Pollution ya zinga zinga pe ba impacts na santé ya batu na République démocratique du Congo

**Bobebisi ya zinga zinga** ezali likama monene mpo na bokolongono ya bato na République démocratique du Congo (RDC). Bosɔtɔ ya mopɛpɛ, mai mpe mabele oyo euti na misala ya ndako, ya baizini, ya mabanga ya ntalo mpe ya bingumba oyo etambwisami malamu te, ezali na bopusi mbala moko likoló na lolenge ya bomoi. Bituluku oyo bizali na likama mingi, na ndakisa bana, basi ya zemi, mpe mibange, bazali konyokwama makasi koleka mpo na kolɔngɔnɔ ya nzoto.

## Bobebisiya mayi pe ba impacts na santé

### Bobebisi ya Maziba ya Mai
Kobebisama ya bibale, mabeke mpe mai ya nse ya mabele na bosɔtɔ ya ndako, bosɔtɔ mpe biloko oyo bizali kobwaka na mabanga ya ntalo ememaka na kobebisama ya mai ya komɛla. Situation oyo ezali cause ya ba maladi ebele oyo ewutaka na mayi.

Bopusi na bokolongono:

* Kozoka ya mpasi makasi ; 
* Choléra oyo ezali na maladi ;
* Fièvre ya typhoïde ;
* Ba infections parasites ya intestin.

## Pollution ya mopepe pe bokono ya pema

### Pollution ya mopepe ya bingumba
Na bingumba minene ya Congo, pollution ya mopepe esalemaka libosoliboso na:

* bopanzani ya mituka ya kala ;
* kotumba bosɔtɔ ;
* kosalela makala mpe mabaya mpo na kolamba ;
* misala ya ba industries.

Makambo oyo ekoki kobima mpo na kolɔngɔnɔ ya nzoto :

* ba infections aiguës ya mpema ;
* maladi ya asthme ;
* bronchite oyo eumelaka ;
* kobeba ya maladi ya motema mpe ya misisa

## Bobebisi ya mabele pe makama ya santé

### Bosoto mpe Biloko ya Poison
Mabele ebebisami na nzela ya:

* bisika ya kobwaka bosɔtɔ ya polele ;
* bosɔtɔ ya plastiki ;
* biloko ya chimique ya bilanga ;
* bibende ya kilo oyo euti na mabanga ya ntalo.

Bosɔtɔ yango ekoki kobebisa milona ya bilei mpe kotya bato na biloko oyo ezali na ngɛngɛ.

## Pollution minière et santé des communautés
### Kozala na ba métaux lourds
Na bisika ya botimoli mabanga ya ntalo na Katanga, Lualaba, mpe Haut-Uélé, kokutana na plomb, mercure, mpe cobalt ezali na bopusi likoló na kolɔngɔ́nɔ́ ya nzoto ya bato ya mboka.

Makambo oyo ekoki kosala mpo na kolɔngɔnɔ ya nzoto:

* Ba troubles neurologiques ;
* Kobeba ya rein ;
* Mikakatano ya bokoli epai ya bana.

## Bobebisi na Santé ya Bana
Bana bazali mingimingi na likama ya kobebisama ya ezingelo mpo na ba systèmes immunitaires na bango oyo ezali naino kokola. Kozala mbala na mbala na mai mpe mopɛpɛ oyo ebebisami, yango ebakisaka likama ya kozwa maladi oyo eumelaka mpe kokola malamu te..

## Ba Coûts ya Santé na Socioéconomique
Pollution ememaka na:

* koleka ndelo ya bisika ya kosalisa bato na maladi ;
* bomati ya ba dépenses ya soins de santé ya ndako ;
* kobungisa bobimisi mpo na bokono ;
* bokóli ya bobola.

## Misala ya kobundisa bosoto

### Misala ya Leta
RDC etie ba cadres juridiques mpe stratégiques ebele :

* Politiki ya Bopeto ya ekolo ;
* Mobeko mpo na kobatela ezingelo ;
* ba programmes ya bolandi zinga zinga.

### Mosala ya ba ONG pe ba partenaires
Mabongisi lokola OMS, UNICEF, PNUE, Oxfam, JVE RDC, mpe Greenpeace Africa ezali kosunga bopanzi sango, kopekisa, mpe kobatela masanga ya bato oyo bazali na likama.

Pollution environnementale ezali défi monene ya santé publique na RDC. Bokiti ya ba mbano na yango na ndenge ya seko esengi politiki ya malamu ya zinga zinga, mibeko ya makasi, pe bosangisi ya bato banso oyo esangisi Leta, ba ONG, baimboka, pe bilenge oyo bamipesi.
## Ba notes na ba références