ວັນນະຍຸດ

**ວັນນະຍຸດ** (ຄຳເຄົ້າ: ວັນຍຸຕຍ໌; , ) ໝາຍເຖິງ ລະດັບສຽງ ຫຼື ເຄື່ອງໝາຍແທນລະດັບສຽງ ເຊິ່ງກຳກັບພະຍາງຂອງຄຳໃນພາສາ. ສຽງວັນນະຍຸດນຶ່ງອາດມີລະດັບສຽງຕ່ຳ ສຽງສູງ ພຽງຢ່າງດຽວ ຫຼືແມ່ນການທອດສຽງຈາກລະດັບສຽງນຶ່ງ ໄປຍັງອີກລະດັບສຽງນຶ່ງ ກໍໄດ້. ພາສາໃນໂລກນີ້ມີທັງທີ່ໃຊ້ວັນນະຍຸດ ແລະບໍ່ໃຊ້ວັນນະຍຸດ. ສຽງວັນນະຍຸດນຶ່ງໆ ອາດປ່ຽນແປງໄດ້ເມື່ອມີການປະສົມຄຳຫຼືປ່ຽນຕຳແໜ່ງການເນ້ນສຽງ.

## ລະບົບວັນນະຍຸດ 
ໃນພາສາວັນນະຍຸດ ທຸກພະຍາງມີລະດັບສຽງກຳໜົດໄວ້ແລ້ວ ສະນັ້ນ ພະຍາງສອງພະຍາງສາມາດມີພະຍັດຊະນະ ເຊິ່ງຄືກັນໄດ້ ແລະ ສະຫຼະ ເຊິ່ງຄືກັນໄດ້ ແຕ່ສາມາດມີວັນນະຍຸດເຊິ່ງບໍ່ຄືກັນ. 
### ພາສາລາວວຽງຈັນ 
ພາສາລາວຖິ່ນວຽງຈັນສ່ວນຫຼາຍມີວັນນະຍຸດ 6 ສຽງ ແມ່ນ
# ກາ (/kàa/)
# ຂາ (/kʰǎa/)
# ຂ່າ/ຄ່າ (/kʰaa/)
# ຂ້າ (/kʰȁa/)
# ຄາ (/kʰáa/)
# ຄ້າ (/kʰâa/)

ທຸກຄຳທີ່ກ່າວຂ້າງເທິງ ຍົກເວ້ນ ກາ ລ້ວນແຕ່ປະກອບດ້ວຍສຽງພະຍັນຊະນະ (/kʰ/) ດຽວກັນ ແລະ ສະຫຼະ ̂(/aa/) ດຽວກັນ ແຕ່ມີສຽງວັນນະຍຸດເຊິ່ງແຕກຕ່າງກັນ ອັນປ່ຽນຄວາມໝາຍຂອງຄຳໄດ້.
### ພາສາໄທມາຕະຖານ 
ພາສາໄທມາຕະຖານມີວັນນະຍຸດ 5 ສຽງ ແມ່ນ
# ຄາ (/kʰaa/)
# ຂ່າ (/kʰàa/)
# ຂ້າ/ຄ່າ (/kʰâa/)
# ຄ້າ (/kʰáa/)
# ຂາ (/kʰǎa/)
ຄືກັນກັບພາສາລາວ ທຸກຄຳທີ່ກ່າວຂ້າງເທິງ ລ້ວນແຕ່ປະກອບດ້ວຍສຽງພະຍັນຊະນະ (/kʰ/) ດຽວກັນ  ແລະ ສະຫຼະ ̂(/aa/) ດຽວກັນ ແຕ່ມີສຽງວັນນະຍຸດເຊິ່ງແຕກຕ່າງກັນ.
### ພາສາຈີນກາງ 
ພາສາຈີນກາງມີວັນນະຍຸດ 5 ສຽງ ແມ່ນ
# mā(媽/妈) "ແມ່"
# má(麻/麻) "ກັນຊາ"
# mǎ(馬/马) "ມ້າ"
# mà(罵/骂) "ເວົ້າໃຫ້"
# ma(嗎/吗) (ຄຳລົງທ້າຍໃຊ້ຖາມຄຳຖາມ)

## ອ້າງອີງ
;ບັນນານຸກົມ
* Bao, Zhiming. (1999). *The structure of tone*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-511880-4.
*Chen, Matthew Y. 2000. *Tone Sandhi: patterns across Chinese dialects*. Cambridge, England: CUP ISBN 0-521-65272-3
*Clements, George N.; Goldsmith, John (eds.) (1984) *Autosegmental Studies in Bantu Tone*. Berlin: Mouton de Gruyer.
* Fromkin, Victoria A. (ed.). (1978). *Tone: A linguistic survey*. New York: Academic Press.
* Halle, Morris; & Stevens, Kenneth. (1971). A note on laryngeal features. *Quarterly progress report 101*. MIT.
* Haudricourt, André-Georges. (1954). "De l'origine des tons en vietnamien". *Journal Asiatique*, 242: 69–82.
* Haudricourt, André-Georges. (1961). "Bipartition et tripartition des systèmes de tons dans quelques langues d'Extrême-Orient". *Bulletin de la Société de Linguistique de Paris*, 56: 163–180.
* 
* Hyman, Larry. 2007. There is no pitch-accent prototype. Paper presented at the 2007 LSA Meeting. Anaheim, CA.
* Hyman, Larry. 2007. How (not) to do phonological typology: the case of pitch-accent. Berkeley, UC Berkeley. UC Berkeley Phonology Lab Annual Report: 654–685. Available online.
* Kingston, John. (2005). The phonetics of Athabaskan tonogenesis. In S. Hargus & K. Rice (Eds.), *Athabaskan prosody* (pp.&nbsp;137–184). Amsterdam: John Benjamins Publishing.
* Maddieson, Ian. (1978). Universals of tone. In J. H. Greenberg (Ed.), *Universals of human language: Phonology* (Vol. 2). Stanford: Stanford University Press.
* Michaud, Alexis. (2008). Tones and intonation: some current challenges. Proc. of 8th Int. Seminar on Speech Production (ISSP'08), Strasbourg, pp.&nbsp;13–18. (Keynote lecture.) Available online.
* Odden, David. (1995). Tone: African languages. In J. Goldsmith (Ed.), *Handbook of phonological theory*. Oxford: Basil Blackwell.
* Pike, Kenneth L. (1948). *Tone languages: A technique for determining the number and type of pitch contrasts in a language, with studies in tonemic substitution and fusion*. Ann Arbor: The University of Michigan Press. (Reprinted 1972, ISBN 0-472-08734-7).
* 
* Yip, Moira. (2002). *Tone*. Cambridge textbooks in linguistics. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-77314-8 (hbk), ISBN 0-521-77445-4 (pbk).
## ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ 
* ແຜນທີ່ໂລກສະແດງພາສາທີ່ມີວັນນະຍຸດ ແຜນທີ່ໂລກສະແດງລະບົບພາສາທາງອອນໄລ

*
ໝວດ:ພາສາວັນນະຍຸດ