ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ

**ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ** () ແມ່ນມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງທີສອງຂອງປະເທດໄທ ກໍຕັ້ງໃນຊື່ "ມະຫາວິທະຍາໄລວິຊາທຳມະສາດແລະການເມືອງ" (; ອັກສອນຫຍໍ້: ມ.ທ.ກ. – UMPS) ເມື່ອວັນທີ 27 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1934 ໂດຍມີຈຸດປະສົງເພື່ອເປັນຕະຫຼາດວິຊາ ເພື່ອການສຶກສາດ້ານກົດໝາຍແລະການເມືອງ ສຳລັບປະຊາຊົນທົ່ວໄປ ຕໍ່ມາໃນປີ ຄ.ສ. 1952 ລັດຖະບານປ່ຽນເປັນຊື່ປັດຈຸບັນ ນັບເປັນມະຫາວິທະຍາໄລທີ່ມີອາຍຸເປັນອັນດັບ 2 ຂອງປະເທດໄທແລະມີປະຫວັດສາດຜູກພັນກັບພັດທະນາການທາງການເມືອງແລະຄວາມເປັນໄປຂອງຊາດ ຕະຫຼອດຈົນເລື່ອງຂອງລັດຖະທຳມະນູນແລະປະຊາທິປະໄຕ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງໃນເຫດການ 14 ຕຸລາ 1973 ແລະ 6 ຕຸລາ 1976 ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດມີຜູ້ປະສາດການແລະອະທິການບໍດີມາແລ້ວ 23 ຄົນ  ອະທິການບໍດີຄົນປະຈຸບັນຄື ຮອງສາດສະດາຈານ ເກສິນີ ວິທູນຊາດ  ແລະນາຍົກສະພາມະຫາວິທະຍາໄລ ຄື ສາດສະດາຈານພິເສດ ນໍຣະນິຕິ ເສດຖະບຸດ
ວັນທີ 17 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2015 ລາດຊະກິດຈານຸເບກສາໄດ້ລົງປະກາດ "ພະລາດຊະບັນຍັດມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ຄ.ສ. 2015 " ເຊິ່ງໄດ້ມີຜົນໃຫ້ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດທີສະພາບເປັນມະຫາວິທະຍາໄລໃນກຳກັບຂອງລັດອີກ 30 ວັນຕໍ່ມາ

ມະຫາວິທະຍາໄລເປັນສະມາຊິກຂອງເຄືອຂ່າຍ LAOTSE ເຊິ່ງເປັນຄວາມຮ່ວມມືລະຫວ່າງມະຫາວິທະຍາໄລໃນອາຊີແລະເອີລົບ ຕາມກອບຄວາມຮ່ວມມື ອາເຊມ ຮວມທັງເປັນສະມາຊິກຂອງ ເຄືອຂ່າຍສະຖາບັນການສຶກສາແລະວິໄຈໃນອະນຸພູມິພາກລຸ່ມແມ່ນ້ຳຂອງ (GMSARN) ອີກດ້ວຍ

ປັດຈຸບັນມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດຈັດການສຶກສາຄອບຄຸມທາງດ້ານສັງຄົມສາດແລະມະນຸດສາດ ວິທະຍາສາດແລະເຕັກໂນໂລຊີ ແລະວິທະຍາສາດສຸຂະພາບ ປະກອບໄປດ້ວຍ 19 ຄະນະ 4 ວິທະຍາໄລ 1 ສະຖາບັນ 1 ສຳນັກວິຊາຈຳນວນຫລັກສູດແມ່ນລະດັບປະລິນຍາຕີ 139 ຫລັກສູດ ປະກາດສະນີຍະບັດບັນດິດ 6 ຫລັກສູດ ປະລິນຍາຕີຄວບປປະລິນຍາໂທ 4 ຫລັກສູດ ປະລິນຍາໂທ 118 ຫລັກສູດ ແລະປະລິນຍາເອກ 34 ຫລັກສູດ ຈັດການສຶກສາທັງພາກກາງເວັນແລະພາກຄ່ຳ (ຄ.ສ. 2014 - ຄ.ສ. 2015) ນອກຈາກນີ້ໄດ້ຮັບເລືອກໃຫ້ເປັນ 1 ໃນ 9 ມະຫາວິທະຍາໄລວິໄຈແຫ່ງຊາດ ຈາກ ກະຊວງສຶກສາທິການ ໃນປີ ຄ.ສ. 2009 ອີກດ້ວຍ

## ປະຫວັດ 
thumb|left|ອະນຸສາວະລີ ດຮ.ປີດີ ພະນົມຍົງ ຜູ້ປະສາດການ ມະຫາວິທະຍາໄລວິຊາທຳມະສາດແລະການເມືອງ ທີ່ໜ້າຕຶກໂດມ ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ທ່າພະຈັນ
thumb|left|ກາສັນຍາລັກຂອງມະຫາວິທະຍາໄລວິຊາທຳມະສາດແລະການເມືອງເມື່ອເລິ່ມກໍ່ຕັ້ງ

ການປະຕິວັດສະຫຍາມ ເພື່ອປ່ຽນແປງການປົກຄອງ ຈາກລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດມາສູ່ປະຊາທິປະໄຕ ເມື່ອວັນທີ 24 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1932 ແລະພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໄດ້ພະລາຊະທານລັດຖະທຳມະນູນສະບັບຖາວອນແລ້ວໃນເດືອນທັນວາ ຖັດຈາກນັ້ນໄດ້ພຽງ 13 ມື້ ຕາມລາຍງານການປະຊຸມລັດຖະມົນຕີ, ຄັ້ງທີ 6 ວັນທີ 23 ທັນວາ 1932 ໝ່ອມເຈົ້າວັນໄວທະຍາກອນ ກໍຊົງສະເໜີໃຫ້ຄະນະລັດມົນຕີຈັດຕັ້ງການເມືອງໂຮງຮຽນຊັ້ນສູງ ແຕ່ຫາກວ່າເພາະໝ່ອມເຈົ້າວັນໄວທະຍາກອນເປັນເຈົ້ານາຍພະອົງເດີຍວທີ່ໄກ້ຊິດກັບຄະນະລາດຊະດອນແລະໄກ້ຊິດກັບລາຊະສຳນັກ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ແມ້ຈະຊົງພະຍາຍາມເປັນໜຶ່ງໃນສະມາຊິກຄະນະລາຊະດອນແຕ່ກໍຊົງບໍ່ໄດ້ຄວາມຍອມຮັບຫຼືຄວາມໄວ້າງໃຈຢ່າງເຕັມທີ່ ເພາະປາກົດວ່າລັດຖະບານຟ້າວຂັດຂວາງສະໜໍແລະຕັດໜ້າທີ່ເລື່ອງການເມືອງແລະປະຫວັດສາດອອກໄປ ໃຫ້ຊົງງານສະເພາະເລື່ອງການແປເທົ່ານັ້ນ

ເປັນເຫດການສຳຄັນທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດ ມະຫາວິທະຍາໄລວິຊາທຳມະສາດແລະການເມືອງເນື່ອງຈາກໃນຄຳປະກາດຂອງຄະນະລາດຊະດອນ ລະບຸວ່າ *ການທີ່ລາດຊະດອນຍັງດູໝິ່ນวວ່າໂງ່ຢູ່ ບໍ່ພ້ອມກັບລະບອບປະຊາທິປະໄຕນັ້ນกับ “ເປັນເພາະຂາດການສຶກສາ ທີ່ພວກເຈົ້າປົກປິດໄວ້ບໍ່ໃຫ້ຮຽນເຕັມທີ່”* ເປັນຜົນໃຫ້ໃນຫລັກ 6 ປະການຂອງຄະນະລາຊະດອນ ປະການທີ 6 ລະບຸວ່າ “ຈະຕ້ອງໃຫ້ການສຶກສາຢ່າງເຕັມທີ່ແກ່ລາຊະດອນ” ໂດຍມີໃຈຄວາມສຳຄັນວ່າ

ຈາກນັ້ນເມື່ອວັນທີ 27 ມິຖຸນາ ຄ.ສ. 1934 ສົມເດັດພະເຈົ້າບໍລົມວົງເທີ ເຈົ້າຟ້າຈິດຈະເລີນ ກົມພະຍານະລິດສະລານຸວັດຕິວົງ ຜູ້ສຳເລັດລາຊະການແທນພະອົງພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນທະຣະມະຫາປະຊາທິປົກ ສະເດັດໃນພິທີເປີດມະຫາວິທະຍາໄລວິຊາທຳມະສາດແລະການເມືອງ ນະ ທີ່ຕັ້ງເດີມຂອງໂຮງຮຽນກົດໝາຍ ຮິມຖະໜົນລາຊະດຳເນິນ ເຊິງຂົວຜ່ານພິພົບລີລາ ໂດຍ ສາດສະດາຈານ ດຮ.ປີດີ ພະນົມຍົງ ກ່າວໃນໂອກາດກໍ່ຕັ້ງມະຫາວິທະຍາໄລວ່າ

ແລະ

ໃນຊ່ວງເວລາ 2 ປີແຮກ (ຄ.ສ.1934–1936) ການຮຽນການສອນຂອງ ມ.ທ.ກ. ຍັງຄົງດຳເນິນຕໍ່ທີ່ຕຶກໂຮງຮຽນກົດໝາຍເດີມ ທີ່ເຊິງຂົວຜ່ານຟ້າພິພົບລີລາ ສາດສະດາຈານ ດຮ.ປີດີ ພະນົມຍົງ ຜູ້ປະສາດການ ຕ້ອງລີ້ໄພການເມືອງໄປຢູ່ຕ່າງປະເທດ ລັດຖະບານນຳຄຳວ່າ *“ການເມືອງ”* ອອກຈາກຊື່ມະຫາວິທະຍາໄລ ເຫຼືອພຽງ *“ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ”* ພ້ອມທັ້ງຍົກເລີກຕຳແໜ່ງຜຄ້ປະສາດການ ໂດຍໃຊ້ຊື່ຕຳແໜ່ງວ່າອະທິການບໍດີແທນ

ເມື່ອວັນທີ 16 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2015 ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນທະຣະມະຫາພູມີພົນອະດຸນຍະເດດ ມີພະບໍລົມລາຊະໂອງການໂປດເກົ້າຯ ໃຫ້ປະກາດວ່າ ໂດຍທີ່ເປັນການສົມຄວນປັບປຸງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ   ສົ່ງຜົນເຮັດໃຫ້ມະຫາວິທະຍາໄລປ່ຽນຮູບແບບການບໍລິຫານງານເປັນມະຫາວິທະຍາໄລໃນກຳກັບຂອງລັດເມື່ອພົ້ນກຳໜົດ 30 ວັນນັບຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 17 ກໍລະກົດ ຄ.ສ. 2015 ເຊິ່ງເປັນວັນປະກາດໃນລາຊະກິດຈານຸເບກສາ ຫຼືກົງກັບວັນທີ 16 ສິງຫາ ຄ.ສ. 2015 

## ສັນຍາລັກປະຈຳມະຫາວິທະຍາໄລ 
[alt=|thumb|314x314px|[ທຳມະຈັກ ສັນຍາລັກປະຈຳມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ]]
284px|thumb|ດອກຂອງຕົ້ນຫາງນົກຍູງຝະລັ່ງ

* **ທັມມະຈັກ** ແມ່ນກາປະຈຳມະຫາວິທະຍາໄລ ໂດຍກາທຳມະຈັກນີ້ມີ 12 ແສກ ອັນໝາຍເຖິງ ອະລິຍະສັດ 4 ເຊິ່ງວົນຢູ່ໃນຍານ 3 ຄື ສັດຈະຍານ ກິດຈະຍານ ແລະ ກະຕະຍານ ແລະມີພານລັດຖະທຳມະນູນຢູ່ກົງກາງ ອັນໝາຍເຖິງການຍຶດມັ່ນແລະຮັກສາໄວ້ເຊິ່ງການປົກຄອງລະບອບປະຊາທິປະໄຕ
* **ເພງປະຈຳມະຫາວິທະຍາໄລວິຊາທຳມະສາດແລະການເມືອງ (ທຳນອງມອນດູດາວ) ** ເປັນເພງປະຈຳມະຫາງິທະຍາໄລເພງທຳອິດ ປະພັນໂດຍຂຸນວິຈິດມາດຕາ ເມື່ອ ຄ.ສ. 1935 
* **ເພງພະລາຊະນິພົນທຳມະສາດ (ຍູງທອງ)** ເປັນເພງມະຫາວິທະຍາໄລທີ່ໃຊ້ຢູ່ໃນປັດຈູບັນ ໂດຍເມື່ອວັນທີ 30 ມັງກອນ ຄ.ສ. 1961 ໄດ້ມີນັກສຶກສາກຸ່ມໜຶ່ງຂໍພະລາຊະທານພະບໍລົມລາຊະວະໂຣກາດເຂົ້າເຝົ້າຯ ພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ ແລະສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສິຣິກິດ ພະບໍຣົມລາຊິນີນາດ ຂະນະສະເດັດມາຊົງດົນຕີ ນະ ເວທີລີລາດ ສວນອຳພອນ ພາຍໃນພະລາຊະວັງດຸສິດ ພະອົງຮັບສັ່ງວ່າຈະຊົງພະລາຊະນິພົນເພງປະຈຳມະກາວິທະຍາໄລພະລາຊະທານໃຫ້ແກ່ນັກສຶກສາທຳມະສາດ

ຈົນວັນທີ 9 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1963 ພະບສດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດສະເດັດພະລາຊະດຳເນິນພ້ອມສົມເດັດພະນາງເຈົ້າສິຣິກິດ ພະບໍຣົມລາຊີນີນາດ ແລະພະບໍລົມວົງສານຸວົງ ມາຊົງດົນຕີ ນະ ຫໍປະຊຸມໃຫຍ່ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ແລະຊົງບັນເລງທຳນອງເພງທີ່ຈະພະລາຊະທານໃຫ້ເປັນເພງປະຈຳມະຫາວິທະຍາໄລ ໂດຍເປັນເພງພະລາຊະນິພົນ ລຳດັບທີ 36 ມີນາຍຈຳນົງລາຊະກິດ (ຈະລັນ ບຸນຍະລັດຕະພັນ) ເປັນຜູ້ປະພັນເນື້ອຮ້ອງ ແລະຍົກຮ່າງໂດຍໝ່ອມລາຊະວົງເສນີ ປາໂມດ

* **ຫາງນົກຍູງຝະລັ່ງ** ເປັນຕົ້ນໄມ້ປະຈຳມະຫາວິທະຍາໄລ ເຊິ່ງພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມີພົນອະດຸນຍະເດດໄດ້ຊົງປູກຕົ້ນໄມ້ໜ້າຫໍປະຊູມໃຫຍ່ຈຳນວນ 5 ຕົ້ນ ເມື່ອວັນທີ 9 ກຸມພາ ຄ.ສ. 1963 ເວລາ 14:30 ໂມງ ພ້ອມກັບພະລາຊະທານໃຫ້ເປັນຕົ້ນໄມ້ສັນຍາລັກຂອງມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ດອກມີສີເຫຼືອງ - ແດງ ສັມພັນກັບສີປະຈຳມະຫາວິທະຍາໄລ

ອະໜຶ່ງ ປະຊາຄົມທຳມະສາດມັກຮຽກເພງພະລາຊະນິພົນທຳມະສາດ ແລະຕົ້ນຫາງນົກຍູງຝະລັ່ງວ່າ **ຍູງທອງ** ເຊິ່ງເປັນສັນຍາລັກອັນເປັນປັດໄຈສຳຄັນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງກັບສະຖາບັນພະມະຫາກະສັດແລະພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດໂດຍກົງ ຮວມທັ້ງພິທີພະລາຊະທານປະລິນຍາບັດດ້ວຍ

* **"ສັນຮັກທຳມະສາດ ເພາະທຳມະສາດສອນໃຫ້ສັນຮັກປະຊາຊົນ"** ແມ່ນວະລີອະມະຕະຂອງມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດ ວາທະສຳຄັນນີ້ມີຕົ້ນເຄົ້າມາຈາກ *ມອງນັກສຶກສາ ມທກ. ຜ່ານແວ່ນຂາວ* ບົດຄວາມຂອງກຸຫຼາບ ສາຍປະດິດ ສິດເກົ່າມະຫາວິທະຍາໄລ ເຊິ່ງສະທ້ອນຊັດຫລັກການຂອງປະຊາຄົມທຳມະສາດ ນັບແຕ່ມະຫາວິທະຍາໄລນີ້ກຳເໜີດຂຶ້ນມາເມື່ອ ຄ.ສ. 1934 ພາຍໃຕ້ອຸດົມການປະຊາທິປະໄຕ ເສລີພາບ ແລະຄວາມສະເໝີພາກທາງການສຶກສາ

## ການບໍລິຫານງານ 
### ນາຍົກສະພາ 
### ຜູ້ປະສາດການແລະອະທິການບໍດີ 
ນັບແຕ່ສະຖາປະນາ ມະຫາວິທະຍາໄລທຳມະສາດມີຜູ້ປະສາດການແລະອະທິການບໍດີດັງນີ້

## ອ້າງອິງ 
ໝວດ:ມະຫາວິທະຍາໄລໃນປະເທດໄທ