open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ອຳນາດອະທິປະໄຕ

**ອຳນາດອະທິປະໄຕ** () ແມ່ນອຳນາດສູງສຸດ ແລະ ເດັດຂາດໃນການປົກຄອງ ລັດ ໂດຍບໍ່ຂຶ້ນກັບອຳນາດຂອງລັດອື່ນ ຫຼື ອົງການຈັດຕັ້ງພາຍນອກ. ມັນແມ່ນອົງປະກອບທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງຄວາມເປັນລັດເອກະລາດ ເຊິ່ງກວມເອົາສິດທິອັນຊອບທຳໃນການຕັດສິນບັນຫາພາຍໃນ, ການອອກກົດໝາຍ, ການຮັກສາຄວາມສະຫງົບ ແລະ ການດຳເນີນຄວາມສຳພັນກັບຕ່າງປະເທດ.

ໃນທາງລັດຖະສາດ ແລະ ກົດໝາຍສາກົນ, ອຳນາດອະທິປະໄຕແມ່ນຫົວໃຈຫຼັກຂອງ ລະບົບລັດສຟາເລຍ  ທີ່ຢຶດຖືຫຼັກການທີ່ວ່າ ແຕ່ລະລັດມີສິດອຳນາດພຽງຜູ້ດຽວເໜືອດິນແດນຂອງຕົນ.

## ປະຫວັດຄວາມເປັນມາ 
ແນວຄິດກ່ຽວກັບອຳນາດອະທິປະໄຕ ມີວິວັດທະນາການມາແຕ່ສະໄໝບູຮານ ແຕ່ເລີ່ມມີຄວາມຊັດເຈນຂຶ້ນໃນ ຍຸກແຫ່ງຄວາມຮູ້ແຈ້ງ (Age of Enlightenment):
* **ສົນທິສັນຍາວෙສຟາເລຍ (1648):** ຖືເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງແນວຄິດອະທິປະໄຕສະໄໝໃໝ່ ເຊິ່ງກຳນົດວ່າລັດຕ່າງໆ ບໍ່ຄວນແຊກແຊງກິດຈະການພາຍໃນຂອງກັນ ແລະ ກັນ.
* **ຊອງ ໂບແດງ (Jean Bodin):** ນັກປັດຊະຍາຝຣັ່ງ ໄດ້ນິຍາມວ່າ ອຳນາດອະທິປະໄຕຄື "ອຳນາດສູງສຸດ, ເດັດຂາດ ແລະ ຖາວອນ" ຂອງລັດ.
* **ໂທມັສ ຮອບສ໌ (Thomas Hobbes):** ສະເໜີວ່າ ປະຊາຊົນຕ້ອງມອບອຳນາດໃຫ້ຜູ້ປົກຄອງ (ລັດ) ເພື່ອຮັກສາຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍ.

## ປະເພດ ແລະ ມິຕິຂອງອຳນາດອະທິປະໄຕ 
ອຳນາດອະທິປະໄຕ ສາມາດຈຳແນກອອກເປັນຫຼາຍມິຕິ ດັ່ງນີ້:

### 1. ອະທິປະໄຕພາຍໃນ (Internal Sovereignty) 
ໝາຍເຖິງ ອຳນາດສູງສຸດຂອງລັດໃນການຄວບຄຸມ ແລະ ບໍລິຫານກິດຈະການພາຍໃນເຂດແດນຂອງຕົນ ປະກອບດ້ວຍ:
* **ອຳນາດນິຕິບັນຍັດ:** ການອອກກົດໝາຍບັງຄັບໃຊ້.
* **ອຳນາດບໍລິຫານ:** ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດນະໂຍບາຍສາທາລະນະ.
* **ອຳນາດຕຸລາການ:** ການຕັດສິນຄະດີຄວາມຕ່າງໆ.
* **ການຜູກຂາດການໃຊ້ຄວາມຮຸນແຮງ:** ລັດເປັນຜູ້ດຽວທີ່ມີສິດໃຊ້ກຳລັງ (ຕຳຫຼວດ, ທະຫານ) ຢ່າງຖືກກົດໝາຍ.

### 2. ອະທິປະໄຕພາຍນອກ (External Sovereignty) 
ໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນເອກະລາດຈາກການຄວບຄຸມຂອງລັດອື່ນ ແລະ ການໄດ້ຮັບການຮັບຮອງຈາກປະຊາຄົມໂລກ. ລັດທີ່ມີອະທິປະໄຕພາຍນອກ ມີສິດໃນການ:
* ເຮັດສົນທິສັນຍາກັບຕ່າງປະເທດ.
* ປະກາດສົງຄາມ ຫຼື ສັນຕິພາບ.
* ເຂົ້າຮ່ວມອົງການຈັດຕັ້ງສາກົນ (ເຊັ່ນ: ສະຫະປະຊາຊາດ, ອາຊຽນ).

### 3. ອະທິປະໄຕຂອງປວງຊົນ (Popular Sovereignty) 
ແມ່ນແນວຄິດທີ່ວ່າ ຄວາມຊອບທຳຂອງລັດ ມາຈາກຄວາມຍິນຍອມຂອງປະຊາຊົນ. ໃນລະບອບປະຊາທິປະໄຕ, ປະຊາຊົນແມ່ນເຈົ້າຂອງອຳນາດອະທິປະໄຕ ແລະ ໃຊ້ອຳນາດນັ້ນຜ່ານທາງຜູ້ຕາງໜ້າທີ່ມາຈາກການເລືອກຕັ້ງ.

## ອຳນາດອະທິປະໄຕ ໃນ ສປປ ລາວ 
ສຳລັບ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ການປົກປ້ອງອຳນາດອະທິປະໄຕ ແມ່ນພາລະກິດລະດັບຊາດ ຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ຕໍ່ສູ້ກູ້ຊາດຍາດເອົາເອກະລາດມາໄດ້ໃນປີ 1975.

* **ການຮັບຮອງໃນລັດຖະທຳມະນູນ:**
** **ມາດຕາ 1:** ລະບຸວ່າ ສປປ ລາວ ເປັນ "ປະເທດເອກະລາດ ທີ່ມີ **ອຳນາດອະທິປະໄຕ** ແລະ ຜືນແຜ່ນດິນອັນຄົບຖ້ວນ ລວມທັງນ່ານນ້ຳ ແລະ ນ່ານຟ້າ".
** **ມາດຕາ 2:** ຢືນຢັນຫຼັກການ **ອະທິປະໄຕຂອງປວງຊົນ** ວ່າ "ລັດ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ ແມ່ນລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນ. ອຳນາດທັງໝົດ ເປັນຂອງປະຊາຊົນ, ໂດຍປະຊາຊົນ ແລະ ເພື່ອຜົນປະໂຫຍດຂອງປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າ".

* **ນະໂຍບາຍຕ່າງປະເທດ:**
ລາວຢຶດໝັ້ນໃນນະໂຍບາຍ "ສັນຕິພາບ, ເອກະລາດ, ມິດຕະພາບ ແລະ ການຮ່ວມມື" ໂດຍເນັ້ນການເຄົາລົບອະທິປະໄຕເຊິ່ງກັນ ແລະ ກັນ, ບໍ່ແຊກແຊງກິດຈະການພາຍໃນ ແລະ ແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງໂດຍສັນຕິວິທີ.

## ສິ່ງທ້າທາຍໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 
ໃນຍຸກ ໂລກາພິວັດ (Globalization), ແນວຄິດເລື່ອງອຳນາດອະທິປະໄຕແບບເດັດຂາດ ກຳລັງຖືກທ້າທາຍຈາກ:
* **ກົດໝາຍສາກົນ ແລະ ສິດທິມະນຸດ:** ບາງຄັ້ງອະທິປະໄຕຂອງລັດອາດຖືກຈຳກັດ ຫາກມີການລະເມີດສິດທິມະນຸດຢ່າງຮຸນແຮງ (ຫຼັກການ R2P).
* **ການຮ່ວມມືລະດັບພາກພື້ນ:** ການເຂົ້າເປັນສະມາຊິກຂອງອົງການເຊັ່ນ ສະຫະພາບເອີຣົບ ຫຼື ປະຊາຄົມອາຊຽນ ເຮັດໃຫ້ລັດຕ້ອງແບ່ງປັນອຳນາດການຕັດສິນໃຈບາງຢ່າງຮ່ວມກັນ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ລັດຖະສາດ
ໝວດ:ກົດໝາຍສາກົນ
ໝວດ:ທິດສະດີການເມືອງ
ໝວດ:ການເມືອງ
ພຸດທະວົງ ສັງວິໄລ

**ພຸດທະວົງ ສັງວິໄລ** (ເກີດວັນທີ 16 ຕຸລາ 2004) ເປັນນັກກິລາບານເຕະຊາວລາວ ທີ່ຫຼິ້ນເປັນກອງຫຼັງໃຫ້ກັບສະໂມສອນບີຈີ ປະທຸມ ຢູໄນເຕັດ (ຢືມຈາກອສະລາ F.C.) ໃນໄທລີກ 1 ແລະ ບານເຕະທີມຊາດລາວ

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່
ໝວດ:ນັກກິລາບານເຕະຊາຍ ຂອງລາວ
ສົງຄາມອີຣານ ປີ 2026

ໃນວັນທີ 28 ກຸມພາ 2026, ອິດສະຣາເອນ ແລະ ສະຫະລັດອາເມລິກາ ໄດ້ເປີດການໂຈມຕີທາງອາກາດຢ່າງກະທັນຫັນໃສ່ຫຼາຍສະຖານທີ່ ແລະ ຫຼາຍເມືອງໃນທົ່ວ ອີຣ່ານ, ເຊິ່ງໄດ້ສັງຫານ ຜູ້ນຳສູງສຸດ ອາລີ ຄາເມນີ ແລະ ເຈົ້າໜ້າທີ່ອີຣ່ານຄົນອື່ນໆ. ອີຣ່ານໄດ້ຕອບໂຕ້ດ້ວຍການໂຈມຕີດ້ວຍລູກສອນໄຟ ແລະ ໂດຣນ ຕໍ່ອິດສະຣາເອນ, ຖານທັບຂອງສະຫະລັດຯ ແລະ ບັນດາປະເທດພັນທະມິດຂອງສະຫະລັດໃນພາກພື້ນ.

ຫຼັງຈາກ ການໂຈມຕີໃນວັນທີ 7 ຕຸລາ 2023, ອີຣ່ານ ແລະ ອິດສະຣາເອນໄດ້ແລກປ່ຽນ ການໂຈມຕີດ້ວຍຂີປະນາວຸດໃນປີ 2024 ແລະ ອີກຄັ້ງໃນລະຫວ່າງ ສົງຄາມສິບສອງວັນ ໃນເດືອນມິຖຸນາ 2025, ເຊິ່ງໄດ້ເຫັນ ການໂຈມຕີທາງອາກາດຂອງສະຫະລັດໃສ່ສະຖານທີ່ນິວເຄຼຍຂອງອີຣ່ານ. ອີຣ່ານ ແລະ ສະຫະລັດໄດ້ຈັດ ການເຈລະຈານິວເຄຼຍທາງອ້ອມ ໃນເດືອນກຸມພາ,  ໃນຂະນະທີ່ສະຫະລັດໄດ້ດຳເນີນ ການສ້າງກຳລັງທະຫານທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ໃນຕາເວັນອອກກາງນັບຕັ້ງແຕ່ ການບຸກໂຈມຕີອີຣັກໃນປີ 2003.

ການໂຈມຕີຮ່ວມກັນທີ່ດຳເນີນໂດຍສະຫະລັດ ແລະ ອິດສະຣາເອນໃນລະຫວ່າງການເຈລະຈານິວເຄລຍລະຫວ່າງອີຣ່ານ ແລະ ສະຫະລັດ ທີ່ໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນໃໝ່ນັ້ນໄດ້ລອບສັງຫານທ່ານ Ali Khamenei, ຜູ້ນຳສູງສຸດຂອງອີຣ່ານ, ເຊິ່ງ ສຳນັກງານຂອງທ່ານໄດ້ຖືກທຳລາຍ. ເຈົ້າໜ້າທີ່ອີຣ່ານຄົນອື່ນໆ ກໍ່ຖືກສັງຫານເຊັ່ນກັນ.   ] ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ອີຣ່ານໄດ້ຍິງເຮືອບິນບໍ່ມີ ຄົນຂັບ ແລະ ລູກສອນໄຟ ຫຼາຍຮ້ອຍລູກໃສ່ເປົ້າໝາຍຕ່າງໆໃນ ອິດສະຣາເອນ ແລະ ຖານທັບສະຫະລັດໃນ ບາເຣນ, ຈໍແດນ, ຄູເວດ, ກາຕາ, ຊາອຸດິອາຣາເບຍ, ຕຸລະກີ ແລະ ສະຫະລັດອາຫລັບເອມີເຣດ.   ເປົ້າໝາຍພົນລະເຮືອນໃນ ອາເຊີໄບຈັນ,  ເຄີດິສະຖານ, ແລະ ໂອມານ ກໍ່ຕົກເປັນເປົ້າໝາຍເຊັ່ນກັນ.  ຖານທັບ Akrotiri ຂອງອັງກິດໃນ ໄຊປຣັສ ຖືກ ໂຈມຕີໂດຍເຮືອບິນບໍ່ມີຄົນຂັບ.  ມີພົນລະເຮືອນເສຍຊີວິດໃນອີຣ່ານ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບຄວາມເສຍຫາຍຕໍ່ໂຮງຮຽນ, ໂຮງໝໍ, ແລະ ສະຖານທີ່ມໍລະດົກທາງວັດທະນະທຳ.  Hezbollah ໄດ້ເປີດການຍິງປືນໃສ່ອິດສະຣາເອນ ເຊິ່ງ ສືບຕໍ່ການຕໍ່ສູ້ ໃນພາກໃຕ້ຂອງເລບານອນ.
ໂມຈຕາບາ ຄາເມເນອີ

**ໂມຕາບາ ໂຮສເສນີ ຄາເມເນອີ (Mojtaba Hosseini Khamenei)**  (8 ກັນຍາ 1969) ເປັນ ນັກບວດນິກາຍຊີອະ ອີຣ່ານ ຜູ້ທີ່ດຳລົງຕຳແໜ່ງເປັນ ຜູ້ນຳສູງສຸດຄົນທີສາມຂອງອີຣ່ານ ນັບຕັ້ງແຕ່ເດືອນມີນາ 2026. ເປັນສະມາຊິກຂອງ ຄອບຄົວ Khamenei, ເພີ່ນເປັນລູກຄົນທີສອງຂອງຜູ້ນຳສູງສຸດຄົນກ່ອນ, Ali Khamenei .

ເກີດຢູ່ ເມືອງ Mashhad, ເມືອງໜຶ່ງໃນພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງອີຣ່ານ, ລາວມີອາຍຸໄດ້ເກົ້າປີເມື່ອພໍ່ຂອງລາວໄດ້ກາຍເປັນບຸກຄົນສຳຄັນໃນ ການປະຕິວັດອີຣ່ານ . ລາວໄດ້ຮັບການສຶກສາໃນໄວເດັກຢູ່ Sardasht ແລະ Mahabad, ແລະຈົບການສຶກສາຊັ້ນມັດທະຍົມຈາກ Tehran, ຫຼັງຈາກນັ້ນລາວໄດ້ສຶກສາ ວິຊາສາດສະໜາອິດສະລາມ ພາຍໃຕ້ການຊີ້ນຳຂອງພໍ່ຂອງລາວ ແລະ Mahmoud Hashemi Shahroudi. ລາວໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມ ກອງກຳລັງປະຕິວັດອິດສະລາມ (IRGC) ໃນປີ ຄສ 1987 ແລະໄດ້ຮັບໃຊ້ໃນ ສົງຄາມອີຣ່ານ-ອີຣັກ. ໃນປີ 1999, ລາວໄດ້ສືບຕໍ່ການສຶກສາຂອງລາວຢູ່ Qom ເພື່ອກາຍເປັນນັກບວດ, ແລະໄດ້ເຂົ້າເຮັດວຽກທີ່ ວິທະຍາໄລ Qom ໃນຖານະເປັນຄູສອນສາດສະໜາ. ລາວໄດ້ເຂົ້າຄວບຄຸມກອງທະຫານອາສາສະໝັກ Basij ໃນປີ 2009.

ຫຼັງຈາກ ການລອບສັງຫານລູກຄົນໜຶ່ງຂອງລາວ, ພໍ່, ແມ່, ເອື້ອຍນ້ອງຄົນໜຶ່ງຂອງລາວ, ແລະພັນລະຍາຂອງລາວ ໃນ ສົງຄາມອີຣານປີ 2026, Mojtaba ໄດ້ ຮັບເລືອກຕັ້ງເປັນຜູ້ນຳສູງສຸດຄົນທີສາມ ໂດຍ ສະພາຜູ້ຊ່ຽວຊານ ຂອງອີຣານ. ກ່ອນໜ້ານີ້ລາວເຄີຍຖືກ ລົງໂທດ ໂດຍ ກະຊວງການຄັງຂອງສະຫະລັດ ໃນປີ 2019 ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງນະໂຍບາຍການລົງໂທດບຸກຄົນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບ Ali Khamenei. 

ໃນດ້ານອຸດົມການທາງການເມືອງ ແລະ ນິຕິສາດ, ລາວຖືກຖືວ່າເປັນໜຶ່ງໃນບັນດາ ຜູ້ມີແນວຄິດທີ່ເຂັ້ມງວດທີ່ສຸດຂອງອີຣ່ານ, ແລະ ມີສາຍພົວພັນໃກ້ຊິດກັບ "ນັກບວດທີ່ມີອຸດົມການຮຸນແຮງທີ່ສຸດ" ຕາມລາຍງານຈາກ ສະພາ Atlantic .  ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ນັກວິເຄາະເຫັນວ່າລາວມີຄວາມເອື້ອອຳນວຍຕໍ່ ການພັດທະນາໂຄງການອາວຸດນິວເຄຼຍຂອງອີຣ່ານ ຫຼາຍກວ່າພໍ່ຂອງລາວ,  ກົງກັນຂ້າມກັບ ແນວຄວາມຄິດ ຂອງ Ali Khamenei ທີ່ຕໍ່ຕ້ານອາວຸດນິວເຄຼຍ .
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ເກີດໃນປີ ຄ.ສ. 1969
ເຈນນີ່

**ເຈນນີ່** (; (; (ຊື່ຈິງ: **ເຈນນີ່ ຄິມ**); ເກີດ 16 ມັງກອນ 1996) ແມ່ນນັກຮ້ອງ, ແຣັບເປີ ແລະ ນັກແຕ່ງເພງຊາວເກົາຫຼີໃຕ້. ເຮອເປັນສະມາຊິກຂອງວົງ ແບລັກພິງ ແລະ ເປັນຄົນທຳອິດຂອງວົງທີ່ໄດ້ອອກຜົນງານດ່ຽວ. ໃນປີ 2023, ເຈນນີ່ໄດ້ສ້າງຕັ້ງບໍລິສັດຂອງຕົນເອງຊື່ວ່າ *ODD ATELIER*  ແລະ ໄດ້ເຊັນສັນຍາກັບຄ້າຍເພງລະດັບໂລກ *Columbia Records*.

## ປະຫວັດ ແລະ ການເຮັດວຽກ 
### ຊີວິດຊ່ວງຕົ້ນ 
ເຈນນີ່ ເກີດທີ່ໂຊລ ເກົາຫຼີໃຕ້ ແຕ່ໄດ້ຍ້າຍໄປສຶກສາຕໍ່ທີ່ປະເທດນິວຊີແລນ ຕັ້ງແຕ່ອາຍຸ 8 ປີ ເຮັດໃຫ້ລາວສາມາດເວົ້າພາສາອັງກິດໄດ້ຢ່າງຄ່ອງແຄ້ວ. ລາວກັບມາເກົາຫຼີ ແລະ ເຂົ້າເປັນສິລະປິນຝຶກຫັດຂອງ YG ໃນປີ 2010.

### 2023–ປະຈຸບັນ: ຄ້າຍ OA ແລະ ຜົນງານສາກົນ 
ຫຼັງຈາກປະສົບຄວາມສຳເລັດກັບເພງ "Solo" (2018) ແລະ ການສະແດງໃນຊີຣີ *The Idol* (2023), ເຈນນີ່ໄດ້ປະກາດສ້າງຕັ້ງຄ້າຍເພງ **ODD ATELIER** (OA) ໃນເດືອນທັນວາ 2023 ເພື່ອເບິ່ງແຍງຜົນງານດ່ຽວຂອງຕົນເອງ ໂດຍຢືນຢັນວ່າຈະທົດລອງສິ່ງໃໝ່ໆທີ່ແຕກຕ່າງໄປຈາກເດີມ.

ໃນເດືອນກັນຍາ 2024, OA ໄດ້ປະກາດຮ່ວມມືກັບ Columbia Records ຄ້າຍເພງຍັກໃຫຍ່ຂອງອາເມຣິກາ. ຕໍ່ມາໃນເດືອນຕຸລາ 2024, ເຈນນີ່ໄດ້ປ່ອຍຊິງເກິລ "Mantra" ເຊິ່ງໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຢ່າງສູງ ແລະ ເປັນການກ້າວສູ່ຕະຫຼາດສາກົນຢ່າງເຕັມຕົວ.

## ຜົນງານເພງ 
### ຊິງເກິລ (Singles) 
## ອ້າງອິງ 
ໝວດ:ແບລັກພິງ
ໝວດ:ນັກຮ້ອງເກົາຫຼີໃຕ້
ໝວດ:ແຣັບເປີຍິງ

## ແຫລ່ງຂ້ອມູລອື່ນ
ການລອບສັງຫານ ທ່ານ ອາລີ ຄາເມເນອີ

ໃນວັນທີ 28 ກຸມພາ 2026, ອາລີ ຄາເມເນອີ, ຜູ້ນຳສູງສຸດຂອງອີຣ່ານ, ໄດ້ຖືກລອບສັງຫານ ເຊິ່ງເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງການໂຈມຕີທາງອາກາດ ຂອງອິດສະຣາເອນ ອ້ອມຮອບ ເມືອງເຕເຮຣານ ໂດຍແນໃສ່ເຈົ້າໜ້າທີ່ລະດັບສູງ ຂອງອີຣ່ານ ການເສຍຊີວິດຂອງທ່ານ Khamenei ໄດ້ຮັບການຢືນຢັນຈາກ ລັດຖະບານອີຣ່ານ ໃນວັນທີ 1 ມີນາ  ການເສຍຊີວິດຂອງລາວເກີດຂຶ້ນເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງການປະຕິບັດການຮ່ວມກັນທີ່ກວ້າງຂວາງ ໂດຍ ສະຫະລັດ ແລະ ອິດສະຣາເອນ, ໂດຍໃຊ້ຂໍ້ມູນສືບລັບກ່ຽວກັບສະຖານທີ່ຍຸດທະສາດຈາກ ອົງການສືບລັບກາງ ຫຼື CIA ຂອງສະຫະລັດເພື່ອກຳນົດສະຖານທີ່ຢູ່ຂອງຜູ້ນຳຫຼາຍຄົນ

ອີງຕາມອະດີດພົນຕີ Denis Thompson, ກອງກຳລັງການາດາຈາກ ສູນປະຕິບັດງານການບິນອະວະກາດລວມ ຂອງ ກອງພົນອາກາດການາດາທີ 1 ຍັງໄດ້ໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນດ້ານຂ່າວກອງສຳລັບການໂຈມຕີໃນລະຫວ່າງການລອບສັງຫານພ້ອມທັງການສະໜັບສະໜູນດ້ານຂ່າວກອງໃນລະຫວ່າງສົງຄາມທີ່ຂະຫຍາຍອອກໂດຍລວມ, ເຖິງແມ່ນວ່າ ກະຊວງປ້ອງກັນປະເທດ ການາດາໄດ້ປະຕິເສດການມີສ່ວນຮ່ວມໃນການປະຕິບັດການ Epic Fury ຮູບພາບດາວທຽມຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງ Khamenei ໃນເມືອງ ໄດ້ຮັບຄວາມເສຍຫາຍຢ່າງຮ້າຍແຮງໃນລະຫວ່າງການໂຈມຕີ

ຫຼັງຈາກລາຍງານເບື້ອງຕົ້ນຂອງອິດສະຣາເອນວ່າ Khamenei ໄດ້ຖືກຂ້າຕາຍໃນການປະຕິບັດການ, ປະທານາທິບໍດີສະຫະລັດ ໂດນັລ ທຣຳ ແລະນາຍົກລັດຖະມົນຕີອິດສະຣາເອນ ເບັນຈາມິນ ເນທານຢາຮູ ໄດ້ກ່າວວ່າ Khamenei ໄດ້ເສຍຊີວິດແລ້ວ ຫຼັງຈາກສື່ມວນຊົນຂອງລັດອີຣ່ານຢືນຢັນການເສຍຊີວິດຂອງລາວ, ລັດຖະບານໄດ້ປະກາດການໄວ້ອາໄລເປັນເວລາ 40 ມື້ ແລະ ເຈັດມື້ຂອງວັນພັກລັດຖະການ ອົງການຂ່າວ Fars ໄດ້ປະກາດວ່າລູກສາວ, ລູກເຂີຍ, ຫລານສາມຄົນຂອງ Khamenei,   ແລະ ລູກໄພ້ຂອງລາວ ກໍ່ໄດ້ເສຍຊີວິດໃນການໂຈມຕີທາງອາກາດເຊັ່ນກັນ.    ພັນລະຍາຂອງ Khamenei, Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh, ໄດ້ເສຍຊີວິດຍ້ອນການບາດເຈັບຂອງນາງໃນວັນທີ 2 ມີນາ 

ໃນຂະນະທີ່ການເສຍຊີວິດຂອງ Khamenei ໄດ້ຮັບການຢືນຢັນ, ພົນລະເຮືອນອີຣ່ານຫຼາຍຄົນໄດ້ອອກໄປສະເຫຼີມສະຫຼອງຢູ່ຕາມຖະໜົນຫົນທາງ     ຢູ່ບ່ອນອື່ນໃນອີຣ່ານ, ຫຼາຍພັນຄົນໄດ້ເຕົ້າໂຮມກັນຢູ່ຕາມຖະໜົນຫົນທາງເພື່ອໄວ້ອາໄລ  ແລະ ກ່າວໃນສື່ສັງຄົມວ່າພວກເຂົາໄວ້ອາໄລຕໍ່ການເສຍຊີວິດຂອງລາວ. 

ຄວາມພະຍາຍາມກ່ອນໜ້ານີ້ທີ່ຈະລອບສັງຫານ Khamenei ໂດຍອິດສະຣາເອນໃນລະຫວ່າງ ສົງຄາມສິບສອງວັນ ໃນວັນທີ 15 ມິຖຸນາ 2025 ໄດ້ຖືກທ່ານທຮຳຄ້ານ, ອີງຕາມເຈົ້າໜ້າທີ່ສະຫະລັດທີ່ບໍ່ປະສົງອອກນາມ. 
## ອ້າງອິງ
ພູ ບາຊາຣ໌ດືຊື

**ພູເຂົາ ບາຊາຣ໌ດືຊື** (; ) ເປັນ ຍອດພູເຂົາ ໃນເທືອກເຂົາ Caucasus ຂະໜາດໃຫຍ່ ຢູ່ ຊາຍແດນ ລະຫວ່າງ ປະເທດອາແຊກໄບຊານ ແລະ ຣັດເຊຍ (ດາເກສະຖານ). ມີຄວາມສູງ 4,466 ແມັດ ເໜືອລະດັບນ້ຳທະເລ, ມັນເປັນຈຸດສູງສຸດໃນທັງ ປະເທດອາແຊກໄບຊານ ແລະ ດາເກສະຖານ, ແລະຕັ້ງຢູ່ໃນພາກພື້ນ Qusar . ຈຸດໃຕ້ສຸດຂອງ ດາເກສະຖານ (ແລະດັ່ງນັ້ນຣັດເຊຍ) ຕັ້ງຢູ່ປະມານເຈັດກິໂລແມັດທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຂອງຈຸດສູງສຸດ. ແປຈາກພາສາ ປະເທດອາແຊກໄບຊານ, ບາຊາຣ໌ດືຊື ໝາຍເຖິງ "ຈະຕຸລັດຕະຫຼາດ", ແປຢ່າງຖືກຕ້ອງກວ່າເປັນສະຖານທີ່ສຳຄັນສະເພາະ - "ຫັນໄປຫາຕະຫຼາດ, ບາຊາຣ໌". ໃນຍຸກກາງໃນຮ່ອມພູ Shahnabad, ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງຍອດພູນີ້, ງານວາງສະແດງສິນຄ້າຂ້າມຊາດຂະໜາດໃຫຍ່ປະຈຳປີໄດ້ຈັດຂຶ້ນທີ່ນີ້. 

## ປີນພູ 
GP Baker ແລະ G. Yeld ແມ່ນຜູ້ຊາຍກຸ່ມທຳອິດທີ່ໄດ້ປີນພູໃນປີ 1890 ເມື່ອມີການບັນທຶກການປີນພູຄັ້ງທຳອິດ. ລະດູຮ້ອນຖືວ່າເປັນໄລຍະເວລາທີ່ເໝາະສົມທີ່ສຸດສຳລັບການປີນພູ.  ມີສອງວິທີໃນການເຂົ້າເຖິງພູ: ວິທີໜຶ່ງມາຈາກທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ ແລະ ອີກວິທີໜຶ່ງມາຈາກທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້. ໃນທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ ການປີນພູສາມາດເລີ່ມຕົ້ນຈາກບ້ານ Khinalug (ເມືອງ Quba) ແລະ Laza (ເມືອງ Qusar). ວິທີຈາກທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ເລີ່ມຕົ້ນຈາກສອງບ້ານໃນໃຈກາງ ເມືອງ Qabala: Laza (ຊື່ດຽວກັນກັບບ້ານໃນ Qusar) ແລະ Qəmərvan. ທົ່ງພຽງທີ່ຕິດກັບແມ່ນໍ້າ  Yataqdərə ແມ່ນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງຍອດພູທີ່ 2800 ແມັດ.

## ລິ້ງພາຍນອກ
ເກາະຄາຣ໌ກ

**ເກາະຄາຣ໌ກ (Kharg)** (    ), ຍັງຖືກສະກົດວ່າ **Khark Island** ແລະ ມັກຖືກເອີ້ນວ່າ " **Forbidden Island** ", ເປັນ ເກາະທະວີບຂອງ ອີຣ່ານ ໃນ ອ່າວເປີເຊຍ. ເກາະດັ່ງກ່າວມີ  ຢູ່ນອກຊາຍຝັ່ງທະເລຂອງອີຣ່ານ ແລະ  ທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອຂອງ ຊ່ອງແຄບຮໍມຸສ . ເກາະ Kharg ປົກຄອງໂດຍ ແຂວງ Bushehr ທີ່ຢູ່ຕິດກັນແຄມຝັ່ງທະເລ, ເປັນທ່າເຮືອສຳລັບການສົ່ງອອກຜະລິດຕະພັນນ້ຳມັນຂອງອີຣ່ານເຖິງ 90%, ພ້ອມທັງສະໜອງ ບ່ອນເກັບມ້ຽນນໍ້າມັນໄດ້ເຖິງ    ຂອງນ້ຳມັນ, ແລະ ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງມີຄວາມສຳຄັນທາງຍຸດທະສາດ. ເກາະດອນແຫ່ງນີ້ຕັ້ງຢູ່ໃກ້ກັບ ບໍ່ນ້ຳມັນ ນອກຊາຍຝັ່ງຫຼາຍແຫ່ງ, ລວມທັງບໍ່ນ້ຳມັນ Faridun, Darius, Cyrus, ແລະ Ardašir. ເມືອງ Kharg ແລະ ປ້ອມຍາມຊາຍຝັ່ງ Jazireh-ye Khark ຕັ້ງຢູ່ເທິງເກາະນີ້, ເຊິ່ງມີການສະໜອງນ້ຳຈືດຂອງຕົນເອງ.

ກ່ອນທີ່ມັນຈະກາຍເປັນທ່າເຮືອນ້ຳມັນທີ່ສຳຄັນໃນຊຸມປີ 1960, ນັກຂຽນຊາວອີຣ່ານ Jalal Al-e-Ahmad ໄດ້ເອີ້ນເກາະດັ່ງກ່າວຢ່າງມີຊື່ສຽງວ່າ "ໄຂ່ມຸກກຳພ້າຂອງອ່າວເປີເຊຍ".

ເກາະດັ່ງກ່າວມີສະຖານທີ່ທາງບູຮານຄະດີທີ່ສຳຄັນຫຼາຍແຫ່ງ, ລວມທັງຊາກຫັກພັງຂອງ ວັດວາອາຮາມ ຄຣິສຕຽນທີ່ອາດຈະມີມາຕັ້ງແຕ່ສະຕະວັດທີ 7. ນອກຈາກນີ້ຍັງມີບ່ອນຝັງສົບ, ວັດວາອາຮາມ, ແລະ ຈາລຶກ Achaemenid ຂອງຕົວອັກສອນ cuneiform ທີ່ມີມາຕັ້ງແຕ່ໄລຍະເວລາລະຫວ່າງ 550 ແລະ 330 ປີກ່ອນຄ.ສ. ມັນເປັນສະຖານທີ່ຄ້າຂາຍທີ່ສຳຄັນມາເປັນເວລາຫຼາຍສັດຕະວັດແລ້ວ, ຖືກຄວບຄຸມໂດຍ ອານາຈັກປອກຕຸຍການ ຕັ້ງແຕ່ສະຕະວັດທີ 16 ຫາ 17 ແລະ ໂດຍ ອານາຈັກອານານິຄົມໂຮນລັງ ໃນສະຕະວັດທີ 18.

ມັນໄດ້ຖືກພັດທະນາເປັນທ່າເຮືອນ້ຳມັນໃນຊຸມປີ 1960 ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງ ພະເຈົ້າ Shah, ໂດຍຮ່ວມມືກັບບໍລິສັດນ້ຳມັນອາເມລິກາ Amoco. ສະຖານທີ່ທາງທະຫານເທິງເກາະດັ່ງກ່າວໄດ້ ຖືກສະຫະລັດຖີ້ມລະເບີດ ພາຍໃຕ້ຄຳສັ່ງຂອງ Donald Trump ໃນລະຫວ່າງ ສົງຄາມອີຣານ ໃນເດືອນມີນາ 2026.

## ຊື່ 
ຊື່ຂອງເກາະໄດ້ມີການປ່ຽນແປງໄປຫຼາຍປີ, ທັງ ພາສາທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ແຜນທີ່ເອີຣົບມີອິດທິພົນຕໍ່ການສະກົດຄຳຂອງມັນ: ມັນໄດ້ຖືກບັນທຶກໂດຍມີຊື່ວ່າ Kharg, Khark, Kharaj, ແລະ Kharej. 

## ປະຫວັດສາດ 
thumb|ສະຖານີນ້ຳມັນຄາຣ໌ກ (Kharg) (1967)
ມອສຊາດ

**ສະ​ຖາ​ບັນ​ສໍາ​ລັບ​ຂ່າວກອງ ​ແລະ​ການ​ປະ​ຕິ​ບັດການ​ພິ​ເສດ** (      ), ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີໃນນາມ **Mossad**   ເປັນໜ່ວຍງານຂ່າວກອງແຫ່ງຊາດຂອງອິດສຣາເອນ. ເປັນໜຶ່ງໜ່ວຍງານຫຼັກໃນ ຊຸມຊົນຂ່າວກອງອິດສຣາເອນ, ຄຽງຄູ່ກັບ Aman (ໜ່ວຍຂ່າວກອງກອງທັບ) ແລະ Shin Bet (ຄວາມໝັ້ນຄົງພາຍໃນ).

ມອສຊາດ ຮັບຜິດຊອບໃນ ການເກັບກຳຂໍ້ມູນຂ່າວກອງລັບ, ການປະຕິບັດການລັບ ແລະ ການຕ້ານການກໍ່ການຮ້າຍ. ຜູ້ອຳນວຍການຂອງມັນຕອບສະໜອງໂດຍກົງ ແລະ ສະເພາະພຽງຕໍ່ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ເທົ່ານັ້ນ. ງົບປະມານປະຈຳປີຂອງມັນຄາດຄະເນວ່າຢູ່ທີ່ປະມານ  ₪ 10 ຕື້ (2.73 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ), ແລະ ຄາດຄະເນວ່າມັນມີພະນັກງານປະມານ 7,000 ຄົນ, ເຮັດໃຫ້ມັນເປັນໜຶ່ງໃນອົງການຂ່າວກອງທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ.  ອົງການຈັດຕັ້ງດັ່ງກ່າວໄດ້ວາງແຜນລອບ ສັງຫານ ຫຼາຍຄັ້ງໃນຫຼາຍສະຖານທີ່.
ຄາສຕໍຣ (ພູເຂົາ)

*ຄາສຕໍຣ (Castor)*' () ເປັນພູເຂົາໃນ Pennine Alps ຢູ່ຊາຍແດນລະຫວ່າງ Valais, ປະເທດສະວິດເຊີແລນ ແລະ Aosta Valley ໃນ ອິຕາລີ . ມັນເປັນຍອດພູທີ່ສູງກວ່າໝູ່ຂອງຍອດພູແຝດຄູ່ໜຶ່ງ (), ອີກຊື່ໜຶ່ງແມ່ນ Pollux, ຕັ້ງຊື່ຕາມ ຄູ່ແຝດ Gemini ໃນ ເທບນິຍາຍໂລມັນ. ຍອດພູ Castor ຢູ່ທີ່ລະດັບຄວາມສູງ , ແລະມັນຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງ Breithorn ແລະ Monte Rosa. ມັນຖືກແຍກອອກຈາກ Pollux ໂດຍຊ່ອງເຂົາທີ່ , ຊື່ວ່າ *Passo di Verra* ໃນ ພາສາອີຕາລີ ແລະ *Zwillingsjoch* ໃນເຢຍລະມັນ.
ສູນກາງອຸດສາຫະກຳ Ras Laffan

**ສູນກາງອຸດສາຫະກຳ Ras Laffan** (      ) ເປັນສູນກາງອຸດສາຫະກຳ ຂອງກາຕາ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ຫ່າງອອກໄປ  ທາງທິດເໜືອຂອງນະຄອນຫລວງ ໂດຮາ. ມັນຖືກບໍລິຫານໂດຍ QatarEnergy .

ສູນກາງອຸດສາຫະກຳ Ras Laffan ເປັນສະຖານທີ່ຜະລິດ ອາຍແກັສທຳມະຊາດແຫຼວ LNG  ແລະ ອາຍແກັສເປັນທາດແຫຼວ ຫຼັກຂອງກາຕາ. ມັນເປັນບ່ອນຕັ້ງຂອງໂຮງງານ ORYX GTL ແລະ Pearl GTL, ໂຮງງານ LNG QatarEnergy, ແລະ ໂຮງງານປຸງແຕ່ງອາຍແກັສ Dolphin, ໂຮງງານກັ່ນນ້ຳມັນ Laffan, ແລະ ໂຮງງານພະລັງານ ແລະ ນ້ຳ Ras Laffan A, B, ແລະ C. ມີພື້ນທີ່ນ້ຳປິດລ້ອມປະມານ 4,500 ເຮັກຕາ. ທ່າເຮືອ Ras Laffan ເປັນທ່າເຮືອທຽມທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ ແລະ ມີສະຖານທີ່ສົ່ງອອກ LNG ທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ. 

## ການສຶກສາທີ່ມາຂອງຄຳ 
ໃນ ພາສາອາຫລັບ, ຄຳວ່າ *ras* ແປວ່າ "ຫົວ" ແລະ ໝາຍເຖິງ cape, ໃນຂະນະທີ່ *laffan* ມາຈາກຄຳກິລິຍາພາສາອາຫລັບ *laffa*, ຊຶ່ງໝາຍເຖິງ "ຫໍ່" ຫຼື "ມ້ວນ", ໂດຍອ້າງອີງເຖິງຕົ້ນໄມ້ ຫຼື ກິ່ງງ່າທີ່ພັນກັນ. 

## ປະຫວັດສາດ 
left|thumb|ແຜນທີ່ປີ 1824 ທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນ Ras Laffan
thumb|ຮູບພາບດາວທຽມຂອງ Ras Laffan ໃນປີ 2006
ຣິຍາດ

''ຣີຍາດ' ເປັນນະຄອນຫຼວງ ແລະ ເປັນເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງ ຊາອຸດິອາຣາເບຍ.  ມັນຍັງເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງ ແຂວງຣີຍາດ ແລະ ເປັນສູນກາງຂອງ Riyadh Governorate. ຕັ້ງຢູ່ເທິງຝັ່ງຕາເວັນອອກຂອງ ວາດີ ຮານີຟາ, ຮູບແບບປະຈຸບັນຂອງ ເມໂຕຣໂພລີສ ສ່ວນໃຫຍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນຊຸມປີ 1950 ເຊິ່ງແຕກແໜງອອກຈາກ ເມືອງກຳແພງ ໃນສະຕະວັດທີ 18 ຫຼັງຈາກການຮື້ຖອນ ປ້ອມປ້ອງກັນ.
ໝວດ:ນະຄອນຫຼວງໃນອາຊີ
ຟຣິດຣິກ ເມີຊ໌

**ໂຢຄິມ-ຟຣີດຣິກ ມາຕິນ ໂຈເຊຟ ເມີຊ໌**  (ເກີດ 11 ພະຈິກ 1955) ເປັນນັກການເມືອງເຢຍລະມັນຜູ້ທີ່ດຳລົງຕຳແໜ່ງເປັນ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີເຢຍລະມັນ ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ 6 ພຶດສະພາ 2025. ທ່ານຍັງໄດ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງເປັນ ຜູ້ນຳພັກ ຄຣີສຕຽນເດໂມແຄັດຍູນຽນ (CDU) ຕັ້ງແຕ່ເດືອນມັງກອນ 2022, ນຳພາ ກຸ່ມລັດຖະສະພາ CDU/CSU (ຍູນຽນ) ໃນຖານະ ຜູ້ນຳຝ່າຍຄ້ານ ໃນ Bundestag ຕັ້ງແຕ່ເດືອນກຸມພາ 2022 ຫາເດືອນພຶດສະພາ 2025.
ການລົ້ມສະຫຼາຍຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ

**ການລົ້ມສະຫຼາຍຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ** (1988–1991) ແມ່ນຂະບວນການຂອງການແຕກສະຫຼາຍພາຍໃນຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ, ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍຄວາມບໍ່ສະຫງົບທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນໃນສາທາລະນະລັດຕ່າງໆ, ເຊິ່ງພັດທະນາໄປສູ່ການຂັດແຍ້ງທາງດ້ານການເມືອງແລະນິຕິບັນຍັດຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງລະຫວ່າງສາທາລະນະລັດແລະລັດຖະບານກາງ, ແລະຈຸດສຸດຍອດເມື່ອຜູ້ນໍາຂອງສາມສາທາລະນະລັດຫຼັກ (ສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມໂຊວຽດລັດເຊຍ, ສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມໂຊວຽດຢູເຄຣນ, ແລະ ສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມໂຊວຽດເບລາຣຸດ) ປະກາດການສິ້ນສຸດຂອງສະຫະພາບ. ຕິດຕາມມາດ້ວຍການລາອອກຂອງປະທານາທິບໍດີ ມິຮາອີວ ກໍບາຊອບ, ແລະສະມາຊິກທີ່ເຫຼືອຂອງສະພາໂຊວຽດໄດ້ຍອມຮັບຜົນໄດ້ຮັບຢ່າງເປັນທາງການ.
ລັດຖະປະຫານເດືອນສິງຫາ

**ລັດຖະປະຫານເດືອນສິງຫາ** ແມ່ນຄວາມພະຍາຍາມກໍ່ລັດຖະປະຫານທາງທະຫານໂດຍກຸ່ມສະມາຊິກລັດຖະບານໂຊວຽດ ເພື່ອຍຶດເອົາການຄວບຄຸມປະເທດຈາກປະທານາທິບໍດີໂຊວຽດ ມິຮາອີວ ກໍບາຊອບ. ຜູ້ນຳການກໍ່ລັດຖະປະຫານແມ່ນສະມາຊິກທີ່ແຂງແກ່ນຂອງ ພັກກອມມູນິດແຫ່ງສະຫະພາບໂຊວຽດ, ຜູ້ທີ່ຄັດຄ້ານໂຄງການປະຕິຮູບຂອງກໍບາຊອບ ແລະສົນທິສັນຍາສະຫະພາບໃໝ່ທີ່ລາວໄດ້ເຈລະຈາ, ເຊິ່ງໄດ້ແບ່ງຂັ້ນຄຸ້ມຄອງອຳນາດຂອງລັດຖະບານກາງໃຫ້ແກ່ສາທາລະນະລັດຕ່າງໆ. ການກໍ່ລັດຖະປະຫານດັ່ງກ່າວສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນຖືກຄັດຄ້ານໃນມອສໂກໂດຍການປະທ້ວງຂອງພົນລະເຮືອນຕໍ່ຕ້ານທີ່ສັ້ນໆແຕ່ປະສົບຜົນສຳເລັດ ເຖິງແມ່ນວ່າການກໍ່ລັດຖະປະຫານລົ້ມເຫຼວພາຍໃນສອງມື້ ແລະກໍບາຊອບກັບຄືນສູ່ອຳນາດ, ເຫດການດັ່ງກ່າວໄດ້ເຮັດໃຫ້ສະຫະພາບໂຊວຽດບໍ່ໝັ້ນຄົງ ແລະ ຖືກພິຈາລະນາຢ່າງກວ້າງຂວາງວ່າໄດ້ປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນການສິ້ນສຸດຂອງພັກຄອມມູນິດຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ ແລະການລົ້ມສະຫຼາຍຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ
thumb|ລັດຖະປະຫານເດືອນສິງຫາ (1991)
ເພີດ

**ເພີດ** () ແມ່ນໜຶ່ງເມືອງຢູ່ພາກຕາເວັນຕົກຂອງປະເທດອົດສະຕຣາລີ
thumb|ເພີດ (2023)
ຊອບປີ

**Shopee Pte. Ltd.**, ດຳເນີນທຸລະກິດໃນນາມ **Shopee**, ເປັນ ບໍລິສັດເທັກໂນໂລຢີຂ້າມຊາດຂອງສິງກະໂປທີ່ຊ່ຽວຊານດ້ານການຄ້າທາງອີເລັກໂທຣນິກ ແລະ ດຳເນີນທຸລະກິດສ່ວນໃຫຍ່ຢູ່ໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້.

ມາຮອດປີ 2023, ຊອບປີໄດ້ຮັບການຍອມຮັບວ່າເປັນແພລດຟອມອີຄອມເມີຊທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້, ດ້ວຍປະລິມານສິນຄ້າລວມທັງໝົດ (GMV) 47.9 ຕື້ໂດລາ. ຕົວເລກນີ້ເປັນຕົວແທນເກືອບເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງ GMV ທັງໝົດຂອງຕະຫຼາດອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້. ແພລດຟອມດັ່ງກ່າວຍັງອຳນວຍຄວາມສະດວກໃນການຊື້ ແລະ ຂາຍສິນຄ້າທາງອອນລາຍສຳລັບຜູ້ບໍລິໂພກ ແລະ ຜູ້ຂາຍໃນອາຊີຕາເວັນອອກ ແລະອາເມລິກາລາຕິນ.

## ອ້າງອີງ
ການດວນຈຸດໂທດ

**ການດວນຈຸດໂທດ** () ມີຕົ້ນກຳເນີດມາໃນຊຸມປີ 1970 ໃນກົດລະບຽບຂອງກິລາບານເຕະ. ມັນເປັນວິທີການສຸດທ້າຍໃນການຕັດສິນວ່າທີມໃດຈະຜ່ານເຂົ້າສູ່ຮອບຕໍ່ໄປຂອງການແຂ່ງຂັນບານເຕະ (ຫຼື ຕັດສິນຜູ້ຊະນະ) ໃນເກມຮອບ knockout. ຖ້າການແຂ່ງຂັນສິ້ນສຸດລົງດ້ວຍການສະເໝີຫຼັງຈາກເວລາພິເສດ, ການຍິງລູກໂທດຈະແຕກຕ່າງຈາກ ການຍິງລູກໂທດທຳມະດາ. ໃນການຍິງລູກໂທດ, ຜູ້ຫຼິ້ນຫ້າຄົນຈາກແຕ່ລະທີມຜັດປ່ຽນກັນຍິງລູກໂທດ. ຖ້າບໍ່ສາມາດກຳນົດຜູ້ຊະນະໄດ້ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ການຍິງລູກໂທດຈະສືບຕໍ່ໄປຈົນກວ່າຈະພົບຜູ້ຊະນະ.
thumb
ເອເອັຟຊີ ເອເຊຍ ຄັບ ຮອບຄັດເລືອກ

**ເອເອັຟຊີ ເອເຊຍ ຄັບ ຮອບຄັດເລືອກ** () ແມ່ນຂະບວນການທີ່ທີມບານເຕະແຫ່ງຊາດຕ້ອງຜ່ານເພື່ອຄັດເລືອກເຂົ້າສູ່ການແຂ່ງຂັນຮອບສຸດທ້າຍຂອງເອເອັຟຊີ ເອເຊຍ ຄັບ. ການຄັດເລືອກດັ່ງກ່າວຊ່ວຍຫຼຸດຜ່ອນຈຳນວນຜູ້ເຂົ້າແຂ່ງຂັນທີ່ມີສິດຈາກ 47 ທີມ ເຫຼືອພຽງ 24 ທີມສຳລັບຮອບສຸດທ້າຍ.
thumb|193x193px
ການແຂ່ງຂັນບານເຕະອາຊຽນຊິງແຊ້ມເຢົາວະຊົນອາຍຸບໍ່ເກີນ 16 ປີ

**ການແຂ່ງຂັນບານເຕະອາຊຽນ ຊິງແຊ້ມເຢົາວະຊົນອາຍຸບໍ່ເກີນ 16 ປີ** () ແມ່ນການແຂ່ງຂັນບານເຕະນາໆຊາດປະຈຳປີຂອງບັນດາປະເທດສະມາຊິກຂອງ ສະຫະພັນບານເຕະອາຊຽນ (AFF) ແລະ ປະເທດທີ່ໄດ້ຮັບເຊີນຈາກສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງອາຊີ. ການແຂ່ງຂັນນີ້ເຄີຍຫຼິ້ນສຳລັບທີມອາຍຸຕ່ຳກວ່າ 17 ປີ.  ການແຂ່ງຂັນໄດ້ຈັດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ 2002  ແລະ ໄດ້ກັບມາແຂ່ງຂັນຕໍ່ໃນປີ 2005.
ປິກເກີບອລ

**ປິກເກີບອລ** () ແມ່ນກິລາປະເພດໃຊ້ໄມ້ຕີ (racket sport) ເຊິ່ງຜູ້ຫຼິ້ນ 2 ຫຼື 4 ຄົນ ໃຊ້ໄມ້ຕີພື້ນຮຽບ ເພື່ອຕີລູກບານພາລາສຕິກທີ່ມີຮູ ແລະ ເປັນກອງວ່າງ ໃຫ້ຂ້າມຕາຂ່າຍທີ່ມີຄວາມສູງ 34 ນິ້ວ (0.86 ແມັດ) ຈົນກວ່າຝ່າຍໜຶ່ງຈະບໍ່ສາມາດຕອບໂຕ້ລູກບານໄດ້ ຫຼື ກະທຳຜິດກົດກະຕິກາ.

ພິກເຄິນບອນ ສາມາດຫຼິ້ນໄດ້ທັງໃນຮ່ອງ ແລະ ກາງແຈ້ງ. ກິລານີ້ໄດ້ຖືກຄິດຄົ້ນຂຶ້ນໃນປີ 1965 ເປັນເກມສຳລັບເດັກນ້ອຍໃນສວນຫຼັງບ້ານ ໃນສະຫະລັດ ຢູ່ເກາະເບນບຣິດ (Bainbridge) ໃນລັດວໍຊິງຕັນ. ໃນປີ 2022, ປິກເກີບອລ ໄດ້ຖືກກຳນົດໃຫ້ເປັນກິລາປະຈຳລັດ (state sport) ຂອງ ວໍຊິງຕັນ.

## ອ້າງອີງ
ລາຊາດາ

**ລາຊາດາ ກຣຸບ** () ເປັນບໍລິສັດ ອີຄອມເມີຊ () ຂ້າມຊາດທີ່ກໍ່ຕັ້ງໂດຍ Maximilian Bitner ໂດຍໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜູນຈາກ Rocket Internet ໃນປີ 2012   ແລະ ຖືກຊື້ໂດຍ Alibaba Group ໃນປີ 2014. **ລາຊາດາ ກຣຸບ**ດຳເນີນງານຢູ່ໃນຫຼາຍປະເທດ ແລະ ໄດ້ລະດົມທຶນປະມານ 647 ລ້ານໂດລາສະຫະລັດ ຜ່ານການລົງທຶນຈາກກຸ່ມນັກລົງທຶນລວມທັງ Tesco, Temasek Holdings, Summit Partners, JP Morgan Chase, Investment AB Kinnewick ແລະ Rocket Internet.

## ອ້າງອີງ
ການລຸກຮືຂຶ້ນເດືອນກໍລະກົດ (ປະເທດບັງກລາເທດ)

**ການລຸກຮືຂຶ້ນເດືອນກໍລະກົດ** ແມ່ນການລຸກຮືຂຶ້ນຂອງມະຫາຊົນໃນປະເທດບັງກລາເທດໃນປີ 2024. ມັນເລີ່ມຕົ້ນເປັນ ການເຄື່ອນໄຫວປະຕິຮູບໂຄຕ້າ ເພື່ອປະຕິຮູບ ກົດລະບຽບໂຄຕ້າ ສຳລັບວຽກງານຂອງລັດຖະບານ, ຫຼັງຈາກ ສານສູງສຸດຂອງບັງກະລາເທດ ໄດ້ຍົກເລີກໜັງສືວຽນປີ 2018 ຂອງລັດຖະບານກ່ຽວກັບໂຄຕ້າວຽກງານໃນຂະແໜງການລັດ. ມັນເລີ່ມຕົ້ນໃນຕົ້ນເດືອນມິຖຸນາ 2024 ແລະ ນຳພາໂດຍ ນັກສຶກສາຕໍ່ຕ້ານການຈຳແນກ. ກົງກັບວັນຄົບຮອບໜຶ່ງປີຂອງ ການລາອອກຂອງ Sheikh Hasina, ໃນວັນທີ 5 ສິງຫາ 2025, ການລຸກຮືຂຶ້ນດັ່ງກ່າວໄດ້ຮັບການຍອມຮັບຕາມລັດຖະທຳມະນູນພ້ອມກັບການປະກາດ ຖະແຫຼງການເດືອນກໍລະກົດ, ແລະ ມັນໄດ້ຖືກປະກາດວ່າຈະຈັດການເລືອກຕັ້ງທົ່ວໄປທີ່ເສລີ ແລະ ຍຸດຕິທຳ ແລະ ການລົງປະຊາມະຕິຕາມລັດຖະທຳມະນູນກ່ຽວກັບ ກົດບັດເດືອນກໍລະກົດ ຄຽງຄູ່ກັບການເລືອກຕັ້ງ. ມັນໄດ້ຖືກອະທິບາຍວ່າເປັນການປະຕິວັດ ຄົນເຈນ Z ຄັ້ງທຳອິດຂອງໂລກ.
thumb

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ການກະບົດໃນອາຊີ
ເທວອາວີຟ

**ເທວອາວີຟ**,  ມີຊື່ທາງການວ່າ **ເທວອາວີຟ-ຢາໂຟ**,  ແລະ ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນນາມ **ເທວອາວີຟ-ຈາຟຟາ**, ເປັນເມືອງທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດໃນເຂດນະຄອນຫຼວງ ກູຊດານ ຂອງ ອິດສະຣາເອນ. ຕັ້ງຢູ່ ແຄມຝັ່ງທະເລເມດີແຕຣາເນຂອງອິດສະຣາເອນ ແລະ ມີປະຊາກອນປະມານ 495,230 ຄົນ, ມັນເປັນສູນກາງ ເສດຖະກິດ ແລະ ເຕັກໂນໂລຊີ ຂອງປະເທດ ແລະ ເປັນ ສູນກາງເຕັກໂນໂລຊີຊັ້ນສູງ ທົ່ວໂລກ. ຖ້າ ເຢຣູຊາເລັມຕາເວັນອອກ ຖືກພິຈາລະນາວ່າເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງອິດສະຣາເອນ, ເທວອາວີຟຈະເປັນເມືອງທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດອັນດັບສອງຂອງປະເທດ, ຫຼັງຈາກ ເຢຣູຊາເລັມ; ຖ້າບໍ່, ເທວອາວີຟເປັນເມືອງທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດ, ນຳໜ້າ ເຢຣູຊາເລັມຕາເວັນຕົກ . 

ເມືອງເທວອາວີຟຖືກປົກຄອງໂດຍ ເທດສະບານເທວອາວີຟ-ຢາໂຟ, ນຳພາໂດຍເຈົ້າຄອງນະຄອນ ຣອນ ຮູລໄດ, ແລະເປັນບ່ອນຕັ້ງຂອງ ສະຖານທູດຕ່າງປະເທດ ສ່ວນໃຫຍ່ຂອງອິດສະຣາເອນ.  ມັນເປັນ ເມືອງລະດັບ beta+ ຂອງໂລກ ແລະຢູ່ໃນອັນດັບທີ 53 ໃນ ດັດຊະນີສູນການເງິນໂລກ ປີ 2022. ເທວອາວີຟມີ ເສດຖະກິດທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດອັນດັບສາມ ຫຼື ສີ່ ແລະເສດຖະກິດ ຕໍ່ຫົວຄົນ ທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນ ຕາເວັນອອກກາງ.    ເທວອາວີຟຖືກຈັດອັນດັບເປັນສູນກາງລະບົບນິເວດ ສຕາດອັບທົ່ວໂລກອັນດັບທີ 4.   ປະຈຸບັນເມືອງນີ້ມີຄ່າຄອງຊີບສູງທີ່ສຸດໃນໂລກ.   ເທວອາວີຟມີນັກທ່ອງທ່ຽວສາກົນຫຼາຍກວ່າ 2.5&nbsp;ລ້ານຄົນໃນແຕ່ລະປີ.   ເທວອາວີຟເປັນບ່ອນຕັ້ງຂອງ ມະຫາວິທະຍາໄລເທວອາວີຟ, ເຊິ່ງເປັນມະຫາວິທະຍາໄລທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປະເທດທີ່ມີນັກສຶກສາຫຼາຍກວ່າ 30,000 ຄົນ.
ລາສເວກັສ

**ລາສເວກັສ** () ເປັນເມືອງທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດໃນລັດເນວາດາຂອງສະຫະລັດ ແລະເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງເຂດຄລາກ. ມັນເປັນເມືອງທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດອັນດັບທີ 24 ໃນສະຫະລັດ, ມີປະຊາກອນ 641,903 ຄົນ ໃນການສຳຫຼວດສຳມະໂນຄົວປີ 2020.  ເຂດມະຫານະຄອນລາສເວກັສ ມີປະຊາກອນປະມານ 2.4 ລ້ານຄົນ ແລະ ເປັນ ເຂດມະຫານະຄອນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດອັນດັບທີ 29 ຂອງປະເທດ. ລາສເວກັສເປັນເມືອງຣີສອດ ທີ່ມີຊື່ສຽງລະດັບສາກົນ, ເຊິ່ງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກຕົ້ນຕໍສຳລັບການພະນັນ, ການຊື້ເຄື່ອງ, ຮ້ານອາຫານທີ່ດີ, ການບັນເທີງ ແລະການບັນເທີງກາງຄືນ. ສະຖານທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ເຫຼົ່ານີ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຕົວເມືອງລາສເວກັສ ຫຼື ຢູ່ລາສເວກັສສະຕຣິບ, ເຊິ່ງຢູ່ນອກເຂດເມືອງໃນເມືອງ Paradise ແລະ ວິນເຊສເຕີ ທີ່ບໍ່ໄດ້ລວມເຂົ້າກັນ. ຮ່ອມພູລາສເວກັສເປັນສູນກາງທາງດ້ານການເງິນ, ການຄ້າ ແລະ ວັດທະນະທຳຊັ້ນນຳໃນລັດເນວາດາ.

## ອ້າງອີງ
ຄົນເຈນ Z

**ຄົນເຈນ Z** (ອັງກິດ: Gen Z, Generation Z) ແມ່ນກຸ່ມປະຊາກອນ ທີ່ເກີດລຸນຄົນລຸ້ນ Millennials ແລະ ກ່ອນໜ້າ ຄົນລຸ້ນ Alpha. ນັກຄົ້ນຄວ້າ ແລະ ສື່ມວນຊົນໄດ້ກຳນົດໃນຊ່ວງກາງຫາທ້າຍຊຸມປີ 1990 ເປັນປີເລີ່ມຕົ້ນ ແລະ ຕົ້ນຊຸມປີ 2010 ເປັນປີສຸດທ້າຍ, ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນເກີດລະຫວ່າງປີ 1997 ແລະ 2012. ພວກເຂົາແມ່ນລູກຫຼານຂອງ ຄົນລຸ້ນ X ແລະ ຄົນລຸ້ນ Baby Boomers.

ໝວດ:ຄົນເຈນ Z
ການພົວພັນຕ່າງປະເທດຂອງລາວ

**ການພົວພັນຕ່າງປະເທດຂອງລາວ**, ທີ່ຮູ້ຈັກໃນສາກົນວ່າ **ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວ**, ຫຼັງຈາກການຍຶດອຳນາດໂດຍກຸ່ມປະເທດລາວໃນເດືອນທັນວາ 1975, ມີທ່າທີຕໍ່ຕ້ານຝ່າຍຕາເວັນຕົກ, ໂດຍລັດຖະບານຂອງສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວໄດ້ຮ່ວມມືກັບກຸ່ມປະເທດໂຊວຽດ, ຮັກສາສາຍພົວພັນທີ່ໃກ້ຊິດກັບສະຫະພາບໂຊວຽດ ແລະ ເພິ່ງພາສະຫະພາບໂຊວຽດຢ່າງຫຼວງຫຼາຍສຳລັບການຊ່ວຍເຫຼືອຈາກຕ່າງປະເທດ. ລາວຍັງຮັກສາ "ສາຍພົວພັນພິເສດ" ກັບຫວຽດນາມ ແລະ ໄດ້ເຮັດສົນທິສັນຍາມິດຕະພາບ ແລະ ການຮ່ວມມືໃນປີ 1977 ເຊິ່ງສ້າງຄວາມເຄັ່ງຕຶງກັບຈີນ.

ດ້ວຍການລົ້ມສະຫຼາຍຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ ແລະ ຄວາມສາມາດຂອງຫວຽດນາມໃນການໃຫ້ການຊ່ວຍເຫຼືອຫຼຸດລົງ, ລາວຈຶ່ງໄດ້ຊອກຫາວິທີປັບປຸງສາຍພົວພັນກັບປະເທດເພື່ອນບ້ານໃນພາກພື້ນ ແລະໄດ້ຫຼຸດພົ້ນຈາກການໂດດດ່ຽວລະຫວ່າງປະເທດ ໂດຍຜ່ານການປັບປຸງ ແລະ ຂະຫຍາຍສາຍພົວພັນກັບປະເທດອື່ນໆ ເຊັ່ນ ປາກີສະຖານ, ຊາອຸດິອາຣາເບຍ, ຈີນ, ຕຸລະກີ, ອົດສະຕຣາລີ, ຝຣັ່ງ, ຍີ່ປຸ່ນ ແລະ ສະວີເດັນ. ສາຍພົວພັນການຄ້າກັບສະຫະລັດອາເມລິກາໄດ້ຖືກກັບຄືນສູ່ສະພາບປົກກະຕິໃນປີ 2004. ລາວໄດ້ຮັບການຍອມຮັບເຂົ້າເປັນສະມາຄົມປະຊາຊາດແຫ່ງອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ໃນເດືອນກໍລະກົດ 1997 ແລະ ໄດ້ສະໝັກເຂົ້າຮ່ວມອົງການ​ການ​ຄ້າ​ໂລກໃນປີ 1998. ໃນປີ 2005 ລາວໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມກອງປະຊຸມສຸດຍອດອາຊີຕາເວັນອອກ ຄັ້ງທຳອິດ.

ໝວດ:ການພົວພັນຕ່າງປະເທດຂອງລາວ
ສາຍພົວພັນລາວ-ໄທ

ປະເທດລາວ ແລະ ປະເທດໄທມີສາຍພົວພັນສອງຝ່າຍມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝກ່ອນອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ແລະອານາຈັກອະຍຸດທະຍາ ໃນສະຕະວັດທີ 15. ສອງປະເທດມີຊາຍແດນຮ່ວມກັນ ແລະ ສະແດງຄວາມຄ້າຍຄືກັນທາງດ້ານພາສາ ແລະ ວັດທະນະທຳ. ອານາຈັກລາວລ້ານຊ້າງ ລວມມີພາກຕະເວັນອອກສຽງເໜືອທັງໝົດຂອງປະເທດໄທ ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນສະຕະວັດທີ 18. ພາກຕະເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງປະເທດໄທ, ອີສານ, ມີຮາກຖານພາສາລາວທີ່ເຂັ້ມແຂງເປັນພິເສດ. ທາງດ້ານພາສາສາດ, ປະຊາກອນອີສານ, ໜຶ່ງສ່ວນສາມຂອງປະຊາກອນໄທ, ເວົ້າພາສາອີສານ, ເຊິ່ງເປັນພາສາທ້ອງຖິ່ນຂອງລາວ.  ການທູດໄດ້ສຸມໃສ່ແມ່ນ້ຳຂອງ, ໂດຍພະຍາຍາມເຮັດໃຫ້ມັນເປັນ "ແມ່ນ້ຳແຫ່ງສັນຕິພາບ ແລະ ມິດຕະພາບທີ່ແທ້ຈິງ", ດັ່ງທີ່ໄດ້ກ່າວຢ່າງຊັດເຈນໃນຖະແຫຼງການຂອງນາຍົກລັດຖະມົນຕີທັງສອງທ່ານໃນປີ 1976.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ການພົວພັນຕ່າງປະເທດຂອງລາວ
ການປະຕິວັດປີ 1989

**ການປະຕິວັດປີ 1989** ແມ່ນຄື້ນຂອງການເຄື່ອນໄຫວ ປະຊາທິປະໄຕເສລີ ທີ່ສົ່ງຜົນໃຫ້ການລົ້ມສະຫຼາຍຂອງລັດຖະບານມາກ-ເລນິນ ສ່ວນໃຫຍ່ໃນກຸ່ມຕາເວັນອອກ ແລະ ສ່ວນອື່ນໆຂອງໂລກ (ຄື້ນນີ້ບາງຄັ້ງເອີ້ນວ່າ "ລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນຂອງຊາດ", ໂດຍອ້າງອີງເຖິງ ການປະຕິວັດປີ 1848 ວ່າເປັນ "ລະດູໃບໄມ້ປົ່ງຂອງຊາດ"). ການປະຕິວັດປີ 1989 ເປັນປັດໄຈສຳຄັນໃນການລົ້ມສະຫຼາຍຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ - ໜຶ່ງໃນສອງມະຫາອຳນາດ - ແລະການປະຖິ້ມລະບອບຄອມມູນິດໃນຫຼາຍພາກສ່ວນຂອງໂລກ, ເຊິ່ງບາງແຫ່ງຖືກໂຄ່ນລົ້ມຢ່າງຮຸນແຮງ. ເຫດການເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ປ່ຽນແປງ ຄວາມສົມດຸນຂອງອຳນາດ ຂອງໂລກຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ, ເຊິ່ງເປັນຈຸດສິ້ນສຸດຂອງ ສົງຄາມເຢັນ ແລະ ການເລີ່ມຕົ້ນຂອງ ຍຸກຫຼັງສົງຄາມເຢັນ.
[thumb|[ການທຳລາຍກຳແພງເບີລິນ (1989)]]

## ອ້າງອີງ
ການທຳລາຍກຳແພງເບີລິນ

**ການທຳລາຍກຳແພງເບີລິນ** ()  ວັນທີ 9 ພະຈິກ 1989, ເປັນເຫດການທີ່ສຳຄັນໃນປະຫວັດສາດໂລກ, ເຊິ່ງເປັນຂີດໝາຍຂອງການລົ້ມສະຫຼາຍຂອງມ່ານເຫຼັກ ແລະການເລີ່ມຕົ້ນຂອງການລົ້ມສະຫຼາຍຂອງລະບອບຄອມມູນິດໃນເອີຣົບຕາເວັນອອກ ແລະ ເອີຣົບກາງ. ການເປີດຊາຍແດນພາຍໃນເຢຍລະມັນ ໄດ້ເກີດຂຶ້ນບໍ່ດົນຫຼັງຈາກນັ້ນ. ການສິ້ນສຸດຂອງສົງຄາມເຢັນໄດ້ຖືກປະກາດໃນກອງປະຊຸມສຸດຍອດມານຕາ ສາມອາທິດຕໍ່ມາ, ແລະການຮວມປະເທດເຢຍລະມັນ​ໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນປີຕໍ່ມາ.

## ອ້າງອີງ
ວລັອກ

**ວລັອກ** () ແມ່ນຮູບແບບຂອງວິດີໂອບລັອກ (video blog). ວລັອກປົກກະຕິແລ້ວແມ່ນວິດີໂອ (ຫຼືລິ້ງວິດີໂອ) ລວມກັບຂໍ້ຄວາມ, ຮູບພາບ ແລະ ຂໍ້ມູນອື່ນໆ. ມັນສາມາດບັນທຶກເປັນຕອນດຽວ ຫຼືແບ່ງອອກເປັນຫຼາຍຕອນ. ປະຈຸບັນວລັອກເປັນທີ່ນິຍົມຫຼາຍໃນຢູທູບ.
thumb|ວລັອກໃນຢູທູບ
ມະຫາອຳນາດ

**ມະຫາອຳນາດ** () ແມ່ນລັດທີ່ເປັນຜູ້ນຳໃນລະບົບສາກົນ ແລະ ມີຄວາມສາມາດໃນການໃຊ້ອຳນາດຂອງຕົນເພື່ອມີອິດທິພົນຕໍ່ເຫດການຕ່າງໆ ແລະ ສ້າງຜົນປະໂຫຍດໃຫ້ແກ່ຕົນເອງ ແລະ ວາງແຜນການນຳໃຊ້ອຳນາດໃນລະດັບໂລກເພື່ອປົກປ້ອງຜົນປະໂຫຍດເຫຼົ່ານີ້. ມະຫາອຳນາດຖືກຖືວ່າເໜືອກວ່າ "ອຳນາດໃຫຍ່" (great power).
[thumb|[ສະຫະລັດອາເມຣິກາ|ສະຫະລັດ (ສີຟ້າ) ແລະ ສະຫະພາບໂຊວຽດ (ສີແດງ) ແມ່ນມະຫາອຳນາດໃນສົງຄາມເຢັນ]]
ຈົງ ແທ-ເຊ

**ຈົງ ແທ-ເຊ** () ເປັນອະດີດນັກບານເຕະອາຊີບ ທີ່ຫຼິ້ນເປັນ ກອງໜ້າ. ເກີດຢູ່ປະເທດຍີ່ປຸ່ນ, ລາວໄດ້ຫຼິ້ນໃຫ້ທີມຊາດເກົາຫຼີເໜືອໃນລະດັບສາກົນ.

ໝວດ:ນັກກິລາບານເຕະຊາຍເກົາຫຼີໃຕ້
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ເກີດໃນປີ ຄ.ສ. 1984
ປະເທດຊາອຸດິອາຣາເບຍ

**ຊາອຸດິອາຣາເບຍ**, ມີຊື່ທາງການວ່າ **ອານາຈັກຊາອຸດິອາຣາເບຍ**, ແມ່ນປະເທດໃນອາຊີຕາເວັນຕົກ.

## ອ້າງອີງ
ການຕໍ່ຕ້ານລັດທິຄອມມູນິດ

**ການຕໍ່ຕ້ານລັດທິຄອມມູນິດ** () ແມ່ນການຕໍ່ຕ້ານທາງດ້ານການເມືອງ ແລະ ອຸດົມການຕໍ່ຄວາມເຊື່ອ, ກຸ່ມ ແລະ ບຸກຄົນຂອງຄອມມິວນິດ. ການຕໍ່ຕ້ານຄອມມິວນິດທີ່ມີການຈັດຕັ້ງໄດ້ພັດທະນາຂຶ້ນຫຼັງຈາກການປະຕິວັດເດືອນຕຸລາ ປີ1917 ໃນປະເທດລັດເຊຍ, ແລະ ມັນໄດ້ບັນລຸເຖິງມິຕິທົ່ວໂລກໃນຊ່ວງສົງຄາມເຢັນ, ເມື່ອ ສະຫະລັດ ແລະ ສະຫະພາບໂຊວຽດ ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນການແຂ່ງຂັນທີ່ຮຸນແຮງ. ການຕໍ່ຕ້ານຄອມມິວນິດໄດ້ຖືກສະແດງອອກໂດຍກຸ່ມສາສະໜາຫຼາຍກຸ່ມ, ແລະ ໃນສິລະປະ ແລະ ວັນນະຄະດີ.
ໝວດ:ລັດທິຟາຊິດ
ສົງຄາມລະດູໜາວ

**ສົງຄາມລະດູໜາວ** ແມ່ນສົງຄາມລະຫວ່າງສະຫະພາບໂຊວຽດ ແລະປະເທດແຟງລັງ. ມັນເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍການບຸກໂຈມຕີຟິນແລນຂອງໂຊວຽດໃນວັນທີ 30 ພະຈິກ 1939, ສາມເດືອນຫຼັງຈາກການລະບາດຂອງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ, ແລະ ສິ້ນສຸດລົງສາມເດືອນເຄິ່ງຕໍ່ມາດ້ວຍ ສົນທິສັນຍາສັນຕິພາບມອສໂກ ໃນວັນທີ 13 ມີນາ 1940. ເຖິງວ່າຈະມີກຳລັງທະຫານທີ່ດີກວ່າ, ໂດຍສະເພາະໃນລົດຖັງ ແລະ ເຮືອບິນ, ສະຫະພາບໂຊວຽດໄດ້ປະສົບກັບຄວາມສູນເສຍຢ່າງຮ້າຍແຮງ ແລະ ໃນເບື້ອງຕົ້ນມີຄວາມຄືບໜ້າໜ້ອຍ. ສັນນິບາດຊາດ ຖືວ່າການໂຈມຕີດັ່ງກ່າວຜິດກົດໝາຍ ແລະ ໄດ້ຂັບໄລ່ສະຫະພາບໂຊວຽດອອກຈາກອົງການຂອງຕົນ.
thumb|ທະຫານປະຈຳຮັງປືນກົນຂອງແຟງລັງໃນຊ່ວງສົງຄາມລະດູໜາວ
ໝວດ:ສົງຄາມ
ວະລາດີກ້າ ກຣູຢິກ

**ວະລາດີກ້າ ກຣູຢິກ** (; ເກີດວັນທີ 22 ຕຸລາ 1962) ເປັນຜູ້ຈັດການບານເຕະ ແລະອະດີດນັກເຕະຊາວເຊີເບຍ

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ເກີດໃນປີ ຄ.ສ. 1962
ຊ່ອງແຄບເດຣກ

right|thumb|ຊ່ອງແຄບ Drake ສະແດງຈຸດຊາຍແດນ A, B, C, D, E ແລະ F ທີ່ໄດ້ຕົກລົງກັນໃນ ສົນທິສັນຍາສັນຕິພາບ ແລະ ມິດຕະພາບ ປີ 1984 ລະຫວ່າງປະເທດຊີລີ ແລະ ອາເຈນຕິນາ
thumb|ເຮືອທ່ອງທ່ຽວແລ່ນຂ້າມ Drake Passage ໄປຍັງ Antarctica
[right|thumb|ຂໍ້ມູນຄວາມເລິກພ້ອມດ້ວຍ [ຄວາມເຄັມ ແລະ ອຸນຫະພູມສຳລັບພື້ນຜິວ]]
**ຊ່ອງແຄບເດຣກ (Drake)** ແມ່ນຊ່ອງນ້ຳລະຫວ່າງ Cape Horn ໃນປະເທດຊີລີ ທາງທິດໃຕ້ສຸດຂອງແຜ່ນດິນໃຫຍ່ ອາເມລິກາໃຕ້ ແລະ ໝູ່ເກາະ South Shetland ຂອງ Antarctica. ມັນເຊື່ອມຕໍ່ພາກຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຂອງມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກ ( ທະເລ Scotia) ກັບພາກຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງມະຫາສະໝຸດປາຊີຟິກ. ຊ່ອງແຄບດັ່ງກ່າວຖືກຕັ້ງຊື່ຕາມນັກສຳຫຼວດ ແລະ ນັກເດີນເຮືອສ່ວນຕົວ ຊາວອັງກິດໃນສະຕະວັດທີ 16 ທ່ານ Sir Francis Drake .

ການຜ່ານທາງຜ່ານຊ່ອງແຄບ Drake ຖືກຖືວ່າເປັນການເດີນທາງທີ່ອັນຕະລາຍທີ່ສຸດຢ່າງໜຶ່ງສຳລັບເຮືອ. ກະແສນ້ຳວົງຂົ້ວໂລກໃຕ້, ເຊິ່ງໄຫຼຜ່ານມັນ, ບໍ່ພົບກັບແຮງຕ້ານທານຈາກແຜ່ນດິນໃດໆ, ແລະຄື້ນສູງເຖິງ , ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ມັນມີຊື່ສຽງວ່າເປັນ "ຈຸດລວມຕົວຂອງທະເລທີ່ມີພະລັງທີ່ສຸດ".
ທົ່ງເຟລເກຣອີ

right|thumb|ແຜນທີ່ປີ ຄສ 1911 ຂອງທົ່ງ ເຟລເກຣອີ
thumb|ແຜນ ທີ່ພູມສັນຖານ ຂອງທົ່ງ ເຟລເກຣອີ
[right|thumb|ແຜນທີ່ພູມສັນຖານຂອງ ອ່າວເນເປິລສ໌ ພ້ອມດ້ວຍທົ່ງ ພວມດັດແກ້ ທົ່ງເຟລເກຣອີ ແລະ [ພູວິຊູເວຍສ|ພູເຂົາໄຟ ພູວິຊູເວຍສ]]
thumb|ຮູບຖ່າຍດາວທຽມ ຂອງທົ່ງ ພວມດັດແກ້ ທົ່ງເຟລເກຣອີ
[right|thumb|[ຊູນຟູຣິກ|ຊູນຟູຣ໌ ແລະ ຟູມາໂຣນ ຢູ່ທີ່ ປ່ອງພູເຂົາໄຟ Solfatara]]
**ທົ່ງເຟລເກຣອີ** (; ; ; ) ເປັນ ແອ່ງ ພູເຂົາໄຟ ຂະໜາດໃຫຍ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກຂອງ ນາໂປລີ, ປະເທດອີຕາລີ. ການລະເບີດຂອງພູເຂົາໄຟ Neapolitan Yellow Tuff (ປະມານ 12kcal BP) ໄດ້ຜະລິດພຽງແຕ່ 50 ກິໂລແມັດກ້ອນ. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ມັນເປັນໜຶ່ງໃນພູເຂົາໄຟຈຳນວນໜ້ອຍທີ່ໃຫຍ່ພໍທີ່ຈະປະກອບເປັນ ແອ່ງ (caldera). ມັນເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງ ແນວພູເຂົາໄຟແຄມປານຽນ, ເຊິ່ງປະກອບມີ ພູເຂົາໄຟ ພູວິຊູເວຍສ, ປະມານ 9 ກິໂລແມັດ ທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງເມືອງ ນາໂປລີ. ທົ່ງເຟລເກຣອີ ຖືກຕິດຕາມກວດກາໂດຍ ຫໍສັງເກດການ Vesuvius. ສ່ວນໜຶ່ງຂອງເມືອງ ນາໂປລີ ຖືກສ້າງຂຶ້ນເທິງມັນ. ການລະເບີດທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດທີ່ຮູ້ຈັກຂອງທົ່ງເຟລເກຣອີ ມີ ດັດຊະນີການລະເບີດຂອງພູເຂົາໄຟ (VEI) ປະມານ 7. ມັນມັກຖືກເອີ້ນວ່າ supervolcano ໃນສື່ທີ່ນິຍົມ, ເຖິງແມ່ນວ່າຄໍານິຍາມທີ່ຍອມຮັບສໍາລັບຄໍາສັບນັ້ນແມ່ນພູເຂົາໄຟທີ່ມີການລະເບີດດ້ວຍ VEI ໃນລະດັບ 8, ເຊິ່ງເປັນລະດັບສູງສຸດ.

ພື້ນທີ່ຂອງ ແອ່ງ ຫຼື caldera ປະກອບດ້ວຍຫລຸມພູເຂົາໄຟ ແລະ ໂຄງສ້າງພູເຂົາໄຟ 24 ຈຸດ. ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນຢູ່ໃຕ້ ອ່າວ Naples. ມີການປະກົດຕົວຂອງອາຍແກັສທີ່ຮົ່ວໄຫຼອອກມາໃນຫລຸມ Solfatara, ເຊິ່ງ ເຊື່ອກັນໃນໂຣມບູຮານ ວ່າເປັນບ້ານຂອງ Vulcan, ເທບພະເຈົ້າແຫ່ງໄຟ. ພື້ນທີ່ດັ່ງກ່າວມີປະກົດການ bradyseismic, ເຊິ່ງເຫັນໄດ້ຊັດເຈນທີ່ສຸດຢູ່ທີ່ Macellum of Pozzuoli, ເຊິ່ງຖືກລະບຸຜິດໂດຍເຄື່ອງຂຸດຄົ້ນໃນສະຕະວັດທີ 18 ວ່າເປັນວັດແຫ່ງ ເຊຣາພີສ (Serapis) : ແຖບຂອງຂຸມເຈາະ ທີ່ເກີດຈາກຫອຍທະເລ ປະໄວ້ຢູ່ເທິງເສົາຫີນອ່ອນສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າລະດັບຂອງສະຖານທີ່ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບລະດັບນໍ້າທະເລໄດ້ປ່ຽນແປງ. ການເຄື່ອນໄຫວແບບ hydrothermal ຍັງສາມາດສັງເກດເຫັນໄດ້ທີ່ Lucrino, Agnano ແລະເມືອງ Pozzuoli.

ໃນປັດຈຸບັນ, ທົ່ງເຟລເກຣອີ ປະກອບມີເມືອງ Naples ແຫ່ງ Agnano ແລະ Fuorigrotta, ເຂດພື້ນທີ່ຂອງ Pozzuoli, Bacoli, Monte di Procida, Quarto, ຫມູ່ເກາະ Phlegraean, Ischia, Procida ແລະ Vivara.

ປາກປ່ອງພູເຂົາໄຟ Solfatara ສາມາດເຂົ້າໄປໄດ້ດ້ວຍການຍ່າງຈົນຮອດປີ 2017 ແລະ ຈາກການສຳຫລວດຄັ້ງລ່າສຸດ ມີ ຟູ ມາໂຣລທີ່ປ່ອຍໄອນ້ຳຫຼາຍແຫ່ງ ແລະ ມີສະຂີ້ຕົມເດືອດຫຼາຍກວ່າ 150 ບ່ອນ. ພາຍໃນແອ່ງມີກວຍພູເຂົາໄຟຮອງ ແລະປ່ອງພູເຂົາໄຟທັຟຫລາຍບ່ອນ ແລະ ຖືກນ້ຳເຕີມເຕັມແລະກາຍເປັນທະເລສາບ Avernus.

## ເຄມີທໍລະນີສາດ
ສາຍພົວພັນຈີນ-ລາວ

**ສາຍພົວພັນຈີນ-ລາວ** () ໝາຍເຖິງສາຍພົວພັນໃນປະຈຸບັນ ແລະ ປະຫວັດສາດ ລະຫວ່າງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ແລະ ສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນ.

## ປະຫວັດສາດ 
### ຍຸກສະໄໝໃໝ່ 
ສາຍພົວພັນລະຫວ່າງສອງລັດໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃໝ່ໃນປີ 1953 ໂດຍຖືວ່າ ສາທາລະນະລັດຈີນ (ໄຕ້ຫວັນ) ເປັນລັດຖະບານທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍພຽງແຫ່ງດຽວຂອງຈີນ. ໃນວັນທີ 25 ເມສາ 1961, ລາວໄດ້ປ່ຽນການຮັບຮູ້ໄປເປັນລັດຖະບານສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນທີ່ປັກກິ່ງ. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ໃນວັນທີ 16 ພຶດສະພາ 1962, ລັດຖະບານລາດຊະວົງໄດ້ຕັດສາຍພົວພັນທາງການທູດກັບສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນ ແລະ ຟື້ນຟູສາຍພົວພັນກັບສາທາລະນະລັດຈີນ. ການຮັບຮູ້ໄດ້ມີການປ່ຽນແປງອີກຄັ້ງໃນປີ 1975 ເມື່ອລັດຖະບານຄອມມູນິດລາວໃໝ່ໄດ້ສ້າງຕັ້ງສາຍພົວພັນກັບສາທາລະນະລັດປະຊາຊົນຈີນ ຄືນ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ການພົວພັນຕ່າງປະເທດຂອງລາວ
ບານເຕະທີມຊາດເກົາຫຼີເໜືອ

**ບານເຕະທີມຊາດເກົາຫຼີເໜືອ** () ເປັນຕົວແທນຂອງປະເທດເກົາຫຼີເໜືອ ໃນການແຂ່ງຂັນບານເຕະຜູ້ຊາຍລະຫວ່າງປະເທດ ແລະ ມັນຖືກຄວບຄຸມໂດຍສະມາຄົມບານເຕະສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນເກົາຫຼີ, ອົງການຄຸ້ມຄອງບານເຕະໃນເກົາຫຼີເໜືອ. ມັນເປັນສະມາຊິກຂອງ FIFA ຕັ້ງແຕ່ປີ 1958 ແລະ ຍັງເປັນສະມາຊິກຂອງ AFC ຕັ້ງແຕ່ປີ 1974.
thumb|ບານເຕະທີມຊາດເກົາຫຼີເໜືອໃນປີ 2019
ການພົວພັນກຳປູເຈຍ-ລາວ

**ສາຍພົວພັນລະຫວ່າງກຳປູເຈຍແລະລາວ** ແມ່ນສາຍພົວພັນຕ່າງປະເທດລະຫວ່າງປະເທດກຳປູເຈຍ ແລະ ປະເທດລາວ ເຊິ່ງສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນປີ 1956. ກຳປູເຈຍມີສະຖານທູດຢູ່ນະ ຄອນຫຼວງວຽງຈນ ແລະ ລາວມີສະຖານທູດຢູ່ນະ ຄອນຫຼວງພະນົມເປັນ. ທັງສອງປະເທດແມ່ນສະມາຊິກເຕັມຮູບແບບຂອງອາຊຽນ. ທັງກຳປູເຈຍ ແລະ ລາວລ້ວນແຕ່ມີພັກລັດຖະບານ, ລາວມີອຸດົມການ ມາກ-ເລນິນ ຂອງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວໃນຂະນະທີ່ກຳປູເຈຍມີ ຊາດນິຍົມຂະເໝນ ຄືກັບ ພັກປະຊາຊົນກຳປູເຈຍ ເຊິ່ງຄ້າຍຄືກັນກັບພັກມາກ-ເລນິນ ແຕ່ມີລັດທິລາຊາທິປະໄຕ ແລະ ຊາດນິຍົມກຳປູເຈຍ ຈົນກາຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງລະບົບການເມືອງຂອງພັກປະຊາຊົນກຳປູເຈຍ.

## ເບິ່ງຍັງ 
* ຊາຍແດນກຳປູເຈຍ-ລາວ
* ການພົວພັນຕ່າງປະເທດຂອງລາວ

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ການພົວພັນຕ່າງປະເທດຂອງລາວ
ສົງຄາມໂຊວຽດ-ອາຟະການິດສະຖານ

**ສົງຄາມໂຊວຽດ-ອັຟການິສຖານ** ໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນອັຟການິສຖານຕັ້ງແຕ່ເດືອນທັນວາ 1979 ຫາເດືອນກຸມພາ 1989. ສົງຄາມນີ້ເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງການຂັດແຍ້ງອັຟການິສຖານ ທີ່ຍາວນານ 47 ປີ, ມັນໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນສະຫະພາບໂຊວຽດ ແລະກອງທັບອັຟການິສຖານ ຕໍ່ສູ້ກັບ *ກຸ່ມມູຈາຮິດີນອັ*ຟການິສຖານທີ່ກະບົດ, ໂດຍໄດ້ຮັບການຊ່ວຍເຫຼືອຈາກ ປາກີສະຖານ. ໃນຂະນະທີ່ພວກເຂົາໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜູນຈາກຫຼາຍປະເທດ ແລະ ອົງການຈັດຕັ້ງ, ການສະໜັບສະໜູນສ່ວນໃຫຍ່ຂອງກຸ່ມມູຈາຮິດີນແມ່ນມາຈາກປາກີສະຖານ, ສະຫະລັດອາເມຣິກາ (ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງປະຕິບັດການໄຊໂຄລນ), ສະຫະລາຊະອານາຈັກ, ປະເທດຈີນ, ປະເທດອິຫຣ່ານ, ແລະ ລັດອາຣັບໃນອ່າວເປີເຊຍ, ນອກເໜືອໄປຈາກການຫຼັ່ງໄຫຼເຂົ້າມາຂອງນັກຕໍ່ສູ້ຕ່າງປະເທດຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນນາມ ຊາວອາຣັບອັຟການິສຖານ. ການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງອາເມລິກາ ແລະ ອັງກິດຢູ່ຂ້າງກຸ່ມມູຈາຮິດີນໄດ້ເຮັດໃຫ້ສົງຄາມເຢັນ ຮ້າຍແຮງຂຶ້ນ, ແລະ ສິ້ນສຸດຊ່ວງເວລາຂອງການພົວພັນລະຫວ່າງສະຫະພາບໂຊວຽດ-ສະຫະລັດ ທີ່ຜ່ອນຄາຍລົງ.
[thumb|ນັກຕໍ່ສູ້ມູຈາຮິດີນໃນ[ແຂວງຄູນາຣ, ປີ 1987]]
ໝວດ:ຂໍ້ຂັດແຍ່ງໃນອັຟການິສຖານ (1978-ປັດຈຸບັນ)
ໝວດ:ສົງຄາມ
ສົນທິສັນຍາໂມໂລຕອບ-ຣິບເບນທອບ

**ສົນທິສັນຍາໂມໂລຕອບ-ຣິບເບນທອບ**, ຊື່ທາງການວ່າ **ສົນທິສັນຍາບໍ່ຮຸກຮານກັນລະຫວ່າງເຢຍລະມັນ ແລະ ສະຫະພາບສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມໂຊວຽດ**, ແລະ ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນນາມ **ສົນທິສັນຍາຮິດແລ–ສະຕາລິນ**, ແມ່ນສົນທິສັນຍາບໍ່ຮຸກຮານລະຫວ່າງນາຊີເຢຍລະມັນ ແລະສະຫະພາບໂຊວຽດ, ໂດຍມີພິທີການລັບເພື່ອສ້າງຕັ້ງຂອບເຂດອິດທິພົນຂອງໂຊວຽດ ແລະ ເຢຍລະມັນທົ່ວເອີຣົບຕາເວັນອອກ. ຂໍ້ຕົກລົງນີ້ໄດ້ລົງນາມໃນມອດໂກໃນວັນທີ 24 ສິງຫາ 1939 (ລົງວັນທີ 23 ສິງຫາ 1939) ໂດຍລັດຖະມົນຕີກະຊວງການຕ່າງປະເທດໂຊວຽດ ວີອາເຊສລາຟ ໂມໂລຕອບ ແລະ ລັດຖະມົນຕີກະຊວງການຕ່າງປະເທດເຢຍລະມັນ ໂຈອາຄິມ ວອນ ຣິບເບນທອບ.

## ອ້າງອີງ
ພູເຂົາຟູຈິ

**ພູເຂົາຟູຈິ** () ເປັນພູເຂົາທີ່ສູງທີ່ສຸດໃນປະເທດຍີ່ປຸ່ນ, ມີຄວາມສູງ 3,776 ແມັດ (12,388 ຟຸດ). ມັນເປັນພູເຂົາໄຟດ້ວຍ. ມັນຕັ້ງຢູ່ຊາຍແດນລະຫວ່າງແຂວງຊິຊຸໂອກະ ແລະແຂວງຢາມານາຊິ. ພູເຂົາຟູຈິເປັນສັນຍະລັກທາງວັດທະນະທໍາທີ່ມີຊື່ສຽງຂອງປະເທດຍີ່ປຸ່ນ.
thumb|ພູເຂົາຟູຈິ (2021)

## ອ້າງອີງ
ສາມຫຼ່ຽມເບີມິວດາ

**ສາມຫຼ່ຽມເບີມິວດາ** ຫຼື ທີ່ຮູ້ກັນໃນນາມ **ສາມຫຼ່ຽມແຫ່ງປີສາດ** ເປັນພາກພື້ນທີ່ໃນ ມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກເໜືອ ເຊິ່ງມີຊາຍແດນຕິດກັບ ລັດຟລໍຣິດາ, ເບີມິວດາ ແລະ ເປີໂຕຣິໂກ. ນັບຕັ້ງແຕ່ກາງສະຕະວັດທີ 20, ມັນໄດ້ກາຍເປັນຈຸດສຸມຂອງ ນິທານພື້ນເມືອງ ທີ່ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ເຮືອບິນ, ເຮືອ ແລະ ຜູ້ຄົນຈຳນວນບໍ່ໜ້ອຍໄດ້ຫາຍສາບສູນໄປທີ່ນັ້ນພາຍໃຕ້ສະຖານະການທີ່ລຶກລັບ. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ການສືບສວນຢ່າງກວ້າງຂວາງໂດຍແຫຼ່ງຂ່າວທີ່ມີຊື່ສຽງ, ລວມທັງ ລັດຖະບານສະຫະລັດ ແລະ ອົງການວິທະຍາສາດ, ບໍ່ໄດ້ພົບເຫັນຫຼັກຖານຂອງກິດຈະກຳທີ່ຜິດປົກກະຕິ, ໂດຍອ້າງວ່າເຫດການທີ່ລາຍງານນັ້ນເກີດຈາກປະກົດການທາງທຳມະຊາດ, ຄວາມຜິດພາດຂອງມະນຸດ, ແລະ ການຕີຄວາມໝາຍຜິດ.   

## ຕົ້ນກຳເນີດ 
thumb|ແຜນທີ່ທີ່ຖືກຕີພິມໃນໜັງສືພິມຕ່າງໆພ້ອມກັບບົດຄວາມ ຂອງ Associated Press ລົງວັນທີ 17 ກັນຍາ 1950
ເຖິງແມ່ນວ່າ ທະເລ Sargasso ທີ່ຢູ່ໃກ້ຄຽງມີຊື່ສຽງວ່າເປັນພາກພື້ນທີ່ລຶກລັບບ່ອນທີ່ເຮືອອາດຈະຫາຍສາບສູນໄປ,  ການແນະນຳເບື້ອງຕົ້ນກ່ຽວກັບການຫາຍສາບສູນທີ່ຜິດປົກກະຕິໃນເຂດ Bermuda ໄດ້ປາກົດຢູ່ໃນບົດຄວາມທີ່ຂຽນໂດຍ Edward Van Winkle Jones ຂອງໜັງສື *ພິມ Miami Herald* ເຊິ່ງໄດ້ແຈກຢາຍໂດຍ Associated Press ແລະໄດ້ປາກົດຢູ່ໃນໜັງສືພິມອາເມລິກາຫຼາຍສະບັບໃນວັນທີ 17 ກັນຍາ 1950.   

ສອງປີຕໍ່ມາ, ວາລະສານ *Fate* ໄດ້ເຜີຍແຜ່ "ຄວາມລຶກລັບທາງທະເລຢູ່ປະຕູຫຼັງຂອງພວກເຮົາ": ບົດຄວາມສັ້ນໆ, ໂດຍ George X. Sand, ເຊິ່ງເປັນບົດຄວາມທຳອິດທີ່ວາງສະແດງພື້ນທີ່ສາມຫຼ່ຽມທີ່ຄຸ້ນເຄີຍໃນປະຈຸບັນບ່ອນທີ່ການສູນເສຍໄດ້ເກີດຂຶ້ນ. 

ຖ້ຽວບິນທີ 19 ໄດ້ຖືກລາຍງານອີກຄັ້ງໃນ *ວາລະສານ The American Legion ສະ* ບັບເດືອນເມສາ 1962.   ໃນປີຕໍ່ມາ, Gaddis ໄດ້ຂະຫຍາຍບົດຄວາມນີ້ອອກເປັນປຶ້ມ, *Invisible Horizons* . 

ນັກຂຽນຄົນອື່ນໆໄດ້ອະທິບາຍແນວຄວາມຄິດຂອງ Gaddis, ລວມທັງ John Wallace Spencer (*Limbo of the Lost*, 1969, repr. 1973);  Charles Berlitz (*The Bermuda Triangle*, 1974);  ແລະ Richard Winer (''The Devil's Triangle'', 1974).  ຜູ້ຂຽນຫຼາຍຄົນໄດ້ລວມເອົາອົງປະກອບທີ່ເໜືອທຳມະຊາດເຂົ້າກັນ.
ສາຍພົວພັນລາວ-ມຽນມາ

**ສາຍພົວພັນລາວ-ມຽນມາ** () ເປັນສາຍພົວພັນທີ່ໃກ້ຊິດ ແລະ ຍາວນານລະຫວ່າງສອງປະເທດເພື່ອນບ້ານຄືປະເທດລາວ ແລະ ປະເທດມຽນມາ. ມຽນມາມີສະຖານທູດຢູ່ວຽງຈັນ ແລະລາວມີສະຖານທູດຢູ່ຢ່າງກຸ້ງ.
thumb|ແຜນທີ່ສະແດງທີ່ຕັ້ງຂອງທັງປະເທດມຽນມາ ແລະ ລາວ

## ປະຫວັດສາດ ແລະການພົວພັນທີ່ທັນສະໄໝ 
ໃນຂະນະທີ່ທັງສອງປະເທດມີນິກາຍເຖຣະວາດຮ່ວມກັນ, ທັງສອງປະເທດມັກຈະເຮັດສົງຄາມຕັ້ງແຕ່ສະຕະວັດທີ 16 ເປັນຕົ້ນມາ. ລາຊະວົງຕຸ່ງກູໄດ້ເອົາຊະນະລາວໃນລະຫວ່າງການປົກຄອງຂອງພະເຈົ້າບຸເຣງນອງ. ພະເຈົ້າໄຊເຊດຖາທິລາດໄດ້ນຳພາອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ເຂົ້າສູ່ສົງຄາມຕໍ່ຕ້ານພະມ້າແຕ່ລົ້ມເຫຼວ. ດ້ວຍການລົ້ມສະຫຼາຍຂອງຈັກກະວັດຕຸ່ງກູ, ຊາວລາວໄດ້ຟື້ນຟູປະເທດຊາດຂອງເຂົາເຈົ້າຄືນມາຈາກພະມ້າໃນໄລຍະຕໍ່ມາ.

ໃນສະຕະວັດທີ 19, ທັງສອງປະເທດໄດ້ກາຍເປັນອານານິຄົມຂອງອັງກິດ ແລະ ຝຣັ່ງແຍກຕ່າງຫາກ. ນັບຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ, ບໍ່ມີສາຍພົວພັນລະຫວ່າງສອງປະເທດ ແລະ ສົງຄາມຫວຽດນາມ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃກ້ກັບຊາຍແດນລາວຍັງໄດ້ປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ລາວ ແລະ ພະມ້າສ້າງສາຍພົວພັນຢ່າງເປັນທາງການ. ລາວ ແລະ ພະມ້າສ້າງສາຍພົວພັນຢ່າງເປັນທາງການພຽງແຕ່ເລີ່ມຕົ້ນໃນຊຸມປີ 1990 ເທົ່ານັ້ນ.

## ການຮ່ວມມື 
ນັບຕັ້ງແຕ່ຊຸມປີ 1990, ການຮ່ວມມືທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນ ເມື່ອທັງສອງປະເທດໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມອາຊຽນ.

ໃນປີ 2015, ຂົວມິດຕະພາບຢ່າງເປັນທາງການແຫ່ງທຳອິດລະຫວ່າງສອງປະເທດເພື່ອນບ້ານໄດ້ເປີດໃຫ້ບໍລິການ. ທັງສອງປະເທດໄດ້ພະຍາຍາມຂະຫຍາຍການຄ້າ ແລະ ການຮ່ວມມືສອງຝ່າຍ. 

## ເບິ່ງຍັງ 
* ຊາຍແດນລາວ-ມຽນມາ

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ການພົວພັນຕ່າງປະເທດຂອງລາວ
ນິວເມັກຊິໂກ

**ນິວເມັກຊິໂກ** () ແມ່ນລັດທີ່ບໍ່ມີຊາຍແດນຕິດກັບທະເລໃນພາກ ຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ ຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ. ມັນເປັນໜຶ່ງໃນລັດພູເຂົາຂອງພາກໃຕ້ຂອງ ພູເຂົາຣັອກກີ້, ແບ່ງປັນພາກພື້ນ Four Corners ກັບ ລັດຢູທາ, ລັດໂຄໂລຣາໂດ ແລະ ລັດແອຣິໂຊນາ. ມັນຍັງມີຊາຍແດນຕິດກັບລັດ ເທັກຊາສ ທາງທິດຕາເວັນອອກ ແລະ ທິດຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້, ລັດໂອກລາໂຮມາ ລັດໂອກລາໂຮມາທາງຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ, ແລະ ມີຊາຍແດນຕິດກັບລັດຊິວາວາ ແລະລັດໂຊໂນຣາຂອງປະເທດເມັກຊິໂກທາງທິດໃຕ້. ເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງນິວເມັກຊິໂກແມ່ນເມືອງອາລບູເຄີກີ, ແລະ ເມືອງຫຼວງຂອງລັດ ແມ່ນຊານຕາເຟ, ເຊິ່ງເປັນເມືອງຫຼວງຂອງລັດທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດໃນສະຫະລັດ - ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃນປີ 1610 ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງລັດຖະບານຂອງ ນູເອໂວເມັກຊິໂກ ໃນນິວສະເປນ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ລັດຂອງສະຫະລັດ
ສະໂມສອນບານເຕະປໍໂຕ

**ສະໂມສອນບານເຕະປໍໂຕ** () ຫຼື **ເອັຟຊີ ປໍໂຕ** ແມ່ນສະໂມສອນບານເຕະອາຊີບ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນປໍໂຕ, ປະເທດປອກຕຸຍການ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ສະໂມສອນບານເຕະໃນປະເທດປອກຕຸຍການ
ສາຍພົວພັນລາວ-ລັດເຊຍ

**ສາຍພົວພັນລາວ-ລັດເຊຍ** ແມ່ນສາຍພົວພັນໃນປະຈຸບັນ ແລະປະຫວັດສາດລະຫວ່າງປະເທດລາວ ແລະປະເທດລັດເຊຍ. ໃນວັນທີ 31 ທັນວາ 1991, ລາວໄດ້ຮັບຮູ້ສະຫະພັນຣັດເຊຍວ່າເປັນ ລັດຜູ້ສືບທອດຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ ຫຼັງຈາກການລົ້ມສະຫຼາຍຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ. ລາວມີສະຖານທູດຢູ່ມອສໂກ, ໃນຂະນະທີ່ຣັດເຊຍມີສະຖານທູດຢູ່ວຽງຈັນ.
[thumb|ສະຖານທູດລາວທີ່ນະຄອນ[ມອສໂກ, ປະເທດລັດເຊຍ.]]
## ສາຍພົວພັນສະຫະພາບໂຊວຽດ-ລາວ 
ສະຫະພາບໂຊວຽດໄດ້ສ້າງຕັ້ງສາຍພົວພັນທາງການທູດກັບລາວໃນວັນທີ 7 ຕຸລາ 1960. ຜູ້ຕາງໜ້າລາວປະຈຳປະເທດຝຣັ່ງໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ປະຈຳສະຫະພາບໂຊວຽດ, ແລະເອກອັກຄະລັດຖະທູດຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດປະຈຳກຳປູເຈຍໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ປະຈຳລາວ. ໃນວັນທີ 1 ທັນວາ 1962, ສະຫະພາບໂຊວຽດ ແລະ ລາວ ໄດ້ລົງນາມໃນສັນຍາຫຼາຍສະບັບ, ລວມທັງສັນຍາການຄ້າ ແລະ ການຈ່າຍເງິນ, ສັນຍາຊ່ວຍເຫຼືອດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ເຕັກນິກໃນການກໍ່ສ້າງໂຮງງານໄຟຟ້ານ້ຳຕົກໃນແມ່ນ້ຳນຽບ, ແລະສັນຍາກໍ່ສ້າງໂຮງໝໍ ແລະ ສະຖານີວິທະຍຸໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນໂດຍອີງໃສ່ການບໍລິຈາກ.

## ສາຍພົວພັນສະຫະພັນທະລັດຣັດເຊຍ-ລາວ 
ນັບຕັ້ງແຕ່ປີ 2014, ຣັດເຊຍ ແລະ ລາວ ໄດ້ຮ່ວມມືກັນເພີ່ມທະວີການຮ່ວມມື. ນັກການເມືອງຣັດເຊຍ ວາເລນຕິນາ ມັດວີເອນໂກ ໄດ້ພົບປະກັບນັກການເມືອງລາວ ປານີ ຍາທໍ່ຕູ້, ເພື່ອປຶກສາຫາລືກ່ຽວກັບການປັບປຸງ ແລະ ເສີມສ້າງສາຍພົວພັນລະຫວ່າງສອງປະເທດ. ການທ່ອງທ່ຽວຈາກຣັດເຊຍມາລາວໄດ້ເພີ່ມຂຶ້ນໃນໄລຍະຫຼາຍປີທີ່ຜ່ານມາ, ໂດຍພົນລະເມືອງຣັດເຊຍບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີວີຊາເພື່ອເຂົ້າປະເທດລາວ. ມີນັກຮຽນລາວປະມານ 200 ຄົນໄດ້ເຂົ້າຮຽນໃນຣັດເຊຍ. ຍັງມີແຜນການທີ່ຈະສ້າງໂຮງຮຽນພາສາລັດເຊຍໃນວຽງຈັນ.

## ອ້າງອີງ 
## ລິ້ງພາຍນອກ 
* ສະຖານທູດລາວທີ່ມອສໂກ
* ສະຖານທູດສະຫະພັນຣັດເຊຍ ປະຈຳ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ

ໝວດ:ການພົວພັນຕ່າງປະເທດຂອງລາວ
ຊູກາໂນ

**ຊູກາໂນ** (; 6 ມິຖຸນາ 1901 – 21 ມິຖຸນາ 1970) ເປັນນັກການເມືອງຊາດອິນໂດເນເຊຍ, ນັກປາຖະກະຖາ ແລະ ນັກປະຕິວັດ, ແລະ ເປັນ ປະທານາທິບໍດີທຳອິດຂອງປະເທດອິນໂດເນເຊຍ, ດຳລົງຕຳແໜ່ງຕັ້ງແຕ່ປີ 1945 ຫາ 1967.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ປະທານາທິບໍດີອິນໂດເນເຊຍ
ດີເອໂກ ກາເຊຍ

ເກາະດີເອໂກ ກາເຊຍ (**Diego Garcia)** ເປັນເກາະທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງ ໝູ່ເກາະ Chagos. ມັນໄດ້ຖືກນໍາໃຊ້ເປັນຖານທັບຮ່ວມລະຫວ່າງ ສະຫະລາຊະອານາຈັກ ແລະສະຫະລັດນັບຕັ້ງແຕ່ຊຸມປີ 1970, ຫຼັງຈາກ ການຂັບໄລ່ຊາວ Chagossians ໂດຍລັດຖະບານສະຫະລາຊະອານາຈັກ. ໝູ່ເກາະ Chagos ເປັນ ດິນແດນນອກປະເທດຂອງບຣິທິສ, ເຖິງແມ່ນວ່າສົນທິສັນຍາເພື່ອໂອນອະທິປະໄຕຈາກ UK ໄປໃຫ້ Mauritius ໄດ້ລົງນາມໃນວັນທີ 22 ພຶດສະພາ 2025, ໂດຍມີຂໍ້ກໍານົດວ່າຖານທັບທະຫານຢູ່ເກາະດັ່ງກ່າວຈະຢູ່ພາຍໃຕ້ການຄວບຄຸມຂອງ UK ຢ່າງໜ້ອຍ 99 ປີ.  ຂໍ້ຕົກລົງດັ່ງກ່າວອາດຈະຖືກຕໍ່ອາຍຸຕື່ມອີກ 40 ປີຫຼັງຈາກໄລຍະເວລາ 99 ປີເບື້ອງຕົ້ນ, ແລະສໍາລັບໄລຍະເວລາເພີ່ມເຕີມຫຼັງຈາກນັ້ນ.  ລັດຖະບານອັງກິດຄາດວ່າສົນທິສັນຍາດັ່ງກ່າວຈະໄດ້ຮັບການໃຫ້ສັດຕະຍາບັນໃນປີ 2026.  ຄະນະກຳມະການສະຫະປະຊາຊາດວ່າດ້ວຍການລົບລ້າງການຈຳແນກເຊື້ອຊາດ ໄດ້ສະແດງ "ຄວາມກັງວົນຢ່າງເລິກເຊິ່ງ" ຕໍ່ເງື່ອນໄຂຂອງຂໍ້ຕົກລົງດັ່ງກ່າວນັ້ນ. 

ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດໃຕ້ຂອງເສັ້ນສູນສູດໃນ ມະຫາສະໝຸດອິນເດຍ ກາງ, Diego Garcia ມີຄວາມສູງ  ທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງ Tanzania,  ທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ຂອງ ໂຊມາເລຍ,  ທາງທິດໃຕ້ຂອງ ເກາະມານດີຟ,  ທາງຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຂອງປະເທດ ອິນເດຍ,  ທິດຕາເວັນຕົກ-ຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຂອງ ເກາະຊູມາຕຣາ,  ທາງທິດຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອຂອງ ອົດສະຕຣາລີ, ແລະ  ທາງທິດຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງ ເກາະມໍຣິເຊຍສ . ເກາະດີເອໂກ ກາເຊຍ ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງ ສັນພູຊາໂກສ-ລັກຄາດີບ, ເຊິ່ງເປັນເທືອກເຂົາໃຕ້ນ້ຳ  ທີ່ປະກອບມີ ລັກຊາດວີບ, ເກາະ ມານດີຟ, ແລະເກາະນ້ອຍໆອີກ 60 ເກາະຂອງໝູ່ເກາະຊາໂກສ. ເກາະດັ່ງກ່າວໃຊ້ເຂດເວລາ  UTC+6 ຕະຫຼອດປີ. 

ເກາະ Diego Garcia ໄດ້ຖືກຄົ້ນພົບໂດຍນັກເດີນເຮືອປອກຕຸຍການໃນປີ ຄສ 1512 ແລະຍັງຄົງບໍ່ມີຄົນອາໄສຢູ່ຈົນກວ່າຝຣັ່ງຈະເລີ່ມໃຊ້ມັນເປັນ ອານານິຄົມຂອງຄົນທີ່ມີໂຣກຂີ້ທູດ ແລະ ສຳລັບ ສວນໝາກພ້າວ ໃນທ້າຍສະຕະວັດທີ 18. ຫຼັງຈາກ ສົງຄາມ ນາໂປເລໂອນີກ ຫຼື Napoleonic, ເກາະດັ່ງກ່າວໄດ້ຖືກໂອນໄປໃຫ້ອັງກິດຄວບຄຸມ. ມັນຍັງຄົງເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງ Mauritius ຈົນຮອດປີ  ຄສ 1965, ເມື່ອມັນກາຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງ ອານາເຂດມະຫາສະໝຸດອິນເດຍຂອງອັງກິດ ທີ່ສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໃໝ່.

ເກາະ Diego Garcia ຍັງຄົງເປັນເກາະດຽວທີ່ມີຄົນອາໄສຢູ່ໃນ BIOT, ໂດຍມີປະຊາກອນປະມານ 4,000 ຄົນ ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນທະຫານ.  ມັນເປັນໜຶ່ງໃນສອງຖານທັບ ເຮືອບິນຮົບ ທີ່ສຳຄັນຂອງສະຫະລັດໃນ ພາກພື້ນອິນໂດ-ປາຊີຟິກ, ຄຽງຄູ່ກັບ ຖານທັບອາກາດ Andersen ໃນ Guam.  ມັນຖືກຕັ້ງຊື່ຫຼິ້ນວ່າ "ຮອຍຕີນແຫ່ງອິດສະລະພາບ" ໂດຍ ກອງທັບເຮືອສະຫະລັດ  ເນື່ອງຈາກຮູບຮ່າງ ແລະ ທີ່ຕັ້ງທາງຍຸດທະສາດຂອງມັນຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດອິນເດຍ. 
ໝວດ:ນະຄອນຫຼວງໃນອາຊີ
ຊີແອດເທິລ

**ຊີແອດເທິລ** () ເປັນເມືອງທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດໃນລັດວໍຊິງຕັນຂອງສະຫະລັດ ແລະພາກພື້ນປາຊີຟິກຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອຂອງທະວີບອາເມຣິກາເໜືອ.

## ອ້າງອີງ
ອາຣິໂຊນາ

**ອາຣິໂຊນາ** () ແມ່ນລັດທີ່ບໍ່ມີຊາຍແດນຕິດກັບທະເລໃນພາກຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ, ຮ່ວມແບ່ງເຂດ Four Corners ກັບລັດໂຄໂລຣາໂດ, ນິວເມັກຊິໂກ ແລະ ຢູທາ. ມັນຍັງມີຊາຍແດນຕິດກັບລັດເນວາດາ ທາງຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ ແລະ ລັດຄາລິຟໍເນຍ ທາງຕາເວັນຕົກ, ແລະ ມີຊາຍແດນຕິດກັບ ລັດໂຊໂນຣາ ແລະ ບາຮາ ຄາລິຟໍເນຍຂອງປະເທດເມັກຊິໂກທາງໃຕ້ ແລະ ທາງຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້. ນະຄອນຫຼວງ ແລະເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງມັນແມ່ນ Phoenix, ເຊິ່ງເປັນເມືອງຫຼວງຂອງລັດທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດ ແລະ ເປັນເມືອງທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍທີ່ສຸດອັນດັບຫ້າໃນສະຫະລັດອາເມລິກາ. ລັດອາຣິໂຊນາ ແບ່ງອອກເປັນ 15 ເຂດ.

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ລັດຂອງສະຫະລັດ
ເປບ ກວາດິໂອລາ

**ໂຈເຊບ** "**ເປ**" **ກວາດິໂອລາ ຊາລາ** (; ເກີດວັນທີ 18 ມັງກອນ 1971) ເປັນຜູ້ຈັດການບານເຕະ ແລະອະດີດນັກເຕະຊາວກາຕາລັງ (ສະເປນ) ຜູ້ທີ່ເປັນຜູ້ຈັດການທີມພຣີເມຍລີກ ແມນເຊສເຕີ ຊີຕີ້. ເປບ ກວາດິໂອລາ ຖືວ່າເປັນໜຶ່ງໃນຜູ້ຈັດການທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຕະຫຼອດການ

## ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ນັກກິລາບານເຕະຊາຍຂອງສະເປນ
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ເກີດໃນປີ ຄ.ສ. 1971
ສຸຣາບາຢາ

**ສຸຣາບາຢາ** () ເປັນນະຄອນເອກ ແລະເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງແຂວງຈາວາຕາວັນອອກ ແລະ ເປັນເມືອງໃຫຍ່ອັນດັບສອງຂອງປະເທດອິນໂດເນເຊຍ ຮອງຈາກນະຄອນຈາກາຕາ

## ອ້າງອີງ
ລັດທິແບລັຈເນັບ

**ລັດທິແບລັຈເນັບ** ແມ່ນນະໂຍບາຍການຕ່າງປະເທດຂອງໂຊວຽດ ທີ່ປະກາດວ່າໄພຂົ່ມຂູ່ໃດໆຕໍ່ "ການປົກຄອງແບບສັງຄົມນິຍົມ" ໃນລັດໃດກໍ່ຕາມຂອງກຸ່ມໂຊວຽດໃນເອີຣົບກາງ ແລະ ຕາເວັນອອກແມ່ນໄພຂົ່ມຂູ່ຕໍ່ພວກເຂົາທັງໝົດ, ແລະ ດັ່ງນັ້ນ, ມັນຈຶ່ງເປັນເຫດຜົນທີ່ເໝາະສົມທີ່ຈະແຊກແຊງຂອງລັດສັງຄົມນິຍົມອື່ນໆ. ມັນໄດ້ຖືກປະກາດເພື່ອໃຫ້ເຫດຜົນໃນ ການຮຸກເຂົ້າເຊັກໂກສະ ໂລວາເກຍທີ່ນຳພາໂດຍໂຊວຽດໃນຕົ້ນປີ 1968, ດ້ວຍການໂຄ່ນລົ້ມລັດຖະບານ ປະຕິຮູບຢູ່ທີ່ນັ້ນ. ການອ້າງອີງເຖິງ "ສັງຄົມນິຍົມ" ໝາຍເຖິງການຄວບຄຸມໂດຍພັກຄອມມູນິດ ທີ່ຈົງຮັກພັກດີຕໍ່ເຄມລິນ. ຜູ້ນຳໂຊວຽດ ມິຮາອີວ ກໍບາຊອບ ໄດ້ປະຕິເສດຫຼັກການດັ່ງກ່າວໃນທ້າຍຊຸມປີ 1980, ຍ້ອນວ່າ ເຄມລິນ ຍອມຮັບການໂຄ່ນລົ້ມການປົກຄອງຂອງໂຊວຽດຢ່າງສັນຕິໃນທຸກລັດດາວທຽມຂອງຕົນໃນເອີຣົບຕາເວັນອອກ.
[thumb|ເລໂອນິດ ແບລັຈເນັບ, [ເລຂາທິການໃຫຍ່ພັກກອມມູນິດແຫ່ງສະຫະພາບໂຊວຽດ ແຕ່ປີ 1964 ຫາ 1982]]
ພັກກອມມູນິດ

**ພັກກອມມູນິດ** ແມ່ນພັກການເມືອງ ທີ່ຊອກຫາວິທີບັນລຸເປົ້າໝາຍ ທາງດ້ານເສດຖະກິດ-ສັງຄົມຂອງລະບອບຄອມມູນິດ. ຄຳວ່າ "ພັກກອມມູນິດ" ໄດ້ມາຈາກຫົວຂໍ້ຂອງ *ຖະແຫຼງການຄອມມູນິດ* (1848) ໂດຍ ກາກ ມາກ ແລະ ຟຣິດຣິກ ອັງແກນ. ໃນ ຖານະທີ່ເປັນພັກແນວໜ້າ, ພັກກອມມູນິດນຳພາການສຶກສາທາງດ້ານການເມືອງ ແລະ ການພັດທະນາຂອງ ຊົນຊັ້ນກຳມະກອນ. ໃນຖານະທີ່ເປັນພັກປົກຄອງ, ພັກກອມມູນິດໃຊ້ອຳນາດຜ່ານ ລະບອບຜະເດັດການຂອງຊົນຊັ້ນກຳມະກອນ. ວາລາດິເມຍ ເລນິນ ໄດ້ພັດທະນາແນວຄວາມຄິດຂອງພັກກອມມູນິດວ່າເປັນແນວໜ້າປະຕິວັດ, ເມື່ອ ການເຄື່ອນໄຫວສັງຄົມນິຍົມ ໃນຈັກກະວັດລັດເຊຍ ຖືກແບ່ງອອກເປັນກຸ່ມທີ່ຄັດຄ້ານທາງດ້ານອຸດົມການ, ໂບນເຊວິກ ("ສ່ວນໃຫຍ່") ແລະ ເມນເຊວິກ ("ສ່ວນນ້ອຍ"). ເພື່ອໃຫ້ມີປະສິດທິພາບທາງດ້ານການເມືອງ, ເລນິນໄດ້ສະເໜີພັກແນວໜ້າຂະໜາດນ້ອຍທີ່ບໍລິຫານດ້ວຍ ລະບອບສູນກາງປະຊາທິປະໄຕ ເຊິ່ງອະນຸຍາດໃຫ້ມີການບັນຊາການສູນກາງຂອງນັກປະຕິວັດມືອາຊີບທີ່ມີລະບຽບວິໄນ. ເມື່ອນະໂຍບາຍໄດ້ຮັບການຕົກລົງກັນແລ້ວ, ການບັນລຸເປົ້າໝາຍທາງການເມືອງຕ້ອງການສະມາຊິກທຸກຄົນຕໍ່ນະໂຍບາຍທີ່ໄດ້ຕົກລົງກັນ.
[thumb|ປ້າຍໂຄສະນາຊວນເຊື່ອຂອງ[ພັກກອມມູນິດຫວຽດນາມທີ່ຮ່າໂນ້ຍ]]
ໝວດ:ພັກກອມມູນິດ
ເສລີນິຍົມ

**ເສລີນິຍົມ** () ແມ່ນປັດຊະຍາທາງດ້ານການເມືອງ ແລະສິນທຳ ທີ່ອີງໃສ່ສິດທິຂອງບຸກຄົນ, ເສລີພາບ, ການຍິນຍອມຂອງຜູ້ທີ່ຖືກປົກຄອງ, ຄວາມສະເໝີພາບທາງການເມືອງ, ສິດໃນການເປັນເຈົ້າຂອງຊັບສິນສ່ວນຕົວ, ແລະຄວາມສະເໝີພາບຕໍ່ໜ້າກົດໝາຍ. ນັກເສລີນິຍົມທີ່ແຕກຕ່າງກັນສະໜັບສະໜູນທັດສະນະທີ່ຫຼາກຫຼາຍ ແລະບາງຄັ້ງກໍ່ຂັດແຍ້ງກັນຂຶ້ນກັບຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງເຂົາເຈົ້າກ່ຽວກັບຫຼັກການເຫຼົ່ານີ້ ແຕ່ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວສະໜັບສະໜູນ ປະຊາທິປະໄຕເສລີ, ຊັບສິນສ່ວນຕົວ, ເສດຖະກິດຕະຫລາດ, ສິດທິສ່ວນບຸກຄົນ (ລວມທັງ ສິດທິພົນລະເຮືອນ ແລະ ສິດທິມະນຸດ), ລັດທິຄະລາວາດນິຍົມ, ກົດລະບຽບຂອງກົດໝາຍ, ເສລີພາບທາງການເມືອງ, ເສລີພາບທາງເສດຖະກິດ, ເສລີພາບໃນການເວົ້າ, ເສລີພາບຂອງສື່ມວນຊົນ, ເສລີພາບໃນການຊຸມນຸມ, ແລະ ເສລີພາບໃນການນັບຖືສາສະໜາ. ລັດທິເສລີນິຍົມມັກຖືກກ່າວເຖິງວ່າເປັນອຸດົມການ ທີ່ໂດດເດັ່ນຂອງປະຫວັດສາດສະໄໝໃໝ່.

## ອ້າງອີງ
ເປເຣສໂຕຣຍກາ

**ເປເຣສໂຕຣຍກາ** () ແມ່ນນະໂຍບາຍປະຕິຮູບທາງການເມືອງ ແລະ ເສດຖະກິດພາຍໃນພັກກອມມູນິດແຫ່ງສະຫະພາບໂຊວຽດ (CPSU) ໃນທ້າຍຊຸມປີ 1980, ເຊິ່ງກ່ຽວຂ້ອງຢ່າງກວ້າງຂວາງກັບເລຂາທິການໃຫຍ່ຂອງພັກ CPSU ມິຮາອີວ ກໍບາຊອບ ແລະການປະຕິຮູບນະໂຍບາຍກລາດສະນອດ ("ໂປ່ງໃສ") ຂອງລາວ. ເປເຣສໂຕຣຍກາ ໝາຍຄວາມວ່າ "ການປັບໂຄງສ້າງຄືນໃໝ່", ໂດຍອ້າງອີງເຖິງການປັບໂຄງສ້າງເສດຖະກິດທາງການເມືອງຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດໃນຄວາມພະຍາຍາມທີ່ຈະຢຸດຕິຍຸກສະໄໝແຫ່ງຄວາມຊຸດໂຊມ
thumb|ສະແຕມໄປສະນີ "ເປເຣສໂຕຣຍກາ", 1988
ກລາດສະນອດ

***ກລາດສະນອດ*** () ເປັນແນວຄວາມຄິດທາງນະໂຍບາຍທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມເປີດເຜີຍ ແລະ ຄວາມໂປ່ງໃສ. ຄຳນີ້ມີຄວາມໝາຍຫຼາຍດ້ານ, ລວມທັງນະໂຍບາຍການເປີດເຜີຍສູງສຸດໃນກິດຈະກຳຂອງສະຖາບັນຂອງລັດ ແລະ ເສລີພາບໃນການຮັບຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ແລະ ການຕໍ່ຕ້ານການປິດບັງບັນຫາຕ່າງໆ. ໃນພາສາລັດເຊຍ, ຄຳວ່າ *ກລາດສະນອດ* ໄດ້ຖືກນຳໃຊ້ມາດົນແລ້ວເພື່ອໝາຍເຖິງ 'ຄວາມເປີດເຜີຍ' ແລະ 'ຄວາມໂປ່ງໃສ'. ໃນກາງຊຸມປີ 1980, ມັນໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຈາກ ມິຮາອີວ ກໍບາຊອບ ເປັນຄຳຂວັນທາງການເມືອງເພື່ອເພີ່ມ ຄວາມໂປ່ງໃສ ຂອງລັດຖະບານໃນ ສະຫະພາບໂຊວຽດ ພາຍໃນຂອບຂອງ *ເປເຣສໂຕຣຍກາ*, ແລະ ຄຳສັບດັ່ງກ່າວໄດ້ຖືກນຳໃຊ້ໃນພາສາອັງກິດໃນຄວາມໝາຍນີ້.
ໂມອີເຊ ເຄນ

**ໄບໂອຕີ ໂມອີເຊ ເຄນ** (    ;  ເກີດວັນທີ 28 ກຸມພາ 2000) ເປັນ ນັກກິລາບານເຕະ ອາຊີບຊາວອິຕາລີ ຜູ້ທີ່ຫຼິ້ນເປັນ ກອງໜ້າ ໃຫ້ກັບສະໂມສອນ Fiorentina ໃນ Serie A ແລະ ທີມຊາດອິຕາລີ.
ໝວດ:ນັກເຕະພຣີເມຍລີກ
ໝວດ:ນັກກິລາບານເຕະຊາຍທີມຊາດອີຕາລີ
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ເກີດໃນປີ ຄ.ສ. 2000
ສາຍພົວພັນຝຣັ່ງ-ລາວ

**ສາຍພົວພັນຝຣັ່ງ-ລາວ** ແມ່ນສາຍພົວພັນສອງຝ່າຍ ລະຫວ່າງປະເທດຝຣັ່ງ ແລະປະເທດລາວ. ຝຣັ່ງມີສະຖານທູດຢູ່ວຽງຈັນ ແລະ ລາວມີສະຖານທູດຢູ່ປາຣີ. ທັງສອງປະເທດແມ່ນສະມາຊິກຂອງອົງການສາກົນຂອງກຸ່ມປະເທດທີ່ໃຊ້ພາສາຝຣັ່ງ.

## ປະຫວັດສາດ 
ຊາວຝຣັ່ງໄດ້ມາຮອດລາວໃນສະຕະວັດທີ 19 ເມື່ອຝຣັ່ງກຳລັງຍຶດເອົາຫວຽດນາມ, ແລະລາວໄດ້ຖືກທຳລາຍຢ່າງສິ້ນເຊີງຈາກ ການກະບົດຂອງເຈົ້າອານຸວົງສ໌ ຕໍ່ຕ້ານ ສະຫຍາມ ກ່ອນໜ້ານີ້. ເພື່ອຟື້ນຟູດິນແດນ ແລະ ຂະຫຍາຍການປົກຄອງທາງດ້ານການເມືອງ ແລະ ເສດຖະກິດຂອງຝຣັ່ງ, ຝຣັ່ງໄດ້ຍຶດເອົາລາວໃນປີ 1887. ຝຣັ່ງໄດ້ປ່ຽນລາວໃຫ້ເປັນ ລັດທິອາລັກຂາ ໃນປີ 1893, ແລະ ໄດ້ສ້າງເມືອງຫຼວງຂອງລາວຄືນໃໝ່ຄື ວຽງຈັນ.

ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງຝຣັ່ງ, ລາວສ່ວນໃຫຍ່ບໍ່ໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຫຼາຍ ແລະ ດັ່ງນັ້ນການຕໍ່ຕ້ານຂອງລາວຕໍ່ຝຣັ່ງຈຶ່ງອ່ອນແອກວ່າປະເທດເພື່ອນບ້ານຫວຽດນາມຫຼາຍ. ມັນໄດ້ປ່ຽນແປງໄປເມື່ອ ຍີ່ປຸ່ນບຸກໂຈມຕີອິນດູຈີນ ແລະ ການເຄື່ອນໄຫວຕໍ່ຕ້ານຝຣັ່ງ ແລະ ຕ້ານຍີ່ປຸ່ນເລີ່ມຕົ້ນເພີ່ມຂຶ້ນ; ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ຕະຫຼອດ ແລະ ຫຼັງ ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ, ການຕໍ່ຕ້ານຝຣັ່ງບໍ່ໄດ້ເຂັ້ມແຂງຂຶ້ນຍ້ອນຄວາມແຕກຕ່າງໃນອຸດົມການ ແລະ ຄວາມຂັດແຍ້ງລະຫວ່າງກຸ່ມຕ່າງໆ. ໃນເວລາທີ່ຂະບວນປະເທດລາວ, ນຳໂດຍເຈົ້າຊາຍສຸພານຸວົງ ແລະ ໄກສອນ ພົມວິຫານໄດ້ປາກົດຕົວ, ຝຣັ່ງໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຂະບວນການຖອຍອອກຈາກອິນດູຈີນ, ແລະ ຫຼັງຈາກປີ 1954, ການເຊື່ອມຕໍ່ລະຫວ່າງສອງປະເທດຫຼຸດຄວາມສຳຄັນລົງຈົນກວ່າການປະຕິຮູບເສດຖະກິດຂອງລາວໃນຊຸມປີ 1990.

## ການພົວພັນທີ່ທັນສະໄໝ 
ຫຼັງຈາກການປະຕິຮູບເສດຖະກິດຂອງລາວໃນຊຸມປີ 1990, ສາຍພົວພັນລະຫວ່າງລາວ ແລະ ຝຣັ່ງ ໄດ້ເລີ່ມກັບຄືນມາອີກຄັ້ງຫຼັງຈາກຫຼາຍທົດສະວັດຂອງຄວາມເຢັນຊາ. ລາວໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມອົງການສາກົນຂອງກຸ່ມປະເທດທີ່ໃຊ້ພາສາຝຣັ່ງໃນປີ 1991.
ຮູບ:P1170698_Paris_XVI_avenue_Raymond-Poincaré_rwk.jpg|alt=Embassy of Laos in Paris| ສະຖານທູດລາວທີ່ປາຣີ

## ອ້າງອີງ 
## ລິ້ງພາຍນອກ 
* Ambassade de France à Vientiane
* Ambassade de la RDP LAO en France
ໝວດ:ການພົວພັນຕ່າງປະເທດຂອງລາວ