open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ລັດຖະບານປະສົມຊົ່ວຄາວແຫ່ງຊາດ ຄັ້ງທີ 3 (1973)

**ລັດຖະບານປະສົມຊົ່ວຄາວແຫ່ງຊາດ ຄັ້ງທີ 3** () ແມ່ນລັດຖະບານທີ່ຖືກຈັດຕັ້ງຂຶ້ນຕາມ **ສັນຍາວຽງຈັນ 1973** ລະຫວ່າງ ຝ່າຍລັດຖະບານວຽງຈັນ ແລະ ຝ່າຍແນວລາວຮັກຊາດ (ປະເທດລາວ) ເພື່ອສ້າງຄວາມປອງດອງຊາດ ແລະ ຍຸດຕິສົງຄາມກາງເມືອງທີ່ຍືດເຍື້ອມາດົນນານ.

## ການສ້າງຕັ້ງ 
ພາຍຫຼັງການເຊັນສັນຍາຟື້ນຟູສັນຕິພາບ ແລະ ປະຕິບັດຄວາມຖືກຕ້ອງປອງດອງຊາດ ໃນວັນທີ 21 ກຸມພາ 1973, ໄດ້ມີການຕົກລົງຈັດຕັ້ງ 2 ອົງການອຳນາດສູງສຸດຄື:
# **ລັດຖະບານປະສົມຊົ່ວຄາວແຫ່ງຊາດ:** ໂດຍມີ ເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ ເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີ.
# **ຄະນະມົນຕີປະສົມການເມືອງແຫ່ງຊາດ (NPCC):** ໂດຍມີ ເຈົ້າສຸພານຸວົງ ເປັນປະທານ.
ທັງສອງຝ່າຍໄດ້ແບ່ງປັນອຳນາດກັນຢ່າງເທົ່າທຽມໃນຄະນະລັດຖະບານ.

## ໂຄງການການເມືອງ 18 ຂໍ້ 
ຜົນງານສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງລັດຖະບານຊຸດນີ້ ຄືການຮັບຮອງເອົາ "ໂຄງການການເມືອງ 18 ຂໍ້" ທີ່ສະເໜີໂດຍ ສະເດັດເຈົ້າສຸພານຸວົງ ເຊິ່ງເນັ້ນການສ້າງສັນຕິພາບ, ເອກະລາດ, ປະຊາທິປະໄຕ, ເອກະພາບ ແລະ ວັດທະນາຖາວອນ. ໂຄງການນີ້ໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜຸນຢ່າງກວ້າງຂວາງຈາກປະຊາຊົນ ນັກຮຽນ ນັກສຶກສາ ແລະ ຂ້າລາຊະການ.

## ຈຸດສິ້ນສຸດ 
ໃນປີ 1975, ສະຖານະການທາງການເມືອງໃນອິນດູຈີນໄດ້ປ່ຽນແປງຢ່າງໄວວາ ຫຼັງຈາກການປົດປ່ອຍພະນົມເປນ ແລະ ໄຊງ່ອນ. ຂະບວນການປະຊາຊົນໃນລາວໄດ້ລຸກຮືຂຶ້ນຍຶດອຳນາດໃນທ້ອງຖິ່ນຕ່າງໆ. ໃນທີ່ສຸດ, ນຳໄປສູ່ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຜູ້ແທນປະຊາຊົນທົ່ວປະເທດ ໃນວັນທີ 1-2 ທັນວາ 1975 ທີ່ໄດ້ປະກາດລົບລ້າງລະບອບລາຊາທິປະໄຕ ແລະ ສະຖາປະນາ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ເຮັດໃຫ້ລັດຖະບານປະສົມຊຸດນີ້ສິ້ນສຸດລົງ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ການເມືອງລາວ
ໝວດ:ລັດຖະບານລາວ
ໝວດ:ປະຫວັດສາດລາວຫຼັງປີ 1945
ການຍຶດຄອງລາວຂອງຍີ່ປຸ່ນ (ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2)

**ການຍຶດຄອງລາວຂອງຍີ່ປຸ່ນ** ເກີດຂຶ້ນໃນລະຫວ່າງ ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2 ເມື່ອກອງທັບຈັກກະວັດຍີ່ປຸ່ນໄດ້ຂະຫຍາຍອິດທິພົນເຂົ້າສູ່ອິນດູຈີນ. ເຫດການນີ້ມີຄວາມສຳຄັນຢ່າງຍິ່ງ ເພາະເປັນຊ່ວງເວລາທີ່ອຳນາດຂອງຝຣັ່ງໃນລາວຖືກທຳລາຍລົງຊົ່ວຄາວ ແລະ ເປີດໂອກາດໃຫ້ກຸ່ມ ລາວອິດສະຫຼະ ກໍ່ຕົວຂຶ້ນເພື່ອຮຽກຮ້ອງເອກະລາດ.

## ການລັດປະຫານ 9 ມີນາ 1945 
ເຖິງແມ່ນວ່າຍີ່ປຸ່ນຈະເຂົ້າມາໃນລາວຕັ້ງແຕ່ປີ 1941, ແຕ່ກໍຍັງໃຫ້ຝຣັ່ງບໍລິຫານງານຕໍ່ໄປ. ຈົນກະທັ້ງວັນທີ 9 ມີນາ 1945, ກອງທັບຍີ່ປຸ່ນໄດ້ເຮັດການລັດປະຫານ ປົດອາວຸດ ແລະ ຈັບກຸມເຈົ້າໜ້າທີ່ຝຣັ່ງທົ່ວອິນດູຈີນ. ຍີ່ປຸ່ນໄດ້ບີບບັງຄັບໃຫ້ ເຈົ້າສີສະຫວ່າງວົງ ປະກາດເອກະລາດຈາກຝຣັ່ງໃນວັນທີ 8 ເມສາ 1945 ແລະ ເຂົ້າຮ່ວມ "ວົງໄພບູນຮ່ວມແຫ່ງອາຊີຕາເວັນອອກ".

## ການເຄື່ອນໄຫວຂອງລາວອິດສະຫຼະ 
ໃນຊ່ວງສູນຍາກາດທາງອຳນາດນີ້, ເຈົ້າເພັດຊະລາດ ລັດຕະນະວົງ ໄດ້ລວບລວມຂ້າລາຊະການ ແລະ ຜູ້ຮັກຊາດ ຈັດຕັ້ງກຸ່ມ "ລາວອິດສະຫຼະ" ຂຶ້ນ ເພື່ອຕໍ່ຕ້ານການກັບມາຂອງຝຣັ່ງ ແລະ ປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ປະເທດຕົກເປັນເມືອງຂຶ້ນອີກຄັ້ງ ພາຍຫຼັງທີ່ຍີ່ປຸ່ນປະລາໄຊໃນສົງຄາມ.

## ຜົນສືບເນື່ອງ 
ຫຼັງຈາກຍີ່ປຸ່ນປະກາດຍອມຈຳນົນໃນເດືອນສິງຫາ 1945, ກອງທັບຍີ່ປຸ່ນໄດ້ຖອນຕົວອອກໄປ. ເຫດການນີ້ໄດ້ນຳໄປສູ່ການປະກາດເອກະລາດຂອງລາວຢ່າງເປັນທາງການໃນວັນທີ 12 ຕຸລາ 1945 ໂດຍລັດຖະບານລາວອິດສະຫຼະ, ເຖິງແມ່ນວ່າຝຣັ່ງຈະກັບມາຍຶດຄອງອີກຄັ້ງໃນປີ 1946 ກໍຕາມ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ປະຫວັດສາດລາວ
ໝວດ:ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2
ໝວດ:ຍີ່ປຸ່ນ
ບີຍອນເຊ

**ບີຍອນເຊ ຈີເຊລ ໂນລສ-ຄາເຕີ** (ພາສາອັງກິດ: Beyoncé Giselle Knowles-Carter; ເກີດວັນທີ 4 ກັນຍາ ຄ.ສ. 1981) ເປັນນັກຮ້ອງ, ນັກແຕ່ງເພງ ແລະ ນັກສະແດງຊາວສະຫະລັດອາເມລິກາ. ນາງໄດ້ຮັບສົມຍານາມວ່າ "Queen Bey" ແລະ ຖືກຍົກຍ້ອງໃຫ້ເປັນໄອຄອນທາງວັດທະນະທຳແຫ່ງສະຕະວັດທີ 21 ດ້ວຍຜົນງານທີ່ໂດດເດັ່ນທັງການຮ້ອງ ແລະ ການເຕັ້ນທີ່ແຂງແຮງ. ນາງເປັນສິລະປິນທີ່ໄດ້ຮັບ ລາງວັນແກຣມມີ (Grammy Awards) ຫຼາຍທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດ ຄື 32 ລາງວັນ (ຂໍ້ມູນປີ 2023).

## ປະຫວັດ ແລະ ການສຶກສາ 
ບີຍອນເຊ ເກີດແລະເຕີບໃຫຍ່ທີ່ເມືອງ ຮິວສຕັນ ລັດເທັກຊັດ. ນາງສະແດງແວວຄວາມສາມາດດ້ານການຮ້ອງເພງແລະການເຕັ້ນຕັ້ງແຕ່ຍັງນ້ອຍ ໂດຍຊະນະການປະກວດຄວາມສາມາດໃນໂຮງຮຽນຫຼາຍຄັ້ງ. ພໍ່ຂອງນາງ, ແມທິວ ໂນລສ, ໄດ້ລາອອກຈາກວຽກເພື່ອມາເປັນຜູ້ຈັດການສ່ວນຕົວ ແລະ ສ້າງວົງດົນຕີໃຫ້ນາງ.

## ການເຂົ້າສູ່ວົງການ 
ນາງເລີ່ມຕົ້ນອາຊີບໃນຖານະສະມາຊິກວົງ '''Destiny's Child'* (ເດສຕິນີ ໄຊລ) ເຊິ່ງກາຍເປັນໜຶ່ງໃນວົງເກີລກຣຸບທີ່ຂາຍດີທີ່ສຸດຕະຫຼອດການ ມີເພງຮິດຢ່າງ "Say My Name" ແລະ "Survivor".

## ຜົນງານ 
### ຜົນງານເພງດ່ຽວ 
ຫຼັງຈາກແຍກວົງ ບີຍອນເຊ ໄດ້ອອກອັນລະບັ້ມດ່ຽວຊຸດທຳອິດ *Dangerously in Love* (2003) ເຊິ່ງມີເພງ "Crazy in Love" ທີ່ຂຶ້ນອັນດັບ 1 ທົ່ວໂລກ. ອັນລະບັ້ມຕໍ່ໆມາຂອງນາງລ້ວນແຕ່ໄດ້ຮັບການຍ້ອງຍໍໃນລະດັບສູງ ເຊັ່ນ *Lemonade* (2016) ທີ່ເນັ້ນເລື່ອງການນອກໃຈແລະສິດທິຄົນຜິວດຳ ແລະ *Renaissance* (2022) ທີ່ປຸກກະແສເພງHouse Music.

### ຜົນງານການສະແດງ 
ນາງເຄີຍສະແດງຮູບເງົາເລື່ອງ *Dreamgirls* (2006) ແລະ ໃຫ້ສຽງພາກເປັນ ນາລາ (Nala) ໃນຮູບເງົາ *The Lion King'' (2019).

## ອ້າງອີງ 
## ຊີວິດສ່ວນຕົວ 
ບີຍອນເຊ ແຕ່ງງານກັບ ເຈ-ຊີ (Jay-Z) ແຣັບເປີແລະມະຫາເສດຖີຊາວອາເມລິກາ. ທັງສອງມີລູກນຳກັນ 3 ຄົນ ຄື ບລູ ໄອວີ ແລະ ຄູ່ແຝດ ເຊີ ກັບ ຣູມີ. ຄອບຄົວຂອງນາງຖືເປັນໜຶ່ງໃນຄູ່ຮັກທີ່ມີອິດທິພົນທີ່ສຸດໃນວົງການບັນເທີງໂລກ.

## ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ 
ໝວດ:ນັກຮ້ອງອາເມລິກາ
ໝວດ:ຜູ້ໄດ້ຮັບລາງວັນແກຣມມີ
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ມີຊື່ສຽງໃນ Instagram
ລັດຖະບານ ຜຸຍ ຊະນະນິກອນ ແລະ ວິກິດການປີ 1959 (ວິກິດການຕະກູນສານ)

**ວິກິດການການເມືອງລາວ ປີ 1959** ຫຼື ມັກຖືກເຊື່ອມໂຍງກັບບົດບາດຂອງ **ຕະກູນຊະນະນິກອນ** ແມ່ນຊ່ວງເວລາແຫ່ງຄວາມວຸ້ນວາຍທາງການເມືອງທີ່ຮຸນແຮງໃນພະຣາຊະອານາຈັກລາວ ພາຍໃຕ້ການນຳຂອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ຜຸຍ ຊະນະນິກອນ. ເຫດການນີ້ເປັນຈຸດສິ້ນສຸດຂອງຄວາມພະຍາຍາມປອງດອງຊາດຄັ້ງທຳອິດ ແລະ ເປັນການເປີດສາກສົງຄາມກາງເມືອງຮອບໃໝ່.

## ການຂຶ້ນສູ່ອຳນາດ 
ຫຼັງຈາກການເລືອກຕັ້ງເພີ່ມເຕີມໃນປີ 1958 ເຊິ່ງ ແນວລາວຮັກຊາດ ໄດ້ຮັບໄຊຊະນະຢ່າງຖ້ວມທົ້ນ, ຝ່າຍຂວາ ແລະ ສະຫະລັດອາເມລິກາ ມີຄວາມກັງວົນຕໍ່ອິດທິພົນຂອງຄອມມູນິດ. ນຳໄປສູ່ການລົ້ມເລີກລັດຖະບານປະສົມຂອງ ເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ ແລະ ແຕ່ງຕັ້ງ ທ່ານ ຜຸຍ ຊະນະນິກອນ ຂຶ້ນເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ແທນ ໂດຍໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜຸນຈາກກຸ່ມ "ຄະນະກໍາມະການປ້ອງກັນຜົນປະໂຫຍດແຫ່ງຊາດ" (CDNI).

## ນະໂຍບາຍຕໍ່ຕ້ານຄອມມູນິດ 
ລັດຖະບານຂອງ ທ່ານ ຜຸຍ ໄດ້ດຳເນີນນະໂຍບາຍທີ່ແຂງກ້າວ:
* ຍົກເລີກການໃຊ້ງານ ຄະນະກໍາມະການຄວບຄຸມສາກົນ (ICC).
* ພະຍາຍາມປົດອາວຸດ ແລະ ຍຸບເລີກກອງພັນຂອງຝ່າຍປະເທດລາວ (ນຳໄປສູ່ເຫດການ ກອງພັນທີ 2 ຜ່າວົງລ້ອມ).
* **ການຈັບກຸມຜູ້ນຳ:** ໃນເດືອນກໍລະກົດ 1959, ລັດຖະບານໄດ້ສັ່ງຈັບກຸມ ເຈົ້າສຸພານຸວົງ ແລະ ຜູ້ນຳແນວລາວຮັກຊາດອີກ 15 ທ່ານ ໄປຂັງໄວ້ທີ່ຄຸກໂພນເຄັງ (ກ່ອນທີ່ທ່ານຈະໂຕນຄຸກໄດ້ສຳເລັດໃນປີ 1960).

## ຜົນກະທົບ 
ການກະທຳຂອງລັດຖະບານ ຜຸຍ ຊະນະນິກອນ ເຮັດໃຫ້ສະຖານະການແຕກຫັກຢ່າງສົມບູນ ຝ່າຍປະເທດລາວໄດ້ກັບຄືນສູ່ການຕໍ່ສູ້ດ້ວຍອາວຸດ ແລະ ນຳໄປສູ່ການລັດປະຫານຂອງ ກອງແລ ໃນປີ 1960. ຕະກູນຊະນະນິກອນ ໄດ້ກາຍເປັນສັນຍະລັກຂອງກຸ່ມອະນຸລັກນິຍົມຂວາຈັດໃນການເມືອງລາວສະໄໝນັ້ນ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ການເມືອງລາວ
ໝວດ:ນາຍົກລັດຖະມົນຕີລາວ
ໝວດ:ປະຫວັດສາດລາວ
ຍຸດທະການກູ້ກຽດ

**ຍຸດທະການກູ້ກຽດ** ( ຫຼື Operation Redeem Honour) ແມ່ນປະຕິບັດການທາງທະຫານຂະໜາດໃຫຍ່ໃນຊ່ວງ ສົງຄາມກາງເມືອງລາວ ເຊິ່ງເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງປີ 1969-1970 ໃນບໍລິເວນ ທົ່ງໄຫຫິນ ແຂວງຊຽງຂວາງ. ນີ້ຖືເປັນການຮ່ວມມືຄັ້ງສຳຄັນລະຫວ່າງ ກອງກຳລັງພິເສດມົ້ງ ຂອງນາຍພົນ ວັງປາວ ແລະ ກອງທັບອາກາດສະຫະລັດອາເມລິກາ.

## ວັດຖຸປະສົງ 
ເປົ້າໝາຍຂອງຍຸດທະການນີ້ຄືການຍຶດຄືນທົ່ງໄຫຫິນຈາກການຄວບຄຸມຂອງກອງທັບຫວຽດນາມເໜືອ ແລະ ຝ່າຍປະເທດລາວ. ຖືເປັນການທົດລອງໃຊ້ "ທິດສະດີນິກສັນ" (Nixon Doctrine) ຄືການໃຊ້ກອງກຳລັງພື້ນເມືອງສູ້ຮົບພາກພື້ນດິນ ໂດຍມີສະຫະລັດສະໜັບສະໜຸນທາງອາກາດຢ່າງເຕັມທີ່.

## ການປະຕິບັດການ 
* **ການໂຈມຕີທາງອາກາດ:** ສະຫະລັດໄດ້ລະດົມຖິ້ມລະເບີດຢ່າງໜັກໜ່ວງທີ່ສຸດເພື່ອທຳລາຍທີ່ໝັ້ນ ແລະ ເສັ້ນທາງລຳລຽງຂອງຝ່າຍກົງກັນຂ້າມ.
* **ການບຸກພາກພື້ນດິນ:** ກອງກຳລັງຂອງວັງປາວ ໄດ້ອາໄສເຮືອບິນເຮລິຄອບເຕີ ເຄື່ອນຍ້າຍກຳລັງເຂົ້າໂຈມຕີຈຸດຍຸດທະສາດ ແລະ ສາມາດຍຶດທົ່ງໄຫຫິນໄດ້ໃນຊ່ວງໄລຍະສັ້ນໆ.

## ຜົນຂອງຍຸດທະການ 
ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປະສົບຜົນສຳເລັດໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແຕ່ຝ່າຍຫວຽດນາມເໜືອ ແລະ ປະເທດລາວ ໄດ້ທຸ່ມເທກຳລັງເຂົ້າຕີໂຕ້ຄືນໃນ **ຍຸດທະການ 139** (Campaign 139) ໃນຕົ້ນປີ 1970 ແລະ ສາມາດຍຶດທົ່ງໄຫຫິນຄືນໄດ້ທັງໝົດ. ຍຸດທະການກູ້ກຽດ ສົ່ງຜົນໃຫ້ມີຜູ້ເສຍຊີວິດ ແລະ ບາດເຈັບຈຳນວນຫຼາຍ ລວມທັງປະຊາຊົນທີ່ຕ້ອງອົບພະຍົບໜີໄພສົງຄາມ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ສົງຄາມກາງເມືອງລາວ
ໝວດ:ແຂວງຊຽງຂວາງ
ໝວດ:ປະຫວັດສາດການທະຫານ
ເຈົ້າບຸນອຸ້ມ ນະ ຈຳປາສັກ

**ສະເດັດເຈົ້າບຸນອຸ້ມ ນະ ຈຳປາສັກ** () (12 ທັນວາ 1911 – 17 ມີນາ 1980) ເປັນເຈົ້າຊາຍແຫ່ງອານາຈັກຈຳປາສັກ ແລະ ນັກການເມືອງຄົນສຳຄັນໃນປະຫວັດສາດລາວສະໄໝໃໝ່. ທ່ານເຄີຍດຳລົງຕຳແໜ່ງນາຍົກລັດຖະມົນຕີລາວ 2 ສະໄໝ ແລະ ເປັນຜູ້ນຳຂອງ "ຝ່າຍຂວາ" ໃນຊ່ວງສົງຄາມກາງເມືອງລາວ.

## ປະຫວັດ ແລະ ການສຶກສາ 
ເຈົ້າບຸນອຸ້ມ ປະສູດທີ່ດອນໂຂງ ເປັນພະໂອລົດຂອງ ເຈົ້າຣາຊະດະໄນ. ທ່ານໄດ້ສຶກສາທີ່ນະຄອນໂຮ່ຈີມິນ (ໄຊງ່ອນ) ປະເທດຫວຽດນາມ.

## ບົດບາດທາງການເມືອງ 
### ການລວມລາວ 
ໃນປີ 1946, ເຈົ້າບຸນອຸ້ມ ໄດ້ຕັດສິນໃຈຄັ້ງປະຫວັດສາດ ໂດຍການສະລະສິດທິໃນການອ້າງສິດເໜືອລາຊະບັນລັງຈຳປາສັກ ເພື່ອໃຫ້ລວມເຂົ້າກັບອານາຈັກຫຼວງພະບາງ ແລະ ວຽງຈັນ ກາຍເປັນ **"ພະລາຊະອານາຈັກລາວ"** ພາຍໃຕ້ພະມະຫາກະສັດອົງດຽວຄື ພະເຈົ້າສີສະຫວ່າງວົງ. ການກະທຳນີ້ເຮັດໃຫ້ທ່ານໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງເປັນ "ຜູ້ກວດການທົ່ວໄປແຫ່ງພະລາຊະອານາຈັກ" ຕະຫຼອດຊີວິດ.

### ສົງຄາມກາງເມືອງ 
ໃນຊ່ວງຄວາມວຸ້ນວາຍທາງການເມືອງ, ເຈົ້າບຸນອຸ້ມ ເປັນຜູ້ນຳຂອງຝ່າຍຂວາ (ອະນຸລັກນິຍົມ) ທີ່ມີຖານທີ່ໝັ້ນໃນພາກໃຕ້ຂອງລາວ ແລະ ໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜຸນຈາກສະຫະລັດອາເມລິກາ ແລະ ໄທ. ທ່ານໄດ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງນາຍົກລັດຖະມົນຕີໃນຊ່ວງວິກິດການປີ 1960-1962 ເພື່ອຕໍ່ຕ້ານລັດຖະບານຂອງເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ ແລະ ຝ່າຍປະເທດລາວ.

## ຊີວິດໃນຕ່າງແດນ 
ຫຼັງຈາກການປ່ຽນແປງການປົກຄອງໃນປີ 1975, ເຈົ້າບຸນອຸ້ມ ໄດ້ລີ້ໄພໄປຢູ່ປະເທດຝຣັ່ງ ເພື່ອຮັກສາພະຍາດ ແລະ ໃຊ້ຊີວິດຢ່າງສະຫງົບຈົນເຖິງແກ່ອະສັນຍາກຳໃນປີ 1980 ທີ່ນະຄອນຫຼວງປາຣີ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ນາຍົກລັດຖະມົນຕີລາວ
ໝວດ:ເຈົ້ານາຍລາວ
ໝວດ:ແຂວງຈຳປາສັກ
ວັນຊາດ (ເຫດການ 2 ທັນວາ 1975)

**ວັນຊາດ** ຂອງປະເທດລາວ ກົງກັບວັນທີ 2 ທັນວາ ຂອງທຸກປີ, ເຊິ່ງເປັນວັນລະນຶກເຖິງເຫດການ **ການສະຖາປະນາ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ** ໃນປີ ຄ.ສ. 1975 ພາຍຫຼັງການຍຶດອຳນາດຂອງຂະບວນການປະຊາຊົນ ແລະ ການສິ້ນສຸດຂອງສົງຄາມກາງເມືອງ.

## ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຜູ້ແທນປະຊາຊົນທົ່ວປະເທດ 
ໃນວັນທີ 1-2 ທັນວາ 1975, ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຜູ້ແທນປະຊາຊົນທົ່ວປະເທດ ໄດ້ຈັດຂຶ້ນທີ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ໂດຍມີຜູ້ແທນ 264 ທ່ານເຂົ້າຮ່ວມ. ກອງປະຊຸມມີມະຕິສຳຄັນດັ່ງນີ້:
# ຮັບຮອງໃບລາອອກຂອງ ພະເຈົ້າສະຫວ່າງວັດທະນາ ຈາກຕຳແໜ່ງພະມະຫາກະສັດ.
# ຮັບຮອງໃບລາອອກຂອງລັດຖະບານປະສົມຊົ່ວຄາວ (ນຳໂດຍ ເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ).
# ປະກາດລົບລ້າງລະບອບລາຊາທິປະໄຕ.
# ສະຖາປະນາລະບອບ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ.
# ແຕ່ງຕັ້ງ ເຈົ້າສຸພານຸວົງ ເປັນປະທານປະເທດ ແລະ ໄກສອນ ພົມວິຫານ ເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີ.

## ຄວາມສຳຄັນ 
ວັນທີ 2 ທັນວາ ຖືເປັນວັນທີ່ມີຄວາມໝາຍທາງປະຫວັດສາດ ເປັນການເປີດສາກຍຸກໃໝ່ຂອງປະເທດລາວ ພາຍໃຕ້ການນຳພາຂອງ ພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ. ທຸກໆປີຈະມີການສະເຫຼີມສະຫຼອງຢ່າງຍິ່ງໃຫຍ່ທົ່ວປະເທດ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ວັນຢຸດໃນປະເທດລາວ
ໝວດ:ປະຫວັດສາດລາວຫຼັງປີ 1975
ໝວດ:ວັນສຳຄັນ
ລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ

**ລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ** () ຫຼື **ປໍລະມິດຖາຢາສິດທິລາດ** ແມ່ນຮູບແບບການປົກຄອງທີ່ ພະມະຫາກະສັດ (ເຊັ່ນ: ກະສັດ, ລາຊິນີ, ຫຼື ຈັກກະພັດ) ຊົງດຳລົງຕຳແໜ່ງເປັນ ປະມຸກແຫ່ງລັດ ແຕ່ໃຊ້ອຳນາດພາຍໃຕ້ຂອບເຂດທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນ ລັດຖະທຳມະນູນ (ບໍ່ວ່າຈະເປັນລາຍລັກອັກສອນ ຫຼື ບໍ່ກໍຕາມ).

ລະບອບນີ້ມີຄວາມແຕກຕ່າງຈາກ ສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ (Absolute Monarchy) ທີ່ພະມະຫາກະສັດມີອຳນາດເດັດຂາດພຽງຜູ້ດຽວ. ໃນລະບອບລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ, ພະມະຫາກະສັດມັກຈະມີອຳນາດທາງການເມືອງທີ່ຈຳກັດ ຫຼື ເປັນພຽງສັນຍະລັກຂອງຊາດ ໂດຍມີຄຳກ່າວວ່າ "ພະມະຫາກະສັດຊົງປົກເກົ້າ ແຕ່ບໍ່ປົກຄອງ" (The King reigns but does not rule).

## ລັກສະນະສຳຄັນ 
* **ປະມຸກແຫ່ງລັດ:** ພະມະຫາກະສັດເປັນສູນລວມຈິດໃຈຂອງຊາດ ແລະ ປະຕິບັດພະະລາຊະກໍລະນີຍະກິດທາງພິທີການ.
* **ປະມຸກຝ່າຍບໍລິຫານ:** ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ເປັນຫົວໜ້າລັດຖະບານ ແລະ ມີອຳນາດໃນການບໍລິຫານປະເທດຕົວຈິງ.
* **ອຳນາດອະທິປະໄຕ:** ເປັນຂອງປະຊາຊົນ ໂດຍໃຊ້ອຳນາດຜ່ານທາງ ລັດຖະສະພາ ທີ່ມາຈາກການເລືອກຕັ້ງ.

## ປະຫວັດຄວາມເປັນມາ 
ລະບອບນີ້ເລີ່ມຕົ້ນພັດທະນາຢ່າງຊັດເຈນໃນ ສະຫະລາຊະອານາຈັກ ຫຼັງຈາກການ ປະຕິວັດອັນຮຸ່ງໂລດ (Glorious Revolution) ໃນປີ ຄ.ສ. 1688 ເຊິ່ງນຳໄປສູ່ການອອກກົດໝາຍວ່າດ້ວຍສິດທິ (Bill of Rights 1689) ທີ່ຈຳກັດອຳນາດຂອງກະສັດ ແລະ ເພີ່ມອຳນາດໃຫ້ແກ່ລັດຖະສະພາ. ແນວຄິດນີ້ໄດ້ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປທົ່ວເອີຣົບ ແລະ ອາຊີ ໃນເວລາຕໍ່ມາ.

## ຕົວຢ່າງໃນຕ່າງປະເທດ 
ປັດຈຸບັນມີຫຼາຍປະເທດທົ່ວໂລກທີ່ໃຊ້ລະບອບນີ້ ເຊັ່ນ:
* **ເອີຣົບ:** ສະຫະລາຊະອານາຈັກ, ແອດສະປາຍ, ນອກແວ, ຊູແອັດ, ດານມາກ, ໂຮນລັງ, ແບນຊິກ.
* **ອາຊີ:** ຍີ່ປຸ່ນ, ໄທ, ກຳປູເຈຍ, ມາເລເຊຍ.

## ລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນໃນລາວ 
ປະເທດລາວເຄີຍໃຊ້ລະບອບການປົກຄອງແບບລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ ໃນຊ່ວງ ພະລາຊະອານາຈັກລາວ ລະຫວ່າງປີ ຄ.ສ. 1947 ເຖິງ 1975.
* **ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນ:** ພາຍຫຼັງການປະກາດໃຊ້ ລັດຖະທຳມະນູນ ແຫ່ງ ພະລາຊະອານາຈັກລາວ 1947 ໃນວັນທີ 11 ພຶດສະພາ 1947.
* **ໂຄງສ້າງ:** ພະເຈົ້າສີສະຫວ່າງວົງ (ແລະ ຕໍ່ມາແມ່ນ ພະເຈົ້າສະຫວ່າງວັດທະນາ) ຊົງເປັນປະມຸກແຫ່ງລັດ, ມີສະພາແຫ່ງຊາດທີ່ມາຈາກການເລືອກຕັ້ງ ແລະ ມີລັດຖະບານບໍລິຫານປະເທດ.
* **ຈຸດສິ້ນສຸດ:** ລະບອບນີ້ສິ້ນສຸດລົງເມື່ອ ຂະບວນການປະເທດລາວ ໄດ້ປະກາດລົບລ້າງສະຖາບັນພະມະຫາກະສັດ ແລະ ສ້າງຕັ້ງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ໃນວັນທີ 2 ທັນວາ 1975.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ຮູບແບບການປົກຄອງ
ໝວດ:ລະບອບລາຊາທິປະໄຕ
ໝວດ:ລັດຖະທຳມະນູນ
ການແຂ່ງຂັນບານເຕະລະຫວ່າງອາກຊັງຕີນກັບບຣາຊິນ

**ການແຂ່ງຂັນບານເຕະລະຫວ່າງອາກຊັງຕີນກັບບຣາຊິນ** ເປັນການແຂ່ງຂັນບານເຕະລະຫວ່າງບານເຕະທີມຊາດອາກຊັງຕີນ ແລະ ບານເຕະທີມຊາດບຣາຊິນ. ການແຂ່ງຂັນນີ້ຖືວ່າເປັນໜຶ່ງໃນການແຂ່ງຂັນທີ່ດຸເດືອດທີ່ສຸດໃນການແຂ່ງຂັນບານເຕະສາກົນ.
## ລາຍຊື່ການແຂ່ງຂັນ 
## ເບິ່ງຍັງ 
* ການແຂ່ງຂັນບານເຕະລະຫວ່າງຍີ່ປຸ່ນກັບເກົາຫຼີໃຕ້

## ອ້າງອີງ 
## ລິ້ງພາຍນອກ 
* ສະຖິຕິຂອງອາເຈນຕິນາ ທຽບກັບ ບຣາຊິວ ໂດຍ RSSSF
* ການແຂ່ງຂັນລະຫວ່າງບຣາຊິວ ແລະ ອາເຈນຕິນາ ໃນ Netvasco.com (ພາສາປອກຕຸຍການ)
* ຜົນການແຂ່ງຂັນລະຫວ່າງ ອາເຈນຕິນາ ແລະ ບຣາຊິວ ວັນທີ 5 ກັນຍາ 2009
* ການແຂ່ງຂັນລະຫວ່າງບຣາຊິວ ແລະ ອາເຈນຕິນາ: ຕົ້ນກຳເນີດ ແລະ ອື່ນໆ 

ໝວດ:ຄູ່ແຂ່ງບານເຕະ
ສົງຄາມເຈົ້າອານຸວົງ

**ສົງຄາມເຈົ້າອານຸວົງ** () ແມ່ນການເຮັດສົງຄາມເພື່ອການກອບກູ້ເອກະລາດຂອງ ອານາຈັກລ້ານຊ້າງວຽງຈັນ ຈາກການເປັນປະເທດສະລາດຂອງສະຍາມ ໃນລັດຊະສະໄໝຂອງ ເຈົ້າອານຸວົງ.

## ຍຸດທະສາດການເດີນທັບ 
ເຈົ້າອານຸວົງໄດ້ວາງແຜນການຢ່າງລັບໆ ໂດຍໃຊ້ກົນລວງວ່າຈະຍົກທັບໄປຊ່ວຍກຸງເທບຮົບກັບອັງກິດ. ກອງທັບລາວໄດ້ແບ່ງເປັນ 3 ສາຍ:
* **ທັບຫຼວງ:** ນຳໂດຍເຈົ້າອານຸວົງ ມຸ່ງໜ້າສູ່ ນະຄອນລາຊະສີມາ (ໂຄລາດ).
* **ທັບໜ້າ:** ນຳໂດຍ ເຈົ້າລາຊະວົງ (ເຫງົ້າ) ບຸກໄປທາງສະລະບຸລີ ເພື່ອກວາດຕ້ອນຄົວລາວ.
* **ທັບໃຕ້:** ນຳໂດຍ ເຈົ້າໂຍ້ (ເຈົ້ານະຄອນຈຳປາສັກ) ຍົກມາຈາກທາງອຸບົນ.

## ຈຸດປ່ຽນຂອງສົງຄາມ 
ເຖິງແມ່ນວ່າຈະສາມາດຍຶດໂຄລາດໄດ້ໂດຍບໍ່ເສຍເລືອດເນື້ອໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ແຕ່ເກີດເຫດການທີ່ທົ່ງສຳລິດ (ວີລະກຳຍ່າໂມ) ທີ່ຝ່າຍສະຍາມອ້າງວ່າຊາວເມືອງໂຄລາດໄດ້ລຸກຮືຂຶ້ນຕໍ່ສູ້. ປະກອບກັບກອງທັບສະຍາມນຳໂດຍ ເຈົ້າພະຍາບໍດິນເດຊາ ໄດ້ຍົກທັບໃຫຍ່ຂຶ້ນມາຕີໂຕ້ຄືນ ເຮັດໃຫ້ທັບລາວຕ້ອງຖອຍຮ່ອນ.

## ການສູ້ຮົບຄັ້ງສຸດທ້າຍ 
ການປະທະກັນທີ່ດຸເດືອດທີ່ສຸດເກີດຂຶ້ນທີ່ **ຊ່ອງເຂົາສານ** ແລະ **ບ້ານສົ້ມປ່ອຍ** (ໜອງບົວລຳພູ). ກອງທັບລາວທີ່ດ້ອຍກວ່າທາງດ້ານອາວຸດປືນໃຫຍ່ໄດ້ພ່າຍແພ້. ເຈົ້າອານຸວົງຕ້ອງຫຼົບໜີໄປຫວຽດນາມ ກ່ອນຈະກັບມາແລະຖືກຈັບກຸມໃນທີ່ສຸດ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ສົງຄາມສະຍາມ-ລາວ
ໝວດ:ປະຫວັດສາດການທະຫານລາວ
ໝວດ:ເຈົ້າອານຸວົງ
ຈິນຕະນາການໃໝ່ (ການປະຕິຮູບເສດຖະກິດ 1986)

**ຈິນຕະນາການໃໝ່** () ແມ່ນນະໂຍບາຍການປະຕິຮູບເສດຖະກິດທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ເຊິ່ງຖືກຮັບຮອງໃນກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄັ້ງທີ IV ຂອງ ພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ ໃນປີ ຄ.ສ 1986 ພາຍໃຕ້ການນຳຂອງເລຂາທິການໃຫຍ່ ໄກສອນ ພົມວິຫານ.

## ສາເຫດຂອງການປະຕິຮູບ 
ພາຍຫຼັງປີ 1975, ລາວໄດ້ໃຊ້ລະບົບເສດຖະກິດແບບວາງແຜນລວມສູນ (Central Planned Economy) ຕາມແບບໂຊວຽດ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກສະພາບເສດຖະກິດທີ່ຝືດເຄືອງ, ການຜະລິດບໍ່ພຽງພໍ ແລະ ບັນຫາເງິນເຟີ້, ລັດຖະບານຈຶ່ງເຫັນຄວາມຈຳເປັນຕ້ອງປັບປ່ຽນແນວຄິດໃນການພັດທະນາປະເທດໃໝ່.

## ເນື້ອໃນສຳຄັນ 
ນະໂຍບາຍຈິນຕະນາການໃໝ່ ປະກອບດ້ວຍການປ່ຽນແປງຫຼັກດັ່ງນີ້:
* **ການເປີດເສລີທາງການຄ້າ:** ຍົກເລີກການຜູກຂາດຂອງລັດ ອະນຸຍາດໃຫ້ເອກະຊົນດຳເນີນທຸລະກິດ ແລະ ກຳນົດລາຄາຕາມກົນໄກຕະຫຼາດ.
* **ການລົງທຶນຕ່າງປະເທດ:** ເປີດປະເທດຮັບການລົງທຶນຈາກຕ່າງຊາດ (FDI) ແລະ ສ້າງສາຍພົວພັນກັບປະເທດຕ່າງໆ ບໍ່ວ່າຈະເປັນ ໄທ, ຈີນ ແລະ ຕະເວັນຕົກ.
* **ການເງິນການທະນາຄານ:** ປະຕິຮູບລະບົບທະນາຄານ ໃຫ້ມີຄວາມທັນສະໄໝ ແລະ ເປັນເອກະລາດຫຼາຍຂຶ້ນ.

## ຜົນສຳເລັດ 
ການປະຕິຮູບນີ້ເຮັດໃຫ້ເສດຖະກິດລາວຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ຊີວິດການເປັນຢູ່ຂອງປະຊາຊົນດີຂຶ້ນ, ແລະ ນຳໄປສູ່ການເຂົ້າເປັນສະມາຊິກຂອງ ອາຊຽນ ໃນປີ 1997 ແລະ ອົງການການຄ້າໂລກ (WTO) ໃນເວລາຕໍ່ມາ. ຖືເປັນພື້ນຖານຂອງການພັດທະນາປະເທດລາວໃນຍຸກປັດຈຸບັນ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ເສດຖະກິດລາວ
ໝວດ:ປະຫວັດສາດລາວຫຼັງປີ 1975
ໝວດ:ພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ
ຄວາມຂັດແຍ່ງມົ້ງ (ຂະບວນການເຈົ້າຟ້າ)

**ຂະບວນການເຈົ້າຟ້າ** (; Hmong: *Cob Fab*) ແມ່ນກຸ່ມກອງຫຼອນຕິດອາວຸດຂອງຊົນເຜົ່າ ມົ້ງ ບາງສ່ວນ ທີ່ເຄື່ອນໄຫວຕໍ່ຕ້ານລັດຖະບານ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ພາຍຫຼັງປີ 1975. ຖານທີ່ໝັ້ນຫຼັກຂອງຂະບວນການນີ້ຢູ່ໃນເຂດພູດອຍທຸລະກັນດານ ບໍລິເວນ ພູເບ້ຍ ແລະ ເຂດພິເສດໄຊສົມບູນໃນອະດີດ.

## ຄວາມເປັນມາ 
ຫຼັງຈາກ ສົງຄາມລັບ ສິ້ນສຸດລົງ ແລະ ຝ່າຍ ວັງປາວ ໄດ້ລີ້ໄພໄປຕ່າງປະເທດ, ກອງກຳລັງມົ້ງບາງສ່ວນທີ່ຕົກຄ້າງ (ບໍ່ສາມາດອົບພະຍົບໄດ້) ໄດ້ສືບຕໍ່ຈັບອາວຸດຂຶ້ນຕໍ່ສູ້ ພາຍໃຕ້ການນຳຂອງ ຈົງ ຕົວ ເຮີ. ພວກເຂົາເຊື່ອໃນລັດທິ "ເຈົ້າຟ້າ" ທີ່ປະສົມປະສານຄວາມເຊື່ອດັ້ງເດີມ ກັບ ອຸດົມການທາງການເມືອງທີ່ຕ້ອງການເຂດປົກຄອງຕົນເອງ.

## ສະຖານະການ 
* **ຊ່ວງປີ 1975-1980:** ມີການປະທະກັນຢ່າງຮຸນແຮງ ລັດຖະບານໄດ້ດຳເນີນການປາບປາມແລະປິດລ້ອມພື້ນທີ່.
* **ຊ່ວງຫຼັງປີ 1990:** ຂະບວນການເລີ່ມອ່ອນແອລົງ ເນື່ອງຈາກຂາດການສະໜັບສະໜຸນຈາກພາຍນອກ ແລະ ນະໂຍບາຍນິລະໂທດກຳຂອງລັດຖະບານ ທີ່ຊັກຊວນໃຫ້ປະຊາຊົນລົງມາຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ພື້ນຮາບ.

## ປັດຈຸບັນ 
ໃນປັດຈຸບັນ, ຄວາມຂັດແຍ່ງທາງການທະຫານຂະໜາດໃຫຍ່ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ. ລັດຖະບານລາວໄດ້ພັດທະນາພື້ນທີ່ອະດີດເຂດຂັດແຍ່ງໃຫ້ເປັນແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ພື້ນທີ່ເສດຖະກິດ ແຕ່ຍັງຄົງມີລາຍງານຂ່າວກ່ຽວກັບເຫດການຄວາມບໍ່ສະຫງົບຂະໜາດນ້ອຍເປັນບາງຄັ້ງຄາວໃນອະດີດ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ປະຫວັດສາດລາວຫຼັງປີ 1975
ໝວດ:ຊົນເຜົ່າມົ້ງ
ໝວດ:ຄວາມຂັດແຍ່ງທາງການທະຫານ
ເຂດເສດຖະກິດພິເສດສະຫວັນ-ເຊໂນ

**ເຂດເສດຖະກິດພິເສດສະຫວັນ-ເຊໂນ** () ແມ່ນເຂດເສດຖະກິດພິເສດແຫ່ງທຳອິດຂອງປະເທດລາວ ຕັ້ງຢູ່ທີ່ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ. ເຂດນີ້ມີຈຸດເດັ່ນຄືຕັ້ງຢູ່ບົນ "ເສັ້ນທາງເສດຖະກິດ ຕາເວັນອອກ-ຕາເວັນຕົກ" (East-West Economic Corridor) ທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ ຫວຽດນາມ, ລາວ, ໄທ ແລະ ມຽນມາ.

## ໂຄງສ້າງພື້ນທີ່ 
ເຂດນີ້ແບ່ງອອກເປັນຫຼາຍໂຊນ ໂດຍໂຊນທີ່ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດແມ່ນ "Savan Park" (ໂຊນ C) ເຊິ່ງເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງໂຮງງານອຸດສາຫະກຳເບົາ, ໂຮງງານປະກອບຊິ້ນສ່ວນເອເລັກໂຕຣນິກ ແລະ ທ່າບົກສະຫວັນນະເຂດ (Savannakhet Dry Port).

## ຄວາມສຳຄັນ 
ເປັນຖານການຜະລິດທີ່ສຳຄັນຂອງບໍລິສັດຕ່າງປະເທດ ເຊັ່ນ Nikon ແລະ Toyota Boshoku. ເຂດນີ້ຊ່ວຍສ້າງວຽກເຮັດງານທຳໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນໃນແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ແລະ ເພີ່ມມູນຄ່າການສົ່ງອອກຂອງປະເທດຢ່າງມະຫາສານ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ເຂດເສດຖະກິດພິເສດໃນປະເທດລາວ
ໝວດ:ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ
ເຂດເສດຖະກິດພິເສດບໍ່ເຕັນແດນງາມ

**ເຂດເສດຖະກິດພິເສດບໍ່ເຕັນແດນງາມ** () ແມ່ນເຂດເສດຖະກິດພິເສດທີ່ຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນຊາຍແດນລາວ-ຈີນ ທີ່ບ້ານບໍ່ເຕັນ, ແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ. ສະຖານທີ່ແຫ່ງນີ້ມີຄວາມສຳຄັນທາງຍຸດທະສາດສູງ ເນື່ອງຈາກເປັນຈຸດເຊື່ອມຕໍ່ທຳອິດຂອງທາງລົດໄຟລາວ-ຈີນ ແລະ ທາງດ່ວນເຂົ້າສູ່ປະເທດລາວ.

## ການພັດທະນາແລະໂຄງສ້າງ 
ເດີມທີພື້ນທີ່ນີ້ຖືກພັດທະນາເປັນແຫຼ່ງບັນເທີງແລະກາຊີໂນ ແຕ່ພາຍຫຼັງປີ 2016 ໄດ້ມີການປັບປຸງໂຄງສ້າງໃໝ່ໂດຍກຸ່ມບໍລິສັດ Haicheng ຈາກຈີນ ເພື່ອພັດທະນາໃຫ້ເປັນສູນກາງການຄ້າ, ການທ່ອງທ່ຽວ, ແລະ ໂລຈິສຕິກ. ພາຍໃນເຂດປະກອບມີ ອາຄານການຄ້າປອດພາສີ (Duty Free), ໂຮງແຮມ, ສູນການເງິນ ແລະ ສະຖານີລົດໄຟບໍ່ເຕັນ.

## ບົດບາດທາງເສດຖະກິດ 
ບໍ່ເຕັນແດນງາມ ປຽບສະເໝືອນປະຕູດ່ານໜ້າໃນການຮອງຮັບນັກທ່ອງທ່ຽວແລະສິນຄ້າຈາກປະເທດຈີນ. ການເປີດນຳໃຊ້ທາງລົດໄຟລາວ-ຈີນ ໃນປີ 2021 ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເຂດນີ້ມີການຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງໄວວາ ກາຍເປັນສູນກາງການປ່ຽນຖ່າຍສິນຄ້າ ແລະ ການບໍລິການຜ່ານແດນທີ່ສຳຄັນ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ເຂດເສດຖະກິດພິເສດໃນປະເທດລາວ
ໝວດ:ແຂວງຫຼວງນ້ຳທາ
ໝວດ:ເສດຖະກິດລາວ
ສັມມະນາ (ສູນດັດສ້າງຫຼັງປີ 1975)

**ສັມມະນາ** ຫຼື **ສູນດັດສ້າງ** () ແມ່ນຄຳສັບທີ່ໃຊ້ເອີ້ນສະຖານທີ່ ແລະ ຂະບວນການອົບຮົມແນວຄິດການເມືອງ ທີ່ຈັດຂຶ້ນໂດຍລັດຖະບານ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ພາຍຫຼັງການຍຶດອຳນາດໃນວັນທີ 2 ທັນວາ 1975. ຈຸດປະສົງຫຼັກແມ່ນເພື່ອດັດແປງແນວຄິດຂອງບຸກຄະລາກອນຈາກລະບອບເກົ່າໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບລະບອບສັງຄົມນິຍົມ.

## ຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມ 
ຜູ້ທີ່ຖືກສົ່ງໄປສັມມະນາສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນບຸກຄົນທີ່ມີບົດບາດສຳຄັນໃນລັດຖະບານຝ່າຍລາຊະອານາຈັກລາວ, ລວມມີ:
* ສະມາຊິກພະລາຊະວົງ (ລວມທັງ ພະເຈົ້າສະຫວ່າງວັດທະນາ).
* ນາຍທະຫານຊັ້ນສູງ ແລະ ຕຳຫຼວດ.
* ຂ້າລາຊະການລະດັບສູງ ແລະ ນັກການເມືອງ.

## ຊີວິດໃນສູນສັມມະນາ 
ສູນສັມມະນາຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດຫ່າງໄກສອກຫຼີກ ເຊັ່ນ: ເມືອງວຽງໄຊ ແຂວງຫົວພັນ ແລະ ບໍລິເວນຊາຍແດນແຂວງອັດຕະປື. ກິດຈະກຳຫຼັກປະກອບມີ:
* **ການສຶກສາການເມືອງ:** ຮຽນຮູ້ທິດສະດີ ລັດທິມາກ-ເລນິນ ແລະ ແນວທາງຂອງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ.
* **ການອອກແຮງງານ:** ການເຮັດການຜະລິດ, ປູກຝັງ, ລ້ຽງສັດ ແລະ ກໍ່ສ້າງ ເພື່ອດັດແປງທັດສະນະຄະຕິຜ່ານການອອກແຮງງານຕົວຈິງ.
* ສະພາບການເປັນຢູ່ໃນບາງສູນມີຄວາມຫຍຸ້ງຍາກ ເນື່ອງຈາກຂາດແຄນສະບຽງອາຫານ ແລະ ຢາປົວພະຍາດ ໃນພາວະທີ່ເສດຖະກິດຂອງປະເທດກຳລັງຝືດເຄືອງ.

## ການຍຸບເລີກ 
ລະບົບສູນສັມມະນາໄດ້ຄ່ອຍໆ ຜ່ອນຜັນລົງໃນຊ່ວງທົດສະວັດ 1980. ຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມສ່ວນໃຫຍ່ໄດ້ຖືກປ່ອຍຕົວ ແລະ ກັບຄືນສູ່ສັງຄົມ ຫຼື ເຂົ້າເຮັດວຽກກັບລັດຖະບານໃໝ່. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ມີບຸກຄົນສຳຄັນຈຳນວນໜຶ່ງທີ່ເສຍຊີວິດໃນລະຫວ່າງການສັມມະນາ ເນື່ອງຈາກຄວາມຊະລາ ແລະ ພະຍາດໄພໄຂ້ເຈັບ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ປະຫວັດສາດລາວຫຼັງປີ 1975
ໝວດ:ການເມືອງລາວ
ໝວດ:ສິດທິມະນຸດ
ສົນທິສັນຍາວ່າດ້ວຍຄວາມເປັນກາງຂອງລາວ (1962)

**ສົນທິສັນຍາວ່າດ້ວຍຄວາມເປັນກາງຂອງລາວ** () ແມ່ນຂໍ້ຕົກລົງລະຫວ່າງປະເທດ ທີ່ລົງນາມໃນວັນທີ 23 ກໍລະກົດ 1962 ທີ່ນະຄອນເຊີແນວ ໂດຍມີ 14 ປະເທດເຂົ້າຮ່ວມ. ຈຸດປະສົງຫຼັກແມ່ນເພື່ອຮັບປະກັນເອກະລາດ ແລະ ຄວາມເປັນກາງຂອງລາວ ໃນທ່າມກາງ ສົງຄາມເຢັນ.

## ປະເທດພາຄີ (14 ປະເທດ) 
ປະກອບມີ: ລາວ, ສະຫະລັດອາເມລິກາ, ສະຫະພາບໂຊວຽດ, ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນ, ຫວຽດນາມເໜືອ, ຫວຽດນາມໃຕ້, ໄທ, ກຳປູເຈຍ, ພະມ້າ, ອັງກິດ, ຝຣັ່ງ, ການາດາ, ອິນເດຍ ແລະ ໂປແລນ.

## ສາລະສຳຄັນ 
1. ບັນດາປະເທດພາຄີ ຕ້ອງເຄົາລົບອະທິປະໄຕ ບູລະນະພາບແຫ່ງດິນແດນ ແລະ ຄວາມເປັນກາງຂອງລາວ.
2. ຫ້າມຕ່າງຊາດຕັ້ງຖານທັບ ຫຼື ສົ່ງກອງກຳລັງທະຫານເຂົ້າມາແຊກແຊງໃນລາວ.
3. ໃຫ້ຖອນກອງທະຫານຕ່າງດ້າວທັງໝົດອອກຈາກລາວພາຍໃນເວລາທີ່ກຳນົດ.
4. ສ້າງຕັ້ງ ລັດຖະບານປະສົມຊົ່ວຄາວແຫ່ງຊາດ ຄັ້ງທີ 2 ນຳໂດຍ ເຈົ້າສຸວັນນະພູມາ.

## ຄວາມລົ້ມເຫຼວ 
ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີການລົງນາມ, ແຕ່ໃນທາງປະຕິບັດ ສົນທິສັນຍານີ້ບໍ່ໄດ້ຖືກເຄົາລົບຢ່າງແທ້ຈິງ. ກອງທັບຫວຽດນາມເໜືອຍັງຄົງຮັກສາກຳລັງໄວ້ໃນລາວ (ຕາມເສັ້ນທາງໂຮຈິມິນ) ແລະ ສະຫະລັດອາເມລິກາກໍສືບຕໍ່ໃຫ້ການສະໜັບສະໜຸນກອງກຳລັງມົ້ງແລະດຳເນີນການສູ້ຮົບທາງອາກາດ. ນຳໄປສູ່ການລົ້ມເລີກລັດຖະບານປະສົມ ແລະ ເກີດສົງຄາມເຕັມຮູບແບບໃນເວລາຕໍ່ມາ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ສົນທິສັນຍາ
ໝວດ:ປະຫວັດສາດລາວ
ໝວດ:ສົງຄາມເຢັນ
ທະນາຄານແຫ່ງ ສປປ ລາວ

**ທະນາຄານແຫ່ງ ສປປ ລາວ** () ຫຼື **ທຫລ** ແມ່ນທະນາຄານກາງຂອງປະເທດລາວ ມີຖານະເປັນອົງການທຽບເທົ່າກະຊວງ. ມີໜ້າທີ່ໃນການຄຸ້ມຄອງນະໂຍບາຍການເງິນ, ອັດຕາແລກປ່ຽນ ແລະ ຄຸ້ມຄອງທະນາຄານທຸລະກິດໃນທົ່ວປະເທດ.

## ບົດບາດສຳຄັນ 
ໃນສະພາວະເສດຖະກິດປັດຈຸບັນ, ທຫລ ມີບົດບາດສຳຄັນໃນການແກ້ໄຂບັນຫາເງິນເຟີ້ ແລະ ຄວບຄຸມອັດຕາແລກປ່ຽນເງິນຕາຕ່າງປະເທດ ຜ່ານການອອກພັນທະບັດ ແລະ ນະໂຍບາຍດອກເບ້ຍ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ທະນາຄານໃນປະເທດລາວ
ໝວດ:ລັດຖະບານລາວ
ສະໜາມບິນສາກົນບໍ່ແກ້ວ

**ສະໜາມບິນສາກົນບໍ່ແກ້ວ** () ແມ່ນສະໜາມບິນສາກົນແຫ່ງໃໝ່ຂອງປະເທດລາວ ຕັ້ງຢູ່ທີ່ເມືອງຕົ້ນເຜິ້ງ ແຂວງບໍ່ແກ້ວ ໃກ້ກັບເຂດເສດຖະກິດພິເສດສາມຫຼ່ຽມຄຳ. ສະໜາມບິນແຫ່ງນີ້ໄດ້ເປີດນຳໃຊ້ຢ່າງເປັນທາງການເມື່ອວັນທີ 5 ກຸມພາ 2024.

## ໂຄງສ້າງແລະຂີດຄວາມສາມາດ 
ສະໜາມບິນນີ້ມີທາງແລ່ນ (Runway) ຍາວ 2,700 ແມັດ (ສາມາດຂະຫຍາຍໄດ້ເຖິງ 3,000 ແມັດ) ຮອງຮັບເຮືອບິນຂະໜາດໃຫຍ່ ເຊັ່ນ Boeing 737 ແລະ Airbus A320 ໄດ້. ຖືກອອກແບບມາເພື່ອຮອງຮັບຜູ້ໂດຍສານໄດ້ສູງສຸດປະມານ 2 ລ້ານຄົນຕໍ່ປີ ໂດຍເປັນການລົງທຶນແບບ BOT (Build-Operate-Transfer).

## ຄວາມສຳຄັນ 
ສ້າງຂຶ້ນເພື່ອສົ່ງເສີມການທ່ອງທ່ຽວແລະການລົງທຶນໃນເຂດພາກເໜືອຂອງລາວ ໂດຍສະເພາະການເຊື່ອມຕໍ່ກັບນັກທ່ອງທ່ຽວຈາກຈີນແລະອາຊຽນ ຫຼຸດຜ່ອນເວລາການເດີນທາງຈາກນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນມາຫາບໍ່ແກ້ວ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ສະໜາມບິນໃນລາວ
ໝວດ:ແຂວງບໍ່ແກ້ວ
ພະຍາດຕັບແຂງ

**ພະຍາດຕັບແຂງ** (ອັງກິດ: Cirrhosis, Liver cirrhosis) ແມ່ນພາວະທີ່ເກີດຈາກພະຍາດຕັບເຮື້ອຮັງ ມີລັກສະນະສຳຄັນຄື ການເກີດເນື້ອເຢື່ອພັງຜືດໃນເນື້ອຕັບ ເຮັດໃຫ້ເນື້ອຕັບປົກກະຕິຖືກດຶງຮັ້ງ ແລະບິດເບືອນ ເກີດເປັນຜິວຂຸລຂະ ເອີ້ນວ່າ ປຸ່ມຟື້ນຟູ (regenerative nodules) ເຮັດໃຫ້ການເຮັດວຽກຂອງຕັບຫຼຸດລົງ.

ພະຍາດຕັບແຂງມັກເກີດຈາກການດື່ມເຫຼົ້າເປັນເວລາດົນ, ການອັກເສບຕັບຈາກໄວຣັດ (ໂດຍສະເພາະໄວຣັດຕັບອັກເສບບີ ແລະ ຊີ) ແລະພະຍາດຕັບໄຂມັນ ລວມທັງຍັງມີສາເຫດອື່ນໆ ອີກຫຼາຍຢ່າງ

## ອ້າງອີງ
ຕະຫຼາດຫຼັກຊັບລາວ

**ຕະຫຼາດຫຼັກຊັບລາວ** () ຫຼື **LSX** ແມ່ນຕະຫຼາດຫຼັກຊັບແຫ່ງທຳອິດແລະແຫ່ງດຽວໃນປະເທດລາວ. ເປີດດຳເນີນການຢ່າງເປັນທາງການເມື່ອວັນທີ 11 ມັງກອນ 2011 ໂດຍມີສຳນັກງານຕັ້ງຢູ່ທີ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ.

## ປະຫວັດແລະການກໍ່ຕັ້ງ 
ຕະຫຼາດຫຼັກຊັບລາວເກີດຂຶ້ນຈາກການຮ່ວມມືລະຫວ່າງ ທະນາຄານແຫ່ງ ສປປ ລາວ ແລະ ຕະຫຼາດຫຼັກຊັບເກົາຫຼີ (KRX). ໃນມື້ເປີດຕະຫຼາດ ມີພຽງ 2 ບໍລິສັດຈົດທະບຽນຄື EDL-Gen ແລະ ທະນາຄານການຄ້າຕ່າງປະເທດລາວ (BCEL).

## ບົດບາດ 
LSX ເຮັດໜ້າທີ່ເປັນແຫຼ່ງລະດົມທຶນໄລຍະຍາວໃຫ້ແກ່ບໍລິສັດລາວ ແລະ ເປີດໂອກາດໃຫ້ປະຊາຊົນແລະນັກລົງທຶນຕ່າງປະເທດສາມາດເຂົ້າຮ່ວມເປັນເຈົ້າຂອງກິດຈະການຕ່າງໆໄດ້. ປັດຈຸບັນມີບໍລິສັດຈົດທະບຽນເພີ່ມຂຶ້ນຫຼາຍບໍລິສັດກວມເອົາຂະແໜງພະລັງງານ, ການເງິນ ແລະ ການກໍ່ສ້າງ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ຕະຫຼາດຫຼັກຊັບ
ໝວດ:ເສດຖະກິດລາວ
ໝວດ:ການເງິນໃນປະເທດລາວ
ສິດທິມະນຸດ

**ສິດທິມະນຸດ** () ແມ່ນສິດທິພື້ນຖານທີ່ຕິດພັນກັບມະນຸດທຸກຄົນມາແຕ່ກຳເນີດ ໂດຍບໍ່ຈຳແນກເຊື້ອຊາດ, ສາສະໜາ, ເພດ, ພາສາ ຫຼື ສະຖານະທາງສັງຄົມ. ໃນ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ວຽກງານສິດທິມະນຸດໄດ້ຖືກຮັບຮອງ ແລະ ປົກປ້ອງພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ ແລະ ກົດໝາຍ ໂດຍມີການເຊື່ອມໂຍງກັບເປົ້າໝາຍການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ (SDGs).

## ການຮັບຮອງໃນກົດໝາຍລາວ 
ລັດຖະບານລາວຢືນຢັນພັນທະໃນການເຄົາລົບ ແລະ ປົກປ້ອງສິດທິມະນຸດ ຜ່ານກົນໄກທາງກົດໝາຍດັ່ງນີ້:
* **ລັດຖະທຳມະນູນ:** ມາດຕາ 35 ຂອງລັດຖະທຳມະນູນ (ສະບັບປັບປຸງ) ໄດ້ບັນຢັດວ່າ "ພົນລະເມືອງລາວ ໂດຍບໍ່ຈຳແນກຍິງ-ຊາຍ, ຖານະທາງສັງຄົມ, ລະດັບການສຶກສາ, ຄວາມເຊື່ອຖື ແລະ ຊົນເຜົ່າ ລ້ວນແຕ່ມີຄວາມສະເໝີພາບຕໍ່ໜ້າກົດໝາຍ".
* **ແຜນປະຕິບັດງານແຫ່ງຊາດ:** ລັດຖະບານໄດ້ຮັບຮອງເອົາ "ແຜນປະຕິບັດງານແຫ່ງຊາດ ເພື່ອແມ່ ແລະ ເດັກ (2021-2025)" ເພື່ອສົ່ງເສີມສິດທິຂອງແມ່ຍິງ ແລະ ເດັກນ້ອຍ ໃຫ້ເຂົ້າເຖິງການບໍລິການສາທາລະນະສຸກ ແລະ ການສຶກສາຢ່າງທົ່ວເຖິງ.

## ການຮ່ວມມືສາກົນ 
ສປປ ລາວ ເປັນພາຄີຂອງສົນທິສັນຍາສາກົນວ່າດ້ວຍສິດທິມະນຸດຫຼາຍສະບັບ ແລະ ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມຂະບວນການທົບທວນປະຈຳໄລຍະ (UPR) ຂອງສະຫະປະຊາຊາດ.
* ໃນປີ 2025, ລາວໄດ້ສືບຕໍ່ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດຂໍ້ສະເໜີແນະຈາກ UPR ຮອບທີ 3 ໂດຍເນັ້ນໃສ່ການສ້າງລັດທີ່ປົກຄອງດ້ວຍກົດໝາຍ ແລະ ການພັດທະນາແບບມີສ່ວນຮ່ວມ.
* ມີການຮ່າງ "ແຜນປະຕິບັດງານວ່າດ້ວຍການດຳເນີນທຸລະກິດຢ່າງມີຄວາມຮັບຜິດຊອບ ແລະ ສິດທິມະນຸດ" (Responsible Business and Human Rights) ເພື່ອຄຸ້ມຄອງແຮງງານ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ສິດທິມະນຸດ
ໝວດ:ກົດໝາຍ
ໝວດ:ສັງຄົມ
ການທຳເໝືອງແຮ່ໃນປະເທດລາວ

**ການທຳເໝືອງແຮ່ໃນປະເທດລາວ** () ແມ່ນໜຶ່ງໃນເສົາຄ້ຳທາງເສດຖະກິດທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງປະເທດລາວ. ດ້ວຍຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດທີ່ອຸດົມສົມບູນ ໂດຍສະເພາະທອງແດງ, ຄຳ ແລະ ໂປຕາສ, ອຸດສາຫະກຳນີ້ໄດ້ສ້າງລາຍຮັບໃຫ້ແກ່ລັດຖະບານ ແລະ ປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນ GDP ຢ່າງມະຫາສານ.

## ພາບລວມ 
ການຂຸດຄົ້ນແຮ່ທາດໃນລາວຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງໄວວານັບຕັ້ງແຕ່ຊຸມປີ 2000. ບໍລິສັດຕ່າງປະເທດຈາກ ອົດສະຕຣາລີ, ຈີນ ແລະ ຫວຽດນາມ ແມ່ນຜູ້ລົງທຶນຫຼັກ. ນອກຈາກແຮ່ໂລຫະແລ້ວ ປັດຈຸບັນລັດຖະບານກຳລັງຊຸກຍູ້ການຂຸດຄົ້ນ "ແຮ່ຫາຍາກ" (Rare Earth) ເພື່ອຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການຂອງຕະຫຼາດໂລກ.

## ຜົນກະທົບ 
ເຖິງວ່າຈະສ້າງລາຍຮັບໄດ້ດີ ແຕ່ລັດຖະບານກໍໄດ້ອອກມາດຕະການເຂັ້ມງວດຂຶ້ນໃນການຮັກສາສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ການພັດທະນາຊຸມຊົນອ້ອມຂ້າງໂຄງການ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ອຸດສາຫະກຳໃນປະເທດລາວ
ໝວດ:ການທຳເໝືອງແຮ່
ບົວເງິນ ຊາພູວົງ

**ບົວເງິນ ຊາພູວົງ** ແມ່ນໜຶ່ງໃນສິລະປິນທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງລາວ ໄດ້ຮັບນາມມະຍົດເປັນ **ສິລະປິນແຫ່ງຊາດ** (ສາຂາວັນນະຄະດີ ແລະ ສິລະປະການສະແດງ). ທ່ານມີຊື່ສຽງຈາກການຮ້ອງເພງ ແລະ ແຕ່ງເພງປຸກໃຈໃນສະໄໝຕໍ່ສູ້ກູ້ຊາດ ລວມທັງເພງ "ສຽງແຄນລາວ" ແລະ "ເຜົ່າລາວຮັກຊາດ".

## ປະຫວັດ ແລະ ການເຄື່ອນໄຫວ 
ທ່ານເກີດທີ່ແຂວງສາລະວັນ ແລະ ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມການປະຕິວັດຕັ້ງແຕ່ຍັງໜຸ່ມ. ທ່ານໄດ້ໃຊ້ສຽງເພງເປັນອາວຸດໃນການປຸກລະດົມຈິດໃຈຮັກຊາດຂອງປະຊາຊົນ ແລະ ທະຫານ.
* **ຮອງລັດຖະມົນຕີ:** ພາຍຫຼັງການປົດປ່ອຍ ທ່ານເຄີຍດຳລົງຕຳແໜ່ງຮອງລັດຖະມົນຕີກະຊວງຖະແຫຼງຂ່າວ ແລະ ວັດທະນະທຳ.

## ຜົນງານເດັ່ນ 
ຜົນງານເພງຂອງທ່ານຍັງຄົງຖືກເປີດ ແລະ ຮ້ອງຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ ເຊັ່ນ:
* **ເຜົ່າລາວຮັກຊາດ:** ເພງທີ່ສະທ້ອນເຖິງຄວາມສາມັກຄີຂອງປວງຊົນລາວ.
* **ສຽງແຄນລາວ:** ເພງທີ່ພັນລະນາເຖິງຄວາມງາມຂອງສຽງແຄນ ມໍລະດົກຂອງຊາດ.

## ກຽດຕິຍົດ 
ທ່ານໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງເປັນ "ສິລະປິນແຫ່ງຊາດ" ຮຸ່ນທຳອິດ ໃນປີ 2010 ເພື່ອເປັນການເຊີດຊູກຽດຄຸນງາມຄວາມດີທີ່ທ່ານໄດ້ສ້າງໄວ້ໃຫ້ແກ່ວົງການສິລະປະວັດທະນະທຳລາວ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ສິລະປິນແຫ່ງຊາດລາວ
ໝວດ:ນັກຮ້ອງຊາວລາວ
ໝວດ:ບຸກຄົນຈາກແຂວງສາລະວັນ
ລີ ວຸນ-ແຈ

**ລີ ວຸນ-ແຈ** (; ເກີດວັນທີ 26 ເມສາ 1973) ເປັນອະດີດຜູ້ຮັກສາປະຕູບານເຕະຊາວເກົາຫຼີໃຕ້. 

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ນັກກິລາບານເຕະຊາຍເກົາຫຼີໃຕ້
ໝວດ:ຜູ້ຮັກສາປະຕູບານເຕະຂອງສະມາຄົມຊາຍ
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ເກີດໃນປີ ພ.ສ. 2516
ປະຊາທິປະໄຕ

**ປະຊາທິປະໄຕ** (; ມາຈາກພາສາເກຣັກ *dēmokratía* ແປວ່າ "ການປົກຄອງໂດຍປະຊາຊົນ") ແມ່ນລະບອບການປົກຄອງທີ່ອຳນາດອະທິປະໄຕເປັນຂອງປວງຊົນ. ໃນລະບອບນີ້, ປະຊາຊົນມີສິດໃນການຕັດສິນໃຈເລື່ອງສຳຄັນຂອງຊາດ ບໍ່ວ່າຈະເປັນໂດຍທາງກົງ ຫຼື ຜ່ານຜູ້ຕາງໜ້າທີ່ມາຈາກການເລືອກຕັ້ງ.

## ຫຼັກການພື້ນຖານ 
ປະຊາທິປະໄຕມີຫຼັກການສຳຄັນ 3 ປະການຄື:
# **ອຳນາດເປັນຂອງປະຊາຊົນ:** ລັດຖະບານຕ້ອງມາຈາກຄວາມເຫັນດີເຫັນພ້ອມຂອງປະຊາຊົນ ແລະ ຮັບໃຊ້ປະຊາຊົນ.
# **ຄວາມສະເໝີພາບ:** ພົນລະເມືອງທຸກຄົນມີສິດເທົ່າທຽມກັນຕໍ່ໜ້າກົດໝາຍ ໂດຍບໍ່ຈຳແນກເຊື້ອຊາດ, ສາສະໜາ ຫຼື ຖານະ.
# **ສິດທິເສລີພາບ:** ການຮັບປະກັນສິດທິຂັ້ນພື້ນຖານ ເຊັ່ນ: ເສລີພາບໃນການປາກເວົ້າ, ການໂຮມຊຸມນຸມ ແລະ ການນັບຖືສາສະໜາ.

## ຮູບແບບຂອງປະຊາທິປະໄຕ 
ໃນໂລກປັດຈຸບັນ ມີຮູບແບບປະຊາທິປະໄຕທີ່ແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມບໍລິບົດຂອງແຕ່ລະປະເທດ:
* **ປະຊາທິປະໄຕເສລີນິຍົມ (Liberal Democracy):** ເນັ້ນການແຂ່ງຂັນຂອງຫຼາຍພັກການເມືອງ ແລະ ເສລີພາບສ່ວນບຸກຄົນ.
* '''ປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນ (People's Democracy):''' ແມ່ນຮູບແບບທີ່ໃຊ້ໃນ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ. ຮູບແບບນີ້ຢຶດຖືຫຼັກການ "ລວມສູນປະຊາທິປະໄຕ" (Democratic Centralism) ຄື: ບຸກຄົນຕ້ອງປະຕິບັດຕາມການຈັດຕັ້ງ, ສຽງສ່ວນໜ້ອຍຕ້ອງຍອມຮັບສຽງສ່ວນຫຼາຍ ແລະ ທຸກການຈັດຕັ້ງຕ້ອງເຄື່ອນໄຫວພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ ແລະ ກົດໝາຍ ໂດຍມີພັກນຳພາ.

## ໃນ ສປປ ລາວ 
ລັດຖະທຳມະນູນແຫ່ງ ສປປ ລາວ ມາດຕາ 2 ລະບຸວ່າ: "ລັດ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ ແມ່ນລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນ. ອຳນາດທັງໝົດ ເປັນຂອງປະຊາຊົນ, ໂດຍປະຊາຊົນ ແລະ ເພື່ອຜົນປະໂຫຍດຂອງປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າ". ປະຊາຊົນໃຊ້ອຳນາດຜ່ານທາງ ສະພາແຫ່ງຊາດ ແລະ ສະພາປະຊາຊົນຂັ້ນແຂວງ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ລະບອບການປົກຄອງ
ໝວດ:ການເມືອງ
ໝວດ:ລັດຖະທຳມະນູນ
ໂຣເຊ

**ໂຣເຊ** (; (; (ຊື່ຈິງ: **ພັກ ແຊຢອງ**); ເກີດ 11 ກຸມພາ 1997) ແມ່ນນັກຮ້ອງ ແລະ ນັກແຕ່ງເພງຊາວເກົາຫຼີ-ນິວຊີແລນ. ເທີມີຊື່ສຽງໃນຖານະນັກຮ້ອງສຽງຫຼັກຂອງວົງ ແບລັກພິງ  ຈາກເກົາຫຼີໃຕ້. ໂຣເຊໄດ້ຮັບການຍ້ອງຍໍວ່າເປັນໜຶ່ງໃນນັກຮ້ອງທີ່ມີສຽງເປັນເອກະລັກທີ່ສຸດໃນວົງການເຄປັອບ.

ໃນປີ 2021, ໂຣເຊໄດ້ເປີດໂຕໃນຖານະສິລະປິນດ່ຽວດ້ວຍອັນລະບັ້ມ *R*. ຕໍ່ມາໃນປີ 2024, ຫຼັງຈາກສິ້ນສຸດສັນຍາສ່ວນຕົວກັບ ວາຍຈີ ເອນເຕຶເທນເມນ, ເຮອໄດ້ເຊັນສັນຍາກັບຄ້າຍ *The Black Label* ແລະ *Atlantic Records* ກ່ອນຈະປ່ອຍເພງຮິດລະດັບໂລກ "APT." ຮ່ວມກັບ ບຣູໂນ ມາດ ແລະ ອັນລະບັ້ມເຕັມຊຸດທຳອິດ *rosie*.

## ປະຫວັດ ແລະ ການເຮັດວຽກ 
### ຊີວິດຊ່ວງຕົ້ນ 
ໂຣເຊ ເກີດທີ່ເມືອງອອກແລນ ນິວຊີແລນ ແລະ ຍ້າຍໄປຢູ່ເມລເບີນ ປະເທດອົດສະຕຣາລີ ເມື່ອອາຍຸ 7 ປີ. ລາວເລີ່ມຮຽນຮ້ອງເພງ, ຫຼິ້ນກີຕ້າ ແລະ ເປຍໂນຕັ້ງແຕ່ຍັງນ້ອຍ. ໃນປີ 2012, ໂຣເຊໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມການຄັດເລືອກຂອງ ວາຍຈີ ເອນເຕຶເທນເມນ (YG Entertainment) ທີ່ອົດສະຕຣາລີ ໂດຍສາມາດເອົາຊະນະຜູ້ສະໝັກກວ່າ 700 ຄົນ ແລະ ໄດ້ອັນດັບທີ 1. ຈາກນັ້ນລາວໄດ້ອອກຈາກໂຮງຮຽນ ແລະ ຍ້າຍໄປເປັນສິລະປິນຝຶກຫັດທີ່ໂຊລ ເກົາຫຼີໃຕ້.

### 2016–2023: ແບລັກພິງ ແລະ ການເປີດໂຕໂຊໂລ່ 
ໂຣເຊ ເປີດໂຕກັບວົງ ແບລັກພິງ ໃນເດືອນສິງຫາ 2016. ລາວເປັນສະມາຊິກຄົນທີສອງຂອງວົງທີ່ໄດ້ອອກຜົນງານດ່ຽວ. ໃນເດືອນມີນາ 2021, ອັນລະບັ້ມດ່ຽວຊຸດທຳອິດ *R* ໄດ້ວາງຈຳໜ່າຍ ໂດຍມີເພງນຳ "On The Ground" ເຊິ່ງຂຶ້ນອັນດັບ 1 ໃນ Billboard Global 200 ແລະ ເພງ "Gone".

### 2024–ປະຈຸບັນ: ຄ້າຍເພງໃໝ່ ແລະ ອັນລະບັ້ມ *rosie* 
ໃນເດືອນມິຖຸນາ 2024, ໂຣເຊໄດ້ປະກາດເຊັນສັນຍາບໍລິຫານຈັດການກັບ **The Black Label** ເຊິ່ງນຳໂດຍ ເທັດດີ້ ພັກ (Teddy Park) ໂປຣດິວເຊີຄູ່ໃຈຂອງແບລັກພິງ. ຕໍ່ມາໃນເດືອນກັນຍາ, ລາວໄດ້ເຊັນສັນຍາກັບ **Atlantic Records** ເພື່ອດູແລການຈັດຈຳໜ່າຍເພງໃນຕະຫຼາດສາກົນ.

ໃນວັນທີ 18 ຕຸລາ 2024, ໂຣເຊໄດ້ປ່ອຍຊິງເກິລ "APT." (ອັບທຶ) ຮ່ວມກັບ ບຣູໂນ ມາດ. ເພງນີ້ໄດ້ຮັບແຮງບັນດານໃຈຈາກເກມວົງເຫຼົ້າຂອງເກົາຫຼີ (Apartment Game) ແລະ ປະສົບຄວາມສຳເລັດຢ່າງຖ້ວມທົ້ນ ສາມາດຂຶ້ນອັນດັບ 1 ໃນຫຼາຍປະເທດທົ່ວໂລກ ລວມທັງອັນດັບ 8 ໃນ Billboard Hot 100.

ໃນວັນທີ 6 ທັນວາ 2024, ໂຣເຊໄດ້ປ່ອຍອັນລະບັ້ມສະຕູດິໂອຊຸດທຳອິດໃນຊື່ ***rosie*** ເຊິ່ງລາວໄດ້ມີສ່ວນຮ່ວມໃນການແຕ່ງເພງທຸກເພງໃນອັນລະບັ້ມ ເພື່ອບອກເລົ່າເລື່ອງລາວສ່ວນຕົວ ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກຢ່າງກົງໄປກົງມາ.

## ຜົນງານເພງ 
### ອັນລະບັ້ມສະຕູດິໂອ (Studio Albums) 
### ອັນລະບັ້ມດ່ຽວ (Single Albums) 
### ຊິງເກິລ (Singles) 
## ອ້າງອິງ 
ໝວດ:ແບລັກພິງ
ໝວດ:ນັກຮ້ອງເກົາຫຼີໃຕ້
ໝວດ:ຊາວນິວຊີແລນເຊື້ອສາຍເກົາຫຼີ
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ເກີດໃນປີ 1997
ໝວດ:ສິລະປິນເຄປັອບ

## ແຫລ່ງຂ້ອມູລອື່ນ
ບໍລິສັດ ຜະລິດ-ໄຟຟ້າລາວ ມະຫາຊົນ

**ບໍລິສັດ ຜະລິດ-ໄຟຟ້າລາວ ມະຫາຊົນ** ຫຼື **EDL-Gen** ແມ່ນບໍລິສັດ ຜະລິດໄຟຟ້າຊັ້ນນຳຂອງປະເທດລາວ. ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນປີ 2010 ໂດຍການແຍກຕົວອອກຈາກ ລັດວິສາຫະກິດໄຟຟ້າລາວ (EDL) ເພື່ອລະດົມທຶນໃນຕະຫຼາດຫຼັກຊັບລາວ.

## ການດຳເນີນທຸລະກິດ 
EDL-Gen ເປັນເຈົ້າຂອງແລະຜູ້ຖືຫຸ້ນໃນເຂື່ອນໄຟຟ້າຫຼາຍແຫ່ງທົ່ວປະເທດ ທັງເຂື່ອນທີ່ບໍລິສັດເປັນເຈົ້າຂອງ 100% (ເຊັ່ນ: ເຂື່ອນນ້ຳງື່ມ 1) ແລະ ເຂື່ອນທີ່ຮ່ວມທຶນກັບເອກະຊົນ (IPP). ພາລະກິດຫຼັກແມ່ນການຜະລິດພະລັງງານໄຟຟ້າທີ່ສະອາດ ແລະ ໝັ້ນຄົງ ເພື່ອຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການພາຍໃນ ແລະ ສົ່ງອອກ.

## ຄວາມສຳຄັນ 
ເປັນບໍລິສັດທຳອິດທີ່ຈົດທະບຽນໃນຕະຫຼາດຫຼັກຊັບລາວ ແລະ ເປັນແຫຼ່ງລາຍຮັບທີ່ສຳຄັນຂອງລັດຖະບານ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ບໍລິສັດລາວ
ໝວດ:ພະລັງງານໃນປະເທດລາວ
ໝວດ:ຕະຫຼາດຫຼັກຊັບລາວ
ລະບົບກົດໝາຍ

**ລະບົບກົດໝາຍ** () ແມ່ນໂຄງສ້າງ, ກົດເກນ ແລະ ຂະບວນການທີ່ລັດໃຊ້ໃນການຕີຄວາມໝາຍ ແລະ ບັງຄັບໃຊ້ກົດໝາຍ ເພື່ອຮັກສາຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍໃນສັງຄົມ. ໃນໂລກປັດຈຸບັນ ມີລະບົບກົດໝາຍຫຼັກໆຢູ່ 2 ແບບຄື: ລະບົບກົດໝາຍລາຍລັກອັກສອນ (Civil Law) ແລະ ລະບົບກົດໝາຍຈາຮີດປະເພນີ (Common Law).

## ລະບົບກົດໝາຍຂອງ ສປປ ລາວ 
ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ຈັດຢູ່ໃນກຸ່ມປະເທດທີ່ໃຊ້ **ລະບົບກົດໝາຍລາຍລັກອັກສອນ** (Civil Law) ເຊິ່ງໄດ້ຮັບອິດທິພົນມາຈາກລະບົບກົດໝາຍຂອງຝຣັ່ງ ແລະ ໂຊວຽດ ໃນອະດີດ ປະສົມປະສານກັບຫຼັກການສັງຄົມນິຍົມ ແລະ ຈາຮີດປະເພນີລາວ.

### ລຳດັບຊັ້ນຂອງກົດໝາຍ 
ລະບົບກົດໝາຍລາວ ມີການຈັດລຳດັບສັກຂອງກົດໝາຍ (Hierarchy of Laws) ດັ່ງນີ້:
# **ລັດຖະທຳມະນູນ:** ແມ່ນກົດໝາຍພື້ນຖານສູງສຸດຂອງຊາດ.
# **ກົດໝາຍ (Law):** ຮ່າງ ແລະ ຮັບຮອງໂດຍ ສະພາແຫ່ງຊາດ (ເຊັ່ນ: ກົດໝາຍອາຍາ, ກົດໝາຍແພ່ງ).
# **ດຳລັດ (Decree):** ອອກໂດຍ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ເພື່ອຜັນຂະຫຍາຍກົດໝາຍ.
# **ຂໍ້ຕົກລົງ ແລະ ບົດແນະນຳ:** ອອກໂດຍລັດຖະມົນຕີກະຊວງຕ່າງໆ.

### ຂະບວນການຍຸຕິທຳ 
* **ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ:** ເຈົ້າໜ້າທີ່ຕຳຫຼວດ (ປກສ) ມີໜ້າທີ່ເກັບກຳຫຼັກຖານ.
* **ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນ:** ມີໜ້າທີ່ຕິດຕາມການປະຕິບັດກົດໝາຍ ແລະ ສັ່ງຟ້ອງຜູ້ກະທຳຜິດຂຶ້ນສານ.
* **ສານປະຊາຊົນ:** ເປັນອົງການຕັດສິນຄະດີ ໂດຍຍຶດຖືຕາມຕົວບົດກົດໝາຍເປັນຫຼັກ ບໍ່ແມ່ນຕາມຄຳຕັດສິນເກົ່າ (Precedent) ແບບ Common Law.

## ການພັດທະນາລະບົບກົດໝາຍ 
ປັດຈຸບັນ ລັດຖະບານລາວພວມເລັ່ງສ້າງ "ລັດທີ່ປົກຄອງດ້ວຍກົດໝາຍ" (Rule of Law) ໂດຍມີການປັບປຸງປະມວນກົດໝາຍອາຍາ ແລະ ປະມວນກົດໝາຍແພ່ງ ໃຫ້ມີຄວາມທັນສະໄໝ ແລະ ສອດຄ່ອງກັບສົນທິສັນຍາສາກົນ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ກົດໝາຍ
ໝວດ:ລະບົບກົດໝາຍ
ໝວດ:ອົງການຕຸລາການ
ອຸດົມການທາງການເມືອງ

**ອຸດົມການທາງການເມືອງ** () ແມ່ນຊຸດຂອງຄວາມເຊື່ອ, ຄ່ານິຍົມ, ຫຼັກການ ແລະ ແນວຄິດ ທີ່ອະທິບາຍວ່າສັງຄົມຄວນຈະເປັນແນວໃດ ແລະ ຈະຈັດລະບຽບທາງການເມືອງ-ເສດຖະກິດແນວໃດໃຫ້ເໝາະສົມ. ອຸດົມການເຫຼົ່ານີ້ເປັນພື້ນຖານໃຫ້ແກ່ການເຄື່ອນໄຫວຂອງ ພັກການເມືອງ ແລະ ນະໂຍບາຍຂອງລັດຖະບານ.

## ປະເພດຂອງອຸດົມການ 
ໃນທາງລັດຖະສາດ ສາມາດແບ່ງອຸດົມການອອກເປັນຫຼາຍກຸ່ມ ເຊັ່ນ:
* **ສັງຄົມນິຍົມ (Socialism):** ເນັ້ນຄວາມສະເໝີພາບທາງເສດຖະກິດ, ການເປັນເຈົ້າຂອງຮ່ວມກັນໃນປັດໃຈການຜະລິດ ແລະ ລັດສະຫວັດດີການ.
* **ຄອມມູນິດ (Communism):** ມີເປົ້າໝາຍສູງສຸດຄືການສ້າງສັງຄົມທີ່ບໍ່ມີຊົນຊັ້ນ ຕາມທິດສະດີຂອງ ກາກ ມາກ.
* **ເສລີນິຍົມ (Liberalism):** ເນັ້ນສິດທິເສລີພາບສ່ວນບຸກຄົນ, ການຄ້າເສລີ ແລະ ປະຊາທິປະໄຕແບບມີຜູ້ຕາງໜ້າ.
* **ອະນຸລັກນິຍົມ (Conservatism):** ເນັ້ນການຮັກສາຈາຮີດປະເພນີ, ວັດທະນະທຳດັ້ງເດີມ ແລະ ສະຖາບັນຫຼັກຂອງຊາດ.

## ອຸດົມການໃນ ສປປ ລາວ 
ພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ ເຊິ່ງເປັນພັກກຳອຳນາດໃນ ສປປ ລາວ ຢຶດຖືເອົາ **ລັດທິມາກ-ເລນິນ** (Marxism–Leninism) ແລະ **ແນວຄິດ ໄກສອນ ພົມວິຫານ** ເປັນພື້ນຖານແນວຄິດ ແລະ ເປັນເຂັມທິດໃນການເຄື່ອນໄຫວ.
* **ເປົ້າໝາຍ:** ເພື່ອນຳພາປະເທດຊາດກ້າວຂຶ້ນສູ່ຈຸດໝາຍສັງຄົມນິຍົມ ໂດຍຜ່ານການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ຕາມທິດຍືນຍົງ ແລະ ສີຂຽວ.
* **ການປະຍຸກໃຊ້:** ມີການນຳໃຊ້ອຸດົມການໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບສະພາບຄວາມເປັນຈິງຂອງລາວ ເຊັ່ນ: ການເປີດກວ້າງເສດຖະກິດຕະຫຼາດ ພາຍໃຕ້ການຄຸ້ມຄອງຂອງລັດ (ນະໂຍບາຍ ຈິນຕະນາການໃໝ່).

## ຄວາມສຳຄັນ 
ອຸດົມການທາງການເມືອງມີຄວາມສຳຄັນ ເພາະມັນຊ່ວຍສ້າງຄວາມເປັນເອກະພາບໃນໝູ່ຄະນະ, ກຳນົດທິດທາງຂອງປະເທດ ແລະ ເປັນເຄື່ອງມືໃນການປຸກລະດົມປະຊາຊົນໃຫ້ມີສ່ວນຮ່ວມໃນການພັດທະນາຊາດ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ລັດຖະສາດ
ໝວດ:ອຸດົມການ
ໝວດ:ການເມືອງລາວ
ອຳນາດທາງການເມືອງ

**ອຳນາດທາງການເມືອງ** () ແມ່ນຄວາມສາມາດໃນການນຳພາ, ຄວບຄຸມ, ຫຼື ມີອິດທິພົນຕໍ່ການຕັດສິນໃຈຂອງກຸ່ມຄົນ ແລະ ສັງຄົມ ເພື່ອໃຫ້ບັນລຸເປົ້າໝາຍທີ່ວາງໄວ້. ໃນທາງລັດຖະສາດ, ອຳນາດມັກຈະຕິດພັນກັບຄວາມຊອບທຳ (Legitimacy) ແລະ ການໃຊ້ອຳນາດລັດ.

## ປະເພດຂອງອຳນາດ 
ອຳນາດທາງການເມືອງສາມາດແບ່ງອອກໄດ້ຫຼາຍຮູບແບບ:
* **ອຳນາດບັງຄັບ (Coercive Power):** ການໃຊ້ອຳນາດຜ່ານກົດໝາຍ, ຕຳຫຼວດ ຫຼື ທະຫານ.
* **ອຳນາດຕາມກົດໝາຍ (Legal-Rational Authority):** ອຳນາດທີ່ມາຈາກການເລືອກຕັ້ງ ຫຼື ການແຕ່ງຕັ້ງຕາມລັດຖະທຳມະນູນ.
* **ອຳນາດບາລະມີ (Charismatic Authority):** ອຳນາດທີ່ເກີດຈາກຄວາມເຊື່ອຖືສັດທາໃນຕົວຜູ້ນຳ.

## ໂຄງສ້າງອຳນາດໃນ ສປປ ລາວ 
ໃນ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ອຳນາດທາງການເມືອງຖືກຈັດຕັ້ງຕາມຫຼັກການ "ພັກນຳພາ, ລັດຄຸ້ມຄອງ, ປະຊາຊົນເປັນເຈົ້າ" ໂດຍມີລາຍລະອຽດດັ່ງນີ້:

### 1. ອຳນາດຂອງພັກ (Political Leadership) 
ພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ ເປັນແກນນຳໃນລະບົບການເມືອງ ມີໜ້າທີ່ກຳນົດທິດທາງ, ແນວທາງ ແລະ ນະໂຍບາຍໃຫຍ່ຂອງຊາດ. ກົມການເມືອງສູນກາງພັກ ຖືເປັນອົງການທີ່ມີອຳນາດຕັດສິນໃຈສູງສຸດໃນທາງພຶດຕິນ.

### 2. ອຳນາດລັດ (State Power) 
ອຳນາດລັດເປັນອຳນາດທີ່ເປັນເອກະພາບ ແຕ່ມີການແບ່ງວຽກກັນເຮັດລະຫວ່າງ 3 ອົງການ:
* **ອຳນາດນິຕິບັນຍັດ:** ສະພາແຫ່ງຊາດ (ອອກກົດໝາຍ ແລະ ຕົກລົງບັນຫາສຳຄັນ).
* **ອຳນາດບໍລິຫານ:** ລັດຖະບານ (ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ).
* **ອຳນາດຕຸລາການ:** ສານປະຊາຊົນ ແລະ ໄອຍະການປະຊາຊົນ (ພິຈາລະນາຕັດສິນຄະດີ).

### 3. ອຳນາດຂອງປະຊາຊົນ 
ລັດຖະທຳມະນູນລາວລະບຸວ່າ "ອຳນາດທັງໝົດເປັນຂອງປະຊາຊົນ". ປະຊາຊົນໃຊ້ອຳນາດຜ່ານການເລືອກຕັ້ງຜູ້ແທນ ແລະ ການເຂົ້າຮ່ວມໃນອົງການຈັດຕັ້ງມະຫາຊົນ (ເຊັ່ນ: ສູນກາງແນວລາວສ້າງຊາດ, ສະຫະພັນແມ່ຍິງ).

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ລັດຖະສາດ
ໝວດ:ການເມືອງລາວ
ໝວດ:ອຳນາດ
ລັດທິເສລີນິຍົມ

**ລັດທິເສລີນິຍົມ** () ແມ່ນ ອຸດົມການທາງການເມືອງ ແລະ ປັດຊະຍາທາງສິນທຳ ທີ່ວາງຢູ່ບົນພື້ນຖານຂອງ **ເສລີພາບ**, **ຄວາມຍິນຍອມຂອງຜູ້ຖືກປົກຄອງ** ແລະ **ຄວາມສະເໝີພາບຕໍ່ໜ້າກົດໝາຍ**. ນັກເສລີນິຍົມເຊື່ອວ່າ ມະນຸດທຸກຄົນມີສິດທິຂັ້ນພື້ນຖານມາແຕ່ກຳເນີດ ສິດທິທຳມະຊາດ ແລະ ໜ້າທີ່ຫຼັກຂອງລັດຖະບານຄືການປົກປ້ອງສິດທິເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນການຄວບຄຸມຊີວິດຂອງປະຊາຊົນ.

ລັດທິເສລີນິຍົມ ໄດ້ກາຍເປັນແຮງຂັບເຄື່ອນສຳຄັນໃນການປ່ຽນແປງໂລກສະໄໝໃໝ່ ໂດຍສະເພາະໃນຊ່ວງ ຍຸກແຫ່ງຄວາມຮູ້ແຈ້ງ ເພື່ອຕໍ່ຕ້ານລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ ແລະ ສິດທິພິເສດຂອງຊົນຊັ້ນສັກດີນາ.

## ຫຼັກການພື້ນຖານ 
ເຖິງແມ່ນວ່າລັດທິເສລີນິຍົມຈະມີຫຼາຍຮູບແບບ ແຕ່ທັງໝົດລ້ວນຢຶດຖືຫຼັກການຮ່ວມກັນດັ່ງນີ້:
* **ສິດທິສ່ວນບຸກຄົນ :** ເຊື່ອວ່າບຸກຄົນມີສິດໃນຊີວິດ, ເສລີພາບ ແລະ ຊັບສິນ ເຊິ່ງລັດຈະລ່ວງລະເມີດບໍ່ໄດ້.
* **ເສລີພາບ :** ສະໜັບສະໜຸນເສລີພາບໃນການປາກເວົ້າ, ການພິມຈຳໜ່າຍ, ການນັບຖືສາສະໜາ ແລະ ການໂຮມຊຸມນຸມ.
* **ຄວາມສະເໝີພາບ :** ພົນລະເມືອງທຸກຄົນຕ້ອງເທົ່າທຽມກັນພາຍໃຕ້ກົດໝາຍ  ໂດຍບໍ່ຈຳແນກຊາດກຳເນີດ.
* **ການຍິນຍອມຂອງປະຊາຊົນ :** ຄວາມຊອບທຳຂອງລັດຖະບານ ຕ້ອງມາຈາກການຍອມຮັບຂອງປະຊາຊົນ ຜ່ານລະບົບ ປະຊາທິປະໄຕ ແລະ ການເລືອກຕັ້ງ.
* **ເສດຖະກິດຕະຫຼາດ :** ສະໜັບສະໜຸນການຄ້າເສລີ, ກຳມະສິດສ່ວນບຸກຄົນ ແລະ ການແຂ່ງຂັນທີ່ເປັນທຳ.

## ປະເພດຂອງເສລີນິຍົມ 
ລັດທິເສລີນິຍົມໄດ້ມີວິວັດທະນາການມາຕາມຍຸກສະໄໝ ໂດຍແບ່ງອອກເປັນ 2 ສາຍຫຼັກ:

### 1. ເສລີນິຍົມຄລາສສິກ  
ເກີດຂຶ້ນໃນສະຕະວັດທີ 18-19 (ນຳໂດຍ ອາດາມ ສະມິດ ແລະ ຈອນ ລັອກ).
* **ຈຸດເນັ້ນ:** ເນັ້ນ "ເສລີພາບທາງລົບ"  ຄືການປາສະຈາກການແຊກແຊງຈາກລັດ.
* **ເສດຖະກິດ:** ເຊື່ອໃນລະບົບຕະຫຼາດເສລີສຸດຂີດ  ລັດຖະບານມີໜ້າທີ່ພຽງແຕ່ປ້ອງກັນປະເທດ ແລະ ຮັກສາກົດໝາຍ, ບໍ່ຄວນແຊກແຊງເສດຖະກິດ.

### 2. ເສລີນິຍົມສັງຄົມ  
ເກີດຂຶ້ນໃນທ້າຍສະຕະວັດທີ 19 ເຖິງປັດຈຸບັນ.
* **ຈຸດເນັ້ນ:** ເນັ້ນ "ເສລີພາບທາງບວກ"  ຄືການທີ່ບຸກຄົນຈະມີເສລີພາບແທ້ຈິງໄດ້ ຕ້ອງມີປັດໃຈພື້ນຖານໃນການດຳລົງຊີວິດ.
* **ບົດບາດລັດ:** ເຫັນດີໃຫ້ລັດເຂົ້າມາມີບົດບາດໃນການສ້າງ ລັດສະຫວັດດີການ , ການສຶກສາ, ສາທາລະນະສຸກ ແລະ ການເກັບພາສີຄົນຮັ່ງມີ ເພື່ອຫຼຸດຜ່ອນຄວາມບໍ່ສະເໝີພາບໃນສັງຄົມ.

## ບໍລິບົດໃນ ສປປ ລາວ 
ເຖິງແມ່ນວ່າ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ຈະປົກຄອງດ້ວຍລະບອບປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນ ພາຍໃຕ້ການນຳພາຂອງ ພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ (ເຊິ່ງຢຶດຖືລັດທິມາກ-ເລນິນ), ແຕ່ກໍໄດ້ມີການປັບໃຊ້ **"ເສລີນິຍົມທາງເສດຖະກິດ"** ບາງສ່ວນ ນັບຕັ້ງແຕ່ປີ 1986 ເປັນຕົ້ນມາ:
* **ຈິນຕະນາການໃໝ່:** ນະໂຍບາຍນີ້ໄດ້ປ່ຽນຈາກລະບົບເສດຖະກິດວາງແຜນລວມສູນ ມາເປັນ ກົນໄກເສດຖະກິດຕະຫຼາດ ທີ່ມີການຄຸ້ມຄອງຂອງລັດ.
* **ການເປີດກວ້າງ:** ອະນຸຍາດໃຫ້ເອກະຊົນມີກຳມະສິດໃນການດຳເນີນທຸລະກິດ, ສົ່ງເສີມການລົງທຶນຈາກຕ່າງປະເທດ ແລະ ເຂົ້າຮ່ວມ ອົງການການຄ້າໂລກ (WTO).
* **ຂໍ້ສັງເກດ:** ລາວຮັບເອົາກົນໄກຕະຫຼາດ  ຂອງເສລີນິຍົມ ແຕ່ຍັງຄົງຮັກສາໂຄງສ້າງທາງການເມືອງແບບສັງຄົມນິຍົມໄວ້ຢ່າງໝັ້ນຄົງ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ອຸດົມການທາງການເມືອງ
ໝວດ:ປັດຊະຍາ
ໝວດ:ລັດຖະສາດ
ລັດທິຊາດນິຍົມ

**ລັດທິຊາດນິຍົມ** () ແມ່ນ ອຸດົມການທາງການເມືອງ ແລະ ຂະບວນການທາງສັງຄົມ ທີ່ເນັ້ນໜັກຄວາມຈົງຮັກພັກດີ, ຄວາມຜູກພັນ ແລະ ຄວາມພູມໃຈໃນ ຊາດ  ຂອງຕົນເໜືອກວ່າສິ່ງອື່ນໃດ. ແນວຄິດນີ້ຢຶດຖືຫຼັກການທີ່ວ່າ ກຸ່ມຄົນທີ່ມີປະຫວັດສາດ, ວັດທະນະທຳ, ພາສາ ຫຼື ເຊື້ອຊາດດຽວກັນ ຄວນຮວມຕົວັນເປັນຊາດດຽວ ແລະ ມີສິດໃນການປົກຄອງຕົນເອງ  ໂດຍປາສະຈາກການແຊກແຊງຈາກພາຍນອກ.

ລັດທິຊາດນິຍົມ ເປັນແຮງຂັບເຄື່ອນສຳຄັນໃນການສ້າງຕັ້ງ "ລັດ-ຊາດ"  ໃນຍຸກປັດຈຸບັນ ແລະ ເປັນເຄື່ອງມືສຳຄັນໃນການຕໍ່ສູ້ເພື່ອເອກະລາດຂອງປະເທດຫົວເມືອງຂຶ້ນໃນສະຕະວັດທີ 20.

## ປະເພດຂອງລັດທິຊາດນິຍົມ 
ນັກວິຊາການໄດ້ແບ່ງລັດທິຊາດນິຍົມອອກເປັນຫຼາຍຮູບແບບ ແຕ່ສອງຮູບແບບຫຼັກຄື:
* **ຊາດນິຍົມທາງພົນລະເມືອງ :** ກຳນົດຄວາມເປັນຊາດໂດຍອີງໃສ່ການເປັນພົນລະເມືອງຮ່ວມກັນ, ການເຄົາລົບກົດໝາຍ ແລະ ຄ່ານິຍົມທາງການເມືອງ ໂດຍບໍ່ຈຳແນກເຊື້ອຊາດ ຫຼື ສາສະໜາ.
* **ຊາດນິຍົມທາງຊາດຕິພັນ :** ກຳນົດຄວາມເປັນຊາດໂດຍອີງໃສ່ເຊື້ອຊາດ, ສາຍເລືອດ, ບັນພະບູລຸດ ຫຼື ສາສະໜາ ທີ່ສືບທອດກັນມາ.

## ລັດທິຊາດນິຍົມ ໃນປະຫວັດສາດລາວ 
ໃນບໍລິບົດຂອງ ປະເທດລາວ, ລັດທິຊາດນິຍົມ ມີວິວັດທະນາການທີ່ຕິດພັນກັບການຕໍ່ສູ້ເພື່ອຄວາມຢູ່ລອດຂອງຊາດ:

### 1. ຍຸກກໍ່ຕົວ ແລະ ຕໍ່ຕ້ານອານານິຄົມ 
ໃນຊ່ວງທີ່ລາວຕົກເປັນຫົວເມືອງຂຶ້ນຂອງຝຣັ່ງ, ໄດ້ເກີດກະແສຊາດນິຍົມຂຶ້ນໃນກຸ່ມປັນຍາຊົນລາວ ເພື່ອປຸກລະດົມໃຫ້ຄົນລາວຮັກຊາດ ແລະ ຫວງແຫນວັດທະນະທຳ.
* **ການຟື້ນຟູວັດທະນະທຳ:** ບຸກຄົນສຳຄັນເຊັ່ນ ທ່ານ ມະຫາສິລາ ວີລະວົງ ໄດ້ຄົ້ນຄວ້າປະຫວັດສາດ ແລະ ວັນນະຄະດີລາວ ເພື່ອສ້າງຄວາມພູມໃຈໃນອັດຕະລັກຂອງຊາດ.
* **ຂະບວນການລາວອິດສະຫຼະ:** ໃນປີ 1945, ລັດທິຊາດນິຍົມໄດ້ພັດທະນາເປັນຂະບວນການທາງການເມືອງທີ່ຊັດເຈນ ພາຍໃຕ້ການນຳຂອງ ເຈົ້າເພັດຊະລາດ ໂດຍມີເປົ້າໝາຍເພື່ອປະກາດເອກະລາດ ແລະ ລວມລາວໃຫ້ເປັນເອກະພາບ.

### 2. ຍຸກປະຕິວັດ ແລະ ສ້າງສາ 
ພາຍໃຕ້ການນຳພາຂອງ ພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ, ລັດທິຊາດນິຍົມໄດ້ຖືກປະສົມປະສານເຂົ້າກັບອຸດົມການສັງຄົມນິຍົມ.
* **ຄວາມສາມັກຄີປອງດອງ:** ເນັ້ນການສ້າງຄວາມເປັນ "ຊາດລາວ" ທີ່ປະກອບດ້ວຍປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າ ໂດຍບໍ່ແບ່ງແຍກຊົນຊັ້ນ ຫຼື ເຜົ່າພັນ.
* **ການປົກປັກຮັກສາຊາດ:** ປູກຝັງຈິດສຳນຶກໃຫ້ປະຊາຊົນມີຄວາມຕື່ນຕົວໃນການປົກປ້ອງອະທິປະໄຕຂອງຊາດ.

## ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງ ຊາດນິຍົມ ແລະ ຮັກຊາດ 
ເຖິງວ່າຈະມີຄວາມໝາຍໃກ້ຄຽງກັນ, ແຕ່ **ລັດທິຊາດນິຍົມ**  ມັກຈະໝາຍເຖິງອຸດົມການທາງການເມືອງທີ່ເນັ້ນຜົນປະໂຫຍດຂອງຊາດຕົນເປັນໃຫຍ່, ໃນຂະນະທີ່ **ຄວາມຮັກຊາດ** ແມ່ນຄວາມຮູ້ສຶກຜູກພັນທາງຈິດໃຈ ແລະ ຄວາມເສຍສະລະເພື່ອບ້ານເກີດເມືອງນອນ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ອຸດົມການທາງການເມືອງ
ໝວດ:ປະຫວັດສາດລາວ
ໝວດ:ລັດຖະສາດ
ການປົກຄອງແບບສະພາ

**ລະບົບລັດຖະສະພາ** ຫຼື **ລະບົບສະພາ** () ແມ່ນລະບົບການປົກຄອງແບບປະຊາທິປະໄຕ ທີ່ຝ່າຍບໍລິຫານ ລັດຖະບານ ໄດ້ຮັບຄວາມຊອບທຳທາງປະຊາທິປະໄຕ ແລະ ອຳນາດ ມາຈາກຝ່າຍນິຕິບັນຍັດ ລັດຖະສະພາ ແລະ ຕ້ອງຮັບຜິດຊອບຕໍ່ລັດຖະສະພາ.

ໃນລະບົບນີ້, ບໍ່ມີການແບ່ງແຍກອຳນາດຢ່າງເດັດຂາດລະຫວ່າງຝ່າຍບໍລິຫານ ແລະ ຝ່າຍນິຕິບັນຍັດ ຄືກັບ ລະບົບປະທານາທິບໍດີ. ດັ່ງນັ້ນ, ຖ້າຫາກລັດຖະສະພາບໍ່ໄວ້ວາງໃຈໃນການເຮັດວຽກຂອງລັດຖະບານ ກໍສາມາດລົງມະຕິປົດລັດຖະບານອອກຈາກຕຳແໜ່ງໄດ້.

## ລັກສະນະສຳຄັນ 
ລະບົບລັດຖະສະພາມີຈຸດເດັ່ນທີ່ແຕກຕ່າງຈາກລະບົບອື່ນໆ ດັ່ງນີ້:

### 1. ການແຍກຕຳແໜ່ງປະມຸກລັດ ແລະ ຫົວໜ້າລັດຖະບານ 
ໃນລະບົບສະພາ ຈະມີຜູ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງສູງສຸດ 2 ຕຳແໜ່ງຄື:
* **ປະມຸກລັດ (Head of State):** ອາດຈະເປັນ ພະມະຫາກະສັດ (ເຊັ່ນ: ອັງກິດ, ຍີ່ປຸ່ນ, ໄທ) ຫຼື ປະທານປະເທດ ທີ່ບໍ່ມີອຳນາດບໍລິຫານເຕັມຕົວ (ເຊັ່ນ: ເຢຍລະມັນ, ອິນເດຍ). ປະມຸກລັດມັກຈະມີບົດບາດທາງພິທີການ ແລະ ເປັນສູນລວມຈິດໃຈ.
* **ຫົວໜ້າລັດຖະບານ (Head of Government):** ປົກກະຕິແມ່ນ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ (Prime Minister) ເຊິ່ງເປັນຜູ້ມີອຳນາດບໍລິຫານຕົວຈິງ, ເປັນຜູ້ຈັດຕັ້ງລັດຖະບານ ແລະ ບໍລິຫານປະເທດ.

### 2. ຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ສະພາ 
ລັດຖະບານຕ້ອງລາຍງານການເຮັດວຽກ ແລະ ຕອບຄຳຖາມຕໍ່ສະພາ. ສະພາມີອຳນາດຄວບຄຸມລັດຖະບານຜ່ານກົນໄກຕ່າງໆ ເຊັ່ນ:
* ການຕັ້ງກະທູ້ຖາມ.
* ການອະພິປາຍ.
* **ການລົງມະຕິບໍ່ໄວ້ວາງໃຈ (Vote of No Confidence):** ຖ້າສະພາລົງມະຕິບໍ່ໄວ້ວາງໃຈ, ລັດຖະບານຕ້ອງລາອອກ ຫຼື ຍຸບສະພາເພື່ອເລືອກຕັ້ງໃໝ່.

### 3. ທີ່ມາຂອງຝ່າຍບໍລິຫານ 
ສະມາຊິກລັດຖະບານ (ລັດຖະມົນຕີ) ມັກຈະຖືກຄັດເລືອກມາຈາກສະມາຊິກສະພາ ຫຼື ໄດ້ຮັບການຮັບຮອງຈາກສະພາ ເຮັດໃຫ້ທັງສອງຝ່າຍມີຄວາມກ່ຽວພັນກັນຢ່າງໃກ້ຊິດ (Fusion of Powers).

## ຂໍ້ດີ ແລະ ຂໍ້ເສຍ 
* **ຂໍ້ດີ:** ການອອກກົດໝາຍ ແລະ ນະໂຍບາຍເຮັດໄດ້ໄວ ເພາະຝ່າຍບໍລິຫານມີສຽງສ່ວນຫຼາຍໃນສະພາ, ຫຼຸດຜ່ອນຄວາມຂັດແຍ່ງລະຫວ່າງສອງອຳນາດ.
* **ຂໍ້ເສຍ:** ອາດເກີດຄວາມບໍ່ໝັ້ນຄົງຖ້າເປັນລັດຖະບານປະສົມຫຼາຍພັກ, ແລະ ຂາດການກວດກາຖ່ວງດຶງອຳນາດທີ່ເຂັ້ມຂຸ້ນເທົ່າກັບລະບົບປະທານາທິບໍດີ.

## ລະບົບສະພາ ໃນ ສປປ ລາວ 
ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ໃຊ້ຮູບແບບການປົກຄອງແບບ **ປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນ** ທີ່ມີໂຄງສ້າງຄ້າຍຄືກັບລະບົບລັດຖະສະພາ (Parliamentary-like system) ແຕ່ມີລັກສະນະສະເພາະຕົວຄື "ພັກນຳພາ, ລັດຄຸ້ມຄອງ, ປະຊາຊົນເປັນເຈົ້າ":

* **ອົງການສູງສຸດ:** ສະພາແຫ່ງຊາດ ຖືເປັນ "ອົງການຕົວແທນແຫ່ງສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງປະຊາຊົນ" ແລະ ເປັນ "ອົງການອຳນາດລັດສູງສຸດ".
* **ການເລືອກຕັ້ງຜູ້ນຳ:** ສະພາແຫ່ງຊາດ ເປັນຜູ້ເລືອກຕັ້ງ ປະທານປະເທດ (ປະມຸກລັດ) ແລະ ຮັບຮອງການແຕ່ງຕັ້ງ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ (ຫົວໜ້າລັດຖະບານ) ຕາມການສະເໜີຂອງປະທານປະເທດ.
* **ການກວດກາ:** ລັດຖະບານມີພັນທະຕ້ອງລາຍງານວຽກງານຕໍ່ສະພາແຫ່ງຊາດ ໃນກອງປະຊຸມສະໄໝສາມັນ. ສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດ (ສສຊ) ມີສິດຊັກຖາມ ແລະ ປະກອບຄຳເຫັນຕໍ່ການປະຕິບັດໜ້າທີ່ຂອງລັດຖະບານ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ລະບົບການປົກຄອງ
ໝວດ:ລັດຖະສະພາ
ໝວດ:ລັດຖະສາດ
ໄວຣັດນິປາ

**ໄວຣັດນິປາ** (*Henipavirus nipahense*) ເປັນໄວຣັດຂອງສະກຸນ (genus) *Henipavirus* ພ້ອມກັບໄວຣັດເຮນດຣາ (Hendra virus), ເຊິ່ງຍັງເປັນສາເຫດຂອງການລະບາດຂອງພະຍາດອີກດ້ວຍ.
thumb|175x175px

## ອ້າງອີງ
ຕັບອັກເສບ B

**ຕັບອັກເສບ B** () ແມ່ນພະຍາດຕິດຕໍ່ ທີ່ເກີດຈາກ *ໄວຣັສຕັບອັກເສບ B* (HBV) ທີ່ມີຜົນກະທົບຕໍ່ຕັບ; ມັນເປັນໜຶ່ງຊະນິດຕັບອັກເສບ.

## ອ້າງອີງ
ອາລີ ຄາເມເນອີ

**ອາລີ ໂຮເຊນີ ຄາເມເນອີ**  (19 ເມສາ 1939 – 28 ກຸມພາ 2026) ແມ່ນອະດີດຜູ້ນຳສູງສຸດຂອງອິຫຣ່ານ  ທ່ານດຳລົງຕຳແໜ່ງທີ່ມີອຳນາດເດັດຂາດໃນການຕັດສິນໃຈທຸກບັນຫາຂອງຊາດ ບໍ່ວ່າຈະເປັນດ້ານການເມືອງ, ການທະຫານ ແລະ ການຕ່າງປະເທດ

## ປະຫວັດ ແລະ ການຂຶ້ນສູ່ອຳນາດ 
ທ່ານເກີດໃນປີ 1939 ທີ່ເມືອງມັດຊັດ ທ່ານໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມການປະຕິວັດອິດສະລາມໃນປີ 1979 ເພື່ອໂຄ່ນລົ້ມລະບົບກະສັດຊາ (Shah) ພາຍຫຼັງການເສຍຊີວິດຂອງ ອາຢາໂຕລາ ໂຄເມນີ ໃນປີ 1989, ທ່ານໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງໃຫ້ເປັນຜູ້ນຳສູງສຸດຄົນໃໝ່

## ບົດບາດໃນປີ 2026 
ໃນຊ່ວງວິກິດການປີ 2026, ທ່ານ ຄາເມເນອີ ໄດ້ປະກາດນະໂຍບາຍ "ການປ້ອງກັນຢ່າງຮັດກຸມ" ເພື່ອຕອບໂຕ້ການຂົ່ມຂູ່ຈາກສະຫະລັດ ແລະ ອິດສະຣາແອນ ທ່ານເນັ້ນຢ້ຳເຖິງເອກະລາດຂອງອີຣານ ແລະ ການຮັກສາສິດທິໃນການພັດທະນາເຕັກໂນໂລຊີພາຍໃນປະເທດ

## ການຖືກລອບສັງຫານປີ 2026 
ອາລີ ຄາເມເນອີຖືກລອບສັງຫານໃນວັນທີ 28-02-2026 ໂດຍການໂຈມຕີທາງອາກາດຂອງອິດສະຣາແອນ

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ຜູ້ນຳອີຣານ
ໝວດ:ນັກການເມືອງອີຣານ
ອຳນາດຕາມກົດໝາຍ

**ອຳນາດຕາມກົດໝາຍ** ຫຼື **ໂດຍນິຕິນັຍ** () ແມ່ນການໃຊ້ອຳນາດ ຫຼື ການມີສິດໃນການຄຸ້ມຄອງທີ່ໄດ້ຮັບການຮັບຮອງຢ່າງຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ ແລະ ລະບຽບການຂອງລັດ. ຄຳສັບນີ້ມັກຖືກນຳໃຊ້ອ້າງອີງເຖິງຕຳແໜ່ງ, ໜ້າທີ່ ຫຼື ສະຖານະພາບທີ່ມີການບັນຍັດໄວ້ໃນລັດຖະທຳມະນູນ ຫຼື ນິຕິກຳຕ່າງໆ, ເຊິ່ງແຕກຕ່າງຈາກ "ອຳນາດໂດຍພຶດຕິນັຍ"  ທີ່ໝາຍເຖິງອຳນາດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນພາກປະຕິບັດຕົວຈິງ.

## ຄວາມໝາຍໃນບໍລິບົດຂອງລາວ 
ໃນປະເທດລາວ, ອຳນາດຕາມກົດໝາຍສູງສຸດແມ່ນເປັນຂອງປະຊາຊົນລາວບັນດາເຜົ່າ ໂດຍປະຕິບັດຜ່ານລະບົບການຈັດຕັ້ງຂອງລັດ ຕາມທີ່ລະບຸໄວ້ໃນລັດຖະທຳມະນູນ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ສະພາແຫ່ງຊາດ ມີອຳນາດຕາມກົດໝາຍໃນການອອກກົດໝາຍ ແລະ ຕົກລົງບັນຫາພື້ນຖານຂອງປະເທດ.

## ປະເພດຂອງອຳນາດ 
# **ອຳນາດນິຕິບັນຍັດ:** ອຳນາດໃນການສ້າງແລະປັບປຸງກົດໝາຍ.
# **ອຳນາດບໍລິຫານ:** ອຳນາດໃນການຄຸ້ມຄອງລັດ ແລະ ປະຕິບັດກົດໝາຍ ລັດຖະບານ
# **ອຳນາດຕຸລາການ:** ອຳນາດໃນການພິພາກສາຕັດສິນຄະດີ (ສານປະຊາຊົນ).

## ຄວາມສຳຄັນ 
ການມີອຳນາດຕາມກົດໝາຍແມ່ນພື້ນຖານຂອງ "ລັດທີ່ຄຸ້ມຄອງດ້ວຍກົດໝາຍ"  ເພື່ອຮັບປະກັນຄວາມຍຸຕິທຳ ແລະ ຄວາມເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍຂອງສັງຄົມ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ກົດໝາຍ
ໝວດ:ການເມືອງ
ໝວດ:ຄຳສັບທາງກົດໝາຍ
ເມືອງຊຽງແຕງ

thumb|ຕະຫຼາດແຫ່ງໜຶ່ງໃນຕົວເມືອງ
thumb|ຂົວເມືອງຊຽງແຕງ
**ຊຽງແຕງ** (ຫຼື **ສະຕຶງເຕຣງ**, ) ເປັນເມືອງຫຼວງຂອງແຂວງຊຽງແຕງ ປະເທດກຳປູເຈຍ. ເປັນເມືອງໃຫຍ່ (ແລະ ເມືອງຫຼວງ) ຂອງທັງເມືອງ ແລະ ແຂວງ.

ເມືອງຊຽງແຕງຕັ້ງຢູ່ແຄມແມ່ນໍ້າເຊຊານ ໃກ້ກັບຈຸດໄຫຼບັນຈົບກັບແມ່ນໍ້າຂອງ ໄລຍະທາງໄກ 376 ກິໂລແມັດຈາກ ພະນົມເປັນ ແລະ ມີໄລຍະຫ່າງ 50 ກິໂລແມັດທາງທິດໃຕ້ຂອງຊາຍແດນປະເທດລາວ . 

## ອ້າງອີງ
ບຣູໂນ ມາດ

**ບຣູໂນ ມາດ** (; (ຊື່ຈິງ: **ປີເຕີ ຈີນ ເຮີນານເດສ**); ເກີດ 8 ຕຸລາ 1985) ແມ່ນນັກຮ້ອງ, ນັກແຕ່ງເພງ ແລະ ໂປຣດິວເຊີຊາວອາເມຣິກັນ ທີ່ມີຊື່ສຽງລະດັບໂລກ. ເຮອເປັນທີ່ຮູ້ຈັກຈາກການສະແດງສົດທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍພະລັງ, ການເຕັ້ນທີ່ໂດດເດັ່ນ ແລະ ແນວເພງທີ່ປະສົມປະສານລະຫວ່າງປັອບ, ອັນແອນບີ, ຟັງ ແລະ ໂຊລ ແບບຍ້ອນຍຸກ (Retro).

ບຣູໂນ ມາດ ຖືເປັນໜຶ່ງໃນສິລະປິນທີ່ຂາຍດີທີ່ສຸດຕະຫຼອດການ ດ້ວຍຍອດຂາຍກວ່າ 130 ລ້ານແຜ່ນທົ່ວໂລກ. ລາວເປັນເຈົ້າຂອງລາງວັນ Grammy Awards ຈຳນວນ 15 ລາງວັນ. ໃນປີ 2024, ລາວໄດ້ກັບມາສ້າງກະແສຮືຮາອີກຄັ້ງດ້ວຍການຮ່ວມງານກັບ ເລດີ້ ກາກ້າ ໃນເພງ "Die With A Smile" ແລະ ໂຣເຊ (Blackpink) ໃນເພງ "APT.".

## ປະຫວັດ ແລະ ການເຮັດວຽກ 
### ຊີວິດຊ່ວງຕົ້ນ 
ບຣູໂນ ມາດ ເກີດແລະເຕີບໃຫຍ່ໃນເມືອງໂຮໂນລູລູ ລັດຮາວາຍ ໃນຄອບຄົວທີ່ມີດົນຕີຢູ່ໃນຫົວໃຈ. ພໍ່ຂອງລາວເປັນຄົນເຊື້ອສາຍປວຍໂຕຣິໂກ ແລະ ແມ່ເປັນຊາວຟິລິບປິນ. ລາວເລີ່ມສະແດງດົນຕີຕັ້ງແຕ່ຍັງນ້ອຍໃນຊື່ "Little Elvis" (ເອວວິສນ້ອຍ). ຫຼັງຈາກຮຽນຈົບມັດທະຍົມ, ລາວໄດ້ຍ້າຍໄປ ລອດ ແອນເຈີລິສ ເພື່ອຕາມຄວາມຝັນໃນການເປັນນັກຮ້ອງ.

### 2010–2016: ຄວາມສຳເລັດລະດັບໂລກ 
ໃນປີ 2010, ລາວໄດ້ປ່ອຍອັນລະບັ້ມຊຸດທຳອິດ *Doo-Wops & Hooligans* ເຊິ່ງມີເພງຮິດອະມະຕະຢ່າງ "Just the Way You Are", "Grenade" ແລະ "The Lazy Song". 

ຕໍ່ມາໃນປີ 2014, ເພງ "Uptown Funk" ທີ່ລາວຮ່ວມຮ້ອງກັບ Mark Ronson ໄດ້ກາຍເປັນປາກົດການໄປທົ່ວໂລກ ໂດຍຄອງອັນດັບ 1 ໃນ Billboard Hot 100 ດົນນານເຖິງ 14 ອາທິດ. ໃນປີ 2016, ລາວໄດ້ປ່ອຍອັນລະບັ້ມ *24K Magic* ທີ່ກວາດລາງວັນ Grammy ໃຫຍ່ທັງໝົດ ລວມທັງ Album of the Year.

### 2024–ປະຈຸບັນ: ການຮ່ວມງານຄັ້ງຍິ່ງໃຫຍ່ 
ຫຼັງຈາກປະສົບຄວາມສຳເລັດກັບໂປຣເຈັກວົງ **Silk Sonic** (ຮ່ວມກັບ Anderson .Paak) ໃນປີ 2021, ບຣູໂນ ມາດ ໄດ້ເນັ້ນການທົວຄອນເສີດທົ່ວໂລກ ລວມທັງການມາສະແດງທີ່ບາງກອກ ແລະ ສິງກະໂປ ໃນຕົ້ນປີ 2024.

ໃນຊ່ວງທ້າຍປີ 2024, ລາວໄດ້ປ່ອຍຜົນງານເພງພິເສດ 2 ເພງທີ່ປະສົບຄວາມສຳເລັດຢ່າງສູງ:
* **"Die With A Smile"** (ຮ່ວມກັບ ເລດີ້ ກາກ້າ): ເພງບັລລາດຊ້າໆ ທີ່ໄດ້ຮັບຄຳຊົມຈາກນັກວິຈານ.
* **"APT."** (ຮ່ວມກັບ ໂຣເຊ): ເພງຈັງຫວະມ່ວນຊື່ນທີ່ໄດ້ແຮງບັນດານໃຈຈາກເກມວົງເຫຼົ້າເກົາຫຼີ ເຊິ່ງກາຍເປັນໄວຣັລທົ່ວໂລກ ແລະ ຂຶ້ນອັນດັບ 1 ໃນຫຼາຍປະເທດ.

## ຜົນງານເພງ 
### ອັນລະບັ້ມສະຕູດິໂອ 
* *Doo-Wops & Hooligans* (2010)
* *Unorthodox Jukebox* (2012)
* *24K Magic* (2016)
* *The Romantic* (2026)

### ອັນລະບັ້ມຮ່ວມ 
* *An Evening with Silk Sonic* (ຮ່ວມກັບ Anderson .Paak ໃນນາມ Silk Sonic) (2021)

### ຊິງເກິລຍອດນິຍົມ (ຄັດເລືອກ) 
## ອ້າງອິງ 
ໝວດ:ນັກຮ້ອງອາເມລິກັນ
ໝວດ:ບຣູໂນ ມາດ
ໝວດ:ຜູ້ໄດ້ຮັບລາງວັນກຣາມມີ
ຊ່ອງແຄບຮໍມຸສ

thumb|ຊ່ອງແຄບສະແດງໃຫ້ເຫັນເຂດແດນທາງການເມືອງທາງທະເລ ແລະ ເສັ້ນທາງການຂົນສົ່ງທາງທະເລ (2004)
[thumb|ຊ່ອງແຄບນີ້ທິດເໜືອແມ່ນ [ປະເທດອິຫຣ່ານ|ອີຣານ ແລະທິດໃຕ້ແມ່ນ ເຂດປົກຄອງມຸສຊານດຳ ຂອງ ໂອມານ ແລະ ສະຫະລັດອາຫລັບເອມີເຣດ . (ແຜນທີ່ປີ 1892)]]
**ຊ່ອງແຄບຮໍມຸສ** ( /h ɔːr ˈ m uː z /      listen ⓘ,      ) ເປັນ ຊ່ອງແຄບ ລະຫວ່າງ ອ່າວເປີເຊຍ ແລະ ອ່າວໂອມານ . ມັນເປັນທາງຜ່ານທາງທະເລພຽງແຫ່ງດຽວຈາກອ່າວເປີເຊຍໄປສູ່ມະຫາສະໝຸດເປີດ ແລະ ເປັນໜຶ່ງໃນ ຈຸດ ສຳຄັນທາງຍຸດທະສາດທີ່ສຸດໃນໂລກ.  ມັນເປັນເຊັ່ນນັ້ນມາເປັນເວລາຫຼາຍສະຕະວັດແລ້ວ, ດ້ວຍພື້ນທີ່ຫ່າງໄກສອກຫຼີກທີ່ອຸດົມສົມບູນໄປດ້ວຍສິນຄ້າຟຸ່ມເຟືອຍ, ແຕ່ບໍ່ສາມາດເຂົ້າເຖິງທ່າເຮືອການຄ້າທີ່ມີກຳໄລໄດ້ງ່າຍ. ໃນບົດບັນທຶກຄວາມຊົງຈຳຂອງລາວ, Babur, ຜູ້ປົກຄອງ ຄົນທຳອິດຂອງ ອານາຈັກ Mughal, ໄດ້ເລົ່າເຖິງວິທີການຂົນສົ່ງຖົ່ວອາມອລຈາກພາກພື້ນ Ferghana ໃນ ອາຊີກາງ ໄປຍັງ Hormuz ເພື່ອໄປຮອດຕະຫຼາດ. 

ຢູ່ຝັ່ງທະເລທາງທິດເໜືອຕິດກັບ ອີຣ່ານ, ແລະ ຢູ່ຝັ່ງທະເລທາງທິດໃຕ້ຕິດກັບ ແຫຼມມູຊານດຳ, ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ຮ່ວມກັນກັໍບ ສະຫະລັດອາຫລັບເອມີເຣດ ແລະ ເຂດປົກຄອງມູຊານດຳ, ເຊິ່ງເປັນ ເຂດປົກຄອງແຍກຕ່າງຫາກ ຂອງ ໂອມານ. ຊ່ອງແຄບນີ້ຍາວປະມານ , ມີຄວາມກວ້າງປະມານ 60 ໄມລ໌ (52 nmi; 97 ກິໂລແມັດ) ຫາ 24 ໄມລ໌ (21 nmi; 39 ກິໂລແມັດ) .  

ໃນລະຫວ່າງປີ 2023–2025, 20% ຂອງ ອາຍແກັສທຳມະຊາດແຫຼວ (LNG) ຂອງໂລກ ແລະ 25% ຂອງ ການຄ້ານ້ຳມັນ ທາງທະເລໄດ້ຜ່ານຊ່ອງແຄບນີ້ໃນແຕ່ລະປີ. ຊ່ອງແຄບນີ້ບໍ່ເຄີຍຖືກປິດເປັນເວລາດົນໃນລະຫວ່າງການຂັດແຍ້ງໃນຕາເວັນອອກກາງ (ບໍ່ຄືກັບ ຊ່ອງແຄບ Tiran / Bab-el-Mandeb )  ເຖິງແມ່ນວ່າບາງຄັ້ງອີຣານໄດ້ຂົ່ມຂູ່ທີ່ຈະປິດຊ່ອງແຄບນີ້,   ແລະ ການກະກຽມເພື່ອວາງລະເບີດໃຕ້ນ້ຳໄດ້ຖືກປະຕິບັດແລ້ວ. 

ໃນວັນທີ 28 ກຸມພາ 2026, ທ່າມກາງ ສົງຄາມອີຣານໃນປີ 2026 ແລະ ຫຼັງຈາກການລອບສັງຫານຜູ້ນຳອີຣານ ອາລີ ຄາເມເນອີ, ກອງກຳລັງປະຕິວັດອີຣານ ໄດ້ເລີ່ມສົ່ງສັນຍານ  VHF Tooltip ໂດຍລະບຸວ່າການຂົນສົ່ງທາງເຮືອຜ່ານຊ່ອງແຄບ Hormuz "ບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ".
ຈີຊູ

**ຈີຊູ** (; (; (ຊື່ຈິງ: **ຄິມ ຈີຊູ**); ເກີດ 3 ມັງກອນ 1995) ແມ່ນນັກຮ້ອງ ແລະ ນັກສະແດງຊາວເກົາຫຼີໃຕ້. ເຮອເປັນສະມາຊິກ ແລະ ເອື້ອຍໃຫຍ່ຂອງວົງ ແບລັກພິງ ນອກຈາກຜົນງານເພງແລ້ວ ຈີຊູຍັງມີຊື່ສຽງໃນຖານະນັກສະແດງຈາກຊີຣີເລື່ອງ *Snowdrop* ແລະ ໃນປີ 2024 ລາວໄດ້ສ້າງຕັ້ງບໍລິສັດຂອງຕົນເອງຊື່ວ່າ *BLISSOO* ເພື່ອດູແລກິດຈະກຳດ່ຽວ.

## ປະຫວັດ ແລະ ການເຮັດວຽກ 
### ຊີວິດຊ່ວງຕົ້ນ 
ຈີຊູ ເກີດທີ່ເມືອງກຸນໂພ ແຂວງຄຍອງກີ ເກົາຫຼີໃຕ້. ລາວເຂົ້າເປັນສິລະປິນຝຶກຫັດຂອງ ວາຍຈີ ເອນເຕຶເທນເມນ ໃນປີ 2011 ແລະ ເປີດໂຕກັບວົງ ແບລັກພິງ ໃນປີ 2016. ຈີຊູໄດ້ຮັບການຍ້ອງຍໍເລື່ອງໜ້າຕາທີ່ສວຍງາມ ແລະ ສຽງຮ້ອງທີ່ເປັນເອກະລັກ.

### 2023–ປະຈຸບັນ: ຜົນງານດ່ຽວ ແລະ ຄ້າຍ BLISSOO 
ໃນເດືອນມີນາ 2023, ຈີຊູໄດ້ປ່ອຍອັນລະບັ້ມດ່ຽວຊຸດທຳອິດ *Me* ໂດຍມີເພງ "Flower" ທີ່ໂດ່ງດັງໄປທົ່ວໂລກ ພ້ອມທ່າເຕັ້ນດອກໄມ້ທີ່ເປັນກະແສໄວຣັລ.

ໃນເດືອນກຸມພາ 2024, ຈີຊູໄດ້ເປີດໂຕຄ້າຍເພງສ່ວນຕົວຊື່ **BLISSOO** ຢ່າງເປັນທາງການ. ຕໍ່ມາລາວໄດ້ຢືນຢັນຮັບບົດນຳໃນຮູບເງົາຟອມຍັກເລື່ອງ ''Omniscient Reader's Viewpoint* (ມຸມມອງນັກອ່ານພະເຈົ້າ) ຮ່ວມກັບ ລີ ມິນໂຮ ແລະ ຊີຣີເລື່ອງ *Newtopia'' (ຊື່ເດີມ Influenza) ເຊິ່ງມີກຳນົດສາຍໃນປີ 2025.

## ຜົນງານ 
### ອັນລະບັ້ມດ່ຽວ 
### ຜົນງານການສະແດງ 
## ອ້າງອິງ 
ໝວດ:ແບລັກພິງ
ໝວດ:ນັກຮ້ອງເກົາຫຼີໃຕ້
ໝວດ:ນັກສະແດງຍິງເກົາຫຼີໃຕ້

## ແຫລ່ງຂ້ອມູລອື່ນ