open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນ

thumb|ແຜນທີ່ຂອງລັດທີ່ໃຊ້ຊື່ *ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນ*: ສີແດງ (ປະຈຸບັນ), ສີແດງອ່ອນ (ອະດີດ)
**ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນ** ແມ່ນຊື່ຢ່າງເປັນທາງການທີ່ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນໃຊ້ໂດຍ ລັດຄອມມິວນິດ ໃນປະຈຸບັນແລະອະດີດ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບລັດຖະບານ ຊ້າຍ ອື່ນໆ. ມັນສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນກ່ຽວຂ້ອງກັບ ສາທາລະນະລັດໂຊວຽດ, ລັດສັງຄົມນິຍົມ ທີ່ປະຕິບັດຕາມຄໍາສອນຂອງ ປະຊາທິປະໄຕຂອງປະຊາຊົນ, ລັດອະທິປະໄຕ ທີ່ມີລັດຖະທໍາມະນູນ ປະຊາທິປະໄຕ-ສາ ທາ ລະນະລັດ ທີ່ມັກຈະກ່າວເຖິງ ສັງຄົມນິຍົມ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບບາງປະເທດທີ່ບໍ່ເຫມາະສົມກັບປະເພດເຫຼົ່ານີ້.
ຄົນ​ໄທ​ເໜືອ

thumb|260x260px| ແຜນ​ທີ່​ສະ​ແດງ​ໃຫ້​ເຫັນ​ປະ​ຊາ​ຊົນ​ຂອງ​ໄທ​.
**ຊົນເຜົ່າໄທເໜືອ** ຫຼື **ໄຕຍວນ** ແມ່ນຊົນເຜົ່າໄຕ, ມີຖິ່ນກຳເນີດມາຈາກ 9 ແຂວງພາກເໜືອຂອງໄທ, ໂດຍຫຼັກໃນບໍລິເວນຂອງອານາຈັກລ້ານນາໃນອະດີດ. ໃນຖານະທີ່ເປັນຊົນເຜົ່າໄຕ, ເຂົາເຈົ້າມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຢ່າງໃກ້ຊິດກັບ ໄຕລື້ ແລະ ໄຕຂຸນ ກ່ຽວກັບວັດທະນະທຳທົ່ວໄປ, ພາສາ ແລະ ປະຫວັດສາດ ລວມທັງຊົນເຜົ່າໄທທີ່ເດັ່ນໃນປະເທດໄທ (ກົງກັນຂ້າມເອີ້ນວ່າສະຫຍາມ ຫຼື ໄທກາງ). ມີປະມານ 6 ລ້ານ Tai Yuan. ສ່ວນໃຫຍ່ອາໄສຢູ່ໃນພາກເໜືອຂອງປະເທດໄທ, ມີຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ 29,442 ຄົນ (ສຳມະໂນຄົວປີ 2005) ອາໄສຢູ່ຂ້າມຊາຍແດນໃນແຂວງບໍ່ແກ້ວຂອງລາວ. ພາສາຂອງເຂົາເອີ້ນວ່າ ໄທເໜືອ, ລ້ານນາ ຫຼື ຄຳເມືອງ.
ຮູບ:Thailand_lacquerware.JPG|alt=Lacquerware from Chiang Mai|ເຄື່ອງປະດັບອາງຊຽງໃໝ່
ຮູບ:Seung.jpg|alt=Traditional Northern Thai musical instruments|ໂຮງຮຽນພາກເຫນືອຂອງໄທ
ຮູບ:Lanna_cuisine_starters.JPG|alt=A selection of typical starters of Lanna cuisine|ຮ້ານອາຫານວັນທີ 25 ປີນາ
ຮູບ:Thai_dancer_Chiang_Mai_2005_003.jpg|alt=A traditional Tai Yuan dance, ฟ้อนเล็บ|ການບໍລິການຂອງໄທຍ໌, ຊຸມຊົນຄົນດຽວ
ລັດຄອມມິວນິດ

[thumb| ທຸງ​ຊາດ​ຂອງ [ພັກກອມມູນິດຫວຽດນາມ|​ພັກ​ກອມ​ມູນິດ​ຫວຽດນາມ ທີ່​ໄດ້​ຖ້ຽວ​ນອກ​ຈາກ ​ທຸງຊາດ​ຫວຽດນາມ ຢູ່ ​ຮ່າ​ໂນ້ຍ, ຫວຽດນາມ.]]
**ລັດ​ຄອມ​ມິ​ວ​ນິ​ສ** ​ທີ່​ເອີ້ນ​ກັນ​ວ່າ **​ລັດ​ມາກ-​ເລ​ນິນ** ​ແມ່ນ ​ລັດ​ພັກ​ດຽວ ​ເຊິ່ງ​ອຳນາດ​ທັງ​ໝົດ​ເປັນ​ຂອງ​ພັກ​ທີ່​ຍຶດ​ໝັ້ນ​ກັບ ​ລັດ​ທິ​ມາກ-​ເລ​ນິນ ເຊິ່ງ​ເປັນ​ສາຂາ​ໜຶ່ງ​ຂອງ ​ອຸດົມ​ການ​ຄອມ​ມູນິດ . ລັດທິມາກ-ເລນິນ ແມ່ນ ອຸດົມການຂອງລັດ ຂອງ ສະຫະພາບໂຊວຽດ, ລັດ ທິຄອມມິວນິດ ຫຼັງຈາກລັດ Bolshevisation, ແລະລັດຄອມມິວນິສພາຍໃນກຸ່ມ ສະພາ​ການ​ຊ່ວຍ​ເຫຼືອ​ດ້ານ​ເສດຖະກິດ​ເຊິ່ງກັນ​ແລະ​ກັນ, ກຸ່ມຕາເວັນອອກ, ແລະ ສົນທິສັນຍາວໍຊໍ. ຫຼັງຈາກຈຸດສູງສຸດຂອງລັດທິມາກ-ເລນິນ, ເມື່ອລັດຄອມມູນິດຫຼາຍປະເທດໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນ, ການປະຕິວັດປີ 1989 ໄດ້ເຮັດໃຫ້ລັດຄອມມິວນິສສ່ວນໃຫຍ່ລົ້ມລົງ; ແນວໃດກໍ່ຕາມ, ຄອມມິວນິດຍັງຄົງເປັນອຸດົມການທາງການຂອງຝ່າຍປົກຄອງຂອງ ຈີນ, ກູບາ, ລາວ, ຫວຽດນາມ, ແລະໃນຂອບເຂດຫນ້ອຍ, ເກົາຫຼີເຫນືອ. ໃນຊ່ວງຕໍ່ມາຂອງສະຕະວັດທີ 20, ກ່ອນການປະຕິວັດປີ 1989, ປະມານໜຶ່ງສ່ວນສາມຂອງປະຊາກອນໂລກອາໄສຢູ່ໃນລັດຄອມມູນິດ.

## ເອກະສານອ້າງອີງ
ຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ (ຫວຽດນາມ)

**ຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ** ແມ່ນ ເຂດ ໜຶ່ງຂອງ ຫວຽດນາມ, ຕັ້ງຢູ່ເຂດພູດອຍທາງທິດຕາເວັນຕົກສ່ຽງເໜືອຂອງປະເທດ. ປະກອບມີ 4 ແຂວງຄື: ດຽນບຽນ, ຫາຍຈ່າວ, ເຊີນລາ, ແລະ ຮວ່າບິ່ງ . ເລົາກາຍ ແລະ ອຽນບ່າ ມັກຈະເຫັນເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງພາກຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ. ມັນ​ມີ​ປະ​ຊາ​ກອນ​ປະ​ມານ​ສອງ​ແລະ​ເຄິ່ງ​ຫນຶ່ງ​ລ້ານ​ແລະ​ມັນ​ເປັນ​ທາງ​ບົກ​ຢ່າງ​ເຕັມ​ທີ່.

## ແຂວງ 
## ເອກະສານອ້າງອີງ 
ໝວດ:ພາກພື້ນຂອງຫວຽດນາມ
ເຂດທົ່ງພຽງແມ່ນ້ຳແດງ

**ເຂດທົ່ງພຽງແມ່ນ້ຳແດງ** (ຫວຽດ​ນາມ​: Châu thổ sông Hồng) ແມ່ນ​ເຂດ​ທົ່ງພຽງ​ຕ່ຳ​ທີ່​ສ້າງ​ຕັ້ງ​ຂຶ້ນ​ໂດຍ ​ແມ່​ນ້ຳ​ແດງ ​ແລະ ບັນດາ​ສາຂາ​ລວມ​ເຂົ້າ​ກັບ ​ແມ່​ນ້ຳ​ທ໋າຍບິ່ງ ຢູ່ ​ພາກ​ເໜືອ ​ຫວຽດນາມ. ເຂດທົ່ງພຽງແມ່ນ້ຳຂອງມີພື້ນທີ່ນ້ອຍທີ່ສຸດ ແຕ່ມີປະຊາກອນສູງສຸດ ແລະມີຄວາມໜາແໜ້ນຂອງປະຊາກອນໃນທຸກ ຂົງເຂດ . ພາກພື້ນ, ວັດແທກປະມານ  ຖືກປົກປ້ອງຢ່າງດີໂດຍເຄືອຂ່າຍຂອງ dikes . ເປັນ​ເຂດ​ກະສິກຳ​ທີ່​ອຸດົມສົມບູນ ​ແລະ ມີ​ປະຊາກອນ​ຢ່າງ​ໜາ​ແໜ້ນ. ເນື້ອທີ່ດິນສ່ວນຫຼາຍແມ່ນອຸທິດໃຫ້ແກ່ການປູກເຂົ້າ.

8 ແຂວງ, ພ້ອມ​ກັບ​ສອງ​ເທດ​ສະ​ບານ (ນະ​ຄອນ​ຫຼວງ ຮ່າ​ໂນ້ຍ, ທ່າ​ກຳ​ປັ່ນ ​ຮ່​ຽບ​ຟອງ) ເປັນ​ເຂດ​ທົ່ງ​ພຽງ. ມັນມີປະຊາກອນເກືອບ 23 ຄົນ&nbsp;ລ້ານ​ໃນ​ປີ 2019.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ພາກພື້ນຂອງຫວຽດນາມ
ຝັ່ງ​ທະ​ເລ​ພາກ​ກາງ​ເຫນືອ​

**ຝັ່ງ​ທະ​ເລ​ພາກ​ກາງ​ເຫນືອ​ບັກ** ແມ່ນ​ຫນຶ່ງ​ໃນ ​ພາກ​ພື້ນ ​ທີ່​ຕັ້ງ​ຂອງ ​ຫວຽດ​ນາມ​. ລວມມີ 6 ແຂວງ **​ພາກ​ເໜືອ​ຂອງ​ພາກ​ກາງ​ຫວຽດນາມ** ​ຄື: ແທງ​ຮວາ, ​ເງ້ອານ, ຮ່າ​ຕິ້ງ, ກວາງບິ່ງ, ກວາງ​ຈີ, ​ແທງ​ທ້ຽນ – ​ເຫ້ວ . ສອງ​ແຂວງ​ສຸດ​ທ້າຍ​ແມ່ນ​ແຂວງ​ພາກ​ເໜືອ​ສຸດ ​ຂອງ​ຫວຽດນາມ ​ແລະ ​ຫວຽດນາມ​ໃຕ້ ​ຈົນ​ຮອດ ​ຫວຽດນາມ​ໂຮມ​ເປັນ​ເອກະ​ພາບ ​ໃນ​ປີ 1976. ໃນ​ສະ ​ໄໝ​ລາຊະວົງ​ຫງວຽນ, ​ເຂດ​ນີ້ (ເວັ້ນ​ເສຍ​ແຕ່ ​ທ໋າຍ​ທຽນ) ​ໄດ້​ຮັບ​ຮູ້​ວ່າ: **ຮ່ວາ​ຕຼັງ​ກ໋າ** (​ແມ່ນ​ເຂດ​ທີ່​ຕັ້ງ​ຢູ່​ເບື້ອງ​ຊ້າຍ​ຂອງ​ທ໋າຍ​ທຽນ).

## ແຂວງ 
## ເອກະສານອ້າງອີງ 
ໝວດ:ພາກພື້ນຂອງຫວຽດນາມ
ຝັ່ງກາງພາກໃຕ້

ຢູ່ ​ຫວຽດນາມ, **ຝັ່ງ​ທະ​ເລ​ພາກ​ກາງ​ໃຕ້** () ຫຼື​**ພາກ​ໃຕ້​ພາກ​ກາງ**​ ແມ່ນສອງເງື່ອນໄຂທີ່ສາມາດອ້າງອີງເຖິງ ພາກພື້ນ ດຽວກັນຫຼືສອງຂົງເຂດທີ່ບໍ່ກົງກັນ. ຝັ່ງ​ທະ​ເລ​ພາກ​ກາງ​ພາກ​ໃຕ້ (ບາງ​ຄັ້ງ​ກໍ​ເອີ້ນ​ວ່າ “ພາກ​ກາງ​ພາກ​ໃຕ້”) ປະ​ກອບ​ດ້ວຍ​ເທດ​ສະ​ບານ​ອິດ​ສະ​ລະ​ຂອງ ດານັງ ແລະ 7 ແຂວງ​ອື່ນໆ (ຮູບ​ທີ 1), ຊຶ່ງ​ໝາຍ​ຄວາມ​ວ່າ ຝັ່ງ​ທະ​ເລ​ພາກ​ກາງ​ໃຕ້​ບໍ່​ລວມ ​ເຂດ​ພູ​ສູງ​ພາກ​ກາງ (ຮູບ​ທີ 2). ເຖິງ​ຢ່າງ​ໃດ​ກໍ​ຕາມ, ຄຳ​ວ່າ “ພາກ​ກາງ​ພາກ​ໃຕ້” ຍັງ​ສາ​ມາດ​ຖືກ​ນຳ​ໃຊ້​ເພື່ອ​ລວມ​ເອົາ​ເຂດ​ພູ​ສູງ​ພາກ​ກາງ ເພາະ​ມັນ​ເປັນ​ພາກ​ສ່ວນ​ຂອງ **​ພາກ​ໃຕ້​ຂອງ​ພາກ​ກາງ​ຫວຽດ​ນາມ**.

ເຂດ​ທະ​ເລ​ພາກ​ກາງ​ພາກ​ໃຕ້ (*Duyên Hải Nam Trung Bộ*) - 8 ແຂວງ​ຄື: ດ່າໜັງ, ກວາງ​ນາມ, ກວາງ​ຫງາຍ, ບິ່ງ​ດິ່ງ, ຟູ​ອຽນ, ແຄ​ຮ່​ຮ່ວາ, ນິງ​ທ້ວນ ແລະ ບິ່ງ​ທ້ວນ . ສອງ​ແຂວງ​ພາກ​ໃຕ້ ຈັງຫວັດນິງທ້ວນ ແລະ Bình Thuận ບາງ​ຄັ້ງ​ຖືກ​ເຫັນ​ວ່າ​ເປັນ​ພາກ​ສ່ວນ​ຂອງ​ພາກ ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ​ສ່ຽງ​ໃຕ້.
ໝວດ:ພາກພື້ນຂອງຫວຽດນາມ
ຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ (ຫວຽດນາມ)

right|thumb|250x250px| ທ່າເຮືອ Saigon
**ຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້**  ແມ່ນ ເຂດ ໜຶ່ງຂອງ ຫວຽດນາມ . ເຂດນີ້ປະກອບມີໜຶ່ງ ເທດສະບານ, ນະຄອນໂຮ່ຈີມິນ ; ແລະ 5 ແຂວງ ​ຄື: ແຂວງ ດ່າງ​ນາຍ, ບິ່ງ​ດິ່ງ, ແຂວງ ບ່າ​ຣີ​ຢາ – ຫວູງ​ເຕົ່າ, ບິ່ງ​ເຟືອກ ແລະ ໄຕ​ນິງ . ສອງ​ແຂວງ​ພາກ​ກາງ​ພາກ​ໃຕ້ ຈັງຫວັດນິງທ້ວນ ແລະ Bình Thuận ບາງ​ຄັ້ງ​ກໍ​ຖືກ​ເຫັນ​ວ່າ​ເປັນ​ພາກ​ສ່ວນ​ຂອງ​ພາກ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ​ສ່ຽງ​ໃຕ້. ພາກ​ພື້ນ​ນີ້​ແມ່ນ​ພາກ​ພື້ນ​ທີ່​ມີ​ການ​ພັດ​ທະ​ນາ​ເສດ​ຖະ​ກິດ​ທີ່​ສຸດ​ຂອງ​ຫວຽດ​ນາມ. ປີ 2006, ເຂດ​ນີ້​ໄດ້​ປະກອບສ່ວນ 148.000 ຕື້ ​ດົ່ງ (​ເທົ່າ​ກັບ 9.25 ຕື້ USD) ​ໃນ​ຈຳນວນ 251.000 ຕື້​ດົ່ງ​ເຂົ້າ​ງົບປະມານ​ແຫ່ງ​ລັດ. ເຂດ​ນີ້​ຍັງ​ເປັນ​ເຂດ​ຕົວ​ເມືອງ​ທີ່​ມີ​ຕົວ​ເມືອງ​ສູງ​ທີ່​ສຸດ​ໃນ​ປະ​ເທດ​ທີ່​ມີ​ຄົນ​ອາ​ໄສ​ຢູ່​ໃນ​ຕົວ​ເມືອງ​ຫຼາຍ​ກວ່າ 50% (​ໃນ​ຂະນະ​ທີ່​ຕົວ​ເລກ​ທຽບ​ເທົ່າ​ຂອງ​ຫວຽດນາມ​ແມ່ນ​ພຽງ 25%).

## ແຂວງ 
## ເອກະສານອ້າງອີງ 
ໝວດ:ພາກພື້ນຂອງຫວຽດນາມ
ເຂດເນີນສູງກາງ (ຫວຽດນາມ)

**ເຂດພູສູງພາກກາງ** (), **ເຂດພູດອຍຕາເວັນຕົກ** () ຫຼື ແມ່ນ ​ພາກ​ພື້ນ ​ທີ່​ຕັ້ງ​ຢູ່​ພາກ​ໃຕ້​ພາກ​ກາງ​ຂອງ ​ຫວຽດ​ນາມ​. ປະກອບມີແຂວງ ດັກລັກ, ດັກນົງ, ຈີ່ເລ, ກອນຕູມ, ແລະ ລາມດ່າງ .
right|thumb| ໝູ່ບ້ານ ດົ່ງເຊີນ ແຂວງ ດັກລັກ, ອ້ອມຮອບດ້ວຍພູຜາ.
ເຂດພູສູງພາກກາງເປັນພູພຽງທີ່ມີຊາຍແດນຕິດກັບພາກລຸ່ມຂອງ ປະເທດລາວ ແລະ ພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ ຂອງກຳປູເຈຍ. ແຂວງກອນຕູມ ມີຊາຍແດນຕິດຈອດກັບທັງລາວ ແລະກຳປູເຈຍ ແຕ່ ແຂວງຢາລາຍ ແລະ ແຂວງດັກລັກ ມີຊາຍແດນຕິດກັບກຳປູເຈຍເທົ່ານັ້ນ. ແຂວງ Lâm Đồng ແມ່ນບໍ່ມີຊາຍແດນຕິດກັບທະເລ, ຄືກັນກັບ 4 ແຂວງອື່ນໆໃນພາກພື້ນ, ແຕ່ບໍ່ມີຊາຍແດນສາກົນ.

ເຂດເນີນສູງທາງພາກກາງສ່ວນຫຼາຍແມ່ນຖືກລະບາຍໂດຍສາຂາຂອງ ແມ່ນໍ້າຂອງ. ແມ່ນ້ຳເຊຊານ ຫຼື ໂຕນເລຊັນ ໄຫຼອອກທາງພາກເໜືອຂອງເຂດເນີນສູງ, ແລະ ແມ່ນ້ຳເຊໂປກ ທາງພາກໃຕ້.​

## ແຂວງ 
ໝວດ:ພາກພື້ນຂອງຫວຽດນາມ
ເຂດທົ່ງພຽງແມ່ນ້ຳຂອງ

**ເຂດທົ່ງພຽງແມ່ນ້ຳຂອງ** (), ຊຶ່ງເອີ້ນກັນວ່າ **ພາກພື້ນຕາເວັນຕົກ** ( ຫຼື **ພາກ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ສຽງ​ໃຕ້** (), ແມ່ນພາກ​ພື້ນ​ໃນ​ພາກ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ສຽງ​ໃຕ້​ຂອງ​ຫວຽດ​ນາມບ່ອນ​ທີ່​ແມ່​ນ້ຳ​ຂອງເຂົ້າ​ມາ​ໃກ້ ແລະ​ໄຫຼ​ລົງ​ສູ່​ທະ​ເລ​ໂດຍ​ຜ່ານ​ເຄືອ​ຂ່າຍ​ກະ​ຈາຍ. ເຂດ​ທົ່ງພຽງ​ແມ່​ນ້ຳ​ຂອງ​ກວມ​ເອົາ​ສ່ວນ​ໃຫຍ່​ຂອງ​ພາກ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ສຽງ​ໃຕ້​ຂອງ​ຫວຽດ​ນາມດ້ວຍ 40,500 ກວ່າ​ຄົນ. ຂະຫນາດຂອງພື້ນທີ່ປົກຄຸມດ້ວຍນ້ໍາແມ່ນຂຶ້ນກັບລະດູການ. ພູມສາດແຄມຝັ່ງທະເລທີ່ມີຄວາມຊຸ່ມຊື່ນເຮັດໃຫ້ມັນເປັນແຫຼ່ງກະສິກໍາແລະລ້ຽງປາທີ່ສໍາຄັນຂອງປະເທດ.
right|thumb|230x230px| ເຂດທົ່ງພຽງແມ່ນ້ຳຂອງຈາກອາວະກາດ, ເດືອນກຸມພາ 1996.
thumb|240x240px| ເຂດທົ່ງພຽງແມ່ນ້ຳຂອງ

## ເອກະສານອ້າງອີງ 
ໝວດ:ພາກພື້ນຂອງຫວຽດນາມ
ແຂວງດັກລັກ

**ດັກລັກ** ເປັນ ແຂວງ ພູດອຍທາງພາກກາງຂອງເຂດ ພູດອຍພາກກາງ, ພາກກາງ ຂອງ ຫວຽດນາມ. ມີຊາຍແດນຕິດກັບ Gia Lai ທິດເໜືອ, ແຂວງ Phu Yên ແລະ Khánh Hoa ທິດຕາເວັນອອກ, ທິດຕາເວັນອອກ, ແຂວງ Lâm Đồng ແລະ Đắk Nông ທິດໃຕ້, ແລະ ທິດຕາເວັນຕົກ ແຂວງ មណ្ឌលគិរី ຂອງ ກຳປູເຈຍ.

ແຂວງ ດັກລັກ ແມ່ນ​ບ່ອນ​ຢູ່​ຂອງ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ພື້ນ​ເມືອງ​ທີ່​ຂ້ອນ​ຂ້າງ​ບໍ່​ຫຼາຍ​ປານ​ໃດ, ເຊັ່ນ​: ຊາວ ​ເຜົ່າ Rade, Jarai ແລະ Mnong, ແລະ​ອື່ນໆ.

## ອ້າງອີງ
ພາກເໜືອຂອງໄທ

**ພາກເຫນືອຂອງປະເທດໄທ**, ຫຼືໂດຍສະເພາະ **ລ້ານນາ**, ມີລັກສະນະທາງພູມິສາດຫຼາຍ, ເຊິ່ງສືບຕໍ່ຈາກ ເນີນພູ Shan ໃນຊາຍແດນຕິດກັບ ປະເທດ ມຽນມາ, ແລະຮ່ອມພູແມ່ນ້ໍາທີ່ຕັດຜ່ານເຂົາເຈົ້າ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ປະເທດໄທ ສ່ວນໃຫຍ່, ມັນມີ ສະພາບອາກາດເຂດຮ້ອນປ່າງຫລົ່າ, ແຕ່ລະດັບຄວາມສູງແລະເສັ້ນຂະຫນານຂ້ອນຂ້າງສູງເຮັດໃຫ້ການປ່ຽນແປງຂອງອຸນຫະພູມຕາມລະດູການທີ່ຊັດເຈນກວ່າ, ລະດູຫນາວເຢັນກວ່າພາກພື້ນອື່ນໆ.
thumb|ພາກ​ເໜືອ​ຂອງ​ໄທ
ໝວດ:ພາກພື້ນຂອງປະເທດໄທ
ເຝີ

**ເຝີ** (ພາສາຫວຽດ: Phở) ​ແມ່ນ​ເຍື່ອງ​ອາ​ຫານ​ພື້ນ​ເມືອງ​ຫວຽດ​ນາມ, ຖື​ວ່າ​ແມ່ນ​ໜຶ່ງ​ໃນ​ບັນ​ດາ​ເຍື່ອງ​ອາ​ຫານ​ທຳ​ມະ​ດາ​ຂອງ​ອາ​ຫານ​ຫວຽດ​ນາມ.

ເຝີ ມີ​ຕົ້ນ​ກຳ​ເນີດ​ໃນ​ຕົ້ນ​ສັດ​ຕະ​ວັດ​ທີ 20 ຢູ່​ພາກ​ເໜືອ​ຂອງ​ຫວຽດ​ນາມ, ຫຼັງ​ຈາກ​ສົງ​ຄາມ​ຫວຽດ​ນາມ, ຊາວ​ອົບ​ພະ​ຍົບ​ໄດ້​ຮັບ​ຄວາມ​ນິ​ຍົມ​ຊົມ​ຊອບ​ຈາກ​ທົ່ວ​ໂລກ. ເນື່ອງຈາກວ່າຕົ້ນກໍາເນີດຂອງ ເຝີ ແມ່ນເອກະສານທີ່ບໍ່ດີ, ມີຄວາມຂັດແຍ້ງກ່ຽວກັບອິດທິພົນວັດທະນະທໍາທີ່ນໍາໄປສູ່ການພັດທະນາຂອງມັນຢູ່ໃນຫວຽດນາມ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບນິຍາມຂອງຊື່. ຮູບ​ແບບ​ຂອງ​ຮ່າ​ໂນ້ຍ (ພາກ​ເໜືອ) ແລະ ໄຊ​ງ່ອນ (ພາກ​ໃຕ້) ມີ​ຄວາມ​ແຕກ​ຕ່າງ​ກັນ​ໂດຍ​ຄວາມ​ກວ້າງ​ຂອງ​ເສັ້ນ​ເຝີ, ຄວາມ​ຫວານ​ຂອງ​ນ້ຳ​ຊຸບ, ແລະ ເລືອກ​ສະ​ໝຸນ​ໄພ ແລະ ຊອດ.
thumb|ເຝີ
ແມ່ນ້ຳເຊໂປກ

right|thumb|300x300px| ທີ່ຕັ້ງຂອງແມ່ນ້ໍາ Srepok
**ແມ່ນ້ຳເຊໂປກ** () ເປັນສາຂາໃຫຍ່ຂອງແມ່ນໍ້າ ຂອງ. ແລ່ນ​ຈາກ ​ແຂວງ ດັກ​ລັກ ໃນ ​ເຂດ​ເນີນ​ສູງ​ພາກ​ກາງ ​ຂອງ ​ຫວຽດ​ນາມ ຜ່ານ​ແຂວງ Ratanakiri ແລະ Stung Treng ຂອງ ກໍາ​ປູ​ເຈຍ ເພື່ອ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ ​ແມ່​ນ້ຳ​ຂອງ ໃກ້​ກັບ​ເມືອງ Stung Treng. ຄວາມຍາວຂອງມັນແມ່ນ 405&nbsp;km ໃນ ທີ່ ສຸດ 281&nbsp;ກິ​ໂລ​ແມັດ​ຢູ່​ໃນ​ດິນ​ແດນ​ກໍາ​ປູ​ເຈຍ​. ໃນທາງກັບກັນ, ແມ່ນ້ຳ Srepok ປະກອບມີ 2 ສາຂາຕົ້ນຕໍຄື: ແມ່ນ້ຳຂອງ (“ແມ່ນ້ຳຂອງ”) ແລະ ແມ່ນ້ຳຂອງ (“ແມ່ນ້ຳເອື້ອຍ”). ໃນປະເທດຫວຽດນາມ, ມັນຖືກເອີ້ນວ່າ **Daăk Krông**, ຊຶ່ງຫມາຍຄວາມວ່າ "ແມ່ນ້ໍາໃຫຍ່".
left|thumb|300x300px| ແມ່ນ້ຳເຊໂປກ ທີ່ບ້ານດອນ, ບຶງດິ່ງ, ດັັກລັກ, ຫວຽດນາມ

## ເອກະສານອ້າງອີງ 
ໝວດ:ແມ່ນ້ຳຂອງ ຫວຽດນາມ
ການສະທ້ອນ (ຟີຊິກ)

thumb| ການສະທ້ອນຂອງ Mount Hood ໃນ Mirror Lake
**ການສະທ້ອນ** ແມ່ນການປ່ຽນແປງທິດທາງຂອງ wavefront ໃນ ການໂຕ້ຕອບ ລະຫວ່າງສອງ ສື່ ທີ່ແຕກຕ່າງກັນເພື່ອໃຫ້ wavefront ກັບຄືນສູ່ຂະຫນາດກາງທີ່ມັນມາຈາກ. ຕົວຢ່າງທົ່ວໄປປະກອບມີການສະທ້ອນ ແສງ, ສຽງ ແລະ ຄື້ນນ້ໍາ. *ກົດ​ຫມາຍ​ວ່າ​ດ້ວຍ​ການ​ສະ​ທ້ອນ* ​ໃຫ້​ເຫັນ​ວ່າ​ສໍາ​ລັບ ​ການ​ສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນ specular (ສໍາ​ລັບ​ການ​ຍົກ​ຕົວ​ຢ່າງ​ໃນ ​ກະ​ຈົກ) ມຸມ​ທີ່​ຄື້ນ​ແມ່ນ​ເກີດ​ຂຶ້ນ​ຢູ່​ເທິງ​ຫນ້າ​ດິນ​ເທົ່າ​ກັບ​ມຸມ​ທີ່​ມັນ​ສະ​ທ້ອນ​ໃຫ້​ເຫັນ​.
left|frame| ແຜນວາດຂອງສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນ specular
right|thumb| ຕົວຢ່າງຂອງກົດຫມາຍສະທ້ອນ

ໝວດ:ປະກົດການທາງກາຍະພາບ
ອົງການອະນາໄມໂລກ

**ອົງການ​ອະນາ​ໄມ​ໂລກ** (ອັງກິດ: World Health Organisation; **WHO**) ​ແມ່ນ ​ອົງການ​ພິ​ເສດ ​ຂອງ​ອົງ ການ​ສະຫະ​ປະຊາ​ຊາດ ຮັບຜິດຊອບ​ດ້ານ ​ສາທາລະນະ​ສຸກ ​ສາກົນ. ມັນ​ມີ​ສໍາ​ນັກ​ງານ​ໃຫຍ່​ຢູ່​ໃນ Geneva ​, ສະ​ວິດ​ເຊີ​ແລນ​, ແລະ​ມີ​ຫົກ​ຫ້ອງ​ການ​ພາກ​ພື້ນ ແລະ 150 ຫ້ອງ​ການ​ພາກ​ສະ​ຫນາມ​ໃນ​ທົ່ວ​ໂລກ​.

WHO ໄດ້​ຮັບ​ການ​ສ້າງ​ຕັ້ງ ​ໃນ​ເດືອນ​ເມ​ສາ 7​, 1948​, ແລະ​ໄດ້​ເລີ່ມ​ຕົ້ນ​ການ​ເຮັດ​ວຽກ​ຢ່າງ​ເປັນ​ທາງ​ການ​ໃນ​ວັນ​ທີ 1 ເດືອນ​ກັນ​ຍາ ມັນໄດ້ລວມເອົາຊັບສິນ, ບຸກຄະລາກອນ, ແລະໜ້າທີ່ຂອງອົງການອະນາໄມສັນ ນິບາດແຫ່ງຊາດ ແລະ , ລວມທັງ ການຈັດປະເພດສາກົນຂອງພະຍາດ (ICD).  ວຽກງານຂອງອົງການດັ່ງກ່າວໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຢ່າງຈິງຈັງໃນປີ 1951 ຫຼັງຈາກທີ່ມີຊັບພະຍາກອນທາງດ້ານການເງິນແລະດ້ານວິຊາການຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ.

ຄໍາສັ່ງຢ່າງເປັນທາງການຂອງ WHO ແມ່ນເພື່ອສົ່ງເສີມສຸຂະພາບແລະຄວາມປອດໄພໃນຂະນະທີ່ຊ່ວຍເຫຼືອຜູ້ທີ່ມີຄວາມສ່ຽງໃນທົ່ວໂລກ. ມັນສະຫນອງການຊ່ວຍເຫຼືອດ້ານວິຊາການກັບບັນດາປະເທດ, ກໍານົດມາດຕະຖານສຸຂະພາບສາກົນ, ເກັບກໍາຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບບັນຫາສຸຂະພາບທົ່ວໂລກ, ແລະເຮັດຫນ້າທີ່ເປັນເວທີປຶກສາຫາລືວິທະຍາສາດຫຼືນະໂຍບາຍທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບສຸຂະພາບ. ການພິມເຜີຍແຜ່ຢ່າງເປັນທາງການຂອງຕົນ, *ບົດລາຍງານສຸຂະພາບໂລກ*, ສະຫນອງການປະເມີນຜົນຂອງຫົວຂໍ້ສຸຂະພາບໃນທົ່ວໂລກ.

## ອ້າງອີງ
ແຮງສູ່ສູນກາງ

thumb| ອະນຸພາກຖືກລົບກວນຈາກການເຄື່ອນທີ່ແບບເສັ້ນເປັນເອກະພາບຂອງມັນໂດຍການເຕະສັ້ນ (1, 2, ...), ເຮັດໃຫ້ trajectory ຂອງມັນມີຮູບຮ່າງເກືອບເປັນວົງ. ຜົນບັງຄັບໃຊ້ແມ່ນເອີ້ນວ່າເປັນຜົນບັງຄັບໃຊ້ centripetal ໃນຂອບເຂດຈໍາກັດຂອງຜົນບັງຄັບໃຊ້ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງມຸ້ງໄປສູ່ສູນກາງຂອງ curvature ຂອງເສັ້ນທາງ.
**ແຮງສູ່ສູນກາງ** (ອັງກິດ: Centripetal force; ຈາກ ລາແຕັງ *centrum*, "ສູນກາງ" ແລະ *petere*, "ຊອກຫາ") ແມ່ນ ກໍາລັງ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍໄປຕາມ ເສັ້ນທາງ ໂຄ້ງ. ທິດທາງຂອງຜົນບັງຄັບໃຊ້ centripetal ແມ່ນສະເຫມີ orthogonal ກັບການເຄື່ອນໄຫວຂອງຮ່າງກາຍແລະໄປສູ່ຈຸດຄົງທີ່ຂອງ ສູນກາງທັນທີທັນໃດ curvature ຂອງເສັ້ນທາງ. Isaac Newton ໄດ້ພັນລະນາວ່າມັນເປັນ "ກໍາລັງທີ່ຮ່າງກາຍຖືກດຶງຫຼືຖືກກະຕຸ້ນ, ຫຼືໃນທາງໃດກໍ່ຕາມ, ໄປສູ່ຈຸດສູນກາງ". ໃນ ​ກົນ​ໄກ Newtonian, ກາ​ວິ​ທັດ​ສະ​ຫນອງ​ຜົນ​ບັງ​ຄັບ​ໃຊ້ centripetal ທີ່​ເຮັດ​ໃຫ້ ​ວົງ​ໂຄ ​ຈອນ​ດາ​ລາ​ສາດ​.

## ອ້າງອີງ
ແຮງທຽມ

**ແຮງທຽມ** (ອັງກິດ: Fictitious force) ແມ່ນ ຜົນບັງຄັບໃຊ້ ທີ່ປະກົດຂຶ້ນຕໍ່ກັບມະຫາຊົນທີ່ການເຄື່ອນໄຫວໄດ້ຖືກອະທິບາຍໂດຍໃຊ້ ກອບການອ້າງອິງທີ່ບໍ່ແມ່ນ inertial, ເຊັ່ນ: ກອບການເລັ່ງເສັ້ນ ຫຼື ໝູນວຽນ. ແຮງທຽມ ແມ່ນ invoked ເພື່ອຮັກສາຄວາມຖືກຕ້ອງແລະດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງໃຊ້ ກົດຫມາຍວ່າດ້ວຍການເຄື່ອນໄຫວທີສອງຂອງ Newton, ໃນກອບຂອງການອ້າງອີງທີ່ *ບໍ່* ແມ່ນ inertial.

## ອ້າງອີງ
ຄວາມຍືດຫຍຸ່ນ (ຟີຊິກ)

ໃນ ຟີຊິກ ແລະ ວິທະຍາສາດວັດສະດຸ, **ຄວາມຍືດຫຍຸ່ນ** ແມ່ນຄວາມສາມາດຂອງ ຮ່າງກາຍ ທີ່ຈະຕ້ານກັບອິດທິພົນທີ່ບິດເບືອນແລະກັບຄືນສູ່ຂະຫນາດແລະຮູບຮ່າງເດີມຂອງມັນເມື່ອອິດທິພົນຫຼື ກໍາລັງ ຖືກໂຍກຍ້າຍ. ວັດຖຸແຂງຈະ ຜິດປົກກະຕິ ເມື່ອການ ໂຫຼດ ພຽງພໍກັບພວກມັນ; ຖ້າວັດສະດຸມີຄວາມຍືດຫຍຸ່ນ, ວັດຖຸຈະກັບຄືນສູ່ຮູບຮ່າງແລະຂະຫນາດເບື້ອງຕົ້ນຫຼັງຈາກການໂຍກຍ້າຍ. ນີ້ແມ່ນກົງກັນຂ້າມກັບ ຄວາມເປັນສຕິກ, ໃນທີ່ວັດຖຸບໍ່ສາມາດເຮັດແນວນັ້ນແລະແທນທີ່ຈະຍັງຄົງຢູ່ໃນສະພາບຜິດປົກກະຕິຂອງມັນ.
ເອເລັກຕຣົງ

**ເອເລັກຕຣົງ** (**e −**, ຫຼື **β −**ໃນຕິກິຣິຍານິວເຄລຍ) ແມ່ນ ອະນຸພາກ subatomic ທີ່ມີ ຄ່າໄຟຟ້າ ລົບຫນຶ່ງປະຖົມ. ເອເລັກໂຕຣນິກເປັນຂອງ ການຜະລິດ ທໍາອິດຂອງຄອບຄົວອະນຸພາກ lepton,  ແລະໂດຍທົ່ວໄປຄິດວ່າເປັນ ອະນຸພາກປະຖົມ ເນື່ອງຈາກວ່າພວກເຂົາເຈົ້າບໍ່ມີອົງປະກອບທີ່ຮູ້ຈັກຫຼື substructure. ມະຫາຊົນ ຂອງເອເລັກໂຕຣນິກແມ່ນປະມານ 1/1836 ຂອງ proton. ຄຸນສົມບັດ ກົນຈັກ quantum ຂອງອິເລັກໂທຣນິກລວມເຖິງ ຊ່ວງເວລາເປັນລ່ຽມ ພາຍໃນ ( spin ) ຂອງຄ່າເຄິ່ງຈຳນວນເຕັມ, ສະແດງອອກໃນຫົວໜ່ວຍຂອງ ຄ່າຄົງທີ່ Planck ຫຼຸດລົງ, ħ . ການເປັນ fermions, ບໍ່ມີສອງເອເລັກໂຕຣນິກສາມາດຄອບຄອງ ລັດ quantum ດຽວກັນ, ຕາມ ຫຼັກການຍົກເວັ້ນ Pauli. ເຊັ່ນ​ດຽວ​ກັນ​ກັບ​ອະ​ນຸ​ພາກ​ປະ​ຖົມ​ທັງ​ຫມົດ​, ເອ​ເລັກ​ໂຕຣ​ນິກ​ສະ​ແດງ​ໃຫ້​ເຫັນ​ຄຸນ​ສົມ​ບັດ​ຂອງ ​ທັງ​ສອງ​ອະ​ນຸ​ພາກ​ແລະ​ຄື້ນ​ຟອງ ​: ພວກ​ເຂົາ​ເຈົ້າ​ສາ​ມາດ collide ກັບ​ອະ​ນຸ​ພາກ​ອື່ນໆ​ແລະ​ສາ​ມາດ disfracted ຄື​ແສງ​ສະ​ຫວ່າງ​. ຄຸນສົມບັດຂອງຄື້ນຂອງອິເລັກໂທຣນິກ ແມ່ນງ່າຍຕໍ່ການສັງເກດດ້ວຍການທົດລອງຫຼາຍກວ່າອະນຸພາກອື່ນໆເຊັ່ນ ນິວຕຣອນ ແລະໂປຣຕອນ ເພາະວ່າອິເລັກໂທຣນິກມີມະຫາຊົນຕໍ່າກວ່າ ແລະເພາະສະນັ້ນຄວາມຍາວ ຂອງຄື້ນຂອງ Broglie ຍາວກວ່າສໍາລັບພະລັງງານທີ່ໃຫ້ມາ.
thumb

## ອ້າງອິງ
ນິວຕຣອນ

**ນິວ​ຕ​ຣອນ** ​ແມ່ນ ​ອະ​ນຸ​ພາກ subatomic, ສັນ​ຍາ​ລັກ, ເຊິ່ງບໍ່ມີຄ່າໄຟຟ້າ, ແລະ ມະຫາຊົນ ຫຼາຍກ່ວາຂອງ proton ເລັກນ້ອຍ. ໂປຣຕອນ ແລະນິວຕຣອນປະກອບເປັນ ນິວເຄລຍ ຂອງ ອະຕອມ. ເນື່ອງຈາກ protons ແລະ neutrons ປະຕິບັດຕົວຄ້າຍຄືກັນພາຍໃນນິວເຄລຍ, ພວກມັນທັງສອງຖືກເອີ້ນວ່າ nucleon. ນິວຄລີອອນມີມະຫາຊົນປະມານໜຶ່ງໜ່ວຍມວນອະຕອມ, ຫຼື ດາລຕັນ (ສັນຍາລັກ: ດາ). ຄຸນ​ສົມ​ບັດ​ແລະ​ການ​ພົວ​ພັນ​ຂອງ​ເຂົາ​ເຈົ້າ​ແມ່ນ​ອະ​ທິ​ບາຍ​ໂດຍ ​ຟີ​ຊິກ nuclear​. Protons ແລະ ນິວ​ຕ​ຣອນ ບໍ່ແມ່ນ ອະນຸພາກປະຖົມ; ແຕ່ລະແມ່ນປະກອບດ້ວຍສາມ quarks.

## ອ້າງອິງ 
ທ້າວ ພຸດທະວົງ ຫລວອາມາດ.ວັນພຸດ 17/08/1980, ເບີໂທ+8562058647123
ຄວາກ

ກ **ຄວາກ** (quark) ແມ່ນປະເພດຂອງ ອະນຸພາກປະຖົມ ແລະອົງປະກອບພື້ນຖານຂອງ ສານ . ຄວາກ ປະກອບເປັນ ອະນຸພາກປະສົມ ທີ່ເອີ້ນວ່າ hadrons, ທີ່ມີຄວາມຫມັ້ນຄົງທີ່ສຸດຄື protons ແລະ neutrons, ອົງປະກອບຂອງ nuclei ປະລໍາມະນູ. ທຸກສິ່ງທີ່ສັງເກດໄດ້ໂດຍທົ່ວໄປແມ່ນປະກອບດ້ວຍ ຄວາກ ຂຶ້ນ, down ຄວາກ ແລະ ເອເລັກໂຕຣນິກ. ເນື່ອງຈາກປະກົດການທີ່ເອີ້ນວ່າ *ການຈໍາກັດສີ*, ຄວາກ ບໍ່ເຄີຍພົບເຫັນຢູ່ໃນຄວາມໂດດດ່ຽວ; ພວກມັນສາມາດພົບເຫັນໄດ້ພຽງແຕ່ພາຍໃນຮາດຣອນເທົ່ານັ້ນ, ເຊິ່ງລວມມີ ບາຣີອອນ (ເຊັ່ນ: ໂປຣຕອນ ແລະນິວຕຣອນ) ແລະ ເມຊັນ, ຫຼືໃນ ຄວາກ-gluon plasmas. ສໍາລັບເຫດຜົນນີ້, ສ່ວນໃຫຍ່ຂອງສິ່ງທີ່ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກ່ຽວກັບ ຄວາກ ໄດ້ຖືກດຶງອອກມາຈາກການສັງເກດການຂອງ hadrons.
thumb|ໂຄງປະກອບການ quark ຂອງ proton ໄດ້

## ເອກະສານອ້າງອີງ
ການເປັນຄູ່ແຂ່ງຂອງເມສຊີ-ໂຣນາໂດ

[thumb| [ຄຣິສຕຽນໂນ ໂຣນາໂດ|ຄຣິສເຕຍໂນ ໂຣນັລໂດ (ຊ້າຍ) ແລະ ລີໂອເນລ ເມສຊີ ກ່ອນທີ່ຈະ ແຂ່ງຂັນມິດ ຕະພາບລະຫວ່າງ ອາເຈນຕິນາ ແລະ ປອກຕຸຍການ ໃນເດືອນກຸມພາ 2011]]
**ການເປັນຄູ່ແຂ່ງຂອງເມສຊີ-ໂຣນາໂດ** ແມ່ນການແຂ່ງຂັນກິລາໃນການແຂ່ງຂັນ ບານເຕະ ທີ່ປະກາດໂດຍສື່ມວນຊົນແລະແຟນບານທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບນັກກິລາບານເຕະອາເຈນຕິນາ ລີໂອເນລ ເມສຊີ ແລະນັກກິລາບານເຕະປອກຕຸຍການ ຄຣິສຕຽນໂນ ໂຣນາໂດ, ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນຢູ່ໃນຍຸກແລະຍ້ອນສະຖິຕິທີ່ຄ້າຍຄືກັນແລະຄວາມສໍາເລັດດ້ານກິລາຂອງພວກເຂົາ. ພວກເຂົາໃຊ້ເວລາ 9 ລະດູການໃນຈຸດເດັ່ນຂອງອາຊີບຂອງພວກເຂົາທີ່ປະເຊີນຫນ້າເປັນປົກກະຕິໃນຂະນະທີ່ຫຼີ້ນໃຫ້ກັບສະໂມສອນ ຄູ່ແຂ່ງ ສະໂມສອນບານເຕະ ບາເຊໂລນ່າ ແລະ ຣີລ ມາດຣິດ.

ຮ່ວມກັນ, ພວກເຂົາເຈົ້າໄດ້ບັນລຸຈຸດສໍາຄັນທາງປະຫວັດສາດຕ່າງໆ, ມາຖືວ່າເປັນສອງຂອງນັກກິລາບານເຕະທີ່ດີທີ່ສຸດຕະຫຼອດເວລາ. ເຂົາເຈົ້າເປັນສອງນັກເຕະທີ່ຕົກແຕ່ງໄດ້ຫຼາຍທີ່ສຸດເທົ່າທີ່ເຄີຍມີມາ ໂດຍໄດ້ຊະນະ 77 ລາງວັນຢ່າງເປັນທາງການທັງໝົດ (ເມສຊີ 44, ໂຣນັລໂດ 33) ໃນລະຫວ່າງອາຊີບອາວຸໂສຂອງເຂົາເຈົ້າມາເຖິງຕອນນັ້ນ ແລະ ໄດ້ທຳລາຍອຸປະສັກ 50 ປະຕູເປັນປະຈຳໃນລະດູການດຽວ. . ອີງຕາມການ IFFHS, ພວກເຂົາເປັນພຽງແຕ່ສອງຜູ້ນ ທີ່ເຮັດໄດ້ຫຼາຍກວ່າ 800 ເປົ້າຫມາຍໃນແຕ່ລະ ອາຊີບຂອງເຂົາເຈົ້າສໍາລັບສະໂມສອນແລະປະເທດ. ໂຣນາໂດ ຖືສະຖິຕິສໍາລັບເປົ້າຫມາຍຢ່າງເປັນທາງການຫຼາຍທີ່ສຸດໃນອາຊີບ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ລີໂອເນລ ເມສຊີ
ໝວດ:ຄຣິສຕຽນໂນ ໂຣນາໂດ
ການທໍາລາຍ

[thumb| ແຜນວາດ Feynman ສະແດງໃຫ້ເຫັນການທໍາລາຍເຊິ່ງກັນແລະກັນຂອງຄູ່ [ເອເລັກຕຣົງ|electron positron ລັດທີ່ຖືກຜູກມັດເຂົ້າໄປໃນສອງໂຟຕອນ. ລັດຜູກມັດນີ້ແມ່ນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກທົ່ວໄປເປັນ positronium .]]
ໃນ ຟີຊິກຂອງອະນຸພາກ, **ການທໍາລາຍ** ແມ່ນຂະບວນການທີ່ເກີດຂື້ນເມື່ອ ອະນຸພາກ subatomic collide ກັບ antiparticle ຂອງຕົນເພື່ອຜະລິດອະນຸພາກອື່ນໆ, ເຊັ່ນ: ເອເລັກໂຕຣນິກ colliding ກັບ positron ເພື່ອຜະລິດສອງ photons. ພະລັງງານ ທັງຫມົດແລະ momentum ຂອງຄູ່ເບື້ອງຕົ້ນໄດ້ຖືກອະນຸລັກໃນຂະບວນການແລະແຈກຢາຍລະຫວ່າງຊຸດຂອງອະນຸພາກອື່ນໆໃນລັດສຸດທ້າຍ. Antiອະນຸພາກ ມີ ຕົວເລກ quantum additive ກົງກັນຂ້າມຢ່າງແທ້ຈິງຈາກ ອະນຸພາກ, ດັ່ງນັ້ນຜົນບວກຂອງຈໍານວນ quantum ທັງຫມົດຂອງຄູ່ຕົ້ນສະບັບດັ່ງກ່າວແມ່ນສູນ. ເພາະສະນັ້ນ, ຊຸດຂອງອະນຸພາກໃດ ໜຶ່ງ ອາດຈະຖືກຜະລິດເຊິ່ງຕົວເລກທັງ ໝົດ ຂອງ quantum ຍັງເປັນສູນຕາບໃດທີ່ ການອະນຸລັກພະລັງງານ, ການອະນຸລັກແຮງຈູງໃຈ, ແລະ ການອະນຸລັກສະປິນ ແມ່ນເຊື່ອຟັງ.

## ເອກະສານອ້າງອີງ 
ທ້າວ ພຸດທະວົງ ຫລວງອາມາດ.Subatomic ASI.AGI.AI.ທັງຫນົດອັດຕະໂລມັດ
ແກນປະລໍາມະນູ

right|thumb| ແບບຈໍາລອງຂອງນິວເຄລຍປະລໍາມະນູສະແດງໃຫ້ເຫັນມັນເປັນມັດຫນາແຫນ້ນຂອງສອງປະເພດຂອງ ນິວເຄລຍ : ໂປຕອນ (ສີແດງ) ແລະນິວຕຣອນ (ສີຟ້າ). ໃນແຜນວາດນີ້, ໂປຣຕອນ ແລະນິວຕຣອນ ເບິ່ງຄືວ່າເປັນລູກນ້ອຍໆຕິດກັນ, ແຕ່ແກນຕົວຈິງ (ຕາມທີ່ເຂົ້າໃຈໂດຍ ຟີຊິກນິວເຄລຍ ສະໄໝໃໝ່) ບໍ່ສາມາດອະທິບາຍໄດ້ແບບນີ້, ແຕ່ວ່າພຽງແຕ່ໃຊ້ ກົນຈັກ quantum ເທົ່ານັ້ນ. ໃນນິວເຄລຍທີ່ຄອບຄອງ ລະດັບພະລັງງານ ທີ່ແນ່ນອນ (ຕົວຢ່າງ, ລັດຂອງພື້ນດິນ ), ແຕ່ລະ nucleon ສາມາດເວົ້າໄດ້ວ່າຄອບຄອງຂອບເຂດຂອງສະຖານທີ່.
**ນິວເຄລຍຂອງປະລໍາມະນູ** ແມ່ນພື້ນທີ່ຂະຫນາດນ້ອຍ, ຫນາແຫນ້ນປະກອບດ້ວຍ protons ແລະ neutrons ຢູ່ໃຈກາງຂອງ ອະຕອມ, ຄົ້ນພົບໃນປີ 1911 ໂດຍ Ernest Rutherford ອີງໃສ່ການ 1909 Geiger-Marsden ແຜ່ນໃບຄ້າຍຄືຄໍາ . ຫຼັງ​ຈາກ​ການ​ຄົ້ນ​ພົບ​ນິວ​ເຄຼຍ​ໃນ​ປີ 1932, ແບບ​ຈໍາ​ລອງ​ສໍາ​ລັບ​ນິວ​ເຄ​ລຍ​ປະ​ກອບ​ດ້ວຍ protons ແລະ neutrons ໄດ້​ຖືກ​ພັດ​ທະ​ນາ​ຢ່າງ​ວ່ອງ​ໄວ​ໂດຍ Dmitri Ivanenko ແລະ Werner Heisenberg. ອະຕອມປະກອບດ້ວຍນິວເຄລຍທີ່ມີຄ່າບວກ, ມີເມກຂອງ ອິເລັກຕອນ ທີ່ມີຄ່າລົບຢູ່ອ້ອມຮອບມັນ, ຜູກມັດກັນດ້ວຍ ແຮງໄຟຟ້າສະຖິດ. ເກືອບທັງຫມົດຂອງ ມະຫາຊົນ ຂອງອະຕອມແມ່ນຕັ້ງຢູ່ໃນແກນ, ມີການປະກອບສ່ວນຫນ້ອຍຫຼາຍຈາກ ເມຄເອເລັກໂຕຣນິກ . ໂປຣຕອນ ແລະ ນິວຕຣອນ ຜູກມັດເຂົ້າກັນເພື່ອສ້າງເປັນນິວເຄລຍ ໂດຍ ກຳລັງນິວເຄລຍ.
ໝວດ:ອາຕອມ
ອະນຸພາກ

thumb| ຜູ້ເຊື່ອມໂລຫະ Arc ຈໍາເປັນຕ້ອງປົກປ້ອງຕົນເອງຈາກ sparks ການເຊື່ອມໂລຫະ, ຊຶ່ງເປັນອະນຸພາກໂລຫະຄວາມຮ້ອນທີ່ບິນອອກຈາກດ້ານການເຊື່ອມໂລຫະ.
ໃນ ວິທະຍາສາດທາງກາຍະພາບ, **ອະນຸພາກ** (ຫຼື **corpuscule** ໃນບົດເລື່ອງເກົ່າ) ແມ່ນ ວັດຖຸ  ຂະຫນາດນ້ອຍທີ່ສາມາດອະທິບາຍໄດ້ໂດຍຄຸນສົມບັດ ທາງກາຍະພາບ ຫຼື ທາງເຄມີ ຈໍານວນຫນຶ່ງ, ເຊັ່ນ: ປະລິມານ, ຄວາມຫນາແຫນ້ນ, ຫຼື ມະຫາຊົນ. ພວກ​ເຂົາ​ເຈົ້າ​ແຕກ​ຕ່າງ​ກັນ​ຢ່າງ​ຫຼວງ​ຫຼາຍ​ໃນ​ຂະ​ຫນາດ​ຫຼື​ປະ​ລິ​ມານ​, ຈາກ ​ອະ​ນຸ​ພາກ subatomic ຄື ​ເອ​ເລັກ​ໂຕຣ​ນິກ​, ກັບ ​ອະ​ນຸ​ພາກ​ຈຸນ​ລະ​ພາກ ​ເຊັ່ນ ​ປະ​ລໍາ​ມະ​ນູ ​ແລະ ​ໂມ​ເລ​ກຸນ, ກັບ ​ອະ​ນຸ​ພາກ macroscopic ເຊັ່ນ​: ຝຸ່ນ ​ແລະ ​ວັດ​ສະ​ດຸ​ເມັດ ​ອື່ນໆ​. ອະນຸພາກຍັງສາມາດຖືກນໍາໃຊ້ເພື່ອສ້າງ ແບບຈໍາລອງທາງວິທະຍາສາດ ຂອງວັດຖຸທີ່ໃຫຍ່ກວ່າຂຶ້ນກັບຄວາມຫນາແຫນ້ນຂອງພວກມັນ, ເຊັ່ນ: ມະນຸດ ເຄື່ອນຍ້າຍໃນຝູງຊົນຫຼື ອົງການຈັດຕັ້ງຊັ້ນສູງ ໃນ ການເຄື່ອນໄຫວ.
[left|thumb| ອະນຸພາກມັກຈະຖືກສະແດງເປັນຈຸດ. ຕົວ​ເລກ​ນີ້​ສາມາດ​ເປັນ​ຕົວ​ແທນ​ການ​ເຄື່ອນ​ໄຫວ​ຂອງ [ປະລະມານູ|​ອາ​ຕອມ ​ໃນ ​ອາຍ​ແກັສ, ຄົນ​ໃນ​ຝູງ​ຊົນ ຫຼື ​ດາວ ​ໃນ ​ທ້ອງຟ້າ​ຕອນ​ກາງຄືນ .]]
[left|thumb|155x155px| ໂປຣຕອນ ແມ່ນປະກອບດ້ວຍສາມ [ຄວາກ|quarks ແລະຖືຮ່ວມກັນກັບ ການໂຕ້ຕອບທີ່ເຂັ້ມແຂງ .]]

## ເອກະສານອ້າງອີງ
2002-2004 ການລະບາດຂອງ SARS

**ການລະບາດຂອງ ພະຍາດ SARS ໃນປີ 2002-2004** ທີ່ເກີດຈາກ ໂຣກລະບົບຫາຍໃຈສ້ວຍແຫຼມຮ້າຍແຮງ (SARS-CoV ຫຼື SARS-CoV-1), ຕິດເຊື້ອຫຼາຍກວ່າ 8,000 ຄົນຈາກ 30 ປະເທດ ແລະ ເຂດແຄ້ວນ, ແລະ ສົ່ງຜົນໃຫ້ມີຜູ້ເສຍຊີວິດຢ່າງໜ້ອຍ 774 ຄົນໃນທົ່ວໂລກ.

ການ​ລະ​ບາດ​ຄັ້ງ​ທໍາ​ອິດ​ໄດ້​ຖືກ​ລະ​ບຸ​ໄວ້​ໃນ Foshan, Guangdong​, ປະ​ເທດ​ຈີນ, ໃນ​ເດືອນ​ພະ​ຈິກ 2002​. ອົງການ​ອະນາ​ໄມ​ໂລກ (WHO) ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ແຈ້ງ​ເຕືອນ​ກ່ຽວ​ກັບ​ການ​ລະບາດ​ໃນ​ເດືອນ​ກຸມພາ​ປີ 2003, ​ແລະ​ໄດ້​ອອກ​ຄຳ​ເຕືອນ​ທົ່ວ​ໂລກ​ໃນ​ເດືອນ​ມີນາ 2003. ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ສາເຫດຂອງການລະບາດແມ່ນຍັງບໍ່ທັນຮູ້ເທື່ອ, ແລະສື່ມວນຊົນບາງສະບັບລາຍງານວ່າ ເຊື້ອໄວຣັສໄຂ້ຫວັດໃຫຍ່ແມ່ນອາດມີຜູ້ກະທຳຜິດ. ສ່ວນ​ໃຫຍ່​ຂອງ​ການ​ລະບາດ​ແມ່ນ​ແກ່ຍາວ​ເປັນ​ເວລາ​ປະມານ 8 ​ເດືອນ, ອົງການ​ອະນາ​ໄມ​ໂລກ​ໄດ້​ປະກາດ​ວ່າ​ພະຍາດ SARS ມີ​ຢູ່​ໃນ​ວັນ​ທີ 5 ກໍລະກົດ 2003. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ຫຼາຍໆກໍລະນີ SARS ໄດ້ຖືກລາຍງານຈົນກ່ວາເດືອນພຶດສະພາ 2004.

ໃນທ້າຍເດືອນທັນວາ 2019, SARS-CoV-2, ໂຣກ coronavirus ໃນສະກຸນດຽວກັນກັບຜູ້ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດພະຍາດ SARS, ໄດ້ຖືກຄົ້ນພົບຢູ່ ເມືອງ Wuhan, Hubei, ຈີນ. ເຊື້ອສາຍນີ້ເຮັດໃຫ້ COVID-19, ເຊິ່ງແຜ່ລາມໄປສູ່ເຂດອື່ນໆຂອງອາຊີ, ແລະ ຈາກນັ້ນທົ່ວໂລກ ໃນຕົ້ນປີ 2020, ເຊິ່ງເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງ ການລະບາດຂອງພະຍາດ COVID-19.

## ອ້າງອີງ
ໂປຣຕອນ

ກ **ໂປຣຕອນ** ແມ່ນ ອະນຸພາກ subatomic ທີ່ຫມັ້ນຄົງ, ສັນຍາລັກ ບໍ້, ຫຼື 1 H + ທີ່ມີ ຄ່າໄຟຟ້າ ບວກຂອງ +1&nbsp;*e* (ຄ່າບໍລິການຂັ້ນຕົ້ນ). ມະຫາຊົນຂອງມັນແມ່ນຫນ້ອຍກ່ວາມະຫາຊົນຂອງ ນິວຕຣອນ ເລັກນ້ອຍແລະປະມານ 1836 ເທົ່າຂອງມະຫາຊົນຂອງເອ ເລັກໂຕຣນິກ (ອັດຕາສ່ວນມະຫາຊົນຂອງ ໂປຣຕອນ ກັບເອເລັກໂຕຣນິກ). ໂປຣຕອນ ແລະ ນິວຕຣອນ, ແຕ່ລະໜ່ວຍມີມະຫາຊົນປະມານໜຶ່ງ ໜ່ວຍຂອງປະລໍາມະນູ, ຖືກເອີ້ນຮ່ວມກັນວ່າເປັນ *ນິວຄລີອອນ* (ອະນຸພາກທີ່ມີຢູ່ໃນນິວເຄລຍອະຕອມ).

ນຶ່ງ ຫຼືຫຼາຍກວ່ານັ້ນມີໂປຣຕອນຢູ່ໃນ ນິວເຄລຍ ຂອງທຸກໆ ອະຕອມ . ພວກມັນສະຫນອງແຮງສູນກາງ electrostatic ທີ່ດຶງດູດທີ່ຜູກມັດເອເລັກໂຕຣນິກປະລໍາມະນູ. ຈໍາ​ນວນ​ຂອງ ໂປຣຕອນ ໃນ​ນິວ​ເຄ​ລຍ​ແມ່ນ​ການ​ກໍາ​ນົດ​ຄຸນ​ສົມ​ບັດ​ຂອງ​ອົງ​ປະ​ກອບ​, ແລະ​ຖືກ​ເອີ້ນ​ວ່າ​ເປັນ ​ຈໍາ​ນວນ​ປະ​ລໍາ​ມະ​ນູ (ສະ​ແດງ​ໃຫ້​ເຫັນ​ໂດຍ​ສັນ​ຍາ​ລັກ *Z* )​. ເນື່ອງຈາກແຕ່ລະ ອົງປະກອບ ແມ່ນຖືກກໍານົດໂດຍຈໍານວນຂອງ ໂປຣຕອນ ໃນແກນຂອງມັນ, ແຕ່ລະອົງປະກອບມີຈໍານວນປະລໍາມະນູຂອງຕົນເອງ, ເຊິ່ງກໍານົດຈໍານວນຂອງເອເລັກໂຕຣນິກປະລໍາມະນູແລະຜົນສະທ້ອນທາງເຄມີຂອງອົງປະກອບ.
thumb|Quark ໂຄງປະກອບການ proton

## ເອກະສານອ້າງອີງ 
ຈາກສີດອຳນາດຜູ້ດຽວ ທ້າວ ພຸດທະວົງ ຫລວງອາມາດ.ວັນພຸດ 17/08/1980 ບ້ານສາລາຄຳ ຫາດຊາຍຟອງ.Quantum AGI Computer AI lhternet ຮຫສາຄວາມປອດໄພອັດຕະໂລມັດ
ກໍາລັງນິວເຄລຍ

thumb|350x350px| ບັງຄັບ (ເປັນຄູນຂອງ 10000 N ) ລະຫວ່າງສອງ nucleon ເປັນຫນ້າທີ່ຂອງໄລຍະຫ່າງທີ່ຄິດໄລ່ຈາກທ່າແຮງ Reid (1968).  ສະປິນຂອງນິວຕຣອນ ແລະ ໂປຣຕອນແມ່ນສອດຄ່ອງກັນ, ແລະພວກມັນຢູ່ໃນສະຖານະ S angular momentum. ແຮງດຶງດູດ (ລົບ) ມີຈຸດສູງສຸດຢູ່ທີ່ໄລຍະຫ່າງປະມານ 1&nbsp;fm ທີ່ມີກໍາລັງປະມານ 25000 ນ . ອະນຸພາກຫຼາຍໃກ້ກວ່າໄລຍະຫ່າງຂອງ 0.8&nbsp;fm ປະສົບກັບຜົນບັງຄັບໃຊ້ທີ່ໜ້າລັງກຽດ (ທາງບວກ) ຂະໜາດໃຫຍ່. ອະນຸພາກທີ່ແຍກອອກດ້ວຍໄລຍະຫ່າງຫຼາຍກວ່າ 1&nbsp;fm ຍັງຄົງຖືກດຶງດູດ (ທ່າແຮງ Yukawa), ແຕ່ຜົນບັງຄັບໃຊ້ຫຼຸດລົງເປັນຫນ້າທີ່ exponential ຂອງໄລຍະທາງ.
thumb|350x350px| ພະລັງງານທີ່ມີທ່າແຮງທີ່ສອດຄ້ອງກັນ (ໃນຫົວຫນ່ວຍຂອງ MeV) ຂອງສອງ nucleon ເປັນຫນ້າທີ່ຂອງໄລຍະທາງທີ່ຄິດໄລ່ຈາກທ່າແຮງ Reid. ທ່າແຮງທີ່ດີມີຕໍາ່ສຸດທີ່ໄລຍະຫ່າງປະມານ 0.8&nbsp;fm. ດ້ວຍ nucleons ທີ່ມີທ່າແຮງນີ້ສາມາດຖືກຜູກມັດດ້ວຍ "ພະລັງງານຜູກມັດ".
**ຜົນບັງຄັບໃຊ້ນິວເຄລຍ** (ຫຼື **ປະຕິສໍາພັນນິວເຄລຍ - ນິວເຄລຍ**, **ກໍາລັງທີ່ເຂັ້ມແຂງທີ່ເຫຼືອ**, ຫຼື, ໃນປະຫວັດສາດ, **ຜົນບັງຄັບໃຊ້ນິວເຄລຍທີ່ເຂັ້ມແຂງ** ) ແມ່ນກໍາລັງທີ່ປະຕິບັດລະຫວ່າງ ຮາດຣອນ, ສັງເກດເຫັນທົ່ວໄປທີ່ສຸດລະຫວ່າງ ໂປຣຕອນ ແລະ ນິວຕຣອນ ຂອງ ອະຕອມ. ນິວຕຣອນ ແລະ ໂປຣຕອນ, ທັງສອງ nucleon, ໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຈາກກໍາລັງນິວເຄຼຍເກືອບຄືກັນ. ເນື່ອງຈາກໂປຣຕອນມີຄ່າ +1&nbsp;*e*, ພວກເຂົາເຈົ້າປະສົບກັບ ຜົນບັງຄັບໃຊ້ໄຟຟ້າ ທີ່ມີແນວໂນ້ມທີ່ຈະຍູ້ໃຫ້ເຂົາເຈົ້າຫ່າງ, ແຕ່ໃນໄລຍະສັ້ນ, ຜົນບັງຄັບໃຊ້ນິວເຄລຍທີ່ດຶງດູດແມ່ນມີຄວາມເຂັ້ມແຂງພຽງພໍທີ່ຈະເອົາຊະນະຜົນບັງຄັບໃຊ້ electrostatic ໄດ້. ກໍາລັງນິວເຄລຍຜູກມັດນິວເຄລຍເຂົ້າໄປໃນ ນິວເຄລຍຂອງປະລໍາມະນູ.
ເອລ ກລາຊິໂກ

**ເອລ ກລາຊິໂກ** () ທັງສອງຫມາຍຄວາມວ່າ "ຄລາສສິກ", ແມ່ນຊື່ທີ່ຖືກມອບໃຫ້ກັບການແຂ່ງຂັນ ບານເຕະ ລະຫວ່າງສະໂມສອນຄູ່ແຂ່ງ ສະໂມສອນບານເຕະ ບາເຊໂລນ່າ ແລະ ຣີລ ມາດຣິດ. ເດີມຫມາຍເຖິງການແຂ່ງຂັນທີ່ຈັດຂຶ້ນໃນ ແຊ້ມແອສປາໂຍນ, ຄໍາສັບໃນປັດຈຸບັນປະກອບມີທຸກໆການແຂ່ງຂັນລະຫວ່າງສະໂມສອນ, ເຊັ່ນໃນ ຍູຟາແຊມປ້ຽນລີກ, Supercopa de España ແລະ Copa del Rey.  ການແຂ່ງຂັນທີ່ຮູ້ຈັກສໍາລັບຄວາມເຂັ້ມຂົ້ນຂອງມັນ, ມັນໄດ້ສະແດງ ການສະຫລອງເປົ້າຫມາຍທີ່ຫນ້າຈົດຈໍາ ຈາກທັງສອງທີມ, ມັກຈະມີການເຍາະເຍີ້ຍຈາກທັງສອງຝ່າຍ.right|thumb| Santiago Bernabéu . ແຟນບານບ້ານກໍາລັງສະແດງສີຂາວຂອງ Real Madrid ກ່ອນ El Clasico. ທຸງແອສປາໂຍນ ຍັງເປັນສາຍຕາທົ່ວໄປໃນເກມ Real Madrid.
right|thumb| Camp Nou . ແຟນບານຂອງ FC Barcelona ກໍາລັງສ້າງ mosaic ຂອງ ທຸງ Catalan ກ່ອນ El Clasico. ມຸມຂວາເທິງຂອງ crest ຂອງສະໂມສອນຍັງມີ *Senyera* .

## ເອກະສານອ້າງອີງ
ທຽບເທົ່າມວນ-ພະລັງງານ

[thumb| ມວນ​ຊົນ​ທີ່​ຢູ່​ໃກ້​ຂຸມ​ດຳ M87* ຖືກ​ປ່ຽນ​ເປັນ ​ຍານ​ອາ​ວະ​ກາດ ​ທີ່​ມີ​ພະລັງ​ແຮງ​ຫຼາຍ, ຍາວ​ຫ້າ​ພັນ [ປີແສງ|​ປີ​ແສງ.]]
ໃນ ຟີຊິກ, **ຄວາມສົມດຸນຂອງມະຫາຊົນ - ພະລັງງານ** ແມ່ນຄວາມສໍາພັນລະຫວ່າງ ມະຫາຊົນ ແລະ ພະລັງງານ ໃນ ກອບສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ຂອງລະບົບ, ບ່ອນທີ່ທັງສອງປະລິມານແຕກຕ່າງກັນພຽງແຕ່ຄູນຄົງທີ່ແລະຫນ່ວຍຂອງການວັດແທກ. ຫຼັກການໄດ້ຖືກອະທິບາຍໂດຍສູດຂອງນັກຟິສິກ ແອລເບີຣີ ອີນສະໄຕນ໌:&nbsp;E = mc^2. ໃນ ກອບການອ້າງອິງ ທີ່ລະບົບກໍາລັງເຄື່ອນຍ້າຍ, ພະລັງງານ relativistic ແລະ ມະຫາຊົນ relativistic ຂອງມັນ (ແທນທີ່ຈະເປັນ ມະຫາຊົນສ່ວນທີ່ເຫຼືອ) ເຊື່ອຟັງສູດດຽວກັນ.

ສູດ​ກຳ​ນົດ​ພະ​ລັງ​ງານ E ຂອງ​ອະ​ນຸ​ພາກ​ໃນ​ກອບ​ສ່ວນ​ທີ່​ເຫຼືອ​ຂອງ​ມັນ​ເປັນ​ຜະ​ລິດ​ຕະ​ພັນ​ຂອງ​ມະ​ຫາ​ຊົນ (m ) ດ້ວຍ ​ຄວາມ​ໄວ​ຂອງ​ແສງ​ສະ​ຫວ່າງ (c^2)​. ເນື່ອງຈາກວ່າຄວາມໄວຂອງແສງເປັນຈໍານວນຫລາຍໃນຫນ່ວຍງານປະຈໍາວັນ (ປະມານ 300000 km/s ຫຼື), ສູດຫມາຍຄວາມວ່າຈໍານວນ "ມະຫາຊົນສ່ວນທີ່ເຫຼືອ", ວັດແທກໃນເວລາທີ່ລະບົບພັກຜ່ອນ, ເທົ່າກັບພະລັງງານຈໍານວນຫຼວງຫຼາຍ, ເຊິ່ງເປັນເອກະລາດຂອງອົງປະກອບຂອງ ສານ.

## ເອກະສານອ້າງອີງ
ທິດສະດີສົມທຽບ

thumb| ວິດີໂອຈໍາລອງການລວມຕົວ GW150914, ສະແດງໃຫ້ເຫັນການບິດເບືອນ ຂອງອາວະກາດ ຈາກແຮງໂນ້ມຖ່ວງເປັນຂຸມດໍາວົງໂຄຈອນແລະປະສົມປະສານ.
**ທິດສະດີການສົມທຽບ** ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວກວມເອົາສອງທິດສະ ດີຟີຊິກ ທີ່ຕິດພັນກັນໂດຍ ແອລເບີຣີ ອີນສະໄຕນ໌: ຄວາມສຳພັນພິເສດ ແລະ ຄວາມສຳພັນທົ່ວໄປ, ສະເໜີ ແລະຕີພິມໃນປີ 1905 ແລະ 1915 ຕາມລໍາດັບ. ຄວາມສຳພັນພິເສດໃຊ້ໄດ້ກັບທຸກປະກົດການທາງກາຍະພາບໃນເວລາທີ່ບໍ່ມີ ແຮງໂນ້ມຖ່ວງ. ຄວາມສຳພັນທົ່ວໄປອະທິບາຍກົດເກນແຮງໂນ້ມຖ່ວງ ແລະ ຄວາມສຳພັນຂອງມັນກັບກຳລັງຂອງທຳມະຊາດ. ມັນໃຊ້ໄດ້ກັບອານາຈັກ cosmological ແລະ astrophysical, ລວມທັງດາລາສາດ.

ທິດສະດີໄດ້ຫັນປ່ຽນ ທິດສະດີຟີຊິກ ແລະ ດາລາສາດ ໃນລະຫວ່າງສະຕະວັດທີ 20, ແທນທີ່ ທິດສະດີກົນຈັກ ທີ່ມີອາຍຸ 200 ປີທີ່ສ້າງຂຶ້ນໂດຍ Isaac Newton ຕົ້ນຕໍ.

## ເອກະສານອ້າງອີງ
ມວນ

**ມວນ** () ແມ່ນ ຊັບສິນພາຍໃນ ຂອງ ຮ່າງກາຍ. ມັນໄດ້ຖືກເຊື່ອວ່າເປັນປະເພນີທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບ ປະລິມານ ຂອງ ສານ ໃນຮ່າງກາຍ, ຈົນກ່ວາການຄົ້ນພົບຂອງ ອະຕອມ ແລະ ຟີຊິກອະນຸພາກ . ມັນໄດ້ຖືກພົບເຫັນວ່າອະຕອມທີ່ແຕກຕ່າງກັນແລະ ອະນຸພາກປະຖົມ ທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, ຕາມທິດສະດີທີ່ມີປະລິມານດຽວກັນຂອງສານ, ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ມີມວນທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ມວນໃນຟີຊິກທີ່ທັນສະ ໄໝ ມີຫຼາຍ ຄຳ ນິຍາມ ທີ່ແຕກຕ່າງຈາກແນວຄິດ, ແຕ່ທຽບເທົ່າທາງດ້ານຮ່າງກາຍ. ມວນສາມາດຖືກນິຍາມເປັນ ຕົວວັດແທກ ຂອງ inertia ຂອງຮ່າງກາຍ, ຊຶ່ງຫມາຍຄວາມວ່າຄວາມຕ້ານທານຕໍ່ ການເລັ່ງ (ການປ່ຽນແປງຂອງ ຄວາມໄວ) ເມື່ອ ຜົນບັງຄັບໃຊ້ສຸດທິ. ມວນຂອງວັດຖຸຍັງກໍານົດ ຄວາມເຂັ້ມແຂງ ຂອງແຮງ ໂນ້ມ ຖ່ວງຂອງມັນຕໍ່ກັບຮ່າງກາຍອື່ນໆ.

## ອ້າງອີງ
ປະລິພູມ-ເວລາ

ໃນທາງຟີຊິກ, **ປະລິພູມ-ເວລາ** ແມ່ນ ຕົວແບບທາງຄະນິດສາດ ທີ່ປະສົມປະສານ ສາມມິຕິຂອງອາວະກາດ ແລະ ມິຕິໜຶ່ງຂອງ ເວລາ ເຂົ້າໄປໃນ ການຕໍ່ເນື່ອງ ສີ່ມິຕິ ດຽວ. ແຜນວາດເວລາອາວະກາດ ມີປະໂຫຍດໃນການເບິ່ງເຫັນພາບ ແລະເຂົ້າໃຈຜົນກະທົບ ທີ່ສົມທຽບກັນ, ເຊັ່ນວ່າ ຜູ້ສັງເກດການທີ່ແຕກຕ່າງກັນຮັບຮູ້ວ່າເຫດການເກີດຂຶ້ນ *ຢູ່ໃສ* ແລະ *ເວລາໃດ* .

ຈົນກ່ວາມາຮອດສະຕະວັດທີ 20, ການສົມມຸດຕິຖານແມ່ນວ່າເລຂາຄະນິດສາມມິຕິຂອງຈັກກະວານ (ຄໍາອະທິບາຍກ່ຽວກັບສະຖານທີ່, ຮູບຮ່າງ, ໄລຍະຫ່າງແລະທິດທາງ) ແມ່ນແຕກຕ່າງຈາກເວລາ (ການວັດແທກເວລາທີ່ເຫດການເກີດຂື້ນພາຍໃນຈັກກະວານ). ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ຊ່ອງ ແລະເວລາໄດ້ເອົາຄວາມຫມາຍໃຫມ່ດ້ວຍ ການຫັນປ່ຽນ Lorentz ແລະ ທິດສະດີພິເສດຂອງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ.
ໝວດ:ເວລາ
ອຸປະລາຄາ

right|thumb|250x250px| ຈໍານວນທັງໝົດໃນລະຫວ່າງການເກີດແສງຕາເວັນ 1999 . ຄວາມໂດດເດັ່ນຂອງແສງຕາເວັນ ສາມາດເຫັນໄດ້ຕາມແຂນຂາ (ເປັນສີແດງ) ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ filaments coronal ຢ່າງກວ້າງຂວາງ.
right|thumb|250x250px| ເງົາຂອງ eclipse ຢູ່ເທິງໂລກທີ່ເຫັນໄດ້ຈາກອາວະກາດ
**ອຸປະລາຄາ** (ອັງກິດ: Eclipse) ແມ່ນ ເຫດການທາງດາລາສາດ ທີ່ເກີດຂື້ນເມື່ອ ວັດຖຸດາລາສາດ ຫຼື ຍານອາວະກາດ ຖືກປິດບັງຊົ່ວຄາວ, ໂດຍການຜ່ານເຂົ້າໄປໃນເງົາຂອງຮ່າງກາຍອື່ນຫຼືໂດຍການມີຮ່າງກາຍອື່ນຜ່ານລະຫວ່າງມັນກັບຜູ້ເບິ່ງ. ການສອດຄ່ອງຂອງສາມວັດຖຸຊັ້ນສູງນີ້ແມ່ນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກເປັນ. eclipse ເປັນຜົນມາຈາກການ *occultation* (ເຊື່ອງໄວ້ຢ່າງສົມບູນ) ຫຼື (ເຊື່ອງໄວ້ບາງສ່ວນ). "ຄຼິດເລິກ" (ຫຼື "ການຕົກເລິກ") ແມ່ນເວລາທີ່ວັດຖຸດາລາສາດຂະຫນາດນ້ອຍຢູ່ຫລັງຂອງໃຫຍ່ກວ່າ.

## ອ້າງອິງ
ການຫົດຕົວຄວາມຍາວ

right|thumb|300x300px| ລໍ້ທີ່ເດີນທາງຢູ່ທີ່ 9/10 ຄວາມໄວຂອງແສງ. ຄວາມໄວຂອງລໍ້ເທິງແມ່ນ 0.994 c ໃນຂະນະທີ່ຄວາມໄວຂອງລຸ່ມແມ່ນສູນສະເຫມີ. ນີ້​ແມ່ນ​ວ່າ​ເປັນ​ຫຍັງ​ທາງ​ເທິງ​ແມ່ນ​ເຮັດ​ສັນ​ຍາ​ກັບ​ທາງ​ລຸ່ມ​. ພາບເຄື່ອນໄຫວນີ້ຖືກສ້າງຂື້ນໂດຍສົມມຸດຕິຖານວ່າໂຄ້ງຂອງລໍ້ແມ່ນມີຄວາມຍືດຫຍຸ່ນຫຼາຍກ່ວາເສັ້ນຮອບຂອງມັນ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ, ອາດຈະມີການແຕກຫັກຂອງໂຄ້ງຫຼືຂອງເສັ້ນຮອບ. ໃນກອບສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງສູນກາງຂອງລໍ້, ລໍ້ແມ່ນເປັນວົງແລະໂຄ້ງຂອງມັນແມ່ນຊື່ແລະ equidistant, ແຕ່ circumference ຂອງເຂົາເຈົ້າຖືກສັນຍາແລະ exerts ຄວາມກົດດັນໃນ spokes ໄດ້.
**ການຫົດຕົວຄວາມຍາວ** ແມ່ນປະກົດການທີ່ຄວາມຍາວຂອງວັດຖຸເຄື່ອນທີ່ຈະຖືກວັດແທກໃຫ້ສັ້ນກວ່າ ຄວາມຍາວທີ່ເຫມາະສົມ, ເຊິ່ງເປັນຄວາມຍາວທີ່ວັດແທກຢູ່ໃນ ກອບສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ຂອງວັດຖຸ. ມັນຖືກເອີ້ນວ່າ **ການຫົດຕົວຂອງ Lorentz** ຫຼື **ການຫົດຕົວຂອງ Lorentz-FitzGerald** (ຫຼັງຈາກ Hendrik Lorentz ແລະ George Francis FitzGerald) ແລະປົກກະຕິແລ້ວແມ່ນສັງເກດເຫັນພຽງແຕ່ສ່ວນຫນຶ່ງຂອງ ຄວາມໄວຂອງແສງສະຫວ່າງ. ການຫົດຕົວຂອງຄວາມຍາວແມ່ນພຽງແຕ່ຢູ່ໃນທິດທາງທີ່ຮ່າງກາຍກໍາລັງເດີນທາງ. ສໍາລັບວັດຖຸມາດຕະຖານ, ຜົນກະທົບນີ້ແມ່ນມີຫນ້ອຍໃນຄວາມໄວປະຈໍາວັນ, ແລະສາມາດຖືກລະເວັ້ນສໍາລັບຈຸດປະສົງປົກກະຕິທັງຫມົດ, ພຽງແຕ່ກາຍເປັນຄວາມສໍາຄັນຍ້ອນວ່າວັດຖຸເຂົ້າໃກ້ກັບຄວາມໄວຂອງແສງສະຫວ່າງທຽບກັບຜູ້ສັງເກດການ.
ຈັນທະຄາດ

alt=A total lunar eclipse|thumb| ຮູບປະກອບຂອງ ດວງຈັນທັງໝົດເດືອນເມສາ 2014 ຈາກ ເມືອງ Charleston, West Virginia, ສະຫະລັດອາເມຣິກາ
**ຈັນທະຄາດ** ເປັນອຸປະຖໍາເປັນ ເຫດການທາງດາລາສາດ ທີ່ເກີດຂື້ນເມື່ອ ດວງຈັນ ເຄື່ອນເຂົ້າໄປໃນ ເງົາຂອງໂລກ, ເຮັດໃຫ້ດວງຈັນມືດລົງ. ການຈັດລຽງດັ່ງກ່າວເກີດຂື້ນໃນ ຊ່ວງລະດູ eclipse, ປະມານທຸກໆຫົກເດືອນ, ໃນໄລຍະ ວົງເດືອນເຕັມ, ເມື່ອຍົນວົງໂຄຈອນຂອງດວງຈັນຢູ່ໃກ້ກັບ ຍົນຂອງວົງໂຄຈອນຂອງໂລກ.

ນີ້ສາມາດເກີດຂຶ້ນໄດ້ພຽງແຕ່ເມື່ອ ດວງອາທິດ, ໂລກ, ແລະດວງຈັນຢູ່ກົງກັນຫຼາຍ (ໃນ syzygy ) ກັບໂລກລະຫວ່າງສອງອື່ນໆ, ຊຶ່ງສາມາດເກີດຂຶ້ນໄດ້ພຽງແຕ່ໃນຕອນກາງຄືນຂອງ ວົງເດືອນເຕັມ ໃນເວລາທີ່ດວງຈັນຢູ່ໃກ້ກັບທັງສອງ node lunar. ປະເພດ ແລະຄວາມຍາວຂອງອຸປະຖໍາຕາມດວງຈັນແມ່ນຂຶ້ນກັບຄວາມໃກ້ດວງຈັນຂອງດວງຈັນ.

## ອ້າງອີງ
ການ​ຕ້ານລັດທິທຶນນິຍົມ

right|thumb| ກາຕູນ " Pyramid of Capitalist System " ທີ່ສ້າງຂຶ້ນໂດຍ ພະນັກງານອຸດສາຫະກໍາຂອງໂລກ (1911) ແມ່ນຕົວຢ່າງຂອງ ການວິພາກວິຈານສັງຄົມນິຍົມຂອງທຶນນິຍົມ ແລະ ການແບ່ງກຸ່ມສັງຄົມ .
**ການ​ຕ້ານລັດທິທຶນນິຍົມ** () ແມ່ນ​ອຸດົມ​ຄະຕິ​ທາງ​ການ​ເມືອງ ​ແລະ ການ​ເຄື່ອນ​ໄຫວ ​ທີ່​ກວມ​ເອົາ​ແນວ​ຄິດ ​ແລະ ຄວາມ​ຄິດ​ທີ່​ຫຼາກ​ຫຼາຍ​ທີ່​ຄັດຄ້ານ ​ລັດທິ​ທຶນ​ນິຍົມ. ໃນ​ຄວາມ​ໝາຍ​ນີ້, ຜູ້​ຕໍ່ຕ້ານ​ນາຍ​ທຶນ​ແມ່ນ​ຜູ້​ທີ່​ຢາກ​ປ່ຽນ​ລະບອບ​ທຶນ​ນິຍົມ​ດ້ວຍ ​ລະບົບ​ເສດຖະກິດ ​ແບບ​ອື່ນ, ​ເຊັ່ນ ​ລັດທິ​ສັງຄົມ​ນິຍົມ ຫຼື ​ຄອມ​ມູນິດ.
ເວລາປະຢັດແສງກາງເວັນ

alt=World map. Europe, most of North America, parts of southern South America and southeastern Australia, and a few other places use DST. Most of equatorial Africa and a few other places near the equator have never used DST as the seasons are not marked by drastic changes in light. The rest of the landmass is marked as formerly using DST.|thumb|ຂົງເຂດເວລາປະຢັດແສງກາງເວັນ:

**ເວລາປະຫຍັດແສງກາງເວັນ** (daylight saving time**;** **DST**), ຍັງເອີ້ນວ່າ **ການປະຫຍັດແສງກາງເວັນ**, **ເວລາປະຫຍັດແສງກາງເວັນ**, **ເວລາກາງເວັນ** (ສະຫະລັດ ແລະ ການາດາ), ຫຼື **ເວລາຮ້ອນ** (ສະຫະລາຊະອານາຈັກ, ສະຫະພາບເອີຣົບ, ແລະອື່ນໆ), ແມ່ນການປະຕິບັດຂອງໂມງກ້າວຫນ້າ. ເພື່ອນຳໃຊ້ແສງຕາເວັນທີ່ຍາວນານກວ່າທີ່ມີໃນຊ່ວງ ລະດູຮ້ອນ ເພື່ອໃຫ້ຄວາມມືດຕົກໃນເວລາຕໍ່ມາ. ການປະຕິບັດແບບປົກກະຕິຂອງ DST ແມ່ນກໍານົດໂມງໄປຂ້າງຫນ້າໂດຍຫນຶ່ງຊົ່ວໂມງໃນ ພາກຮຽນ spring ຫຼືທ້າຍລະດູຫນາວ, ແລະກໍານົດໂມງກັບຄືນໄປບ່ອນຫນຶ່ງຊົ່ວໂມງກັບ ເວລາມາດຕະຖານ ໃນ ດູໃບໄມ້ລົ່ນ (ຫຼື *ຕົກ* ຢູ່ໃນອາເມລິກາເຫນືອພາສາອັງກິດ, ເພາະສະນັ້ນ mnemonic : "ພາກຮຽນ spring ຕໍ່ແລະຫຼຸດລົງ. ກັບຄືນໄປບ່ອນ").
ຄາສກາ

**ຄາສກາ** (قەشقەر) ຫຼື **Kashi** (喀什) ເປັນ​ເມືອງ​ໜຶ່ງ​ໃນ​ເຂດ ​ອ່າງ​ນ້ຳ Tarim ທາງ​ພາກ​ໃຕ້ ​ຊິນ​ຈຽງ ​ຂອງ​ຈີນ. ມັນ​ເປັນ​ເມືອງ​ນຶ່ງ​ໃນ​ພາກ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ຂອງ​ຈີນ, ຕັ້ງ​ຢູ່​ໃກ້​ກັບ​ຊາຍ​ແດນ​ຂອງ​ປະ​ເທດ​ກັບ Kyrgyzstan ແລະ Tajikistan. ເປັນ​ເວລາ 2,000 ກວ່າ​ປີ​ແລ້ວ, ຄາສກາ ​ແມ່ນ ​ບ່ອນ​ທີ່ ​ສຳຄັນ​ທາງ​ຍຸດ​ທະ​ສາດ​ໃນ ​ເສັ້ນທາງ​ສາຍ​ໄໝ ​ລະຫວ່າງ​ຈີນ, ຕາ​ເວັນ​ອອກ​ກາງ, ​ແລະ ​ເອີຣົບ. ມັນແມ່ນ ໜຶ່ງ ໃນບັນດາເມືອງທີ່ມີຄົນຢູ່ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ ແລະມີປະຊາກອນ 711,300 ຄົນ ( ). ເຂດຕົວເມືອງຂອງ ຄາສກາ ກວມເອົາ   , ເຖິງແມ່ນວ່າເຂດປົກຄອງຂອງມັນຂະຫຍາຍອອກໄປຫຼາຍກວ່າ .
ການເມືອງຝ່າຍຊ້າຍ

**ການເມືອງຝ່າຍຊ້າຍ** ອະທິບາຍຂອບເຂດຂອງ ອຸດົມການທາງດ້ານການເມືອງ ທີ່ສະໜັບສະໜູນ ແລະສະແຫວງຫາເພື່ອບັນລຸ ຄວາມສະເໝີພາບທາງສັງຄົມ ແລະ ລັດທິສະເໝີພາບ, ມັກຈະກົງກັນຂ້າມກັບ ການຈັດລໍາດັບຊັ້ນຂອງສັງຄົມ ທັງໝົດ ຫຼື ລໍາດັບຊັ້ນຂອງສັງຄົມບາງຢ່າງ. ການ​ເມືອງ​ຝ່າຍ​ຊ້າຍ​ໂດຍ​ປົກ​ກະ​ຕິ​ກ່ຽວ​ຂ້ອງ​ກັບ​ຄວາມ​ກັງ​ວົນ​ສໍາ​ລັບ​ຜູ້​ທີ່​ໃນ​ສັງ​ຄົມ​ທີ່​ປະ​ຊາ​ຊົນ​ຂອງ​ຕົນ​ຮັບ​ຮູ້​ວ່າ​ເປັນ​ຜູ້​ດ້ອຍ​ໂອ​ກາດ​ກ່ຽວ​ກັບ​ຄົນ​ອື່ນ​ເຊັ່ນ​ດຽວ​ກັນ​ກັບ​ຄວາມ​ເຊື່ອ​ວ່າ​ມີ​ຄວາມ​ບໍ່​ສະ​ເຫມີ​ພາບ​ທີ່​ບໍ່​ຍຸດ​ຕິ​ທໍາ​ທີ່​ຈໍາ​ເປັນ​ຕ້ອງ​ໄດ້​ຫຼຸດ​ຜ່ອນ​ຫຼື​ລົບ​ລ້າງ

## ເອກະສານອ້າງອີງ
ກອງໜ້າ

ໃນເຕະບານ, **ກອງຫນ້າ** (ອັງກິດ: Forward; **FW**) ແມ່ນ ຕໍາແຫນ່ງນອກ ທີ່ມີບົດບາດຕົ້ນຕໍໃນພື້ນທີ່ຫຼາຍກວ່າ ກອງກາງ ແລະ ຜູ້ປ້ອງກັນ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບຜູ້ນການໂຈມຕີໃດໆ, ບົດບາດຂອງກອງຫນ້າແມ່ນຂຶ້ນກັບຄວາມສາມາດໃນການສ້າງພື້ນທີ່ສໍາລັບການໂຈມຕີ. ຕໍາແຫນ່ງທີ່ກ້າວຫນ້າຂອງພວກເຂົາແລະຄວາມຮັບຜິດຊອບໃນການປ້ອງກັນທີ່ຈໍາກັດຫມາຍເຖິງການສົ່ງຕໍ່ໂດຍປົກກະຕິໄດ້ເປົ້າຫມາຍຫຼາຍກວ່າໃນນາມຂອງທີມຂອງພວກເຂົາກ່ວາຜູ້ນອື່ນໆ.thumb| ກອງໜ້າ (ເບີ 10, ສີແດງ) ແມ່ນຜ່ານ ກອງຫຼັງ (ເບີ 16, ສີຂາວ) ແລະກຳລັງຈະ ຍິງປະຕູ . ຜູ້ຮັກສາປະຕູ ຈະພະຍາຍາມຢຸດກອງໜ້າຈາກການຍິງປະຕູໂດຍການປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ລູກຜ່ານ goal line.[thumb| [ຄຣິສຕຽນໂນ ໂຣນາໂດ|ຄຣິສເຕຍໂນ ໂຣນັລໂດ, ຫນຶ່ງໃນນັກກິລາບານເຕະທີ່ດີທີ່ສຸດໃນໂລກ, ຫຼິ້ນເປັນປີກແລະກອງໜ້າ.|207x207px]]

## ຕໍາ​ແຫນ່ງ ກອງຫນ້າ 
* ກອງໜ້າຕົວກາງ (CF)
* ກອງໜ້າທີສອງ (SS)
* ປີກ (WF)

## ອ້າງອີງ
ກອງຫຼັງ

ໃນເຕະບານ, **ກອງຫຼັງ** (ອັງກິດ: defender; **DF**) ແມ່ນ ຜູ້ຫຼິ້ນ outfield ທີ່ມີບົດບາດຕົ້ນຕໍເພື່ອຢຸດການໂຈມຕີໃນລະຫວ່າງເກມແລະປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ຝ່າຍກົງກັນຂ້າມໄດ້ຄະແນນ.
[thumb|230x230px|[ເປົາໂລ ມັລດິນີ, ຫນຶ່ງໃນກອງຫຼັງທີ່ດີທີ່ສຸດໃນການແຂ່ງຂັນບານເຕະ, ຫຼິ້ນເປັນ LB ແລະ CB]]

## ຕໍາ​ແຫນ່ງ 
* ເຊັນເຕີແບັກ (CB)
* ວິງແບັກ (ຊ້າຍ: RB/RWB, ຂວາ: LB/LWB)
ຜູ້ຮັກສາປະຕູ (ເຕະບານ)

[thumb|315x315px| [ໄອເກີ ຄາຊິລາສ ອະດີດຜູ້ຮັກສາປະຕູທີມຊາດສະເປນ-ຜູ້ຮັກສາປະຕູຄົນທຳອິດທີ່ເກັບໄດ້ໜຶ່ງຮ້ອຍ ແຜ່ນສະອາດ (ຢູຟາ ຢູໂຣ 2012)]]
**ຜູ້ຮັກສາປະຕູ** (ອັງກິດ: Goalkeeper; **GK**) ແມ່ນຕໍາແຫນ່ງໃນເຕະບານ. ມັນເປັນຕໍາແຫນ່ງພິເສດທີ່ສຸດໃນກິລາ. ໜ້າ​ທີ່​ຕົ້ນ​ຕໍ​ຂອງ​ຜູ້​ຮັກສາ​ປະຕູ​ແມ່ນ​ການ​ຢຸດ​ຍິງ ​ຝ່າຍ ​ຄ້ານ​ຈາກ ​ການ​ໃຫ້​ຄະ​ແນນ (ວາງ ​ບານ ​ຂ້າມ ​ເສັ້ນ ​ຂອງ ​ເປົ້າ​ໝາຍ). ນີ້ແມ່ນສໍາເລັດໂດຍການໃຫ້ຜູ້ຮັກສາປະຕູຍ້າຍໄປຢູ່ໃນ trajectory ຂອງບານທີ່ຈະຈັບມັນຫຼືຊີ້ມັນເພີ່ມເຕີມຈາກເຂດໄກ້ຄຽງຂອງເປົ້າຫມາຍ. ພາຍໃນ ເຂດໂທດ ຜູ້ຮັກສາປະຕູໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ໃຊ້ມືຂອງເຂົາເຈົ້າ, ໃຫ້ພວກເຂົາ (ນອກ ຖິ້ມ) ສິດທິ sole ໃນພາກສະຫນາມເພື່ອຈັດການບານ. ຜູ້ຮັກສາປະຕູແມ່ນຊີ້ບອກໂດຍການໃສ່ ຊຸດ ສີທີ່ແຕກຕ່າງຈາກເພື່ອນຮ່ວມທີມແລະຝ່າຍກົງກັນຂ້າມ.

## ອ້າງອີງ
Tether (ສະກຸນເງິນດິຈິຕອລ)

thumb|ໂລໂກ້ສໍາລັບ Tether
**Tether, ເທເດີຣ** (ມັກຖືກອ້າງເຖິງຜ່ານລະຫັດສະກຸນເງິນ, **USD₮** ແລະ **USDT**, ແລະອື່ນໆ) ແມ່ນ cryptocurrency stabilitycoin ເປີດຕົວໂດຍ Tether Limited Inc. ໃນປີ 2014. &#x5B; *ຕ້ອງການອ້າງອິງ* &#x5D;

ເລີ່ມວັນທີ 1 ສິງຫາ 2024, Tether ລາຍງານວ່າມີເງິນສຳຮອງ 118.4 ຕື້ໂດລາ, ລວມທັງ 5.3 ຕື້ໂດລາໃນຄັງສຳຮອງເກີນ. ໃນ​ໄຕ​ມາດ​ທີ 2 ຂອງ​ປີ 2024, ບໍ​ລິ​ສັດ​ບັນ​ລຸ​ກຳ​ໄລ 1,3 ຕື້​ໂດ​ລາ, ປະ​ກອບ​ສ່ວນ​ໃຫ້​ກຳ​ໄລ​ທັງ​ໝົດ 5,2 ຕື້​ໂດ​ລາ​ໃນ​ເຄິ່ງ​ເວລາທຳອິດ​ຂອງ​ປີ. Tether Limited ຍັງໄດ້ເປີດເຜີຍທຶນສຸດທິ $ 11.9 ຕື້, ແລະມູນຄ່າຕາມລາຄາຕະຫຼາດຂອງ stabilitycoin ມີເກີນ $ 114 ຕື້.  

## ອ້າງອີງ​ 
ໝວດ:ສະກຸນເງິນ
2024 PT5

**2024 PT5** ເປັນ ວັດຖຸ​ທີ່​ຢູ່​ໃກ້​ໂລກ ​ມີເສັ້ນຜ່າກາງປະມານ  ຖືກຄົ້ນພົບໂດຍ ATLAS ອາຟຣິກາໃຕ້, ຊູເທີແລນ ໃນວັນທີ 7 ສິງຫາ 2024, ມື້ກ່ອນເຂົ້າໃກ້ໂລກຢູ່ທີ່ 568,500 ກິໂລແມັດ (353,200 mi) .

## ວົງໂຄຈອນ 
ວັດຖຸດັ່ງກ່າວໄດ້ໂຄຈອນຮອບດວງອາທິດ ແຕ່ເຮັດໃຫ້ຊ້າລົງໃນການເຂົ້າໃກ້ກັບລະບົບໂລກ-ດວງຈັນ. ລະຫວ່າງວັນທີ 29 ກັນຍາ (19:54 UTC ) ຫາ 25 ພະຈິກ 2024 (16:43 UTC) (ໄລຍະເວລາ 1 ເດືອນ ແລະ 27 ມື້ )  ມັນຈະຜ່ານນອກ Hill sphere ຂອງໂລກ (ປະມານ 0.01 AU [1.5 ລ້ານກິໂລແມັດ]  ຢູ່​ທີ່​ຄວາມ​ໄວ​ສຳພັນ​ຕ​ໍ່າ (ໃນ​ລະ​ດັບ  –  ) ແລະຈະກາຍເປັນ ການແຄັບເຈີຊົ່ວຄາວ ໂດຍແຮງໂນ້ມຖ່ວງຂອງໂລກ, ໂດຍມີ eccentricity geocentric orbital ຫນ້ອຍກວ່າ 1  ແລະພະລັງງານທາງລົບ geocentric orbital.  ການ​ເຂົ້າ​ໃກ້​ໂລກ​ຫຼ້າ​ສຸດ​ແມ່ນ​ໃນ​ວັນ​ທີ 8 ສິງ​ຫາ 2024 ຢູ່​ທີ່​ປະ​ມານ 567,000 ກິໂລແມັດ (352,000 mi) ເມື່ອມັນມີຄວາມໄວສຳພັນ  . 

ໃນ​ວັນ​ທີ 18 ສິງຫາ 2024 CNEOS ໄດ້​ເອົາ​ 2024 PT5 ອອກ​ຈາກ ​ຕາຕະລາງ​ຄວາມ​ສ່ຽງ Sentry ຂອງ​ເຂົາ​ເຈົ້າ, ໂດຍ​ໄດ້​ກຳນົດ​ວ່າ ມັນ​ບໍ່​ມີ​ຄວາມ​ສ່ຽງ​ທີ່​ຈະ​ເກີດ​ຜົນ​ກະທົບ​ຕໍ່​ໂລກ.
ນິວຄລີອອນ

[right|thumb| [ແກນປະລໍາມະນູ ໄດ້ຖືກສະແດງຢູ່ທີ່ນີ້ເປັນມັດຫນາແຫນ້ນຂອງສອງປະເພດຂອງນິວເຄລຍ, ໂປຕອນ (ສີແດງ) ແລະ ນິວຕຣອນ (ສີຟ້າ). ໃນຮູບນີ້, protons ແລະ neutrons ສະແດງໃຫ້ເຫັນເປັນທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, ຊຶ່ງເປັນທັດສະນະທໍາມະດາໃນ ເຄມີສາດ, ສໍາລັບການຍົກຕົວຢ່າງ. ແຕ່ໃນ nucleus ຕົວຈິງ, ຕາມທີ່ເຂົ້າໃຈໂດຍ ຟີຊິກນິວເຄຼຍ ທີ່ທັນສະໄຫມ, nucleons ໄດ້ຖືກແບ່ງອອກເປັນບາງສ່ວນແລະຈັດລະບຽບຕົວເອງຕາມກົດຫມາຍຂອງ quantum chromodynamics .]]
ໃນ ຟີຊິກ ແລະ ເຄມີ, **ນິວຄລີອອນ** (nucleon) ແມ່ນ ໂປຣຕອນ ຫຼື ນິວຕຣອນ, ຖືວ່າເປັນອົງປະກອບຂອງ ນິວເຄລຍຂອງອະຕອມ. ຈໍາ​ນວນ​ຂອງ ນິວຄລີອອນ ໃນ​ນິວ​ເຄ​ລຍ​ກໍາ​ນົດ ​ຈໍາ​ນວນ​ມະ​ຫາ​ຊົນ​ຂອງ​ປະ​ລໍາ​ມະ​ນູ (ນິວຄລີອອນ ຈໍາ​ນວນ​)​.
ແຜນການເຕະບານ

ໃນເຕະບານ, **ແຜນການ** ຫມາຍເຖິງຜູ້ຫຼິ້ນຕໍາແຫນ່ງທີ່ພົວພັນກັບກັນແລະກັນໃນສະຫນາມ. ເນື່ອງຈາກກິລາບານເຕະເປັນເກມທີ່ຄ່ອງແຄ້ວ ແລະ ມີການເຄື່ອນໄຫວໄວ, ຕຳແໜ່ງຂອງນັກເຕະ (ຍົກເວັ້ນ ຜູ້ຮັກສາປະຕູ) ໃນຮູບແບບໜຶ່ງບໍ່ໄດ້ກຳນົດບົດບາດຂອງເຂົາໃຫ້ແໜ້ນໜາຄືກັບນັກກິລາ ຣັກບີ້, ແລະ ບໍ່ມີການພັກຜ່ອນທີ່ຜູ້ຫຼິ້ນຕ້ອງສາຍ. ຂຶ້ນ​ໃນ​ການ​ສ້າງ​ຕັ້ງ (ເຊັ່ນ​ດຽວ​ກັນ​ກັບ ​ບານ​ເຕະ gridiron )​. ຕໍາແຫນ່ງຂອງຜູ້ນໃນການສ້າງຕັ້ງໂດຍປົກກະຕິຈະກໍານົດວ່າຜູ້ນມີຫນ້າທີ່ປ້ອງກັນຫຼືການໂຈມຕີສ່ວນໃຫຍ່, ແລະວ່າພວກເຂົາມັກຈະຫຼິ້ນກາງຫຼືໄປທາງຫນຶ່ງຂອງສະຫນາມ.
thumb| ແຜນການເຕະບານ 4–4–2 ​|208x208px
ຊາວ​ເຜົ່າ​ຂະ​ແມ

**ເຜົ່າຂະເໝນ** (ພາສາຂະແມ: ជនជាតិខ្មែរ, UNGEGN : , ALA-LC: ) ເປັນ ຊົນເຜົ່າ Austroasiatic ມີຖິ່ນກຳເນີດຢູ່ໃນ ກຳປູເຈຍ . ເຂົາເຈົ້າກວມເອົາຫຼາຍກວ່າ 95% ຂອງປະຊາກອນກຳປູເຈຍ 17 ລ້ານຄົນ.  ພວກ​ເຂົາ​ເຈົ້າ​ເວົ້າ ​ພາ​ສາ​ຂະ​ແມ, ຊຶ່ງ​ເປັນ​ສ່ວນ​ຫນຶ່ງ​ຂອງ ​ຄອບ​ຄົວ​ພາ​ສາ Austroasiatic ຂະ​ຫນາດ​ໃຫຍ່​ຄຽງ​ຄູ່​ກັບ Mon ແລະ ​ຫວຽດ​ນາມ.

## ການແຜ່ກະຈາຍ 
thumb|267x267px|ແຜນທີ່ໂລກຂອງປະຊາກອນຂອງຊາວ Khmer Diaspora

## ເອກະສານອ້າງອີງ
ກອງກາງ

ໃນເຕະບານ, **ກອງກາງ** (ອັງກິດ: Midfielder; **MF**) ໃຊ້ເວ ລາຕໍາແຫນ່ງ outfield ຕົ້ນຕໍໃນກາງຂອງ pitch ໄດ້. ກອງກາງອາດຈະມີບົດບາດປ້ອງກັນສະເພາະ, ທໍາລາຍການໂຈມຕີ, ແລະໃນກໍລະນີນີ້ເອີ້ນວ່າກອງກາງຕົວຮັບ. ເນື່ອງຈາກກອງກາງຕົວກາງ ມັກຈະຂ້າມຂອບເຂດ, ມີຄວາມສາມາດເຄື່ອນທີ່ແລະຜ່ານ, ພວກມັນມັກຈະຖືກເອີ້ນວ່າກອງກາງແນວລຶກ, ຕົວສ້າງສັນເຄື່ອງເກມ (Playmaker), ກອງກາງ box-to-box, ຫຼືກອງກາງຕົວຄຸມເກມ. ນອກນັ້ນຍັງມີກອງກາງຕົວບຸກທີ່ມີການມອບຫມາຍປ້ອງກັນທີ່ຈໍາກັດ.
[thumb|240x240px|[ຊາວີ (ນັກເຕະບານ, ເກີດປີ 1980)|ຊາວີ, ຫນຶ່ງໃນນັກກິລາບານເຕະທີ່ດີທີ່ສຸດໃນໂລກ, ຫຼິ້ນເປັນ ກອງກາງກາງ]]

## ຕໍາແໜ່ງກອງກາງ 
* ກອງກາງຕົວກາງ (CM)
* ກອງກາງຕົວບຸກ (AM)
* ກອງກາງຕົວຮັບ (DM)
* ປີກ (ຊ້າຍ: LM, ຂວາ: RM)

## ເອກະສານອ້າງອີງ
ທິກິ-ທາກາ

[right|thumb| ນັກເຕະຂອງສະເປນສະເຫຼີມສະຫຼອງໄຊຊະນະ ຢູໂຣ 2012 ຂອງເຂົາເຈົ້າ. [ສະໂມສອນບານເຕະ ບາເຊໂລນ່າ|ບາເຊໂລນາ ແລະ ສະເປນ ຄອບຄອງໂລກບານເຕະໃນຊ່ວງດຽວກັນ (2008-2012). ]]
**ທິກິ-ທາກາ** (Tiki-taka) ແມ່ນ​ຮູບ​ແບບ​ການ​ຫຼິ້ນ​ໃນ ​ກິ​ລາ​ບານ​ເຕະ ​ສະ​ແດງ​ໃຫ້​ເຫັນ​ໂດຍ ​ການ​ຜ່ານ​ສັ້ນ ​ແລະ​ການ​ເຄື່ອນ​ໄຫວ​, ການ​ເຮັດ​ວຽກ​ບານ​ໂດຍ​ຜ່ານ ​ຊ່ອງ​ທາງ ​ຕ່າງໆ​, ແລະ​ການ​ຮັກ​ສາ ​ການ​ຄອບ​ຄອງ​. ຮູບແບບດັ່ງກ່າວແມ່ນກ່ຽວຂ້ອງກັບ ທີມຊາດສະເປນ ຕັ້ງແຕ່ປີ 2006 ໂດຍຜູ້ຈັດການ Luis Aragonés ແລະ Vicente del Bosque . ວິທີການ ທິກິ-ທາກາ ໃນທີ່ສຸດກໍ່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບໂດຍສະໂມສອນ La Liga ສະໂມສອນບານເຕະ ບາເຊໂລນ່າ ຈາກ 2009, ໂດຍສະເພາະໃນຍຸກຂອງຜູ້ຈັດການ Pep Guardiola ; ແນວໃດກໍ່ຕາມ, ກວາດິໂອລາ ຫ່າງໄກຕົນເອງ ແລະ ສະໂມສອນອອກຈາກແບບ: "ຂ້ອຍກຽດຊັງທຸກສິ່ງທີ່ຜ່ານໄປເພື່ອປະໂຫຍດຂອງມັນ", ໂດຍກ່າວວ່າ, "ບາຊາບໍ່ໄດ້ເຮັດ tiki-taka!", ເພີ່ມ, "ເຈົ້າຕ້ອງຜ່ານບານດ້ວຍ ​ເຈດ​ຕະນາ​ທີ່​ຈະ​ແຈ້ງ, ​ເພື່ອ​ແນ​ໃສ່​ເຮັດ​ໃຫ້​ມັນ​ເປັນ​ເປົ້າ​ໝາຍ​ຂອງ​ຝ່າຍ​ຄ້ານ.” ການພັດທະນາແລະອິດທິພົນຂອງມັນກັບຄືນສູ່ການຄອບຄອງຂອງ Johan Cruyff ເປັນຜູ້ຈັດການໃນຕົ້ນຊຸມປີ 1990 ຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ. ເປົ້າຫມາຍທໍາອິດທີ່ໃຊ້ລະບົບນີ້ແມ່ນຖືວ່າເປັນເປົ້າຫມາຍ ຂອງ Sergio Ramos ໃນການແຂ່ງຂັນເຕະບານ UEFA Euro 2008, ຫຼິ້ນຢູ່ໃນ Aarhus (ເດນມາກ) ໃນເດືອນຕຸລາ 13, 2007. ການ​ຫຼິ້ນ​ຄັ້ງ​ນີ້​ມີ​ຜູ້​ຫຼິ້ນ 9 ຄົນ​ເຮັດ​ໃຫ້ 28 ຜ່ານ​ໄປ​ດ້ວຍ 65 ຄັ້ງ​ໃນ​ເວລາ 75 ວິນາທີ. ສະເປນໄດ້ຊະນະການແຂ່ງຂັນ.

## ເອກະສານອ້າງອີງ
ປີໃໝ່ຫວຽດນາມ

**ປີໃໝ່ຫວຽດນາມ** (ພາສາຫວຽດ: Tết) ​ແມ່ນ​ງານ​ບຸນ​ສຳຄັນ​ທີ່​ສຸດ​ໃນ​ວັດທະນະທຳ​ຫວຽດນາມ. Tết ສະເຫຼີມສະຫຼອງການມາຮອດຂອງລະດູໃບໄມ້ປົ່ງຕາມປະຕິທິນຫວຽດນາມ ແລະປົກກະຕິແລ້ວມີວັນທີໃນເດືອນມັງກອນ ຫຼືເດືອນກຸມພາໃນປະຕິທິນ Gregorian.

ຊາວ​ຫວຽດ​ນາມ​ສະ​ເຫຼີມ​ສະ​ຫຼອງ  ທຸກໆປີ, ເຊິ່ງອີງໃສ່ ປະຕິທິນ lunisolar (ການຄິດໄລ່ທັງ ການເຄື່ອນໄຫວຂອງໂລກ ຮອບດວງອາທິດແລະ ດວງຈັນ ຮອບໂລກ). ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ເຕັ໋ດແມ່ນໄດ້ສະຫຼອງໃນມື້ດຽວກັນກັບ ປີໃໝ່ຈີນ (ຍັງເອີ້ນວ່າບຸນລະດູໃບໄມ້ປົ່ງ), ໂດຍເວລາຕ່າງກັນລະຫວ່າງຫວຽດນາມ ແລະຈີນ 1 ຊົ່ວໂມງ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ ເດືອນໃໝ່ ເກີດຂຶ້ນໃນມື້ຕ່າງໆ. ບໍ່​ຄ່ອຍ​ມີ​ວັນ​ບຸນ​ກຸດ​ຈີນ ​ແລະ ວັນ​ບຸນ​ກຸດ​ຈີນ​ປີ 1943, ​ໃນ​ປີ 1943, ວັນ​ບຸນ​ກຸດ​ຈີນ​ປີ 1943 ​ແມ່ນ​ວັນ​ບຸນ​ກຸດ​ຈີນ​ຂອງ​ຫວຽດນາມ. ມັນ​ດຳ​ເນີນ​ໄປ​ນັບ​ແຕ່​ມື້​ທຳ​ອິດ​ຂອງ​ເດືອນ​ທຳ​ອິດ​ຂອງ​ຈັນ​ທະ​ຄະ​ຕິ​ຫວຽດ​ນາມ (ໃນ​ທ້າຍ​ເດືອນ​ມັງ​ກອນ ຫຼື ຕົ້ນ​ເດືອນ​ກຸມ​ພາ) ຈົນ​ຮອດ​ວັນ​ທີ 3 ຢ່າງ​ໜ້ອຍ.
ໂຄປາອາເມຣິກາ

**ໂຄປາອາເມຣິກາ** (; ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກຈົນກ່ວາ 1975 ເປັນ **ການແຂ່ງຂັນບານເຕະອາເມລິກາໃຕ້** ), ມັກຈະເອີ້ນວ່າ **Copa America**, ເປັນການແຂ່ງຂັນ ບານເຕະ ສີ່ສິບປີຂອງຜູ້ຊາຍຊັ້ນນໍາທີ່ແຂ່ງຂັນລະຫວ່າງ ທີມຊາດ ຈາກ ອາເມລິກາໃຕ້. ມັນເປັນການແຂ່ງຂັນບານເຕະລະດັບທະວີບທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດ. ການແຂ່ງຂັນກໍານົດ ແຊ້ມ ຂອງອາເມລິກາໃຕ້. ນັບຕັ້ງແຕ່ຊຸມປີ 1990, ທີມງານຈາກ ອາເມລິກາເຫນືອ ແລະ ອາຊີ ໄດ້ຖືກເຊີນເຂົ້າຮ່ວມການແຂ່ງຂັນ.

## ເຈົ້າພາບ 
right|thumb| ແຜນທີ່ຂອງສະມາຊິກ CONMEBOL, ຕາມເວລາຂອງພວກເຂົາເປັນເຈົ້າພາບໃນປີ 2024
ແຂວງສະຕຶງເເຕຣງ

**ແຂວງສະຕຶງເເຕຣງ** ຫຼື **ຊຽງແຕງ** (ຂະແມ: ស្ទឹងត្រែង) ເປັນ ແຂວງ ໜຶ່ງຂອງ ກຳປູເຈຍ ທາງຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ. ມີຊາຍແດນຕິດຈອດກັບແຂວງ Ratanakiri ທິດຕາເວັນອອກ, Mondulkiri ແລະ ກະຕໍ້ ທິດໃຕ້ ແລະ ທິດຕາເວັນຕົກ ຕິດກັບ ແຂວງ ກອນຕູມ ແລະ Preah Vihear. ຊາຍແດນທາງເໜືອຂອງລາວແມ່ນຊາຍແດນສາກົນຂອງກຳປູເຈຍກັບ ລາວ. ແມ່ນໍ້າຂອງ ໄຫລຜ່ານແຂວງ. ແຂວງສ່ວນຫຼາຍແມ່ນປົກຄຸມດ້ວຍປ່າໄມ້, ແຕ່ການລັກລອບຕັດໄມ້ ແລະ ການຫາປາ ໄດ້ສ້າງຄວາມກົດດັນສູງຕໍ່ປ່າສະຫງວນ ແລະ ການປະມົງ.

## ເອກະສານອ້າງອີງ 
ໝວດ:ແຂວງ​ຂອງ​ກໍາ​ປູ​ເຈຍ​
ລັດຊານ

**ລັດຊານ** (ຊານ: မိူင်းတႆး, ; ພາສາມຽນມາ: ရှမ်းပြည်နယ်) ນ ​ລັດ ​ຂອງ ​ມຽນ​ມາ ​. ລັດ ຊານ ມີ​ຊາຍ​ແດນ​ຕິດ​ກັບ ​ຈີນ (ຢຸນ​ນານ​) ທິດ​ເຫນືອ​, ປະ​ເທດ​ລາວ (ແຂວງ ​ຫລວງ​ນໍ້າ​ທາ ​ແລະ ​ແຂວງ​ບໍ່​ແກ້ວ) ທິດ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ​, ແລະ ​ໄທ (ຊຽງ​ໄຮ ​, ຊຽງ​ໃຫມ່ ​ແລະ ​ແມ່​ຮ່ອງ​ສອນ) ທິດ​ໃຕ້​, ແລະ​ພາກ​ໃຕ້ 5 ພາກ​ການ​ບໍ​ລິ​ຫານ​ຂອງ​ພະ​ມ້າ​ທາງ​ທິດ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ​. ສ່ວນ​ໃຫຍ່​ທີ່​ສຸດ​ຂອງ 14 ພະ​ແນກ​ການ​ບໍ​ລິ​ຫານ​ໂດຍ​ເນື້ອ​ທີ່​ດິນ​, ລັດ ຊານ ກວມ​ເອົາ 155,800&nbsp;ກິ​ໂລ​ແມັດ 2, ເກືອບ​ໜຶ່ງ​ສ່ວນ​ສີ່​ຂອງ​ເນື້ອ​ທີ່​ທັງ​ໝົດ​ຂອງ​ມຽນ​ມາ. ລັດ​ໄດ້​ຮັບ​ຊື່​ຂອງ​ຕົນ​ຈາກ​ຊື່​ພະ​ມ້າ​ສໍາ​ລັບ​ປະ​ຊາ​ຊົນ​ໄຕ​: " ຊາວ ຊານ ​"​. ຊົນເຜົ່າໄຕ (ຊານ) ປະກອບເປັນສ່ວນໃຫຍ່ໃນບັນດາຊົນເຜົ່າທີ່ອາໃສຢູ່ໃນພື້ນທີ່. ຊານ​ແລນ​ເປັນ​ຊົນ​ນະ​ບົດ​ສ່ວນ​ໃຫຍ່, ມີ​ພຽງ​ແຕ່ 3 ຕົວ​ເມືອງ​ທີ່​ມີ​ຂະ​ຫນາດ​ທີ່​ສໍາ​ຄັນ​: Lashio​, Kengtung ​, ແລະ​ນະ​ຄອນ​ຫຼວງ​, Taunggyi ​.  ແຕງຈີ 150.7&nbsp;ກິ​ໂລ​ແມັດ​ທາງ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ​ສຽງ​ເໜືອ​ຂອງ​ນະ​ຄອນ​ຫຼວງ ​ເນ​ປີ​ໂຕ ​ຂອງ​ປະ​ເທດ.

## ອ້າງອີງ
ແຂວງເປຣັຍວິເຮຍ

**ແຂວງເປຣັຍວິເຮຍ** (ຂະແມ: ព្រះវិហារ, UNGEGN : *Preăh Vĭhar*, ALA-LC: *Braḥ Vihār*; ແສງ. 'ສັກສິດ') ເປັນແຂວງ (*khaet*) ຂອງກໍາປູເຈຍ. ທິດຕາເວັນຕົກມີຊາຍແດນຕິດກັບແຂວງອຸດອນມີໄຊ ແລະສຽມຣຽບ, ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບ ແຂວງកំពង់ធំ, ທິດໃຕ້ ແລະທິດຕາເວັນອອກຂອງແຂວງແຂວງສະຕຶງເເຕຣງ. ຊາຍແດນທາງທິດເໜືອຂອງຕົນເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຊາຍແດນສາກົນຂອງກຳປູເຈຍກັບໄທ ແລະລາວ. ນະຄອນຫຼວງຂອງມັນແມ່ນພຣະວິຫານ.

## ອ້າງອິງ 
ໝວດ:ແຂວງ​ຂອງ​ກໍາ​ປູ​ເຈຍ​
ແຂວງກອນຕູມ

**ກອນ​ຕູມ** (ພາສາຫວຽດ: Kon Tum) ​ແມ່ນ ​ແຂວງ ​ທີ່​ມີ​ພູ​ດອຍ​ທາງ​ເໜືອ​ສຸດ​ໃນ​ເຂດ ​ພູ​ສູງ​ພາກ​ກາງ, ພາກ​ກາງ ​ຂອງ ​ຫວຽດ​ນາມ. ມີ​ຊາຍ​ແດນ​ຕິດ​ກັບ ​ກວາງ​ນາມ ​ທາງ​ທິດ​ເໜືອ, Gia Lai ທິດ​ໃຕ້, ທິດ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ, ແຂວງ​ເຊ​ກອງ , ອັດ​ຕະ​ປື ​ຂອງ ​ລາວ ແລະ ແຂວງ​រតន​គិរី ຂອງ ​ກຳ​ປູ​ເຈຍ ​ທາງ​ທິດ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ.

## ອ້າງອີງ
ແຂວງກວາງນາມ

**ກວາງນາມ** (ພາສາຫວຽດ: Quảng Nam) ເປັນ ​ແຂວງ ​ແຄມ​ທະ​ເລ​ໃກ້​ກັບ​ພາກ​ເຫນືອ​ສຸດ​ຂອງ​ພາກ​ໃຕ້ ​ຊາຍ​ຝັ່ງ​ທະ​ເລ​ພາກ​ກາງ, ພາກ​ກາງ ​ຂອງ ​ຫວຽດ​ນາມ​. ມີ​ຊາຍ​ແດນ​ຕິດ ເຫວ ທິດ​ເໜືອ, ຕາ​ເວັນ ​ອອກ​ສ່ຽງ​ເໜືອ, ທິດ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ສຽງ​ໃຕ້, ແຂວງ​ກວາງ​ງາຍ ທິດ ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ​ສ່ຽງ​ໃຕ້, ທິດ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ຂອງ ​ແຂວງ ເຊ​ກອງ ແລະ ທະ​ເລ​ຕາ​ເວັນ ​ອອກ.

ກວ໋າງນາມ ​ໄດ້​ຮັບ​ຮູ້​ວ່າ​ແມ່ນ​ສະຖານ​ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ຢູ່​ເຂດ​ວັດທະນະທຳ ​ຮ່ວາງ​ອານ, ພ້ອມ​ກັບ​ສູນ​ສົ່ງ​ອອກ ​ແລະ ຜະລິດ​ຢູ່​ພາກ​ກາງ​ຫວຽດນາມ.

## ອ້າງອິງ
ແຂວງຮ່າ​ຕິ້ງ

**ຮ່າ​ຕິ້ງ** ​ແມ່ນ ​ແຂວງ ​ແຄມ​ທະ​ເລ​ທາງ​ພາກ​ເໜືອ​ຂອງ​ເຂດ ​ທະ​ເລ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ພາກ​ກາງ, ພາກ​ກາງ ​ຂອງ ​ຫວຽດ​ນາມ. ມີ​ຊາຍ​ແດນ​ຕິດ​ກັບ ​ແຂວງ ງາ​ອານ ທິດ​ເໜືອ, ກວາງ​ບິ່ງ ທິດ​ໃຕ້, ແຂວງ​ບໍ​ລິ​ຄຳ​ໄຊ ແລະ ຄຳ​ມ່ວນ ​ຂອງ ​ລາວ ທິດ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ ແລະ ທະ​ເລ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ (ອ່າວ​ຕົ່ງ​ກີ) ທິດ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ.

## ເອກະສານອ້າງອີງ
ແຂວງແທງຮວາ

**ແຂວງແທງຮວາ** ແມ່ນ ​ແຂວງ ​ແຄມ​ທະ​ເລ​ທາງ​ທິດ​ເໜືອ​ສຸດ​ຂອງ​ເຂດ ​ທະ​ເລ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ພາກ​ກາງ ​ພາກ​ກາງ ​ຂອງ ​ຫວຽດ​ນາມ. ມີ​ຊາຍ​ແດນ​ຕິດ​ກັບ ​ແຂວງ ເຊີນ​ລາ, ຮ່​ວາ​ບິ່ງ, ແລະ ນິງບິ່ງ, ທາງ​ທິດ​ເໜືອ, ແຂວງ ​ຫົວ​ພັນ ​ທາງ​ທິດ​ໃຕ້, ແຂວງ ​ຫົວ​ພັນ ​ຂອງ ​ລາວ ມີ​ເສັ້ນ​ຊາຍ​ແດນ​ຍາວ​ກວ່າ  ຍາວ, ແລະ ທະເລຈີນໃຕ້ (ອ່າວໂຕນກິນ) ໄປທາງທິດຕາເວັນອອກ.

## ອ້າງອີງ
ແຂວງເລີມດິ້ງ

**ລາ​ມດິ່ງ** ​ແມ່ນ​ແຂວງ​ພູດ​ອຍ​ທາງ​ພາກ​ໃຕ້​ຂອງ​ເຂດເນີນສູງກາງ​ຂອງ​ປະເທດຫວຽດນາມ.

## ອ້າງອີງ
ແຂວງດ້ຽນບຽນ

**ແຂວງ ດ້ຽນບຽນ** (ພາສາຫວຽດ: Điện Biên) ​ແມ່ນ ​ແຂວງ ​ໜຶ່ງ​ຢູ່​ພາກ ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ສຽງ​ເໜືອ ​ຂອງ ​ຫວຽດນາມ. ມີ​ຊາຍ​ແດນ​ຕິດ​ກັບ ​ແຂວງ​ລາຍ​ຈ່າ ທິດຕາ​ເວັນ​ອອກ​ສ່ຽງ​ເໜືອ, ທິດຕາ​ເວັນ​ອອກ​ສຽງ​ໃຕ້ ​ຂອງ​ເມືອງ​ປູ​ເຍີ​ງ , ແຂວງ​ຢຸນນານ ​ຂອງ​ຈີນ, ທິດຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ສຽງ​ເໜືອ​ຂອງ ​ແຂວງ​ຜົ້ງ​ສາລີ ​ຂອງ​ລາວ. ແຂວງກວມເອົາເນື້ອທີ່ປະມານ     ແລະມາຮອດປີ 2022 ມັນມີປະຊາກອນ 635,920 ຄົນ.

## ອ້າງອີງ
ແຂວງບິ່ງທ້ວນ

**ບິ່ງທ້ວນ** ​ແມ່ນ ​ແຂວງ ​ແຄມ​ທະ​ເລ​ທາງ​ພາກ​ໃຕ້​ສຸດ​ຂອງ​ເຂດ ​ທະ​ເລ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ​ພາກ​ໃຕ້, ພາກ​ກາງ ​ຂອງ ​ຫວຽດ​ນາມ. ມີ​ຊາຍ​ແດນ​ໄປ​ທາງ​ທິດ​ເໜືອ ​ຂອງ​ແຂວງ ເລີມດິ້ງ, ທິດຕາ​ເວັນ​ອອກ​ສ່ຽງ​ເໜືອ​ຂອງ ຈັງຫວັດນິງທ້ວນ, ທິດຕາ​ເວັນ​ຕົກ Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu ທິດຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ສຽງ​ໃຕ້ ແລະ ທະ​ເລ​ຕາ​ເວັນ ​ອອກ.

ບາງ​ເທື່ອ​ແຂວງ ບິ່ງ​ທ້ວນ ກໍ​ຖືກ​ເຫັນ​ວ່າ​ເປັນ​ພາກ​ສ່ວນ​ຂອງ​ພາກ ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ​ສ່ຽງ​ໃຕ້, ພາກ​ໃຕ້. ແຂວງແມ່ນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກສໍາລັບທິວທັດແລະຫາດຊາຍ. ຍັງມີຈໍານວນສະຖານທີ່ທີ່ມີຄວາມສໍາຄັນທາງໂບຮານຄະດີ.

## ອ້າງອີງ
ດ່າລາດ

**ດ່າລາດ** (ຫວຽດນາມ: Đà Lạt), ແມ່ນ​ນະ​ຄອນ​ຫຼວງ​ຂອງ​ແຂວງ ເລີມດິ້ງ ແລະ​ເປັນ​​ເມືອງ​ທີ່​ໃຫຍ່​ທີ່​ສຸດ​ຂອງ​ເຂດເນີນສູງກາງຂອງປະເທດຫວຽດນາມ​. ເມືອງຕັ້ງຢູ່  ເຫນືອລະດັບນ້ໍາທະເລຢູ່ໃນ ພູພຽງ Langbian . ດ່າ​ລາດ ແມ່ນ​ໜຶ່ງ​ໃນ​ບັນ​ດາ​ສະ​ຖານ​ທີ່​ທ່ອງ​ທ່ຽວ​ທີ່​ນິ​ຍົມ​ທີ່​ສຸດ​ຂອງ​ຫວຽດ​ນາມ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ບັນດາ​ເມືອງ​ຂອງ​ຫວຽດນາມ
ແຂວງ​ແຄ໋ງຮ່ວາ

**ແຂວງ​ແຄ໋ງຮ່ວາ** (ພາສາຫວຽດ: Khánh Hòa) ແມ່ນ ​ແຂວງ ​ແຄມ​ທະ​ເລ​ທາງ​ພາກ​ໃຕ້​ຂອງ​ເຂດ ​ທະ​ເລ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ​ພາກ​ໃຕ້, ພາກ​ກາງ ​ຂອງ ​ຫວຽດ​ນາມ. ມີ​ຊາຍ​ແດນ​ຕິດ​ກັບ ​ພູ​ອຽນ ​ທາງ​ທິດ​ເໜືອ, ນິງ​ທ້ວນ ​ທາງ​ທິດ​ໃຕ້, ທິດ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ ​ດັກ​ລັກ, ທິດ ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ສຽງ​ໃຕ້, ທິດ ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ​ທະ​ເລ ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ.

## ເອກະສານອ້າງອີງ
ປະວໍລະນາ

right|thumb| ຜູ້ນັບຖືສາສະໜາພຸດ ພາກັນປ່ອຍໂຄມໄຟໃນລະຫວ່າງວັນປະວໍລະນາ ປູນິມາ ໃນບັງກລາແດັສ
**ປະວໍລະນາ**  ກໍຄືວັນອອກພັນສາ ເປັນ ວັນສັກສິດ ຂອງພຸດທະສາສະນິກະຊົນທີ່ຈັດຂຶ້ນໃນວັນພະຈັນເຕັມເດືອນ ຕາມ ເດືອນຈັນທະຄະຕິ . ວັນນີ້ມັກຈະເກີດຂຶ້ນໃນວັນເພັງ 15 ຄໍ່າ ເດືອນ 11. ມັນຫມາຍເຖິງການສິ້ນສຸດການຈຳພັນຂອງພຣະພິຂຸສາມເດືອນຕາມຈັນທະຄະຕິຂອງພັນສາ, ບາງຄັ້ງເອີ້ນວ່າ "ເຂົ້າພັນສາ". ວັນ​ດັ່ງກ່າວ​ຖືກສະເຫລີມສະຫລອງ​​ໃນ​ບາງ​ປະ​ເທດໃນອາຊີ​ທີ່​ຖື​ສາສະໜາ​ພຸດ​ແບບເຖຣະວາດ Theravada . ໃນວັນນີ້, ພຣະສົງແຕ່ລະອົງ ( ພາສາປາລີ : *bhikkhu* ) ຈະຕ້ອງມາຢູ່ຕໍ່ຫນ້າຊຸມຊົນຂອງພຣະສົງ ( Sangha ) ແລະຊົດໃຊ້ສໍາລັບການກະທໍາຜິດທີ່ເພີ່ນອາດຈະໄດ້ເຮັດໃນຊ່ວງພັນສາ.
6 ແຂວງພາກໃຕ້ຫວຽດນາມ

[right|thumb|350x350px| ພາກ​ໃຕ້​ຂອງ​ຫວຽດ​ນາມ ​ໃນ​ສະ [ຣາຊະວົງຫວຽນ|​ໄຫມ​ລາ​ຊະ​ວົງ Nguyễn ກ່ອນ​ປີ 1841​. Cần Vột ( Kampot ), Vũng Thơm ( Kampong Saom ) ແລະ Sva Rieng (ຮູບສາມຫລ່ຽມທີ່ຍື່ນອອກມາໃນວຽດນາມເອີ້ນວ່າ "ປາກນົກກະທາ ") ຕໍ່ມາຈະຖືກຍຶດໂດຍຝຣັ່ງອານານິຄົມ ກໍາປູເຈຍ . ກາວເມີ = ກໍາປູເຈຍ . Biển Đông = vi: *ທະເລຕາເວັນອອກ* . ນ້ຳວັງ = ພະນົມເປັນ . ເກາະ​ກ໋ອງ ​ຖືກ ​ສະຫຍາມ​ຍຶດ​ເອົາ​ໄປ​ຈົນ​ຮອດ​ກຳ​ປູ​ເຈຍ​ຂອງ​ຝຣັ່ງ.]]
**ຫົກແຂວງພາກໃຕ້ຂອງຫວຽດນາມ** (*ຫວຽດນາມ:* **Nam Kỳ Lục tỉnh**, 南圻六省 ຫຼືພຽງແຕ່) ແມ່ນຊື່ທາງປະຫວັດສາດຂອງພາກພື້ນ ພາກໃຕ້ຂອງຫວຽດນາມ, ເຊິ່ງເອີ້ນໃນພາສາຝຣັ່ງວ່າ **Basse-Cochinchine**. ເຂດ​ດັ່ງກ່າວ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ກຳນົດ​ທາງ​ດ້ານ​ການ​ເມືອງ ​ແລະ ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ສ້າງ​ຕັ້ງ​ຂຶ້ນ​ພາຍຫຼັງ​ລາ ຊະວົງ​ຫງວຽນ ​ຂຶ້ນ​ຮັບ​ຕຳ​ແໜ່​ງ, ​ແຕ່​ປີ 1832, ​ເມື່ອ​ເຈົ້າ​ຈັກກະພັດ Minh Mạng ​ແນະນຳ​ການ​ປະຕິ​ຮູບ​ດ້ານ​ບໍລິຫານ, ຮອດ​ປີ 1867, ​ໄດ້​ກ້າວ​ເຂົ້າ​ສູ່​ໄລຍະ​ເວລາ 8 ປີ​ຂອງ​ຂະ​ບວນການ​ຝະລັ່ງ ​ເພື່ອ​ຍຶດຄອງ 6 ​ແຂວງ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ພາກພື້ນຂອງຫວຽດນາມ
ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນໂມຊຳບິກ

**ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນໂມຊຳບິກ** (ປອກຕຸຍການ: *República Popular de Moçambique*) ເປັນ ລັດສັງຄົມນິຍົມ ທີ່ມີຢູ່ໃນ ປະເທດໂມຊຳບິກ ປະຈຸບັນແຕ່ປີ 1975 ຫາ 1990. ມັນໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນເວລາທີ່ປະເທດໄດ້ຮັບເອກະລາດຈາກປອກຕຸຍການໃນເດືອນມິຖຸນາ 1975 ແລະ ແນວໂຮມປົດປ່ອຍ Mozambican ("FRELIMO") ໄດ້ສ້າງຕັ້ງລັດສັງຄົມນິຍົມພັກດຽວນໍາພາໂດຍ Samora Machel . ລັດ​ໄດ້​ມີ​ຄວາມ​ສຳພັນ​ທາງ​ດ້ານ​ການ​ເມືອງ​ແລະ​ການ​ທະຫານ​ຢ່າງ​ໃກ້ຊິດ​ກັບ ​ສະຫະພາບ​ໂຊ​ວຽດ, ​ເຊິ່ງ​ເປັນ​ໜຶ່ງ​ໃນ​ບັນດາ​ປະ​ເທດ​ທຳ​ອິດ​ທີ່​ໃຫ້ການ​ຮັບ​ຮູ້​ທາງ​ການ​ທູດ ​ແລະ ການ​ສະໜັບສະໜູນ​ດ້ານ​ການ​ເງິນ​ໃຫ້​ແກ່​ລັດຖະບານ FRELIMO ທີ່​ຫຼົບໜີ​ໄປ. ​ໃນ​ໄລຍະ​ປະຫວັດສາດ, ສາທາລະນະ​ລັດ​ປະຊາຊົນ​ໂມ​ຊຳ​ບິກ​ຍັງ​ເພິ່ງ​ພາ​ອາ​ໄສ​ການ​ຊ່ວຍ​ເຫຼືອ​ຂອງ​ສະຫະພາບ​ໂຊ​ວຽດ​ຢ່າງ​ໜັກໜ່ວງ, ທັງ​ໃນ​ດ້ານ​ການ​ເງິນ​ເຊັ່ນ​ດຽວ​ກັບ​ຄວາມ​ໝັ້ນຄົງ​ດ້ານ​ສະບຽງ​ອາຫານ, ນ້ຳມັນ​ເຊື້ອ​ໄຟ, ​ແລະ​ສິ່ງ​ຈຳ​ເປັນ​ທາງ​ເສດຖະກິດ​ອື່ນໆ.

## ອ້າງອີງ
ເຫວ

**ເຫວ** (ຫວຽດນາມ: Huế) ໃນເມື່ອກ່ອນ **ແຂວງ​ເທື່ອທຽນ​ເຫ້ວ** (ຫວຽດນາມ: Tỉnh Thừa Thiên Huế) ​ແມ່ນ ເມືອງ ​ແຄມ​ທະ​ເລ​ທາງ​ພາກ​ໃຕ້​ສຸດ​ຂອງ​ເຂດ ຝັ່ງ​ທະ​ເລ​ພາກ​ກາງ​ເຫນືອ​, ພາກ​ກາງ ​ຂອງ ​ຫວຽດ​ນາມ, ປະ​ມານ​ຢູ່​ພາກ​ກາງ​ຂອງ​ປະ​ເທດ. ມີ​ຊາຍ​ແດນ​ຕິດ​ກັບ ​ແຂວງ ກວາງ​ຈີ້ ທິດ​ເໜືອ, ກວາງ​ນາມ ແລະ ດ່າ​ນັງ ທິດ​ໃຕ້, ແຂວງ​ສາລະ​ວັນ ທິດ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກ​ຂອງ ​ລາວ ແລະ ທິດ ທະເລຈີນໃຕ້ ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ. ຍ້ອນວ່າໄດ້ກາຍເປັນໜຶ່ງໃນຫົກເຂດເທດສະບານທີ່ຄວບຄຸມໂດຍກົງຂອງປະເທດນັບແຕ່ທີ1 ມັງກອນປີ2025, ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຕົວເມືອງຕົກຢູ່ພາຍໃຕ້ການບໍລິຫານຂອງລັດຖະບານກາງ

## ອ້າງອິງ
ລັດທິບໍ່ເຊື່ອຖື

**ລັດທິບໍ່ເຊື່ອຖື** ແມ່ນການລວມເອົາ atheism ແຂງ ຫຼື non-theism ເຂົ້າໄປໃນ ລະບອບການເມືອງ. ມັນ​ໄດ້​ຖືກ​ພິ​ຈາ​ລະ​ນາ​ກົງ​ກັນ​ຂ້າມ​ຂອງ ເທວາທິປະໄຕ ແລະ​ຍັງ​ອາດ​ຈະ​ຫມາຍ​ເຖິງ​ຄວາມ​ພະ​ຍາ​ຍາມ ​ທາງ​ໂລກ ​ຂະ​ຫນາດ​ໃຫຍ່​ໂດຍ​ລັດ​ຖະ​ບານ​. ໃນບາງຂອບເຂດ, ມັນເປັນ ສາສະຫນາ - ຄວາມສໍາພັນ ຂອງລັດ ທີ່ມັກຈະເຊື່ອມໂຍງກັບ ideologically ກັບການບໍ່ມີສາສະໜາ ແລະການສົ່ງເສີມການການບໍ່ມີສາສະໜາ ຫຼື atheism.  ລັດທິ atheism ອາດຈະຫມາຍເຖິງການສົ່ງເສີມລັດທິ ຕ້ານການ clericalism, ເຊິ່ງຕໍ່ຕ້ານອໍານາດຂອງສະຖາບັນສາດສະຫນາແລະອິດທິພົນໃນທຸກດ້ານຂອງຊີວິດສາທາລະນະແລະທາງດ້ານການເມືອງ, ລວມທັງການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງສາດສະຫນາໃນຊີວິດປະຈໍາວັນຂອງພົນລະເມືອງ. ໃນບາງກໍລະນີ, ສັນຍາລັກທາງສາສະ ໜາ ແລະການປະຕິບັດສາທາລະນະທີ່ເຄີຍຖືໂດຍສາສະ ໜາ ໄດ້ຖືກປ່ຽນແທນດ້ວຍສະບັບທີ່ມີລັກສະນະທາງໂລກ. ລັດທິ atheism ໃນກໍລະນີເຫຼົ່ານີ້ຖືກພິຈາລະນາວ່າບໍ່ມີຄວາມເປັນກາງທາງດ້ານການເມືອງຕໍ່ສາສະຫນາ, ແລະດັ່ງນັ້ນມັນມັກຈະຖືກພິຈາລະນາບໍ່ແມ່ນ ທາງໂລກ.
UNICEF

**UNICEF**, ເດີມແມ່ນ **ກອງທຶນສຸກເສີນເດັກນ້ອຍສາກົນຂອງສະຫະປະຊາຊາດ**, ຢ່າງເປັນທາງການແມ່ນ **ກອງທຶນເດັກນ້ອຍຂອງສະຫະປະຊາຊາດ** ຕັ້ງແຕ່ປີ 1953, ແມ່ນອົງການຂອງອົງການ ສະຫະປະຊາຊາດ. ຮັບຜິດຊອບໃນການສະຫນອງ ການຊ່ວຍເຫຼືອ ດ້ານມະນຸດສະທໍາ ແລະການພັດທະນາໃຫ້ແກ່ ເດັກນ້ອຍ ໃນທົ່ວໂລກ. ອົງການ​ດັ່ງກ່າວ​ແມ່ນ​ໜຶ່ງ​ໃນ​ບັນດາ​ອົງການ​ສະຫວັດດີ​ການ​ສັງຄົມ​ທີ່​ເປັນ​ທີ່​ຮູ້​ຈັກ​ກັນ​ຢ່າງ​ກວ້າງຂວາງ​ທີ່​ສຸດ​ໃນ​ທົ່ວ​ໂລກ, ປະຕິບັດ​ງານ​ຢູ່ 192 ປະ​ເທດ ​ແລະ ​ເຂດ​ແຄວ້ນ. ກິດຈະກໍາຂອງອົງການ UNICEF ລວມມີການໃຫ້ວັກຊີນປ້ອງກັນພະຍາດ, ຄຸ້ມຄອງ ການປິ່ນປົວ ເດັກ ແລະແມ່ທີ່ຕິດເຊື້ອ ເອສໄອວີ, ເສີມສ້າງ ໂພຊະນາການຂອງເດັກ ແລະແມ່, ປັບປຸງ ສຸຂາພິບານ, ສົ່ງເສີມການສຶກສາ, ໃຫ້ ການບັນເທົາທຸກສຸກເສີນ ເພື່ອຮັບມືກັບໄພພິບັດ.

## ເອກະສານອ້າງອີງ