມານ 2.7 ຫາ 2.8 ລ້ານ ກ້ອນ.

ໝວດ:ສະຖາປັດຕະຍະກຳ
ສວນລອຍຟ້າບາບິລອນ

thumb|400px|ຮູບສວນລອຍຟ້າບາບິລອນ ແຕ້ມ ໃນ ສັດຕະວັດທີ່ 16

**ສວນລອຍຟ້າບາບິລອນ**ທີ່ ນັກຄະນິດສາດ ຄົນເກຣັກ ເປັນ ຜູ້ ເລືອກໃຫ້ເປັນສິ່ງມະຫັດສະຈັນ. ຄວາມຈິງ ສວນດັ່ງກ່າວບໍ່ໄດ້ເຫີນ ຢູ່ ເທິງຟ້າ ຄືຊື່ ແຕ່ ແມ່ນ ສວນ ທີ່ ຖືກສ້າງຂຶ້ນ ຢູ່ ພູສູງ.ປະຈຸບັນ ມີ ຮ່ອງຮອຍເສດເຫຼືອ ຂອງ ສວນດັ່ງກ່າວ ຢູ່ ຊານນະຄອນ ແບກແດດ. ແມ່ນ ສວນ ທີ່ ເຈົ້າ ເນບຸ ຄຸດຸຣິ ອຸຊູຣ ທີ່ 2 (Nabû-kudurri-uṣur) ແຫ່ງ ລາດຊະອານາຈັກບາບິລອນ ສ້າງຂຶ້ນ ໃນ ໄລຍະ ປະມານ 600 ປີ ກ່ອນຄຣິສຕະສັກກະຫຼາດ ເພື່ອ ເອົາໃຈ ເຈົ້າຍິງ ມາມິວຕິສ ຜູ້ຊຶ່ງ ບໍ່ຢາກມາ ດຳລົງຊີວິດ ຢູ່ ທະເລຊາຍ. 

## ລິ້ງຄ໌ກ່ຽວຂ້ອງ 
* 7 ສິ່ງມະຫັດສະຈັນ: ສວນລອຍຟ້າບາບິລອນ 

ໝວດ:7 ສິ່ງມະຫັດສະຈັນບູຮານ
ໝວດ:ສະຖາປັດຕະຍະກຳ
7 ສິ່ງມະຫັດສະຈັນ

[thumb|276px|7 ສິ່ງມະຫັດສະຈັນບູຮານ (ຈາກຊ້າຍ ຫາ ຂວາ, ເທິງ ຫາ ລຸ່ມ): [ມະຫາປີລະມິດ ແຫ່ງ ກິຊາ, ສ່ວນລອຍຟ້າບາບິລອນ, ວັດອາເຕມິສ, ຮູບປັ້ນເຊອຸສ ແຫ່ງ ໂອລິມເປຍ, ສຸສານມາວໂຊຣົສ, ມະຫາປັ້ນ ແຫ່ງ ເກາະໂຣດສ໌ ແລະ ຫໍຄອຍ ແຫ່ງ ອາເລັກຊານເດຣັຍ.]]
**7 ສິ່ງມະຫັດສະຈັນ ຂອງ ໂລກ** (ຫຼື **7 ສິ່ງມະຫັດສະຈັນ ຂອງ ໂລກບູຮານ**) ແມ່ນ ລາຍການ ຂອງ ສິ່ງປຸກສ້າງ ມະຫັດສະຈັນ ໃນ ສະໄໝບູຮານ. ມັນອີງໃສ່ ປຶ້ມນຳທ່ຽວ ທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມ ຈາກ ນັກທ່ອງທ່ຽວ ເກຣັກບູຮານ ແລະ ຈະລວມ ສະເພາະ ສິ່ງທີ່ຖືກປຸກສ້າງ ໃນ ຂົງເຂດ ເມດີເຕລະນຽນ. ລາຍການສິ່ງມະຫັດສະຈັນ ອື່ນໆ ໃນໄລຍະຫຼັງ ຈະລວມເອົາ ສິ່ງມະຫັດສະຈັນ ໃນ ຂົງເຂດອື່ນໆ ຂອງ ໂລກ.

## 7 ສິ່ງມະຫັດສະຈັນຂອງໂລກ 
* ມະຫາປີລະມິດ ແຫ່ງ ກິຊາ
* ສ່ວນລອຍຟ້າບາບິລອນ
* ວັດອາເຕມິສ
* ຮູບປັ້ນເຊອຸສ ແຫ່ງ ໂອລິມເປຍ
* ສຸສານມາວໂຊຣົສ
* ມະຫາປັ້ນ ແຫ່ງ ເກາະໂຣດສ໌
* ຫໍຄອຍ ແຫ່ງ ອາເລັກຊານເດຣັຍ

## 7 ສິ່ງມະຫັດສະຈັນສະໄໝກາງ 
*ສະໂຕນເຮັນຈ໌
*ໂຄໂລເຊອຸມ
*ກະຕະກອມ
*ກຳແພງຍັກ
*ເຈດີຫີນ ແຫ່ງ ນານກິງ
*ໂບດຫຼວງໂຊເຟຍ
*ຫໍງ່ຽງປີຊາ

## ເບິ່ງຕື່ມ 
## ອ້າງອີງ 
## ລິ້ງຄ໌ພາຍນອກ 
### 7 ສິ່ງມະຫັດສະຈັນບູຮານ 
* The Seven Wonders of the Ancient World  — an in-depth look from a professor of civil engineering at the University of South Florida 
* Image of the Seven Wonder locations 
* Parkin, Tim, *Researching Ancient Wonders: A Research Guide*, from the University of Canterbury, New Zealand. - a collection of books and Internet resources with in-depth information on seven ancient wonders.
* Google Maps 7 Ancient Wonders of the World
### ອື່ນໆ 
* The World's Top 100 Wonders - a list of architectural, engineering and natural wonders by Howard Hillman, a renowned travel writer.
* WonderClub.com - a "list of lists", with information about most wonders.
* Seven Wonders of the Modern World  - a list of modern wonders compiled by the American Society of Civil Engineers
* Seven Wonders of Chicago - A list compiled by the Chicago Tribune and voted on by readers.
* Wonders of the World  - a website with info and photographs, describing about 30 of the greatest human construction achievements.
* Web site for voting new wonders of the world

ໝວດ:ບູຮານວິທະຍາ
ເສດຖະສາດສາກົນ

ເສດຖະສາດສາກົນ ແມ່ນ ຂະແໜງໜຶ່ງ ໃນ ເສດຖະສາດ ທີ່ ປະກອບດ້ວຍ 2 ສາຂາຫຼັກ ຄື ການຄ້າສາກົນ (international trade) ແລະ ການເງິນສາກົນ (international finance).

*ການຄ້າສາກົນ ແມ່ນ ຂະແໜງການສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ການແລກປ່ຽນ ສິນຄ້າ ແລະ ການບໍລິການ ຂ້າມ ຊາຍແດນລະຫວ່າງປະເທດ.
*ການເງິນສາກົນ ແມ່ນ ຂະແໜງການສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ການແລກປ່ຽນ ເງິນຕາ, ກະແສໄຫຼ ຂອງ ເງິນ, ທຶນ ຂ້າມ ຊາຍແດນລະຫວ່າງປະເທດ.
ສູດອາຫານເດັດປະຈຳເດືອນ

## ແຈ່ວຫມາກເດັ່ນ
ແຈ່ວຫມາກເດັ່ນ ເປັນອາຫານ ປະຈຳຄອບຄົວ ຢູ່ຄູ່ກັບຄົນລາວ ມາດົນແລ້ວ. ເປັນອາຫານທີ່ໃຜຯກໍ່ມັກ ຊ່ວຍເຮັດໃຫ້ກິນເຂົ້າແຊບ ເຫມາະກັບການກິນກັບເຂົ້າຫນຽວ ແລະ ຜັກລວກ. ວິທີປຸງແຕ່ງ ແມ່ນງ່າຍດາຍ ແລະ ມີລົດຊາດທີ່ແຊບ.
*ສ່ວນປະກອບ
:ຫມາກເດັ່ນຫວ່ຍໃຫຍ່ 1 ຫວ່ວຍ
:ຫມາກເພັດດິບ 5 ຫນ່ວຍ
:ຫົວຜັກບົ່ວແດງແຫ້ງ 2 ຫົວ
:ຫົວຜັກທຽມແຫ້ງ 2 ງີມ
:ຜັກຫອມປ້ອມ  ໃສ່ຕາມໃຈ
:ເກືອ,ນໍ້າປາ,ນໍ້າຕາມ ໃສ່ຕາມຄວາມມັກ 
*ວິທີປຸງແຕ່ງ
:1.ເອົາຫມາກເດັ່ນ,ຫມາກເຜັດດິບ,ຫົວຜັກບົ່ວແດງແຫ້ງ ແລະ ຫົວຜັກທຽມແຫ້ງ ໄປຈີ່ ໃຫ້ສຸກ. ຫລັງຈາກສຸກແລ້ວ ປອກເປືອກຫມາກເດັ່ນ,ຫົວຜັກບົ່ວແດງແຫ້ງ ແລະ ຫົວຜັກທຽມແຫ້ງໄວ້ກ່ອນ.
:2.ຕຳຫມາກເຜັດ,ຫົວຜັກບົ່ວແດງແຫ້ງ ແລະ ຫົວຜັກທຽມແຫ້ງ ພ້ອມທັງໃສ່ເກືອລົງໄປຫນ້ອຍຫນື່ງ ໃຫ້ແຫລກ. ຫລັງຈາກນັ້ນ ເອົາຫມາກເດັ່ນ ທີ່ປອກໄວ້ຕຳລົງໄປໃຫ້ແຫລກດີ.
:3.ສຸດທ້າຍ ປຸງລົດຊາດ ດ້ວຍ ນໍ້າປາ,ນໍ້າຕານ ໃຫ້ໄດ້ລົດຊາດທີ່ຕ້ອງການ ຫລັງຈາກນັ້ນ ຊອຍຜັກຫອມປ້ອມໃສ່ ທ່ານກໍ່ຈະໄດ້ ແຈ່ວຫມາກເດັ່ນ ທີ່ເປັນລົດຊາດແຊບຯຂອງທ່ານເອງ.
ການທົດສອບສົມມຸດຕິຖານສະຖິຕິ

## ການທົດສອບທົ່ວໄປໃນສະຖິຕິສາດ
ໝວດ:ສະຖິຕິສາດ
ຄວາມຈຳກັດ

ໃນ ເສດຖະສາດ, **ຄວາມຈຳກັດ**(scarcity) ໝາຍຄວາມເຖິສະພາວະທີ່ຊັບພະຍາກອນມີຈຳກັດ ທີ່ ສັງຄົມບໍ່ມີຊັບພະຍາກອນ ເພື່ອຈະການຜະລິດຕອບສະໜອງ ທຸກໆຄວາມຕ້ອງການໄດ້. ສະນັ້ນ ການສະໜອງທຸກໆຄວາມຕ້ອງ ໃນ ເວລາໃດໜຶ່ງ ແມ່ນສິ່ງທີ່ບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ ເຮັດໃຫ້ຈຳເປັນ ຕ້ອງມີ ການແລກປ່ຽນ.
ຕົ້ນທຶນໂອກາດ

ໃນ ເສດຖະສາດ, **ຕົ້ນທຶນໂອກາດ**(opportunity cost) ແມ່ນ ຕົ້ນທຶນ ຂອງ ໂອກາດທີ່ເສຍໄປໃດໜຶ່ງ (ແລະ ຜົນປະໂຫຍດທີ່ອາດຊິໄດ້ມາ ຈາກ ໂອກາດທີ່ເສຍໄປນັ້ນ), ຫຼື *ໂອກາດເສຍໄປທີ່ມີຄຸນຄ່າສູງສຸດ*. ຕົວຢ່າງ: ຖ້າ ແຂວງ ໃດໜຶ່ງຕັດສິນໃຈສ້າງ ໂຮງໝໍ ຫຼັງໜຶ່ງ ຢູ່ ດິນຫວ່າງຂອງຕົນເອງນັ້ນ, ຕົ້ນທຶນໂອກາດ ແມ່ນ ສິ່ງທີ່ຊິສາມາດເຮັດໄດ້ ຈາກ ດິນຫວ່າງຕອນນັ້ນ ແລະ ທຶນກໍ່ສ້າງໂຮງໝໍນັ້ນ. ເຊັ່ນ ເມື່ອສ້າງໂຮງໝໍ ແຂວງກໍ່ຊິເສຍໂອກາດສ້າງ ສູນກິລາ ຫຼື ບ່ອນຈອດລົດ ລວມທັງລາຍໄດ້ເຊິ່ງອາດຊິໄດ້ມາຈາກມັນນັ້ນ.

ໝວດ:ເສດຖະສາດຈຸນລະພາກ
ການຄ້າສາກົນ

## ໂດຍຫຍໍ້
ການຄ້າສາກົນ ແມ່ນ ການແລກປ່ຽນ ທຶນ, ສິນຄ້າ ແລະ ການບໍລິການ ຂ້າມຊາຍແດນລະຫວ່າງປະເທດ ຫຼື ເຂດແຄວ້ນ. ໂດຍທົ່ວໄປ ມັນກວມອັດຕາສ່ວນສູງ ໃນ ຜະລິດຕະພັນແຫ່ງຊາດ (ຈີດີພີ). ປະເທດທີ່ບໍ່ມີ ຫຼື ບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ມີ ການຄ້າສາກົນ ກໍ່ຈະສາມາດຊົມໃຊ້ ແຕ່ ຜະລິດຕະພັນ ທີ່ ຜະລິດຂຶ້ນໃນປະເທດຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ.ok

## ບັນດາຂະແໝງການສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ການຄ້າສາກົນ 
ການຄ້າສາກົນ ແມ່ນ ຂະແໜງການສຶກສາ ກ່ຽວກັບ ການແລກປຽນ ສິນຄ້າ ແລະ ການບໍລິການ ຂ້າມ ຊາຍແດນລະຫວ່າງປະເທດ. ໂດຍທົ່ວໄປ ການຄ້າສາກົນ ຈະກວມເອົາພາກສ່ວນໃຫຍ່ສົມຄວນ ໃນ GDP ແລະ ມັນກໍ່ແມ່ນ ຕົວຊີ້ບອກຫຼັກ ອັນໜຶ່ງ ຂອງ ໂລກາພິວັດ(globalization)ອີກ.
### ຣິຄາຣດຽນ ໂມເດລ (Ricardian model) 
ຣິຄາຣດຽນ ໂມເດລ ຖືວ່າ ຄວາມໄດ້ປຽບທຽບຖານ(comparative advantage) ແມ່ນ ປັດໃຈຫຼັກ ທີ່ ເຮັດໃຫ້ເກີດມີ ການຄ້າລະຫວ່າງປະເທດ. ຣິຄາຣດຽນ ໂມເດລ ແມ່ນ ແບບຈຳລອງເສດຖະກິດ ແບບງ່າຍໆ ທີ່ຕັ້ງສົມມຸດຕິຖານວ່າ ແຕ່ລະສິນຄ້າ ມີພຽງ ແຕ່ ປັດໃຈການຜະລິດ (ເຊັ່ນ: ແຮງງານ, ທຶນ, ເຕັກໂນໂລຢີ ແລະອື່ນໆ) ດຽວ ຄື ແຮງງານ. ມັນຖືວ່າ ຄວາມແຕກຕ່າງ ຂອງ ຜະລິດຕະພາບຂອງແຮງງານໃນການຜະລິດ 2 ສິນຄ້າໃດໜຶ່ງ ລະຫວ່າງ 2 ປະເທດໃດໜຶ່ງ ແມ່ນ ສາຍເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດມີການຄ້າ ລະຫວ່າງ 2 ປະເທດນັ້ນ. ການບໍ່ຄຳນຶງເຖິງ ຄວາມສຳພັນ ລະຫວ່າງ ປັດໃຈການຜະລິດ ແມ່ນ ຂໍ້ຈຳກັດ ຂອງ ທິດສະດີນີ້​ ແຕ່ ມັນກໍ່ແມ່ນ ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນ ທີ່ ພິສູດທາງຄະນິດສາດ ວ່າ ຜະລິດຕະພາບ ແມ່ນ ສາຍເຫດໜຶ່ງ ຂອງ ການຄ້າ.

### ເຮັກເຊີ-ໂອລິນ ໂມເດລ (Heckscher-Ohlin model) 
### ໂມເດລຄວາມດຶງດູດ (Gravity model)
ເມື່ອສົມທຽບກັບ ໂມເດລ ຂ້າງເທິງນີ້​ແລ້ວ ໂມເດລຄວາມດຶງດູດການຄ້ານີ້ ຈະມີລັກສະນະ ເປັນ ການຄາດຄະເນປະລິມານການຄ້າ ລະຫວ່າງ 2 ເສດຖະກິດ ຫຼື ປະເທດໃດໜຶ່ງ ໂດຍ ຖືວ່າມັນ ແມ່ນ ຕຳລາ ຂອງ ໄລຍະຫ່າງ ແລະ ຂະໜາດຂອງແຕ່ລະເສດຖະກິດນັ້ນ.

ໝວດ:ເສດຖະສາດສາກົນ
ໝວດ:ການຄ້າສາກົນ
ການສະໜອງ ແລະ ຄວາມຕ້ອງການ

thumb|right|ລາຄາ ຂອງ ຜະລິດຕະພັນ ຊິຖືກຕັດສິນໂດຍ ດຸນຍະພາບ ລະຫວ່າງ ປະລິມານການຜະລິດ ໃນແຕ່ລະ ລະດັບລາຄາ (ການສະໜອງ) ແລະ ຄວາມຕ້ອງການຊື້ ໃນແຕ່ລະລະດັບລາຄານັ້ນ (ຄວາມຕ້ອງການ). ເສັ້ນສະແດງ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຖ້າຄວາມຕ້ອງການ ເພີ່ມຂຶ້ນແຕ່ D1 ຫາ D2, ລາຄາ ແລະ ປະລິມານການຜະລິດກໍ່ຊິເພີ່ມຂຶ້ນ.

ແບບຈຳລອງ **ການສະໜອງ ແລະ ຄວາມຕ້ອງການ**ອະທິບາຍປະຕິກິລິຍາລະຫວ່າງ ຜູ້ຜະລິດ ແລະ ຜູ້ຊົມໃຊ້ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບ ລາຄາ ແລະ ຍອດຂາຍ ຂອງ ສິນຄ້າໃດໜຶ່ງ ໃນ ຕະຫຼາດ. ມັນແມ່ນ ແບບຈຳລອງພື້ນຖານ ໃນ ເສດຖະສາດມະຫາພາກ, ແລະ ຖືກນຳໃຊ້ເພື່ອອະທິບາຍ ຫຼາຍໆສົມມຸດຕິຖານ ໃນ ເສດຖະສາດມະຫາພາກ. ທິດສະດີດັ່ງກ່າວ ຄິດຄົ້ນຂຶ້ນໂດຍ Antoine Augustin Cournot, ແລະ ເຜີຍແຜ່ໃຫ້ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກທົ່ວໄປ ໂດຍ Alfred Marshall.

ໝວດ:ເສດຖະສາດມະຫາພາກ
ໝວດ:ເສດຖະສາດ
ໝວດ:ວິທະຍາສາດສັງຄົມ