open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mikombe et le démon

**Mikombe et le démon** ezali lisolóngo ébétami na biyémi.
## Likwé
Lisolo ezali ya elengé mobali moko ya kombo ya Mikombe. Mokolo moko,na botamboli nayé na zamba akutanaka na ndoki moko mpé ba salaka lisanga.
## Moyémi mpé mokéli
Mokéli ya lisolo ya mikombe et ezalaka Saye LEPA-MABILA
## Masolóngo misusu
* "*Les jeunes et le trésor*"
* "*Les deux Frères*"
* "*Liloli la fille du Soleil*"
## Mazita o libanda
* kása ya  Lisapo ya biyémi ya Kongo-Kinshasa 
## Mituya ya miké
Kipenda Roho

**Kipenda Roho** ezali lisolóngo ebétami na mayémi .
## Likwé
Lisolo yango ezali lisolo ya boluki libala ya Kipenda Roho. 
## Moyémi mpé mokomi
Makomi maloba ya lisolóngo ya Kipenda Roho ezali Charles DJUNGU-SIMBA Moyémi ezalaka Saye LEPA-MABILA
## Masolóngo misusu
* "*Les deux crânes*".
* "*L'échelle de confusion*".
## Mazita o libanda
* kása ya  Lisapo ya biyémi ya Kongo-Kinshasa 
## Mituya ya miké
Martin Luther King

**Martin Luther King** (15 sánzá  yambo 1929 — 4 sánzá ya mínei 1968) azaláká mokambi na mbóka Lisangá lya Ameríka.

## Bomoyi
Martin Luther King abotamaka na Atlanta o 15 sánzá  yambo 1929. Akomaka mokambi o 25 sánzá ya mibalé 1948 ya eklésia batista
### Libala na libota
Abalaka Coretta Scott na mokolo ya 18 sánzá ya mibalé 1954. ba bota bana minéyi.
## Bowéyi
Martin Luther King abomamaka na Memphis o mokolo ya 4 sánzá ya mínei 1968.
## Mpéte na makumisi
* Lopéte ya boboto ya Nobel na 10 sánzá ya zomí na mibalé 1964.

## Búku
### Búku nayé
*  Strength to Love (1963)
*  Why we can't wait (1964)
*  Minuit, quelqu'un frappe à la porte
### Búku ya bato misusu
*  "Martin Luther King (1929-1968) l'apôtre de la non-violence" Editions Librio 2007 
## Bilili
* " The long walk home " ya Richard Pearce (1991)
* "'Selma''"  Ya Ava Duvernay (2015)
## Mazita o libanda
*  Mokolo ya Eyenga ya Martin Luther King
*  [http://www.thekingcenter.org/king-holiday kingcenter}
## Mituya ya miké
O kati ya loposo ya baíndo

**O kati ya loposo ya baíndo**(Black like me) ezali Búku ya J.H Griffin.
## Likwé
Ezali lisolo ya lolengé Mondele moko ya amérika amikomisa moto moyindo na mposo mitano.
## Ekélami
Lisolo yango esalamaka na mibu 1960.
## Na lokota isusu
* "* Dans la peau d'un noir*" Editions Gallimard 1962
* "*Negro como yo*"  Edition Capitan Swing 2015.

## bilili
*  Black Like Me (1964) 

## Mazita o libanda
*  kása na blog ya Annie ERNAUX
## Mituya ya miké
Lilian Thuram

**Lilian Thuram** azalaka mobɛ́ti ndémbo ya ekolo Fransia.

## Bomɔi
Lilian Thuram abotomaka na Gwadelupe o mobu 1972.

## Búku
* Minzóto na ngai ya moíndo Edition Philippe Rey (2010)

## Mazíta o libándá
## Mitúya ya miké
Gwadelupe

**Gwadelupe** ezali  Esanga ya mboka Falansia na Ameríka.

## Bisika
Esanga ya Gwadelupe ezali pene ya oyo ya Martinike.

## Mazita o libanda
*  site ya Esanga Gwadelupe

## Mituya ya miké
Koráni

**Koráni** ezalí búku esantu ya bamuzilimani.

## Lisapo ya ékoméli
Koráni ekomámáká na nsima ya liwâ ya mosakoli Mahomet.

## Makapo
Na Koráni makapo ezali 114.

## Mazita o libanda
* Koráni na lingála

## Mituya ya miké
François Mauriac

**François Mauriac** (11 sánzá ya Zomi 1885- 1 sánzá ya libwé 1970 ) azalaka mokomi ya Falansia.
## Bomoyi
François Mauriac abotamaka na Bordeaux o mokolo ya 11 sánzá ya Zomi 1885.

## Bowéyi
Akufaka na mokolo ya 1 sánzá ya libwé 1970 na Pari. 
## Búku
### ntoki
*  "* Les Mains jointes*" (1909)
### liméki
*  "* Vie de Jésus*" Editions Flammarion, 1936.

## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Anne Hugon

**Anne Hugon** azalí mosapoli mpé mokomi ya Falansia

## Kélasi
Azalí molakisi na Bobɔngɔ́ ya Sorbonne na Pari. Atangísá mpé na Bobɔngɔ́ Pierre Mendès France (Grenoble II)

## Búku
### Búku na yé
*  * Introduction à l'histoire de l'Afrique contemporaine * Edition Armand Colin 1998
*  * Un protestantisme africain au XIXᵉ siècle. L'implantation du méthodisme en Côte de l'Or (Ghana), 1835-1874*., Karthala. Karthala, pp.404 pages, 2007 pages, Hommes et sociétés
*  * L'Afrique des explorateurs : Vers les sources du Nil 1 *, collection Découvertes Gallimard (nº 117), 176 pages, Éditions Gallimard, 1991
*  * Vers Tombouctou : L'Afrique des explorateurs II *, collection Découvertes Gallimard (nº 216), 176 pages, Éditions Gallimard, 1994
*  * Histoire des femmes en situation coloniale Afrique et Asie, XXᵉ siècle * Dirigé par Anne Hugon

### Mabongoli
* Wuta lingelesi *Une Odyssée africaine:une exploratrice victorienne en Afrique de l'Ouest. 1893-95 * Edition Phébus

## Mazita o libanda
* kása Anne Hugon na Bobongo ya Sorbonne
## Mituya ya miké
Mizulmani

**Mizulmani** azalí mondimi ya islamu mpé ya Mahomet.

## Wuta lya kombo
## Bamuzilimani na mokoli
Bandimi na Mahomet eloba «bamuzilimani» bazalaka na Bisé nyɔnsɔ ya mokili. Bazalí na Afrika, Amérika, Eropa...

### Bamuzilimani ya bwanya na Kongó-Kinsásá
* Soraya Aziz Souleymane 
* Docteur Aziza Aziz Suleyman 
* Maitre Gim's
* Youssoupha
* Mamadou Ndala

### Bamuzilimani ya bwanya o mokili
* Omar Bongo
* Mohamed Ali
* Malcolm X

## Mazíta o libándá
*  Site ya ba muzilimani na Kongó-Kinsásá
* Koráni na lingala
* Lisapo ya islama na Kongó-Kinsásá
* Epékisami ya kitambala na Kongó-Brazzaville

## Mituya ya miké
Malcolm X

**Malcolm X** (19 sánzá 1925- 21 sánzá ya mibalé 1965) azalaka mokambi ya islama wa mboka ya Amérika.
## Bomoyi
Malcolm x abotama na kombo ya Malcolm Little na mokolo ya 19 sánzá ya mitano 1925 na engumba ya Omaha (Nebraska).

Baboti na yé ezalaka Earl Little na Louisa Norton. Azalaka na ba ndéko Zomi: Ella, Mary, Earl Jr,Wilfred, Hilda, Philbert, Malcolm, Reginald, Yvonne na Wesley .

## Bowéyi
Akufaka na mokolo ya 21 sánzá ya mibalé 1965 na New-York. Akufaka na masasi.
## Lipalatani
Malcolm x 
## Búku
* Alex Haley "*The Autobiography of Malcolm X*" 1965
* Malcolm X, *Sur l'histoire afro-américaine*, Éditions Aden, 2008 . 
* Malcolm X et G. Breitman, *Le pouvoir noir*, La Découverte, 2002 .
*  Manning Marable "Malcolm X: A Life of Reinvention" 2012

## Bilili
* Malcolm X - Warner Brothers - BS 2619 - USA - 1972
* Malcolm X ya Spike Lee (1992)
* Ali, 2007
* *Meurtre à New York (Malcom X)* 2008
## Makása na ba zuluna
### Na lingelese
* Vincent, Theodore. The Garveyite Parents of Malcolm X. The Black Scholar, vol. 20, #2, April, 1989.
### Na lifalansé
* na zuluna ya Le figaro
## Mazita o libanda
* site ya Malcolm X
*  Búku ya Manning Marable 
*   Na colostate
*  Na history.com

## Mituya ya miké
Esombi

**Esombi** ezalí mabína ya Kongó-Brazzaville.
## Ekélami
Mabína ya essombi ezalí ya Babundi.
## Ebinéli
## Mazíta o libándá
*  Mabina ya Kongo na site ya centre mombeye
## Mituya ya miké
Etumba

**Etumba** ezalí bowélani na mandóki káti ya bikólo.

## Tála mpé
### Kongó-Brazzaville
*

### Kongó-Kinsásá
* Etumba ya Katanga mpé Kasai (1960–1961)
* Etumba ya bai mboka mpé Botɔmbɔki ya Simba (1961–1964) 
* Etumba ya Shaba (1977–1978) 
* Etumba ya Kongó ya libosó (1996-1998) 
* Etumba ya Kongó ya míbalé (1998-2003) 
* Etumba ya Kívu (2003- )
Mapúka

**Mapúka** ezalí mabína ya Kotdivuar.

## Ekélami
Mapúka ewutí na mbóka ya Kotdivuar.

## Ebinéli
Mapúka ebinamaka na kolingisaka mpé kodéndisa nsima.

## Mazíta o libándá

## Mituya ya miké
Rap

**Rap** ezalí  mindule ewutí Lisangá lya Ameríka.

## Ekélami
Rap ebandaka na lingomba ya Hip-Hop na bato lokola Kool Herc, Grandmaster Flash et Afrika Bambaataa. Pona basapoli ebele Rap ewuti na mindulé ya Jamaïka.

## Eyémbeli
Rap eyembamaka na bolandi beat.

## Bayémbi ya bwanya
* 2Pac
* Snoop doggy dog
* Wu-tang clan
* 50 Cent

## Bayémbi ya Rap ya Afríka
* Akon
* Didier Awadi
* Gradur
* Baloji
* Maître Gim's

## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Reggae

**Reggae** ezalí mindúle ewutí na Jamaïke.

## Ewutéli
Reggae ewuti na lingomba ya ba Rasta.

## Bayémbi ya bwanya
* Bob Marley
* Peter Tosh
* Lucky Dube
* Tiken Jah Fakoly
* Ub 40
* imuforiH ayotoM

## Mazíta o libándá
* site ya rasta na fransé
* site mosusu ya reggae na Jamaike

## Mituya ya Mike
Aléké

**Aléké** ezali mindúle ewuti guyane.

## Ekélami
Ezali mindulé ya baindo oyo ba vandaka pene ya ebalé Maroni. Ekélami na mibu 1950.

## Ebételi
Ebetemaka na ba mbonda minéi.

## Mazita o libanda
*  Mayé étali aléké
*  Makomi ya aléké

## Mituya ya miké
Ardini

**Ardini** ezalí nzɛnzɛ ya nsinga zómi.

## Ewutéli
Ardini  eútí na Moritania.

## Ebɛ́tɛli
Ardini ebɛ́tamaka na nsé epái ya bǎsi na mitíndo ya ba-Iggawin.

## Mazíta o libándá

## Mitúya ya miké
Awasa

**Awasa** ezali mabína ya Guyane na Surinama.

## Ewutéli
Ewúta na baindo maroni. ba bengaka yangó mpé songué.

## Ebinéli
Moto na moto akokí kobina yangó na loléngé na yé. Mbóka na mbóka mpé ezalí na ébinéli na yangó.

## Mazita o libanda
* Kélasi ya mabína ya Awasa
* Site internet ya mayé étali Awasa
Dub

**Dub** ezalí mindúle ya Jamaike

## Ewutéli
Dub ewuteli biso na Jamaike na mibu 1970.

## Ebételi
Dub ndé ebandaka makambo ya ba remix na ba DJ.

## Mazíta o libándá
*   site internet ya Dub

## Mituya ya miké
Assiko

**Assiko** ezali mabína mpé mindúle ya Kamerun.
## Ewutéli
Asiko ezali mabína na mindúle ya Beti na ba Bassa ya Kamerun.
## Ebételi
Ebétamaka na lindándà, mbonda, na milangi.
## Bayémbi ya bwanya
* Kristo Numpuby
## Búku
*  *Les musiques du monde * Editions Larousse 1982.
Ashiki

**Ashiki** ezalí montoki mpé moyémbi.

## Ewutéli
Bawúta na azia ya katikati.

## Ba Ashiki ya bwanya
* Ali Ekber Çiçek 
* Alim Qasimov
* Aşık Mahzuni Şerif 

## Mazita o libanda

## Mitúya ya miké
Bob Marley

**Bob Marley** (6 sánzá ya mibalé 1945 – 11 sánzá ya mitáno 1981) azaláká moyémbi mpé mobɛ́ti lindánda ya reggae.

## Bomɔi
Bob Marley abotámá na nkombo ya Robert Nesta Marley na Nine Miles, Saint Ann o mokɔlɔ 6 sánzá ya mibalé 1945. 
Akufá na Miami o mokɔlɔ 11 sánzá ya mitano 1981.

## Bondimi na yé
Bob Marley azaláká yambo rasta kasi libosó akúfa akomaka mokristo ya Etiopi.

## Palaki na ba nzémbo
* "Catch a fire" (1977)
* "Survival" (1979)
* "Uprising" (1981)

## Búku
* *Les musiques du monde * Editions Larousse 2002 

## Bilili
* " Reggae Sunsplash " (1979) 
* "Bob Marley: Live in Concert " (1981)
* "Bob Marley: Time Will Tell" (1991) 
* " La Vie et la mort de Peter Tosh" (1991)
* " Bob Marley & the Wailers - Catch a Fire" (1999)
* " Marley " (2012)   

## Mpéte na Makumisi
* Order of Merit ya moka ya Jamaïke na Sánzá ya mibalé 1981.

## Mazíta o libándá
* site ya Bob Marley
* site ya reggae.fr na Fransé
* kása ya bob marley na Facebook
* Ba palaki na yé mobimba

## Mituya ya miké
Mento

**Mento** ezalí mindúle eútí na Jamaïke.

## Eúteli
Mento ezalí mindúle eútí na Jamaïke.

## Bayémbi ya bwanya
* Stanley Beckford
* Harry Belafonte

## Mazíta o libándá
* site ya mento na internet
* Mento na Cases-rebelles.org

## Mituya ya Mike
Ska

**Ska** ezalí mindúle eútí na Jamaike.

## Eúteli
Mento ezalí mindúle eútí na Jamaike.

## Bayémbi ya bwanya
* Bob Marley
* Peter Tosh

## Mazíta o libándá
* site ya Ska na internet
* Wuta ya ska

## Mituya ya Mike
Honkyoku

**Honkyoku** ezalí mizíki ya bandimi ya Buddha.

## Ekélami
Honkyoku ewutí na Zapɔ́ na bandimi ya Buddha.

## Ebételi
* Ebétamamaka na Shakuhachi.

## Mazíta o libándá

## Mituya ya miké
Punta

**Punta** ezalaka mabína mpé mindúle ya bikolo ebele na Amérika.

## Ekélami
Ezali miziki na mabina ya ba Garifuna.

## Ebénéli

## Mazíta o libándá

## Mituya ya miké
Cesária Évora

**Cesária Évora** azalí moyémbi wa Cap-Vert.

## Bomɔi
Évora abótámí o mokɔlɔ 27 sánzá ya mwambe 1941 o Mindelo. Akúfí o mokɔlɔ 17 sánzá ya zómi na míbalé 2011 o Mindelo. Ayémbákí morna.

## Mazíta o libándá
* http://www.cesaria-evora.com

## Mituya ya miké
Honoré N'gbanda

**Honoré N'gbanda** (1946-2021) azali moí ya politiki ya kongó-Kinsásá.

## Bomoyi
Honoré Ngbanda Nzambo Ko Atumba abotamana na Lisala o mokolo ya 5 sánzá ya mitano mobu 1946.

## Lotómo ya bokonzi
* 1991: Mokono ya botékoli na bonkúmú  ya Etienne Tshisekedi
* 1992: Mokono ya botékoli na bonkúmú  ya Bernardin Munguldiaka
* 199: Mokono ya botékoli na bonkúmú  ya Ngunz a Karl i Bond

## Búku
### Búku ya politiki
* "*La problématique de la souveraineté dans les conférences nationales souveraines d’Afrique*" (Kinshasa 1993)
* "*Afrique : Démocratie piégée*" préface du Professeur Célestin Kabuya Lumuna (Paris 1994)
* "*Ainsi sonne le glas. Les derniers jours du Maréchal Mobutu*" (Paris, 1998)
### Búku ya bo nzambe
* "*Dieu et la femme*", Préface du Révérend Dr. Diafwila-Dia-Mbwangi
(Kinshasa, 1995)
* "*Otez la pierre*" (Kinshasa, 1996)
* "*Mariage biblique. Polygamie ou monogamie ?*" Préface du Révérend Jean Louis Jayet (Paris, 1998)

## Mazita o libanda
* Site internet ya Apareco

## Mituya ya miké
Viviane N'dour

**Viviane N'dour** azalí moyémbi wa Senegale.

## Bomɔi
## Palaki na ba nzémbo
**Entre Nous/Between us/Ci sunu biir*: 1999
**Nature*: 2001
**Le Show*: 2001
**Tere Nelaw*: 2002
**Fii ak Fee*: 2003
**Viviane et Freres*: 2004
**Man Diarra*: 2005
**Bataclan Cafe*: 2007
**Wuyayooy*: 2010
## Mazíta o libándá
## Mitúya ya miké
Toumani Diabaté

**Toumani Diabaté** (* 10 Augústo 1965; † 19 Yúli 2024 na Bamako) azalakí mobɛ́ti mwa kora.

## Bomɔi
## Mazíta o libándá
## Mitúya ya miké
Akon

**Akon** tǒ **Alioune Badara Akon Thiam** azalí moyémbi ya mindúle rap.

## Bomɔi
Akon abótámí o mokɔlɔ 16 sánzá ya mínei 1973 na Saint-Louis o Missouri.

## Palaki na nzémbo
### Palaki
* Trouble
* Konvicted
* Freedom
* Stadium

### Singɛl
* 
*
### Na palaki ya bayémbi misúsu
* "*Soldiers*"  L'africain ya Tiken Jah Fakoly
* "''Wanna Be Startin' Somethin'" Thiller 25 ya Michael Jackson
*

## Mazíta o libándá
* site ya Akon

## Mitúya ya miké
SNEL

**SNEL** ezalí lingómbá ya mosála ya lotilíki ya Kongó-Kinsásá.

## Ekelami

## Mazíta o libándá
* https://web.archive.org/web/20150204012606/http://www.snel.cd/
REGIDESO

**REGIDESO** ezalí lingómbá ya mosála ya mái o Kongó-Kinsásá.

## Ekelami

## Mazíta o libándá
* https://web.archive.org/web/20160303192152/http://www.regidesordc.com/

## Mituya ya Mike
Nzɛnzɛ

**Nzɛnzɛ** ezali ebétele ya singa 
## Ekélami
Nzɛnzɛ ezali ya mitindo ébele.

## Ebételi
Ebetamaka mingi mingi na ko vanda.
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Wɛnzɛ ya Bayaka

**Wɛnzɛ ya Bayaka** ezalí wɛnzɛ pɛnɛ ya Avenue Kasa-vubu o komíni ya Ngiri-Ngiri na Kinsásá.

## Mazíta o libándá
* Bisíka na wikimapia

## Mituya ya miké
Wɛnzɛ ya bikeko

**Wɛnzɛ ya bikeko** ezalí wɛnzɛ na engumba ya Kinsásá, o komíni ya Gombe.

## Mazíta o libándá
* wenze ya bikéko na zuluna
* Bisika na pagesclaires.com

## Mituya ya miké
Wɛnzɛ ya Somba Zigida

**Wɛnzɛ ya Somba Zigida** ezalí wɛnzɛ na komíni ya Kinsásá o engumba ya Kinsásá.

## Ekwêli ya mpɛ́pɔ
Na mokɔlɔ ya 8 sánzá ya yambo mobú 1996 mpɛ́pɔ ya Moscu Airways ekwêlí na wɛnzɛ ya Somba Zigida. Ebomí bato 300 mpé bazokísámí bazalaka áta 500.

## Mazíta o libándá
* makomi na site ya Congoonline.com
* Bisika na pagesclaires.com

## Mituya ya miké
Wɛnzɛ ya Mariano

**Wɛnzɛ ya Mariano** ezalí wɛnzɛ na komíni ya Ngiri-Ngiri o Kinsásá.

## Mazíta o libándá
* Etuna ya wutéli ya kombo ya Wenze ya Mariano na Youtube

## Mituya ya miké
Wɛnzɛ ya mokɛ́

**Wɛnzɛ ya mokɛ́** ezalí wɛnzɛ na komíni Lemba o Kinsásá.

## Mazíta o libándá
* Bisika na wikimapia

## Mituya ya miké
RTNC

**RTNC** ezali  lingomba ya radio na TV o Kongó-Kinsásá.

## Ekélami
Ekélami na mobu 1945.

## Ba panzi sango ya RTNC
* Chantal Kanyimbo
* Jacky Ndala

## Ba panzi sango na tango ya OZRT
* Manda Tchebwa
* Ilunga mwana Bute 
* Mbuyi bwebwe
* Mokoto n'dem
* Bolowa bonzakwa
* Kabulo Mwana Kabulo
* kibambi Shintwa

## Mazita o libanda
* Facebook ya RTNC
* Vidéo ya Kibambi Shintwa

## Mituya ya miké
Manda Tchebwa

**Manda Tchebwa** azali mokomi,molakisi  ya Kongó-kinsasa.
## Bomoyi
Antoine Manda Tchebwa abotama na Kongó-kinsasa.
## Kélasi
## Mosala na yé na OZRT
## Buku
* PRÉJUGÉS ET DÉNI D'HUMANITÉ Les droits de l'homme, la traite des Nègres, et l'esclavage pré et postmédiéval
* RÉSISTANCES ET QUÊTE DES LIBERTÉS À CUBA Du XVe au XXe siècle
* LES RENCONTRES FONDATRICES À CUBA
* AUX SOURCES DU JAZZ NOIR Du congo Plains à Léopoldville
* L'AFRIQUE EN MUSIQUES (TOME 1) Rapport au sacré, à la divinité, à la nature
Wenze

**Wenze** ezali esika oyo ya botéki to bosombi biloko.
## Ewutéli
Ba wenze ebanada na tango ya kala.
## Ba wenze eyebana
* Wenze ya Gambela
* Wenze ya Somba Zigida
* Marché aux puces na Pari
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Wɛnzɛ ya Libulu

**Wɛnzɛ ya Libulu** ezalí wɛnzɛ na komíni ya Barumbú o Kinsásá.

## Mazíta o libándá
* Makomi ya wenze ya Libulu

## Mituya ya miké
Wɛnzɛ ya Kabambare

**Wɛnzɛ ya Kabambare** ezalí wɛnzɛ ya komíni ya Barumbu na Kinsásá.

## Mazíta o libándá
* Makomi ya wenze ya Kabambare

## Mituya ya miké
Wɛnzɛ ya Gambela

**Wɛnzɛ ya Gambela** ezalí wɛnzɛ o komíni ya Barumbú na Kinsásá.

## Mazíta o libándá

## Mituya ya miké
Limelo lya ebengeli na Kongó Brazzaville

## Ebengeli na nsinga
* 22 21X XX XX Ekwatéli 1 (Sǎni-Sǎni ya Límbe)
* 22 22X XX XX Ekwatéli 2 (Sangha-Likwala)
* 22 23X XX XX Ntóndó 2 (Libale)
* 22 24X XX XX Ntóndó 3 (Palató)
* 22 25X XX XX Atlantíki 2 (Niari, Lekumu, Bwenza)
* 22 28X XX XX Ntóndó 1 (Brazzaville)
* 22 29X XX XX Atlantíki 1 (Pwantenwa)

Tála mpé: Kongó Telekom

## Ebengeli molekaleko
* 01 xxx yy yy Celtel Kongó
* 04 xxx yy yy MTN-Kongó
* 05 xxx yy yy Warid-Kongó
* 06 xxx yy yy Ekwatéli Telekom Kongó

## Limelo lya lisálisi
* 111 Lisálisi lya kiliyá
* 112 Zandamelí
* 116 Aide aux enfants 
* 117 Pɔlísi
* 118 Bazímisi mɔ́tɔ

## Limelo ya ebengeli ya kala

## Tála mpé
* Ebengeli
Wɛnzɛ ya Liberté

**Wɛnzɛ ya Liberté** ezalí wɛnzɛ enɛ́nɛ na komíni ya Masina o Kinsásá.

## Ekélami
Ekelámá na ntángo ya Laurent-Désiré Kabila.

## Mazíta o libándá
* Bisíka na wikimapia
## Mituya ya miké
Pɔlísi

**Pulúsi** tɔ̌ **pɔlísi** basáli ya kotíya molɔngɔ́ na mbóka.

## Tála mpé
* Pɔlísi ya ekólo
* Pɔlísi ya bosémbo
* Zandamelí‎
Daisy Ducati

**Daisy Ducati** azalí mwásí mosani ya Lisangá lya Ameríka. 

## Bɔ́mɔkí

Abótámí mokɔlɔ mwa 8 dɛsɛ́mbɛ, mobú mwa 1989 na etuka ya San Francisco.

## Tála mpé

* Daisy Ducati - Internet Movie Database
* Daisy Ducati - Internet Adult Film Database
* Daisy Ducati - Adult Film Database
* Daisy Ducati - Twitter
Lokalo

**Lokalo** ezali émemisi yako méma bato to biloko. etambolaka o likolo ya mabende mibalé.
## Ekélami
Lisapo ya lokalo ebanda na mokoloya  21 sánzá ya mibalé 1804, pene ya Merthyr Tydfil, Mboka ya galles.
## Biténi
* TGV
* RER
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Haiku

**Haiku** ezali ntoki ya muké ewuti na Japon.
## Ekélami
Haiku ekélami na Bashō Matsuo .
## Mazita o libanda
* site ya lolénge ya ko koma ba Haiku
*  Site internet ya Haiku
## Mituya ya miké
Bikutsi

**Bikutsi** ezali mabina ya mboka Kamerun.
## Ekélami
## Ebinéli
## Búku
* Jean Maurice *Le bikutsi du Cameroun* Editions, Carrefour/Erika 2004.
## Mazita o libanda
* Masolo ya Bikutsi na internet
## Mituya ya miké
Adidas

**Adidas** ezalí kompaní ya sapáto mpé elambá eútí Alémani.

## Ekelami

## Mazíta o libándá

## Mituya ya Mike
Samurai

**Samurai** azali  mobundi ya Zapɔ́.

## Eúteli
Nkómbó ya «samurai» eútí na  *saburau* óyo elingí koloba kosálela.

## Búku
* Hagakure, Le Livre du samouraï.

## Mazíta o libándá
* Mambi ya kisamurai]

## Mituya ya miké
Aaron Hank

**Aaron Hank** azaláká mobɛ́ti baseball.

## Bomoyi
Abótámá na 1934 na Mobile (Alabama).

## Búku
* Dictionnaire Black

## Mazíta o libándá

## Mitúya ya miké
Kareem Abdul-Jabbar

**Kareem Abdul-Jabbar** azalí mobɛ́ti ndémbo ya kitunga. 

## Bomɔi
Kareem Abdul-Jabbar abótámí na 1947 na New York.

## Mpéte na makumisi
* Azwa mbala motoba molongi ya NBA

## Mazíta o libándá

## Mituya ya miké
Yorubá

**Yorubá** ezali lokota mpé ekolo ya Nizeria. Ezali moko na minoko minene misato ya Nizeria mpe ezali monoko ya mibale na monene.
Opel

**Opel** ezalí kompaní ya bokeli mítuka eútí Alémani.

## Ekelami

## Mazíta o libándá

## Mituya ya Mike
Ahmed Abdul-Malik

**Ahmed Abdul-Malik** azaláká mobɛ́ti mindulé ya jazz.

## Bomɔi
Abótámí na Brooklyn na 1927. Akúfí o 2 sánzá ya zómi 1993.

## Palaki na nzémbo
* *Jazz Sahara*
* *Sounds Of Africa*

## Búku

## Mazíta o libándá
## Mituya ya miké
Salawa Abeni

**Salawa Abeni** azalí moyémbi ya ekólo Nizeria.

## Bomɔi
Abótámí na Nizeria na 1965.

## Pálaki na nzémbo
* Ikilo, Leader
## Mazíta o libándá
## Mituya ya miké
Achille Mbembe

**Achille Mbembe** azalí mokomi wa politíki wa Falansia. Abótámí o Otélé na Kamerun o mobú 1957. Makambo óyo alingaka míngi ezalí politíki, sciences sociales, anthropologie, mpé mokóló, y compris mokóló ya  Afríka. Azalí mobáteli ya pensée critique óyo azalí kotúna évolution ya bomoto na oeuvres na yé.
Mongo Beti

**Mongo Beti** (30 sanza ya motoba 1932 -8 sánzá ya zomi 2001) azalaka mokomi ya Kamerun.
## Bomoyi
Abotoma na Akometam o mokolo ya 30 sanza ya motoba 1932. Kombo nayé ya mbota ezalaka Alexandre Biyidi Awala.
## Bowéyi
Mongo beti akufi na Duala na mokolo ya 8 sánzá ya zomi 2001 

## Buku
#### Makomi
* *Sans haine et sans amour*, 1953.
* *Ville cruelle* (publié sous le pseudonyme Eza Boto), 1954 
* *Le Pauvre Christ de Bomba*, 1956.
* *[[Mission terminée]]*, 1957.
* *Le Roi miraculé : chronique des Essazam*, 1958.
* *Main basse sur le [[Cameroun]] : autopsie d’une décolonisation*, 1972 .
* *Perpétue et l’habitude du malheur*, 1974.
* **, 1974.
* *Peuples noirs, peuples africains*, 1978 - 1991
* *La Ruine presque cocasse d’un polichinelle :  2*, 1979. 
* *Les Deux Mères de Guillaume Ismaël Dzewatama, futur camionneur*, 1983. 
* *La Revanche de Guillaume Ismael Dzewatama*, 1984.
* *Lettre ouverte aux Camerounais, ou, La deuxième mort de Ruben Um Nyobé*, 1986 (ISBN 9782864410065)
* *La [[France]] contre l’[[Afrique]] : retour au [[Cameroun]]*, 1993 
* *L’Histoire du fou*, 1994.
* *[[Trop de soleil tue l'amour|Trop de soleil tue l’amour]]*, 1999 
* *Branle-bas en noir et blanc*, 2000.
* *Mongo Beti à Yaoundé*, textes réunis et présentés par Philippe Bissek, 2005 (ISBN 9782864410041)
* *Africains si vous parliez*, 2005 
* *Mongo Beti parle : Testament d'un esprit rebelle*, 2006 (ISBN 2915129169)
#### Bagó
*  * *Dictionnaire de la négritude* avec Odile Tobner et la participation de collab. de la revue *Peuples noirs - Peuples africains*, 1989 

## Mazita o libanda
* Mayé asala na site internet ya uwa edu.au
* Mongo beti na L'harmattan
## Mituya ya miké
Bò bún

**Bò bún** ezalí biléi ya Vietnami.

## Ekelami
Esálamaka na lɔ́sɔ, ngɔ́mbɛ́, nsósó mpé matungúlu.

## Elámbeli
Elíamaka na súpu ya Nuok mam.

## Mazíta o libándá

## Mituya ya miké
Panini

**Panini** ezalí biléi eúti na Italia.

## Ekelami
Panini esálamaka na límpa, jambon, salami, sosise.

## Elámbeli
Elámbéli na yangó esálamaka na masíni na bokálinga.

## Mazíta o libándá

## Mituya ya miké
Lancia

**Lancia** ezalí kompaní ya bokeli mítuka ya Italia.

## Ekelami
Lingómba lyangó ekelámí o mobú 1906.

## Mazíta o libándá
* Site ya Lancia na fransé

## Mituya ya Mike
Dacia

**Dacia** ezalí kompaní ya bokeli mítuka ya Rumania.

## Ekelami
Ekelámí o mobú 1966. Lɛlɔ́ ezalí na mabɔ́kɔ ma Renault.

## Mazíta o libándá
* Site ya Dacia
* Site ya Dacia Group

## Mituya ya Mike
Wisikí

**Wisikí** ezalí masanga eúti Ekósi. Ezalí masanga ma mɔ́tɔ masálémí na mbuma lokóla masángu, makémba, b.n.b.

## Ekelami

## Mazíta o libándá

## Mitúya ya miké
Johnnie Walker

**Johnnie Walker** ezalí masanga wisikí.

## Ekelami

## Mazíta o libándá
* Site ya Johnnie Walker

## Mitúya ya miké
Air Zaïre

**Air Zaïre** ezaláká lingómbá lya mpɛ́pɔ lya Kongó-Kinsásá.

## Ekelami
Ekelámí na 1971 mpé esálí tíí na 1995.

## Bakónzi
* Hubert Andrade
* Geyoro te Kule

## Tála mpé
* Air Congo

### Mazíta o libándá
* Air Zaïre, ''in memoriam'' Air Zaïre
* Air Congo, ''in memoriam'' Air Congo

### Mitúya ya miké
Airness

**Airness** ezalí kompaní ya sapáto mpé elambá.

## Ekelami
Mokeli ya airness ezali Malamine Koné.

## Mazíta o libándá
* Site ya Airness na internet.

## Mituya ya Mike
Amicongo

**AMICONGO** (Agence Maritime International du Congo) ezalí kompaní ya bokúmbi na mái ya Kongó-Kinsásá.

## Ekelami

## Mazíta o libándá
* Site ya Amicongo

## Mituya ya miké
Asics

**Asics** ezalí kompaní ya sapáto mpé elambá eútí Zapo.
## Ekelami
## Mazíta o libándá
* Site ya Asics na internet
## Mituya ya Mike
BIAC

**BIAC** ezalí bánki ya Kongó-Kinsásá.

## Ekelami
## Na ntángo ya BCZ
## Mazíta o libándá
* Site ya BIAC

## Mituya ya miké
Bill

**Bill** ezali kombo epésama na biléngé ya mobulu o mobu 1950
## ewutéli
Kibill ebanda na kisasa na mibu 1950.
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
BKTF

**BKTF** ezalaka mokéli mapa.
## ekélami

## Mazita o libanda
* esika Bktf ezalaka na wikimapia
## Mituya ya miké
Coca-Cola

**Coca-Cola** ezalí lingomba moko ya Amerika ekalaka bimeli tǒ masanga sukali. Coca-Cola etekamaka na mokili mobimba, longola kaka Kuba mpé na Koré ya Nola.

## Ekélami

## Biméli ekelaka
* Sprite
* Pepsi
* Minute maid

## Mazita o libanda
* site ya Coca-cola
* site Mosusu ya coca-cola

## Mituya ya miké

Cat%C3%A9gorie:Lim%C9%9Bli
Daewoo

**Daewoo** ezalí kompaní ya bokeli mítuka ya koré.

## Ekelami
## Mayé esalaka
* Mituka
* Frigo
## Mazíta o libándá
## Mituya ya Mike
François Tombalbaye

**François Tombalbaye** azalaka mokonzi ya mboka Tsadi.
## Bomoyi

## Bowéyi
## Buku
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Frite

**Frite** ezali mbala bakata mpé ya ko kalinga.
## Ewutéli
ewuti payi ya ba  belezi

## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Good Year

**Good year** ezali lingomba ekélaka ba piné.
## Ekélami
## Mazita o libanda
* site ya Good year
## Mituya ya miké
Ibiza

**Ibiza**ezali esanga ya mboka ya espania.

## bisika
## ewutéli ya kombo
Kombo ewuti na Katalani *Eivissa*.
## Mazita o liband
* site ya Ibiza

## mituya ya miké
Air Congo

**Air Congo** (tǒ **Air Kongó**) ezalaka lingómbá lya mpɛ́pɔ ya Kongó-Kinsásá.

## Ekélami
Ekélami na 1961 ti na 1971.

## Bakónzi

## Mazita o libanda
* Air Zaïre, ''in memoriam'' Air Zaïre
* Air Congo, ''in memoriam'' Air Congo

## Mitúya ya miké

## Tála mpé
* Air Zaïre
Idjwi

**Idjwi** ezali esanga na etuka ya Kivu.
## bisika
Ezali na katikati ya Goma na bukavu.
## ewutéli ya kombo

## Mazita o libanda
* Site ya Turisme ya RDC
## mituya ya miké
Indubill

**Indubill** ezali elobéli ya ba bill na ba Yanké.
## ewutéli
Indubill ebanda kolobama na biléngi ya kisasa o mibu 1950. Indubill esangisaka mingi ba kombo ewuti na minoko misusu, neti Kikongo, fransé,Kiswahili, tshibula.

## Ndakisa ya maloba na indubill
* ko vené = Koya
* Ko viré = Ko zonga
* Ko damé= Ko liya
* Ko Fazé= Ko lala
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Jazz

**Jazz** ezalí mindúle ya Amerika.

## Ekelami
Eútí na Ameríka.

## Ebɛ́teli
Ebɛ́tamaka na lindánda.

## Bayémibi ya bwanya
* Nat King Cole
* Bill Coleman
* Ray Charles

## Mazíta o libándá
## Mitúya ya miké
Kebab

**Kebab** ezali biléyi ya bikolo ya kala ya ba otomani na perse.
## Elambéli
Ezalaka na musuni ya soso, ya ngombe to ya meme.
## Tala mpé
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Kemi (Righini)

**Kemi** ezali esika na kinsasa na Lemba. Bimémisi ebele etélémaka  wana.
## Bikisa
ezali na komune ya Lemba. Kala ezalaka na kombo ya Righini.
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Konono N°1

**Konono N°1** ezali ligomba ya mindúle ya ba kongo.

## Ekélami

## Palaki na ba nzémbo

## Mazita o libanda
* site ya konono n°1

## Mituya ya miké
Lacoste

**Lacoste** ezalí kompaní ya sapáto mpé elambá eútí Franse.

## Ekelami
Ekelámí na mobɛ́ti tennis Réné Lacoste. azalí mokeli wa yambo ya polo .

## Mazíta o libándá

## Mitúya mya Mike
Langila

**Langila** ezali elobéli ya biléngé.
## ewutéli
Langila ebandi kolobama na Kinsasa.
## Ndakisa ya maloba na indubill
* Ngando = Ngai
* Palestine = ndako
* Mercedes= mama
* Kalambay = Kala
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
L'histoire du Zaïre il était une fois...Mobutu

**L'histoire du Zaïre il était une fois...Mobutu** ezali buku ya biyémi.
## Likwé
Ezali lisolo ya Mobutu sese seko wuta mbota na yé ti ndeke akomaka mokonzi.
## Ekélami
Moyémi: Dominique Fages
Maloba na Lisolo: Serge saint-michel, Alain Bouttman.
## Mazita o libanda
* Búku yango na Katembo.be
## Mituya ya miké
Ligablo

**Ligablo** ezali etanda ya moké ya botéki biloko. 
## Ekélami
Ligablo ezalaka ya ndenge ebele
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Marie-Antoinette Gbiatibwa

**Marie-Antoinette Gbiatibwa **(? 1941-22 sanza ya zomi 1977) azalaka mwasi ya yambo ya mobutu sese seko.
## Bomoyi
Abotamaka na kombo ya Marie-Antoinette Gbetigbia Gogbe Yetene.
## Libala na Mobutu
Abalana na mobutu na mobu 1955.

## Bowéyi
## Bana abota na Mobutu
* Niwa
* Kongolo
* Manda
## Mazita o libanda
* Milongo ya bana ya Mobutu na Jeune Afrique
## Mituya ya miké
Mateba

**Mateba**  ezali esanga na etuka ya Bas kongo.
## bisika
Ezali na katikati ya boma.
## ewutéli ya kombo

## Mazita o libanda

## mituya ya miké
Mbongo tshobi

**mbongo tshobi** ezali biléyi ewuti Kamerun.
## Elambéli
## Mazita o libanda
* elambéli ya mbongo tshobi
## Mituya ya miké
Mibéko ya botambwisi

**Mibéko ya botambwisi** ezali mibéko ya lolenge ya ko tambwisa bimémisi na nzela.
## Ekélami
## Mibéko ya mboka na mboka
## Mazita o libanda
* mibéko ya sika
* pona koyékola
## Mituya ya miké
Makizushi

**Makizushi** ezali biléyi ya ba japoné.
## Elambéli
Ba bengaka yango na mokusé maki.
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Mongo sisé

**mongo sisé**(12 sanza ya mitano 1948- 31 sanza ya zomi 2008) azalaka moyémi ya kongo.
## Bomoyi
Abotamaka na kinsasa o kombo ya Awaï Mongo Sisé.Yé nde mokéli wa yambo ya ba buku ya biyémi na kongo kinsasa.
## Bowéyi
## Buku ya biyémi
* Bingo-Les aventures d'un enfant africain
* Les aventures de Mata Mata et Pili Pili 
## Mazita o libanda
* sango ya liwa ya Mongo sisé
* Blog ya Mongo sisé
## Mituya ya miké
Nike

**Nike** ezalí kompaní ya sapáto mpé elambá eútí Amérika.
## Ekelami
## Mazíta o libándá
* Site ya nike na internet
## Mituya ya Mike
Nunshaku

**Nunshaku** ezali ébeteli ewuti na Japon.
## Ekélami
ezali nzete mibalé na singa pona ko béta
## Esaléli
esalémaka na 
## Na mibéko
Na mboka ébele nunshaku épikisama.
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Qvo vadis

**Qvo vadis** ezali lingomba ya bokéli mapa.
## Ekélami
## Mazita o libanda
* Publicité ya kala ya Qvo vadis
## Mituya ya miké
Ragtime

**Ragtime** ezali mindúle ya Ameríka.

## Ekélami
Ewuti na Amérika.

## Ebételi
Ebétamaka na lindanda.

## Bayémibi ya bwanya
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Pepsi

**Pepsi** ezali lingomba ekalaka sikré.

## Ekélami
## Biméli ekelaka
* Seven up
* Orangina
* Lipton ice tea
## Mazita o libanda
* site ya Pepsi
## Mituya ya miké
Yanké

**Yanké** ezali kombo epésama na biléngé ya mobulu o mobu 1950
## ewutéli
kombo ya yanké ewuti na ingélesi *Yankee*. Bazalaka kobunda na ba bill.
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Rond point Ngaba

**Rond point Ngaba** ezali esika na kinsasa na Ngaba. Bimémisi ebele etélémaka  wana.
## Bikisa
Ezali na komune ya Ngaba.

## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Sabena

**Sabena** ezalaka lingomba lya mpépo ya ba belezi.
## ekélami
ekélami na 1923.
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Scibe Zaïre

**Scibe zaire** ezalaka lingomba lya mpépo.
## ekélami
ekélami na 1923.
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Shawarma

**Shawarma ** ezali biléyi ya ba libané.

## Elambéli
Ezalaka na musuni ya nsósó, ya ngɔ́mbɛ́ to ya meme.

## Mazita o libanda

## Mituya ya miké
Tshalufu

**Tshalufu** ezalaka Mabína pé Krie  ya Kongó-Kinsásá.
## Ekélami
Mabína ya Tshalufu ebanda na Victoria Eleison ya King Kester Emeneya. Na palaki ebimaka na *Nouvel Ordre*.
## Ebénéli
Tshalufu ebinamaka neti otomboli eloko etié yango na mopanzi.
## O libanda ya awa
## Mituya ya miké
Vespa

**Vespa** ezalí kompaní ya bokeli mobilette (tukutuku) ya Italya.

## Ekelami
## Mazíta o libándá
## Mituya ya Mike
Vital'o

**Vital'o** ezali masanga sukáli ekélami na Kongó-Kinsásá.
## ekélami
## Mazita o libanda
* Sikré
## Mituya ya miké
Wok

**Wok** ezali kikalungu ewuti Japon.
## ewutéli ya kombo
Kombo ya wok ewuti na kantoné : wok ; mandarin [hanyu pinyin] : guo ; Shinwa elenda : ? ; shinwa ya pete : ?) 
## Ekélami
## Mazita o libanda
* ba ndakisa ya elambéli ya wok
## Mituya ya miké
Yakitori

**Yakitori** ezalí kamundele ya Zapɔ́.

## Elambéli

## Mazita o libanda
* Elambéli ya Zapɔ́

## Mituya ya miké
Kilumbu kia kiese

**Kilumbu kia kiese** ezalaka Mabína pé Krie  ya Kongó-Kinsásá.
## Ekélami
Mabína ya Kilumbu kia kiese ebanda na Celeo Scram tango azalaka na lingomba ya Wenge Musica Maison mère ya Werrason.
Na palaki ebimaka na *Solola bien*.
## Ebénéli
Ebinéli ya Kilumbu kia kiese ewuti na Mapuka.
## O libanda ya awa
## Mituya ya miké
Bato ba misálá mya mapɔnɔmi

**Bato ba misálá mya mapɔnɔmi** ezalí lisangá lya bato baye bazalí na lifúti mpé bazalí kosála
mpɔ́ ya bolóngisi mapɔnɔmi.
Ekoti

**Ekoti** ezali moláto ya mutu.
## Ekélami
## Mitindo ya bikoti
* Panama
* Fedora
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Bilembo bya mapɔnɔmi

**Bilembo bya mapɔnɔmi** ezalí kóndo ya bakandidá bapɔnɔmí; mpé motángo mwa mapɔni ma kandidá yɔ́kɔ́ yɔ́kɔ́  na etando ya mapɔnɔmi yɔ́kɔ́  yɔ́kɔ́ .
Wɛnzɛ ya Matete

**Wɛnzɛ ya Matete** ezalí wɛnzɛ na komíni ya Matete o Kinsásá.

## Mazíta o libándá

## Mituya ya miké
Wati B

**Wati B** ezalí kompaní ya sapáto mpé elambá eútí Alémani.

## Ekelami

## Mazíta o libándá

## Mituya ya Mike
Sapáto

**Sapáto** ezali moláto ya makolo.
## Wuta ya kombo
Sapáto ewuti na lokota ya ba portigé "Zapato".

## Ekélami
Sapáto ekéseni na lipapa na bokangi.
## Mitindo ya ba sapáto
* Sapáto ya engumba
* Sapáto ya masano neti, Nike, Adidas, Airness.

## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Biló ya boyángeli mapɔni

**Biló ya boyángeli mapɔni** ezalí esíká bakosangisa bilembo bya mapɔnɔmi biwútí na biló ya vɔ́ti bipái na bipái mpɔ́ ya boítángi mbala ya súka.
Lipápa

**Lipápa** lizalí moláto mwa makolo.

## Ekélami
Lipápa  ekɛsɛ́ní na sapáto na bokangi. Lipápa etíkaka makolo polélé.

## Mazíta o libándá

## Mitúya ya miké
Biló ya vɔ́ti ekotámbolaka

**Biló ya vɔ́ti ekotámbolaka** ezalí biló ya vɔ́ti epái na epái mpɔ́ ya bapɔni baye bakokí kokɛndɛ tɛ̂ o bisíká vɔ́ti ezalí kosálema.
Bisáleli bya mapɔnɔmi

**Bisáleli bya mapɔnɔmi** ezalí lisangá lya bilɔ́kɔ bipésámí na bato ba misálá mya mapɔnɔmi lokóla sandúku ya vɔ́ti, mikandá mya mapɔnɔmi mpé kóndo ya mapɔnɔmi biye bikolingisa bangó basála mosálá o eleko ya mapɔnɔmi.
Bobángisi

**Bobángisi** ezalí mbébá ya mapɔnɔmi ebɔngí na lománde, ezalí bôngó komeka koséngisa tǒ kotínda na makási mopɔni ápɔnɔ ó nzelá yɔ́kɔ́.
Adidas Stan Smith

**Adidas Stan Smith** ezalí moláto mwa makolo ekelami epái ya Adidas.

## Ekelami
Ekelamaka mpɔ̂ na mobɛ́ti tennis Stan Smith.

## Mazíta o libándá

## Mitúya mya miké
Bobomi mapɔnɔmi

**Bobomi mapɔnɔmi** ezalí ekela eye Esambelo ya Mama Mobéko, na bolandi mobéko, ekoloba ‘te mapɔnɔmi masálémí ɛ́ngɛ́bɛ́nɛ́ na mobéko tǒ.
Liyíká

**Liyíká** ezali biléyi ya nkasa.
## Ewutéli
Liyika ewuti na ba Perse.
## Elambéli
## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Bouger Bouger

**Bouger Bouger**  ezali Palaki ya yambo ya Wenge Musica BCBG 4x4 Tout terrain.
## Ekélami
Ekélami na studio IAD na Brazzaville na mobu 1988.

## Ba nzémbo
# Mulolo (JB Mpiana)
# La fille du roi (JB Mpiana)
# Nicky D (Werrason)
# Dodo la Rose (Blaise Bula)
# Fisol (Alain Makaba)
# Kolo budget (JB Mpiana)

## Bayémbi
* JB Mpiana
* Werrason
* Blaise Bula
* Adolphe Dominguez
* Alain Mpela
* Ricoco Bulambemba

## Ba béti lindanda
* Alain Makaba (solo, mi-solo)
* Djolina Mandundila (Mi-solo, solo)
* Blaise Kombo (Rythmique)
* Didier Masela (Basse)

## Drum
* Maradona Lontomba

## Mbonda
* Evo Nsiona Adiataki

## Atalaku
* Full King
* Werrason
* JB Mpiana

## Mazita o libanda
* Lisolo ya wenge na mbokamosika
## Mituya ya miké
Kin e bougé

**Kin e bougé**  ezali Palaki ya Mibalé ya Wenge Musica BCBG 4x4 Tout terrain.
## Ekélami
Ekélami na Bruxelles mpé ébinimaki na mokolo ya 13 sánzá ya motoba 1990.
## Ba nzémbo
# Ngoma mamaguy
# Kin e bougé
# Princesse Pathy
# Kaskin
# Eve sukali
## Bayémbi
* JB Mpiana
* Werrason
* Blaise Bula
* Adolphe Dominguez
* Marie Paul Kambulu

## Ba béti lindanda
* Alain Makaba (solo)
* Didier Masela(basse)
* Titina (Drum),
## Atalaku
* Werrason
* Roberto wunda Ekokota
## Mazita o libanda
* Lisolo ya wenge na mbokamosika
## Mituya ya miké
Les anges adorables Vol.1

**Les anges adorables Vol.1**  ezali Palaki ya Minéi ya Wenge Musica BCBG 4x4 Tout terrain.

## Ekélami
Ekélami na Sonodisc na mobu 1994. Ezali na éteni mosusu ebangami "Les anges adorables Vol.2".

## Ba nzémbo
# Hi Ho Ha New Image   (JB Mpiana)
# La Vie    (Adolphe Dominguez)
# Tuna Tina Jack Kitshindja   (Alain Makaba)
# Surprise Kapangala    (Werrason)
# Douglas Ilumbe    (Didier Masela)
# La Tempete Du Desert    (Didier Masela)

## Bayémbi
* JB Mpiana
* Werrason
* Blaise Bula
* Alain Mpela
* Adolphe Dominguez
* Aimelia Lias
* Alain Makaba

## Ba béti lindanda
* Alain Makaba (solo, mi-solo)
* Ficarré Mwamba (mi-solo, solo)
* Patient Kusangila (rythmique, mi-solo)
* Christian Mwepu (basse)
* Didier Masela (basse)

## Drum
* Titina Alcapone

## Mbonda
* Ali Mbonda

## Atalaku
* Roberto Wunda Ekokota

## Mazita o libanda
* Lisolo ya wenge na mbokamosika
## Mituya ya miké
Bobɔngisi

**Bobɔngisi** ezalí ndéngé ínsɔ ya kobongisa físi na bolongoli tǒ bobakisi liloba, loléngé la kosálela tǒ liziba lya yangó.
Adidas LA Trainer

**Adidas LA Trainer** ezalí moláto mya makolo ekelámí epái ya Adidas.

## Ekelami

## Mazíta o libándá

## Mitúya ya miké
Scania

**Scania** ezalí kompaní ya bokeli mítuka ya minene ya Swédi.

## Ekelami
Ekélami na mobu 1891.
## Mazíta o libándá
* Site ya Scania
* Na sata llc
## Mituya ya Mike
Pentagone

**Pentagone**  ezali páláki ya suka ya Wenge Musica BCBG 4x4 Tout terrain liboso ya bokwani na bango.
## Ekélami
Ekélami na Sonodisc na mobu 1996. Pentagone ezali palaki na ba nzémbo Zomi na moko.

## Ba nzembo
# Pentagone (Roberto Wunda-Tutu Caludji)
# No comment shengen (JB Mpiana,Titina Al capone)
# Dizoizo (Alain Makaba)
# Djojo Ngonda (Fi carré Mwamba)
# Etepe-Buengo (Didier Massela)
# Coco Madimba (Werrason,le roi de la forêt)
# Daddet "Autant" (Didier Massela)
# Filandu (Blaise Bula)
# Cometes De L'An 2000 "Ravis" (Patient Kusanguila)
# La Vérité (Adolphe Dominguez)
# Héritier Itele (Werrason,le roi de la forêt)

## Bayémbi
* JB Mpiana
* Werrason
* Blaise Bula
* Alain Mpela
* Aimelia Lias
* Adolphe Dominguez

## Ba béti lindanda
* Alain Makaba
* Burkina Faso Mbokaliya
* Ficarre Mwamba
* Didier Masela(basse)
* Christian Mwepu (basse)
* Patient Kusangila

## Drum
* Titina Al capone
## Mbonda
* Ali Mbonda

## Atalaku
* Roberto wunda Ekokota
* Tutu Kaludji
## Mazita o libanda
* Lisolo ya wenge na mbokamosika
## Mituya ya miké
Mukonyono

**Mukonyono** ezalaka Mabína pé Krie  ya Kongó-Kinsásá.
## Ekélami
Mabína ya Mukonyono ebanda na Viva la Musica ya Papá Wemba. Ezali mabína ya batétéla.
## Ebénéli
## O libanda ya awa
## Mituya ya miké
Tiken Jah Fakoly

**Tiken Jah Fakoly** azali moyémbi ya reggae.
## Bomoyi
Tiken Jah Fakoly  abotámá na nkombo ya Doumbia Moussa Fakoly na Odienné (Kotdivual) o mokɔlɔ 6 sánzá ya mibalé 1968.

## Palaki na ba nzémbo
* Mangercratie
* Racines

## Búku
*  Dieudonné Koffi, *Tiken Jah Fakoly, les enjeux des coups de gueule*, Abidjan, éditions Balafons, 2014.
## Bilili
**Plus jamais ça* réalisé par J.G Biggs
**Live à Paris, D'Abidjan à Paris* (2008), édition double DVD avec live au Zénith, clips et documentaires :
***Mon pays va mal*, documentaire 50' réalisé en 2004 par Eric Mulet et Sylvain Taillet 
***Viens voir*, documentaire 52' réalisé en 2007 par Jessy Nottola
***Ma Côte d'Ivoire*, documentaire live à Abidjan 52' réalisé en décembre 2007 par Jessy Nottola
***L'Afrique doit du fric*, vidéoclip réalisé en avril 2006 par Jessy Nottola - voir le clip
***Non à l'excision*, vidéoclip en janvier 2007 réalisé par Jessy Nottola - voir le clip
***Ouvrez les frontières*, vidéo clip réalisé par Jessy Nottola - voir le clip
***Bla bla*, vidéo clip réalisé en juillet 2007 par Jessy Nottola - voir le clip
**Il faut se lever*, vidéoclip réalisé en mai 2010 par Jessy Nottola - voir le clip
**Sababou*, documentaire réalisé en 2012 par Samir Benchikh - Sortie au cinéma le 06 mars 2013 - voir la fiche du film

## Mpéte na Makumisi

## Mazíta o libándá
* * Association Toloni (Enfance et Éducation en Afrique), créée et présidée par Tiken Jah Fakoly

## Mituya ya miké
Duala

**Duala** ezali engumba ya mboka ya Kamerun
## Ekélami
## Bato ya bwanya ya Duala
* Samuel E'to
*Jean-Alain Boumsong

## Búku
## Mazita o libanda
* Site ya Duala
* site ya lisápo ya Duala
## Mituya ya miké
Nzatu tala

**Nzatu tala** ezali Mabína ya Kongó-Kinsásá.
## Ekélami
Mabína ya Nzatu tala ebanda na Wenge Musica BCBG 4x4 Tout terrain. Na palaki ebimaka na ''Pentagone''.
## Ebénéli
Ndɔmbɔlɔ ebinamaka otié liboko liboso, olongoli, ozongisi; okangi lizita likolo.
## Na ba pálaki misusu
* "*[[Wake up]]*" Papa wemba & Koffi olomide 1996
* "*[[Epaka masasi]]*" Choc Stars 1996
* "*[[Succès fou]]*" King Kester Emeneya 1997
## O libanda ya awa
## Mituya ya miké
Bapuwa Mwamba

**Lowi Bapuwa Mwamba** (8 sánzá ya libwá 1942 — 8 sánzá ya nsambo 2006) azaláká mokomi mpé mopanzi nsango wa Kongó-Kinsásá.

## Bomɔi
Louis Bapuwa Mwamba abótama o mokɔlɔ ya 8 sánzá ya libwá 1942 na Kilembe na etúká ya Bandundu. Bisíká tatá mobóti na yé azaláká kosaléla Léta.

Azaláká kovánda na engumba ya Cergy na mwǎsi na bǎna na yé minéi.

## Kélasi
* 1995: DEA ya boyébi masapo bobongo ya paris I
* 1996: DEA ya boyébi bigumba Bobongo Paris 7

## Bowéi
Bapuwa Mwamba abómáma na Kinsásá o mokɔlɔ ya 8 sánzá ya nsambo 2006.

## Búku
*  Philippe De Dorlodot "*Marche d'espoir: Kinshasa 16 Févrire 1992 Non-violence pour la Démocratie au Zaïre*", Liminaire de Bapuwa Mwamba Editions l'Harmattan, 1994
*  Bapuwa Mwamba"*Le défi d'un congo Démocratique uni,libre, prospère*" Editions l'Harmattan,Paris, 2007  (Posthume)

## Mazíta o libándá
* Sango ya liwa ya Bapuwa Mwamba na l'Harmattan
* kasa ya le potentiel
* kása na Jeune Afrique
* Kominiké na Congo online N° 041/RDC/VSV/CD/2006

## Mitúya ya miké
Alain Mabanckou

** Alain Mabanckou** azalí mokomi, montɔ́ki, wa ekólo ya Kongó-Brazzaville mpé wa Fransia. 

## Bomɔyi
Alain Mabanckou abótámá na Pointe-Noire o mokɔlɔ ya 24 sánzá ya míbalé 1966.

## Makomi
Makomi ya Alain Mabanckou ezalí na makota able.

### Ntɔ́ki
* 1993: *Au jour le jour*, Maison rhodanienne de poésie
* 1995: *La Légende de l'errance*, Éditions L'Harmattan
* 1995: *L'Usure des lendemains*, Nouvelles du Sud
* 1997: *Les arbres aussi versent des larmes*, L'Harmattan
* 1999: *Quand le coq annoncera l'aube d'un autre jour*, L'Harmattan
* 2007: *Tant que les arbres s'enracineront dans la terre*, Œuvre poétique complète, « Points », Seuil

### Masoló
* 1998: *[[Bleu-Blanc-Rouge]]*, Présence africaine.
* 2001: *Et Dieu seul sait comment je dors*, Présence africaine.
* 2002: *Les Petits-fils nègres de Vercingétorix*, Le Serpent à plumes, puis « Points », Éditions du Seuil, 2006.
* 2003: *African Psycho*, Le Serpent à plumes, puis coll. « Points », Éditions du Seuil, 2006.
* 2005: *[[Verre cassé]]*, Éditions du Seuil, puis coll. « Points », 2006.
* 2006: *[[Mémoires de porc-épic]]*, Éditions du Seuil / (Prix Renaudot), puis « Points-Seuil », 2007.
* 2009: *[[Black Bazar]]*, Éditions du Seuil, puis coll. « Points-Seuil », 2010.
* 2010: *[[Demain j'aurai vingt ans]]*, Éditions Gallimard, Coll. Blanche, puis coll. Folio (Gallimard), avec une préface de J. M. G. Le Clézio, 2012.
* 2012: *Tais-toi et meurs* (roman policier), Éditions de La Branche, Coll. « Vendredi 13 », 2012, puis chez Pocket, 2014.
* 2013: *Lumières de Pointe-Noire*, Éditions du Seuil, coll. « Fiction & Cie », 2013, puis coll. « Points-Seuil », 2014.
* 2015 : *Petit Piment*, Paris, Éditions du Seuil, coll. « Fiction & Cie », août 2015.

### Limeki
* 2007: *Lettre à Jimmy* (James Baldwin), Fayard, et en poche chez Points, 2008
* 2009: *L'Europe depuis l'Afrique*, Éditions Naïve
* 2011: *Écrivain et oiseau migrateur*, André Versaille éditeur
* 2012: *Le Sanglot de l'homme noir*, Fayard, réédité en format poche chez Points Seuil, 2013
* 2016: *Lettres noires : des ténèbres à la lumière*. Coll. *Leçons inaugurales au Collège de France*, coédition Collège de France / Fayard, 2016
* 2016: *Le monde est mon langage*, Grasset, 2016.

### Makomi masúsu
* 2010: *Six poètes d'Afrique francophone* (Senghor, Birago Diop, Dadié, Loutard, U Tam'si et Rabemananjara), en format poche chez "Points", 2010
* 2013: *L'Afrique qui vient* (avec Michel Le Bris), Nouvelles, éditions Hoëbeke, 2013

### Búku ya bilénge
* 2000: *L'Enterrement de ma mère*, éditions Kaléidoscope, 2000.
* 2010: *Ma Sœur Étoile*, Seuil-Jeunesse, 2010.

## Mpɛ́tɛ́ na makomisi
* Mpɛ́tɛ́ ya Renaudot o mobú 2006 mpɔ̂ na *Mémoires de Porc-épic*

## Mazíta o libándá
* site ya Alain Mabanckou
* Facebook ya Alain Mabanckou

## Mitúya ya mike
Quentin Moyascko

**Quentin Moyascko** azali moyémbi ya Kongó-Brazzaville, ayémbaka Rumba na Ndombolo.
## Bomoyi
Quentin Moyascko abotama na mokolo ya 11 sanza ya mibalé 1969 na Brazzaville. Abanda loyémbo na Cogiex Star Extra Musica na mobu 1993.

## Palaki na ba nzémbo
* "*Virgule*" (2005)
## Mazita o libanda
* Blog na yé
* lisolo ya Extra
* Ebimi ya "Virgule" Album ya Quentin Mayascko
* Africahit: "Extra Musica eza ngai"Quentin Mayascko

## Mituya ya miké
Roga Roga

**Roga Roga** azali moyémbi ya Kongó-Brazzaville, ayémbaka Rumba na Ndombolo.
## Bomoyi
Roga Roga abotama na kombo ya Rogatien Ibambi Okombi na mokolo ya 31 sanza ya mwabe 1974 na Owando.

## Palaki o tango ya Extra Musica
* 1995 : *Les nouveaux missiles* (Blue Silver)
* 1996 : *Confirmation* (GTM
* 1997 : *"Ouragon "* (déclic communication)
* 1998 : *État Major* (Blue silver)
* 1999 : *Shalai* (Jps Production)
* 2001 : *Trop c'est trop* (JPS Production)

## Palaki na ba nzémbo na yé
* 2004 : *Obligatoire* (JPS Production)
* 2006 : *La Main Noire* (Sonima)
* 2010 : *Sorcellerie (Kindoki)* (Letiok Production)
* 2014 : *Contentieux* (Letiok Productions)
* 2016 : oyo eko ya eya (Letiok Productions)

## Mazita o libanda
* Palaki ya Roga Roga na Music ya congo.com

## Mpete na makumisi
* Mpete ya "*Chevalier dans l'ordre du mérite congolais*" o mokolo ya 3 sanza ya misatu mobu 2010.

## Mituya ya miké
Doudou copa

**Doudou copa** azali moyémbi ya Kongó-Brazzaville, ayémbaka Rumba na Ndombolo.
## Bomoyi
Doudou Copa abotama na mokolo ya 03 sanza ya zomi na mibalé 1974 na Brazzaville. Abanda loyémbo na Extra Musica.

## Palaki na ba nzémbo
* "*Echafaudage*" (2005)
* "*Independance Day*" (2007)
* "*Evolution*" (2009)
* "*Menu*"  (2013)

## Mazita o libanda
*  Lisolo ya extra na Congopage
* Facebook ya Doudou Copa
* Blog ya Doudou Copa

## Mituya ya miké
Guyguy Fall

**Guyguy Fall** azali moyémbi ya Kongó-Brazzaville, ayémbaka Rumba na Ndombolo.
## Bomoyi
Guyguy Fall abotama na mokolo ya 11 sanza ya mibalé  na Brazzaville.
## Palaki na ba nzémbo
* "*Force de frappe*" (1999)
* "*Le 3ème Jour*" (2005)
* "*Ndoki Zoba*" (2012)
## Mazita o libanda
*Facebook ya Guyguy Fall
*Páláki na Afromix
## Mituya ya miké
Judo

**Judo** ezali lisano ewuti Japon.
## Ekélami
Judo ekélami na Jigoro Kano na mobu 1882. Judo étéyamaka na Dojo.
## Ba judoka ya Kongo ibalé
* Cedric Mandembo mowéli na JO 2012.
* Eric Kibanza 
* Francis AMARO ya Brazzaville.
* Marien Ikama mokonzi ya Fécojuda.
## Mazita o libanda
* Ba judoka ya Kongo na intjudo.eu
* Facebook ya ba judoka ya kongo
## Mituya ya miké
Judo (Mabína)

**Judo** ezalaka Mabína pé Krie  ya Kongó-Brazzaville.
## Ekélami
Mabína ya Judo ebanda na lingomba ya Extra Musica. Na palaki ebimaka na (*Les nouveaux missiles*).
## Ebénéli
## O libanda ya awa
* Palaki ya ''Les nouveaux missiles'' na ITunes
## Mituya ya miké
Omo (Nkɔlí)

**Omo** ezali Nkɔlí ekélaka Sabúni ya bilamba.
## Ekélami
Lingomba ya Omo ekélami na mobu ya 1962.

## Mazita o libanda
* Omo na site ya Unilever
* site mosusu ya Omo
## Mituya ya miké
Muhammad Ali

**Muhammad Ali** azalí mobɛ́ti bibɔtú wa Lisangá lya Ameríka. Abótámí o mokɔlɔ 17 sánzá ya yambo 1942 na Louisville o Kentucky mpé akúfí  3 sánzá ya motóbá 2016 na Scottsdale o Arizona.
Mbulú

**Mbulú** ezalí nyama ya mabɛ́lɛ mpé nyama na milongo ya ba imbwa na ba imbwa ya zamba. Azalaka sé na Afríka na Azía.

## Bizaléli
Ba liaka sé misuni,bosololi na bango ezali na maloba. Biléyi alingaka kolia ezali magorodo, ba ndɛkɛ.

## Molongo ya ba mbulú
* Mbulú ya Simien
* Mbulú ya Senegale

## Ewutéli ya kombo na makot
Kombo ya mbulu na falansé ezali *Chacal* kombo liango ewuti na sanskrit.

## Na bonzambe
Na bonzambe ya Ejipto ya kala, mbulú azalaka nzambe ya Liwa. Kombo na yé ezalaka Anubis.

## Elélo ya mbulú
Elélo ya mbulú ezalí ya mitindo ebele.

## Mazita o libanda
* Mayé matali ba Mbulú na bestioles.ca
* Mbulú na bago ya biléngé webjunior.net
* Mbulú na Manimalwordl.net

## Mituya ya miké
Kilembe

**Kilembe** ezalí engúmba na etúka ya Bandundu.

## Bisika
Pona kokoma na Kilembe na motuka esengeli koleka na nzéla RN1

## Bato ya Bwanya babotama na Kilembe
* Bapuwa Mwamba

## Mazita o libanda
* Kilembe na karte ya viamechelin.fr
* Masolo ya Kilembe na radiookapi.net

## Tála mpé
* site ya bamisioni ya Kilembe

## Mituya ya miké