open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mokɔlɔ 26 sánzá ya mwambe

***' ezalí [[mokɔlɔ]] ya Ntúkú míbalé na motóbá ya [[sánzá ya mwambe]] mpé ezalí bongó [[bankámá mibale na ntúkú misato na mwambe]] ntangó mosúsú mpé [[239(motuya)|bankámá mibale na ntúkú misato na libwa]] ya [[Mobú|mobú tǒ mbúla]] na [[Manáka|manáka ya Glégwalè]].


Mikɔlɔ etikali  nsima na ye libosɔ́ ya nsuká ya mbúla.<div style="text-align: center;"> [[Mokɔlɔ 25 sánzá ya nsambo|25 augústo]] - ***' - 27 augústo

## Likambo linɛ́nɛ

## Etatoli

## Talá mpé
Mokɔlɔ 2 sánzá ya libwá

***' ezalí [[mokɔlɔ]] ya mibale ya [[sánzá ya libwá]] mpé ezalí bongó [[bankámá mibale na ntúkú minei na mitano]] ntangó mosúsú mpé [[246(motuya)|bankámá mibale na ntúkú minei na motoba]] ya [[Mobú|mobú tǒ mbúla]] na [[Manáka|manáka ya Glégwalè]].


Mikɔlɔ etikali  nsima na ye libosɔ́ ya nsuká ya mbúla.<div style="text-align: center;"> [[Mokɔlɔ 1 sánzá ya libwá|1 libwá]] - ***' - 3 setɛ́mbɛ

## Likambo linɛ́nɛ

## Etatoli

## Talá mpé
Bopambólí bwa Elámbo Epambolama

**Bopambólí bwa Elámbo Epambolama** ezalí molulu ma losámbo, óyo esálemaka míngimíngi na Ekeléziya katolike ya Loma, kási mpé na bonkɔ́kɔ mosúsu ya boklísto, epái epísikɔ́pɔ, nganga-nzámbé tǒ diakono apambolaka lisangá na Ukarístia na nsúka ya eleko móko ya losámbo.
Grand Prix panfricain de littérature

**Grand Prix Pan-Africain ya Littérature** ezali mbano ya mikanda oyo epesami mvula na mvula na mokomi ya Afrika, na tina ya " mpo na kotombola mpe kopesa mbano na mosala ya bakomi ya Afrika na niveau continental »  Libonza yango ezali mpo na bakomi oyo bawutaka na Afrika mpe na ebandeli endimaka kaka Lifalanse mpe Lingelesi.

Libonza yango endimami lokola oyo ezali na ntina mingi mpo na bato nyonso wuta mokolo ya 25/03/2021  .

## Kolakisa
Mbano oyo, ko bandisama na bato oyo ba banda am yango, ezali na tina ya ko corriger erreur ya komona ba auteurs africains bapesaka ba mbano esika mosusu pe selon ba critères ya bapaya  . Mokonzi ya mboka ya Congo (RDC) Félix Tshisekedi, lisusu Président ya Union africaine ya lelo (2021-2022), abandi mbano oyo na engumba Kinshasa. Bato mingi ya mayele, kati na bango Isidore Ndaywel, bazali kosala mpo na likambo yango. Nsima na Prix Grand de livre congolais, molongi akopesama libonza ya 30.000 $ na sanza ya zomi na moko, na molulu ya mokolo ya bakomi ya Afrika ya mokili mobimba, nsima na botali na jury international. Libonza yango ekopesama na sanza ya mibale mobu 2022 na ngambo ya likita ya bakonzi ya bikolo  ,  .
Mokɔlɔ 1 sánzá ya zómi

***' ezalí [[mokɔlɔ]] ya liboso ya [[sánzá ya zómi]] mpé ezalí bongó [[bankámá mibale na ntúkú nsambo na minei]] ntangó mosúsú mpé [[275(motuya)|bankámá mibale na ntúkú nsambo na mitano]] ya [[Mobú|mobú tǒ mbúla]] na [[Manáka|manáka ya Glégwalè]].


Mikɔlɔ etikali  nsima na ye libosɔ́ ya nsuká ya mbúla.<div style="text-align: center;"> [[Mokɔlɔ 30 sánzá ya libwá|30 libwá]] - ***' - 2 ɔkɔtɔ́bɛ

## Likambo linɛ́nɛ

## Etatoli

## Talá mpé
Luc-Gérard Nyafé

**Luc Gerard Nyafe** azali homme d’affaires congolais oyo azali na mboka Colombie wuka mobu 2003. Azali mokeli ya TRIBECA ASSET MANAGEMENT, moko ya ba fonds d’investissement ya minene na Amérique latine. Na nzela ya société holding na ye, STRATEGOS GROUP, abandi mpe ba startups soki zomi na secteur ya santé, énergie, mpe ya ba ressources naturelles. Na 2019, apesaki toli na Président ya Congo démocratique, Félix A. Tshisekedi, na makambo ya Développement Durable, Justice Sociale, mpe Géopolitique.
Rotson Kilambe

**Rotson Kilambe** (abotámí o mokɔlɔ ya motoba sánzá ya mwambe mobu 1978, o Kitwe ) azali mobeti ya ndembo ya Zambie oyo azwa pansiɔ .

## Mosala
Attaquant, Kilambe abeta na mboka Afrique du Sud mpo na Kaizer Chiefs, Bloemfontein Celtic, mpe Mamelodi Sundowns mpe mpo na Power Dynamos, Yunnan Hongta, mpe Zanaco FC na Zambie ya mboka na ye.
Shri Manik Prabhu Devasthanam

**Sri Manik Prabhu Devasthanam** ezalii tempe Lo ya bayindoo oyo ezali na Manik Nagar pene na, Humnabadd na etuka ya Karnataka, na Inde
2011 MTN 8

MTN 8 2011 ezalaki mbala ya ntuku misato na sambo oyo momekano oyo ya mbula na mbula esalemaki. Ezalaki kobunda na ba équipes mwambe ya liboso ya tableau ya Premier Soccer League na suka ya saison 2010-11 . Momekano yango ebandaki mokolo ya mitano sanza ya mwambe mobu 2011 mpe elongamaki na Orlando Pirates . 

## Ba équipes
Ba équipes mwambe oyo e ndongwanaki na compétition ya knockout ya MTN 8 Wafa Wafa ezali : (etangami selon position na bango ya finition na Premier Soccer League 2010–11 ).
Minístɛlɛ ya Bolɛngɛ́ mpé Bobɔ́kɔli bwa bǎna-mbóka

**Minisele ya Bolɛngɛ́ mpé Bobɔ́kɔli bwa bǎna-mbóka** azalí Minisele ya Bolɛngɛ́ mpé Bobɔ́kɔli bwa bǎna-mbóka.
Jakaya Kikwete

**Jakaya Mrisho Kikwete** (abotámí o mokɔlɔ ya sambo Sánzá ya zómi na mobú 1950)   azalí moto ya politiki ya Tanzania óyo azalákí mokónzi ya mínei ya Tanzania, na ebonga kobanda 2005 tii 2015.

Yambo ya maponami na yé lokóla okónzí ya mbóka, azalákí minisele ya Affaires étrangères wuta mobú 1995 téé na mobú 2005 na nsé ya mokónzi ya libosó na yé, Benjamin Mkapa. Asála mpé lokóla mokambi wa Lisangá ya Afríka na 2008 - 2013; 2009 mpé mokambi ya Troïka ya Lisanga lya Bokomeli bwa Sidafríka na óyo etali kimia, bobateli mpé bokengi na 2012 - 2013; 2013.

## Tálá mpé
1994–95 Bundesliga

**Bundesliga ya mobu 1994–95** ezalaki eleko ya ntuku misato na mibale ya Bundesliga, ligue ya yambo ya ndembo ya Allemagne. Ebandaki na mokolo ya zomi na libwa août 1994  mpe esukaki na mokolo ya 17 juin 1995.  FC Bayern Munich ezalaki ba champions défenseurs.

Oyo ezalaki eleko ya suka oyo bapesaki bapwɛ́ mibale mpo na elonga; kokende liboso oyo ebongwanaki na ba points misato .
Victor Wembanyama

**Victor Wembanyama** ( /ˌ w ɛ m b ə n ˈ j ɑː m ə / WEM -bən- YAH -mə ;   ; abotami mokɔlɔ mineyi sánzá ya yambo mobu 2004), azwaki nkombo ya lisɛki " **Wemby** "  mpe " **mopaya** ",   azali mosani ya basketball professionnel ya mboka France mpo na San Antonio Spurs ya lisanga nationale ya basketball (NBA). Aponamaki ya yambo na molongo mobimba na Spurs na draft ya NBA ya mobu  2023 mpe atalelami lokola moko ya ba prospects ya basketball ya malamu koleka mpo na bosangani na ye ya rare ya hauteur, agilité, mpe makoki.
Mokɔlɔ 14 sánzá ya zómi

***' ezalí [[mokɔlɔ]] ya zómi na mínei ya [[sánzá ya zómi]] mpé ezalí bongó [[bankámá mibale na ntúkú mwambe na nsambo]] ntangó mosúsú mpé [[288(motuya)|bankámá mibale na ntúkú mwambe na mwambe]] ya [[Mobú|mobú tǒ mbúla]] na [[Manáka|manáka ya Glégwalè]].


Mikɔlɔ etikali  nsima na ye libosɔ́ ya nsuká ya mbúla.<div style="text-align: center;"> [[Mokɔlɔ 13 sánzá ya zómi|13 ɔkɔtɔ́bɛ]] - ***' - 15 ɔkɔtɔ́bɛ

## Likambo linɛ́nɛ

## Etatoli

## Talá mpé
Lil Wayne

**Dwayne Michael Carter Jr.** (abotami na sanza ya libwa mokolo ya ntuku mibale ya sambo, mobu 1982),  ayebani na mosala na nkombo **Lil Wayne**, azali rappeur ya Amerika. Mbala mingi batalelaka ye lokola moko ya ba alanga nzembo ya hip-hop oyo bazali na influence mingi na génération na ye, mpe lisusu moko ya ba rappeurs minene ya tango nionso.  Abotami mpe akolaki na Nouvelle-Orléans, azwamaki na rappeur ya engumba ya Birdman na 1993 mpe a signaki na étiquette na ye ya ba disques, Cash Money Records, na mibu zomi na moko.   Abimaki lokola artiste  ya étiquette kino na bolongwi na ye na mobu 2018.
Hamdy Fathy

**Hamdy Fathy Abdelhalim Abdelfattah** ( Arabic   ; abotami o mokɔlɔ ntuku mibale na libwa sanza ya libwa mobu 1994) azali mobeti  ndembo ya mosala ya Egypte oyo azali kosala lokola milieu ya défense na club ya Qatar Stars League Al-Wakrah mpe na équipe nationale ya mboka Egypte .

## Carrière ya club
Fathy abandaki carrière na ye na Ala’ab Damanhour yambo akende na Enppi na mobu 2015 mpe sima akota na Petrojet na prêt. Na 2019, a signaki na Al Ahly mpe atikalaka na club tee na 2023, tango a transférer na équipe Qatari Al-Wakrah .
Luc Nkulula

**Luc Nkulula** (zómi na mwambe sánzá ya zómi o mobú 1985 - zómi sánzá ya motóbá o mobú 2018 ) azalákí activiste politique ya Kongó-Kinsásá mpé mokambi ya mouvement pro-démocratie *lutte pour le changement* (LUCHA).

## Bɔmoi ya bato
Nkulula abátamí na engumba Lubumbashi, na súdi ya Kongó-Kinsásá, mpé akolákí káti na kuna na Goma na monyɛlɛ ya mbóka. Azwákí lipɔlɔ́mi ya droit na Bobɔ́ngɔ bwa Goma, simá na yangó azalí conseiller na ba organisations internationales ndenge na ndenge.
Abdallah Nasib

**Abdallah Mousa Musallam Nasib** ( Arabic   ; abotami o mokɔlɔ ya ntuku mibale na mitano sánzá ya míbalé mobu 1994) azali mobeti  ndembo ya mboka Jordanie oyo azali kosala lokola centre-back na club ya Irak Stars League Al-Zawraa, na loyer na Al-Hussein, mpe na équipe nationale ya Jordanie .

## Carrière ya club
Nasib abandaki carrière na ye ya mikolo na club Jordanien That Ras na mobu 2016. Saison oyo elandaki na mobu 2017, akendaki na Al-Ramtha esika atikalaki ba saisons misato. Na mokolo ya ntuku mibalé na libwa sanza ya zomi na mibalé mobu 2019 a signaki na Al-Wehdat, esika asalisaki bango balonga Ligue Pro Jordanie 2020 mpe Super Coupe Jordanie 2021 .  Na mokolo ya 7 Yanuali 2022, akendaki na Ezipito elongo na Al Ittihad .  Azongi na Jordanie na Al-Hussein le 5 juillet 2023.  Na mokolo ya 7 août 2025, Nasib akendaki na Irak mpo na kosangana na Al-Zawraa mpo na kodefa mbongo ya saison mobimba.
Mokɔlɔ 28 sánzá ya zómi

***' ezalí [[mokɔlɔ]] ya ntúkú míbalé na mwambe ya [[sánzá ya zómi]] mpé ezalí bongó [[bankámá misato na moko]] ntangó mosúsú mpé [[302(motuya)|bankámá misato na mibale]] ya [[Mobú|mobú tǒ mbúla]] na [[Manáka|manáka ya Glégwalè]].


Mikɔlɔ etikali  nsima na ye libosɔ́ ya nsuká ya mbúla.<div style="text-align: center;"> [[Mokɔlɔ 27 sánzá ya zómi|27 ɔkɔtɔ́bɛ]] - ***' - 29 ɔkɔtɔ́bɛ

## Likambo linɛ́nɛ

## Etatoli

## Talá mpé
Kwasi Okyere Wriedt

**Kwasi Okyere Wriedt** (abotámí mokɔlɔ ya 10 sanza ya sambo mobu 1994) azalí mosani ya ndembo ya mosala oyo asalaka lokola attaquant na club allemand 3.  Liga Alemannia Aachen . Abotami na Allemagne, azali kobɛta na ekipi ya ekólo Ghana .
Mokɔlɔ 1 sánzá ya zómi na mɔ̌kɔ́

***' ezalí [[mokɔlɔ]] ya liboso ya [[sánzá ya zómi na mɔ̌kɔ́ ]] mpé ezalí bongó [[bankámá misato na mitano]] ntangó mosúsú mpé [[306(motuya)|bankámá misato na motoba]] ya [[Mobú|mobú tǒ mbúla]] na [[Manáka|manáka ya Glégwalè]].


Mikɔlɔ etikali  nsima na ye libosɔ́ ya nsuká ya mbúla.<div style="text-align: center;"> [[Mokɔlɔ 31 sánzá ya zómi|31 ɔkɔtɔ́bɛ]] - ***' - 2 novɛ́mbɛ

## Likambo linɛ́nɛ

## Etatoli

## Talá mpé
Masika Yalala

**Dyna Masika Yalala**, azali microbiologiste mpe mosali politiki ya muasi  ya République Démocratique du Congo, abotami na mobu 1964 na Beni ( Nord Kivu ).

## Biografi ya bomoi ya bato

### Boyekoli
Atangi biologie na Butembo mpe sima microbiologie na université ya Kisangani  .zomi na misato sanza ya mineyi mobu 2021 Alakisaki thèse ya doctorat na biologie na UNIKIN, na ba moules oyo ezali na fermentation ya manioko  .

### Formation professionnelle ya mosala
Na ebandeli azalaki molakisi na eteyelo Institut Majengo na Goma, azuaki ebonga ya directeur ya Institut supérieur ya techniques médicales na Beni na 1999. Na 2005 akomi chef ya travail pratique na Institut supérieur pédagogique ya La Gombe avant akota na Institut supérieur ya techniques médicales na Beni kobanda 2010 tee na 2016  .

Azalaki mokambi ya conseil d’administration ya REGIDESO kobanda 2011 kino 2017 , esika wapi asengelaki kosala na mikakatano minene na société  ,  .
Rachid M'Barki

**Rachid M'Barki**, abotami na mokolo ya yambo sanza ya mibalé, mobu. 1969 na Toulouse ( France ), azali mopanzi-nsango mpe mopanzi-nsango ya televizyo ya France - Maroc .

## Ba références
Mokɔlɔ 2 sánzá ya zómi na míbalé

***' ezalí [[mokɔlɔ]] ya míbalé ya [[sánzá ya zómi na míbalé]] mpé ezalí bongó [[bankámá misato na ntuku misato na motoba]] ntangó mosúsú mpé [[337(motuya)|bankámá misato na ntuku misato na nsambo]] ya [[Mobú|mobú tǒ mbúla]] na [[Manáka|manáka ya Glégwalè]].


Mikɔlɔ etikali  nsima na ye libosɔ́ ya nsuká ya mbúla.<div style="text-align: center;"> [[Mokɔlɔ 1 sánzá ya zómi na míbalé| dɛsɛ́mbɛ]] - ***' - 3 dɛsɛ́mbɛ

## Likambo linɛ́nɛ

## Etatoli

## Talá mpé
Mokɔlɔ 31 sánzá ya zómi na míbalé

***' ezalí [[mokɔlɔ]] ya ntúkú mísáto na mɔ̌kɔ́ ya [[sánzá ya zómi na míbalé]] mpé ezalí bongó [[bankámá misato na ntuku motoba na mitano]] ntangó mosúsú mpé [[366(motuya)|bankámá misato na ntuku motoba na motoba]] ya [[Mobú|mobú tǒ mbúla]] na [[Manáka|manáka ya Glégwalè]].


<div style="text-align: center;"> [[Mokɔlɔ 30 sánzá ya zómi na míbalé|30 dɛsɛ́mbɛ]] - ***' -yanwáli

## Likambo linɛ́nɛ

## Etatoli

## Talá mpé
Marcel Bisukiro

**Marcel Bisukiro Tabaro wa Kamonyi** (27 septembre 1929 – 7 juin 2016) azalaki mopanzi sango mpe moto ya politiki ya Congo. Azalaki membre ya liboso ya Centre du Regroupement Africain mpe asalaki mbala mibale ministre ya commerce extérieur ya République démocratique du Congo kobanda sanza ya motoba tee na sanza ya libwa1960 mpe kobanda août 1961 tee na avril 1962.
Emmanuel Dungia

**Emmanuel Dungia** (abotami na mokolo ya Ntuku mibale sanza ya mitano mobu 1948 – akufaki mokolo ya liboso sanza ya mibale mobu 2006 ) azalaki diplomate ya République démocratique du Congo (RDC) mpe mokomi ya buku yango *[[Mobutu Sese Seko|Mobutu]] na mbongo ya [[Zaïre]] : bimoniseli ya diplomate moko, agent ya kala ya Service Secret* , kati na yango rapport oyo ekomamaki mpo na Fonds monétaire international na Erwin Blumenthal , Directeur ya kala ya Affaires étrangères na Bundesbank . Dungia ayebani mpe mpo na bokangami, bosambisami  mpe bolongolami na ye na gouvernement ya Congo mpo asanganaki na complot ya kokweyisa Laurent Kabila, oyo abomamaki le 16 janvier 2001.

## Banote mpe ba références
Halle Bailey

**Halle Bailey** ( prononcé na  ), ntango mosusu babengaka ye kaka **Halle**, azali mosani ya masano, moyembi, mpe mokomi ba nzembo ya Amerika, abotami ya ntuku mibale na moko sanza ya misato  mobu 2000 na engumba Atlanta, na etúká ya Géorgie . Ayebanaki mpo na mbala ya liboso mpo na kosala lisanga Chloe x Halle na leki na ye ya mwasi Chloe Bailey, kolonga ba nominations mitano ya Grammy Award elongo banda mobu 2018. Babimisaki ba albums *The Kids Are Alright* (2018) mpe *Ungodly Hour* (2020).

## Banote mpe ba références
Joseph Nkoy Wembo

**Joseph Nkoy Wembo,** abotami mokolo ya ntuku misato sanza ya misato mobu 1993 na Katako-Kombe, azali avocat mpe moto ya politiki ya République démocratique du Congo . Azali député national mpo na circonscription ya Katako-Kombe na etuka ya Sankuru wuto le 30 décembre 2023  ,  ,  ,  .

## Banote mpe ba références
Yves Bunkulu Zola

**Yves Bunkulu Zola** azali monganga mpe moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique, abotami na engumba Kinshasa, o etuka ya Lingwala .mokolo ya ntuku ùisato sanza ya liwa mobu septembre 1984 .

## Banote mpe ba références
Massacre ya Kasanga

**Massacre ya Kasanga** esalemaki na mokolo zomi na mibale sanza ya mibale mobu 2025 Tango ba combattants ya Forces démocratiques alliées (ADF) bakotaki mbala mibale na mboka Mayba, na territoire Lubero ya etuka  Nord-Kivu, République démocratique du Congo (RDC), mpe bakangaki ata 70 civils ba kristo . Na nsima, bamemaki bakangami na lingomba moko ya ba missioni na Kasanga, na Nord-Kivu, na RDC, epayi wapi babomaki bango na kokata bango mitu na machettes. Nzoto na bango ezwamaki le 14 février.

## Banote mpe ba références
Thanamandi

**Thanamandi** ezalí engumba mpé comité municipale o etuka ya Rajouriiesika na India na Jammu mpé Kachemili. Thanamandi ezalí na nzelá ya Mogul káti na Rajouri mpé Bufliaz.
Christian Kitungwa Muteba

**Christian Kitungwa Muteba**, abotami o mokɔlɔ Ntuku mibalé na sambo sánzá  ya mitano mobu 1987, na engumba Kolwezi  na etuka ya Lualaba, na ekolo ya Congo démocratique, na baboti ya mboka Kanyono na district ya Nyembo na Territoire ya Kongolo, na etuka ya Tanganyika , azali moto ya politiki mpe administrateur ya sport ya Congo. Aponami lokola député national mpe provincial na Kalemie, mboka-mokonzi ya Tanganyika, na décembre 2023 , akomi gouverneur ya etuka ya Tanganyika na avril 2024  . Azali membre ya groupe politique Agissons et Bâtissons (AB), composante ya majorité présidentielle. Azali mpe mokambi ya FC Tanganyika banda 2022  .

## Banote mpe ba références
Sultani Makenga

**Sultani Makenga**, abotami na mokolo ya ntuku mibalé na mitano sánzá ya zomi na mibalé  mobu 1973 na Rutshuru, Zaïre, azali mokambi ya basoda  ya Mouvement le 23 mars (M23), groupe ya batomboki oyo ezali na est ya République Démocratique du Congo (RDC).

## Banote mpe ba références
Election présidentielle 2018 na République Démocratique du Congo

**Maponami ya mokonzi ya ekolo Congo na mobu 2018** esalemaki na mokolo ya ntuku misato sánzá ya zomi na mibalé mobu 2018  na République démocratique du Congo (RDC) na tango moko na maponami ya mibeko mpe ya bituka . Ezongisami sima mbala ebele wuto 2016, maponami maye makopesa mokitani ya Joseph Kabila, oyo azali na ebonga ya Président ya Congo démocratique wuta 2001.
Etumba ya mikolo motoba (Kisangani) .

**Etumba ya mikolo motoba** ezalaki molongo ya bitumba ya koboma bato kati na mampinga ya ekolo Ouganda mpe ya Rwanda na engumba Kisangani, na République démocratique du Congo, uta mokolo ya mitano te mokolo ya zomi sánzá ya motoba mobu 2000, na tango ya Etumba ya Mibale ya Congo . Engebene na groupe Justice and Liberation, lisanga ya makoki ya bomoto oyo ezali na Kisangani, bitumba biye bibomaki pene na 1 000 morts mpe ata 3 000 blessés, mingi kati na bango bazalaki ba civils  . Likambo yango eyebani na kombo ya " Etumba ya mikolo motoba "mpo eumelaki mikolo motoba, kasi mpe mpo eumelaki uta."5 Na10 juin lokola Etumba ya Mikolo motoba kati na Yisalaele mpe Ligue arabe na 1967.

## Banote mpe ba références
Okapi Mobile

**Okapi Mobile** ezali division ya télécommunications ya mosálá kompani Okapi, filiale banda 2019. Marque oyo ya smartphone Okapi ezali oyo etekamaka mingi na Kinshasa .

## Banote mpe ba références
Mbɔ́tɛ ya Pásika

**Mbɔ́tɛ ya Pásika** ya Ɔtɔdɔ́kisi eyokámáká mpô na mbala ya libosó na butú ya mokolo ya mpóso mosántu kinó mokɔlɔ ya lomíngo ya Pásika na esíká ya likoló na molulu. 

Na bózékétáné, banganga-nzámbé, lingómbá lya bayémbi, mpé lisangá basálaka zingazinga ya ndáko nzámbé na mwǐnda, ekulúzu, elembo ya lisékwa, mpé bɛndɛ́lɛ ya lingómbá.
Ordo Missæ

**Ordo Missæ** tǒ **xyz** na lingála, ezalí, na liturgie ya Ekeléziya katolike mpé ya Luther, kolobela eténi ya Mísa tǒ ya bangonga ya canon óyo ezali mpenzá ntángo nyɔ́nsɔ kozánga kotálela mokóló óyo milulu yangó esálema.  
Biténi mɔ̌kɔ́ ya Mísa bazalí: Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus mpé Agnus Dei.

Ekesenii na oyo *ebongi*, oyo ezali eteni wana ya ba liturgie wana oyo ekeseni engebene na dati, ezala oyo ezali komonisa molulu moko na kati ya mobu ya liturgie, to ya mosantu moko boye to likambo ya ntina, to na oyo ya *bato nyonso* oyo ezali na biteni wana oyo ezali na kati ya lolenge mobimba ya basantu lokola Apɔ́stɔlɔ tǒ Martíru.

## Tálá mpé
Moussa Mondo

**Moussa Mondo** azali moto ya politiki ya République démocratique du Congo mpe membre ya Parti du peuple pour la reconstruction et démocratie (PPRD), parti ya président ya kala Joseph Kabila  .na mokolo ya ntuku mibalé na liwa sánzá ya mwambe, aponamaki Vice-ministre ya Hydrocarbures na gouvernement ya Ilunga na décret présidentiel  ,  .

## Biografi ya bomoi ya bato
Moussa Mondo azali secrétaire municipal en charge ya communication mpo na commune ya Ngaliema na Kinshasa mpe chef ya département na ligue ya bilenge  .

Azali musulman mpe coordonnateur ya Alliance des kabilistes musulmans (AKAM), structure oyo ekangami na PPRD  .

## Banote mpe ba références
Gaz Fabilouss

**Gaz Fabilouss**, abotami na engumba Kinshasa, Zaïre (lelo Republique Démocratique du Congo ), azali rappeur, producteur, mokonzi ya lisanga, lyriciste mpe exécutif ya disques congolais.

Mbala mingi babengaka ye ". Shina Rambo na ye "  , , atalelami lokola moko ya ba rappeurs congolais oyo baleki na influence na tango nionso  ,  . Mbala mingi maloba na ye e profonder na ba maman nalikambo ya maseki, maseki, bo mbanda, mpe commentaire social  .

Abotami mpe akolaki na engumba Kinshasa, Ndongidila azuaki reconnaissance mpo na mbala ya liboso na mobu 2016 na single na ye ya liboso *You-p-yeah*  ,  ,  . Na mbula oyo elandaki, abimisi mixtape *Nyamanitude*, oyo ezalaki na single *Tika Makolo Na Nga*  ,  . Na sanza ya mitano 2018, Ndongidila abimisi single *Zuwa*, oyo ezuaki succès national  . Lisano na ye ya molai, *Jeune Courageux*, ebimaki na sanza ya nsambo 2018, ebotaki ba singles *Aye* (oyo ezalaki na Koffi Olomide ), *Salaire*, *Lisolo ya bolingo*, mpe *Mwasi Nzambe* (oyo ezalaki na Hamisa Mobetto)  . Album ya liboso ya studio ya Ndongidila, *Balle réelle koleki-satan*, ebimaki na 2019 , elandaki na album na ye ya mibale, *Glissement*, na 2023  .

## Banote mpe ba références
Les Désaxés (etuluku)

**Les Désaxés** ezalí etuluku ya miziki ya rock na mboka ya France . Lisanga oyo ezalaki kosala na ba mobu 1980 , ezalaki na Hervé Zerrouk (vocal, guitare), Pierre Mikaïloff (guitare), Yanick Musy (basse) na François Montgaillard (batterie).

## Banote mpe ba références

## Bibliographie ya mikanda

* *Avenue du rock*, programɛ moko oyo euti na11 février 1984 FR3 Nord, ba archives ya INA.
* *Les Désaxés*, Bruno Librati, *Zulunalo Jukebox*, No. 67, 2019 .février 1993 .
* *Encyclopédie ya mabanga ya France*, oyo Gilles Verlant abongisaki, ebimisamaki na Hors Collection, 2000.
* *Pop na France, vol. 1, Ba années 80/90* (discographie), collectif, *Les Inrocks*, 2005.
Pascal Kalemba

**Pascal Kalemba** (abotami mokolo ya ntuku mibale na motoba sánzá ya mibalé mobu 1979 na Kinshasa mpe akufaki mokolo ya ntuku mibalé na sambo sánzá ya zomi na moko mobu 2012 (na mboka na ye), azali mosani ya ndembo ya mokili mobimba ya Congo (RDC) . Abetaka lokola mokengeli ya but.

## Banote mpe ba références
Iliman Ndiaye

**Iliman Ndiaye**, abotami na mokolo ya motoba sánzá ya misato mobu 2000 Abotami na Rouen, na Seine-Maritime, azali mosani ya ndembo ya mokili mobimba ya Sénégal oyo abetaka lokola mosani ya loboko ya mobali na Everton FC . Azali mpe na nationalité française .

## Ba références
Alexis Takizala

**Alexis Takizala**, abotami na mokolo ya ntuku mibalé na misato sánzá ya mibalé mobu 1994 na RDC, azali molakisi ya eteyelo ya likolo  mpe personnage politiki congolaise  ,  .

## Makomi mpe ba références
Gouvernement Matata II

**Gouvernement ya Matata II** ezali gouvernement ya République Démocratique du Congo ya mokolo ya sambo sánzá ya zomi na mibalé mobu 2014 ti mokolo ya zomi na mineyi sánzá ya zomi na moko mobu 2016 Esalaki réorganisation na 25 sánzá ya libwa mobu 2015, nsima wana ba partis elongolamaki na majorité présidentielle  .

## Biloko ezali na kati
Gouvernement ezali na ba ministres adjoints mineyi, ba ministres d’Etat mibalé, ba ministres ntuku misato na mibalé mpe ba ministres adjoints zomi .

## Banote mpe ba références
Bryan Mbeumo

**Bryan Mbeumo**, abotami na mokolo ya sambo sánzá ya mwambé mobu 1999 na Avallon ( Yonne ), azali mosani ya ndembo ya mokili mobimba ya Cameroun oyo abetaka lokola centre-attaquant na Manchester United .

## Banote mpe ba références
Ricky Tulenge

**Ricky Tulenge Sindani** azali mosani ya ndembo ya mokili mobimba ya Congo oyo abetaka lokola moto ya kati kati na terrain.

## Banote mpe ba références
Abdoul Kaba na mboka

**Abdoul Kaba**, abotami na mokolo ya13 mai 1989 na Pointe-Noire na République du Congo, azali présentateur mpe producteur ya etando ike congolaise, lisusu présentateur ya radio mpe mokonzi ya milulu (MC).

## Banote mpe ba références

### Ba références
Charles Mbuya

**Charles Mbuya Kadiobo**, abotami na Kamina mokolo ya mibalé sánzá  ya misato mobu 1985, azali mopanzi-nsango, mopesi-nsango, mpe mopanzi-nsango ya masano na Canal+ International  ,  ,  ,  ,  ,  .

## Biografi ya bomoi ya bato
Charles Mbuya Kadiobo abotami na Congo démocratique na mboka mokonzi ya etuka ya Haut-Lomami , motoba na libota ya bana libwa, alekisaki bolenge na ye na engumba Lubumbashi, mboka-mokonzi ya Haut-Katanga  .

## Banote mpe ba références
Festival ya buku ya Kinshasa

**Festival ya mikanda ya Kinshasa** ezali molulu ya buku to salon ya makomi monene na Kinshasa  oyo esalemaka mbula na mbula na République démocratique du Congo pene na mikolo sambo. Ezali molulu ya momeseno oyo ebandisami na Eteyelo ya Likolo ya Lifalanse ya René Descartes na Kinshasa to na Institut français ya Kinshasa, oyo epesaka libaku na bakomi mpe bato banso kokutana na nzela ya mayangani mpe masolo na ntina ya buku.

## Banote mpe ba références
Gilbert Montagné

**Gilbert Montagné** Écouter M, abotami na mokolo ya ntuku mibalé na mwambé sánzá ya zomi na mibalé mobu 1951 na 20 arrondissement ya Paris, azali mokomi, mokeli, mosani mpe mosani ya France .

## Banote mpe ba références
Mekong River Commission

**Mekong River Commission** (MRC) ezali commission internationale oyo ezali na mokumba ya kolendisa pe kosala boyokani na lisungi na boyangeli pe bosaleli mayi (ya bassin ya Mekong ) pe makoki oyo etali yango pona bolamu ya bango pe bolamu ya ba populations oyo etali, na nzela ya bokeli manaka pe misala oyo ekanamaki, pe na kopesa ba données scientifiques pe mibeko ya etamboli ya zinga zinga.

Chine na Myanmar bazali ba membres ya Commission te. Kasi, mikili yango mibale ezali na lokumu ya batali. Kolongolama ya Chine ezali boponi ya mayele  . Ya solo, sasayipi ezali kotambwisa mayi ya ebalé yango na likoló na bassin ya Mekong mpe na bongo ezali na mpifo monene ya nkita mpe ya politiki. Kotonga ba barrages zomi na moko na Mekong ya likolo ezali mabe mpo na mikili oyo ezali na nse ya mai. Chine ezali na yingela ya 70 % ya mayi na nse ya mayi na eleko ya kokauka  .

## Banote mpe ba références
Actualite.cd

***Actualite.cd*** ezali media numérique na République Démocratique du Congo, oyo bazali  makasi na ba sango ya politiki, ko batelama mpe économique. Ebandaki na 2016 na Groupe ya Next Corp  .

## Makambo ya kala
*Actualite.cd* esalemaki nsima na bokangami na mbalakaka ya Politico.cd, site mosusu ya sango ya politiki na République démocratique du Congo (RDC). Site yango ebandaki na4 août 2016 na journaliste Patient Ligodi, co-fondateur ya Politico.cd, mingi mingi etali ba sujets misato : politiki, nkita mpe bokengi  .

## Ba références
Timothé Fayulu

**Timothy Fayulu**, abotami na 24 juillet 1999 na engumba Genève, azali mosani ya ndembo ya Congo (RDC) oyo abetaka lokola mokengeli ya FC Noah, yako defsa na FC Sion .

## Biografi ya bomoi ya bato

### Ebandeli mpe mateya
Timothy Fayulu, abotami na mokolo ya le  juillet 1999 Na Genève, abandi kobeta ndembo na Suisse na CS Italien GE, sima Servette FC mpe Olympique de Genève. Na mokolo ya 23 février 2018, Fayulu adefamaki sanza motoba na équipe U21 ya FC Sion, esika abeta matchs mineyi na club suisse  . Na mokolo ya 31 juillet 2018, badefisaki ye lisusu na équipe ya U21 ya FC Sion, esika abeta ba matchs 16 mpe abatelaki ba feuilles propre mitano  .

## Banote mpe ba références
Évariste Kakule Somo

**Évariste Somo Kakula**, abotami mokolo ya sambo sánzá ya mwambé mobu 1973 na Goma , azali officier ya likolo ya mampinga ya République démocratique du Congo . Azwaki ebonga ya Gouverneur militaire ya etuka ya Nord-Kivu mokolo ya ntuku mibalé na mwambé sánzá ya yambo mobu 2025 na mokonzi ya mboka  Félix Tshisekedi  ,  .

## Nzela
Évariste Somo Kakule abandi mpe akambaki e Brigade de réaction rapide ya Forces armées congolaises, oyo ezali na Kindu, na etuka ya Maniema . Asalaki mpe lokola commandant adjoint ya e Région militaire, oyo ezali na Lubumbashi, na etuka ya Haut-Katanga . Parachutiste oyo azwaki formasyo, Évariste Somo Kakule azwaki formasyo makasi na bokengeli ya bato ya mayele ya Belgique, mpe yango esalaki ete azala officier oyo ayebi mosala malamu na mayele ya mikolo na biso  .

## Ba références
Nicolas Jackson

**Nicolas Jackson**, abotamá na mokolo ya 20 juin 2001 na Banjul na Gambie, azali mosani ya ndembo ya makolo ya mokili ya Sénégal. Azali kobeta na esika ya **attaquant** na club ya Bayern Munich, na prêt uta na Chelsea FC.

## Bomoi

### Na club

#### Mateya mpe ebandeli
Abotami na Banjul, na Gambie, Nicolas Jackson azuaki boyekoli na club sénegal Casa Sports, yambo na kokende na Espagne mpo na kokota na Villarreal CF na été 2019, esika wapi akota na ebandeli na ekipi ya mosani ya kozela ya club  .

5 ɔkɔtɔ́bɛ 2020 Jackson adefamaki mpo na eleko moko na CD Mirandés  . Abeta match na ye ya liboso ya professionnel mpo na club le 18 ɔkɔtɔ́bɛ Na RCD Mallorca na ligue. Akota lokola substitut mpe ba ekipi nionso mibale elongaki (0-0)  ,  . Na mokolo ya 28 novɛ́mbɛ 2020, Jackson akotisaki but na ye ya liboso ya professionnel na lisano ya ligue contre CD Castellón . Kobanda lisano, afungolaki ba buts, kasi ekipi na ye esuka na pegged back (1-1 score final)  ,  .

### Na ekipi ya ekolo
Na setɛ́mbɛ 2022, abengamaki na équipe nationale ya Sénégal mpo na mbala ya liboso.11 novɛ́mb 2022 Aponamaki na Aliou Cissé mpo na kosangana na kopo ya mokili 2022  . Ezalaki na tango ya compétition wana nde a gagner casquette na ye ya liboso mpo na Sénégal, na match ya liboso ya groupe contre Pays-Bas . Akoti lokola substitut ya Krépin Diatta, mpe équipe na ye elongamaki (0-2 score final)  . Na mokolo ya 29 décembre 2023, akotisami na liste ya basani tuku mibale na sambo ya Sénégal oyo Aliou Cissé aponaki mpo na kobunda na Coupe d’Africaine 2023.

Akotisaki but na ye ya liboso mpo na équipe nationale le 11 octobre 2024  .
 

## Banote mpe ba références
Eglise du Réveil ya Congo

**Église du éveil de Congo** (ERC) ezali association ya ba kristo évangélique ya ba éklezia néo-charismatiques na République démocratique du Congo . Siège na yango ezali na Kinshasa . Mokambi na yango azali Archevêque Ejiba Yamapia Evariste wuto 2024.
Damasi Kabulo

**Damas Kabulo**, abotami na Lubumbashi na mobu 1954 na etuka ya Haut-Katanga, na ekolo Congo démocratique (RDC), azali officier ya likolo ya mampinga ya ekolo Congo démocratique (FARDC).

Awutaki na territoire ya Malemba-Nkulu na etuka ya Haut-Lomami, azalaki mwana ya libwa na bana zomi na moko. Abalaki na mobu 1990 na molulu ya bonkoko, ya civil, mpe ya lingomba na Miss Ndjibu Kongolo Safi. Azalaki tata ya bana mineyi: mwana mobali moko mpe bana basi misato.

## Banote mpe ba références
Tuomas Mäkipää

**Tuomas Mäkipää** azalí sángó ya Angélikání óyo aútákí na Finilanda. Ayékólákí teoloji na Bobɔ́ngɔ bwa Helsinki.
Anna Mouzytchouk

**Anna Olegovna Mouzytchouk** (na monɔkɔ ukrainien :  ; na monɔkɔ slovène :  ), abotamaki na mokolo ya 28 février mobu 1990 na Stryi ( SSR ya Ukraine ), azali mosani ya échecs ya Ukraine, Grandmaître international (Mixed) banda mobu 2012. Azali ndeko mwasi ya mosani ya Ukraine Mariya Muzychuk .

## Makomi mpe ba références
Israel Mutombo

**Israël Mutombo**, ayebani na surnom na ya **Sango mokonzi**, abotami le 11 mars 1978 na Kasai, azali présentateur ya émission congolais oyo afandi na espace médias na programme socio-politique na ye très populaire, *Bosolo na politik*  ,  .

## Ba références
Béseni ya Corse

**Béseni ya Corse** ezali district administratif ya France oyo na kati na yango Agence ya mayi ya Rhône-méditerranéen-Corsique esalaka ba missions na yango ya kobundisa pollution mpe kobatela ba environnements ya mayi na échelle ya béseni hydrographique oyo . Bandelo ya territoire ya district oyo ezali ndelo ya ba municipalités oyo esangisi yango, nzoka nde ndelo ya béseni hydrographique ezali ndelo ya physique ya esika oyo, elingi koloba, ligne ya ridge oyo ekaboli ba béseni mibale oyo ekangami, oyo babengaka pe ligne ya béseni versants .

### Ba références
Komite ya Beséni ya Adour-Garonne

**Comité ya beséni ya ebale Adour-Garonne** ezali organisme consultatif ya France oyo esala politiki ya gestion ya mayi pona bassin Adour-Garonne . Politiki oyo esengeli koyokanisa bamposa ya beséni na malako ya ekolo. Esangisaka bato ndenge na ndenge ya leta pe ya bato oyo bazali kosala na makambu ya mayi. : bakonzi ya mboka, Leta, basaleli, bato oyo bazali na makoki, ba cercles socio-professionnels mpe préfet coordonnateur ya beséni, mpe bongo azali kosala « parlement ya mayi ya mboka » .

## Banote mpe ba références

### Maloba ya ntina

### Ba références
Parkland (filme) .

Commémorative dans la salle occupée par John Fitzgerald Kennedy au Parkland Memorial Hospital en 1963.|titre québécois=|titre original=|réalisation=Peter Landesman|scénario=Peter Landesman|acteur=Zac EfronJacki WeaverPaul GiamattiBilly Bob ThorntonMarcia Gay Harden|production=The American Film CompanyExclusive Media GroupPlaytone|pays=|genre=Drame, historique|durée=|année de sortie=2013}}****** ezalí filme ya mambi ya kala ya Amerika ya mobu 2013 oyo esalemi na Peter Landesman . Ezali adaptation ya laxe ya buku ya Vincent Bugliosi, *Mikolo mineyi na sánzá ya zomi na moko: Bobomami ya président John F.* *Kennedy* (2008)  ,  oyo elobeli makambo oyo esalemaki na mokolo ya kobomama ya John Fitzgerald Kennedy, mpe mikolo oyo elandaki.

Elakisama na Festival ya cinéma ya Venise na mobu 2013 mpe na Festival international ya film ya Toronto na 2013 .

### Ba références
Charles Alloncle

**Charles-Henri Alloncle**, ayebani mingi na nkombo **Charles Alloncle**, abotamaki na 21 octobre 1993 na Nancy ( Meurthe-et-Moselle ), azali moto ya politiki ya France .

Lokola abungisaki candidature na ye mpo na présidence ya ba bilengé publicains, akendeki koponama na 2024 na drapeau ya LR-RN ya Éric Ciotti . Alliance wana esala parti ya extrême droite Union du droit pour la République (UDR). Aponami Membre ya Parlement mpo na circonscription ya libwa ya Hérault na 2024 .

## Ba références
Manáka ya Baloma

**Manáka ya Baloma** ezalí manáka ya Baloma. 
Kobotama ya **, manáka ya efelo óyo bapakoli langi óyo euti na Republíki ya Loma oyo esukaki.
Lucy Tamlyn

**Lucy Tamlyn,** abotami na mobu 1955, azali diplomate américain oyo asalaki lokola chargé d’affaires na Soudan nsima na koponama na secrétaire Antony Blinken na janvier 2022. Asala liboso lokola Ambassadeur ya U.S. na Bénin kobanda 2015 kino 2018 mpe lokola Ambassadeur ya U.S. na République centrafricaine kobanda 2019 kino 2022. Na juin 2022, mokonzi ya mboka Joe Biden a pona ye Tamlyn azala Ambassadeur ya U.S. na République démocratique du Congo .

## Banote mpe ba références
Patrick Kitenge

**Pat le gouru**, oyo kombo na ye ya solo ezali **Patrick Kitenge,** abotami na Kinshasa le 8 juillet 1988, azali poète congolais , mokomi mpe avocat na barreau ya Kinshasa Gombe, co-fondateur ya clinique littéraire ya Kinshasa oyo esalaka na kotombola mpe kopesa lupemba  ya littérature congolaise  ,  ,  ,  .

## Banote mpe ba références
Jean-Paul Boeka-Lisasi

**Gauthier Jean-Paul Boeka-Lisasi**, abotami na mokolo ya 6 juin mobu 1974 Na Kinshasa, azali mosani ya ndembointernational congolais oyo abetaka lokola attaquant. Azali na mosala oyo etondi na makambo mingi, kobongola ba clubs mbala na mbala mpenza; abeta na ba clubs 12 différents entre 1992 na 2006 .

Boeka-Lisasi abeta mingi mingi na Mechelen, mpe na mobu 2010 azalaki champion provincial na Saint-Josse  .

## Ba références

## Ba liens ya libanda

* Ressources relatives au sport : 
** FootballDatabase 
** National Football Teams 
** Soccerway 
** Transfermarkt   
* Fiche du joueur sur *bsdb.be*
Bokabwání na Filípino

**Bokabwání na Filípino** ezalí ......

Mobéko-Likoló ya Filípino na 1987 epesí nzelá na bitúká mibale óyo bizali na bokónzi na yangó môko: môko na Kordiliri mpé mosúsu na Mindanao ya Bamizilma. Na lisoló ya kala, eleko esálémákí mpɔ na bonsɔ́mí monene na Kordiliri mpé mpô na bonsɔ́mí mpé *sécession monene na Mindanao.
Célestin Mukeba Muntuabu

## Biografi ya bomoi ya bato

### Bilenge mpe mateya
Abotami na Kinshasa, Célestin Mukeba azali na diplômé ya master na administration d’affaires na université protestante na Congo, mpe a compléter ba études na ye na formation na techniques ya gestion bancaire na Allemagne . Naobu 2022, azui zala neckekfdiplôme na Programme ya gestion avancée (AMP201) na Harvard Business School  ,  ,  .
Guy Bandu Ndungidi

**Guy Bandu Ndungidi**, abotami mokolo ya15 décembre mobu 1974 na Kinshasa, azali moto ya politiki, moto ya mombongo ya République Démocratique du Congo, monganga ya urgence cardiovasculaire mpe mobandisi mpe mokambi ya clinique ya *SOS* *Médecins de Nuit* , aponami gouverneur ya etuka ya Kongo-Central .

## Ba références
Carole Rousseau

Carole Rousseau, abotami le 25 décembre 1967 na engumba, la Garenne-Colombes, Seine, na ekolo France. 

**Carole Rousseau**, Abotami le 25 décembre 1967 na mboka, La Garenne-Colombes, azali  animatrice pe productrice na télévision française.

## Mosala

### Na ebandeli na ye, azali  présentatrice pe productrice
Sima ya kosala lokola assistant ya production ya *Le Droit de savoir*  ye na Charles Villeneuve kobanda 1993 tee na 1995 , *Jury d’honneur*, *Télé-Vision* pe *Ça va plutôt bien* na Béatrice Schönberg na janvier 1995 na TF1,  sima akoti na France 2 kobanda septembre 1995 tee na juin 1997, tee na  mokolo ya lelo,  *dimanche* elongo na Jean-Luc Delarue  réf.nbsp;ntina  .

### Lisanga ya TF1

#### Ko fulukisama na ye,esalami na année 1990-2010
Bisika mosusu éyé  Carole Rousseau azali molobeli ya jeux ya monéné oyo éténi ya liboso elekaka na tango ya liboso ya pokwa.  *Momekano monene*  na 2002 pe 2018, *Quiz monene ya bɔngɔ́* to ata *Baccalauréat*  elongo na Christophe Dechavanne  .

Kobanda mokolo ya 19 Octobre  2010, kino na sanza ya zomi na moko ya année 2012,alobelaka na etando énéné  ya TF1  na émission ba bengi kombo *Master Chef*, momekano monene ya Kolamba ya ekolo,  Na 2011-2012,  à présentaka pe alakisaka  version junior ya concours .

#### Lolenge bua ye, ya kozalela pe esaleli mabe.
Na ɔtɔne ya année 2003, à présentaki manaka ya journal *Scrupules*, oyo elakisaka, lolenge bua yé ya esaleli pe elakiseli oyo esalemaki na Jean-Luc Delarue , babengisaki bato po ya kolakisa bizaleli oyo ba monaki été ezali lolenge elongobani te  epayi ya bato oyo ba bengisamaki mpo na sa momekamo éna . Kasi emission yango elongolamaki sima ya ba épisodes motoba  pamba te Batu bazalaki lisusu kolanda émission ena te  .

### Tensions na TF1, départ ya surprise pona C8 (2018)
Mokolo ya 24 juillet 2018 Chaîne C8 epesaki communiqué ya presse que présentatrice azongela manaka na ye na septembre 2018.Communiqué éna elobaki été « Akozongela musala na programme ya sika ya ba sango ya chaîne, oyo ekobanda na septembre 2018. eh mbala na mbala ba soirées spéciales oyo ekolakisa ba documentaire oyo ekolandama na débat en direct. Ko kende na ye, oyo esalemaka na climat ya tension entre Carole Rousseau na TF1. «, na plateau ya *La médiasphère* na LCI, a déclarer « sima ya ba mibu tuku mibale ya kosala elongo, bazwi ata liloba moko te ya kopesa longonya po na mbotama ya mapasa na bino ; tango, sima ya mibu tuku mibale ya collaboration, ba bengisi yo kutu te na fête ya anniversaire ya chaine    oyo ekokisi  mbula ntuku minei ya chaîne, Ntango oyebi été bamekaki mbala na mbala ko bengana yo, kasi ete, na kati ya armoire oyo nazali na kati —mpo totika kosala masɛki —armoire to pe émission oyo elandamaka na ba milions ya batali, mbala mosusu Carole Rousseau azali ntango mosusu mabe oyo esengeli kozala. »  ,  ,  .

## Ba note pe ba références
Monastɛrɛ ya Capuchine ya Reims

Le Couvent des Capucins de Reims, transformé après la révolution en usine de tissage et de filature￼ située à Reims, en France est détruit pour laisser la place à la construction de logements.

## Esika ya ko zua yango
**Kosala bilamba ya laine,  esalemi na peigne mpe ko finama na nkombo ya kotonga bilamba ya Capucins** na Inventaire général ya patrimoine culturel ya région ya Grand-Est  .
Yamaha Motor Company

**Yamaha Motor Co., Ltd.** (Yamaha Hatsudoki), ezalí mosali ya bikólo mingi ya Japon oyo ezali na biro monene na engumba Iwata, na etúká ya Shizuoka. Société yango esalaka na bisika ndenge na ndenge ya mombongo lokola ba moto, ba scooter, bamasuwa, ba moteurs à jet, mpe ba robotiques. Ezali kompanyi ya mibale na mokili mobimba oyo esalaka mituka mpe ekólo oyo eleki monene na mokili mobimba oyo esalaka masuwa .

## Masano ya motuka
Uta ebandeli na yango, Yamaha Motor elongi na mimekano mingi, mpe masano ya motuka ezali eteni ya bomoto na yango.

## Ba références
Baloma

**Baloma** bazalákí bato na ntángo ya kala. Bafándákí na Roma elekí síkóyó mbula 2000.

## Tálá mpé
* Republíki ya Loma
* Bokónzi ya Loma
Angélikání

**Eklézya ya Angélikání** ezalí lingómbá lya boklísto. Ezalí na bonkoko ya mikili ya Mpótó. Ekoli útá na mimeseno, *liturgie, mpé bomoto ya Eklézya ya Ingɛlɛ́tɛlɛ nsima ya Mbóngwana ya Ingɛlɛ́tɛlɛ. Ezalí móko ya bitápe minene ya boklísto, mpé ezalí na bato soki milio 110.
Peter Waweru

**Peter Waweru Kamaku,** abotami o mokɔlɔ 27 Mai mobu 1982, na Nairobi, azali arbitre ya lisano ya ndembo ya Kenya. Azali arbitre na *Premier League ya Kenya* banda mobu 2013 mpe arbitre ya FIFA banda 2017. Azali mpe molakisi ya mathématiques pure na université Jomo Kenyatta ya Agriculture et Technologie na Kenya .

## Banote mpe ba références
Boombo na Niger

Atako boombo epekisama banda 1999 mpe ekómaki mabe oyo mibeko epesaka etumbu banda 2003 na Niger, bato mingi  mikóló mpe bana  bazali naino kozala lokola biloko ya moto moko to ya libota moko. Na 2015, balobaki ete pene na bato 800 000 bazalaki na bombo na Niger.

## Bokabwani ya bato na kati ya lisanga mpe ya bituluku ya bikólo ndenge na ndenge
Na kati ya bato ya arabe, peul, toubou mpe touareg, bankolo mosusu bazali naino kosalela boombo ndenge balingi, bazali kozwa mosala na bango, kozala na bokonzi likolo ya bana na bango mpe biloko na bango.

## Lisolo
Kobanda 1903 kino 1905, basalaki bolukiluki na likambo ya boombo. Nsima na yango, likambo yango ekitaki na masolo ya bato, kasi boombo etikalaki kaka. Na 1901, mokanda ya Ponty epekisaki bankolo ya boombo kozongisa bato oyo bakimaki mpe bakimelaki epai ya bokonzi ya Franse. Ata nsima ya lipanda ya mboka, makambo ebongwanaki te.

## Ezali ndenge nini sikoyo
Kokoba ya boombo ya bonkoko na Niger ezali kolendisama na kimya oyo mbala mingi ezali ya boyokani ya bato mosusu ya mayele ya Niger, oyo mingi na bango bawutaka na bokonzi ya bonkoko. Bato mingi ya mikolo, mibali, basi mpe bana bakobaki kozala lokola biloko ya moto moko to ya libota moko. Ba ONG basengeli kobunda na kilo ya bonkoko mpe makambo ya kobanga koloba oyo ezali kopekisa bato koloba polele.

Bakanisaka ete ekoki kozala kati na bato 43 000 kino 800 000 oyo bazali na boombo na Niger, kati na masanga ya bato ya Touareg mpe Arabe oyo bafandaka na sudi ya Sahara.

Na kolanda Ali Bouzou, secrétaire général ya ONG ya kobundisa boombo Timidria, na mobu 2015 Niger ezalaki na bato 870 363 oyo bazalaki na boombo. Ali Bouzou alobeli mingi mimeseno ya mwasi ya mitano, babengaka yango wahaya. Ezali bana basi ya bilenge, mbala mosusu bana mike mpe oyo bautaka na libota ya boombo, babotolamaka epai ya baboti na bango mpo báteka bango mpe bábala bango na makasi; sima bakómaka kosalela bango makasi, mpe mosusu kati na bango bakutanaka na kosalela bango mabe ya nzoto.

## Maloba ya nse mpe ba références