Ruth Neto

**Maria Ruth da Silva Chela Neto** (abotámí o mobu 1936) azali moto ya etumba mpo na lipanda ya Angola mpe mobateli ya makoki ya basi .

Sima na boyekoli na ye ya mosala ya basali ya lopitalo (soins infirmiers) na Portugal mpe Allemagne, azwaki ekólo ya MPLA (Movimento Popular de Libertação de Angola) na 1968, mpe amipesaki mobimba na bitumba mpo na kobikisa mboka na ye uta na bokonzi ya baportugais (koloni).

Akanisami na Polisi ya Mboka na Mboka ya Portugal, polisi ya politiki ya état ya Portugala, alobelaki kozela koboma na mboka mpe azalaki kolala na Allemagne, Tanzania, mpe Zambia, epai ayokanaki kokoba kosala misala na ye tii na kokóma ya Angola na 1975.

Banda na ntángo ya miká na 1970, Maria Ruth Chela Neto azwaki bokonzi ya Organización ya Bafema ya Angola (Organizationi ya bafema ya Angola, OMA), mobembo moko oyo ezalaki kolandela Lisanga ya mokili mobimba ya basi ya liboso na bokonzi ya bato.

Na 1976, abongisaki kozala koordinatrice ya liboso ya etando ya OMA. Banda na mobu yango moko, azalaki kosala lokola vice-présidente ya komite ya exécutif ya WIDF, akotaka na misala mingi mpe séminaires na mokili mobimba. Mbula oyo ekomaki, na 1977, amemelaki Komite central ya MPLA, na mosala oyo akokisaki lisusu na 1985. Na tango ya kozongisa etando ya OMA na 1983, abongisaki kozala sekretère général, esika oyo akomisaki kino 1999. Asonaki mpe role ya motuya na etando ya kontinent: banda 1986 tii 1997, akoyebisaki kozala Bokonzi ya bapangoli ya Organisation ya Bakoki ya Banganga ya Afirika.

Na 1985, azwi Orden Ana Betancourt, elonga ya likolo koleka oyo ekobami na basi na Cuba. Na 2014, Afrika ya Sudi emonisi boyokani na ye na kokoma ye nkita monene ya Likonzi ya Bato ya OR Tambo, elonga oyo ebongi kaka bato oyo bakelaki monene na koluka bokonzi. Na 2015, azala mwasi ya liboso koyiwa Mbongo ya Mwana na Mwasi ya Afrika mpo na kokitisa kimya, oyo ekobami na Likomiti ya Afrika.

Na 2017, elilingi na ye ekendekami na etando ya Union africaine, na kokotisa na bato mosusu ya banzoto bazali kokamwa lokola baná-mama ya etuluku ya basali basi ya Organisation panafricaine des femmes. Nsima, OMA esalaka lokumu ya malamu mpo na komemya mbula nkama ya mosala na ye lokola secrétaire générale. Mokolo na ye mpe esalami lokumu na televizyo ya Portugal : Rádio e Televisão de Portugal (Bokambi ya radiyo mpe televizyo ya Portugal) basalaka épisode moko na émission Rostos (Mibeko), elobi bomoi na ye mpe likoló na ye.

## Lisolo ya bomoi

### Ebandeli mpe bomoi ya elimo
Maria Ruth Neto azali na bomoi na 1936 na Luanda, oyo ezalaki kapitali ya Angola na bokonzi ya Bokulisia ya Portugɛ. Azali mwana ya moke ya Agostinho Neto, moto ya motuya na koluka mbongwana ya bokonzi mpe premier président ya Angola ya libɛrɛ. Tata na ye, Agostinho Pedro Neto, azali pasteur ya méthodiste na mission moko ya amerikana oyo ezalaki na Luanda,, ntango mama na ye, Maria da Silva, asalaka koyekola na ekolo moko ya bamboka.

Maria Ruth azali kobuka na libota oyo ezalaki na boyekoli, kondima mpe bokonzi na bomoi ya mboka. Azali kokende na koulisi ya mission méthodiste na Luanda na se ya mwasi na ye ya moninga, Deolinda Rodrigues, mwasi ya mpisi ya mama na ye oyo abongi na ndako ya libota na 1954 mpo akoba kokende na boyekoli na ye.

Na 1956, Maria Ruth apambolaki lisalisi ya mimpé oyo esalisaki ye azwi mayele na Séminaire ya Carcavelos, na Portugal.

### Mosala ya bokonzi

#### Mobembo na boombo
Lokola bakimaki bopusi ya bokonzi ya bakolonia, Maria Ruth Neto mpe fianse na ye bazwaki ekimelo na Lüdenscheid, pene na Cologne, na Allemagne. Azalaki kosala na izini moko kuna.

Na mobu 1961, azwi litile moko uta na Maria Helena Trovoada, mwasi ya liboso ya São Tomé-et-Principe, oyo alendisaki ye azwi mbongo ya kozala na Yurope mpo na kobeta nzela na ba réseaux internationaux ya basi mpe koyekola makambo ya ndenge na ndenge na bikateli oyo basi ya Angola ekoki kokota.

Ayebi kozala na Frankfurt epai amonisi kozonga na boyekoli na ye na eteni ya baye boluka kosala monganga, sima akobanda boyekoli ya kolakisa makambo ya maladi na Fribourg.

Na 1968, amonaki ndimbola na ye Agostinho na Vienna, na Austria. Nsima ya ntango mike, amemaki na libota na ye na Dar es Salaam, na Tanzania. Amonani na biro ya MPLA epai wana mpe amibwakaki makasi na misala ya Organisation ya basi ya Angola oyo MPLA esalelaki na sanza ya zomi na mibale 196.

Nayebi te azali kobunduka, kasi na 1970, amemaka bobateli ya OMA mpe azali na misala ya motuya mingi na bokoli na yango. Na 1971, amonani na bakoki ya Chicago Committee for the Liberation of Angola, Mozambique mpe Guinea, mpo na kobimisa mobongisi kati na OMA mpe misala ya basi na mokili mobimba..

Nsima na koyebisa kozanga kobungisa ya Angola na 11 na sanza ya 11 1975 mpe kopusana ya moninga na ye Agostinho Neto lokola mokonzi ya Republiki, Maria Ruth akotaki Luanda.

#### Kokende lisusu na esili mpe kosala mosala ya politiki
Na nsuka ya kokende na Angola, Maria Ruth Neto azwi likita ya kopesa batambwisi ya *Organização das Mulheres de Angola* (OMA) na 1976 lokola koordinatrice ya liboso ya nationale, na tango oyo lisanga ezali koyekola kozwa ofisi ya liboso ya nationale ya bokonzi.

Na sanza ya motoba ya mobu wana kaka, azalaki moko ya balobi minene na likita ya Bureau ya Lisanga ya bato basi ya mokili mobimba ya démocratique, oyo esalemaki na Lisbonne

Na ntango yango, Neto azali komonisa Angola lokola vice-présidente ya Ofisi ya WIDF. Na kongreso ya mibale ya OMA, oyo eyebanaki na sanza ya misato 1988, Neto azalaki lisusu sekretɛrɛ jeneral. Na kongreso ya MPLA na 1990, akozongisa nde president José Eduardo dos Santos, oyo akomaki na esika ya moninga na ye oyo afingaki na 1979, mpo na ndenge basi bazangi mingi na misala na ye.

Alekisi ete kaka 59 ya batatoli 700 bazali basi, ete moko na moko ya basi azalaki na Ofisi politique, mpe Komite central ezali na basi motoba kaka. Maloba na ye esalaki ete bato bazwa elaka monene kati na batatoli, mpe prezident Dos Santos apesi nsango ete batatoli bapesi misala mpo na kobongisa kozala ya basi na bitumba ya bokonzi.

Na 1997, abandoni mosala na ye ya kozala sekretɛrɛ mikolo mobimba ya Organisation panafricaine des femmes (PAWO), atikala mpo na Assetou Koité, oyo akómaki uta Senegal.

Na 1999, Luzia Inglês Van-Dúnem akokaki ye lokola sekretère monene ya OMA. Ti na 2008, Maria Ruth Neto akopesa lisalisi na mosala ya koleka na nzela ya sekretère ya mibeko ya mboka mosusu.

## Makita ya mikili mingi
En 1976, elle se rend en Suède pour établir des liens avec des militantes de l’Association des femmes suédoises de gauche comme Svenska Kvinnors Vänsterförbund.

Lisungi ya ba activistes suédois mpo na OMA ezwaki ba formes concrètes : kotinda lin, bilamba ya mibale, ba machines ya kotonga, mpe lisusu kozwa mosolo mpo na kosunga ba programmes sociales na Angola. Bakabolaki lisusu ba forfaits yango na mabota oyo bazalaki na mposa to batɛkaki yango mpo na bolamu ya ebongiseli  .

Na kongere ya MPLA ya 1977, Maria Ruth Neto abotamaki na Komite ya Nkolo ya partí, elongo na Maria Mambo Café mpe Rodeth Gil.

Na 1978, akendeki elongo na bokilo na ye ya mwasi, Maria Eugenia Neto, na mobembo ya officiel na Union soviétique na nkombo ya MPLA  .

Na 1979, Maria Ruth Neto asanganaki na formation ya leadership oyo ebongisamaki na Manille na Fédération démocratique internationale ya basi (WIDF)  .

Maria Ruth Neto alobeli na mbeba mbeba ndenge alingaka mposa na ye mpo na likambo ya mayele ya kokamba makila ya libanga mpe program ya kokanisa libota, mpe mpo na politiki ya kokata mpenza makasi koleka likambo ya koboma mabele, oyo alobeli lokola yango nde esalaka bato basi mpe bana bafe baze bazali kozwa bokono oyo esengeli tes. Na bokonzi na ye, OMA mpe ezali kolukela kokoba misala lokola poligami mpe système ya dot.

Ebongiseli yango ezali kosala mingi mpo na kobongola mibeko ya mboka na ntina ya bokokani ya mibali na basi, ezala na makambo ya ndako mpe na bisika ya mosala.

Neto akisaki na Alger na Fatma-Zohra Djeghroud, mokambi ya Union nationale des femmes algériennes. Bakonisaki esika mpe basangani mpo na kopesa makanisi na bango likoló ya bitumba ya nationalisme mpe misala ya basi mpo na kongreso ya WIDF oyo esalemaki na Prague, Tchécoslovaquie.

Na sanza ya motoba, akendaki na Bulgarie mpo na kosangana na likita moko oyo elobelaki bokoli ya bana mike  . Akambaki mpe délégation ya OMA ya Angola, kati na bango Luisa Chongololo, Luzia Paim mpe bakonzi mosusu ya OMA, na congrès ya WIDF ya octobre.

Na congrès ya liboso ya OMA oyo esalemaki kobanda le 2 à 8 mars 1983, Maria Ruth Neto aponami Secrétaire général . Apamelaki bokɔti ya basoda ya Afrika ya Sudi na Etumba ya bana-mboka ya Angola, koloba lisusu ete mampinga ya Cuba makozala wana ntango nyonso oyo agression ya Afrique du Sud ekosila te  .

Na 1984, Neto akendaki na Londres mpo na kosangana na manifestation contre intervention ya Afrika ya Sudi mpe soutien ya ba Américains mpo na yango. Na libaku oyo, asengaki kimya na continent ya Afrika mobimba.

Na 1985, Maria Ruth Neto, elongo na Maria Mambo Café na bokilo na ye ya mwasi Irene Neto, baponami na Comité central ya MPLA  . Kaka na mbula wana, azwaki  , lokumu ya basi oyo eleki monene oyo epesami na Cuba, epai ya Fidel Castro, elongo na mokambi ya Fédération démocratique internationale ya basi (WIDF), Freda Brown Brown, bakisa mpe bamonisi ya Nicaragua mpe ya Union soviétique.

Na 1986, Neto azuaki esika ya Fathia Bettahar ya Algérie lokola Secrétaire général ya Organisation panafricaine ya basi (PAWO) . Sikawa azali kotya milende na ye na kolendisa kimya, makoki ya bomoto, mpe mingimingi kobatela makoki ya basi mpe bana basi na continent mobimba.

Na sanza ya motoba 1987, na likita ya Fédération démocratique internationale des femmes (FMI) na Moscou, Maria Ruth Neto azalaki kati na balobi ya ntina mingi. Alakisaki ebongiseli yango mpe bakomite ndenge na ndenge oyo esalaki mwango ya molulu yango.

Na sanza ya zomi na mibale ya mbula wana kaka, akendaki na Allemagne ya Wɛsti elongo na bato mosusu ya Assemblée du peuple, akendaki kotala Bonn, Düsseldorf mpe Berlin ya Wɛsti . Ntina ya mobembo oyo ezalaki ya kokutana na bituluku ndenge na ndenge mpo na kolobela bokolisi ya boyokani ya nkita mpe misala ya botomboli mombongo.

## Bokeseni ya bato

* 2014: Grand Compagnon ya Ordre des Compagnons ya O. R. Tambo ya Afrique du Sud, mpo na ba contributions na ye ya minene na lipanda ya Angola.
* 2015: Prix ya bana mibali mpe bana basi ya Afrika mpo na botomboli kimia mpe bokengi na Afrika, epesami na Union africaine .
* 2017 : portrait composite oyo ezali ko souligner ye na ba figures emblematiques mosusu lokola Jeanne Martin Cissé na siège ya Union africaine na Addis Abeba  .

## Note mpe ba références