open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Assumani Senghie

**Assumani Senghie** azali moto ya politiki ya Congo oyo azali membre ya Mouvement national congolais-Lumumba. Azali ministre ya liboso ya misala ya bato ya Congo oyo ezwaki lipanda.

## Biografi ya bomoi ya bato

## Mosala

## Banote mpe ba références

## Masolo oyo etali yango

* Etat libre ya Congo
* République démocratique du Congo
Joseph Ngalula

**Joseph Ngalula Mpandajila** azali moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique abotama na mokolo ya 12 sanza ya zomi na mibale 1928.

## Biografi ya bomoi ya bato
Joseph Ngalula abotamaki na mokolo ya 12 sanza ya zomi na mibale ya mobu 1928 na Lusambo na ekolo Congo Belge na libota ya ba Luba. Atángaki mbula motoba na eteyelo ya ebandeli mpe mbula mitano na eteyelo ya mosala. Azalaki koloba Lingelesi mpe Lifalanse malamu. Na juin 1960, Barthélemy Mukenge aponamaki président ya province ya Kasaï na assemblée provinciale. Lokola basepelaki te na makambo oyo elekaki, na mokolo ya 14 sanza ya motoba, batɛmɛli na kati ya assemblée babimisaki guvɛrnɛma na bango moko ya etuka oyo etambwisami na Ngalula.

Le 16 juin 1960, Ngalula aponamaki ministre ya affaires économiques ya Kasaï na Mukenge sans consultation. Na mokolo ya 9 sanza ya mwambe, Albert Kalonji alobaki ete etuka ya sud-est ya etuka yango ekomaki Etat autonome ya Kasaï du Sud mpe aponaki Ngalula lokola Premier ministre na yango.

Na juillet 1961, boyokani kati na bango mibale ebebaki mpe Ngalula akendaki na mboka mopaya. Lokola azalaki moto ya liboso oyo azalaki na mokumba ya kobongisa makambo ya Leta, boyangeli ya Kasaï ya Sudi ekweaki nsima ya kolongwa na ye. Na nsima, asalaki lingomba na ye moko ya politiki, Union démocratique, mpo na kotɛmɛla bato ya Kalonji. Na août 1961, aponamaki Ministre ya Éducation na bokonzi ya Ministre ya liboso Cyrille Adoula. Asalaki mosala yango tii na sanza ya Aprili 1963.

Ngalula azalaki moko ya ba députés oyo batyaki maboko na mokanda ya polele oyo batindelaki Mobutu Sese Seko, mokonzi ya Zaïre na 1980. Na nsima, asalaki parti ya opposition Union pour la démocratie et le progrès social (UDPS), elongo na Étienne Tshisekedi, Marcel Lihau mpe basusu. Mpo na bokangami na ye na politiki na Mobutu, akangamaki na boloko, abwakamaki mpe alimbisamaki mbala mingi.

Ngalula aponamaki na Sénat na 2007.

## Banote mpe ba références

## Bibliographie ya mikanda

* 

* 

* 
* 
* 
* 
*
Constantin Tshiala Mwana

**Constantin Tshiala Muana** azalaki moto ya politiki kino-congolais. Azalaki ministre ya Agriculture na gouvernement Adoula kobanda le 11 juillet 1962 ti le 18 avril 1963, mpe gouverneur ya yambo ya province ya Maniema.

## Banote mpe ba références
Godefroid Munongo

**Godefroid Munongo Mwenda M'Siri**, Abotama le 20 novembre 1925 na Bunkeya mpe akufi le 28 mai 1992 na Kinshasa, azali moko ya bakambi ya sécession katangaise oyo ekotisaki République démocratique du Congo na bitumba ya bana mboka.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Bomwana mpe boyekoli
Munongo azali mokitani ya Mokonzi Msiri, moteki Nyamwezi oyo abandisaki  ⁇ Etat ya Garenganze na ekeke ya zomi na libwa; noko na ye, oyo azalaki kokamba kelasi na ye, abatelaki ye na ndako ya mokonzi mpo ete ayekola bonkɔkɔ ya Yeke

Na 1936, akendeki na eteyelo ya ebandeli na Bunkeya mpe alandaki na eteyelo ya Saint-Boniface na Elisabethville liboso ya kosilisa mateya na ye ya bomoto na misio ya Katolike na Kapiri. Yango wana, kobanda 1947 kino 1949, ayekolaki filozofi na Séminaire ya Baudouinville.

Na 1954 ayekolaki administration publique na Université ya Lovanium.

### Misala
Nsima ya kozwa lipɔlɔ́mi na ye, Munongo akɔtaki na mosala ya Leta mpe azalaki na mikumba na Katanga, na ndakisa azalaki mokomeli na esambiselo ya engumba Elisabethville mpe mokambi ya biro oyo etalelaka mbongo ya kofuta bafandi ya mboka.

### Mosala ya politiki

#### Katanga na Congo Belgique
Longola mosala na ye ya Leta, Munongo amipesaki na politiki mpo na koluka ete Katanga ezala na bonsomi mingi mpe ezala na bokonzi mingi likoló na bomengo na yango ya mabanga ya ntalo. Ye na Tschombé, bafungolaki CONAKAT kasi basengaki ye atika mosala ya mokambi, oyo eyokanaki te na ezalela na ye ya mosali ya Leta.

## Ba liens ya libanda

* Site internet ya Godefroidmunongo

## Ba références
Albert Kalonji

**Albert Kalonji** azali moto ya politiki mpe moto ya mombongo ya Congo oyo awuti na libota ya ba Luba, abotamaki na mokolo ya 6 juin 1929 na Hemptinne Saint-Benoît pene na Luluabourg (lelo Kananga) na Congo belge mpe akufaki na mokolo ya 20 avril 2015 (na mibu 85) na Mbuji-Mayi. Aponamaki mpe mokonzi (Mulopwe) ya Baluba. Na nsima, akómaki mokonzi ya bokonzi ya Sudi-Kasai.

Afungolaki, elongo na Patrice Lumumba, Mouvement national congolais (MNC), alongaki elongo na ye mpo na lipanda ya Congo. Kozanga koyokana ebimisaki bokabwani ya MNC na biteni mibale, oyo eyebanaki na nkombo ya MNC-Lumumba mpe MNC-Kalonji. Na sanza ya misato 1960, Albert Kalonji aponamaki mokonzi ya Lubas mpe mokonzi ya Kasaï ya Sudi na bakonzi mpe bato ya Kasaï. Albert Kalonji akamatamaki na eklezia mpe na libota ya ba Luba na mokolo ya 12 Apríli 1961. Ekólo yango ezwaki lipanda na yango tii na sanza ya Sɛtɛmbɛ 1962.

## Biografi ya bomoi ya bato
Albert Kalonji abotamaki na mokolo ya 6 sanza ya motoba ya mobu 1929 na Hemptinne Saint-Benoît (lelo oyo Bunkondo) pene na Kananga ya lelo.

Azwaki diplome ya agronomie na 1948. Na 1951, akómaki kosala na kolone lokola mosungi na mosala ya bilanga. Akómaki comptable-comptable na tribinale ya Luluabourg.

Na 1957, azalaki na Conseil provincial ya Kasaï.

Babengaki ye na Bruxelles mpo na Expo universelle ya 1958. Na mbula wana, akotaki na Mouvement national congolais.

Na 1959, afungolaki biro ya mpako na Kasaï. Akómaki mosangani ya Conseil législatif. Na sanza ya mwambe ya mobu 1959, bakatelaki ye etumbu ya  ⁇  kofinga bato ya mposo mosusu  ⁇  (matata ya Lulua-Baluba), batindaki ye na boloko ya Kole, mpe na nsima babimisaki ye.

Kaka na mbula wana, aponamaki lokola mokambi ya MNC-Kalonji.

## Banote mpe ba références
Victor Nendaka Bika

**Victor Nendaka Bika** azali moto ya politiki ya ekolo Congo na ekolo Congo démocratique mpe Zaïre. Azalaki mokambi ya police ya sécurité nationale mpe ya Agence ya renseignement ya Congo, Sûreté nationale.

## Biografi ya bomoi ya bato
Victor Nendaka, abéngami mpe  ⁇  Pa Vicky  ⁇  abotamaki na mokolo ya 7 août 1923 na Kumu, oyo ezali na territoire ya Buta, na province ya Est ya Congo belge. Akufaki na mokolo ya 22 Augusto 2002, na mbula 76, ntango azalaki na mboka mopaya na Bruxelles. Bamemaki ye na mboka na ye mpe bakundaki ye na lilita ya libota na ye na simetiere ya Gombe, na Kinshasa, na République démocratique du Congo.

## Banote mpe Ba références


### Masolo oyo etali yango

* Bombomi ya Patrice Lumumba
* Joseph Kasa-Vubu azali moto ya mayele
* Cyrille Adoula azali moto ya mayele
* Mobutu Sese Seko
* Patrice Lumumba
* Moïse Tshombe
* Christophe Gbenye na ye
Cléophas Kamitatu

**Cléophas Kamitatu-Massamba** est un ancien homme politique de la république démocratique du Congo né en 1931 et mort en 2008.

## Biografi ya bomoi ya bato
Sénateur mpe mosangani ya Parti démocratique et social chrétien, M. Kamitatu azalaki ministre ya makambo ya bapaya na mbulamatari ya Kimba na 1965, ministre ya makambo ya nzinga nzinga na 1982 mpe gouverneur ya engumba ya Kinshasa mpe mokambi ya Parti ya solidarité africaine. Akufaki na mokolo ya 12 sanza ya zomi 2008 na Afrique du Sud.

## Misala

* *La grande mystification du Congo-Kinshasa – Ba crimes ya Mobutu*, Paris, Maspero, 1971.
* *Problematique na rationalité na processus ya nationalisation ya cuivre na Afrique centrale: Zaïre [1967] na Zambie [1969]*, 1976.
* *Zaïre, pouvoir na maboko ya peuple*, Paris, L'Harmattan, 1977.
* *Kilombo To prix ya kofuta pona kotonga lisusu DR CONGO*, Paris, L'Harmattan, 2007.

## Talá mpe

* Liste ya ba gouverneurs ya Kinshasa
* Olivier Kamitatu, mwana ya Cléophas
* Mireille Kamitatu, mwana mwasi ya Cléophas
* Joëlle Kamitatu, mwana mwasi ya Cléophas
* Serge Kamitatu, mwana ya Cléophas
* Hughes Kamitatu, mwana ya Cléopha

## Banote mpe ba références


* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*



* Base ya ba données ya Afrika ya mikolo oyo ::: Bato : Cléophas Kamitatu, azali moto ya mayele
Albert Delvaux (moto ya politiki) .

**Albert Delvaux Mafuta Kizola** 8 mai 1918 - 1985) azalaki moto ya politiki ya Congo oyo azalaki ministre ya résidence ya République ya Congo na Belgique.

### Ba références
Léonard Mulamba

* Colonel Léonard Mulamba Nyunyi wa Kadima (1928-1986), Premier ministre ya Zaïre .
* Léonard Mulamba, mokambi ya Radio Okapi .
Aloïs Kabangi

**Aloïs Kabangi** azali moto ya politiki ya Congo démocratique. Azali ministre ya makambo ya nkita mpe ya plan na mbulamatari ya Lumumba. Azali moto ya parti MUB.

## Biografi ya bomoi ya bato

## Masolo oyo etali yango

* Gouvernement ya République Démocratique du Congo
* Politique ya République Démocratique du Congo

## Banote mpe ba références
Jacques Matabisi

**Jacques Matabisi Iyualeke Ilande**, Abotama le 18 mai 1934 na Bokoro na province ya Bandundu na Congo-Belge, lelo na République démocratique du Congo mpe akufi le 27 août 1996 na Johannesburg na Afrique du Sud, azalaki politicien congolais.

## Biografi ya bomoi ya bato
Matabisi akolaki na Lingomba ya Katolike mpe azalaki kosambela mingi. Yango wana, aponamaki secrétaire général ya Jeunesse Ouvrière Chrétienne (JOC) kaka mpo na Congo-Belge te, kasi mpe mpo na Rwanda mpe Burundi. Asalaki elongo na Joseph Cardijn, mobandisi na yango.

Nsima ya kolanda mateya na ye na Séminaire ya Bokoro, akendeki na Bruxelles mpe Grenoble, na kati ya bisika mosusu, mpo na kolanda mateya ya physique-chimie.

Mosala na ye ya politiki ebandaki na 1962. Na nsima, akómaki kosala na biro ya filiale ya Batatoli ya Yehova. Na sima, président ya yambo ya Congo Joseph Kasa-Vubu aponaki Matabisi ministre ya makambo ya bato, ya bilenge mpe ya masano na mbulamatari ya Évariste Kimba.

## Nkuku
Azalaki mobali ya Masia Sindani oyo abotaki na ye bana sambo, 6 ya basi mpe moko ya mobali.

## Banote mpe ba références
Wivine N'Landu Kavidi

**Wivine N'Landu Kavidi** azali mokomi ya nzembo mpe moto ya politiki ya Ekolo Congo démocratique.

## Biografi ya bomoi ya bato
Asalaki misala mingi ya minene na mbulamatari ya mboka, na ndakisa mokambi ya bolukiluki na Centre national ya bolukiluki ya siansi (CNRS), mopesi toli ya monene mpo na makambo ya mboka mpe ya bonkoko. Na août 1980, aponamaki secrétaire général ya Condition féminine. Ezalaki na ntango Mobutu Sese Seko azalaki prezida. Na 1996, akomi ministre ya coopération internationale, kasi akeyi na Afrique du Sud na 1997 na kobuta ya Laurent Kabila. Azalaki mwasi ya Jean Nguza Karl-I-Bond. Azali mwana ya Edmond Nzeza Nlandu, mobandisi ya Alliance des Bakongo (ABAKO).

Lokola mokomi, ayebani mpo na collection na ye Leurres et lueurs.

Na mokolo ya 4 sanza ya minei 2006, azalaki candidat ya parti Union pour la défense de la République (UDR) na maponami ya mokonzi ya mboka. Marie-Thérèse Nlandu, moko ya libota na ye, azali mpe candidat, kasi na parti Congo-Pax.

## Banote mpe ba références
Raymond Tshibanda

**Raymond Tshibanda N'Tungammulong** ((abotami le 20 novembre 1950) azali diplomate mpe moto ya politiki ya ekolo Congo oyo azali mokambi ya Union ya ba démocrates chrétiens libéraux, lingomba ya politiki na ekolo Congo démocratique. Azalaki mpe ministre ya RDC ya makambo ya libanda mpe ya boyokani na kati ya bikolo ya mokili kobanda 2012 kino 2016, mpe azali sika ntoma ya président Joseph Kabila na Etats-Unis.

## Ba références
Marco Banguli

**Marco Banguli N'sambwe Mbali** azalaki ministre ya finances ya RDC kobanda 18 novembre 2005 kino 6 février 2007. Azwaki esika ya André-Philippe Futa na ebonga yango na nzela ya Décret n° 5/159 ya 18 novembre 2005 ya Réorganisation ya gouvernement ya transition.

Na tango ya transition ya Mobutu, azalaki ministre ya Économie mpe Finances na gouvernement ya Kengo mpe président fédéral mpo na ville ya Kinshasa ya parti politique UDI (Kengo).

Yambo abanda mosala na ye ya politiki na 1990, azalaki moto ya mombongo mpe mosali na baizini na Kinshasa (usine ya kosala ba climatiseurs FANAIR).

Na sima ya Dialogue Inter-Congolais, akotaki na parti PPRD ya Joseph Kabila kino lelo.

Moto oyo abotamaki na Kinshasa, moto ya mayele mingi na makambo ya tekiniki mpe moto ya makasi na misala ya Leta, atikaki bilembo na ye na misala ya Ministère ya Finances ya RDC.

Lisusu, atambwisaki malamu campagne ya maponami ya Kabila na tour ya mibale na Kinshasa (septembre-octobre 2006).

[Ntango nini?] Azali mokambi ya CODEK (Convention pour le Développement de Kinshasa) oyo ezali ONG mpe mouvement ya bato mpo na kosunga PPRD na Kinshasa.

## Talá mpe

### Lisolo oyo etali yango

* Gouvernement ya République Démocratique du Congo

### Ba liens ya libanda

* Remaniement ministériel : Voici les combinaisons opérées vendredi par Joseph Kabila - DigitalCongo | Palmarès
* Ministère des Finances : Photos des Ministres et Vice-Ministres des Finances
Pierre Lumbi Okongo

**Pierre Lumbi Okongo,** Abotama na mokolo ya 11 sanza ya misato 1950 na Costermansville (Congo belge) mpe akufaki na mokolo ya 14 sanza ya motoba 2020 na Kinshasa, azalaki moto ya politiki ya Congo.

Ntango azalaki kotánga na iniversite na Lyon, na France, akɔtaki na lingomba oyo ezalaki kolobela makambo ya mokili ya misato, oyo ezalaki kosɛnga bákabola bomɛngo ya mokili mpe bápesa bato lotomo ya koyangela.

Kobanda na 1978, azwaki mokano ya kobongisa basali bilanga ya mboka na ye (na ntango wana Zaïre), kobandisaka  « Solidarité paysanne », organisation non gouvernementale (ONG) ya liboso ya mokili na République démocratique du Congo (RDC). Na boumeli ya mibu 10 (1980-1990), azalaki kokamba misala ya Solidarité paysanne mpo na bokóli ya nkita mpe ya bomoi ya bato ya bilanga.

## Banote mpe ba références

## Décès

Pierre Lumbi Okongo akufi na maladie ya Covid-19 mokolo ya zomi na mineyi sanza ya motoba mobu 2020 na engumba Kinshasa  .

## Liwa

Pierre Lumbi Okongo akufi na maladie ya Covid-19 mokolo ya zomi na mineyi sanza ya motoba mobu 2020 na engumba Kinshasa  .
Nkulu Mitumba Kilombo

**Norbert Nkulu Kilombo Mitumba** azali moto ya politiki ya Congo-Kinshasa. Azalaki membre ya gouvernement, ministre d'État epayi ya Président de la République na gouvernement Gizenga kobanda le 5 février 2007 ti le 26 octobre 2008.

Mosali oyo ya Parti ya bato mpo na botongi lisusu mpe demokrasi (PPRD) asalaki na Cabinet ya mokonzi ya mboka lokola mopesi toli ya liboso ya collège juridique mpe administratif liboso ya koponama mokambi ya cabinet.

## Biografi ya bomoi ya bato
Euti na etuka ya Malemba-Nkulu na etuka ya Haut-Lomami (etuka ya kala ya Katanga).

## Ba liens ya libanda
Sylvain Ngabu

**Sylvain Ngabu Chumbu** azali moto ya politiki ya Congo-Kinshasa. Azali membre ya gouvernement, Ministre d'Etat ya enseignement supérieur mpe universitaire, na Gouvernement Gizenga kobanda le 5 février 2007. Azalaki Secrétaire permanent ya Parti Lumumbiste Unifié (PALU).

## Banote mpe ba références
Alexis Thambwe Mwamba

**Alexis Thambwe Mwamba**, Abotama na 6 mai 1943 na Longa (Etat ya Maniema), na territoire ya Kasongo, azali moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique. Azalaki mbala mingi ministre na bokonzi ya Joseph Kabila. Kobanda 27 juillet 2019 kino 5 février 2021, date ya démission na ye, azalaki président ya Sénat ya République démocratique du Congo.

## Biografi ya bomoi ya bato
Thambwe Mwamba azali moto ya etuka ya Maniema. Azwaki diplome na droit na université ya Burundi mpe na droit et sociologie du travail na université libre ya Bruxelles. Azali mpe na diplôme honoris causa ya Docteur en philosophie. Azali mpe avocat na Barreau ya Kinshasa.

Na tango ya Mobutu, azalaki mokambi ya Société minière et industrielle du Kivu (SOMINKI) (na tango wana ezalaki société minière ya misato na mboka), mokambi ya Société nationale des chemins de fer du Zaïre (SNCZ), na Banque commerciale zaïroise (BCZ), na conseil d'administration ya Instituts supérieurs congolais (ISP), na association nationale ya ba entreprises ya Zaïre (Aneza), na compagnie belge de gestion minière (COGEMIN), na compagnie financière et minière belge (COFIMINES) [esali polele te], mpe na suka mokambi ya général ya Office des douanes et des accises (OFIDA). Na nsima, akómaki ambasadɛrɛ ya Zaïre na Italie.

Azali mokomi ya "Droit douanier zaïrois" (1996) mpe "Trois ans de reconstruction" (2006)

## Mosala ya politiki
Na 1991, akomi président général ya Union des démocrates indépendants (UDI), plateforme politique ya Kengo wa Dondo mpo na kosunga Mobutu na cadre ya Conférence nationale souveraine.

Na tango ba AFDL bazwaki bokonzi na mai 1997, Alexis Thambwe-Mwamba akendaki na Bruxelles, esika akendeki kosangana na Rassemblement congolais pour la démocratie (RCD) oyo ebandaki na sanza ya mwambe ya mobu 1998 (Etumba ya mibale ya Congo). Akomaki mokambi ya boyokani ya RCD na sanza ya yambo ya mobu 1999, lokola "mokambi ya mobutiste oyo azalaki na kati ya RCD" ndenge Colette Braeckman, mopanzi-nsango moko ya Belgique abéngaki ye.

## Talá mpe

* Mobali Loando Mboyo
* Samy Badibanga na ye

## Banote mpe ba références

### Ba références
Martin Bitijula Mahimba

**Martin Bitijula Mahimba** azali moto ya politiki ya Ekolo Congo démocratique, mosangani ya Mouvement social pour le renouveau (MSR).

Banda 6 février 2007, azali ministre ya Affaires sociales mpe ya Solidarité nationale na gouvernement ya Antoine Gizenga.

## Talá mpe

### Masolo oyo etali yango

* Gouvernement ya République Démocratique du Congo
* Politique ya République Démocratique du Congo
Kasongo Ilunga

**André Kasongo Ilunga** (abotami na mokolo ya 20 sanza ya zomi 1972) azali moto ya politiki ya Ekolo Congo démocratique, mosangani ya Union des nationalistes fédéralistes du Congo (UNAFEC).

Wuta 6 février 2007 kino 12 février 2007, azalaki ministre ya commerce extérieur na gouvernement ya Antoine Gizenga.

Nsima ya kotika mosala na ye ya ministre, Le Palmarès alobi ete bato ya politiki bakanisi ete Kasongo ayebani te to azali moto ya lokuta. Lokola ayebanaki te na bato ya pembeni ya formateur mpe Premier ministre Antoine Gizenga, aponamaki lokola ministre na liste ya UNAFEC elongo na Honorius Kisimba Ngoy.

## Talá mpe

* Gouvernement ya République Démocratique du Congo
* Politique ya République Démocratique du Congo

### Ba références
Denis Mbuyu Manga

abotama le 20 novembre 1939 na Kabalo na région ya Katanga na République démocratique ya Congo, azali intellectuel congolais, professeur ya droit, aponami le 28 mai 2007, ministre ya commerce extérieur na Président ya République démocratique ya Congo Joseph Kabila Kabange, poste oyo akozala na yango kino le 10 octobre 2008

## Biografi ya bomoi ya bato

### Boyekoli ya diplôme
Na libanda ya ba participations na ba forums internationaux, azali na ba diplômes mingi:

* Doctorat d'Etat na Droit na Université ya Paris II - Panthéon.
* Azuaki diplôme na Institut ya Études politiques ya Paris (IEP Paris) oyo eyebani mingi na kombo ya Sciences Po Paris .
* Diplôme spécial na Droit du travail mpe na sociologie na université libre ya Bruxelles .
* Diplôme na Droit na Université Libre ya Bruxelles .
* Licence na Administration publique na Ecole Nationale de Administration (ENA Kinshasa).

### Bomoi ya nkuku
Abalaki Mbuyu Tshilomba Hélène. Bazalaki na bana sambo: Alphonse, Marguerite, Patrick, Denis, Hélène, Nathalie mpe Jean-Luc Mbuyu mobandisi ya JLM Realty

## Ba références
Jean-Claude Muyambo Kyassa

**Jean-Claude Muyambo Kyassa**, abotami na mokolo ya 26 sanza ya zomi 1965 na Kolwezi, azali moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique, mokambi ya parti politique Solidarité congolaise pour la démocratie et le développement (SCODE).

Yambo ya kozala ministre, azalaki avocat ya Lubumbashi pendant 3 ans mpe Cyrille Ngoy Kyobe akitanaki ye. Azwaki bomengo na ye nsima ya libéralisation ya mosala ya kotimola mabanga ya ntalo, ntango bakompanyi ya kotimola mabanga ya ntalo ezalaki kobenga ye. Azali na lopango ya banyama ya 400 ha ebengami Muyambo Park, na radio moko mpe na TV, Radio Télévision Lubumbashi Jua (RTLJ) oyo epanzanaka na Lubumbashi na etuka ya Haut-Katanga na 89.3 MHz mpe TV na 495.25 UHF.

Kobanda 5 février 2007 kino 2009, azalaki ministre ya Affaires humanitaires na gouvernement ya Antoine Gizenga.

Na sanza ya yambo 2023, Jean-Claude Muyambo Kyassa asakolaki ete akotelema na maponami ya mokonzi ya mboka na 2023. Ayebisi mpe kotika Union sacrée oyo esungaka président Félix Tshisekedi.

Na maponami ya sanza ya zomi na mibale ya mobu 2023, akendaki na maponami ya ba législatives provinciales na circonscription ya engumba ya Lubumbashi, kasi abungaki.

## Mikanda oyo ebimisami

* *Mibeko ya mosala ya mibeko & misala ya Avocat ya Lubumbashi*, Muyambo & Associates, Lubumbashi, 2001, 335 p.
* *Bosolo ya Katangese*, Biro, Johannesburg, 2006, 354 lok.

## Banote mpe ba références

### Bibliographie ya mikanda
Joseph-Roger Mazanza Kindulu et Jean-Cornélis Nlandu-Tsasa (préf. André Yoka Lye Mudaba), Les cadres congolais de la 3e République, L'Harmattan, 2009, 268 p. (). 

### Masolo oyo etali yango

* Gouvernement ya République Démocratique du Congo
* Politique na République Démocratique du Congo

### Ba liens ya libanda

* “Jeune-Claude Muyambo Kyassa, droits et reculs”, na *Jeune Afrique* ,11 juin 2012
Eugene Lokwa Ilwaloma

**Eugène Lokwa Ilwaloma** azali moto ya politiki ya Congo démocratique. Azalaki ministre ya Droits de l'Homme na ba gouvernements mibale Gizenga I na Gizenga II, kobanda février 2007 kino octobre 2008. Azali mosangani ya Parti démocrate-chrétien.

## Biografi ya bomoi ya bato
Abotama na Mbandaka na mokolo ya 27 sanza ya mitano 1934. Abalanaki na Madeleine Nsa Nyange, oyo abotamaki mpe na Mbandaka na mokolo ya 7 sanza ya nsambo 1937; bana mwambe babotamaki, bana minei ya basi mpe bana minei ya mibali. Ayekolaki na Bruxelles (Université libre de Bruxelles). Ayekolaki mibeko, mpe azwaki diplome na lokumu monene na 1970. Azongaki na Kinshasa na mwasi na ye mpe bana, esika asalaki lokola avocat na Cour d'appel ya Kinshasa. Na 1973, aponamaki vice-recteur ya UNAZA (Université nationale ya Zaïre) "Louvanium". Na 1975, akomi DG (directeur général) ya IPN (Institute pédagogique national), na nsima abandi mosala na ye na politiki kino 1986. Na nsima, atiki mosala na ye ya politiki tii na 2007. Na 2008, azongaki na Bruxelles mpe na mokolo ya 10 sanza ya zomi na mibale ya mobu 2014 akufaki na lopitalo ya Saint-Michel na Etterbeek.
Sylvain Joël Bifuila Tshamuala

**Sylvain Joël Bifuila Tshamuala** azali moto ya politiki ya Congo démocratique. Azalaki Ministre ya Économie Nationale oyo aponamaki na Président ya République na proposition ya Premier Ministre le 5 février 2007. Azali mpe momonisi ya Lingomba ya Bapostolo na Ekolo Congo démocratique.

Azalaki mokambi ya Parti ya Alliance Nationale pour l'Unité (PANU) kobanda sanza ya zomi ya mobu 2003 kino na congrès ya liboso ya parti na 2006.

Azalaka moto ya Kasaï-Oriental na Territoire ya Miabi.

## Banote mpe ba références

## Talá mpe
Godefroid Mayobo Mpwene Ngantien

**Godefroid Mayobo Mpwene Ngantien** azali moto ya politiki ya Ekolo Congo démocratique, mosangani ya Parti Lumumbiste unifié, mpe mosangani ya gouvernement congolais lokola ministre ya Premier ministre Antoine Gizenga.

Engénieur civil na kelasi mpe asalaki ntango molai lokola mokambi na Bureau congolais des routes mpe professeur na Institut supérieur des techniques appliquées (ISTA). Auti na district ya Kwilu (esika moko na Premier Ministre Gizenga), azalaki moko ya ba cadres ya liboso ya ba jeunes Congolais oyo basanganaki na opposant Antoine Gizenga na bozongi na ye na sima ya exile ya molayi na ebandeli ya démocratisation na 1990.

Nsima ya boyokani kati na Palu na général Joseph Kabila na maponami ya présidentiel ya 2006, aponamaki ministre ya Premier ministre (guvernement Gizenga) le 5 février 2007. Azali mpe mokambi ya cabinet ya Premier ministre.

## Talá mpe

* Gouvernement ya République Démocratique du Congo
* Politique na République Démocratique du Congo
Marcel Malenso Ndodila

**Marcel Malenso Ndodila** azali moto ya politiki ya Congo-Kinshasa. Azalaki Ministre ya Culture mpe ya Arts na Gouvernement Gizenga kobanda le 5 février 2007 kino le 25 septembre 2008, na sima ya démission ya Premier Ministre M. Gizenga. Azali membre ya Alliance congolaise des démocrates chrétiens (ACDC). Azalaki Préfet ya carrière na Institut Monseigneur Bokeleale (ex LISANGA) na Kinshasa/ Gombe, na koluka excellence na mosala, na ba bonnes pratiques, na discipline.

## Biografi ya bomoi ya bato
Ye moko azali na base docteur ya Sciences. Malenso Ndodila azali na makoki ya kosala mosala ya Préfet ya Études mbala moko, kobanda na mobu ya kelasi 1982-1983, na biteyelo mibale ya minene ya mboka, Institut Monseigneur Bokeleale (ex Institut LISANGA) mpe lycée Monseigneur Shaumba (ex LYPOK). Na 1983, asalaki mpo na mbala ya yambo 100% na Bac na Institut Lisanga Math-Physique et Biochimie na génération "Pagaille". Mobali oyo abongisaki ndambo ya bato ya lokumu ya Congo oyo batondaki na bizaleli malamu, oyo mingi na bango bazalaki bapaya, oyo bamilóngisaki na makambo nyonso. Minganga, ba ingénieur, bato ya mayele ya mayele ya minene, bato ya mayele na makambo ya nkita, bato ya mayele na istware - bato soki 2 000. Na sanza ya yambo ya mobu 2013, likita ya mibale ya bakambi ya LISANGA na LYPOK oyo esalemaki na Waterloo na Belgique, Papa Malenso azalaki na esika ya liboso mpo na kotonda ye mpo na mosala oyo asali mpo na bana ya Congo mpe mpo amona mbuma ya mosala yango.

Dr Malenso Ndodila Marcel akufaki le 15 août 2017 .

Marcel Malenso Ndodila apesaki lisungi na kobongisama ya ba professeurs ya université mpe ya ba professeurs ya ba conférences: na UNIKIN, professeur Mumba Ngoie, microbiologiste, azali na kelasi ya 1984. Bato oyo balongaki na ekzamɛ ya Leta na matematiki mpe fiziki: 80%. Asilisaki kelasi ya monganga na 1990. Azwaki diplome na Iniversite ya Anvers. Asalaka na INRB. Professeur Mutombo ya eteyelo ya bokolongono ya bato, asalaki thèse na ye na Japon. Professeur Matthieu Marc Loposso Nkumu, diplome na ye na chimie-biologie, moto ya mayele ya Lisanga na tango ya Mbiye Vanga Lingiemi. Asilisaki kelasi ya monganga na 2001 na lokumu nyonso. Azali na likambo ya kokamwa ete akumisamaki na bituluku nyonso ya bazuzi oyo ebongisamaki na nsuka ya boyekoli. Alóngaki thèse na ye na KU Leuven le 22 novembre 2016 pene na Louvain. Azali lelo moko membre ya staff ya Urologie, oyo azali na charge ya ba cours ya urologie mpe ya chirurgie générale na Unikin. Azali mokambi ya eteyelo ya monganga na ULK. Na mokolo ya 6 sanza ya mitano ya mobu 2022, Dr. Diangienda Kuntima asimbaki teze na ye ya litie ya masuba.

## Ba références

## Ba liens ya libanda
Athanase Matenda Kyelu

**Athanase Matenda Kyelu** azali moto ya politiki ya Congo-Kinshasa. Kobanda sanza ya zomi na moko ya mobu 2007 kino sanza ya mibale ya mobu 2010, azalaki Ministre ya Finances na gouvernements Gizenga I, Gizenga II mpe Muzito I.

## Biografi ya bomoi ya bato
Athanase Matenda Kyelu azwi diplome na économie appliquée na université ya Kinshasa. Athanase Matenda Kyelu azalaki mokambi ya Fédération des entreprises du Congo (FEC) kino 2003. Azali député na Assemblée nationale ya transition na liste ya société civile. Na nsima azalaki ministre ya Fonction publique na mbulamatari ya transition. Yambo na boponami na ye na gouvernement Gizenga, Matenda azalaki député national ya circonscription ya Pangi na Maniema.

Na 2013, asalaki thèse ya doctorat na droit na bokambi ya Jean-Claude Martinez.

Na 2021, Athanase Matenda akambi lingomba ya politiki Alliance des bâtisseurs pour un Congo émergent. Parti yango ekotaki na Union sacrée de la nation, lisanga ya Assemblée nationale oyo ezali kosunga président Félix Tshisekedi.

## Banote mpe ba références
Toussaint Tshilombo Send

**Toussaint Tshilombo Send** azali moto ya politiki ya Congo démocratique. Azalaki ministre ya information, presse mpe communication na gouvernements Gizenga I mpe Gizenga II, kobanda février 2007 kino octobre 2008. Toussaint Tshilombo Send azali moto ya PPRD.
Ignace Gata Mavita

**Ignace Gata Mavita** to **Gata Mavita wa Lufuta**, Abotama le 7 janvier 1949 na Popokabaka na Kwango, azali molakisi mpe moto ya politiki ya République démocratique du Congo. Azalaki Ministre ya Intégration régionale na gouvernements ya Gizenga I mpe Gizenga II, kobanda février 2007 kino octobre 2008. Azalaki vice-ministre ya makambo ya bapaya na ba gouvernements mibale ya Muzito I mpe Muzito II. Azali membre ya PPRD.

## Biografi ya bomoi ya bato
Ignace Gata Mavita wa Lufuta abotamaki na mokolo ya 7 sanza ya yambo 1949 na Popokabaka na Kwango. Azali mwana ya Paul Gata Makengo na Madeleine Lufuta Munianga.

Atángaki kelasi ya yambo na misio ya Katolike ya Ngowa na Popokabaka, mpe kelasi ya mibale na Collège Saint-Paul na Kasongo-Lunda kobanda 1963 kino 1969. Alandaki ba études supérieures (1969-1970) na grand séminaire ya Mayidi oyo ekambamaki na ba pères jésuites. Azwaki licence ya Droit na Université nationale ya Zaïre / Campus ya Kinshasa na 1974, mpe licence ya Sciences politiques et administratives na Université nationale ya Zaïre / Campus ya Lubumbashi na 1976

Abandaki kotanga lokola molakisi na lycée Ntinu-Wene de Limete na Kinshasa. Azali na mikumba mingi na misala ya Leta, kati na yango: mokambi ya district ya Haut Katanga na Kipushi kobanda 1988 kino 1991; mokambi ya district ya Kwilu na Bulungu kobanda sanza ya minei kino sanza ya zomi 1991; mokambi ya district ya Kwango na Kenge kobanda 1991 kino 1993; mokambi ya engumba ya Kikwit kobanda 1993 kino 1997

Abalaki Céline-Marie Nemena Bukele; bazali na bana motoba.

## Banote mpe ba références
Simon Mboso Kiamputu

**Simon Mboso Kiamputu** azali moto ya politiki ya Congo na tata ya Angola, abotama le 22 juin 1949 na Kimpemba (Bas-Congo)

Ministre ya Industrie kobanda février 2007 kino février 2010, azali membre monene ya parti politique ARC ya Olivier Kamitatu, membre ya AMP. Azali na bana sambo.
Jean-François Ekofo Panzoko

**Jean François Ekofo Panzoko** (abotami le 12 octobre 1964 na Kinshasa) azali moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique.

Azali Ministre ya ba Entreprises ya mike mpe ya katikati na Gouvernement ya RDC na Gouvernement Gizenga wuto le 6 février 2007.
Pardonne Kaliba Mulanga

**Limbisa Kaliba Mulanga**, Abotama le 30 mai 1958 na Makala mpe akufi na Kinshasa le 18 juillet 2024, azalaki politicien ya République démocratique du Congo. Auti na Sud-Kivu mpe aponamaki lokola député ya circonscription ya Fizi. Na sanza ya mibale 2007, aponamaki ministre ya bilenge, masano mpe bopemi na mbulamatari ya Premier ministre Antoine Gizenga.

Yambo ya koponama na ye na mbulamatari, Pardonne Kaliba Mulanga azalaki ministre ya Développement rural. Liboso na yango, azalaki moko ya ba délégués ya Maï-Maï na dialogue inter-congolais na Afrique du Sud.

Azali membre ya Parti des Patriotes Résistants Maï-Maï (PRM) oyo azali président na yango.

## Banote mpe ba références
Georges Minsay Booka

**Georges Minsay Booka** azali moto ya politiki ya Congo démocratique. Azalaki Ministre ya Justice na Gouvernement Gizenga I kobanda sanza ya Février 2007 kino sanza ya Novembre 2007 ntango Mutombo Bakafwa Nsenda akitanaki ye.
Victor Makwenge Kaput

**Victor Makwenge Kaput** azali moto ya politiki ya Congo démocratique. Azalaki ministre ya santé publique na gouvernements mibale Gizenga I na Gizenga II, kobanda février 2007 kino octobre 2008, mpe na gouvernement Muzito II, kobanda le 19 février 2010. Azali membre ya PPRD

## Biografi ya bomoi ya bato

### Carrière politique

## Banote mpe ba références
Elias Kakule Mbahingana

**Elias Kakule Mbahingana** azali moto ya politiki ya Congo démocratique. Akomaki ministre ya tourisme na gouvernement ya Gizenga.

## Biografi ya bomoi ya bato
Yambo ya koponama na ye, Elias Kakule azalaki gouverneur ya province (oyo ya Kasaï-Oriental) na eleko ya Deuxième République. Akomaki député national na opposition na transition avant akoma administrateur na Institut congolais pour la conservation de la nature (ICCN).

Abotami na Beni na etuka ya Nord-Kivu mpe azali moto ya parti Démocratie Chrétienne Fédéraliste - Convention des Fédéralistes pour la Démocratie Chrétienne (DCF/COFEDEC).

Akufaki na mokolo ya 22 sanza ya zomi na mibale 2011 na Cliniques Universitaires ya Université Catholique du Graben (UCG) na Butembo. Minganga balobi ete akufaki na maladi ya diabɛti oyo azalaki na yango na boumeli ya mwa basanza. Nzoto na ye ememamaki na Bulambo, mboka na ye.
Alain Lubamba wa Lubamba

**Alain Lubamba wa Lubamba** azali député honoraire ya République démocratique du Congo, azalaki vice-ministre ya Affaires étrangères mpe ya Budget na gouvernements Gizenga I, Gizenga II mpe Muzito I.

## Ba références
Célestin Mbuyu Kabango

**Célestin Mbuyu Kabango** azali moto ya politiki ya Congo démocratique. Azalaki secrétaire général ya Économie liboso ya nomination na ye na gouvernement ya Antoine Gizenga lokola vice-ministre ya Budget na liste ya Parti du peuple pour la reconstruction et la démocratie (PPRD). Na sanza ya zomi ya mobu 2008, aponamaki ministre ya Intérieur mpe ya Sécurité na mbulamatari ya Muzito. Na nsima ya mbongwana ya mokolo ya 19 sanza ya mibale, alongwaki na budget mpo na kokóma ministre ya hydrocarbures. Azali membre ya majorité présidentielle

## Biografi ya bomoi ya bato
Auti na etúká ya Katanga.

### Mosala ya politiki
Cyprien Kyamusoke Bamusulanga Nta-Bote

**Cyprien Kyamusoke Bamusulanga Nta-Bote** azali moto ya politiki ya Congo démocratique. Azalaki ministre ya poste, ya téléphone mpe ya télécommunications na gouvernements ya Gizenga I mpe Gizenga II, kobanda février 2007 kino octobre 2008. Azali moto ya PPRD. Secrétaire exécutif mpo na mobilisation ya ba masses mpe ba associations socio-culturelles; Secrétaire général ya Conseil économique et social...
Sylvanus Mushi Bonane

abotami na 1er janvier 1962 na Bukavu, azali avocat mpe moto ya politiki ya Congo-Kinshasa. Azali ministre ya recherche scientifique na gouvernement Gizenga kobanda 6 février 2007. Mushi Bonane azali mokonzi ya cabinet ya ba avocats na Kinshasa, mpe azali na diplome na droit na université ya Kinshasa mpe na criminologie.

Lokola Ministre ya Recherche scientifique, ayebisi ete mbulamatari ekangi réseau ya koteka uranium oyo ezali kosala na Grande-Bretagne, Afrique du Sud mpe Seychelles, nsima na kokanga Fortunat Lumu, mokambi ya Commission de l'énergie atomique ya Congo.

## Banote mpe ba références
Modeste Omba Sakatolo

**Modeste Omba Sakatolo** azali moto ya politiki ya Congo démocratique.

Azalaki vice-ministre ya enseignement primaire, secondaire mpe professionnel na ba gouvernements ya Gizenga.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Mosala ya politiki

## Banote mpe ba références
Hangi Binini

**Janvier Hangi Binini** azali moto ya politiki ya Congo démocratique. Abotami na etuka ya Nord-Kivu. Na sanza ya mibale 2007, aponamaki vice-ministre ya finances na gouvernement Gizenga. Yambo ya koponama na ye, azalaki kokamba Bureau d'études et d'expertises pour le développement mpe azalaki coordinateur ya ba projets ya Entraide protestante suisse (EPER) na Nord-Kivu.

Janvier Hangi Binini azali mpe moto ya Mouvement social pour le renouveau (MSR).

## Banote mpe ba références
Vincent Okoyo Nembe

**Vincent Okoyo Nembe** azali moto ya politiki ya Ekolo Congo démocratique mpe vice ministre ya Fonction publique na gouvernement Gizenga I.

## Biografi ya bomoi ya bato
Vincent Okoyo Nembe azali vice-ministre ya Fonction publique mpe aponami mbala mibale na Opala.

## Banote mpe ba références
Victor Kasongo Shomary

**Victor Kasongo Shomary** azali moto ya mombongo mpe moto ya politiki ya Ekolo Congo démocratique.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Moto ya mombongo
Liboso ya koponama na ye, Victor Kasongo azalaki mokambi-mokambi ya biro ya ba mine ya wolo ya Kilo-Moto (OKIMO), ya CEEC (Centre d'expertise des matières précieuses). Azalaki mokambi ya makama na Ernst & Young South Africa mpe mokambi ya misala na Iscor Limited. Azali fondateur mpe CEO ya groupe Congo Premier Sarl, groupe ya mombongo mpe ya raffinerie ya ba métaux stratégiques. Victor Kasongo azali mpe mokambi ya BCDC, Shomka Capital Ltd mpe mokambi ya kala ya BGFI Bank-RDC, Alliance Bank SA, BIC SA mpe AMICONGO.

Azali moto ya Maniema mpe azali moto ya Southern Africa Institute of Directors (Institute ya Bakambi ya Afrika ya Sudi) na Johannesburg.

### Moto ya politiki
Asalaki mpe mosala ya politiki na kombo ya vice-ministre ya Mines na gouvernements Gizenga mpe Muzito I kobanda 6 février 2007 kino 10 février 2010.

## Banote mpe ba références
Télésphore Tsakala Munikengi

**Télésphore Tsakala Munikengi** (7 août 1955 - 19 septembre 2008) azalaki molakisi ya université mpe moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique.

## Biografi ya bomoi ya bato
Molakisi Telesphore Tsakala Munikengi akufaki na mokolo ya 19 sanza ya libwa 2008 na Johannesburg, na Afrika ya Sudi.

Azalaki Recteur mpe professeur na Faculté ya Sciences pharmaceutiques na Université ya Kinshasa. Ateyaki mpe na Université Catholique de Louvain (UCL) na Belgique, esika asalaki doctorat na ye, na 1983 kino 1987, na Faculté ya pharmacie ya Louvain-en-Woluwe. Azwaki libonza na kombo ya  « lokumu monene na elongi ya bazuzi ».

Lokola azalaki moto ya mayele mpe ya mayele mingi, azwaki mbano mingi, na ndakisa mbano monene ya Alvarega de Piahy ya Académie royale de médecine ya Belgique, mpo na boyebi na ye mpe mosala na ye na siansi. Asanganaki na baprogramɛ mingi ya bolukiluki ya nkisi.

Tsakala Munikengi akomaki na 2004 elongo na professeur Bongo-Pasi Moke Sangol Willy buku: Réinventer l'université ou le paradoxe du diplôme à l'Université de Kinshasa.

Na nsima, azalaki mokambi-mokambi-molandi ya biro ya bokengi ya Congo (OCC), vice-ministre ya ministère ya mosala mpe ya providence sociale na kati ya gouvernement Gizenga mpe mokambi ya conseil d'administration ya biro ya ba mines d'or ya Kilomoto (OKIMO), poste oyo azalaki na yango kino liwa na ye.

Tsakala Munikengi abalaki mpe abotaki bana mitano.
Gervais Ntirumenyerwa Kimonyo

**Gervais Ntirumenyerwa Kimonyo**, azali moto ya politiki ya Congo démocratique. Azali vice-ministre ya misala ya Leta na gouvernement ya Muzito

## Biografi ya bomoi ya bato

### Mateya

### Komipesa

### Ministre

### Emonaneli

### Banote mpe ba références
Ferdinand Ntua Osiamba

**Ferdinand Ntua Osiamba**, azali moto ya politiki ya Congo (RDC). Azali vice-ministre ya Plan na Gouvernement Gizenga II.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Bomwana mpe formasyo
Ferdinand Ntua Osiamba azali monganga oyo ayekolaka makambo ya nkisi.

### Mosala ya politiki
Ferdinand Ntua Osiamba azali moko ya ba pharmaciens oyo akambaki ministère ya santé lokola vice-ministre na gouvernement Mozito II, nsima ya professeur Kambu Kabangu na Mopipi Mukulumanya.

Na esika ya kozala directeur général ya laboratoire pharmaceutique Safi Pharma, kompanyi na ye, azali mpe moto ya politiki. Mokonzi ya DRDN (Demokrasi républicaine mpo na bokolisi ya mboka), parti politique, azali ko soutenir Joseph Kabila na kati ya lisanga oyo ebengami majorité présidentielle.

Ntua Osiamba Ferdinand, moko ya bakambi ya ba forces centristes mpe indépendantes ya RDC alobi ete structure wana ezali na mission ya kosala lokola buffer entre Majorité na bokonzi mpe Opposition.

## Mikanda oyo ebimisami

## Banote mpe ba références
Jean-Pierre Daruwezi Mokombe

**Jean-Pierre Daruwezi Mokombe** azali moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique, azali ministre ya nkita ya ekolo na gouvernement Muzito III.

## Banote mpe ba références
Laurent Nkunda

**Laurent Nkunda**, kombo na ye ya solo Laurent Nkundabatware Mihigo, abotama le 6 février 1967 na Mirangi na territoire ya Rutshuru, azali soda ya Congo, officier ya armée régulière ya etnie tutsi. Na bambula ya 2000, atombokelaki bakonzi ya politiki mpe ya basoda ya République démocratique du Congo (RDC).

## Biografi ya bomoi ya bato
Laurent Nkunda abotamaki na mokolo ya 6 sanza ya mibale 1967 na Mirangi na territoire ya Rutshuru, na est ya Nord-Kivu na République démocratique ya Congo. Lokola abotamaki na babɔkɔli-bilanga Batutsi oyo bautaki na Rwanda na ekeke ya 19, na nsuka ya bambula ya 1980, ayekolaki pisikoloji na iniversite ya Kisangani. Akómaki pastɛrɛ ya Lingomba ya Pantekote na Kivu.
Frédéric Etsou

**Frédéric Etsou Nzabi Bamungwabi**, abotamaki na mokolo ya 3 sanza ya zomi na mibale 1930 mpe akufaki na mokolo ya 6 sanza ya yambo 2007, azalaki sango ya Congo mpe sango ya lingomba ya ba scheutiste (Congrégation du Cœur Immaculé de Marie). Na 1990, aponamaki episkɔpɔ-mokonzi ya Kinshasa, na République démocratique du Congo, mpe na 1991 akómisamaki kardinale.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Elenge
Abotama le 3 décembre 1930 na Mazalaga, pene na 20 kilomètres ya Lisala na province ya Equateur, Etsou asalaki ba études primaires na mission catholique ya Boyange, mpe secondaires na petit séminaire Notre-Dame-de-Grâces ya Bolongo, na bavirges ya Lisala. Afandaki mbula misato na filozofi mpe mbula moko na teoloji na Grand Séminaire ya Kabwe na Kasaï-Occidental.

### Lingomba mpe nganga-nzambe
Na mokolo ya 8 Desɛmbɛ 1954, akɔtaki na lisangá ya batata ya lingomba ya Scheut. Sima ya mbula moko ya noviciat mpe mbula misato ya théologie na scolasticat ya Katoka na Kasaï-Occidental, alobaki ba vœux perpétuels na ye mpe aponamaki sango le 13 juillet 1958 na Lisala na Mgr François Van Den Berch. Na sima ya mbula moko ya mateya ya teoloji na Bruxelles, Frédéric Etsou akendaki kosala successivement lokola vicaire na Saint-François-de-Sales de Kintambo mpe Saint-Pierre na commune ya Kinshasa kati na 1959 mpe 1964.

Na 1964, atindamaki na Paris, epai asalaki mbula minei ya ba études ya sociologie. Kati na 1968 na 1976, azongaki na paroisse ya Saint-Pierre lokola curé mpe na mbala moko akamataki mikumba ya vice provincial ya ba scheutistes mpo na province ya CICM ya Kinshasa mpe ya vice-président ya Assemblée des supérieurs majeurs (ASUMA).

### Episkopo
Na mokolo ya 7 sanza ya zomi na moko ya mobu 1976, Mgr Etsou aponamaki episkopo ya Mbandaka na mokolo ya 11 sanza ya zomi na moko ya mobu 1977 na esika ya Mgr Pierre Wijnants, oyo azongaki na Belgique.

Kobanda 1979 tee na 1984, azali vice-président ya Conférence épiscopale nationale du Congo (Cenco).

Kobanda 1979 kino 1984, azalaki vice-président ya Conférence épiscopale nationale ya Congo (Cenco).

### Cardinal, oyo azali
Akomisamaki cardinal na Papa Jean-Paul II na consistoire ya le 28 juin 1991 na titre ya cardinal-prêtre ya S. Lucia na Piazza d ⁇ Armi, akomaki cardinal ya mibale ya Zaïre nsima na Joseph-Albert Malula.

Na mokolo ya 13 juillet 2000, na 34e assemblée plénière ya Cenco, aponamaki président ya Conférence épiscopale nationale ya Congo mpo na mandat ya mbula minei. Amipesaki mingi na mosala ya bolamu ya bato, asalisaki campagne ya mateya ya bana mboka mpe ya maponami na commission Justice et paix na mibu 2005-2006.

Kati na boyangeli ya lingomba, Kardinale Etsou azalaki mosangani ya lisangani ya pápa mpo na mosala ya kopalanganisa nsango malamu epai na bato, lisangani ya libota mpe lisangani ya makambo matali nkita. Asanganaki na likita ya bakonzi ya Lingomba ya Katolike oyo esalemaki na Roma mpe na likita oyo esalemaki na 2005 mpo na kopona Benoît XVI.

Likanisi moko ya kowumela ezalaki ete Cardinal Etsou amelama po na maloba na ye.[1] Nsima ya kozwa lisalisi ya monganga na Belgique, akufaki na mokolo ya 7 sanza ya yambo 2007 na Louvain na maladi ya mpema.
Mutombo Bakafwa Nsenda

**Symphorien Mutombo Bakafwa Nsenda** azali moto ya politiki ya Congo-Kinshasa. Azalaki gouverneur ya province ya Kasaï-Occidental na RDC kobanda sanza ya zomi ya mobu 2006 kino sanza ya mibale ya mobu 2007. Na suka ya sanza ya zomi na moko, akomi ministre ya bosembo mpe ya makoki ya moto na Congo. Na sanza ya zomi ya mobu 2008, aponamaki vice-Premier ministre ya sécurité mpe défense na gouvernement ya Muzito.
Maj Kisimba Ngoy

**Maj Kisimba Ngoy** azali moto ya politiki ya Congo démocratique. Azalaki ministre ya makambo matali mabele na mbulamatari ya Muzito I uta mokolo ya 26 sanza ya zomi ya mobu 2008, mpe atikalaki na ebonga wana na mbulamatari ya Muzito II.

## Biografi ya bomoi ya bato
Azwaki diplome na droit du travail na Haute école provinciale de Charleroi - université du travail, oyo ekómá Haute École provinciale de Hainaut Condorcet, na Belgique, mpe azwaki diplome ya licence mpe ya maîtrise na droit des affaires na Université Lille II na France.

Azali na libala na Lily Lumba Mbuyi.

## Talá mpe

### Banote mpe ba références
Barthélémy Botswali Lengomo

**Barthélemy Botswali Lengomo**, Abotami na mokolo ya 21 sanza ya motoba ya mobu 1946 na Tshumbiri na etuka ya Bandundu na ekolo Congo démocratique, azali moto ya politiki.

## Biografi ya bomoi ya bato
Azwaki diplome ya droit na Université ya Kinshasa, abandaki mosala na ye na Ministère ya Éducation Nationale lokola mokambi ya bureau. Na nsima, batindaki ye na Departema ya makambo matali myango, mpe akómaki na mikumba nyonso ya mosala, tii akómaki Secrétaire Général.

Asalaki mosala ya secrétaire na ba ministères ndenge na ndenge, na ndakisa Ministère ya Budget, ya ba Petites et Moyindo Entreprises, ya Transport mpe ya Communication. Azalaki kati na collège ya ba secrétaires généraux oyo Mobutu atiaki mpo na ko assurer gouvernement intérimaire na 1993.

Na 2006, akomi député national ya circonscription ya Bolobo mpe mokambi ya parti politique na ye, CODELI. Na 2008, aponamaki Ministre ya Affaires sociales, Action humanitaire mpe Solidarité nationale mpe na 2010, alongwe na ebonga na ye.

## Banote mpe ba références
Norbert Basengezi

**Norbert Basengezi KatintimaKatintima,** abotami na mokolo ya 10 sanza ya yambo 1958 na Kashimaro-Kaziba na etuka ya Sud-Kivu na ekolo Congo démocratique, azali moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique, vice-président ya Commission électorale nationale indépendante mpe azalaki mpe gouverneur ya etuka ya Sud-Kivu mpe député national.

## Biografi ya bomoi ya bato
Norbert Basengezi Katintima abotamaki na mokolo ya 10 sanza ya yambo 1958 na Kashimaro-Kaziba na etuka ya Sud-Kivu na ekolo Congo démocratique.

Akotaki na Conférence nationale souveraine (CNS) oyo esalemaki na Kinshasa na 1990 kino 1992. Azali député national ya Haut Conseil de la République - Parlement de Transition (HCR/PT). Azali gouverneur ya province ya Sud-Kivu wuto octobre 1998 kino 10 juin 2002. Azalaki député national na transition 1+4, na sima azalaki 2e vice-président ya Commission électorale indépendante (CEI) oyo ekomaki Commission électorale nationale indépendante (CENI).

Azalaki ministre ya Agriculture kobanda le 26 octobre 2008 na gouvernement Muzito I mpe atikalaki na ebonga wana na gouvernement Muzito II. Na ba élections présidentielle mpe législatives ya novembre 2011, aponami député national ya législature ya mibale ya Troisième République. Azali mpe vice-président ya Commission électorale nationale indépendante.

Na likita ya Assemblée nationale ya mokolo ya 9 novembre 2015, Norbert Basengezi aponami vice-président ya Commission électorale nationale indépendante (CENI). Na mokolo ya 16 sanza ya zomi na moko ya mobu 2015, mokonzi ya mboka atyaki ye na ebonga ya mokonzi ya mboka, mpe na mokolo ya 20 sanza ya zomi na moko ya mobu 2015, afungwamaki liboso ya Cour constitutionnelle.

## Banote mpe ba références
Michel Lokola Elemba

**Michel Le Elemba**, abotama na mokolo ya 15 sanza ya zomi 1958 na etuka ya Sankuru, azali moto ya politiki ya Ekolo Congo démocratique.

Azali membre ya Parti Lumumbiste Unifié (PALU) mpe azalaki ministre ya Budget na gouvernement Muzito I.

## Biografi ya bomoi ya bato
Michel Lokola Elemba azali moto ya mayele na makambo ya nkita oyo azwi diplome na Université ya Kinshasa mpe na Institut international d'administration publique ya Paris.

Azalaki inspecteur en chef ya brigade ya contre-vérification ya mpako na Direction Générale des Impôts, azalaki, banda 2007, directeur adjoint ya cabinet oyo azalaki na mokumba ya makambo ya nkita, ya mbongo mpe ya bato na miso ya Premier ministre Antoine Gizenga, mpe mokambi ya conseil d'administration ya Office des douanes et accises (OFIDA).

### Bomoi ya politiki
Azalaki ministre ya budget na gouvernement ya Muzito I kobanda le 26 octobre 2008. Mosolo mpe mosolo ya budget ya Gouvernement central ya République démocratique ya Congo mpo na mobu ya mosala 2010 ezali na motuya ya 4 181,1 milliards ya ba francs congolais, to 4,9 milliards ya dollars américains. Na bokokanisi na budget ya mobu 2009 oyo ezali na motuya ya ba CFA 2 629,3 miliare: yango ezali kobakisama ya 59%.

Azali député national banda 2011.

## Banote mpe ba références