open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Likita ya ekólo (République ya Kongo Demokratiki)

Likita ya ekomi ezali ndako ya se ya parlemà ya biteni mibale ya Repibliki demokratiki  ya Kongo. Lolenge na yango ya lelo ebandi na 2006 na Mobeko Likonzi ya 2005
Aketi (teritware) .

Territoire ya Aketi ezali entité décentralisée ya province ya Bas-Uele na République démocratique ya Congo.
Ango (eténi)

Territoire ya Ango eza entité décentralisée ya province ya Bas-Uele na République démocratique ya Congo.
Bambesa (teritware)

Territoire ya Bambesa ezali Entité Administrative Décentralisée (EAD) ya province ya Bas-Uélé oyo ewuti na démembrement ya Province Orientale ya kala.
Bondo (territoire) .

Territoire ya Bondo ezali etuka ya administration ya Bas-Uele na République démocratique ya Congo, na 200 km ya République centrafricaine mpe na 550 km na nord ya équateur, na kati ya zamba na batu pene na 20 000 oyo bazali kofanda na yango, ata na ba mboka ya pembeni.
Mama na biso ya Cathédrale de Rosaire ya Kisangani

**Ndakonzambe ya Notre-Dame du Rosaire** http://www.gcatholic.org/churches/africa/3213.htm&#x20;Cathedral&#x20;of&#x20;Our&#x20;Lady&#x20;of&#x20;the&#x20;Rosary&#x20;in&#x20;Kisangani, https://books.google.com/books?id=KFucAAAAMAAJ  ezali ndako ya losambo ya Lingomba ya Katolike, ezwami na engumba Kisangani     https://books.google.com/books?id=HZ1vC4gH96IC(kala ezalaki na nkombo ya Stanleyville) na etuka ya Tshopo (ezalaki kala etuka ya Est) na . République démocratique du Congo .

## Lisolo ya Lingomba
Lisoló na yango ebandaki na mobu 1899. Bazongisaki yango mbala mingi. Bitumba misato ya suka kati na mampinga ya Rwanda mpe Ouganda mpo na bokonzi ya libongo moko ya Congo ebebisaki ndako yango (Katolike) http://www.stanleyville.be/cathedrale_apres60.html.

Ndako nzambe yango elandi molulu ya Baloma to ya Latin mpe ekeseni lokola esika ya Archidiocèse métropolitaine ya Kisangani (to Archidiocèse ya Kisangani) oyo Pápa Jean XXIII akelaki .

 Le pape Jean-Paul II ayaki kotala Cathedrale na sanza ya itano o mobu 1980. ezali kokambema na tata Marcel Utembi Tapa https://www.radiookapi.net/mot-cle/mgr-marcel-utembi.

## Ba références

## Masolo oyo etali yango

* Eglise catholique na République Démocratique du Congo
Basankusu (teritware)

Basankusu ezali territoire ya province ya Equateur na République démocratique ya Congo. Mboka ya Basankusu ezali engumba-mokonzi ya etuka oyo.
Bikoro (teritware)

Bikoro ezali territoire ya province ya Equateur na République démocratique du Congo. Bikoro ezali pembeni ya Laki Tumba, na ngámbo ya ɛsti.
Bomongo (teritware)

Territoire ya Bomongo ezali eteni ya district ya Equateur na province ya Equateur na République démocratique ya Congo. Mboka-mokonzi na yango ezali Bomongo.
Lukolela (teritware)

**Lukolela**  ezali territoire mpe localité ya province ya Equateur na République démocratique ya Congo. Mbóka-mokonzi ya etúka ezalí Lukolela.
Kambove (teritware)

**Territoire ya Kambove** ezali etuluku ya province ya Haut-Katanga, pene na ndelo na Lualaba na République démocratique ya Congo.
Kasenga (teritware)

**Territoire ya Kasenga** ezali entité décentralisée ya province ya Haut-Katanga na République démocratique ya Congo.
Kipushi (teritware)

**Territoire ya Kipushi** ya Kipushi ezali entité décentralisée ya province ya Haut-Katanga na République démocratique ya Congo. Ezali na mwa bamboka mikemike mpe ezwami pembeni ya Kipushi, engumba moko oyo ezali pene na ndelo ya ekólo yango. .
Mitwaba (teritware)

**Territoire ya Mitwaba** ezali entité décentralisée ya province ya Haut-Katanga na République démocratique ya Congo. Mboka yango eyebanaki mpo na mabanga ya ntalo oyo ezalaki kuna. Etumba ezali sika kati na ba FARDC na bato ya Gideon.
Dungu (teritware)

**Territoire ya Dungu** ezali entité administrative décentralisée ya province ya Haut-Uele na république démocratique ya Congo.
Kaniama (teritware)

**Territoire ya Kaniama** (to Kanyama) eza entité décentralisée ya province ya Haut-Lomami na république démocratique ya Congo.
Emil Saidi Balikwisha

Emil Saidi Balikwisha, abotama le 05 mars 1989 na Butembo na etuka ya Nord-Kivu, azali moto ya politiki ya ekolo Congo.

Na janvier 2024, aponami député provincial na Assemblée provinciale ya Nord-Kivu na territoire ya Beni mpe député national ya province ya Nord-Kivu na Est ya RDC.

## Lisolo ya bomoi

## Mosala na ye ya politiki

### Ebandeli
Mosala na ye ya politiki ebandaki lokola député provincial na 2018, esika amonanaki na komipesa na ye mpo na bokolisi ya mboka mpe bokengi na etuka oyo ezalaki na mikakatano minene, na ndakisa mobulu ya bituluku ya basimba minduki.

### Mobongisi mibeko ya mboka
Na 2024, aponami député national, **Saidi Balikwisha** ayebani mpo na lisikulu na ye ya kosenga lisungi na mabongisi ya Président **Félix Tshisekedi,** mingimingi na mbongwana mpo na kimya na Beni mpe kobongisa bomoi ya bato ya mboka. Elendisi lolenge ya kotonga mpo na koyanola na mikakatano ya bokengi, mbala mingi na lolenge ya mabe, mpe elendisi milende ya mampinga mpo na kotya kimya na etuka.

## Komipesa mpe molende
**Saidi Balikwisha** ayebani mpo na molende na ye ya kimya mpe ya bokolisi na Nord-Kivu, mingimingi na bisika oyo bitumba bizali, lokola Beni. Komipesa na yango esimbami na makambo mingi ya minene:

# Lisungi mpo na kimya mpe bokengi: Balikwisha azali kosala makasi mpo na stabilisation ya bituka oyo ebebisami na bitumba ya bituluku ya basimba minduki, mingimingi ADF. Alendisi ba efforts ya ba Forces armées congolaises (FARDC) mpe asengi na batu ba tika ko diabolisa situation ya sécurité, tout en insistant na ntina ya collaboration ya malamu kati na batu na bakonzi.
# Elendiseli na bomoko ya ekolo: Alendisi mbongwana oyo Président Félix Tshisekedi abandisi, ata mpe kokata boyokani na ba coalitions ya politiki oyo ye amoni ete ekoki kosala te, lokola FCC. Balikwisha asengi na bana mboka bazala na bomoko na nsima ya mikano ya mbulamatari mpo na kokolisa bokende liboso mpe kobongisa bomoi ya bato na bamboka ya zamba mpe na bingumba.
# Kotombola bokóli ya mboka: Azali kosangana na misala mya kobongisa ba infrastructures ya mboka, bomoi ya basali bilanga, mpe bozui ya mateya na etuka na ye. Alendisi bilenge basala mosala makasi mpo na kotonga lobi ya malamu mpo na mboka na bango.
# Lisalisi mpo na bilenge mpe bokambi ya mboka: Balikwisha azali ndakisa mpo na bilenge ya etuka na ye. Abongisaka bokutani na balandi na ye mpo na kolendisa bango na kotia makanisi ya bolingo ya mboka mpe ya kotonga liboso ya mikakatano ya socio-économique mpe ya bokengi.

Komipesa na ye epusami na mposa ya komona ete Nord-Kivu ekoma esika ya kimya mpe ya bomengo. Atikalaka pene na bato oyo baponi ye na ndenge akendaka mbala na mbala kotala bango mpo na koyeba bamposa na bango mpe kolandela matomba na bango na parlema.

## Bikakoli o molɔngɔ́ ya bilɔ́kɔ
 

## Makomi na nse ya lokasa
Ba Afro-Américains

MaAfrica maAmerica ndeimwe yemarudzi makuru emarudzi akawanda muUnited States. MaAfrica maAmerican ndeakanyanya madzitateguru eAfrica, asi vazhinji vane madzitateguru asiri Vatema zvakare.
Bweta ya Boyoma

**Mabulu ya Boyoma**, kala ebengami Stanley Falls, Stanley Falls to Ngaliema Falls, ezali molongo ya mabulu ya mai nsambo oyo elandanaka na ntaka ya kilomɛtrɛ koleka 100 na ebale Lualaba kobanda Ubundu tii na Kisangani (ya kala Stanleyville) na etúká ya Tshopo na République démocratique ya Congo. Na nsima, ebale Lualaba ekómaki kobengama Congo.

Babengaki yango na nkombo ya Henry Morton Stanley, moto moko ya mayele oyo asalaki mobembo ya pɔsɔ misato mpo na kokatisa bangomba yango na 1877.

Mabulu yango ezali na moko ya mabulu oyo eleki monene na mokili mobimba, ezali na mai ya mɛtrɛ-kare 17 000 na segɔnde moko, na bokeseni ya mɛtrɛ 60.
Fichier:Through_the_dark_continent_-_or,_The_sources_of_the_Nile_around_the_great_lakes_of_equatorial_Africa_and_down_the_Livingstone_River_to_the_Atlantic_Ocean_(1899)_(14598358650).jpg|alt=Gravure d'une cataracte des chutes Stanley, 1899 ;| Liyemi ya ebale monene ya Stanley Falls, 1899;
Fichier:Sickle_knife,_Boyoma_Falls_area.jpg|alt=Faucille retrouvée près des chutes, Musée de Voïvodine (Serbie)| Libende moko oyo bakutaki pene ya mapata, na musée ya Voïvodine, na Serbie
Kataraktɛ ya nsambo mpe ya nsuka ebengami Wagenia Falls, nkombo ya bato ya mboka yango oyo bazalaki babomi-mbisi.

Na ebale yango, bato ya Wagenia babomaka mbisi na ndenge oyo esalemá naino te na mokili.Na kati ya mabanga oyo eutaki na ebale yango, batyaki baeskalye ya mabaya mpo na kokangisa banzete ya mikemike oyo ekangamakangamá na nse ya mai. Babomi-mbisi babatelaka masini yango malamu mpe balɔkɔtaka mbuma na yango na libulu yango.

## Talá mpe

* Molɔngɔ́ ya mabangá ya mai

## Lokasa ya libándá

*  Boyoma

## Bavɛrsɛ
Laki ya Balengwa

**Laki ya Balengwa** ezali laki na ekolo Congo démocratique ezwami pene na esika oyo ebale Lwekali esanganaka na ebale Tshwapa.
Billet ya 50 francs congolais

**Liboke ya 50 francs congolais** ezali mbongo ya République démocratique ya Congo, franc ya congo (CDF). Na kati ya mbongo ya ekólo Congo, mbongo yango ezali moko ya mbongo ya moke mpenza oyo bato basalelaka mpe ezali na ntina mingi mpo na kosala mombongo ya moke na ekólo yango. Mpe bazali kosalela yango tii lelo.

## Makambo ya kala
Franc ya Congo ezwamaki mpo na kokitana Zaïre na 1998, nsima na kokwea ya bokonzi ya Mobutu Sese Seko mpe mbongwana ya nkita oyo elandaki. Banque centrale ya Congo (BCC) eza na mokumba ya kobimisa mpe kokamba mbongo ya Congo, ata mpe mbongo ya motuya moke, lokola oyo ya 50 francs. Mokanda ya mbongo ya 50 francs ebongisamaki mpo na kokokisa bamposa ya bato oyo bazali kosala mombongo ya moke, na ntango oyo bankóto ya mbongo ya motuya ezali kosalelama mingi mpo na kosomba biloko ya minene.

## Biteni
Liboke ya mbongo ya 50 francs Congolais eyebani malamu na langi mpe na mayemi na yango, oyo ezali komonisa bonkɔkɔ mpe lisolo ya République démocratique du Congo. Ezali na bililingi ya elilingi ya banyama, banzete to biloko ya bonkɔkɔ ya Congo, mpo na kolakisa bomoto ya ekolo. Mbala mingi, mbongo ya ebende ya ndenge wana ezalaka moke soki tokokanisi yango na mbongo ya ebende oyo ezali na valɛrɛ mingi, mpe ezalaka na balangi ya makasi.

## Salelá mpe motuya
Motuya ya mbongo ya francs 50 ya Congo ezali moke soki tokokanisi yango na mbongo mosusu, kasi basalelaka yango mingi na makambo ya mokolo na mokolo, mingimingi na bamboka ya zamba mpe mpo na kosomba biloko ya ntalo moke. Kasi, lokola franc congolais ekiti na valɛrɛ mpe kobakisama ya ntalo ya mbongo ekiti na ekólo mobimba, motuya ya mbongo yango ekiti mingi na boumeli ya bambula.

### Kolimwa ezali kosalama
Lelo oyo, mbongo ya bafranc 50 ya Congo ezali lisusu te. Na ntina ya motuya na yango ya moke mpe ntalo na yango ya likolo mpo na kobimisa mpe kokabola yango, Banque centrale ya Congo ezali na likanisi ya kolongola mokemoke eloko oyo ekangami na kati ya mombongo. Kolongolama wana ezali kati na momesano oyo emonanaki na mikili mingi, epai mbongo ya motuya moke ezalaki mbala mingi kokitana na mbongo ya bibende to kolongolama na mosolo.

Na yango, na mikolo mizali koya, mosolo ya 50 francs Congolais ekoki kokoma mosolo ya bato oyo basombaka yango, mpe yango ekozala elembo monene na lisoló ya mosolo ya République démocratique ya Congo.

## Baankɛtɛ

### Masolo mosusu
 

* Congolais 1 cent note
* Congolais note ya 5 cent
* Congolais 10 cent note
* Congolais billet ya 20 centime
* Congolais billet ya 50 centime
* 1 billet ya franc congolais
* Billet ya 5 francs congolais
* Billet ya 10 francs congolais
* 20 billet ya franc congolais
* 100 franc congolais billet
* Billet ya 200 francs congolais
* Billet ya 500 francs congolais
* Billet ya 1000 francs congolais
* Billet ya 5000 francs congolais
* Billet ya 10.000 francs congolais
* Billet ya 20.000 francs congolais
* Banque centrale du Congo
* Economie ya République Démocratique du Congo
* Franc congolais
* Franc (unité ya mbongo) .

### Bikakoli o molɔngɔ́ ya bilɔ́kɔ

* 50FC billet ya mbongo na bcc.cd

## Makomi ya ntina mpe bavɛrsɛ
Olivia Yacé

**Olivia Yacé**, abotami o mokolo 8 sanza ya liboso 1998 na Etats-Unis, azali mokonzi ya kitoko ya Ivoire . Aponami Miss Côte d'Ivoire 2021 na mokolo ya 4 sanza ya libwa 2021  . Na mokolo ya 16/03/2022, azwaki titre ya Second Runner-up ya Miss Monde 

## Biografi ya bomoi ya bato
Mwana mwasi ya maire ya lelo ya commune ya Cocody, Jean-Marc Yacé na mwasi na ye Yolande Eluh Yacé, Olivia Yacé abotami na Etats-Unis o mokolo 8 sanza ya liboso 1998  . Kobanda na mbula zomi na misato, abandaki kosepela na mannequinat esika akomaki elongi ya ba marques locales ebele mpe adefilaki na kombo ya ba designers ebele ya mboka   . Azwaki nkombo ya Meilleur Top Modèle ya mwasi na 2015, Olivia Yacé, diplômé na Marketing mpe Gestion na Iniversite Widener na Pennsylvanie  azali mpe étudiante ya Master na gestion ya marque ya Luxury mpe planification ya ba événements  .

O mokolo ya 2 Yuni 2022, ambassadeur ya bozenga ya Côte d'Ivoire akomi mpe officiellement moko ya ba ambassadeurs ya tourisme ya Côte d’Ivoire  . Akobaki koyekola na iniversite moko ya Londres, Iniversite ya Richmond, epai azalaki koyekola mpo na kozwa diplome ya master. Kuna, na sanza ya motoba 2024, azwaki diplome ya Master na makambo ya kotɛka biloko ya kitoko  .

## Miss Côte d'Ivoire 2021
Na 2021, akoti na momekano ya kitoko ya Miss Côte d’Ivoire . Aponamaki liboso na mokolo 8 sanza ya mitano 2021 na Yamoussoukro na etuka ya Bélier  . Na sima ya yango, azuaki couronne ya Miss Côte d’Ivoire o mokolo 4 sanza ya libwa 2021 nakati ya ba candidats 24 oyo bazalaki na finale na Palais des Congrès ya Sofitel Hôtel Ivoire na Abidjan  . Azwi esika ya Marilyne Kouadio Miss Côte d'Ivoire 2020  .

## Miss Mokili 2021/2022
Na titre na ye ya Miss Côte d’Ivoire, Olivia Yacé alingi abakisa ba titres mususu mpe makasi titre ya Miss Monde .

Nakati ya ba défis ya concours oyo e permettre kozala na place na classement, Olivia alongi oyo ya *Miss World Top Model*, défi ya *Head-to-Head* na Miss Monde Multimédia, abimi 1 dauphine ya Prix ya Designer, ezali na esika ya liboso na Top 27 ya classement na défi *ya Talent* mpe azui 1 place na ordre ya annonce ya ba finalistes Top 30  ,  .

Na tango ya finale, o mokolo 16 sanza ya misato 2022, aponami dauphine ya mibale na Miss Monde 2022  .

## Ba prix mpe ba distinctions

* Meilleur Modele Top Femme na 2015
* Miss Côte d'Ivoire 2021
* Miss Monde 2021 oyo azwaki esika ya mibale 
* *Miss Monde Modèle ya liboso*
* Miss Mokili Multimédia
* 1 Mozwi ya mibale ya Prix ya Designer
* Miss Mokili ya Afrika
* Ambassadeur ya tourisme na Côte d'Ivoire

## Bililingi

Fichier:Olivia_Yacé_10.jpg
Fichier:Olivia_Yacé_12.jpg
Fichier:Olivia_Yacé_15.jpg


## Etatoli
Bato Ntuku mitano

**Mbula ntuku mitano** ezali émission ya télévision française ebimisami mpe ekelami na Banijay Productions mpe elakisami na W9 kobanda le 5 septembre 2022.

Sanza ya yambo elóngaki na **Julien Bert** mpe sanza ya mibale na Amélie Neten

## Likanisi
Mbula ntuku mitano ezali émission ya TV ya solo oyo esangisaka momekano, lisano mpe mayele.

Ezali lisano oyo ebongisami na moto moko oyo alataka masque, oyo kati na yango bato 50 ya ba télévisions ya solo mpe ya ba réseaux sociaux bazali kowelana mpo na kokima kobwakama mpe mpo na kopesa nzela na mbongo ya lifuti emata.

Emission yango euti na ba séries ya Netflix Squid Game.

### Kobalola

Emission ebetami na ndako ya mokonzi ya Bertichères na Chaumont na Vexin na departema ya Oise

## Sanza ya yambo (2022)
Sanza ya yambo ekobanda na mokolo ya 5 sanza ya libwa 2022 kino 11 sanza ya zomi na moko 2022.
Liste ya bakambi ya Banque centrale ya Congo

Bakambi ya Banque centrale ya Congo (Congo-Kinshasa):

* Albert Ndele, 1961 kino 1970
* Jules-Fontaine Sambwa, 197 kino 1977
* Charles Bofossa, 1977 kino 1979
* Jules Croy Emony Mondanga, 1979 kino 1981
* Jules-Fontaine Sambwa, 1981 kino1985 (mokolo ya mibale)
* Pierre Pay-Pay na Syakasighe, 1985 kino 1991
* Jean Nyembo Shabani, 1991 kino 1993
* Joseph Buhendwa, 1993 mpe 1994
* Godefroid Ndiang Kabul, 1994
* Patrice Djamboleka, 1994 kino 1997
* Jean-Claude Masangu, 1997 kino 2013
* Deogratias Mutombo, 2013 kino 2021
* Malangu Kabedi, 2021 kino 2021.
Laki Libanda

**Laki Libanda** ezalí libóngo ya Kongó-Kinsásá ezalí na Makanza, na etúká ya Équateur, na etúka ya Équateur na westi ya Makanza.
Centre ya bolukiluki ya siansi ya bozalisi ya Lwiro

**Centre de recherche des sciences naturelles** eyebani na kombo na yango « CRSN-Lwiro »  ezali institution publique ezwami na Lwiro, na territoire ya Kabare na groupement ya Bugobe, na 45 Km na nord ya ville ya Bukavu, na province ya Sud-Kivu na république démocratique ya Congo mpo na recherche scientifique na domaine ya sciences naturelles. Ebandamaki na Prince Charles ya Belgique na 1947 na mokano ya kotombola bokóli ya boyebi ya sianse, CRSN eyebani mpo na makabo na yango ya minene na bolukiluki ya ezingelo, ya bioloji, mpe ya géologie.

CRSN-Lwiro ezalisamaki na 1947 na Prince Charles ya Belgique, mpo na kokokisa mposa ya ebongiseli oyo emipesi na bolukiluki na makambo ya siansi. Uta ebandeli na yango, ebandá mosala ya ntina mingi mpo na kopesa formasyo na bato ya mayele mpe kopesa boyebi ya siansi na ntina na bikelamu ndenge na ndenge ya bomoi mpe biloko ya motuya oyo ezali na esika yango. Kobongisama na yango emonanaki na bokóli ya bibongiseli na yango mpe na boyokani kati na mikili mingi
Bobomi ya Patrice Lumumba

Babomaki Patrice Lumumba, ministre-mokonzi ya République démocratique du Congo, na mokolo ya 17 to 18 sanza ya yambo 1961.

## Lisolo
Na mokolo ya 14 sanza ya libwa 1960, Colonel Joseph Mobutu (na nsima Mobutu Sese Seko) asalaki coup d'état na lisalisi ya Joseph Kasavubu mpe ye moko azwaki bokonzi. Lumumba akangamaki na basodá ya Mobutu na mokolo mwa 1 Desɛ́mbɛ 1960. Bakangaki ye na Port Francqui mpe bamemaki ye na Léopoldville na mpɛpɔ.

Mobutu alimbolaki ete Lumumba asengelaki kokutana na bifundeli ya basodá ya kotombokisa bato na botomboki mpe na mbeba mosusu. Secrétaire général ya ONU Dag Hammarskjöld asengi Kasavubu apesa Lumumba etumbu ya sembo. Union Soviétique efundaki Hammarskjöld mpe mikili ya Mpótó mpo na bokangami ya Lumumba mpe esɛngaki ete abimisama.

## Bobomi yango
Lumumba abimisamaki na boloko ya basoda ya Thysstad pene na Léopoldville na boloko ya  ⁇  ya malamu koleka  ⁇  na Jadotville na Katanga na mokolo ya 17 sanza ya yambo 1961, atikalaki na maboko ya banguna na ye. Balapolo emonisaki ete Lumumba mpe baninga na ye ya boloko, Maurice Mpolo mpe Joseph Okito, banyokwamaki makasi na bapolisi ya etuka wana ntango bakomaki na etuka ya batomboki ya Katanga.

Kaka na butu wana, Lumumba mpe baninga na ye mibale babomamaki na ndenge oyo eyebani mpenza te. Kati na búku na ye The Murder of Patrice Lumumba (1999), mokomi Ludo De Witte alobi ete Frans Verschile, mokambi ya bapolisi ya Belgique, azalaki komema bakangami kino na esika oyo basengelaki kobomama. Polisi Julien Gat apesi mitindo na basoda ete babeta masasi. Nzoto na ye ezwamaki te mpe balobaka ete Gérard Soete asilisaki yango na 200 litres ya acide sulfurique na 1961. Lino ya wolo oyo bakanisaka ete ezali ya Patrice Lumumba ebombami na tribinale ya Bruxelles
Costant Lomata

**Constant Lomata** azali moko ya ba politikis congolais, ayebani na mokumba na ye ya mokambi ya etuka ya Tshopo na République Démocratique du Congo.

## Biografi ya bomoi ya moto

## Mosala ya politiki

## Gouverneur ya etuka ya Tshopo
Constant Lomata aponami mokambi ya etuka ya Tshopo, mokolo ya mibale 29 sanza ya mwambi 2017 na Kisangani na ba députés provinciaux. Candidat indépendant, Lomata azwi ba votes 12, na ba votant 19, to 63% ya ba votes. Abeti indépendant mosusu, Patrick Matata, oyo azuaki 7 votes na tour ya mibale ebongisamaki na CENI ya mboka Congo.

## Bokangami na politiki
**Constant Lomata** ezali ya "Action pour la bonne gouvernance et émergence (ABGE)", parti politiki ya bolingo ya Constant Lomata Kongoli Gouverneur ya lokumu ya etuka ya Tshopo etie na etinda ya liponi na kati ya alliance ya plateforme politiki ya ba misani oyo bakangami na bato, AAAP na sigle.

Bosangisi oyo ya politiki oyo ezali ko simbana na emoneli ya Chef d’Etat Félix Antoine Tshisekedi na koponama lisusu na ye na décembre 2023 mpe oyo momonisina ye ya bokonzi ya bizaleli malamu ezali Tony Kanku Shiku, na boumeli ya ntango molai tongo politiki na Kinshasa na Shobuzz le 1er juin eleki, akokisaki officiel na yango kobimisama lokola mpe botiami maboko na acte ya komipesa na bakonzi ya ba ba partis politiki oyo ezali membres.

## Bomoi ya moto ye moko

## Masolo oyo etali yango
* Liste des gouverneurs de la province de la Tshopo
* Madeleine Nikomba Sabangu
* Louis-Marie Walle Lufungula
* Jean Tokole Ilongo
* Paulin Lendongolia Lebabonga

## Ba liens ya Libanda

## Banoti na ba références

## Mabongoli
* Lomata fr: Constant Lomata
Esika ya bɔbɔngisi yaba makaku ya mikemike na Lwiro

**Centre ya réadaptation ya ba primates ya Lwiro**  « CRPL »  ezali ebongiseli ya kobatela, kobikisa mpe kobatela ba primates, mingimingi ba chimpanzé mpe ba cercopitheques, na République démocratique ya Congo (RDC). Ebandaki na ntango ya etumba ya kotɛmɛla mombongo ya nyama ya zamba, CRPL ezali na mokumba monene mpo na kobatela bikelamu ya zamba oyo ezali na likama na etúká yango.

## Ba referansi
Madeleine Nikomba Sabangu

**Madeleine Nikomba Sabangu**, abotami mukolo ya motoba na sanza ya motoba na mibu 1983 na Luiza na kati ya Kasai-centrale, azali avocat mpe mwasi ya politiki na République démocratique ya congo mpe mobandisi ya Fondation Madeleine Nikomba.

Azali sénatrice na kombo ya etuka ya Tshopo kobanda mukolo ya zomi na mitano o sanza ya misato na mibu 2019 kino mukolo ya motoba na sanza ya mwambi o mibu 2022 mpe lisusu azalaki gouverneur ya etuka ya Tshopo kobanda mukolo ya ntuku mibale na mibale (22) sanza ya mwambi (8) na mobu 2022 tee na sanza ya minei (4) o mobu 2024.

## Biografi ya bomoi ya bato

## Mateya ya moto

## Mosala ya politiki

## Gouverneure ya etuka ya tshopo

## Ebimisi matata ya maponami

## Bomoi ya moto ye moko
Madeleine Nikomba azali na libala mpe mama ya libota.

## Bokeseni ya bato
Ntalo ya "bokambi ya basi", oyo ba membres ya jury bapesaki na édition ya minei 4 édition du Forum international de victoria  ya Forum international ya Victoria na Abidjan uta mboka ya Côte d’Ivoire.

## Banoti na ba références

## Articles connexes
* Liste des gouverneurs de la province de la Tshopo
* Liste de dirigeantes politiques
* Costant Lomata
* Louis-Marie Walle Lufungula
* Jean Tokole Ilongo
* Paulin Lendongolia Lebabonga

## Ba liens ya libanda

## Mabongoli
* Nikomba Sabangu fr: Madeleine Nikomba Sabangu
Ba gouverneurs na etuka ya Tshopo

Lisolo oyo ezali liste ya ba gouverneurs baponami ya etuka ya Tshopo, to mpe bakambi oyo ba ponami na ba députés ya etuka o bureau ya lisanga ya etuka ya Tshopo .

## Liste ya ba gouverneurs

## Banoti na ba références

## Tala lisusu
* Jean Tokole Ilongo
* Costant Lomata
* Louis-Marie Walle Lufungula
* Madeleine Nikomba Sabangu
* Paulin Lendongolia Lebabonga
* Liste des gouverneurs des provinces de la république démocratique du Congo

## Mabongoli
* des gouverneurs de la province de la Tshopo fr: Liste des gouverneurs de la province de la Tshopo
Bato ya Gypsy

Bato ya Roumani bazali ekólo moko ya bato oyo bazalaki kotambolatambola banda kala mpe bautá na nɔrdi ya Inde kasi bazali kofanda na mikolo na biso na mokili mobimba, mingimingi na Mpoto. Ba-Roma mingi balobaka lolenge moko ya monɔkɔ ya Romani, monɔkɔ oyo ezali na boyokani makasi na minɔkɔ ya Indo-Europe ya mikolo na biso na nɔrdi ya Inde, bakisa mpe monɔkɔ monene ya mboka oyo bafandi. Bato mingi bandimaka ete bituluku ya Ba-Roma balongwaki na Inde mbala na mbala mpe bakómaki na Perse na ekeke ya 11, na sudi-ɛsti ya Mpoto na ebandeli ya ekeke ya 14, mpe na Mpoto ya wɛsti na ekeke ya 15. Na ndambo ya mibale ya ekeke ya 20 epalanganaki na kontina nyonso oyo bato bazalaki kofanda.
Laki ya Bita

**Laki ya Bita** ezali moko ya balaki ya Mokoto oyo ezwami na ouest ya ba ngomba ya Virunga na Nord-Kivu na ekolo Congo démocratique.
Robert Kidiaba

**Robert Kidiaba Muteba**, abotámí o mokɔlɔ ya yambo ya sanza ya mibale o mibu nkoto moko na nkama libwa na ntuku nsambo na motoba (1 février 1976) o Lubumbashi azali mosani ya ndembo ya Congo oyo, banda mibu 2002, abetaka na TP Mazembe lokola gardien. International congolais, azali na 61 sélections katikati na mibu 2002 kino 2015.

## Biografi ya bomoi ya bato

Azalaki na kati ya sélection congolaise na tango ya Coupe d’Africaine 2004, oyo esilaki na dernier na groupe na yango na tour ya liboso ya compétition, donc azangaki qualification mpo na quarts de finale. Asalaka ba expositions spectaculaires mpe ayebani na "danse" na ye tango Mazembe alongi.

Na sanza ya zomi o mibu koto mibale na zomi na moko (2011), Kidiaba azokaki na mokuwa ya lipeka na ye ya mobali mpe saison na ye esilaki kaka na 2012 mpe asengelaki kobima na match ya suka ya éliminatoires ya Coupe d’Africaine 2012 contre Cameroun.

## Coupe du monde ya ba clubs ya FIFA 2010 na TP Mazembe

**Robert Kidiaba Muteba**, abandaki na finale ya Coupe du monde ya ba clubs ya FIFA 2010 lokola gardien, kozala gardien na composition ya entraîneur Lamine N’Diaye ya 1-4-5-1. Masano katikati na TP Mazembe ya République Démocratique du Congo na FC Internazionale Milano ya Italie, Masano oyo ba congolais ba kweyaki na score ya 0 - 3 pona ba italiens, Likwehi ya lokumu ya ba camarades ya Robert Kidiaba Muteba mpo na kolonga ya kozala na yango ezalaki club ya liboso mpenza ya Afrika oyo ekómaki na finale ya Coupe du monde ya ba clubs ya FIFA na 2010.

## Ba lokumu

## Liste ya ba prix
* Molongi ya Championnat ya ndembo ya bikolo ya Afrika ya 2009 elongo na ekipi ya Congo
* Molongi ya Ligue des champions ya CAF 2009 na  mpe Ligue des champions ya CAF 2015 na TP Mazembe
* Molongi ya Super Coupe CAF na Super Coupe CAF 2010 mpe Super Coupe CAF 2011 na TP Mazembe
* Finaliste ya Coupe du monde ya ba clubs ya FIFA na 2010  na TP Mazembe
* Championnat ya ndembo ya République Démocratique du Congo, Molongi ya Congo ya RDC na [[Championnat ya ndembo ya République Démocratique du Congo 2006, 2007, 2009, 2011
* Molongi ya Super Coupe ya Football ya République Démocratique du Congo na 2013 na TP Mazembe
* Ya misato na Coupe d'Africaine 2015 na ekipi ya Congo

## Banoti na ba Références
Camp ya bato oyo bakimá mboka na Bushagara

**Camp ya ba déplacés ya Bushagara**  ,   ezali esika ya koyamba bato oyo bazali na bokono ya sida na nord ya Goma, na province ya Nord-Kivu, na République démocratique ya Congo (RDC). Camp yango ezali esika ya bato oyo bakimi mboka na bango, mingimingi mpo na bitumba mpe kozanga libateli oyo ezali na esika yango.   ,  .

## Lisolo
Etúká ya Nord-Kivu ezali moko ya bisika oyo bitumba ya basimba minduki na RDC esalemi na boumeli ya bambula mingi. Bitumba kati na bituluku ya basodá ya mboka, mampinga ya baguvernema, mpe mampinga ya basoda ya mboka mopaya esili komema ebele ya bato ya mboka na kokima mboka na bango. Camp ya Bushagara esalemi mpo na kopesa eyano na ebele ya mabota oyo bazali koluka esika ya kobombana na ntina na mobulu ,  .

## Ba referansi
Bobo Boloko

**Dieudonné Bobo Boloko Bolumbu** azali entrepreneur mpe politicien kuna République
démocratique ya ba Congo. Azali Mokambi kuna okendaka kuna Équateur.

## Mosala malako
Membre ya Parti du peuple pour la reconstruction et démocratie, aponami gouverneur ya Equateur na kombo ya majorité présidentielle (MP) na 2019.

Na 2022 atiki PPRD ya Joseph Kabila mpe akoti na UDPS ya Tshisekedi. Pona ko soutenir vision ya Chef d’Etat, Félix Tshisekedi, Gouverneur Bobo Boloko akoti na UDPS mpe alaki kopesa Président ya République majorité parlementaire na 2023 .

Na mokolo ya 25 Mai 2024, aponami lisusu Gouverneur ya etuka ya Equateur .

Bobo Boloko Bolumbu aponami mpo na mbala ya mibale gouverneur ya Equateur.

## Banote mpe ba références
Dioko Kaluyituka

**Alain Dioko Kaluyituka** (abotámí o mokɔlɔ  ya mibale sánzá ya yambo mobu 1987) azali mobeti ndembo ya mboka ya DR Congo oyo abetaka lokola attaquant . A représenté ekolo na ye Congo DR 30 fois, akotisi mbala libwa. Asali mpe club na ye ya kala TP Mazembe na football international na Ligue des champions ya CAF mpe na Coupe du monde ya ba clubs ya FIFA .

## Carrière ya club
Dioko abotami na Kinshasa mpe na 2004 a signer na club ya Linafoot AS Vita Club oyo abeta mbula mibale. Na sima ako kende na TP Mazembe na 2007, esika akozwa mbala moko ngenge. Abeta na club na Ligue des champions ya CAF ya 2007 oyo bakomaki na qualification ya finale 16, yambo babeta ye libanda na FAR Rabat . Na tango ya Ligue des champions ya CAF 2008 abeta na club, kasi balongolamaki na Groupe B, bazuaki esika ya misato na molongo mobimba.  Elonga na bango ya suka eyaki na tango ya Ligue des champions ya CAF 2009, oyo Mazembe alongaki. Dioko azuaki Botte d’Or, azuaki 8 buts. Yango elingaki koloba que mpo na mbala ya liboso TP Mazembe e qualifier na Coupe du monde ya ba clubs ya FIFA 2009 . Dioko azalaki na kati ya lisanga oyo ekendaki na Coupe du monde ya ba clubs ya FIFA, esika bazuaki succès limité, esilaki na 6e ya 7.
Liboke ya mbongo ya congolais ya centime 10

**Mosolo 10 ya mikie ya mosolo ya Kongo-Kisasa**  ezali mbongo ya kala oyo ezalaki kotambola na République démocratique du Congo (RDC) na tango ya kala. Ebimisamaki na eleko oyo Congo ezalaki na mbongwana mingi na makambo ya nkita mpe ya politiki. Atako motuya na yango ya moke, mbongo yango ezali komonisa ndenge mbongo ya ekólo yango ezalaki kobongwana mpe ndenge oyo ezalaki kosalelama. Banda kala, bazalaki lisusu kosalela nkombo yango te mpo ezalaki na motuya mingi te.

## Makambo ya kala
Congo, oyo elekaki na eleko ya kolonia mpe ya lipanda, emonaki mbongwana mingi ya mosolo. Bazalaki kosalela mbongo ya 10 centimes na ntango oyo mbongo ya mboka ezalaki na bopusi mpe na ntango oyo nkita ya mboka ebongwanaki nsima ya boyangeli ya mboka. Nsima ya kozwa lipanda na 1960, franc congolais etikalaki kaka mbongo ya mboka, kasi motuya na yango ekitaki mpe ekitaki mpo na mikakatano ya nkita mpe mpo na kobakisama ya ntalo ya biloko oyo ezalaki kobima na bambula oyo elandaki.

## Ba referansi
Liboke ya franga 500 ya Kongo

**Liboke ya 500 franga ya kongo** Liboke ya 500 francs congolais (CDF) ezali moko ya banimero ya mbongo ya République démocratique du Congo, franc congolais (CDF). Ebimisami na Banque centrale ya Congo (BCC), oyo ezali na mokumba ya kokamba mosolo ya mboka mpe politiki ya mosolo ya mboka. Franc ya Congo ekabwani na biteni oyo ebengami centimes, atako, na momesano, oyo ya nsuka esalelamaka lisusu te mpo na kokitisa motuya ya mosolo ya mboka.

## Makambo ya kala

## Ba referansi
Camp ya bato oyo bakimá mboka na Rusayo

**Camp ya ba déplacés ya Rusayo**, ezali na libanda ya Goma, na etuka ya Nord-Kivu na République démocratique ya Congo. Ezalisamaki mpo na koyamba bato bakimi bitumba kati na mampinga ya Congo (FARDC) mpe batomboki ya M23, mpe bituluku mosusu ya basimba minduki oyo ezali kosala na etuka wana. Uta efungwamaki, camp yango ekomi moko ya oyo eleki monene na etuka, na population ya bato pene na 100 000 na mai 2024.

## Makambo ya kala
Camp Rusayo ya bato bakima mboka na bango ebandaki na ebandeli ya 2023 nsima ya bitumba ya makasi na territoire ya Masisi mpe na Goma. Ebandaki na mposa ya mbangu ya kozongisa bato oyo bazalaki kokima bitumba kati na mampinga ya Congo (FARDC) na batomboki ya M23, mpe ba miliciens mosusu oyo bazalaki kosala na etuka ya Nord-Kivu. Na ebandeli, camp ezalaki na bato pene na 45 000 na sanza ya yambo 2023, kasi motango yango emataki noki na 95 000 na sanza ya mibale 2024 mpo na ebele ya bato oyo bakendaki na esika mosusu mpo na likama ya likama.
## Ba referansi
Thierry Katembwe Mbala

**Thierry Katembwe Mbala**, abotama na mokolo ya 20 sanza ya mibale 1980, na Lubumbashi azali ingénieur mpe cadre na ekolo Congo démocratique (RDC). Azali sikoyo Coordinateur Principal ya Comité Stratégique pour la Supervision du Projet d'Extension de la Ville de Kinshasa (CSSPEVK), organisme gouvernemental, oyo azali na mokumba ya kokengela botongi ya engumba ya sika, Kinshasa Kia Mona, na commune ya Maluku.
Charles Bofossa

**Charles Bofossa Wambea Nkosso**, abotama na mokolo ya 24 sanza ya motoba ya mobu 1938 na engumba ya Kinshasa, azali moto ya mayele na nkita ya ekolo Congo (RDC) mpe mokambi ya kala ya Banque centrale ya Zaïre (BCZ) lelo Banque centrale ya Congo (BCC).

## Biografi ya bomoi ya bato
Charles Bofossa abotamaki na mokolo ya 24 sanza ya motoba ya mobu 1938 na Kinshasa. Azwaki ba études secondaires na Institut Saint Joseph de Limete; na 1963 azui diplôme ya licence en sciences économiques na Université ya Louvain lelo oyo Université ya Kinshasa Unikin
Laki Boya

**Laki Boya** ezali laki ya République démocratique du Congo, ezwami na mwa bakilomɛtrɛ na est ya Kabongo na Haut-Lomami

## Bikakoli o molɔngɔ́ ya bilɔ́kɔ

* Ndenge laki ya Boya emonani na satellite

## Makomi na nse ya lokasa
Jules Croy Emony Mondanga

**Jules Croy Emony Mondanga** azali moto ya politiki ya Congo démocratique na boyangeli ya Mobutu Sese Seko. Mwana ya Antoine Mondanga, abotamaki le 25 octobre 1938 na Kananga (ex-Luluabourg).

Azwaki diplome na économie na Université Lovanium na distinction na 1963, azwamaki na Banque centrale ya Congo na mbula wana mpe atindamaki na direction ya Crédit.

Akomaki directeur ya direction ya Crédit na 1968, directeur ya cabinet ya gouverneur na 1970, membre ya comité ya direction générale ya Banque Centrale na 1971, président-directeur général (PDG) ya Office des Petites et Moyennes Entreprises Zaïroises (OPEZ) na 1974, Ministre ya Finances na 1977, gouverneur ya Banque Centrale na 1979[2], Ministre ya Commerce extérieur puis ya Portefeuille na 1981, PDG ya Institut National de Sécurité Sociale (INSS) na 1982 mpe PDG ya Office de Gestion de la dette Publique (OGEDEP) na 1988.
Joseph Buhendwa

**Joseph Buhendwa**, abotami na mokolo ya 4 sanza ya zomi 1942 na Sud-Kivu, azali banquier, moto ya politiki mpe mokomi ya Congo. Azalaki kala gouverneur ya Banque du Zaïre (lelo Banque centrale ya Congo), aponamaki na ebonga wana le 2 avril 1993 na président Mobutu Sese Seko.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Bilenge mpe boyekoli
Nkombo na ye mobimba ezali Joseph Buhendwa bwa Mushasa, abotamaki na mokolo ya 4 octobre 1942 mpe azali moto ya Sud-Kivu.

Joseph Buhendwa atángaki kelasi ya ebandeli mpe ya mibale na Séminaire ya moke ya Mungombe, na Mugeri mpe na Collège Saint Paul na Bagira. Na nsima, abandaki ba études universitaires na Prépédeutique, mpe na nsima abongwanaki na ba sciences économiques na Université Lovanium ya Kinshasa kobanda 1959 kino 1962. Na 1964, azwi diplome na ye ya licence na sciences économiques na Université catholique de Louvain.
Godefroid Ndiang Kabul

**Godefroid Ndiang Kabul**, abotama na mokolo ya 26 sanza ya nsambo 1946 na Banda, na Kwilu, azwi diplome na économie appliquée na université ya Kinshasa (UNIKIN). Atángaki mpe na iniversite ya Lovanium.

Azali gouverneur ya Banque centrale ya Congo na 1994.
Jean Nyembo Shabani

**Jean-Gualbert Nyembo Shabani**, Abotami na mokolo ya 5 sanza ya mwambe 1937 na Kayanza, na etuka ya Tanganyika, azali moto ya politiki na ekolo Congo démocratique.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Libota, bilenge mpe mateya
Jean-Gualbert Nyembo Shabani, mwana ya liboso ya Katshelewa Mugogwa na Feza Kalunga, abotama na mokolo ya 5 août 1937 na Kayanza, na territoire ya Kongolo, na Katanga, lelo oyo na province ya Tanganyika

Na 1946, tata na ye, Katshelewa Mugogwa, azalaki na mposa ya kopesa bana na ye ya liboso mateya ya malamu mpe formasyo ya malamu, amemaki ye na Elisabethville, lelo oyo Lubumbashi, atiki libota na ye na Kayanza mpo na mwa ntango. Na Elisabethville, akomaka na Institut Saint Boniface, lelo oyo Collège Kitumaini.

Na nsima, akɔtaki na Université Lovanium, lelo oyo Université ya Kinshasa, mpo na koyekola propédeutique mpe candidature na ba sciences économiques (1959-1962), liboso ya kokoba na kelasi na Université catholique ya Louvain, na Belgique, esika azwaki licence na sciences économiques na 1964.
Patrice Djamboleka

**Patrice Djamboleka Lona Okitongono**, abotami le 21 février 1946 na Bukavu na province ya Sud-kivu, azali économiste congolais (RDC) mpe ancien gouverneur ya Banque centrale ya Zaïre (BCZ) sikoyo Banque centrale ya Congo (BCC)

## Biografi ya bomoi ya bato
Djamboleka Lona Okitongono Patrice abotamaki na mokolo ya 21 sanza ya mibale 1946 na Bukavu na etuka ya Sud-kivu. Abotami na Sankuru na province ya Kassai-Oriental, na 1968 azui diplôme na ye ya Etat na littérature, na juillet 1972 azui diplôme na ye ya licence na sciences économiques na université ya Louvain lelo oyo université ya Kinshasa Unikin.
Deogratias Mutombo

**Deogratias Mutombo Mwana Nyembo**, abotama na Kongolo, na Katanga, azali économiste ya Congo (RDC) mpe gouverneur ya kala ya Banque centrale ya Congo (BCC). Kobanda le 5 juillet 2021, azali président ya conseil d'administration ya Autorité de régulation et de contrôle des assurances (ARCA)

## Biografi ya bomoi ya bato
Deogratias Mutombo Mwana Nyembo abotamaki na Kongolo na etuka ya kala ya Katanga. Atángaki na université ya Kinshasa mpe azwaki diplôme ya économie na 1991.

Na 2008, azwamaki na BCC lokola mokambi ya bureau na direction ya change. Na 2010, akomaki mokonzi ya misala ya banki mpe ya bazando.

Na mokolo ya 14 sanza ya mitano ya mobu 2013, aponamaki gouverneur ya Banque centrale ya Congo (BCC) na mokonzi ya ekolo Congo démocratique Joseph Kabila. Azwi ebonga ya Jean-Claude Masangu Mulongo, oyo aponamaki na 1997.
Jean-Claude Masangu

**Jean-Claude Masangu-Mulongo** Abotama na 18 août 1953 na Likasi) azali économiste ya Congo mpe gouverneur ya Banque centrale ya Congo banda 1997 kino 2013.

## Mosala
Mwana ya Jacques Masangu-a-Mwanza, ambassadeur ya République démocratique ya Congo na Pays-Bas, asilisaki kelasi na Ecole internationale ya Genève, na Worcester Polytechnic Institute (Massachusetts) mpe na Louisiana State University.

Mokonzi ya kala ya Citibank Zaïre, Jean-Claude Masangu azali gouverneur ya Banque centrale ya Congo banda 1997. Laurent-Désiré Kabila nde aponaki ye mpe Joseph Kabila nde andimaki ye na 2002 mpe 2008. Na sima ya koponama na ye, azalaki mobandisi ya mbongwana ya mosolo oyo ememaki na bobimisi franc congolais.

Kobanda sanza ya zomi ya mobu 2007 kino sanza ya zomi ya mobu 2008, akambaki na kombo ya République démocratique ya Congo, lisanga ya bato ntuku mibale na minei (G24) ya Fonds monétaire international mpe na libaku wana, abundelaki mabongisi ya mbongwana ya ba institutions financières internationales oyo ebandisamaki na mokambi monene ya Fonds Dominique Strauss-Kahn.

Na 2009, Jean-Claude Masangu Mulongo abimisaki na éditions Prestige Communication (France) buku moko, Pourquoi je crois au progrès de l'Afrique, oyo ezali kolobela mobembo na ye mpe makanisi na ye mpo na Afrika mpe mingimingi na République démocratique du Congo.
Jacques Kyabula Katwe

**Jacques Kyabula Katwe**, abotami na mokolo ya 13 sanza ya misato 1976 na Likasi, azali moto ya politiki ya Congo, gouverneur ya Haut-Katanga banda 2019 oyo mokonzi na yango ezali Lubumbashi.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Elenge
Jacques Kyabula abotamaki na Likasi le 13 mars 1976. Akotaki na Eteyelo ya Tutazamie liboso akende na kelasi ya politiki na Université ya Lubumbashi, esika azuaki diplome na ye ya politiki mpe ya administration.

### Mosala amekola makasi
Jacques Kyabula Katwe asalaki na ba entreprises mingi ya province ya Haut-Katanga na secteur privé liboso ya kokota na administration publique na cabinet ya Gouverneur Kazembe, esika ye aponamaki directeur de cabinet. Na mosala na ye ya kofuta mpako, aponamaki mpo na kopesa eyano na mikakatano ya mbongo oyo etúká ya Haut-Katanga, oyo ezalaki naino moke, ezalaki kokutana na yango.

### Mosala lo politki
Nsima ya mwa ntango moke na mosala ya kokamba misala ya kosomba biloko, Jacques Kyabula aponamaki ministre ya mbongo, ya ba petites et moyennes entreprises mpo na Haut-Katanga. Mokumba oyo ekopesa ye nzela ya kozongisa lifuti ya basali ya Leta na ndenge esengeli, ya kobakisa mosolo na mbongo ya province mpe ya kozwa mbongo mpo na kosilisa misala minene ya province

Na kati ya Parti du peuple pour la reconstruction et la démocratie (PPRD), alongaki na 2018 ba élections législatives nationale mpe provinciale ya 2018 na engumba Likasi.

Na 2019, Jacques Kyabula aponami gouverneur ya province ya Haut-Katanga, moko ya ba provinces ya bomengo mpe ya minene na République démocratique du Congo  .

Na 2019, Jacques Kyabula aponami gouverneur ya province ya Haut-Katanga, moko ya ba provinces ya bozwi mpe ya monene ya RDC.
## Ba referansi
Jean-Claude Kazembe Musonda

**Jean-Claude Kazembe Musonda**, abotama le 17 mai 1963 na Kashobwe mpe akufi le 31 juillet 2021 na Lubumbashi, azalaki moto ya politiki ya Congo (RDC), gouverneur ya yambo ya province ya Haut-Katanga kobanda na dénombrement ya 2016. Na 2017, Assemblée provinciale ekatelaki ye bokonzi.

## Biografi ya bomoi ya bato

## Banote mpe ba références
Christophe Baseane Nangaa

**Christophe Baseane Nangaa** azali moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique, gouverneur ya etuka ya Haut-Uele wuto 10 avril 2019 kino avril 2024. Azwi ebonga ya Jean-Pierre Lola Kisanga na bokambi ya etuka, oyo azali gouverneur ya mibale ya etuka oyo banda etuka ya Est ekabwani na 2015.

## Biografi ya bomoi ya bato
Ndeko na ye, Corneille Nangaa, azalaki mokambi ya Commission électorale nationale indépendante kati na 2015 mpe 2021.
Johnny Luboya Nkashama

**Johnny Luboya Nkashama**, abotama na 1966, azali soda ya Congo démocratique. Azali gouverneur militaire ya etuka ya Ituri kobanda sanza ya mitano 2021.

## Biografi ya bomoi ya bato
Johnny Luboya Nkashama abotamaki na 1966.

Na ntango ya bitumba ya mibale ya Congo (1998-2003), Johnny Luboya Nkashama azalaki mokonzi ya renseignement ya RCD-Goma, etuluku ya basoda oyo bazalaki na boyokani na Rwanda.

Azali commandant ya 1er zone de défense ya ba Forces armées ya République démocratique ya Congo (FARDC), mokonzi ya état-major ya 13e région militaire ya ex-Equateur.

Na sima ya kotia état de siège na Nord-Kivu mpe na Ituri na sanza ya mitano 2021, Johnny Luboya Nkashama aponami gouverneur militaire ya Ituri kobanda sanza ya mitano 2021 na président ya république.
Jean-Marie Peti Peti

**Jean-Marie Peti Peti**, abotami Abotami le 24 octobre 1952 na Kinshasa[1], azali moto ya politiki ya ekolo Congo. Azali gouverneur ya province ya Kwango, na République démocratique ya Congo (RDC), kobanda 2019 kino 2022.

## Biografi ya bomoi ya bato
Azali mwana ya député national ya kala mpe président provisoire ya Chambre ya ba représentants André Petipeti. Azali membre ya parti politique Parti lumumbiste unifié (PALU) ya Lugi Gizenga.

Na maponami ya bituka ya 2018 na Congo démocratique, lisanga ya PALU na Front commun pour le Congo (FCC) ya bokonzi ya kala ya Joseph Kabila elongi na assemblée provinciale. Jean-Marie Peti Peti aponami na mokolo ya 19 sanza ya minei 2019 na bavoti 19 kati na 21 ya assemblée. Na mokolo ya 27 sanza ya mitano ya mobu 2019, mokonzi ya mboka Félix Tshisekedi akomisaki ye na bokonzi. Na kati ya PALU mpe baninga na ye ya FCC (Convention pour la république et la démocratie, CRD, parti ya Christophe Mboso N'Kodia Pwanga, Regroupement des innovateurs du Congo, Renovac, ya André Kimbuta mpe Alliance pour la bonne gouvernance, ABG), liyebisi ya gouvernement oyo ebimisaki matata na kati ya FCC, mingimingi kati ya Renovac mpe ABG mpo na kopona ministre ya bokolongono.
Feshi (teritware) .

**Territoire ya Feshi** ezali etuka ya province ya Kwango na République démocratique ya Congo. Mbóka-mokonzi ezalí Feshi.

## Municipalité ya mboka
Territoire ezali na commune rurale ya ba électeurs ya 80 000 :

* Feshi, (7 ba conseillers municipales) .

## Ba secteurs
Teritware ya Feshi ekabwani na bituka minei mpe bituluku 39.

## Politiki

* Ba députés ya ekolo :3
** Esperance Shidi (PALU) azali moto ya mayele.
** Kangulumba Mbambi Vincent (Lipanda) .
** Lapika Dimonfu Bruno (ARC) azali moto ya mayele.

* Ba députés ya ba provinces :4
** Atunakou Malambu Jovin (PPRD) azali moto ya mayele.
** Kangulumba Kakoma Léopold (MLC) .
** Kusasamana Metela Crispin (PALU) azali moto ya mayele mingi.
** Kashita Mussa wa Gamony Jesse Jean Bosco (Mokambi monene ya groupe Kianza, co-opté)
Ganaketi

**Ganaketi** ezali mboka mokonzi ya secteur ya territoire ya Feshi na province ya Kwango na République démocratique ya Congo. 

## Geographie na mokili mobimba
Mboka yango ezali na nzela RP 228 na wɛsti ya engumba-mokonzi Feshi.

## Lisolo

## Mateya

## Nkita

## Ba références
Malangu Kabedi

**Marie-France Malangu Kabedi Mbuyi** azali économiste ya Congo (RDC), gouverneur ya banque centrale ya Congo: BCC, banda le 5 juillet 2021. Mokonzi ya ekolo Félix Tshisekedi nde aponaki ye, akitani Deogratias Mutombo. Akokoma na mosala na ye ya sika na mokolo ya 19 sanza ya nsambo 2021 na tango ya kofuta mpe kozongela elongo na mokitani na ye.

## Biografi ya bomoi ya bato
Abotami na mokolo ya 1er février 1958 na Kananga na province ya Kasaï-Occidental, Malangu Kabedi azali mwasi ya liboso oyo aponami gouverneur ya Banque centrale ya Congo (BCC). Moto oyo azalaki liboso na ye, Deogratias Mutombo Mwana Nyembo aponamaki na 2013 na mokonzi Joseph Kabila.
Célestin Pande Kapopo

**Célestin Pande Kapopo** azali moto ya politiki ya Congo démocratique. Azali sénateur, gouverneur ya Haut-Katanga ya kala ya 9 septembre 2017 kino janvier 2019.

## Biografi ya bomoi ya bato

## Banote mpe ba références
Disasi (Bandundu) .

**Disasi** Bandundu ezali commune ya engumba Bandundu na ekolo Congo démocratique.

## Ba quartiers
Komine ekabwani na ba quartiers 9: Ibole, Kamanyola, Kwango, Lwani (to Luani), Mampuya, Mobutu, Molende, Nsélé mpe Salaminta.

## Bomoto ya bomoto

* Malanda Dem (1929-2008), philosophe, théologie, psychologue mpe psychanalyste congolais
Mayoyo

**Mayoyo** Bandundu ezali commune ya engumba Bandundu na ekolo Congo démocratique..

## Ba quartiers
Komine ya engumba ekabwani na ba quartiers 6: Bosembo, Ito, Kimvuka, Malebo, Musaka, Ngamilele.
Feshi

**Feshi** ezali mboka, mokonzi ya Territoire ya Feshi ya province ya Kwango na République démocratique ya Congo.

## Geographie na mokili mobimba
Mboka yango ezali na nzela ya etuka 228 na 314 km na sud-est ya engumba-mokonzi ya etuka Kenge.

Chef-lieu ya territoire ya ba électeurs 8 157 oyo bakomaki na ba élections ya 2018, localité eza na statut ya commune rurale ya ba électeurs 80 000, ekozala na ba conseillers municipaux 7.

## Lisanga
Mboka ezali esika ya paroisse ya katolike, Sainte Thérèse de l'Enfant-Jésus oyo ezwamaki na 1953, ezali na nse ya doyenné ya Feshi ya diocèse ya Kikwit.

## Bato
Motángo ya bafandi ezali ya mobu 1984.

## Esika

## Mateya

## Nkita

## Ba références
Kahemba

**Kahemba** ezali mboka, mokonzi ya etuka ya Kwango na Ekolo Congo démocratique.

## Géographie
Mboka oyo ezwami na Lunda ekatisami na nzela RP 231 na 593 km na sud-ouest ya engumba mokonzi ya province Kenge.

## Lisolo

## Bokambi ya misala
Lokola ezali engumba-mokonzi ya etúká yango, ezali na lokumu ya komine. Na 2019, commune ya ba électeurs ezali na ba conseillers municipaux 7. Ezali na ba quartiers mwambe: Conseil, Kahemba, Kamabanga, Lutshima, Lwapanga, Mobutu, Muloshi mpe Sukisa.

## Lisanga
Mboka ezali esika ya paroisse catholique ya Saint-Augustin de Kahemba oyo ezwamaki na 1953, ezali na diocèse ya Kikwit.

## Mateya

## Nkita
Kasongo-Lunda

**Kasongo-Lunda** ezali mboka ya mokonzi-leu ya territoire ya Kasongo-Lunda na province ya Kwango na République démocratique ya Congo.

## Géographie
Engumba yango ezali na nzela ya RP 228 na km 325 na sudi ya engumba-mokonzi ya etuka Kenge.

## Lisolo
Na ntango ya kala, engumba yango ezalaki esika ya kofanda ya Kiamfu ya Yaka (mokonzi ya bato ya Yaka). Na 1890, ntoma ya mokonzi Léopold II, Francis Dhanis atiyaki sinyatili na boyokani na kiamfu Tsimba Mukumbi oyo mokonzi ya Belgique atalelaki lokola elembo ya botosi, oyo epesaki ye nzela ya kosala district ya 12 ya Etat indépendant ya Congo: Kwango oriental, na yango azwaki ngambo ya loboko ya mwasi ya Kwango, atiaki ngambo ya loboko ya mobali na Angola ya Portugal.

## Bokambi ya misala
Komini yango eza na statut ya commune rurale ya ba électeurs ya 80 000 te, ezali na ba conseillers municipaux 7 na 2019.

## Lisanga
Engumba ezali esika ya paroisse catholique Saints-Pierre-et-Paul ya Kasongo-Lunda oyo ezwamaki na 1957, ezali na nse ya bokonzi ya Kingunda ya diocèse ya Popokabaka.

## Mateya

## Bato
Na bokomani ya nsuka oyo esalemaki na 1984, motuya ya bato oyo bazali kobakisama mbula na mbula emonanaki ete ezalaki 2,49.

## Nkita

## Transpore
Engumba yango ezali na aérodrome moko (code IATA: KGN • code OACI: FZOK).