open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ອຸຍກູຣ

ອຸຍກູຣ( Burmese: ဟွီဂါ )ແມ່ນຊົນເຜົ່າກຸ່ມນ້ອຍຂອງຕູກີ ທີ່ຕັ້ງຖິ່ນຖານທີ່ພາກຕາເວັນອອກແລະພາກກາງຂອງອາຊີ  ໃນປະຈຸບັນນີ້ຄົນອຸຍກູຣສ່ວນໃຫ່ຍມີຖິ່ນຖານທີ່ເຂດປົກຄອງຕົນເອງຊິນຈຽງຂອງ ສປ ຈີນເຊິ່ງເປັນໜຶ່ງໃນ 56 ຊົນເຜົ່າກຸ່ມນ້ອຍຂອງຈີນ.

## Gallery

File:Barbier in Kaxgar.jpg|Uyghur Barber in Kashgar.
File:Uigurs-Turpan.jpg|Two Uyghurs living in the far west of China. Turpan.
File:Khotan-mercado-chico-d01.jpg|Young boy in Khotan.
File:Khotan-fabrica-seda-d02.jpg|Uyghur woman at a silk factory, Khotan.
File:Khotan-mercado-chicos-d01.jpg|Young boys at the market.
File:Uyghur-elders-sunday-market-Kashgar.jpg|Uyghur elders at Sunday market, Kashgar.
File:Uyghur-redhead.jpg|Uyghur girl.
File:Uyghur-hunter-Kashgar.jpg|An Uyghur hunter, Kashgar.
File:Khotan-mercado-d41.jpg|Tool sharpeners at the market, Khotan.
File:Uyghur girl in Turpan, Xinjiang, China - 20050712.jpg|A young Uyghur girl in Turpan, Xinjiang.
File:Uyghur camel drivers in Xinjiang.jpg|Uyghur camel drivers in Xinjiang.
File:Uyghur man in Kashgar.jpg|Uyghur man in Kashgar.
File:Khotan-mercado-d39.jpg|Sunday market in Hotan.
File:Uyghur-man-at-Kashgar-Sunday-Market.jpg|Uyghur man in traditional costume at Kashgar Sunday Market.
File:Uyghur-Dopa-Maker.jpg|Dopa Maker, traditional Uyghur hats, Kashgar.
ແຄວ້ນວາລັງ

**ແຄວ້ນວາລັງ** () ມີຊື່ທາງການແມ່ນພາສາວາລັງ ແມ່ນ *ໂກມູນີຕາດ ບາເລນຊີອານາ (Comunitat Valenciana) * ເຊິ່ງໃນພາສາແອສະປາໂຍນເອິ້ນວ່າ *ໂກມູນີດັດ ບາເລນຊີອານາ (Comunidad Valenciana) * ແມ່ນແຄວ້ນປົກຄອງຕົນເອງທີ່ຕັ້ງຢູ່ທາງຕອນກາງ-ຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງປະເທດແອສະປາຍ ປະກອບດ້ວຍ 3 ແຂວງ ລຽນຈາກທິດໃຕ້ໄປທາງທິດເໜືອ ແມ່ນ ແຂວງອາລີກັນເຕ ແຂວງວາລັງ ແລະແຂວງກັດສະເຕຢອນ.

ແຄວ້ນວາລັງມີຊາຍຝັ່ງຕິດກັບທະເລເມດີແຕກລາເນຍາວ 518 ກິໂລແມັດ ມີເນື້ອທີ່ໃນປົກຄອງ 23,255 ຕາລາງກິໂລແມັດ ແລະມີປະຊາກອນປະມານ 4.8 ລ້ານຄົນ (ຄ.ສ. 2005) ຕາມກົດໝາຍປົກຄອງຕົນເອງຂອງແຄວ້ນ. ວາລັງໄດ້ຮັບການຈັດໃຫ້ເປັນສັນຊາດ (nationalité) ມີພາສາທາງການ 2 ພາສາ ແມ່ນພາສາກາສະຕີຍແລະພາສາວາລັງ (ຊື່ເອິ້ນຂອງພາສາກາຕາລັງໃນແຄວ້ນນີ້) ສ່ວນເມືອງຫຼັກຂອງແຄວ້ນແມ່ນ ເມືອງວາລັງ.

## ອ້າງອີງ 
ວາລັງ
ໝວດ:ລັດແລະດິນແດນທີ່ກໍ່ຕັ້ງໃນປີ ຄ.ສ. 1977
ໝວດ:ແຄວ້ນວາລັງ
ຂຸມດຳ

**ຂຸມດຳ** (ອັງກິດ: black hole) ໝາຍເຖິງວັດຖຸເທຫະວັດຖຸໃນເອກະພົບທີ່ມີຄວາມດຶງດູດສູງຫລາຍບໍ່ມີສິ່ງໃດອອກຈາກບໍລິເວນນີ້ໄດ້ແມ້ແຕ່ແສງນອກຈາກຂຸມດຳດ້ວຍກັນເອງ  ເຮົາຈຶ່ງແນມບໍ່ເຫັນໃຈກາງຂອງຂຸມດຳ
ປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດ ນ້ຳແອດ-ພູເລີຍ

ປ່າສະຫງວນນ້ຳແອດ-ພູເລີຍ ໄດ້ຖືກກຳນົດຂື້ນຢ່າງເປັນທາງການໃນປີ 1993 ໂດຍມີເນື້ອທີ່ທັງໝົດ 4200 ຕາລາງກິໂລແມັດ ເຊິ່ງກວມເອົາ 9 ເມືອງໃນ 3 ແຂວງພາກເໜືອຄື: ເມືອງແອດ, ເມືອງຊຳເໜືອ, ເມືອງຫົວເມືອງ, ເມືອງຮ້ຽມ ແລະ ເມືອງ ຊ່ອນ ໃນແຂວງຫົວພັນ, ເມືອງວຽງຄຳ, ເມືອງໂພນໄຊ, ແລະ ເມືອງໂພນທອງ ໃນແຂວງ ຫຼວງພະບາງ, ເມືອງ ພູກູດ ໃນແຂວງ ຊຽງຂວາງ. ປະກອບດ້ວຍບ້ານທີ່ຢູ່ຕິດຈອດ ແລະ ຢູ່ໃນ ຈຳນວນ 129 ບ້ານ, ມີປະຊາກອນອາໄສຢູ່ຫຼາຍກວ່າ 54.315 ຄົນ ທີ່ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງດ້ານຮີດຄອງປະເພນີ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຊົນເຜົ່າກຶມມຸ, ມົ້ງ, ອິວມຽນ, ແລະ ລາວລຸ່ມ. ປ່າສະຫງວນແຫ່ງນີ້ມີລະດັບຄວາມສູງຈາກໜ້ານ້ຳທະເລແຕ່ 400- 2257 ແມັດ, ມີຈຸດສູງສຸດຄືພູເລີຍ.

## ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ 
namet.org
ເມືອງຊຳເໜືອ

ເມືອງຊຳເໜືອເປັນເມືອງໃຈກາງຂອງແຂວງຫົວພັນເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ຫວ່າງພູ, ມີແມ່ນໍ້າຊໍາໄຫຼຜ່ານຕົວເມືອງ.

ໝວດ:ປະເທດລາວ
ພີເຕີ ຮາດມັນ ເບີເນັດ

**ພີເຕີ ຮາດມັນ ເບີເນັດ** (, 15 ພະຈິກ 1807 – 17 ພຶດສະພາ 1895) ເປັນນັກການເມືອງໃນປະເທດສະຫະລັດອາເມລິກາ ແລະເປັນຜູ້ວ່າລາຊະການຜູ້ທຳອິດຂອງລັດກາລີຟອກນີ ເປັນຜູ້ວ່າຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 20 ທັນວາ 1849 ຫາ 9 ມັງກອນ 1851 ພີເຕີ ເປັນຜູ້ວ່າລັດກາລີຟອກນີຜູ້ທຳອິດທີ່ລາອອກຈາກຕຳແໜ່ງ.
ໝວດ:ຜູ້ວ່າລາຊະການຂອງລັດກາລີຟອກນີ
ວິທະຍາໄລ ຂອງຕາເວັນອອກ ປະເທດອັງກິດ

**ວິທະຍາໄລ ຂອງຕາເວັນອອກ ປະເທດອັງກິດ** (, )

## ສິດເກົ່າແລະອາຈານ

File:Dinner for His Majesty King Tupou VI of the Kingdom of Tonga and Her Majesty Queen Nanasipau’u 04.jpg|King Tupou VI
File:Mathias Cormann APEC 2018.jpg|Mathias Cormann
File:Enright Anne koeln literaturhaus 181108.jpg|Anne Enright
File:Dr.Sarah Gilbert.jpg|Dame Sarah Gilbert
File:Prof Michael Houghton.jpg|Sir Michael Houghton
MKr377543 Kazuo Ishiguro (A Pale View of Hills, Cannes 2025).jpg|Sir Kazuo Ishiguro
File:Ianmcewanauthor.jpg|Ian McEwan
Image:Paul Nurse 2007.jpg|Sir Paul Nurse

ໝວດ:ສະຖາບັນອຸດົມສຶກສາໃນສະຫະລາຊະອານາຈັກ
ມະສຶໂອະ ບະໂຊ

thumb|right
**ມະສຶໂອະ ບະໂຊ** (1644 - 1694) ພາສາຍີ່ປຸ່ນ ນັກກະວີ.

ໝວດ:ນັກກະວີ
ເມືອງແບງ

**ເມືອງແບງ**ເປັນເມືອງໃນ ແຂວງອຸດົມໄຊຫ່າງຈາກເທດສະບານແຂວງປະມານ58ກິໂລແມັດ ມີປະຊາກອນທັງຫມົດປະມານ40.000ຄົນ( 2019) ເມືອງແບງມີ57ບ້ານປະກອບດ້ວຍ
#ເຜົ່າລາວເທິງ
#ລາວລຸ່ມ
#ລາວສູງ
**ຊາຍແດ່ນ**
*ທິດເຫນືອຕິດກັບເມືອງໄຊ
*ທິດໃຕ້ຕິດກັບເມືອງຮຸນ
*ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບເມືອງງາ
*ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບເມືອງນາແລ

### ແຫລ່ງທອງທ່ຽວ
#ຕາດນ້ຳແຈ
#ຖ້ຳນ້ຳແຫ້ງ
#ຖ້ຳກັນວາງ
#ຊົນເຜົາລື້ບ້ານຍໍ້
MyHeritage

**MyHeritage** ເປັນ ເວັບໄຊທ໌ ສໍາລັບການຄົ້ນພົບ, ການແລກປ່ຽນແລະການປົກປັກຮັກສາປະຫວັດສາດຂອງຄອບຄົວ. ມັນສະຫນອງນ໌ໂທລະສັບມືຖື, ແລະເວທີຊອບແວໃຫ້ຜູ້ຊົມໃຊ້ຂອງຕົນໃນທົ່ວໂລກ. ຜູ້ໃຊ້ສາມາດສ້າງຕົ້ນໄມ້ຄອບຄົວຂອງເຂົາເຈົ້າເອງອອນໄລນ໌, ຄົ້ນຫາບັນພະບຸລຸດ.

## ລິ້ງຄ໌ພາຍນອກ 
* MyHeritage
* Official website in NL, FR, ES, SE, NO, DK, FI, PT, PL, DE
* Blog
* Facebook
* Twitter

ໝວດ:ອິນເຕີເນັດ
ໝວດ:ເວັບໄຊຕ໌
ເຢ​ຣູ​ຊາ​ເລັມ

**ເຢ​ຣູ​ຊາ​ເລັມ**​ ຫຼື **ເຈຣູຊາ​ແລັມ** (Jerusalem) ແມ່ນນະ​ຄອນ​ຫຼວງ​ຂອງອິສະຣາ​ແອ​ນ ຢູ່ໃນຕາເວັນອອກກາງ ເທິງໜ້າດິນຮາບພຽງຂອງພູຢູດາ ລະຫວ່າງທະເລເມດີແຕກລາເນກັບທະເລແມກມອກ (Mer Morte) ຕາມຄວາມເຊື່ອຂອງຊາວຢິວ ເຈຣູຊາ​ແລັມແມ່ນເມືອງທີ່ພະຢາເວ (Yahweh) ຊົງເລືອກໄວ້ໃຫ້ເປັນປ້ອມແຫ່ງຄວາມເຊື່ອວ່າມີພະເປັນເຈົ້າພຽງອົງດຽວ. ອິສະຣາ​ແອ​ນແລະລັດປາແລສະຕິນຕ່າງອ້າງສິດເໜືອເຈຣູຊາ​ແລັມວ່າເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງຕົນ ແຕ່ການກ່າວອ້າງຂອງທັງສອງຝ່າຍບໍ່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບຈາກນານາຊາດ.

ເຈຣູຊາ​ແລັມຖືເປັນໜຶ່ງໃນເມືອງທີ່ເກົ່າທີ່ສຸດໃນໂລກ ໂດຍໄດ້ຮັບການກ່າວເຖິງໃນຊື່ *"ອູຣູຊາລິມາ"* ໃນແຜ່ນສິລາຈາລຶກຂອງເມໂຊໂປຕາມີ (Mésopotamie) ເຊິ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ *"ເມືອງຂອງຊາລິມ"* ອັນເປັນນາມຂອງພະເຈົ້າແຫ່ງແຜ່ນດິນການາອັງ​ (Canaan) ເມື່ອປະມານ 2,400 ປີກ່ອນຄະລິສະຕະການ ແລະເມື່ອມາຮອດຍຸກຂອງວົງວານອິສະຣາ​ແອ​ນ ການສ້າງເມືອງເຈຣູຊາ​ແລັມຢ່າງຈິງຈັງກໍໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນໃນສະຕະວັດທີ 9 ກ່ອນຄະລິສະຕະການ (ຍຸກເຫຼັກຊ່ວງປາຍ) ແລະໃນສະຕະວັດທີ 8 ກ່ອນຄະລິສະຕະການ ເຈຣູຊາ​ແລັມກໍໄດ້ເປັນສູນກາງການປົກຄອງແລະທາງສາສະໜາຂອງອານາຈັກຊູດາ (Royaume de Juda). ຕະຫຼອດປະຫວັດສາດ ເຈຣູຊາ​ແລັມໄດ້ຖືກມ້າງເພໄປຢ່າງນ້ອຍ 2 ຄັ້ງ, ຖືກປິດລ້ອມ 23 ຄັ້ງ, ຖືກໂຈມຕີ 52 ຄັ້ງ, ຖືກຍຶດແລະເອົາຄືນ 44 ຄັ້ງ. ມີສ່ວນໜຶ່ງຂອງເຈຣູຊາ​ແລັມທີ່ເອີ້ນວ່າ "ເມືອງດາວິດ" (Cité de David) ປາກົດການກໍ່ຕັ້ງຕັ້ງແຕ່ສີ່ພັນປີກ່ອນຄະລິສະຕະການ. ກຳແພງເມືອງເຈຣູຊາ​ແລັມເຊິ່ງຍັງຕັ້ງສູງເດັນສະຫງ່າຈົນຮອດປັດຈຸບັນ ສ້າງຂຶ້ນໃນປີ 1538 ໃນລັດຊະການສຸໄລມານຜູ້ກຽງໄກ (Soliman le Magnifique) ພື້ນທີ່ພາຍໃນກຳແພງເອີ້ນວ່າບໍລິເວນເມືອງເກົ່າ (Vieille ville de Jérusalem) ເຊິ່ງແບ່ງອອກເປັນສີ່ຂົງເຂດ ຄື ເຂດອາກເມນີ, ເຂດຢິວ, ເຂດຄະລິສະຕຽນ ແລະເຂດມຸສະລິມ. ບໍລິເວນເມືອງເກົ່າດັ່ງກ່າວ ຖືກຂຶ້ນທະບຽນເປັນມໍລະດົກໂລກໂດຍຢູເນສະໂກໃນປີຄ.ສ. 1981 ແລະຍັງແມ່ນໜຶ່ງໃນມໍລະດົກໂລກທີ່ກຳລັງຕົກຢູ່ໃນພາວະອັນຕະລາຍ.

## ອ້າງອີງ 
## ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ 
*Official website of Jerusalem Municipality
*Jerusalemp3, offers free virtual tours in mp3 format from the Jerusalem Municipality
*

**ລັດຖະບານ**
*, United Nations document related to the recent dispute over Jerusalem
**Basic Law: Jerusalem, Capital of Israel, Government of Israel*, the Israeli law making Jerusalem the capital of Israel

**ວັດທະນະທຳ**
*Israel Museum, one of Jerusalem's premier art museums
*Yad Vashem, Israeli memorial to victims of The Holocaust

**ການສຶກສາ**
*Hebrew University of Jerusalem, Jerusalem's foremost institution of higher learning
*al-Quds University, the only Palestinian university in Jerusalem

**ແຜນທີ່**
*Modern-day map of Jerusalem, from City of Jerusalem.
*Ancient Maps of Jerusalem , from the Jewish National Library at the Hebrew University of Jerusalem
*Modern maps, post-1947  from PASSIA
*Maps of Jerusalem , from Israel Star News

**ສາສະໜາ**
*The significance of Jerusalem in Judaism , NSW Jewish Board of Deputies
*The significance of Jerusalem to Christians, International Christian Embassy Jerusalem
*The City of Jerusalem in Islam 
*BBC: *Why is Jerusalem so Holy?*

ໝວດ:ນະຄອນຫຼວງໃນອາຊີ
ໝວດ:ນະຄອນຫຼວງ
ໝວດ:ອິດສະຣາເອນ
ອ້າຍ​ນ້ອງ​ໃນ​ພຣະ​ຄຣິດ

**ອ້າຍ​ນ້ອງ​ໃນ​ພຣະ​ຄຣິດ​** (Christadelphians) ສ້າງ​ຕັ້ງ​ຂຶ້ນ​ໃນ 1848. ໃນປັດຈຸບັນ ​: ມີສະ​ມາ​ຊິກ60000 ຄົນ ​ ໃນ 120 ປະ​ເທດ​.

ມີໂບດບາງແຫ່ງບໍ່ໄດ້ຈ່າຍຄ່າພະສົງ ແລະ ເປັນຜູ້ຮັກສັນຕິພາ ບໍແມ່ນການຮ່ວມສົງຄາມ ຫຼື ການເມືອງ.

ພວກເຂົາເຊື່ອກັນວ່າພະເຢຊູແມ່ນພະໂອລົດຂອງພະເຈົ້າ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນຕົວພະອົງເອງເປັນພະເຈົ້າ. 

## ເອ​ກະ​ສານ​
ໝວດ:ຄິດຕະສາສະໜາ
ແຄວ້ນແອສະຕະເຣມາດູ

**ແອສະຕະເຣມາດູ** () ແມ່ນແຄວ້ນປົກຄອງຕົນເອງທາງພາກຕາເວັນຕົກຂອງປະເທດແອສະປາຍ ປະກອບດ້ວຍ 2 ແຂວງ ໄດ້ແກ່ ກາເຊເຣດແລະບາດາໂຮດ ແຄວ້ນແອສະຕະເຣມາດູມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ນຳປະເທດປອກຕຸຍການທາງທິດຕາເວັນຕົກ. ແຄວ້ນແອສະຕະເຣມາດູແມ່ນພື້ນທີ່ອະນຸລັກເຜົ່າພັນສັດປ່າທີ່ສຳຄັນ ໂດຍສະເພາະແມ່ນເຂດສະຫງວນໃຫຍ່ຢູ່ເມືອງມັງຟະຣາກູເອ ເຊິ່ງຫາກໍໄດ້ຮັບກາຣຈັດຕັ້ງເປັນອຸທະຍານແຫ່ງຊາດແມ່ນ້ຳຕາດນານາຊາຕິ (*Parque Natural Río Tajo internacional*) ສ່ວນທາງທິດເໜືອມີອານາເຂດຕິດຕໍ່ນຳແຄວ້ນກາສະຕີແລະເລອົງ (ຊາລາມັງແລະອາວີລາ) ທາງທິດໃຕ້ຕິດຕໍ່ນຳແຄວ້ນອັງດາລູຊີ (ເວນວາ ເຊວີ ແລະກອກດູ) ແລະທາງທິດຕາເວັນຕົກຕິດຕໍ່ກັບແຄວ້ນກາສະຕີ-ລາມັງ (ໂຕແລດແລະຊີອູດາດເຣອັນ).

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ແຄວ້ນປົກຄອງຕົນເອງຂອງປະເທດແອສະປາຍ
ແຂວງໄຊສົມບູນ

**ແຂວງໄຊສົມບູນ** () ເປັນແຂວງທີ 18 ຂອງ ສປປ ລາວ ທີ່ໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃໝ່ຢ່າງເປັນທາງການໃນວັນທີ 13 ທັນວາ 2013. ຕັ້ງຢູ່ໃຈກາງຂອງປະເທດ ມີພູມສັນຖານເປັນພູສູງຊັນ ແລະ ມີອາກາດເຢັນຕະຫຼອດປີ.

## ພູມສາດ 
ແຂວງໄຊສົມບູນ ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງ **ພູເບ້ຍ** ເຊິ່ງເປັນຍອດພູທີ່ສູງທີ່ສຸດໃນປະເທດລາວ (2,819 ແມັດ). ພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ຍັງເປັນປ່າດົງດິບ ແລະ ມີຊັບພະຍາກອນແຮ່ທາດທີ່ອຸດົມສົມບູນ.

## ການປົກຄອງ 
ປະກອບມີ 5 ເມືອງ:
# ເມືອງອະນຸວົງ (Anouvong) - ເມືອງເອກ
# ເມືອງລ້ອງແຈ້ງ (Longchaeng)
# ເມືອງລ້ອງຊານ (Longsan)
# ເມືອງຮົ່ມ (Hom)
# ເມືອງທ່າໂທມ (Thathom)

## ການທ່ອງທ່ຽວ 
* **ພູເບ້ຍ:** ຈຸດໝາຍປາຍທາງສຳລັບນັກຍ່າງປ່າ ແລະ ຜູ້ມັກການຜະຈົນໄພ.
* **ຖ້ຳເຈົ້າອະນຸວົງ:** ສະຖານທີ່ປະຫວັດສາດທີ່ເຊື່ອວ່າເຈົ້າອະນຸວົງເຄີຍມາພັກເຊົາ.
* **ເມືອງລ້ອງແຈ້ງ:** ອະດີດຖານທັບລັບໃນສະໄໝສົງຄາມ ປັດຈຸບັນກຳລັງພັດທະນາເປັນແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ແຂວງຂອງລາວ
ເມືອງໜອງບົວລຳພູ

ເມືອງໜອງບົວລຳພູ ເປັນເມືອງໜຶ່ງໃນແຂວງໜອງບົວລຳພູ

## ອານາເຂດ 
* ທິດເໜືອຕິດຕໍ່ກັບ ແລະເມືອງກຸດຈັບ ແຂວງອຸດອນທານີ ແລະເມືອງນາກາງ
* ທິດຕາເວັນອອກຕິດຕໍ່ກັບ ເມືອງໜອງວົວຊໍ ແຂວງອຸດອນທານີ
* ທິດໃຕ້ຕິດຕໍ່ກັບ ເມືອງສີບຸນເຮືອງ ແລະເມືອງໂນນສັງ
* ທິດຕາເວັນຕົກຕິດຕໍ່ກັບ ເມືອງສີບຸນເຮືອງ ແລະເມືອງນາກາງ

## ປະຫວັດເມືອງ 
ເມືອງໜອງບົວລຳພູ ເຄີຍເປັນເມືອງໜຶ່ງຂອງແຂວງອູດອນທານີ ຫ່າງຈາກອຸດອນປະມານ 46 ກິໂລແມັດ (ທາງໄລຍະທາງຈາກກຸງເທບປະມານ 578 ກິໂລແມັດ) ໃນອະດີດແຂວງໜອງບົວແມ່ນເປັນເມືອງບູຮານທີ່ສ້າງຕັ້ງມາບໍ່ນ້ອຍກວ່າ 900 ປີ ເປັນດິນແດນໃນປົກຄອງຂອງກຸງສີສັດຕະນາຄະນະຫຸດ ມີຊື່ວ່າ "ເມືອງໜອງບົວລຸ່ມພູ ນະຄອນເຂື່ອນຂັນກາບແກ້ວບົວບານ" 

ເນື່ອງຈາກລັດຖະບານຂອງໄທໃນເວລານັ້ນມິນະໂຍບາຍກະຈາຍອຳນາດໃຫ້ທ້ອງຖິ່ນ ເພື່ອປະໂຫຍດໃນການປົກຄອງ ການບໍລິຫານຂອງລັດຖະບານ ການອຳນວຍຄວາມສະດວກໃຫ້ກັບປະຊາຊົນ ການສົ່ງເສີມໃຫ້ຊົນນະບົດຈະເລີນຍິ່ງຂຶ້ນ ເພື່ອຄວາມມັ່ນຄົງຂອງຊາດ ແລະແຂວງອຸດອນທານີມີຂົງເຂດການປົກຄອງທີ່ກວ້າງໃຫຍ່ແລະມີປະຊາກອນພານໃນແຂວງເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ລັດຖະບານຈຶ່ງມີຄວາມເຫິນແຍກບາງເມືອງສ້າງຕັ້ງແລະຍົກທານະໃຫ້ເປັນແຂວງ ໂດຍໃຫ້ເມືອງໜອງບົວລຳພູມີທານະເປັນແຂວງຢ່າງເປັນທາງການ ໃນວັນທີ່ 1 ທັນວາ ພ.ສ. 2536 

## ບັນດາຕຳບົນໃນເຂດການປົກຄອງ 
### ການປົກຄອງສ່ວນພາກພື້ນ 
ເມືອງໜອງບົວລຳພູ ແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍເປັນ 15 ຕຳບົນ 175 ບ້ານ ໄດ້ແກ່

### ການປົກຄອງສ່ວນທ້ອງຖິ່ນ 
ພື້ນທີ່ເມືອງໜອງບົວລຳພູ ແບ່ງເຂດການປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນເປັນ 17 ເຂດ ໄດ້ແກ່
* **ເທດສະບານເມືອງໜອງບົວລຳພູ** ມີຂົງເຂດປົກຄອງຕຳບົນລຳພູໝົດຕຳບົນ ບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນໜອງບົວ ແລະບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນໂພໄຊ
* **ເທດສະບານຕຳບົນນາຄຳໄຮ** ມີຂົງເຂດປົກຄອງພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນນາຄຳໄຮ
* **ເທດສະບານຕຳບົນນາມະເຟືອງ** ມີຂົງເຂດປົກຄອງພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນນາມະເຟືອງ
* **ເທດສະບານຕຳບົນຫົວນາ** ມີຂົງເຂດປົກຄອງພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນຫົວນາ
* **ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນໜອງບົວ** ມີຂົງເຂດປົກຄອງພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນໜອງບົວ (ນອກເຂດເທດສະບານເມືອງໜອງບັວລຳພຸ)
* **ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນໜອງໄພສູນ**  ມີຂົງເຂດປົກຄອງພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນໜອງໄພສູນແລະຕຳບົນໂພໄຊ (ນອກເຂດເທດສະບານເມືອງໜອງບັວລຳພຸ)
* **ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນໜອງສະຫວັນ** ມີຂົງເຂດປົກຄອງພື້ນທີ່ຂອງຕຳບົນໜອງສະຫວັນໝົດຕຳບົນ
* **ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນຫົວນາ** ມີຂົງເຂດປົກຄອງພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນຫົວນາ (ນອກເຂດເທດສະບານຕຳບົນຫົວນາ)
* **ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນບ້ານຂາມ** ມີຂົງເຂດປົກຄອງພື້ນທີ່ຂອງຕຳບົນບ້ານຂາມໝົດຕຳບົນ
* **ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນນາມະເຟືອງ** ມີຂົງເຂດປົກຄອງພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນນາມະເຟືອງ (ນອກເຂດເທດສະບານຕຳບົນນາມະເຟືອງ)
* **ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນບ້ານພ້າວ** ມີຂົງເຂດປົກຄອງພື້ນທີ່ຂອງຕຳບົນບ້ານພ້າວໝົດຕຳບົນ
* **ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນໂນນຂະມິ້ນ** ມີຂົງເຂດປົກຄອງພື້ນທີ່ຂອງຕຳບົນໂນນຂະມິ້ນໝົດຕຳບົນ 
* **ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນກຸດຈິກ** ມີຂົງເຂດປົກຄອງພື້ນທີ່ຂອງຕຳບົນກຸດຈິກໝົດຕຳບົນ
* **ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນໂນນທັນ** ມີຂົງເຂດປົກຄອງພື້ນທີ່ຂອງຕຳບົນໂນນທັນໝົດຕຳບົນ
* **ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນນາຄຳໄຮ** ມີຂົງເຂດປົກຄອງພື້ນທີ່ບາງສ່ວນຂອງຕຳບົນນາຄຳໄຮ (ນອກເຂດເທດສະບານຕຳບົນນາຄຳໄຮ)
* **ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນປ່າໄມ້ງາມ** ມີຂົງເຂດປົກຄອງພື້ນທີ່ຂອງຕຳບົນປ່າໄມ້ງາມໝົດຕຳບົນ
* **ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນໜອງຫວ້າ** ມີຂົງເຂດປົກຄອງພື້ນທີ່ຂອງຕຳບົນໜອງຫວ້າໝົດຕຳບົນ

## ບ່ອນທ່ອງທ່ຽວ 
* ໜອງບົວ
* ອຸທະຍານຕາດເຖົ້າໂຕ້
* ອຸທະຍານບົວບານ
* ພິພິທະພັນສຸສານຫອຍຫີນ 150 ລ້ານປີ
* ພູນ້ອຍ
* ພູຫີນລາດຊໍ່ຟ້າ
* ໝູ່ບ້ານຫັດຖະກຳເຮັດເຄື່ອງດິນເຜົາບ້ານໂຄ້ງສະຫວັນ
* ສູນພັດທະນາອາຊີບວັດສະຫວ່າງສິລາ
* ວັດຖ້ຳກອງເພນ
* ສານສັມເດັດພະນະເຣສວນມະຫາລາດ
* ສານພະວໍ-ພະຕາ
* ພິພິທະພັນຫຼວງປູ່ຫຼອດ ປະໂມທິຕະເຈດີ
* ວັດສີຄູນເມືອງ
* ວັດປ່າພູກະແຕ
* ສິມໄມ້ບູຮານ ວັດຈະເລີນຊົງທຳ
* ພະທາດຫານເທົາ
* ຕະຫຼາດບ້ານຫ້ວຍເດື່ອ
* PC Cowboy Town

## ອ້າງອີງ
ຕຳບົນໜອງໄພສູນ

**ຕຳບົນໜອງໄພສູນ** ເປັນເຂດປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນປະເພດຕຳບົນໃນເມືອງໜອງບົວລຳພູ ແຂວງໜອງບົວລຳພູ 

## ອານາເຂດ 
* ທິດເໜືອຕິດຕໍ່ກັບ ຕຳບົນກຸດຈິກ
* ທິດຕາເວັນອອກຕິດຕໍ່ກັບ ຕຳບົນໜອງບົວ ຕຳບົນໂນນທັນ ແລະເທດສະບານເມືອງໜອງບົວລຳພູ
* ທິດໃຕ້ຕິດຕໍ່ກັບ ຕຳບົນໂພໄຊ
* ທິດຕາເວັນຕົກຕິດຕໍ່ກັບ ຕຳບົນກຸດຈິກ ແລະຕຳບົນໂພໄຊ

## ປະຫວັດເມືອງ 
ໃນວັນທີ່ 25 ເມສາ ພ.ສ. 2510 ໜອງໄພສູນໄດ້ແຍກອອກຈາກຕຳບົນໜອງບົວ ຂຶ້ນເປັນສະພາຕຳບົນໜອງໄພສູນ ແລະໄດ້ຍົກຖານະເປັນ ອົງການບໍລິຫານສ່ວນຕຳບົນໜອງໄພສູນ ຕາມທີ່ກະຊວງມະຫາດໄທ ໄດ້ມີປະກາດລົງວັນທີ່ 16 ມັງກອນ ພ.ສ. 2540

## ການປົກຄອງໃນຕຳບົນໜອງໄພສູນ 
ຕຳບົນໜອງໄພສູນ ແບ່ງເຂດການປົກຄອງຍ່ອຍເປັນ 10 ໝູ່ບ້ານ ໄດ້ແກ່

## ການສຶກສາ 
ໃນປີ ພ.ສ. 2563 ມີສະຖາບັນການສຶກສາໃນເຂດຕຳບົນໜອງໄພສູນ ດັງນີ້

## ສະຖານທີ່ສຳຄັນ 
## ສູນບໍລິການລົດ 
## ອ້າງອີງ
ລາຍຊື່ຂອງດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມດາວພຸດ

**ດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມດາວພຸດ** ແມ່ນ ດາວເຄາະນ້ອຍ (asteroid) ທີ່ໂຄຈອນຜ່ານວົງໂຄຈອນຂອງດາວພຸດ (Mercury). ດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມດາວພຸດມີຈຸດໄກສຸດຂອງວົງໂຄຈອນ (aphelia)ຢູ່ນອກວົງໂຄຈອນຂອງດາວພຸດ (0.4667 ໜ່ວຍດາລາສາດ) ແລະຈຸດໃກ້ສຸດຂອງວົງໂຄຈອນ (perihelia) ຢູ່ດ້ານໃນຂອງວົງໂຄຈອນຂອງດາວພຸດ (0.3075 ໜ່ວຍດາລາສາດ), ເຊິ່ງບັນດາດາວເຄາະນ້ອຍທີ່ມີລາຍຊື່ຂ້າງລຸ່ມນີ້ມີຈຸດໃກ້ສຸດຂອງວົງໂຄຈອນຢູ່ພາຍໃນຈຸດໄກສຸດຂອງວົງໂຄຈອນຂອງດາວພຸດ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຢູ່ພາຍໃນຈຸດໃກ້ສຸດຂອງວົງໂຄຈອນຂອງດາວພຸດ. ທັງໝົດມີເຄິ່ງແກນເອກ (semi-major axes) ໃຫຍ່ກວ່າຂອງດາວພຸດ ດັ່ງນັ້ນມັນຈຶ່ງບໍ່ມີວົງໂຄຈອນຊັ້ນໃນ.

## ດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມດາວພຸດ
ດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມດາວພຸດມີຈຸດໄກສຸດຂອງວົງໂຄຈອນ (aphelia)ຢູ່ນອກວົງໂຄຈອນຂອງດາວພຸດ (0.4667 ໜ່ວຍດາລາສາດ) ແລະຈຸດໃກ້ສຸດຂອງວົງໂຄຈອນ (perihelia) ຢູ່ດ້ານໃນຂອງວົງໂຄຈອນຂອງດາວພຸດ (0.3075 ໜ່ວຍດາລາສາດ). , ມີການຄົ້ນພົບດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມດາວພຸດຈຳນວນ 249 ດວງແລ້ວ. ຄ່າສ່ວນໃຫຍ່ຖືກປັດເປັນເລກຫຼັງຈຸດທົດສະນິຍົມສາມຫຼັກ.

## Mercury grazers
All Mercury grazers have semi-major axes larger than Mercury's (0.3871 AU), and hence are outer grazers, i.e. have perihelia within Mercury's aphelion (0.4667 AU) but not within its perihelion (0.3075 AU). , there are 409 Mercury grazers known. Values have been rounded to three decimals.

## ເບິ່ງເພີ່ມເຕີມ
*ລາຍຊື່ຂອງດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມດາວສຸກ
*ລາຍຊື່ຂອງດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມໂລກ
*ລາຍຊື່ຂອງດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມດາວອັງຄານ
*ລາຍຊື່ຂອງດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມດາວພະຫັດ
*ລາຍຊື່ຂອງດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມດາວເສົາ
*ລາຍຊື່ຂອງດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມດາວມະລຶດຕະຍູ
*ລາຍຊື່ຂອງດາວເຄາະນ້ອຍຂ້າມດາວເກດ

## ອ້າງອີງ
## ເຊື່ອມຕໍ່ພາຍນອກ 
* Very Close Approaches (<0.01 AU) of PHAs to Mercury 1800–2200
* Upcoming Close Approaches (<0.10 AU) of Near-Earth Objects to Mercury
* Planetary Close Encounters for the next 200 years
ສີລະທຳ

**ສີລະທຳ** () ໝາຍເຖິງຄວາມປະພຶດທີ່ດີທີ່ຊອບທັງສີນແລະທຳ.

## ທັດສະນະຕາເວັນຕົກ 
Morality ໃນທັດສະນະຕາເວັນຕົກມາຈາກພາສາລາແຕັງວ່າ “moralitas” ທີ່ແປວ່າ “ກິລິຍາ, ລັກສະນະ ແລະການປະຕິບັດອັນເໝາະສົມ” (manner, character, proper behavior).
## ເບິ່ງຕື່ມ 
* ຈະລິຍະທຳ

## ອ້າງອີງ 
*
ລັງສັນນິຍົມ

**ລັງສັນນິຍົມ** () ແມ່ນຄວາມເຊື່ອທາງສາສະໜາທີ່ເຊື່ອວ່າ ພະເຈົ້າໄດ້ສ້າງຈັກກະວານແລະຊີວິດ ໂດຍພະເຈົ້າໃນທັດສະນະນີ້ຖືວ່າເປັນ "ຜູ້ສ້າງ" (creator). 
## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ເທວະນິຍົມ
ໝວດ:ວິທະຍາສາດທຽມ
ຈິນຕະນາການ

**ຈິນຕະນາການ** () ແມ່ນຄວາມສາມາດໃນການສ້າງພາບໃນສະໝອງ ເຊິ່ງພາບເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ໄດ້ຮັບຮູ້ກາຍການເບິ່ງເຫັນ ການໄດ້ຍິນ ຫຼືກາຍວິທີການຮັບຮູ້ອື່ນ ໆ . ຈິນຕະນາການຖືໄດ້ວ່າເປັນໂຕຊ່ອຍສຳຄັນໃນການນຳຄວາມຮູ້ໄປໃຊ້ວຽກແທ້ແລະແກ້ໄຂບັນຫາຕ່າງ ໆ ແລະຍັງເປັນຮາກຖານໃນການລວມປະສົບການແລະກະບວນການຮຽນຮູ້ເຂົ້ານຳກັນ.  ການເຝິກການສ້າງຈິນຕະນາການສາມາດເຮັດໄດ້ໂດຍການຟັງເລື່ອງເລົ່າ.

## ອ້າງອີງ 
## ປຶ້ມອ່ານຕື່ມ 
* Byrne, R.M.J. (2005). *The Rational Imagination: How People Create Alternatives to Reality.* Cambridge, MA: MIT Press
* Egan, Kieran (1992). *Imagination in Teaching and Learning*. Chicago: University of Chicago Press.
* Frye, N. (1963). *The Educated Imagination*. Toronto: Canadian Broadcasting Corporation.
* Norman, Ron (2000) *Cultivating Imagination in Adult Education* Proceedings of the 41st Annual Adult Education Research.
* Sutton-Smith, Brian. (1988). *In Search of the Imagination*. In K. Egan and D. Nadaner (Eds.), Imagination and Education. New York, Teachers College Press.
* Fabiani, Paolo "The Philosophy of the Imagination in Vico and Malebranche". F.U.P. (Florence UP), English edition 2009.  PDF

ເບິ່ງຕື່ມ:
* Watkins, Mary: "Waking Dreams" [Harper Colophon Books, 1976] and "Invisible Guests - The Development of Imaginal Dialogues" [The Analytic Press, 1986]
* Moss, Robert: "The Three "Only" Things: Tapping the Power of Dreams, Coincidence, and Imagination" [New World Library, September 10, 2007]
* 

ໝວດ:ຈິນຕະນາການ
ໝວດ:ປະຊານ
ນ້ຳແບງ

**ແມ່ນ້ຳແບງ**ກໍແມ່ນຫນຶ່ງໃນສາຂາຂອງແມ່ນ້ຳຂອງມີຄວາມຍາວ 125  kmແມ່ນ້ຳແບງ ມີຕົ້ນກຳເນີດຈາກສາຍພູບ້ານນາປາເມືອງແບ່ງ ໂດຍໄຫລ່ຜ່ານເມືອງແບ່ງເມືອງຮຸ່ນລົງປ່ອງໃສ່ ແມ່ນ້ຳຂອງທີ່ເມືອງປາກແບ່ງ
ກຳແພງເມືອງຈີນ

Wall ທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງຈີນແມ່ນກໍາແພງຫີນບູຮານໃນປະເທດຈີນ. ມັນໄດ້ຖືກສ້າງຂຶ້ນເພື່ອປົກປັກຮັກສາພາກເຫນືອຂອງອານາຈັກຂອງປະເທດຈີນຈາກສັດຕູໄດ້.

China-Grosse Mauer-102-2012-gje.jpg
China-Grosse Mauer-166-2012-gje.jpg
China-Grosse Mauer-158-Bogen-2012-gje.jpg
China-Grosse Mauer-202-2012-gje.jpg
China-Grosse Mauer-190-Rote Fahne-2012-gje.jpg

## ອ້າງອີງ
ການບິນລາວ ທ່ຽວບິນທີ 301

**ການບິນລາວ ທ່ຽວບິນທີ 301** () ແມ່ນທ່ຽວບິນຕາມປົກກະຕິພາຍໃນປະເທດລາວທີ່ເດີນທາງຈາກວຽງຈັນຫາປາກເຊ ໃນວັນທີ 16 ຕຸລາ ຄ.ສ. 2013. ຍົນລຸ້ນ ATR 72-600ໄດ້ຕົກລົງສູ່ແມ່ນ້ຳຂອງ ຢູ່ ປາກເຊ ເຮັດໃຫ້ຜູ້ໂດຍສານແລະລູກເຮືອເສຍຊີວິດທັງໝົດ 49 ຄົນ. ອຸປະຕິເຫດນີ້ແມ່ນຄັ້ງທຳອິດທີ່ເກີດກັບຍົນລຸ້ນ ATR 72-600. ແມ່ນເຫດການຍົນຕົກທີ່ມີຜູ້ເສຍຊີວິດຫຼາຍທີ່ສຸດທີ່ເຄີຍເກີດໃນລາວ ແລະແມ່ນອຸປະຕິເຫດທີ່ມີຜູ້ເສຍຊີວິດຫຼາຍເປັນອັນດັບທີສອງທີ່ເຄີຍເກີດກັບຍົນລຸ້ນ ATR 72 ໂດຍທີ່ເສຍຊີວິດຫຼາຍທີ່ສຸດແມ່ນ Aero Caribbean Flight 883 ແລະ American Eagle Flight 4184 ທີ່ເສຍຊີວິດ 68 ຄົນ ແລະແມ່ນເຫດການຍົນຕົກທີ່ກ່ຽວກັບການບິນລາວເປັນຄັ້ງທຳອິດນັບແຕ່ ຄ.ສ. 2000.

## ອ້າງອີງ 
## ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ
* "ພິທີ ຖະແຫຼງການ ກ່ຽວກັບຜົນການສຶບສວນ-ສອບສວນ ອຸປະຕິເຫດເຮືອບິນ ATR 72 ຖ້ຽວບິນ QV 301 ຕົກທີ່ ປາກເຊ ". Aircraft Accident Investigation Committee (AAIC), ກະຊວງໂຍທາທິການ ແລະຂົນສົ່ງ ແຫ່ງ
** Press Release Summary of final report( ) - Black and white version for printing( ) 
** Press Release Summary of final report( ) - Black and white version for printing( ) 
* Aircraft Accident Investigation Committee (AAIC), ກະຊວງໂຍທາທິການ ແລະຂົນສົ່ງ ແຫ່ງ
** "ວນທ21ຕຸລາ2013,ເວລາ9:00ໂມງ" ( ) 
** "ກອງປະຊຸມປຶກສາຫາລື ເພື່ອສືບຕໍ່ຊອກຄົ້ນຊາກສົບຜູ້ຖືກເຄາະຮ້າຍ ແລະ ຊິ້ນສ່ວນເຮືອບິນ ATR 72 ຂອງສາຍການບິນລາວ" ( ) 
* Announcement – ການບິນລາວ (Documents available in English and Lao) (Archive)
ນະຄອນ ສຸວັນນະໂຄມຄໍາ

ໝວດ:ປະຫວັດສາດ
ໝວດ:ບູຮານນະສະຖານແຫ່ງຊາດລາວ

ນະຄອນສຸວັນນະໂຄມຄໍາ ຖືກສ້າງຂຶ້ນໃນປະມານ1000ປີກ່ອນ ໂດຍຕັ້ງຢູ່ເມືອງຕົ້ນເຜິ້ງແຂວງບໍ່ແກ້ວ ສປປລາວປະຈຸບັນ.

ເຊິ່ງໃນບາງຕໍານານໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ ນະຄອນແຫ່ງນີ້ໄດ້ປະພຶດຜິດປະເພນີ ຕໍ່ກັບຊາວນະຄອນຫຼວງພະບາງ ຕໍ່ມາຊາວຫຼວງພະບາງຈຶ່ງໄດ້ຍົກທັບມາຕີເຮັດໃຫ້ເຮືອນຊານຖືກທໍາລາຍ ຊາວເມືອງຕ່າງກໍພາກັນແຕກຊະໄປຄົນລະທິດ.

ຫຼັງຈາກນັ້ນຕໍ່ມາຮອດຍຸກອານາຈັກລາວລ້ານຊ້າງ ໃນສະໄຫມຂອງເຈົ້າໄຊຍະເສດຖາທິລາດ ພະອົງໄດ້ສັ່ງໃຫ້ມີການບູລະນະສ້າງສາໃຫ້ເປັນນະຄອນທີ່ສວຍງາມໂດຍມີສູນກາງຢູ່ເມືອງຕົ້ນເຜິ້ງປະຈຸບັນ ແຕ່ນະຄອນດັ່ງກ່າວກໍຖືກກອງທັບພະມ້າຍົກທັບມາທໍາລາຍຈົບບໍ່ເຫຼືອຫຍັງໃນຊ່ວງສົງຄາມ.

ດັ່ງນັ້ນນະຄອນສຸວັນນະໂຄມຄໍາເຊີ່ງເປັນຊື່ເອີ້ນທໍາອິດຂອງນະຄອນບູຮານແຫ່ງນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ ຖືກທໍາລາຍແລະສ້າງໃຫມ່ຂຶ້ນມາຫຼາຍເທື່ອ ຈົນເຫຼືອແຕ່ຮ່ອງຮອຍຂອງເມືອງຮ້າງ.

ປະຈຸບັນນີ້ພະແນກວັດທະນາທໍາແຂວງບໍ່ແກ້ວ ແລະ ກະຊວງຖະແຫຼງຂ່າວ ແລະ ວັດທະນາທໍາ ໄດ້ປະກາດໃຫ້ສະຖານທີ່ດັ່ງ ກ່າວເປັນປູຊະນີຍະສະຖານແຫ່ງຊາດ ເພື່ອເປັນແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽງແລະ ເປັນບ່ອນສໍາລັບການສຶກສາຮຽນຮູ້ຂອງຄົ້ນຮຸ່ນຫຼັງ.

## ອ້າງອີງ 
## ບັນນານຸກົມ 
## ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ
ມະນຸສະຍະນິຍົມ

**ມະນຸສະຍະນິຍົມ** () ແມ່ນທັດສະນະໃນປັດຊະຍາແລະຈະລິຍະທຳ ເຊິ່ງເນ້ນຄວາມສຳຄັນຂອງມະນຸດ  ຜູ້ຖືມະນຸສະຍະນິຍົມເຊື່ອວ່າມະນຸດຄວນໃຊ້ເຫດຜົນແລະຫຼັກຖານໃນການເຂົ້າໃຈໂລກເປັນຫຼັກ ໂດຍບໍ່ໄດ້ອາໄສໂຊກລາງ ຫຼືສິ່ງເໜືອທຳມະຊາດ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ມະນຸສະຍະນິຍົມ
ໄກ້

**ໄກ້** () ເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມຈຳພວກຄ້ຽວເອື້ອງຂະໜາດນ້ອຍສະກຸນນຶ່ງ. ຈັດຢູ່ໃນສະກຸນ *Tragulus* ໃນວົງ Tragulidae.
## ອ້າງອີງ 
*
ພະນາງສິລິມະຫາມາຍາ

**ພຣະນາງສິຣິມຫາມາຍາ** ຫຼື **ພຣະນາງມາຍາເທວີ** () ເປັນພຣະມາຣດາໃນພຣະໂຄຕມພຸທທເຈົ້າ ພຣະອັຄມເຫສີໃນພຣະເຈົ້າສຸທໂທທນະແຫ່ງນຄຣກບິລພັສດຸ ແຄວ້ນສັກກະ ແລະ ເປັນພຣະຣາຊທິດາໃນພຣະເຈົ້າອັນຊນະແຫ່ງນຄຣເທວທຫະ ແຄວ້ນໂກລິຍະ.

ເອກສາຣທາງພຸທທສາສນາລະບຸວ່າ ພຣະນາງສິຣິມຫາມາຍາສວັຣຄົຕຫຼັງພຣະປສູຕິກາຣພຣະໂຄຕມະພຸທທເຈົ້າໄດ້ພຽງ 7 ວັນ ເພາະສງວນຄັຣພ໌ໄວ້ແດ່ພຣະໂພທິສັຕວ໌ພຽງພຣະອົງຄ໌ດຽວ ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ພຣະອົງຈຶ່ງຈຸຕິເທິງສວັຣຄ໌ຕາມຄຕິຮິນດູ-ພຸທທ ສ່ວນພຣະຣາຊກຸມາຣນັ້ນໄດ້ຮັບການອພິບາລໂດຍພຣະນາງມຫາປຊາບໍດີໂຄຕມີ ຜູ້ເປັນນ້ອງສາວທີ່ຕໍ່ມາໄດ້ເປັນອັຄມເຫສີໃນພຣະເຈົ້າສຸທໂທທນະ.

ພຣະນາມ "ມາຍາ" ແມ່ນຄຳສັນສກຣິຕມີຄວາມໝາຍວ່າ "ພາພລວງຕາ" ບາງສ່ວນອອກພຣະນາມເປັນມຫາມາຍາ (महामाया, ມາຍາຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່) ຫຼື ມາຍາເທວີ (मायादेवी, ມາຍາຜູ້ເປັນນາງກສັຕຣິຍ໌)

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ສົມເດັດພະລາຊິນີ
ປະເທດເກົາຫຼີເໜືອ

thumb|ທຸງຊາດເກົາຫຼີເໜືອ
thumb|ສັນຍາລັກແຫ່ງຊາດຂອງເກົາຫຼີເໜືອ
thumb|ແຜນທີ່ປະເທດເກົາຫຼີເໜືອ
**ປະເທດເກົາຫຼີເໜືອ** (; ) ຫຼື ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນເກົາຫຼີ ແມ່ນປະເທດໃນທະວີບອາຊີຕາເວັນອອກ ຕັ້ງຢູ່ທາງພາກເໜືອຂອງແຫຼມເກົາຫຼີ ມີຊາຍແດນຕິດກັບຈີນ ທິດເຫນືອລັດເຊຍ ທິອຕາເວັນອອກສຽງເຫນືອແລະທິດໃຕ້ຕິດກັບເກົາຫຼີໃຕ້ ສ່ວນທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບທະເລຍີ່ປຸ່ນເເລະທິດຕາວັນຕົກຕິດກັບທະເລເຫຼືອງ

ເກົາຫຼີເໜືອໃຊ້ພາສາເກົາຫຼີເປັນພາສາລັດຖະການ

ໝວດ:ປະເທດເກົາຫຼີເໜືອ
ກ
ການກິນ

**ການກິນ** ແມ່ນການນຳຂອງກິນເຂົ້າສູ່ຮ່າງກາຍ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍຈະເລີນເຕີບໂຕແລະມີພະລັງງານ.

ໝວດ:ຂອງກິນແລະເຄື່ອງດື່ມ
ໝວດ:ສະລີລະວິທະຍາ
ໝວດ:ກິຈະວັດຂອງມະນຸດ
ດີມອສ (ດາວບໍລິວານ)

**ດີມອສ (Deimos)** (ການຕັ້ງຊື່ຕາມລະບົບ: **Mars II**)]]

ດີມອສຖືກຄົ້ນພົບໂດຍ ອາຊາຟ ຮໍ (Asaph Hall) ທີ 3 ທີ່ ຫໍສັງເກດການທາງເຮືອຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ (United States Naval Observatory) ໃນ ວໍຊິງຕັນ ດີຊີ ເມື່ອວັນທີ 12 ສິງຫາ 1877 ເວລາ 07:48 ໂມງ UTC (ເຊິ່ງກົງກັບວັນທີ "11 ສິງຫາ ເວລາ 14:40 ໂມງ" ເວລາກາງວໍຊິງຕັນ). ຮໍ ຍັງໄດ້ຄົ້ນພົບໂຟບອສອີກ ໃນວັນທີ 18 ສິງຫາ 1877 ເວລາປະມານ 09:14 GMT, ຫຼັງຈາກການຄົ້ນຫາດາວບໍລິວານຂອງດາວອັງຄານຢ່າງຮອບຄອບແລ້ວ.

ດາວບໍລິວານນີ້ຖືກຕັ້ງຊື່ຕາມ ດີມອສ (Deimos), ເຊິ່ງເປັນຕົວແທນຂອງຄວາມຢ້ານກົວ ໃນຕຳນານເທບເກຣັກ. ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ຊື່ດັ່ງກ່າວໄດ້ຖືກສະກົດວ່າ *Phobus* ແລະ *Deimus*, ເຊິ່ງເປັນການແນະນຳຂອງ ເຮນຣີ ຈອດຈ໌ ມາດານ (Henry George Madan) (1838–1901),

## ອ້າງອີງ
## ເຊື່ອມຕໍ່ພາຍນອກ
* Deimos Profile  by NASA's Solar System Exploration
* Deimos rotation movie
* Animation of Deimos
* USGS Deimos nomenclature

ໝວດໝູ່:ດາວບໍລິວານຂອງດາວອັງຄານ
18770812
ຕັບ

**ຕັບ** () ແມ່ນອະໄວຍວະສຳຄັນທີ່ພົບໃນສັດມີກະດູກສັນຫຼັງແລະສັດລາງຊະນິດ ໃນຮ່າງກາຍມະນຸດ ຢູ່ໃນຊ່ອງທ້ອງເບື້ອງຂວາທາງເທິງກ້ອງກຳບັງລົມ ມີໜ້າທີ່ຫຼາຍຢ່າງລວມທັງການກຳຈັດພິດຮ້າຍໃນເມແທບໍໄລ () (ສານທີ່ໄດ້ຈາກຂະບວນການເມແທບໍລິຊຶມ) ການສັງເຄາະປະໂລເຕອິນ ແລະການຜະລິດສານຊີວະເຄມີຕ່າງ ໆ ທີ່ຈຳເປັນໃນຂະບວນການຍ່ອຍອາຫານ. ຄັນຕັບລົ້ມເຫຼວ ໜ້າທີ່ຂອງຕັບບໍ່ສາມາດທົດແທນໄດ້ໃນໄລຍະຍາວ ໂດຍທີ່ເຕັກນີກການຟອກຕັບໃຫ້ສະອາດ () ອາດຊ່ວຍເຫຼືອໄດ້ໃນໄລຍະສັ້ນ.
## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ຕັບ
ທະນີ

**ທະນີ** (ວົງ: Hylobatidae; ) ຈັດຢູ່ໃນຟີລຳສັດມີແກນສັນຫຼັງ ຊັ້ນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມ ອັນດັບວານອນ (Primates) ເປັນລິງບໍ່ມີຫາງ ເຊິ່ງຈັດໃຫ້ຢູ່ໃນວົງ Hylobatidae ແລະຈັດໃຫ້ເປັນ 1 ໃນ 4 ລີງທີ່ມີຄວາມໃກ້ຄຽງກັບມະນຸດຫຼາຍທີ່ສຸດ ເຊິ່ງປະກອບໄປດ້ວຍ ທະນີ, ຈິມແປນຊີ, ອຸລັງອຸຕັງ, ກໍລິລາ ໂດຍທະນີຈະມີຄວາມໃກ້ຄຽງມະນຸດໜ້ອຍທີ່ສຸດໃນບັນດາລີງໄຮ້ຫາງທັງ 4 ນີ້ ເນື່ອງຈາກມີແຂນຂາເລັກແລະຍາວ ມີແຂ້ວແງທີ່ແຫຼມຄົມ ແລະໃຊ້ຊີວິດຫາກິນຢູ່ເທິງກົກໄມ້ຫຼາຍກວ່າພື້ນດິນ. ນັບວ່າທະນີມີແຂນທີ່ມີໄລຍະຍາວທີ່ສຸດໃນບັນດາສັດອັນດັບວານອນທັງໝົດ.

## ອ້າງອີງ 
*
​ເມືອງ​ທ່າ​ໂທມ

ເມືອງ​ທ່າ​ໂທມ​​ເຄີຍ​ຢູ່​ພາຍ​ໃຕ້​ອໍານາດ​ການປົກຄອງ​ແຂວງ​ຊຽງ​ຂວາງ ​ແຕ່​​ເມື່ອ​ມີ​ການ​ສ້າງ​ຕັ້ງ​ ແຂວງ​ໄຊ​ສົມບູນ​ຂຶ້ນມາ​ ຢ່າງ​ເປັນທາງ​ການ​ໃນ​ ລັດຖະບານ​ລາວ​ຈຶ່ງ​ໄດ້​ໂອນ​ຍ້າຍ​ເມືອງ​ທ່າ​ໂທມ ​ໃຫ້ມາ​ເປັນ​ສ່ວນ​ນື່ງຂອງ​ແຂວງ​ໄຊ​ສົມບູນ ຊຶ່ງ ກໍ​ເຊັ່ນ​ດຽວ​ກັນ​ກັບ​ການ​ໂອນ​ຍ້າຍ​ກຸ່ມ​ບ້ານ​ໂພນ​ພະ ​ແລະ​ກຸ່ມ​ບ້ານ​ເມືອ​ງພູນ​ເກົ່າ ຈາກ​ເມືອງ​ວັງ​ວຽງ ​ແຂວງ​ວຽງຈັນ ​ໃຫ້​ມາ​ຢູ່​ພາຍ​ໃຕ້​ອໍານາດ​ການ​ປົກຄອງ​ແຂວງ​ໄຊ​ສົມບູນ ທີ່​ສ້າງ​ຕັ້ງ​ຂຶ້ນ​ໃໝ່​ດັ່ງກ່າວ.

## ອ້າງອີງ 
## ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ 
*Laos government established saysomboun as the 18th province of country 28/10/2018
ໄກ່

**ໄກ່** (, ຊື່ວິທະຍາສາດ: *Gallus gallus*) ເປັນສັດປີກຈຳພວກນົກ ມີຫຼາກຫຼາຍວົງ ບິນໄດ້ໃນໄລຍະສັ້ນ ອອກຫາກິນຕາມພື້ນດິນ ຕົກໄຂ່ກ່ອນແລ້ວ ຈັ່ງຟັກເປັນໂຕ. ໄກ່ໂຕຜູ້ຫອນໃຫຍ່ແລະເດືອຍຍາວ.
## ອ້າງອີງ 
*
ເປັດ

thumb|ເປັດ
**ເປັດ** ເປັນສັດປີກໃນວົງນົກເປັດນ້ຳ (Anatidae) ສົບແບນ ຕີນແບນ ລະຫວ່າງນິ້ວມີພັງຜືດຍຶດຕິດກັນເພື່ອໃຫ້ສະດວກສະບາຍໃນການລອຍນ້ຳ ໂຕມີຫຼາກຫຼາຍສີ ແມ່ນ ນ້ຳຕານ ຂາວ ຂຽວ ບົວ ມ່ວງ ຂະໜາດນ້ອຍກວ່າຫ່ານ ລອຍນ້ຳເກັ່ງ ກິນປາ ພວກພືດນ້ຳແລະສັດນ້ອຍ ໆ ມີກົກກະກູນມາຈາກເປັດແມລາດ (*Anas platyrhynchos*). ເປັດເປັນນົກນ້ຳທີ່ມີຂະໜາດນ້ອຍກວ່າຫົງແລະຫ່ານ ແລະສາມາດພົບເຫັນໄດ້ທັງໃນນ້ຳຈືດແລະນ້ຳເຄັມ.
## ອ້າງອີງ 
*
ໝີ

**ໝີ** () ເປັນສັດທີ່ຈັດຢູ່ໃນຟີລຳສັດມີແກນສັນຫຼັງ ຊັ້ນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມ ອັນດັບສັດກິນຊີ້ນ ຈັດຢູ່ໃນວົງ **Ursidae** ອອກລູກເປັນໂຕ ຕາແລະໃບຫູກົມເລັກ ຮິມສົບແຍກຫ່າງອອກຈາກເຫງືອກ ສາມາດຢືນແລະຍ່າງດ້ວຍຂາຫຼັງໄດ້. ປະສາດການສູດກິ່ນດົມຄັນທະດີກວ່າປະສາດຕາແລະຫູ. ກິນໄດ້ທັງພືດຜັກແລະສັດເປັນອາຫານ.
## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ໝີ
ແຫຼວ

**ແຫຼວ**  () ເປັນນົກຈັດຢູ່ໃນສະກຸນ *Falco* ເຊິ່ງຢູ່ໃນກຸ່ມນົກລ່າເຫຍື່ອທີ່ຢູ່ໃນອັນດັບ Falconiformes ແລະວົງ Falconidae.
## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ແຫຼວ
ທາງຊ້າງເຜືອກ

**ທາງຊ້າງເຜືອກ** ແມ່ນດາລາຈັກທີ່ມີລະບົບສຸລິຍະແລະດາວໂລກ ເມື່ອສິ່ງມີຊີວິດເທິງໂລກ ແນມເທິງທ້ອງຟ້ານະພາ ທາງຊ້າງເຜືອກຈະປາກົດເປັນແຖບມົວຄ້າຍຄືຝ້າເມກຂອງແສງແຈ້ງສີຂາວເສຕະ ເຊິ່ງເກີດຈາກດາວລຶກຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍພາຍໃນດາລາຈັກທີ່ມີຮູບຮ່າງເປັນແຜ່ນຈານ ສ່ວນທີ່ແຈ້ງທີ່ສຸດຂອງທາງຊ້າງເຜືອກຢູ່ໃນກຸ່ມດາວຄົນຍິງທະນູ ເຊິ່ງແມ່ນທິດທາງໄປສູ່ໃຈກາງດາລາຈັກ.
## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ດາລາສາດ
ໝູງວງ

]]
**ໝູງວງ** () ເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນ້ຳນົມກິນພືດຂະໜາດໃຫຍ່. ມີລັກສະນະຂອງສັດຫຼາຍຊະນິດປະສົມຢູ່ໃນໂຕດຽວກັນ. ມີດັງທີ່ຍາວອອກມາຄ້າຍງວງຂອງຊ້າງ ລຳໂຕຄ້າຍໝູທີ່ມີຂາຍາວ ຫາງສັ້ນຄ້າຍໝີແລະມີກີບຕີນຄ້າຍແຮດ ອາໄສໃນປ່າທຶບໃນແຖບອາເມລິກາໃຕ້, ອາເມລິກາກາງ, ແລະ ອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້. ມີທັງໝົດສີ່ຊະນິດ ແມ່ນ ໝູງວງອາເມລິກາໃຕ້, ໝູງວງມະລາຢູ, ໝູງວງອາເມລິກາກາງ ແລະໝູງວງພູ ທັງສີ່ຊະນິດຖືກຈັດສະຖານະເປັນໃກ້ສູນພັນຫຼືສ່ຽງຕໍ່ການສູນພັນ. ໝູງວງເປັນສັດໃກ້ຊິດກັບສັດກີບຄີກອື່ນ ຄື ມ້າ ແລະແຮດ.
## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ໝູງວງ
ມາທຸລີ ທີກສິດ

'' in 2002.]]

**ມາທຸລີ ທີກສິດ** (ມະລາຖີ: माधुरी दीक्षित) () ເກີດວັນທີ່ 15 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1967 ແມ່ນນັກສະແດງຈາກປະເທດອິນເດຍ
 
ນາງໄດ້ເປັນນາງເອກໃນຮູບເງົາຮິນດີມາຕະຫຼອດໃນຊ່ວງປິປະມານ 1980-1990 ມາທຸລີໄດ້ຂຶ້ນຊື່ວ່າແມ່ນນັກສະແດງມາດຕະຖານຂອງຮູບເງົາອິນເດຍ.

## ປະຫວັດ 
ມາທຸລີ ທີກສິດ ເກີດເມື່ອວັນທີ່ 15 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1967 ທີ່ມຸມໄບ ລັດມະຫາລາດຊະສະຕະລະ ປະເທດອິນເດຍ

ໝວດ: ບຸກຄົນທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່
ໝວດ: ນັກສະແດງຍິງຊາວອິນເດຍ
ໝວດ: ນັກສະແດງອິນເດຍ
ໝວດ: ບຸກຄົນຈາກມຸມໄບ
ໝວດ: ຊາວອິນເດຍທີນັບຖືສາສະໜາຮິນດູ
ໝວດ: ບຸກຄົນທີ່ເກີດໃນປີ ຄ.ສ. 1967

## ອ້າງອິງ 
1. Kumar, P.K. Ajith (6 December 2007). "Dancing to her tunes". The Hindu (Chennai, India). Retrieved 30 May 2009.
ມ້າ

thumbnail|ມ້າ
**ມ້າ** (; , )  ເປັນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມຊະນິດຍ່ອຍຊະນິດໜຶ່ງ ໃນສອງຊະນິດຂອງ *Equus ferus* ເຊິ່ງເປັນມ້າປ່າທີ່ຍັງຫຼົງເຫຼືອຢູ່ໃນປັດຈຸບັນ. ມ້າເປັນສັດກີບຄີກ ຈັດໃນວົງ Equidae ອັນມີວິວັດທະນາການມາກວ່າ 45 ຫາ 55 ລ້ານປີ ຈາກສິ່ງມີຊີວິດຫຼາຍກີບແລະຕີນຂະໜາດນ້ອຍ ໄປສູ່ສັດກີບຄີກຂະໜາດໃຫຍ່ໃນປັດຈຸບັນ. ມະນຸດເລີ່ມລ້ຽງມ້າປະມານ 4,000 ປີກ່ອນຄິດຕະການ ແລະເຊື່ອກັນວ່າ ການລ້ຽງມ້າ ແມ່ນແຜ່ຫຼາຍຕັ້ງແຕ່ 3,000 ປີກ່ອນຄິດຕະການ. ສ່ວນມ້າຊະນິດຍ່ອຍ *caballus* ເປັນມ້າບ້ານ ແມ່ນວ່າຈະມີມ້າບ້ານລາງສ່ວນອາໄສຢູ່ໃນປ່າ ເຊັ່ນ ມ້າເຖື່ອນ (feral horses) ໂດຍມ້າເຖື່ອນດັ່ງກ່າວ ບໍ່ແມ່ນມ້າປ່າທີ່ແທ້ຈິງ ເຊັ່ນມ້າປ່າມົງໂກລີ ເຊິ່ງຖືກແຍກອອກເປັນຊະນິດຍ່ອຍ ແລະເປັນມ້າປ່າທີ່ແທ້ຈິງແນວດຽວທີ່ຍັງມີຫຼົງເຫຼືອຢູ່ໃນໂລກ. 

ຄຳວ່າ "ມ້າເຖື່ອນ" ແມ່ນໃຊ້ເພື່ອສະແດງວ່າມ້າ ບໍ່ແມ່ນມ້າບ້ານ. ນອກຈາກນີ້ ຍັງມີຄຳສັບສະເພາະຢູ່ຫຼວງຫຼາຍ ເຊິ່ງໃຊ້ອະທິບາຍແນວຄິດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບມ້າ ຄອບຄຸມຈາກກາຍະວິພາກລວມໄປເຖິງຊົ່ວຊີວິດ ຂະໜາດ ສີ ສັນຍະລັກ ການເພາະພັນ ການເຄື່ອນໄຫວ ແລະພຶຕິກຳ.

## ອ້າງອີງ 
*
ແລນ

**ແລນ** ແມ່ນຊື່ທົ່ວໄປທີ່ໃຊ້ສໍາລັບ ສັດເລືອຄານ squamate ທັງຫມົດນອກຈາກ ງູ (ແລະໃນຂອບເຂດຫນ້ອຍ amphisbaenians), ກວມເອົາຫຼາຍກວ່າ 7,000 ຊະນິດ,  ໃນທົ່ວທຸກທະວີບຍົກເວັ້ນ Antarctica, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບລະ ບົບຕ່ອງໂສ້ເກາະ ມະຫາສະຫມຸດ. ການຈັດກຸ່ມແມ່ນ paraphyletic ເນື່ອງຈາກແລນບາງຊະນິດມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຢ່າງໃກ້ຊິດກັບງູຫຼາຍກ່ວາພວກມັນກັບແລນອື່ນໆ. ແລນມີຂະຫນາດຕັ້ງແຕ່ chameleons ແລະ geckos ຍາວສອງສາມຊັງຕີແມັດໄປຫາ ມັງກອນ Komodo ຍາວ 3 ແມັດ.

ເຫງັນໃຊ້ ການປັບຕົວຕ້ານການລ້າ ໄດ້ຫຼາກຫຼາຍຊະນິດ, ລວມທັງ ພິດ, ການຫລອກລວງ, ການໄຫຼວຽນຂອງເລືອດ, ແລະຄວາມສາມາດໃນ ການເສຍສະລະແລະການຂະຫຍາຍຫາງຂອງມັນ.
right|thumb|300x300px| A ຫນຸ່ມ gecko ເຮືອນ Mediterranean ໃນຂະບວນການຂອງ moulting .
left|thumb| ຈ່າງບາງໂຕລວມທັງ ສັດຮ້າຍ Gila ແມ່ນ ມີພິດ .
thumb|250x250px| *Trachylepis maculilabris* skinks ການຫາຄູ່

## ອ້າງອີງ
ຈັງຫວັດພະນະຄອນ

**ຈັງຫວັດພະນະຄອນ** ແມ່ນຈັງຫວັດໃນອະດີດຂອງປະເທດໄທ ຕັ້ງຢູ່ທາງຝັ່ງຕະເວັນອອກຂອງແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ມີຂຶ້ນໃນຊ່ວງ ຄ.ສ. 1865-1972 ກ່ອນທີ່ຈະຮວມກັບຈັງຫວັດທົນບຸລີ ເປັນບາງກອກໃນປັດຈຸບັນ

## ປະຫວັດ
ຈັງຫວັດພະນະຄອນ ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນເມື່ອ ຄ.ສ. 1865  ມີເຂດການປົກຄອງ 13 ອຳເພີ ເດີມມີຖານະເປັນອຳເພີຊະນະສົງຄາມຂຶ້ນກັບກົມນະຄອນບານ ມີທີ່ວ່າການອຳເພີຕັ້ງຢູ່ທີ່ຖະໜົນຈັກກະພົງຕິດກັບວັດຊະນະສົງຄາມດ້ານເໜືອ ໃນວັນທີ່ 15 ຕຸລາ ຄ.ສ.1915 ໄດ້ມີປະກາດຍົກເລີກອຳເພີຊັິ້ນໃນແຕ່ເດີມແລະຕັ້ງອຳເພີອຳເພີຊັ້ນໃນຂຶ້ນໃໝ່ 25 ອຳເພີ ຕໍ່ມາໃນວັນທີ່ 12 ມີນາ ຄ.ສ.1928 ລາຊະສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໄດ້ມີການຮວມພື້ນທີ່ອຳເພີພາຫຸຣັດ ອຳເພີສຳລານລາດ ອຳເພີພະລາຊະວັງ ແລະອຳເພີຊະນະສົງຄາມເປັນອຳເພີດຽວກັນ ຮຽກວ່າ ອຳເພີພະນະຄອນ ຕາມປະກາດຍຸບຮວມອຳເພີແລະກິ່ງອຳເພີໃນຈັງຫວັດພະນະຄອນແລະທົນບຸລີ (ພາຍຫຼັງໄດ້ຍຸບອຳເພີສາມຍອດແລະອຳເພີບາງຂຸນພົມເຂົ້າມາຮວມດ້ວຍ) ແລະໃນປີ ຄ.ສ.1972 ໄດ້ມີປະກາດຄະນະປະຕິວັດຈັດລະບຽບການປົກຄອງໃນເຂດນະຄອນຫຼວງໃໝ່ອຳເພີພະນະຄອນຈຶງໄດ້ຮັບການປ່ຽນແປງຖານະເປັນເຂດພະນະຄອນ ບາງກອກ

## ການແບ່ງເຂດການປົກຄອງ 
**ອຳເພີຊັ້ນໃນ** (ຄ.ສ. 1865)
* ອຳເພີພະນະຄອນ
* ອຳເພີປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍ
* ອຳເພີດຸສິດ
* ອຳເພີປະທຸມວັນ
* ອຳເພີຍານນາວາ
* ອຳເພີບາງຮັກ
* ອຳເພີສັມພັນທະວົງ

**ອຳເພີຊັ້ນໃນ** (ຄ.ສ. 1915)
* ອຳເພີພະລາຊະວັງ
* ອຳເພີຊະນະສົງຄາມ
* ອຳເພີສຳລານລາດ
* ອຳເພີພາຫຸລັດ
* ອຳເພີຈັກກະວັດ
* ອຳເພີສັມພັນທະວົງ
* ອຳເພີສາມແຍກ
* ອຳເພີປ້ອມປາບສັດຕູພ່າຍ
* ອຳເພີສາມຍອດ
* ອຳເພີນາງເລິ້ງ
* ອຳເພີບາງຂຸນພົມ
* ອຳເພີສາມເສນ
* ອຳເພີດຸສິດ
* ອຳເພີພະຍາໄທ
* ອຳເພີປະແຈຈີນ
* ອຳເພີປະທຸມວັນ
* ອຳເພີບາງຮັກ
* ອຳເພີສາທອນ
* ອຳເພີບ້ານທະວາຍ
* ອຳເພີບາງພັດ
* ອຳເພີອະມະລິນ
* ອຳເພີຫົງສາຮາມ
* ອຳເພີລາຊະຄຶກ
* ອຳເພີບຸບຜາຮາມ
* ອຳເພີບຸກຄະໂລ

**ອຳເພີຊັ້ນໃນ** (ຄ.ສ. 1928)
* ອຳເພີພະນະຄອນ
* ອຳເພີຈັກກະວັດ
* ອຳເພີສັມພັນທະວົງ
* ອຳເພີສາມແຍກ
* ອຳເພີປ້ອມປາບສັດຕູ
* ອຳເພີນາງເລິ້ງ
* ອຳເພີດຸສິດ
* ອຳເພີພະຍາໄທ
* ອຳເພີປະແຈຈີນ
* ອຳເພີປະທຸມວັນ
* ອຳເພີບາງຮັກ
* ອຳເພີສາທອນ
* ອຳເພີບ້ານທະວາຍ
* ອຳເພີບາງພັດ
* ອຳເພີອະມະລິນ
* ອຳເພີຫົງສາຮາມ
* ອຳເພີລາຊະຄຶກ
* ອຳເພີບຸບຜາຮາມ
* ອຳເພີບຸກຄະໂລ

**ອຳເພີຊັ້ນນອກ** (ທຸກ ຄ.ສ.)
* ອຳເພີບາງເຂນ
* ອຳເພີມີນບຸລີ
* ອຳເພີບາງກະປິ
* ອຳເພີພະຂະໂໜງ
* ອຳເພີໜອງຈອກ
* ອຳເພີລາດກະບັງ
ຫົວເມືອງ

ເມືອງ ຫົວເມືອງ ເປັນເມືອງນ້ອຍແຫ່ງໜຶ່ງ, ເຊິ່ງຕົວເມືອງຂອງເມືອງແຫ່ງນີ້ຕັ້ງຢູ່ຫວ່າງພູນ້ອຍໜ່ວຍໜຶ່ງ, ໃນອະດີດເມືອງນີ້ມີຊື່ວ່າ " ເມືອງ ເປິ້ນ " ໃນປັດຈຸບັນຈຶ່ງປ່ຽນຊື່ມາເປັນ ເມືອງ ຫົວເມືອງ, ອະດີດມີຊື່ ເມືອງ ເປິ້ນ ຍ້ອນມິີສາຍ " ນໍ້າເປິ້ນ " ໄຫຼໃນຊາຍແດນເມຶອງແຫ່ງນັ້ນ, ເມືອງຫົວເມືອງໃຊ້ພາສາຕົ້ນຕໍຂອງຄົນຫົວພັນໃນການເວົ້າ, ມີສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວທີ່ມີຊື່ສຽງເຊັ່ນ: ຕາດ ສະເຫຼີຍ , ຫີນຕັ້ງ , ສາຍນໍ້າເປິ້ນ ... ເມືອງຫົວເມືອງມີຊາຍແດນຕິດກັບ:
1.ທິດເໜືອຕິດກັບເມືອງ ຊໍາເໜືອ ແຂວງ ຫົວພັນ.
2.ທິດຕາເວັນອອກຕິດກັບເມືອງ ຊໍາໃຕ້ ແຂວງ ຫົວພັນ.
3.ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບເມືອງ ວຽງທອງ ແຂວງ ຫົວພັນ.
4.ທິດໃຕ້ຕິດກັບເມືອງ ຄໍາ ແຂວງ ຊຽງຂວາງ.
ຈາກຕົວເມືອງຂອງເມືອງ ຫົວເມືອງ ໄປຫາ ເມືອງຊໍາເໜືອ ປະມານ 52 km, ຕາດສະເຫຼີຍມີຄວາມສູງປະມານ 15 m, ຫີນຕັ້ງໃນເມືອງ ຫົວເມືອງ ມີປະມານ 92 ແທ່ງ.

ໝວດ:ປະເທດລາວ
ແມ່ນ້ຳຍົມ

**ແມ່ນ້ຳຍົມ** (ຄຳເມືອງ: ) (ໄທ: แม่น้ำยม) ແມ່ນແມ່ນ້ຳທີ່ມີຕົ້ນກຳເໜີດຢູ່ໃນປ່າດົງດິບສູງຊັນສະລັບຊ້ອນບົນເທືອກເຂົາຜີປັນນ້ຳແລະເທືອກເຂົາແດນລາວ ເຊິ່ງໃນເຂດພະເຍົາແລະແພ່ ມີຄວາມຍາວປະມານ 700 ກິໂລແມັດ ກະແສນ້ຳໄຫຼຜ່ານທີ່ຣາບສູງຂອງອຳເພີປົງ ອຳເພີຊຽງມ່ວນ ຈັງຫວັດພະເຍົາ ຜ່ານຈັງຫວັດແພ່
ສຸໂຂໄທ ພິດສະນຸໂລກ ແລະ ພິຈິດ ໄປຮອດແມ່ນ້ຳນ່ານທີ່ຕຳບົນເກຍໄຊ ອຳເພີຊຸມແສງ ຈັງຫວັດນະຄອນສະຫວັນ ກ່ອນແມ່ນ້ຳນ່ານຈະໄປຮວມກັບແມ່ນ້ຳປິງ ທີ່ຕຳບົນປາກນ້ຳໂພ ອຳເພີເມືອງ ຈັງຫວັດນະຄອນສະຫວັນ ເກີດເປັນແມ່ນ້ຳເຈົ້າພະຍາ ແມ່ນ້ຳສາຍສຳຄັນຂອງພື້ນທີ່ຣາບລຸ່ມພາກກາງຂອງປະເທດໄທ

ສະພາບໂຄງສ້າງທາງນ້ຳຂອງແມ່ນ້ຳຍົມມີລັກສະນະແບບກິ່ງໄມ້ ປະກອບດ້ວຍລຳນ້ຳສາຂາ 77 ສາຍ ລະດັບນ້ຳສູງສຸດໃນລະດູຝົນລົດລົງເມື່ອຮອດລະດູໜາວແລະຕ່ຳສຸດໃນລະດູຮ້ອນ ພູມິອາກາດປ່ຽນແປງຕາມອິດທິພົນຂອງລົມມໍລະສຸມຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ແລະລົມມໍລະສຸມຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ

## ສິ່ງມີຊີວິດໃນແມ່ນ້ຳຍົມ
ຊະນິດແລະປະລິມານພັນໄມ້ໃນພື້ນທີ່ລຸ່ມແມ່ນ້ຳຍົມປ່ຽນແປງໄປຕາມລະດູການ ຄື ມີຫຼາຍໃນລະດູໜາວແລະລະດູຮ້ອນ ລົດລົງໃນລະດູຝົນເຊິ່ງເປັນຊ່ວງລະດັບນ້ຳສູງແລະກະແສນ້ຳໄຫຼແຮງຈົນເຮັດໃຫ້ພືດໃຕ້ນ້ຳແລະເທິງຜິວນ້ຳຖືກພັດພາກະຈັດກະຈາຍໄປ ພືດໃຕ້ນ້ຳມີພຽງຊະນິດດຽວຄືສາຫຼ່າຍຫາງກະລອກເຊິ່ງຈະເລີນເຕີບໄດ້ດີທີ່ສຸດໃນລະດູຮ້ອນ ເນື່ອງຈາກລະດັບນ້ຳບໍ່ສູງຫຼາຍ ແສງແດດສາມາດສ່ອງເຖິງໄດ້ ນອກຈາກນີ້ຍັງພົບຕົ້ນກົກ ພືດທີ່ທົນທານຕໍ່ສະພາບແວດລ້ອມ ໂຜ່ພົ້ນນ້ຳກະຈາຍຢູ່ທົ່ວໄປ ແມ່ນ້ຳຍົມມີພືດຊາຍນ້ຳຫຼາຍຊະນິດ ເຊັ່ນ ຍ່າຄາ ຍ່າແພກ ພົງແລະອໍ້

ໃນແມ່ນ້ຳຍົມມີປານ້ຳຈືດ 38 ຊະນິດ ປະລິມານປາຫຼາຍທີ່ສຸດໃນຊ່ວງລະດູຝົນຮອດຕົ້ນລະດູໜາວ ປາພົບຫຼາຍ ໄດ້ແກ່ ປາຕະພຽນ ປາສ້ອຍ ປາຊິວແລະປາຣາກກ້ວຍ

## ອ້າງອີງ
* นทีศรียมนา, กรมวิชาการ, กรุงเทพฯ, 2544

ຍົມ
ໄທສະຫຍາມ

**ໄທສະຫຍາມ** ຫຼື **ໄທຍ໌ສະຫຍາມ** (ໄທ: ไทสยาม หรือ ไทยสยาม) ແມ່ນກຸ່ມຊາດພັນເຊິ່ງເວົ້າພາສາໄທກາງ ຫຼື **ເຊື້ອຊາດໄທສະຫຍາມຜະສົມຢູ່** ສ່ວນໃຫຍ່ອາໄສຢູ່ໃນປະເທດໄທ ແລະອາໄສກະຈາຍຢູ່ປະເທດອື່ນທົ່ວໂລກ ໂດຍຄົນໄທຍສ່ວນໃຫຍ່ນັບຖືສາສະໜາພຸດ ຮອງລົງມາຄື ສາສະໜາອິສະລາມແລະ ສາສະໜາຄິດ ໃນຄວາມໝາຍທາງຊາດພັນ ໃຊ້ສະເພາະເຈາະຈົງເຖິງຄົນໄທພາກກາງຫຼືເດີມເອີ້ນວ່າ ຊາວສະຫຍາມ ແຕ່ໃນຄວາມໝາຍມຸມກວ້າງ ສາມາດໝາຍຄວາມຄອບຄຸມເຖິງກຸ່ມຊາດພັນໄທອື່ນໆ ທັງນອກແລະໃນລາຊະອານາຈັກ ເຊັ່ນ ໄທໂຄລາດ ໄທອີສານ ໄທໂຍເດຍ ຫຼື ໄທເກາະກົງ ເຊັ່ນກັນ

## ປະຫວັດ 
ກຸ່ມຊາດພັນໄທ-ກະໄດໃນອະດີດເຊື່ອກັນວ່າຊົນຊາດໄທສະຫຍາມເປັນຊາດພັນບໍລິສຸດແລະເປັນຕົ້ນກຳເໜີດຂອງທຸກຊາດພັນໃນກຸ່ມຊາດພັນໄທ-ກະໄດ ທິດສະດີດັງກ່າວຖືກຍົກຂຶ້ນມາໃນສະໄໝຊາດນິຍົມຂອງຈອມພົນປ.ພິບູນສົງຄາມ ເຊິ່ງມີການສະເໜີວ່າ ຊາວໄທ (ຮວມໃນໄທ-ກະໄດທັງໝົດ) ອົບພະຍົບມາຈາກເທືອກເຂົາອັນໄຕມາຕອນກາງຂອງປະເທດຈີນສ້າງອານາຈັກນ່ານເຈົ້າໃນບໍລິເວນຈີນຕອນໃຕ້ແລ້ວອົບພະຍົບລົງມາທາງຕອນໃຕ້ສ້າງເປັນອານາຈັກລ້ານນາແລະອານາຈັກສຸໂຂໄທແລະອານາຈັກອະຍຸທະຍາ ຕາມລຳດັບ ສ່ວນອີກທິດສະດີເຊື່ອວ່າອົບພະຍົບມາຈາກທາງໃຕ້ຈາກຊະວາ ສຸມາດຕາແລະຄາບສະໝຸດມະລາຍູ ແຕ່ນັກມານຸດວິທະຢາໃນປັດຈຸບັນເຊື່ອກັນວ່າ ກຸ່ມຊາດພັນໄທ-ກະໄດ ຢູ່ທີ່ບໍລິເວນຈີນຕອນໃຕ້ເລື່ອຍມາຈົນຮອດລັດສານ (ປະເທດພະມ້າ) ປະເທດໄທຕອນເທິງ ແລະແອ່ງທີ່ຣາບລຸ່ມພາກອີສານເລື່ອຍໄປຍັງປະເທດລາວ ຫຼັງຈາກນັ້ນຈຶງມີການອົບພະຍົບຕື່ມ ເຊັ່ນກຸ່ມຊາວອາຫົມ ທີ່ອົບພະຍົບຂ້າມຊ່ອງປາດໄກ່ໄປຍັງອັດສັມແລະຊາວໄທແດງທີ່ອົບພະຍົບໄປຕັ້ງຖິ່ນຖານບໍລິເວນອານາຈັກສິບສອງຈຸໄທ

ກ່ອນໜ້ານີ້ທີ່ປະເທດໄທຍັງເປັນສະຫຍາມຢູ່ໄດ້ມີຜູ້ຄົນຈາກຫຼາກຫຼາຍເຊື້ອຊາດມາອາໄສຢູ່ຮວມກັນເປັນເວລາດົນແລ້ວ ເຊັ່ນ ຊາວເປີເຊຍໃນແຖບອະຍຸທະຍາ ຊາວມັກກະຊາໃນເຂດມັກກະສັນ ຊາວຈີນ ຝະລັ່ງ ລາວ ມອນ ຯລຯ ຈຶງເຮັດໃຫ້ແທບຈະບໍ່ມີໄທແທ້ຫຼົງເຫຼືອຢູ່ ເນື່ອງຈາກການປະສົມກົມກືນກັນຈາກຜູ້ຄົນຕ່າງເຊື້ອຊາດຄົນສ່ວນໃຫຍ່ຈຶງເປັນໄທສະຫຍາມຫຼາຍກວ່າທີ່ຈະເປັນໄທແທ້

ກໍລະນີນີ້ ສຸຈິດ ວົງເທດ ນັກວິຊາການດ້ານປະຫວັດສາດໃຫ້ຄວາມເຫັນວ່າ ບຸກຄົນທີ່ເປັນໄທສະຫຍາມໃນທຸກວັນນີ້ ບໍ່ແມ່ນສາຍເລືອດບໍລິສຸດ ຫາກແຕ່ເປັນເຜົ່າພັນທີ່ມີການຜະສົມກັບກຸ່ມຊົນພື້ນເມືອງແລະຕ່າງຖິ່ນໂດຍສຸຈິດໃຫ້ຄວາມເຫັນວ່າ ຫາກຈະສຶກສາເລື່ອງປະຫວັດສາດຊາດພັນຕ້ອງເລາະເສ້ນເຂດແດນອອກຈາກແຜນທີ່ເສຍກ່ອນ ເພາະໃນອະດີດຜູ້ຄົນມີການຕິດຕໍ່ສັນຈອນເຖິງກັນໂດຍຕະຫຼອດແລະເກີດພັດທະນາການທາງສັງຄົມສືບເຊື້ອສາຍມາຈົນຮອດປັດຈຸບັນ ດັງນັ້ນ ໄທສະຫຍາມຈຶງບໍ່ແມ່ນຊາດພັນທີ່ບໍລິສຸດ ທີ່ອົບພະຍົບລົງມາຈາກເທືອກເຂົາອັນໄຕຫຼືຍູນນານ ຫຼືໝູ່ເກາະທະເລໃຕ້ ຢ່າງທີ່ນັກວິຊາການສາຍຊາດນິຍົມ ຫຼືຕຳລາຮຽນສັງຄົມສຶກສາກ່າວໄວ້

## ຄົນເຊື້ອຊາດ-ສັນຊາດໄທໃນຕ່າງແດນ 
* ສະຫະລັດອາເມລິກາ 239,942 (2011)- ສະເພາະຜູ້ທີ່ເກີດນອກສະຫະລັດອາເມລິກາ
* ໃຕ້ຫວັນ 68,628 (2011)
* ອົດສະຕາລີ 53,403 (2011)
* ເຢຍລະມັນ 52,859 (2007)
* ຍີ່ປຸ່ນ 41,289 (2010)
* ສະຫະລາຊະອານາຈັກ 35,010 (2010) ປະມານການ
* ສະວີເດນ 33,613 (2011)
* ເກົາຫຼີໃຕ້ 30,760 (2009)
* ນໍເວ 15,583 (2013)
* ຮ່ອງກົງ 11,213 (2011)
* ການາດາ 10,025 (2006)
* ດານມາກ 8,580 (2012)
* ຟິນແລນ 7,302 (2011)
* ນິວຊີແລນ 6,129 (2006)
* ເນເທີແລນ 5,887 (2012)
* ອຽກລັງ 526 (2012)

## ເບິ່ງຕື່ມ 
* ລັກສະນະປະຊາກອນໄທສະຫຍາມ

## ອ້າງອິງ 
1. ยรรยง จิระนคร (เจีย แยนจอง). คนไทไม่ใช่คนไทย แต่เป็นเครือชาติภาษา. กรุงเทพมหานคร : สำนักพิมพ์มติน, 2548. ໝວດ:ໄທສະຫຍາມ
ລາຍພະນາມພະພັນລະຍາເຈົ້າໃນພະມະຫາກະສັດໄທ (ສະຫຍາມ)

**ລາຍພຣະນາມພຣະພັຣຍາເຈົ້າ**ໃນພຣະມຫາກສັຕຣິຍ໌ໄທຽ໌

## ອານາຈັກສຸໂຂໄທ 
### ລາຊະວົງພະຣ່ວງ
## ອານາຈັກອະຍຸທະຍາ 
### ລາຊະວົງອູ່ທອງ
* ພະນາງພຸມມາວະດີເທວີ

### ລາຊະວົງສຸພັນນະພູມ
* ພະອັກຄະຊາຍາ (ພະຂະນິດຖາໃນພະມະຫາທຳມະລາຊາທີ່ 3)
* ພະອັກຄະຊາຍາ (ພະທິດາໃນພະມະຫາທຳມະລາຊາທີ່ 3)
* ພະລາຊະເທວີ (ບໍ່ປະກົດພະນາມ)
* ພະລາຊະເທວີ (ບໍ່ປະກົດພະນາມ)
* ພະອັກຄະຊາຍາ (ບໍ່ປະກົດພະນາມ)
* ພະມະເຫສີຈິດວະດີ
* ແມ່ຢູ່ຫົວສີສຸດາຈັນ
* ສົມເດັດພະສຸຣິໂຍໄທ

ລາຊະວົງສຸໂຂໄທ
* ພະວິສຸດກະສັດຕີ
* ພະນາງມະນີຈັນ
* ພະອັກຄະຊາຍາ (ບໍ່ປະກົດພະນາມ)
* ພະອົງອຳມະລິດ

ລາຊະວົງປາສາດທອງ
* ພະລາຊະເທວີສິຣິກັນລະຍານີ
* ພະອັກຄະຊາຍາ (ບໍ່ປະກົດພະນາມ)
* ພະອັກຄະລາຊະເທວີ (ບໍ່ປະກົດພະນາມ)
* ພະອັກຄະລະມະເຫສີ (ບໍ່ປະກົດພະນາມ)
* ທ້າວສີຈຸລາລັກ (ແຈ່ມ)

ລາຊະວົງບ້ານພູຫຼວງ
* ສົມເດັດເຈົ້າຟ້າສຸດາວະດີ ກົມມະຫຼວງໂຍທາເທບ
* ສົມເດັດເຈົ້າຟ້າສີສຸວັນ ກົມມະຫຼວງໂຍທາເທບ
* ກົມພະເທພາມາດ
* ພະອົງລັດຕະນາ
* ກົມມະຫຼວງປະຊານຸລັກ
* ກົມມະຫຼວງອະໄພນຸຊິດ
* ກົມມະຫຼວງພິພິດມົນຕີ
* ພະອົງເຈົ້ງແມງເມົ່າ
* ກົມມະຂຸນວິມົນພັກດີ (ພະອົງເມົາລີ,ມະແລງເມົ່າ)

## ອານາຈັກທົນບຸລີ 
* ສົມເດັດພະອັກຄະລະມະເຫສີກົມມະຫຼວງບາດບໍລິຈາ

## ກຸງລັດຕະນະໂກສິນ 
* ສົມເດັດພະອະມະຣິນທາບໍຣົມລາຊິນີ
* ສົມເດັດພະສີສຸຣິເຍນທາບໍຣົມລາຊິນີ
* ພະລາຊະຊາຍານາຣີ ເຈົ້າຟ້າກຸນທົນທິບວະດີ
* ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າໂສມະນັດວັດທະນາວະດີ
* ສົມເດັດພະເທບສິຣິນທາບໍຣົມລາຊິນີ
* ພະສັມພັນທະວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າພັນນາລາຍ
* ພະເຈົ້າບໍຣົມວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າທັກສິນຊານະລາທິລາດບຸດຕີ
* ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສຸນັນທາກຸມາຣີຣັດ ພະບໍຣົມລາຊະເທວີ
* ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສະຫວ່າງວັດທະນາ ພະບໍຣົມລາຊະເທວີ
* ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າເສົາວະພາຜ່ອງສີ ພະບໍຣົມລາຊິນີນາດ
* ພະນາງເຈົ້າສຸຂຸມານມາຣະສີ ພະບໍຣົມລາຊະເທວີ
* ພະອັກຄະຊາຍາເທີ ພະອົງເຈົ້າອຸບົນຣັດຕະນະນາຣີນາກ ກົມມະຂຸນອັກຄະວໍລະລາຊະກັນຍາ
* ພະອັກຄະຊາຍາເທີ ພະອົງເຈົ້າເສົາວະພາກນາຣີຣັດ
* ພະວິມາດາເທີ ພະອົງເຈົ້າສາຍສະວະລີພິຣົມ ກົມພະສຸດທາສິນີນາດ ປິຍະມະຫາລາດ ປະດິວະລັດດາ
* ພະລາຊະຊາຍາ ເຈົ້າດາລາລັດສະໝີ
* ພະນາງເຈົ້າສຸວັດທະນາ ພະວໍລະລາຊະເທວີ
* ພະນາງເທີລັກສະໝີລາວັນ
* ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະຊາຍາ
* ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າຣຳໄພພັນນີ ພະບໍຣົມລາຊິນີ
* ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສິຣິກິດ ພະບໍຣົມລາຊິນີນາດ
* ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສຸທິດາພັດຊະລະສຸທາພິມົນລັກ ພະບໍລົມລາຊິນີ

## ເບິ່ງຕື່ມ 
* ລາຍພະນາມພະມະຫາກະສັດໄທ

## ອ້າງອິງ 
1. คำให้การชาวกรุงเก่า, พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับจันทนุมาศ (เจิม) และเอกสารอื่น, นนทบุรี : ศรีปัญญา, 2553, หน้า 475
ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າຣຳໄພພັນນີ ພະບໍລົມລາຊິນີ

ພັນເອກຍິງ **ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າຣຳໄພພັນນີ ພະບໍລົມລາຊິນີ** () () ແມ່ນພະອັກຄະລະມະເຫສີພຽງພະອົງດຽວໃນພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ

ໃນອະດີດກ່າວກັນວ່າພະອົງເປັນສະຕີຊາວໄທທີ່ຊົງພະສິລິໂສມສາມາດເລືອກສະຫຼອງພະອົງເອີລົບມາສວມໃສ່ໄດ້ຢ່າງເໝາະສົມ ທັງຍັງມີພະຈະລິຍະວັດທີ່ນຸ້ມນວນ ພະພັກແຈ່ມໃສ ແຍ້ມພະສວນ (ຍິ້ມ) ຢູ່ໜ່ອຍໆ ທັງໆທີ່ພະອົງປະສົບກັບໂລກະທຳແລະຄວາມສູນເສຍອັນຍິ່ງໃຫຍ່ມາແລ້ວ

ພະອົງປະຕິບັດພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດຄຽງຄູ່ພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໃນຖານະພະບໍລົມລາຊິນີໃນການສະເດັດພະລາຊະດຳເນິນໄປຍັງຫົວເມືອງ ຮວມທັງຕ່າງປະເທດເພື່ອເປັນການເຊື່ອມພະລາຊະໄມຕີລະຫວ່າງປະເທດ ພາຍຫຼັງການນິວັດປະເທດໄທຫຼັງການສະຫວັນຄົດຂອງພະລາຊະສະຫວາມີແລ້ວ ພະອົງໄດ້ປະຕິບັດພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດແທນພະອົງພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດຫຼາຍເທື່ອ ເມື່ອສະເດັດຍ້າຍໄປປະທັບ ນະ ຈັງຫວັດຈັນທະບຸລີ ຊົງດຳເນິນກິດຈະການໃນດ້ານການກະເສດ ການລ້ຽງສັດ ແລະຊົງພັດທະນາການທໍສາດເພື່ອເປັນໂຄງການຕົວຢ່າງແລະນຳຄວາມຮູ້ນັ້ນອອກເຜີຍແພ່ປະຊາຊົນ ນອກຈາກນີ້ພະອົງຍັງມີສ່ວນໃນການພັດທະນາການສາທາລະນະສຸກແລະການສຶກສາຂອງຊາວຈັນທະບຸລີໂດຍຮັບເປັນພະລາຊະພາລະໃນການປັບປຸງໂຮງໝໍພະປົກເກົ້າ ວິທະຍາໄລພະຍາບານພະປົກເກົ້າ ຈັນທະບຸລີແລະມະຫາວິທະຍາໄລລາຊະພັດຣຳໄພພັນນີ 

ພະອົງຊົງເລິ່ມມີພະອາການປະຊວນດ້ວຍພະໂລກຄວາມດັນໂລຫິດສູງ ຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1975 ແລະ ວັນທີ່ 22 ພຶດສະພາ ຄ.ສ. 1984 ເວລາ 15.50 ໂມງ ພະອົງສະເດັດສະຫວັນຄົດດ້ວຍພະຫະໄທວາຍໂດຍພະອາການສະຫງົບ ນະ ພະຕຳໜັກສຸໂຂໄທ ຮວມພະຊົນມາຍຸ 79 ພັນສາ 5 ເດືອນ 2 ວັນ

## ພະລາຊະປະຫວັດ 
### ຂະນະຊົງພະເຍົາ 
ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າຣຳໄພພັນນີ ພະບໍລົມລາຊິນີ ສະເດັດພະລາຊະສົມພົບເມື່ອວັນອັງຄານທີ 20 ທັນວາ ຄ.ສ. 1904 ພະບິດາຂອງພະອົງຄື ສົມເດັດພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າສະຫວັດດິໂສພົນ ກົມພະສະຫວັດດິວັດນະວິສິດ ຕົ້ນລາຊະກຸນສະຫວັດດິວັດ ພະລາຊະໂອລົດໃນພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ປະສູດແຕ່ສົມເດັດພະປິຍະມາວະດີ ສີພັດຊະລິນມາຕາ ສ່ວນພະມານດາຄື ໝ່ອມເຈົ້າອາພາພັນນີ ສະຫວັດດິວັດ ສະກຸນເດີມ ຄັກຄະນາງ () ພະທິດາໃນພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າຄັກຄະນາງຍຸຄົນ ກົມມະຫຼວງພິຊິດປີຊາກອນ ພະໂອລົດໃນພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ພາຍຫຼັງໝ່ອມເຈົ້າອາພັນນີໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາຂຶ້ນເປັນ "ພະເຈົ້າວໍລະວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າອາພາພັນນີ"

ພະອົງມີພະນາມເດີມວ່າ ໝ່ອມເຈົ້າຣຳໄພພັນນີ ສະຫວັດດິວັດ ຊາວວັງຮຽກຂານພະນາມພະອົງວ່າ ທ່ານຍິງນາ ເຊິ່ງພະວໍລະວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າຈຸລະຈັກກະພົງ ຜູ້ຊົງນິພົນປື້ມເລື່ອງ ເກີດວັງປາຣຸດ ໄດ້ເລົ່າເຖິງທີ່ມາຂອງພະນາມນີ້ວ່າ

## ພະນາມ 
* **ໝ່ອມເຈົ້າຣຳໄພພັນນີ ສະຫວັດດິວັດ**  *หม่อมเจ้ารำไพพรรณี สวัสดิวัตน์* (20 ທັນວາ ຄ.ສ. 1904 — 26 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1918)
* **ໝ່ອມເຈົ້າຣຳໄພພັນນີ ພະຊາຍາ**  *หม่อมเจ้ารำไพพรรณี พระชายา* (26 ສິງຫາ ຄ.ສ. 1918 — 26 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1925)
* **ໝ່ອມເຈົ້າຣຳໄພພັນນີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາ**  *หม่อมเจ้ารำไพพรรณี พระวรราชชายา* (26 ພະຈິກ ຄ.ສ. 1925 — 25 ກຸມພາ ຄ.​ສ. 1926)
* **ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າຣຳໄພພັນນີ ພະບໍຣົມລາຊິນີ**  *สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี* (25 ກຸມພາ ຄ.​ສ. 1926 — 22 ພຶດສະພາ ຄ.​ສ. 1984)

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ເກີດໃນປີ ພ.ສ. 2447
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ເສຍຊີວິດໃນປີ ພ.ສ. 2527
ໝວດ:ສົມເດັດພະບໍລົມລາຊິນີໄທ
ໝວດ:ພະລາດຊະວົງໄທ
ໝວດ:ລາຊະສະກຸນສະຫວັດດິວັດ
ໝວດ:ບຸກຄົນຈາກບາງກອກ
ໝວດ:ບຸກຄົນຈາກໂຮງຮຽນລາຊິນີ
ໝວດ:ລາຊະວົງຈັກກີ
ໝວດ:ລັດຊະການທີ 7
ໝວດ:ລາຊະສະກຸນຄັກຄະນາງ
ໝວດ:ສະມາຊິກຂະບວນການເສລີໄທ
ໝວດ:ສະມາຊິກເຄື່ອງລາດອິສະລິຍາພອນ ມ.ຈ.ກ. (ຝ່າຍໃນ)
ໝວດ:ສະມາຊິກເຄື່ອງລາດອິສະລິຍາພອນ ນ.ຣ.
ໝວດ:ສະມາຊິກເຄື່ອງລາດອິສະລິຍາພອນ ປ.ຈ. (ຝ່າຍໃນ)
ໝວດ:ສະມາຊິກຫຼຽນລັດຕະນາພອນ ວ.ປ.ຣ.1
ໝວດ:ສະມາຊິກຫຼຽນລັດຕະນາພອນ ປ.ປ.ຣ.1
ໝວດ:ສະມາຊິກຫຼຽນລັດຕະນາພອນ ພ.ປ.ຣ.1
ໝວດ:ເສຍຊີວິດຈາກພາວະຫົວໃຈລົ້ມແຫຼວ
ໝວດ:ຊາວໄທ
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ເສຍຊີວິດແລ້ວ
ໝວດ:ໝ່ອມເຈົ້າ
ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສຸນັນທາກຸມາຣີຣັດ ພະບໍຣົມລາຊະເທວີ

**ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສຸນັນທາກຸມາຣີຣັດ ພະບໍຣົມລາຊະເທວີ** (ໄທ:สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี) ຫຼືທີ່ຊາວບ້ານເອິ້ນພະນາມວ່າ ສົມເດັດພະນາງເຮືອລົ່ມ ມີພະນາມເດີມວ່າ *ພະອົງເຈົ້າສຸນັນທາກຸມາຣີຣັດ* ແມ່ນພະລາຊະທິດາໃນພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ແລະ ສົມເດັດພະປິຍະມາວະດີ ສີພັດຊະຣິນມາຕາ ຊົງພະລາຊະສົມພົບເມື່ອວັນທີ່ 10 ພຶດສະຈິກາ ຄ.ສ. 1860 ເປັນພະເຈົ້າລູກເທີລຸ້ນໜ້ອຍ ລຳດັບທີ່ 50 ໃນຈຳນວນທັງໝົດ 82 ພະອົງ

ພະນາງເທີ ພະອົງເຈົ້າສຸນັນທາກຸມາຣີຣັດສິ້ນພະຊົນດ້ວຍອຸບັດຕິເຫດເຮືອພະປະທຽບລົ່ມ ນະ ຕຳບົນບາງພູດ ອຳເພີປາກເກັດ ຈັງຫວັດນົນທະບຸລີ (ປະຈຸບັນນີ້ຄື ວັດກູ້) ພ້ອມດ້ວຍສົມເດັດພະເຈົ້າລູກເທີ ເຈົ້າຟ້າຍິງກັນນາພອນເພັດຊະລັດ ໂສພາງທັດສະນິຍະລັກ ອັກຄະລະວໍລະລາຊະກຸມາຣີ ພະລາຊະທິດາ ແລະພະລາຊະບຸດໃນພະຄັນເຊິ່ງຍັງບໍ່ຊາບວ່າເປັນພະລາຊະໂອລົດຫຼີພະລາຊະທິດາອີກດ້ວຍ ລະຫວ່າງການຕາມສະເດັດ ພະບໍລົມລາຊະສະຫວາມີແປພະລາຊະຖານໄປປະທັບຍັງພະລາຊະວັງບາງປະອິນ ພາຍຫຼັງການສິ້ນພະຊົນ ຊົງໄດ້ຮັບພະມະຫາກະລຸນາໂປດເກົ້າ ສະຖາປະນາຂຶ້ນເປັນ ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສຸນັນທາກຸມາຣີຣັດ ພະບໍລົມລາຊະເທວີ ດຳລົງພະຖານັນດອນສັກພະອັກຄະລະມະເຫສີພະອົງທຳອິດໃນພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ

ພະນາງສຸນັນທາກຸມາຣີຣັດ|200px

## ເບິ່ງຕື່ມ 
* ພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າອຸນາກັນອະນັນຕະນໍລະໄຊ
* ພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າອຸລຸພົງລັດຊະສົມໂພດ

## ອ້າງອິງ 
## ບັນນານຸກົມ 
1.จุลลดา ภักดีภูมินทร์, พระราชธิดาในรัชกาลที่ 5, สกุลไทย, ฉบับที่ 2443, ปีที่ 47, วันที่ 14 สิงหาคม 2544

2.ศันสนีย์ วีระศิลป์ชัย, หอมติดกระดาน, พิมพ์ครั้งที่ 3, กรุงเทพฯ:มติชน, 2553, หน้า 120

3.แสงเทียน ศรัทธาไทย, สามราชินีคู่บัลลังก์ ร.๕, สำนักพิมพ์ร่มฟ้าสยาม, 2539 ISBN 978-974-7441-33-8

4.พระราชหัตถเลขาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชทานพระบรมราโชวาทแก่พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ วันอังคาร เดือนอ้าย แรม ๑๓ ค่ำ ปีวอก โทศก จ.ศ. ๑๒๒๒

ໝວດ:ພະພັນລະຍາໃນລັດຊະການທີ່ 5
ໝວດ:ພະລາຊະທິດາໃນລັດຊະການທີ່ 4
ໝວດ:ສະມາຊິກເຄື່ອງລາດອິສະລິຍາພອນ ນ.ຣ.
ໝວດ:ເສຍຊີວິດຈາກການຈົມນ້ຳ
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ເສຍຊີວິດແລ້ວ
ສະພາກາຊາດໄທ

**ສະພາກາຊາດໄທ** ກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນເມື່ອວັນທີ່ 26 ເມສາ ຣ.ສ.112 (ຄ.ສ.1893) ເດີມຮຽກ "ສະພາອຸນາໂລມແດງແຫ່ງຊາດສະຫຍາມ" ເລີ່ມກໍ່ຕັ້ງໂດຍທ່ານຜູ້ຍິງປ່ຽນ ພາດສະກອນວົງ ເຊິ່ງມີສົມເດັດພະສີພັດຊະຣິນທາບໍຣົມລາຊິນີນາດ ພະບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີພັນປີຫຼວງຊົງເປັນສະພານາຍິກາພະອົງທຳອິດ ສັນນິບາດສະພາກາຊາດມີມັດຕິຮັບສະພາກາຊາດສະຫຍາມເປັນສະມາຊິກເມື່ອວັນທີ່ 8 ເມສາ ຄ.ສ. 1921

## ປະຫວັດ 
**ຄ.ສ. 1893** ເກີດກໍລະນີພິພາດ ລະຫວ່າງ ປະເທດສະຫຍາມ ກັບ ປະເທດຝະລັ່ງ ເລື່ອງດິນແດນຝັ່ງຊ້າຍຂອງແມ່ນ້ຳຂອງ ເຊິ່ງສົ່ງຜົນໃຫ້ທະຫານບາດເຈັບລົ້ມຕາຍເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ແຕ່ບໍ່ມີອົງການກຸສົນຫຼັກທີ່
ເຮັດໜ້າທີ່ຊ່ອຍເຫຼືອພະຍາບານແລະບັນເທົາທຸກ ດັງນັ້ນ ທ່ານຜູ້ຍິງປ່ຽນ ພາດສະກອນວົງ ຈຶງໄດ້ຊັກຊວນສະຕີອາສາສະມັກຂຶ້ນແລະໄດ້ກາບບັງຄົມທູນ ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສະຫວ່າງວັດທະນາ ພະບໍຣົມລາຊະເທວີ
ເພື່ອຂໍພະລາຊະທານພະບໍຣົມລາຊານຸຍາດຕັ້ງ "ສະພາອຸນາໂລມແດງແຫ່ງຊາດສະຫຍາມ" 

ເມື່ອຄວາມຊາບຝ່າລະອອງທຸລີພະບາດພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ມີພະລາຊະກະແສວ່າ ເປັນຄວາມຄິດອັນດີຕາມແບບຢ່າງປະເທດທີ່ຈະເລີນແລ້ວ ຈຶງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯ "ສະພາອຸນາໂລມແດງ" ຂຶ້ນເມື່ອວັນທີ່ 26 ເມສາ ຄ.ສ.1893 ເຊິ່ງຖືເປັນ "ວັນສະຖາປະນາສະພາກາຊາດໄທ" ນອກຈາກນີ້ຍັງຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າຯໃຫ້ສົມເດັດສະຫວ່າງວັດທະນາ ພະບໍລົມລາຊະເທວີ ຊົງເປັນ "ສະພາຊົນນະນີ" ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າເສົາວະພາຜ່ອງສີ ພະວໍລະລາຊະເທວີ ຊົງເປັນ "ສະພານາຍິກາ" ແລະທ່ານຜູ້ຍິງປ່ຽນ ພາດສະກອນວົງ ເປັນເລຂານຸກາລິນີສະພາອຸນາໂລມແດງ

* ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຊົງພະດຳລິວ່າ ຄັນໄດ້ຈັດໂຮງໝໍຂອງກາຊາດ ກໍຈະເປັນປະໂຫຍດແກ່ບ້ານເມືອງພະອົງຈຶງໄດ້ຮ່ວມກັບພະລາຊະພະລາດາພະຄິນີຊົງບໍລິຈາກຊັບຮວມກັບທຸນຂອງສະພາອຸນາໂລມແດງ ສ້າງໂຮງໝໍຂຶ້ນໃນທີ່ດິນສ່ວນພະອົງ ແລ້ວໂປດເກົ້າ ຂະໜານນາມຕາມພະປໍລະມາພິໄທພະບາດສົມເດັດພະລາມາທິບໍດີສີສິນມະຫາຈຸລາລົງກອນ ພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ວ່າ "ໂຮງໝໍຈຸລາລົງກອນ" ເພື່ອເປັນອະນຸສອນໃນພະລາຊະບິດາແລະໃຫ້ໂຮງໝໍນີ້ເປັນຂອງສະພາກາຊາດສະຫຍາມ

* **ຄ.ສ. 1920** ສະພາກາຊາດໄທໄດ້ຮັບການຮັບຮອງຈາກ "ສ່ວນການຮັບຮອງລະຫວ່າງປະເທດ ຄະນະກຳມະການກາຊາດລະຫວ່າງປະເທດ"
* **ຄ.ສ. 1921** ສະພາກາຊາດໄທເຂົ້າເປັນສະມາຊິກຂອງ "ສະຫະພັນສະພາກາຊາດແລະສະພາສ້ຽວວົງເດືອນແດງລະຫວ່າງປະເທດ"

## ສະພາອຸນາໂລມແດງ 
### ທານມະຍູປະຖຳພົກ 
#### ຜູ້ບຳລຸງການຢ່າງສູງສຸດ 
* ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ
#### ຜູ້ບຳລຸງການ 
* ສົມເດັດພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າລະມ່ອມ ກົມພະຍາສຸດາລັດລາຊະປະຍູນ
#### ສະພາຊົນນະນີ 
* ສົມເດັດພະສີສະວະລິນທິລາບໍລົມລາຊະເທວີ ພະພັນວັດສາໄອຍິກາເຈົ້າ

### ກຳມະກາລິນີສະພາ 
#### ສະພານາຍິກາ 
* ສົມເດັດພະສີພັດຊະຣິນທາບໍຣົມລາຊິນີນາດ ພະບໍຣົມລາຊະຊົນນະນີພັນປີຫຼວງ

#### ອຸປະນາຍິກາ 
* ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສຸຂຸມານມາລະສີ ພະອັກລາຊະເທວີ
* ສົມເດັດພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ເຈົ້າຟ້າສຸດທາທິບພະຍະລັດ ສຸຂຸມຂັດຕິຍະກັນລະຍາວະດີ ກົມມະຫຼວງສີລັດຕະນະໂກສິນ
* ສົມເດັດພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ເຈົ້າຟ້າຈັນທາສະລັດທະວານ ວະໂລລານລັກສະນະສົມບັດ ລັດຕະນະກຸມາລີ ກົມມະຂຸນພິຈິດເຈດຈັນ
* ສົມເດັດພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ເຈົ້າເຍົາວະມານນະລືມົນ ສັບສະກົນກັນລະຍານີ ກົມມະຂຸນສະຫວັນຄະໂລກລັກສະນະວະດີ
* ພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ພະອົງເຈົ້າສີວິໄລລັກ ສຸນທອນສັກກັນລະຍາ ກົມມະຂຸນສຸພັນພາກຄະວະດີ
* ພະອັກຄະຊາຍາເທີ ພະອົງເຈົ້າອຸບົນລັດຕະນະນາລີນາກ ກົມມະຂຸນອັກຄະວໍລະລາຊະກັນຍາ
* ພະວິມາດາເທີ ພະອົງເຈົ້າສາຍສະວະລີພິລົມ ກົມພະສຸດທາສິນີນາດ ປິຍະມະຫາລາດປະດິວະລັດດາ
* ເຈົ້າຈອມມານດາໝ່ອມລາຊະວົງເກສອນ ໃນລາຊະການທີ່ 5

## ສະພາອຸນາໂລມແດງ
.ac

**.ac** ແມ່ນໂດເມນອິນເຕີເນັດລະດັບສູງສຸດຕາມລະຫັດປະເທດ (ccTLD) ສໍາລັບ ເກາະ​ແອ​ສ​ເຄນ​ຊັນ ເລີ່ມຕົ້ນຄັ້ງທໍາອິດໃນປີ ຄ.ສ. 1997

## ອ້າງອີງ 
* ຊື່ໂດເມນຂັ້ນສູງພາຍໃຕ້ລະຫັດປະເທດ
ລາຊະວົງພະຣ່ວງ

**ລາຊະວົງພະຣ່ວງ** (ໄທ: ราชวงศ์พระร่วง ຣາຊວົງພຣະຣ່ວງ) ແມ່ນລາຊະວົງທຳອິດແລະລາຊະວົງດຽວຂອງຊົນຊາດໄທສະຫຍາມທີ່ປົກຄອງອານາຈັກສຸໂຂໄທຫຼັກຖານຈາຣຶກປູ່ສະບົດຫຼານລະຫວ່າງກະສັດສຸໂຂໄທແລະນ່ານ ແລ້ວມີການຮຽງລຳດັບພະນາມກະສັດຂອງລາຊະວົງສຸໂຂໄທຕັ້ງແຕ່ບັນພະບຸລຸດລົງມາ ສ່ວນຫຼັກຖານທາງປະຫວັດສາດມັກພົບວ່າຜູ້ຄົນພາຍໃນເຂດສຸໂຂໄທຫຼືບ້ານເມືອງແຄວ້ນອື່ນ ມັກຮຽກພະມະຫາກະສັດສຸໂຂໄທໃນນາມວ່າ "ພະຣ່ວງ" ເຊິ່ງເປັນນາມທີ່ຮູ້ຈັກກັນໄປຢ່າງກວ້າງຂອງຜູ້ຄົນກຸ່ມໄທສະຫຍາມສະໄໝບູຮານ ເຊື້ອສາຍຂອງລາຊະວົງພະຣ່ວງນີ້ສືບທອດມາຍາວນານໃນການປົກຄອງສະໄໝສຸໂຂໄທ ລາຊະວົງພະຣ່ວງມີການສານສັມພັນກັບລາຊະວົງອູ່ທອງແຫ່ງອານາຈັກລະໂວ້ອະໂຍທາແລະລາຊະວົງສີທຳມາໂສກະລາດແຫ່ງອານາຈັກສີທຳມະລາດມາຮອດສະໄໝອະຍຸທະຍາ ລາຊະວົງສຸພັນນະພູມຮວມເຖິງລາຊະວົງສຸໂຂໄທ ແລ້ວກໍຍັງປາກົດຢູ່ຜ່ານຄວາມສັມພັນທາງເຄືອຍາດລະຫວ່າງອານາຈັກ ສັນຍາລັກຫຼືອະນຸສອນອັນສັກສິດຂອງລາຊະວົງພະຣ່ວງທີ່ສືບທອດມາຮອດປັດຈຸບັນ ຄື ຮູບພະຣ່ວງພະລື ໃນຊຸ້ມພະຣ່ວງພະລືທີ່ວັດພະສີລັດຕະນະມະຫາທາດລາຊະວໍລະມະຫາວິຫານ ອຳເພີສີສັດຊະນາໄລ ຈັງຫວັດສຸໂຂໄທຕາມຄວາມເຊື່ອຂອງຄົ້ນລຸ້ນເກົ່າແກ່ໃນຈັງຫວັດສຸໂຂໄທ ລະບຸວ່າ ບ່ອນນີ້ຄືຖິ່ນຖານເດີມຫຼືຕົ້ນກຳເໜີດຂອງລາຊະວົງພະຣ່ວງ
ໂຍສຕ໌ ກິບເພີດ

** ໂຍສຕ໌ ກິບເພີດ ** (ເຢຍລະມັນ: Jost Gippert, ສຽງອ່ານ ) (ເກຶດເມື່ອວັນທີ່ 12 ມີນາ, ຄ.ສ. 1956 ທີ່ ວິນສ໌-ນີເດີເວນິເກີນ, ຄັ້ງນີ້ແມ່ນນະຄອນ ຮັດທິງເງນ ປະເທດເຢຍລະມັນ) ເປັນນັກພາສາສາດຊາວເຢຍລະມັນ ນັກວິຊາການພາສາຄໍເຄຊັດ ແລະສາດສະດາຈານວິຊາພາສາສາດປຽບທຽບຂອງຄະນະດ້ານປະສົບການທີ່ມະຫາວິທະຍາໄລ ແຟງເຟີດ (Goethe-Universität Frankfurt) ນອກຈາກນັ້ນຍັງມີວັນນະກຳເປັນຈຳນວນຫຼາຍ.

## ປະຫວັດ 
## ກິດຈະການ 
### ໂຄງການນານາປະເທດ (ການຄັດເລືອກ) 
* ຄ.ສ. 1995 ຈົນ 1998 (DFG): Avesta and Rigveda: Electronic Analysis
* ຄ.ສ. 1995 ຈົນ 1999 (INTAS): The Georgian Verbal System
* ຄ.ສ. 1999 ຈົນ 2002 (Volkswagen Foundation, EUR 117,900): Caucasian Languages and Cultures: Electronic Documentation
* ນັບຕັ້ງແຕ່ 2000 (DFG): Graduate School “Types of Clauses: Variation and Interpretation”
* ຄ.ສ. 2002 ຈົນ 2006 (Volkswagen Foundation, EUR 167,800): Endangered Caucasian Languages in Georgia
* ຄ.ສ. 2003 ຈົນ 2007 (Volkswagen Foundation): Palimpsest Manuscripts of Caucasian Provenience 
* ຄ.ສ. 2005 ຈົນ 2009 (INTAS): Georgian Gospels 
* ຄ.ສ. 2005 ຈົນ 2007 (Volkswagen Foundation, EUR 189,000): The Linguistic Situation in modern-day Georgia
* ຄ.ສ. 2008 ຈົນ 2014 (DFG, EUR 240,000): Old German Reference Corpus
* ນັບຕັ້ງແຕ່ 2008 (BMBF): German Language Resource Infrastructure
* ຄ.ສ. 2009 (Volkswagen Foundation, EUR 400,000): Aché Documentation Project
* ນັບຕັ້ງແຕ່ 2009 (DFG/NEH, EUR 96,000): RELISH (Rendering Endangered Languages Lexicons Interoperable Through Standards Harmonization)
* ນັບຕັ້ງແຕ່ 2009 (Volkswagen Foundation): Georgian Palimpsest Manuscripts
* ຄ.ສ. 2010 (Google Inc., US$49,600): Corpus Caucasicum
* ນັບຕັ້ງແຕ່ 2011 (HMWK, EUR 3,792,000): LOEWE Research Unit “Digital Humanities – Integrated Processing and Analysis of Text-based Corpora”
* ນັບຕັ້ງແຕ່ 2011 (Volkswagen Foundation, EUR 299,600): Khinalug Documentation Project
* ນັບຕັ້ງແຕ່ 2011 (DFG): Relative Clauses in a Typological View
* ນັບຕັ້ງແຕ່ 2012 (Volkswagen Foundation, EUR 390,400): Georgian National Corpus

## ວັນນະກຳ 
* ຄ.ສ. 1977: The syntax of infinitival formations in the Indo-European languages. (Europäische Hochschulschriften, 21/3), 360 pp.; Frankfurt, Bern, Las Vegas: Lang 1978. Dissertation
* ຄ.ສ. 1990: Iranica Armeno-Iberica. A study of Iranian loan words in Armenian and Georgian, 451 + 389 pp.; Vienna: Austrian Academy of Sciences 1993. Inaugural dissertation.
* ຄ.ສ. 2007: Gippert, Jost / Sarjveladze, Zurab / Kajaia, Lamara: The Old Georgian Palimpsest Codex Vindobonensis georgicus 2, edited by Jost Gippert in co-operation with Zurab Sarjveladze and Lamara Kajaia, 368 pp.; Turnhout: Brepols 2007.
* ຄ.ສ. 2008: Gippert, Jost / Schulze, Wolfgang / Aleksidze, Zaza / Mahé, Jean-Pierre: The Caucasian Albanian Palimpsests of Mount Sinai, 2 vols., XXIV + 530 pp.; Turnhout: Brepols 2009.
* ຄ.ສ. 2010: Gippert, Jost / Schulze, Wolfgang / Aleksidze, Zaza / Mahé, Jean-Pierre: The Caucasian Albanian Palimpsests of Mount Sinai. Vol. III: The Armenian Layer, edited by Jost Gippert., 220 pp.; Turnhout: Brepols 2010.

## ອ້າງອີງ 
## ແຫຼ່ງຂ້ໍມູນອື່ນ 
* ເວັບໄຊທ໌ຂອງອາຈານກິບເພີດ

ໝວດ:ປະເທດເຢັຽລະມັນ‏‎
ໝວດ:ພາສາສາດ