open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lassy Mbouity

**Lassy Mbouity** azalí mokomi,  montɔ́ki, wa ekólo ya Kongó-Brazzaville.

## Bomɔi bwa mòtò
Abotamá na Brazzaville na Kongó-Brazzaville o mokɔlɔ ya 15 octobre 1988. 

### Búku
* *[[Révolution de l’éducation africaine]]*
* *[[L’Afrique après l’Asie]]*
* *[[François Hollande Réveille la Jeunesse Africaine]]*
* *[[Histoire de la République du Congo]]*
* *[[Histoire de la République démocratique du Congo]]*
* *[[Histoire de la République du Tchad]]*
* *[[Autonomisation politique de la jeunesse africaine]]*
* *[[Histoire de la République Gabonaise]]*
* *[[Histoire de la République Centrafricaine]]*
* *[[Histoire de la République de Guinée]]*
* *[[Histoire de la République de Côte d’Ivoire]]*
* *[[Histoire de la République du Mali]]*
* *[[Histoire de la République du Sénégal]]*
* *[[Histoire de la République de Madagascar]]*
* *[[Histoire de l’Afrique]]*
* *[[Denis Sassou Nguesso, ma politique pour le Congo]]*
* *[[La lutte contre la corruption et les conflits d’intérêts en Afrique]]*
* *[[Mon projet de société pour la République du Congo: Un Congo uni dans la diversité]]*

## Mazíta o libándá
### Lassy Mbouity
* site ya Lassy Mbouity
* Facebook ya Lassy Mbouity

### Búku
* WorldCat 
* The Library of Congress
* Fichier d'autorité international virtuel 
* International Standard Name Identifie
* Bibliothèque nationale de France

## Références
Égide de Bœck

**Égide ** (1875-1944) azalákí nganga-lokótá ya lingála na Lisala. Akómákí búku mpé bagó míngi o lingála.

## Bomɔi
Abótámí o 13 Novɛ́mbɛ o mobú 1875 o Oppuurs ya Nola o Beljika. Asálákí na *Mission catholique* o *Nouvelle Anvers* (Makanza)  mpé Lisala.

Akúfí o 20 Dɛsɛ́mbɛ ya mobú 1944.

## Makomi
### Búku
*  Grammaire et Vocabulaire de Lingala. Nouvelle Anvers, 1904: Mission du Sacré Cœur.
*  Cours théorique et pratique de Lingala, avec vocabulaire et phrases usuelles. Anvers, 1942: Impr. Saint Norbert.
*  Eenige begrippen van lingala : met woordenlijst en gebruikelijke volzinnen = Quelques notions du lingala avec vocabulaire et phrases actuelles. Bruxelles, 1914: Impr. Th. Dewarichet.
*  Langue congolaise. Exercises de lecture à l'usage des colonies de l'état par un père de la Congrégation de Scheut. Bruxelles, s.a.: J. Lebègue & Cie.

### Bago
*  Grammaire et Vocabulaire de Lingala. Nouvelle Anvers, 1904: Mission du Sacré Cœur.
*  Vocabulaire de Lingala, 2e éd. Nouvelle Anvers, 1912: Mission du Sacré Cœur.
*  Cours théorique et pratique de Lingala, avec vocabulaire et phrases usuelles. Anvers, 1942: Impr. Saint Norbert.
*  Eenige begrippen van lingala : met woordenlijst en gebruikelijke volzinnen = Quelques notions du lingala avec vocabulaire et phrases actuelles. Bruxelles, 1914: Impr. Th. Dewarichet.

## Tálá mpé
### Nkásá o libándá
*
El Weezya Fantastikoh

**El Weezya Fantastikoh** azalí moyémbi wa Kongó-Kinsásá. Abótámí o mokɔlɔ 10, sánzá ya íbalé mobu 1992. 

## Bomoi
Fabregas abotama na Kombo ya Fabrice Mbuyulu na engumba ya Goma o mokolo ya 10 sánzá ya íbalé mobu 1992.

## Discography
* 2007: *Let's Go Now*
* 2008: *Get Rich*
* 2009: Run Away
* 2010: *Touch Ngai*
* 2013: *Bolingo*
* 2016: *Djawala*
* 2015: *3X Sweety*
* 2017: *Pili pili*
* 2018: *Hizo gari*
* 2018: *Oh my gosh*
* 2018: Follow Me
* 2019: *LOL*
* 2020: *Oyo Nani*

### Palaki
* 2014: *Bolingo*
* 2018: *LOL*

## Mazita o libanda
* Facebook ya El Weezya Fantastikoh
* YouTube ya El Weezya Fantastikoh

## Mituya ya miké
Esakola ya mawa

This is how it should sound: 

Mokonzi nzambe wa ngai,
Nayoki motema mawa,
Zambi natumoli yo tata o pusi bolamu,
Limbisa ngai mpo ya Yezu Kristo,
Naboyi masumu na ngai manso,
Pesa ngai nguya na tika yango bobele,
Amen.
Lena Belkina

**Lena Belkina** (abótámí o mokɔlɔ 27 sánza ya zómi na mɔ̌kɔ́ 1987 o Tashkent) azalí moyémbi wa Ukraine.

## Tála mpé
* lenabelkina.com
Joe Biden

**Yozéfi "Joe" Robinette Biden** [ˈd͡ʒoʊ̯zəf ˌɹɑbɪˈnɛt ˈbaɪ̯dən] azalí bandá yanwáli 2021 téé yanwáli 2025 mokambi-ekólo wa 46 o Lisangá lya Amelíka. Abótámí o 20 novɛ́mbɛ o mobú mwa 1942.
Dieudonné Kabongo

**Dieudonné Kabongo Bashila** (abótámí o mobú 1950 Kongó-Kinsásá) azalakí moyémbi, mosani-lisɛkisi mpé mosakoli masapo wa Kongó-Kinsásá. Ayémbí o lingála mpé lifalansé. 

## Bomoi
Kabongo abótama na Katanga o mobú 1950.
Akúfí o Jette, Beljika, o mokɔlɔ 11 ya Ɔkɔtɔ́bɛ o mobú 2011.

## Ebandéli na yé na loyémbo
## Palaki na ba nzémbo
## Búku

## Mbano na makumisi
* nkóndo yambo Festival du Rire de Rochefort (1984)

## Mazita o libanda
## Mituya ya miké
Los Angeles (Motíma)

**Motíma Los Angeles** ezalí motíma na engumba Los Angeles  na Kalifoní, Lisangá ya Ameríka.

## Mambí ma mabelé
Engumba Los Angeles ezalí na motíma Los Angeles. Nkómbó ya motíma ezalákí ***El río''' de Nuestra Señora La Reina de '''Los Ángeles''' de '''Porciúncula*** na nsima *Motíma Porciúncula* na nsima *Motíma Los Angeles* (*el río* ezalí lispanyoli mpé koyébisa ntína *motíma*).

## Búku

## O Libanda ya Áwa
## Mitúya ya Miké
Etánda ya eleli ya ebandela

**Etánda ya eleli ya ebandela** ezalí etánda na eleli ya ebandela, na kelási 1 na etéyelo ya yambo.

## Lisapo

Fichier:Orbis-pictus-003.jpg|Etánda ya eleli ya ebandela ya kala (Ungri, 1653)
Fichier:Anlauttabelle gross.pdf.jpg|Etánda ya eleli ya ebandela ya sika (Alémani, 2009)
Fichier:Gio-key-board-01.jpg|Etánda ya eleli ya ebandela na esálela
Jean-Michel Sama Lukonde

**Jean-Michel ** azalí moí-politíki wa Kongó-Kinsásá. Azalí Ministɛlɛ mwa yambo ya Guvenemá ya Kongó-Kinsásá bandá mokɔlɔ mwa 12 sánzá ya míbale 2021. Abótámí o france mokɔlɔ mwa 4 sánzá ya mwambe 1977.
Guadalajara (Mexiko)

**Guadalajara** ezalí engumba na Mexiko. Ezalí engumba-mokonzi ya eténi Jalisco.

## Tálá mpé
* https://guadalajara.gob.mx
Libɛki

**Libɛki** ezalí ndɛkɛ enɛnɛ. Ezalí na líbenga mpɔ ya bobómbi biléi ya bǎna bayé.

### Libɛki lya lɛlɔ́
D'après la classification de référence (version 5.1, 2014) du Congrès ornithologique international (ordre phylogénique) :

### Libɛki lya kala

## Tálá mpé
Lifake

**Lifake ** (*Entandrophragma angolense*) ezalí nzeté. 

## Liste des variétés
Selon  (Attention liste brute contenant possiblement des synonymes) :
* variété *Entandrophragma angolense var. dolichocarpum* Harms
* variété *Entandrophragma angolense var. macrophyllum* (A. Chev.) Panshin

## Notes et références


## Liens externes
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Bosenga

**Bosenga** (*Piptadeniastrum africanum*) ezalí nzeté.

## Caractéristiques du bois

## Taxinomie

### Liste des variétés
Selon  (Attention liste brute contenant possiblement des synonymes) :
* *Piptadeniastrum africanum* var. *africanum*
* *Piptadeniastrum africanum* var. *brachysperma* Pellegr.

### Synonymes

Selon  :
* *Piptadenia africana* Hook.f. (basionyme)
* *Piptadeniastrum africanum var. africanum*

## Notes et références

## Liens externes

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  « Piptadenia Africana » sur biologie.uni-hamburg.de
Bolaka

**Bolaka** tǒ **'botaka** (*Strombsiopsis tetranda*) ezalí nzeté.

| genus_authority = Becc.
| species = ***S. tetrandra***
Lifake ekaala

**Lifake ekaala** (*Millettia laurentii*) ezalí nzeté.

## Noms
Wengé

Nom botanique : *Millettia laurentii* (De Wild) / *Millettia stuhlmanni* (Taub)

## Description du bois d’œuvre

## Notes et références

## Liens externes
* 
*
Bolle

**Bolle** (*Funtumia elastica*) ezalí nzeté. 

## Tála mpé
* Funtumia africana

### Bibliographie
*  Cuthbert Christy, *The African rubber industry and Funtumia elastica ('kickxia') with 110 illustrations from photographs by the author and others, 10 full-page plates of drawings, a map and several diagrams*, J. Bale, Sons & Danielson, Limited, Londres, 1911, 252 p.
*  Harry Hamilton Johnston, *Liberia. With an appendix on the flora of Liberia, by Dr. [[Otto Stapf]], 28 coloured illustrations by Sir Harry Johnston, 24 botanical drawings by Miss [[Matilda Smith]]* [...], vol. 2, Hutchinson & co., 1906, p. 630
* Louis Hédin, « L'exploitation du Caoutchouc de *[[Funtumia]]* au Cameroun », in *Revue de botanique appliquée et d'agriculture coloniale*, 1928, vol. 8, , , 
* M. Luc, *Un arbre à caoutchouc du Congo, le 'Funtumia elastica*', Bibliothèque d'agriculture coloniale, Paris, 1908, 24 p.

### Lien externe

## Liens externes

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Plants Database
Bokanga

**Bokanga** (*Amphimas pterocarpoides*) ezalí nzeté. 

## Commerce
Le bois d*'Amphimas pterocarpoides* est commercialisé avec *[[Amphimas ferrugineus]]* sous le nom de lati. Il est peu exporté en Europe, sous le nom de white wenge, mais surtout utilisé localement en Afrique, bien que considéré comme de qualité médiocre.

## Notes et références

## Bibliographie

* 
* 
* .
Lingoto

**Lingoto** (*Terminalia superba*) ezalí nzeté.

## Annexes
### Bibliographie
*J. Groulez et Peter J. Wood, *Terminalia superba Engler et Diels : monographie*, CTFT, Nogent-sur-Marne, 1984, 85 p. 
* Louis Hédin, « Sur quelques essences exploitées au Cameroun », in *Revue de botanique appliquée et d'agriculture coloniale*, 1929, vol. 9, , , 
* Pathy Kibungu Kembelo, *Détermination des espèces dans la succession de Terminalia Superba et de leurs impacts sur le bananier: cas du système sylvobananier dans la réserve de biosphère de Luki-Mayumbe (RD. Congo)*, Université de Kinshasa, diplôme d'ingénieur agronome en gestion des ressources naturelles (faune et flore), 2008, 
* Esther Ngo Lemba Tom, *Effets antihypertenseurs des extraits de “Terminalia superba” Engler & Diels (Combretaceae) : étude in vivo et in vitro*, Université de Yaoundé I/Université de Franche-Comté, 2011, 197 p. (thèse de biologie animale en co-tutelle) https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-01227197/document
* Marion Gérardin, *Analyse phytochimique d'un extrait chlorométhylénique des écorces de tronc de “Terminalia superba” (Combretaceae), plante camerounaise anti-hypertensive*, Université de Franche-Comté, 2012, 107 p. (thèse de pharmacie)

### Liens externes

* 
* 
*
Lokío

**Lokío** (*Scotopelia bouvieri*) ezalí esukúlu.

## Annexes

### Références taxinomiques
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Liens externes
* 
* 
*
Tampere

Engumba **Tampere** (sv: **Tammerfors**) ezalí mzinda wachiwiri waukulu ya Finilanda pambuyo pa Helsinki. Ezalí engumba enɛ́nɛ na bato 241 000 o mobú 2020.
Bonobo (nzeté)

**Bonobo** to **Dialium corbisieri** na latina tǒ **Ngwokole** na kiturumbu ezalí nzeté.

## Nzeté
Bonɛ́nɛ bwa mobímbí ezalí 1 m, bosándá ezalí 25-35 m.

## Mbuma

Mbuma ezalí nkísi ya bonkɔ́kɔ.

## Tálá mpé


### Búku
*  Conservatoire et Jardin botaniques, Geneva: African Flowering Plants Database.
*  Lemmens, R.H.M.J., 2012. Dialium aubrevillei Pellegr. [Internet] Fiche de PROTA4U. Lemmens, R.H.M.J., Louppe, D. & Oteng-Amoako, A.A. (Editeurs). PROTA (Plant Resources of Tropical Africa / Ressources végétales de l’Afrique tropicale), Wageningen, Pays Bas.
*  Tropical Plants Database, Ken Fern. tropical.theferns.info. 2021-04-26. 
*  Maloueki, U., Kapetshi, J., Kabena, N. O., Ndimbo, K. S., Ngbolua, K. J., Mbomba, N.B., et al. (2015). Activités antimicrobiennes et antioxydantes des extraits aqueux totaux des fruits de Dialium corbisieri et Dialium gossweilerii (Fabaceae-Caesalpinioideae), consommés par les bonobos, Bolobo, République Démocratique du Congo. Int. J. Biol. Chem. Sci., 9 (2), 2015.
*  Jean Gérard et al.: Tropix 7. CIRAD’s wood database, version 7.5.1 from May 2015
*  David Beaune, Loc Bollache, Musuyu D. Muganza, Franois Bretagnolle, Gottfried Hohmann & Barbara Fruth (2013) Artificial Germination Activation of Dialium corbisieri by Imitation of Ecological Process, Journal of Sustainable Forestry, 32:6, 565-575.
*  Punga-Maole (éd.): Annales Africaines de Médecine, Vol. 6, N° 2 Suppl, Mars 2013.
*  Mosango M., F. Szafranski: Plantes sauvages à fruits comestibles dans les environs de Kisangani (Zaïre). Journ. d'Agric. Trad, et de Bota. Appl. XXXII, pp. 177-190; (1985) http://www.ethnopharmacologia.org/recherche-dans-prelude/?plant_id=6789
Petelo Staner

**Petelo Staner** (*Pierre* na falansé) (1901 - 1984) azalakí moluki-botaníki ya Beljika.

Mikandá mya kala ezalí na *Koninklijk Museum voor Midden Afrika* na Tervuren.

## Tálá mpé
Nixon Mukoko

**Nixon Mukoko Makindu** óyo abéngami mpé na nkómbó ya **Nitoni Noio**, azalí mɔ̌kɔ́ na bakomi wa Kongó-Kinsásá ya lisoló lya falansé.

## Mikandá
### Búku
*  Une Cité dans le Cœur, essai, 2017, bobimisi  . 56 p. ISBN 979-1029007651
*  Une Cité dans le Cœur, essai, 2017, bobimisi  . 56 p. ISBN 978-2312056869 

## Etatólí
Guillermo Lasso

**Guillermo Lasso** (abótámí o mokɔlɔ 17 ya sánzá ya yambo, mobú 1955, o Guayaquil) azalí prezidá mpé mokambi-ekólo ya Republíki ya Ekwatéli eútí 2021.
Lebou Kabuya

**Lebou Kabuya** azalaka mpé mobéti lindanda ya Kongó-Kinsásá.

## Bomoi

Lebou Kabuya azalaka mobeti lindanda na lisanga ya Koffi Olomide. Ayekola ko beta lindanda uta bomwana na ye na ba lisanga ya miziki neti Flash musica.

## Palaki na ba nzémbo

### Na Quartier Latin

* Pas de Faux pas (Mansouri)
* Noblesse oblige
* Magie (Páláki)
* V12 (Páláki)
* Loi (Páláki)
* Ultimatum
* Droit de Veto

### Na Quartier Latin Academia

* Sanction 
* Viagra 

### Na Quartier Latin intégral

* Voodoo 

## Bowéi

Lebou Kabuya akufaka o mobu 2021 na engumba ya Toronto na mboka ya Kanada. 

## Mazita o libanda
* Sango ya Liwá ya Lebou Kabuya 
* Sango ya Liwá ya Lebou Kabuya na site ya acpcongo.com 

* Maloba ya Koffi Olomide mpo na liwa ya Lebou Kabuya

## Mituya ya miké
Noblesse oblige

**Noblesse oblige** ezali páláki ya Yambo ya Koffi Olomide na lisanga ya Quartier Latin.

## Ekelami

Pálaki ya *Noblesse oblige* ekelamaki na mboka ya Fransia o mobu 1993.

## Ba nzembo

* * Papa plus*	
* * Classe Tendresse*	
* * Miss des Miss *	
* * Petite Soeur *	
* * Sef *	
* * Noblesse Oblige*
* * Kramogo*
* * Doless*	
* * Evangile *	
* * Somalien *

## Bayembi

* Koffi Olomide
* Suzuki Luzubu
* Willy Bula
* Déesse Mukanji
* Djefar Lukombo
* Nyboma

## Atalaku

## Babéti Lindanda

* Beniko Popolipo
* Lebou Kabuya
* Felly Tyson Dimbedi
* Rocky Blanchard
* Ngouma
* Maïka Munan
* Koffi Olomide

## Mazita o libanda
Pas de Faux pas

**Pas de faux pas** ezali páláki ya Yambo ya Koffi Olomide na lisanga ya Quartier Latin.

## Ekelami

Pálaki ya Pas de faux pas ekelamaki na 

## Ba nzembo

* * Etage Ya suka *
* * Tsiane *	
* * Automate *	
* * Galerie *	
* * Spaghetti *	
* * Tempête *	
* * Ma Fille *
* * Stilla *

## Bayembi
* Koffi Olomide
* Suzuki Luzubu
* Willy Deboule

## Atalaku

## Babéti Lindanda

* Lebou Kabuya
* Felly Tyson Dimbedi

## Mazita o libanda
Bɛndɛ́lɛ ya Azɛrbayzáni

Bɛndɛ́lɛ ya Azɛrbayzáni

## Nkásá o libándá

*   Bɛndɛ́lɛ ya Azɛrbayzáni - ''Flags of the World''
Wɛlɛ ya Likólo

**Wɛlɛ ya Nsé** (*Haut-Uele*) ezalí etúká ya Kongó-Kinsásá

## Tálá mpé
* Moyángeli ya Etúká ya Wɛlɛ ya Likólo (lístɛ)
* Site wɛbɛ ya Wɛlɛ ya Likólo
Moustafa Noureddine

**Moustafa Noureddine** (31 augústo 1996) azalí mokomi wa lisoló wa Ejipte.

## Mikandá
### Babúku
*2015:  "Khawatir Moustafa Noureddine"
*2017:  "7th Century Before Birth"

## Tála mpé
Linterlingue

**Linterlingue** ezali lokota elobamaka na bato ya bikolo ebele.

## Ekélami
Linterlingue ekélami epayi ya Edgar de Wahl o mobu 1922.
 
## Buku
* *Krasina, raconta del subterrania del Moravian carst*, na Jan Amos Kajš (1938).
* *Li astres del Verne*, na Jaroslav Podobský (1935/1947).
* *Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas*, na Vicente Costalago (2021).
* *Antologie hispan*, na Vicente Costalago (2021) .
* *Fabules, racontas e mites*, na Vicente Costalago (2021) .
* *Li tresor de Fluvglant*, na Vicente Costalago (2021) 

## Mitindami


## Mazita na libanda
* Site ya interneti na linterlingue
* Bágo
Salute, Jonathan!

***Salute, Jonathan!*** ezalí kombo na liteya ya lokota po na koyékola linterlingue, oyo ekélami epai ya Dave MacLeod.
Esáleli lolenge ya koyekola na bozangi ya nzela ya libongoli.
Kristadelfe

**Kristadelfe**. Kombo Kristadelfe, eponamaki mpona kolakisa boyokani kati ya Kilisto na bayekoli naye. Mokanda ya boyokani ya sika ekomama na monoko ya ba Gril,mpe nkombo. Christadelfe, ekabwani na  kombo mibale "Christos mpe Adelphos", elingi koloba  maye eza na mokanda ya (Bakolosayi 1:2).

Nkombo oyo eponamaki na eleko ya lisanga ya ba mbula 19 na ndeko John Thomas oyo atambolaki mingi na mboka USA mpe na Grande-Bretagne. Lolenge naye ya kopanza sango malamu, esepelisaki mingi bâto ebele,bazuaki libatisi mpe ba komi ba Kristadelfe ebongo ekomi lingomba monene na kati ya mokili mobimba. Na yango, ezolakisa ete Kristadelfe, azo landa kondima moko na Kristo na ba ntoma. Ba Kristadelfe ba tangaka mokanda ya nzambe mikolo nionso, na mbula moko "boyokani ya kala mbala moko na boyokani ya sika mbala mibale".
## Bolakisi
Lokoto

Lokoto ezali esaleli ya musala oyo esungaka na makusa po na Kolambela biloko ya koliya. Esungaka mpe na tango ya bolei.
Pondu ya madesu

**Pondu ya madesu** ezali biloko ya ekolo ya bayombe ya etuka ya Kongo-Central, ezali bosangisi ya madesu na pondu
Liboke

**Liboke**: ezali bileyi oyo eliamaka na mboka congo, elambamaka na kasa ya nzete, mbisi ya mayi to yako kauka kosangisa na ndongo, sima na yango nde etumbami na moto ya makala to ya nkoni. eliamaka na kwanga, fufu to makemba.
na bituka misusu liboke ekoki ko lambama na nyama to lisusu na mbika na pilipili
na mboka congo toza na ndenge ebele yako lamba liboke:
- liboke ya mbisi ya mayi
-liboke ya mbisi yako kauka
-liboke ya nyama
Lisanga ya ndémbô ya Mboka Congo Démocratique

Lisanga lya Masano lya Ndémbô ya mboka Congo Démocratique ébéngami mpé Nkoi Uto mbula 1971 Nkino mbula 1997 na bokambémi ya FECOFA. 

Mpona koyeba mingi nyata awa.
Norbert Ezadri

** Norbert Ezadri Enguma **, abotami na Sarasara na mokolo ya 26 août 1960, azali moipolitik ya République démocratique du Congo et molobeli ya bana mbako, aponami etando ya maponami ya Aru na etando ya Ituri
## Bomoyi bwa ye

## Bomoyi bwa Politiki
Malewa

**Malewa** ezali nganda ya Biléi oyo etekamaka na balabála ya mboka **[[Kongó-Kinsásá]]**. Malewa euti na lokota ya baKinois.
Martin Fayulu

**Martin Fayulu** azali moí politiki wa Kongó-Kinsásá.

## Bomoyi
Martin Fayulu azali mwana na FAYULU Ngamiaka Gérard, moí ya politiki  o ekolo ya Kongó-Kinsásá. Martin Fayulu  abotama na Kinsásá o mokolo ya 21 sánzá ya zomi na moko mobu 1956.

## Kélasi
Fayulu atangi na université ya Paris-XII esika azuaki diplôme ya master na nkita ya nioso (économie générale), na Institut supérieur ya gestion ya Paris mpe na Université européenne d’Amérique na San Francisco esika azui master na administration d’affaires.

## Ebandeli na politiki

Martin Fayulu azwaki mokano ya komikotisa na politiki na ebandeli ya bambula 1990. Na 1990, azalaki mokambi ya Forum pour la démocratie et développement (FDD), oyo na tango wana ezalaki na Union Sacrée ya opposition.  Na 1991, azuaki esika na Conférence nationale souveraine (CNS) oyo azalaki vice-président ya Commission économie, Industrie et PME.

Na 1993, aponami na baninga na ye ya CNS lokola membre ya Haut Conseil ya Parlement de Transition ya République (HCR-PT).  Aponami na 2006, ezala député provincial mpo na ville ya Kinshasa mpe député national, aponaki kofanda na Assemblée provinciale ya Kinshasa, na ndenge wana atikaki mandat na ye ya député national na député na ye.

Na sanza ya misato ya 2009, azalaki moko yabakeli ya  parti Commitment pour la citoyenneté et de développement (ECiDé), oyo azali mokonzi na yango.  Na maponami ya mibeko (législative) ya 2011, aponami député national elongo na baninga mibale basusu ya lingomba.  Atikaki mosala na janvier 2017 mpo na kotelemela bozongisi maponami nsima.

Martin Fayulu azali mpe mokambi ya Coalition Lamuka, plateforme politique oyo esangisaka ba partis politiques soki tuku mibale.  Lokola mpe Sauvons la RDC, groupe socio-politique oyo esalemaki le 18 novembre 2013.

## Lotómo ya bokonzi
Célestin Engelemba

** Célestin Engelemba Bokuwe **, abotami na lutumbe na saza ya mitanu na mokolo ya 26 omobu mua 1960, azali moipolitik ya République démocratique du Congo et molobeli ya bana mboka, aponami etando ya maponami ya Monkoto na etando ya Tshuapa
## Bomoyi bwa ye

## Bomoyi bwa Politiki
José Engbanda

** José Engbanda Mananga **, abotami na Monzenlenge na sanza mua motoba na mokolo ya 12 omobu mua 196-, azali moipolitik ya République démocratique du Congo et molobeli ya bana mboka, aponami etando ya maponami ya Lisala na etando ya Mongala
## Bomoyi bwa ye

## Bomoyi bwa Politiki
Liboke ya lómbé

fulele eye étiyamákà yambõ ya sandúku ya ébémbe. Mingi mingi tokótiyaka lyangó likólo ya nkúnda.
Ève Bazaiba

Ève Bazaiba Masudi, abotama le 12 août 1965[1] na Kisangani na ex-province Orientale, azali mwasi ya politiki ya Congo-Kinshasa

Député ya etando ya Basoko (ex-Province Orientale). Banda 2012, azali mokambi ya Komisiyo socioculturelle ya lisanga ya mboka Azalaki moko  ya Union pour la démocratie et le progrès social (UDPS).[2] Na ba ponami ya 2006, azalaki moko ya ba porte-parole ya Union pour la Nation ya candidat Jean-Pierre Bemba. Na nsima, azalaki mokomi ya munene ya Mouvement de libération ya Congo (MLC) kobanda décembre 2014. Na botelemeli akotaki na boyangeli na 2021, akomaki minisele ya Environnement na rang ya vice-Premier ministre.

## Biografi ya bomoi ya bato
Ève Bazaiba,  azali mwana ya soldat mpe mo wuta ya province Orientale, azui diplôme na Latin mpe na philosophie na lycée Bosangani na Kinshasa, azui diplôme na sciences sociales, politiques et administratives na faculté ya Relations internationales na Université Cardinal Malula (UCM) mpe na diplôme ya droit na Faculté ya Droit publique international ya Université protestante du Congo (UPC)  .

## Mosala politiki
Na 1988, Ève Bazaiba akomi militante ya L ⁇ UDPS. Akangamaki mbala mingi na boyangeli ya Mobutu Sese Seko, akangamaki mikolo minei na boyangeli ya Laurent-Désiré Kabila, mpe asambamaki na boyangeli ya Joseph Kabila mpo na kofunda ndenge bazalaki kobotola mabanga ya ntalo.

Na 2002, asanganaki na masolo ya Sun City, oyo ebandisaki gouvernement ya transition oyo ememaki na maponami ya 2006 mpe na République ya misato  ,  .

Kobanda 2004 kino 2007, azalaki mokomi ya munene ya Afrika na comité international ya botali mpe bosaleli ya Charte africaine ya makoki ya bomoto mpe ya bato  . Moko ya mikano na yango ezali ya kosala ete mobulu ya kosangisa nzoto na basi endimama na ntango ya bitumba ya minduki lokola mbeba ya bomoto.

Na 2007, aponami na Sénat lokola moko ya MLC na Assemblée provinciale ya Kinshasa . Sikawa, aponami député national mpe azali mokambi ya moko ya ba commissiyo ya libela ya institution oyo  .

Sima ya mosala na ye, akomi mokonzi ya commissiyo socioculturelle na Assemblée nationale.

Azali mpe mokonzi ya Ligue des femmes congolaises pour les élections (LIFCE). Progressive, azali kosala campagne mpo na kozala ya basi mingi na boyangeli ya Congo, mpe mpo na bokatikati ya mibeko katiya mibali na basi na lisanga ya congo  ,  . Na mars 2014, azwaki mobeko ya yambo oyo ebandaki na député moko ya Congo, mobeko moye mozali na mokano ya kobatela bato oyo bazali na bokono ya nzoto na RDC  .

Na 12 avril 2021, Ève Bazaiba Masudi aponamaki Vice-Premier Minisili, Minisili ya Environnement mpe Développement Durable, na esika ya Claude Nyamugabo Bazibuhe . Misala na ye ezali kokende elongo na Mokambi ya Ekolo na COP21 na Glasgow (Écosse), mpo na kozwa misolo mpo na kobatela bazamba ya Congo  .

## Nkuku
Mobali na ye azali D Masudi, oyo abandaki na ye libota  .

## Etatólí




* 

## Lisolo oyo etali yango

* Basi na politique na République Démocratique du Congo

## Ba liens ya libanda
Anselme Enerunga

** Anselme Enerunga Muunda **, abotami na Bunyakiri na sanza mua ineyi na mokolo mua 21 omobu mua 1967, azali moipolitik ya République démocratique du Congo et molobeli ya bana mboka, aponami etando ya maponami ya kalehe na etando ya Sud-Kivu
## Bomoyi bwa ye

## Bomoyi bwa Politiki
Norbert Eholo Eoni

** Norbert Eholo Eoni **, abotami na kananga na sanza mua libua na mokolo ya 20 omobu mua 1969-, azali moipolitik ya République démocratique du Congo et molobeli ya bana mboka, aponami etando ya maponami ya Budjala na etando ya Sud-Ubangi
## Bomoyi bwa ye

## Bomoyi bwa Politiki
Jeannine Mabunda Lioko

**Jeannine Mabunda Lioko Mudiayi**, abotami mokolo ya, nzomi na sanza ya1964 o engomba ya Kinshasa , azalí mwasi ya ekólo Congo démocratique . Asali lokola Ministre ya Portefeuille d'Etat kati ya 5 février 2007 na 6 avril 2012 na gouvernement ya Gizenga na Muzito .  Azali pe mokonzi  président ya Assemblée nationale  entre 24 avril 2019 na 10 décembre 2020 .
Libándá lya mpɛ́pɔ lya Bangboka

**Libándá lya mpɛ́pɔ lya Bangboka** () ezalí libándá lya mpɛ́pɔ ya Etúká ya Monyɛlɛ ya Kisangáni na Kongó-Kinsásá.

Ezwami na ntaka ya kilomɛtrɛ 20 na ɛsti ya engumba, ezali na nzela ya mpɛpɔ ya basivili mpe ya basoda (mingi mpɛpɔ mpe ba hélicoptères ya mampinga ya mokili mobimba ya MONUC) na bisika mosusu ya mpɛpɔ na ekólo mobimba.

## Histoire
Na ebandeli, libándá ya mpɛpɔ yango esalemaki na bisaleli oyo ezalaki na ntango wana, mpe ezalaki na mokano ya kozala libándá ya mpɛpɔ ya mokili mobimba, mpo na kozwa esika ya libándá ya mpɛpɔ ya Kisangani-Simisini. 

Nzokande, lokola etando yango ezalaki mosika mpenza na bingumba mosusu mpe ezalaki na nkita ya malamu te, yango esalaki te ete mibembo ya bato ya mimbongo ekóma mingi kuna na mikili misusu. Na boyangeli ya Mobutu, kompanyi ya mpɛpo ya Zaïre ezalaki kosala mobembo na yango mpo na mbala ya liboso, kasi lelo oyo, kaka kompanyi moke ya mpɛpo, na ndakisa Bravo Air Congo, nde ezali kosala mobembo na nzela ya mpɛpo.

Na sanza ya yambo ya mobu 2013, Brussels Airlines ekobanda kosala ba liaisons directes ya mokolo na mokolo na aéroport ya Kisangani wuta Bruxelles, na Airbus A330-200.

## Compagnies et destinations
{{Aéroport-dest-liste
| |, , , 
||, , 
| |

## Références
Ndaku Monene ya Bokéngeli Mbongo ya Mboka Kongo

Ndaku Monene ya Bokéngeli Mbongo ya Mboka Kongo, ebéngami mpe '''Banque centrale du Congo''' (BCC) ezali ô mboka **[[Republíki ya Kongó Demokratíki]].** esalemi mpona ko kamba maye manso ma tali mbongo o nkati ya ékolo. ekelamaki na mbula 1951. eyaki liboso ya ndaku monene ya bokengeli mbogo ô ntango ya ba beleji na nkombo ya *Banque du Congo belge.*
Abdon Etina

** Abdon Etina Bekile **, abotami na engumba ya kinshasa na sanza mua muambe na mokolo ya 13 omobu mua 1962, azali moipolitik ya République démocratique du Congo et molobeli ya bana mboka, aponami etando ya maponami ya Kutu na etando ya Mai-Ndombe
## Bomoyi bwa ye

## Bomoyi bwa Politiki
Puissance spirituelle du verbe

**Puissance spirituelle du verbe** na mɔkusé **PSV** tǒ mpɛ́ *Ngúya ya molímo ya likelelo* na lingála, ezalí lingómbá tǒ mpɛ́ libɔngisi ya molímo mpɔ na mokili mwa Afríka mpɛ́ mpɔ na kolamusa moto moíndo nyɔ́nsɔ, ɛsalemá o febwáli 23 mobú 1980 na nzela ya Bavua Ntinu André mpɛ́ ezwami na Esé bínei ya Afríka.

Ezalí yoko nzelá ya malakisi ya bozíndó bwa Nzámbe óyo ezalí kotía na bosándá, bo pɛtolami bwa molímo na mayě manso mazwamí na bosukolaka nzóto ya molímo, ya mosuni mpɛ́ ya bosándá, bosáleli ya loláká mpɛ́ ya pólé ya Nzámbe na nzelá ya mabombami mpɛ́ misála miyě mi kosunga na bokiti na masolo na manso mayě mazalaka. Kasi, na boyokaka mobandisi na yangó, bozangi bwa malakisi ya molímo mpɛ́ ba sakolí ya soló epaná bai baíndo ezalákí kopesa kwokõsò utó mibú liyíké, yangó nde ezalí ntina ya bozongi simá ya baíndo, míngi míngi bozangi boyébi ya molóngó, engebene na maloba ma molakisi.

## Tála mpé
### Buku ya bakomi basúsu
* Muanda Nsemi (Bundu dia Kongó), *Puissance Spirituelle du Verbe (Congo) - Mvutu kua PSV*, Ndietika Mpolo Ngimbi éditions, Kinsásá 1998, OCLC 77781332.

## Etatoli

### Lizita o libandá
André Bavua Ntinu

**André Bavua Ntinu** (22 mársi 1939; † 05 ɔkɔtɔ́bɛ 2013 o Kikandikila), azaláki moyékoli wa masano ma bai mákasi mpé molakisi wa masano ya bai Ekólo Zapɔ́ (masano ya Karaté mpé Judo) o Ekɔ́lɔ́ ya Kongó Demokratíki. Ayébanakí na nkómbó ya molakisi monɛ́nɛ Bavua Ntinu Decantor, mobandisi wa etéyelo ya molongó ya masano ya bai makasi óyo babengi na falansé, École nationale des arts martiaux (ENAM) mpé mokonzi ya likolɔ́ ya eyambá, Ngúya ya molímo ya likelelo (PSV) óyo azalí mpɛ́ lokola mobandisi mpé mokambi ya likolo ya molímo wa libosɔ́ ya eyambá ena.

## Tála mpé
### Nkásá o libándá
Les apollons de Kinshasa (13 Janvier 2018)

## Etatoli
Alpha Benza Kongawi

**Alpha Benza Kongawi** azalí moí politiki ya mboka Kongó-Kinsásá. Molobeli wa etuka ya Ubangi wa sidi.
Elémà

**Elémá** ezalí moto óyo ayébí likambo ya malongá te, alingaka makambo masanga tína mpé mafutaka yé te. Akanisaka lóbí naye te. Alotaka misálá mya kele.
Lokaka

**Lokaka** ezalí loléngé lya moto ya molende wa kokɛla; ata elíkia ezalí te na likambo! atíkaka te kolande.
Moyibi ya nkà

**Moyíbi ya nka** azalí moyíbi óyo alingaka koyíba bobele bilokó minene lokóla mpɛ́pɔ, masúwa mpé na ba mbongo na ndáko ya bobombélí.
Likwangola

**Likwangola** ezalí ya mosálá ya bilanga mpé ya zaladē eye ezalí na esimbeli ya nzeté wápi batía etimweli ya ebendé eye etulami mpé etali epái mosúsu.
Neptuné

**Neptuné** (elembo: ) ezalí monzɔ́tɔ mwa mwambe mwa malíli o molɔ́ngɔ mwa minzɔ́tɔ mya Mói.
Ulanusí

**Ulanusí** (elembo: ) ezalí monzɔ́tɔ mwa sambo mwa malíli o molɔ́ngɔ mwa minzɔ́tɔ mya Mói.
Edgar de Wahl

**Edgar de Wahl**, oyo abotamaki na engumba Olviopol na mokolo ya 23 augusto 1867 mpe akufi na mokolo ya 9 marsi 1948 na engumba Tallinn, azalí moto ya zebi ya nkota auti Estonie mpe ayebani mpo na akeli Oksidental, oyo ezalí lokota ya bosalisi na mokili mobimba mpe eyebani na nkombo Linterlingue.
Baskin-Robbins

**Baskin Robbins** ezali chaîne mondiale ya salon ya glace oyo ezali na ba franchises na ba pays koleka 30. Na bisika 5800, bisika 2800 ezali na États-Unis. Ebandisamaki na 1953 na bosangisi ya ba entreprises mibale ekeseni ya glace ya Burt Baskin mpe Irv Robbins, oyo bazalaki ba bokilo. Yambo ya kosangisa yango, ba entreprises mibale ya glace ekeseni ezalaki kobengama Burt’s Ice Cream Shop mpe Snowbird Ice Cream. Snowbird Ice cream ezalaki na elɛngi 21 na ntango wana, oyo bazalaki kokumisama lokola likambo ya sika mpe ya sika.

Nsima ya kosangisa misala mibale na Baskin-Robbins, oyo na nsima ekokóma salon ya krɛmɛ oyo eyebani mingi na mokili mobimba, epusaki motó ya likambo ya ‘31 flavors.’ Baskin-Robbins ezalaki na mayele na ndenge na yango ya kosala mpo na kotya liboso ebongiseli ya kozwa échantillon —kotika bato bámeka bilei ndenge na ndenge ya krɛmɛ na mbɛki ya langi ya rozɛ tii ntango bakozwa elɛngi oyo balingi. Lisusu, Baskin-Robbins nde moto ya liboso oyo abimisaki gato ya glace epai ya bato nyonso.
Christophe Madihano

**Christophe Madihano**' (10 Ɔkɔtɔ́bɛ 1995) azalí mokambi ya bafɔtɔ́, mokomi, mokambi, mosali ya bafilme wa Kongó-Kinsásá, orienté na style Afrofuturisme. Azali moko ya ba fondateurs ya Madi TV.

## Mikandá

### Babúku

* 2016:  *Royaume Kongo*
* 2017:  *[[:fr:Les_Héros_oubliés|Les Héros oubliés]]*
* 2017:  *Havila*

## Tála mpé
Louis-Charles Nkoa

**Louis-Charles Nkoa** azali influenceur, acteur mpe web humoriste ya Franco-Cameroun. Ayebanaki na internet na mbonge ya yambo ya bokangami nsima na bokono ya Covid-19.

## Biografi ya bomoi
Louis-Charles Nkoa abotami o mokɔlɔ 7 Mársi 1999 o Sarcelles, engumba ya France oyo ezali na departema ya Val-d'Oise na etúká ya Île-de-France. Azali na ba origines camerouniennes epayi ya ba parents na ye Benedic Nkoa na Christiane Mebenga Eyenga. Na âge ya 6 ans, sima ya koboma libala ya baboti na ye, ayaki kofanda na leki na ye ya mwasi na tata na ye na Cameroun esika ayekolaki tee na kozua diplôme na ye ya baccalauréat na 2019.

Passionné ya édition ya vidéo mpe ko créer contenus web, Louis-Charles Nkoa akendaki na France na 2019, tango abandaki ba études na ye ya université na option ya édition mpo na Certificat ya Technicien supérieur – Professions Audiovisuelles. Asali début na ye ya liboso na internet na 2019 mpe na carrière na ye inspiré surtout na Steve Fah, oyo azali influenceur ya vlogger, a collaborer na plusieurs sensations internet na même domaine, parmi ba misusu, Jeanlemignon, Pat Lee comédie na Sarra Messan (actrice ivorienne Web ).

## Tála mpé

* Christophe Madihano
* Amini Cishugi

## Ba références
William Marrion Branham

**William Marrion Branham** (9 Sánzá ya mínei 1909 - 24 Sánzá ya zómi na míbalé 1965) Azali pastori ya Branham Tabernacle kuna na Jeffersonville, Indiana; ba croyants na ye bazo tala ye lokola Elia na (Malaki 4:5） William Branham azo debuter predication na 1933 amoni sept visions.
Ouragan.cd

**Ouragan.cd**, eyebanaki kala na kombo ya **Ouragn FM**, ezali site internet ya bapanzi sango mpe ya sango ya Congo oyo ezali spécialisé na ba sango ya politiki, économiques, sécurités mpe socio-culturelles. Esalemi na 2018 na radio web, site internet oyo esalaka wuto engumba Kinshasa, mboka-mokonzi ya République démocratique du Congo.

## Botali ya mozindo
Ouragan.cd esalemaki na Jeanric Umande mpe Lyly Miandambu Mutombo na 2018 lokola media ya sango ya politiki na internet na République démocratique du Congo na kombo ya Ouragan FM.

Emission na yango na web wuta engumba Kinsásá, Ouragan.cd esili kozala na ba rapports ya ba médias internationales mpe documentaire moko oyo etali ba recherches journalistiques ya ba étudiants ya IFASIC. Ezali na rôle ya liboso na ko couvrir ba protestations politiques na est ya République démocratique du Congo mpe na ekolo mobimba.

## Lien ya libanda

* Site ya officiel
* Chaîne Youtube ya Ouragan.cd

## Tála mpé
Pierre III ya Portugal

**Pierre III** (Lisbonne, Sánzá ya nsambo mikɔlɔ 5, 1717, Queluz, Sánzá ya mítáno mikɔlɔ 25, 1786, azwaki nkombo **ya lisɛki Capacidónio**, **Sacristão** mpé **Edificador**, azalaki Mokonzi Consort ya Portugal mpé Algarves kobanda 1777 kino liwa na ye. Azalaki mwana ya Mokonzi Jean V mpe mwasi na ye Archiduchesse Maria Ana ya Autriche, mpe na ndenge yango azalaki leki ya Mokonzi José I mpe yaya ya Maria. Pierre azalaki komibanzabanza ata moke te mpo na makambo ya Portugais, kotikaka yango ntango nyonso na mabɔkɔ ya mwasi na ye.
Lada

**Lada** ezalí kompaní ya bokeli mítuka ya Rusí.

*MNAMO 1993, TTS, iliyoanzishwa mnamo 1992 Na Vyacheslav Zubarev, ilisaini mkataba na AvtoVAZ. Mnamo 1995, kituo cha kwanza kamili cha gari CHA LADA kilifunguliwa katika jiji la Naberezhnye Chelny na kuanza uwasilishaji wa moja kwa moja kutoka kwa mmea wa magari. Mnamo 1995, ofisi ilifunguliwa Huko Kazan. Hadi 1997, magari yaliendeshwa Kutoka Naberezhnye Chelny. Baada ya kusafirishwa kwa reli*

## Ekelami
Lingómba lyangó ekelámí o mobú 1973.

## Mazíta o libándá
* Site ya Lada

## Mituya ya Mike
Jean-Marc Kabund

**Jean-Marc Kabund** (nkombo mobimba **Jean-Marc Kabund-A-Kabund**), abotami o mokɔlɔ 3 sánzá ya míbalé 1981 na Lubumbashi, azalí moto ya politiki ya Kongó-Kinsásá.

## Mosala
Kabund azwaki bokonzi ya Union pour la démocratie et le progrès social (UDPS) nsima na liwa ya Étienne Tshisekedi, président historique ya lingomba liye, na février 2017.

Le 30 mpe le 31 mars 2018, na congrès extraordinaire esalemaki na Kinshasa, Félix Tshisekedi, mwana ya Etienne, aponami président ya UDPS. Na 2019, Tshisekedi aponami président ya RDC mpe atie Jean-Marc Kabund, secrétaire général ya ntango wana, lokola président intérimaire ya UDPS. Kabund aponi Augustin Kabuya lokola secrétaire général intérimaire ya lingomba liye.

Kabund atalelami bongo lokola mokambi mpe stratégiste ya coalition ya Union Sacrée, oyo esalemaki na décembre 2020 mpo na kotelemela bokonzi ya président ya kala Joseph Kabila. Kabund aponami député ya circonscription moko ya Kinshasa na février 2019.

Na janvier 2022, asakolaki ete atiki mosala na ye ya vice-président ya yambo ya Assemblée nationale. Na sima alongolamaki na ebonga na ye ya président intérimaire ya UDPS mpe babenganaki ye na lingomba. Bazali kofinga ye ebele, kati na yango mobulu na nzoto mpe na maloba na bato ya lingomba, kasi mpe misala ya kanyaka mpe ya bokosi.

Na juillet 2022, Jean-Marc Kabund asakolaki bokeli ya lingomba ya sika, Alliance pour le changement, oyo idéologie social-démocratique na yango ezali pene na oyo ya UDPS. Kabund azali komitia lokola motelemeli ya président Tshisekedi, oyo ye alobeli lokola "likama na likolo ya l'Etat".

A dénoncer mpe exercice ya pouvoir ya Tshisekedi na bandeko na ye baye, kolanda ye, bazali na détriment ya ba Congolais. Mpo na maloba maye, afundami na justice mpo na kotyola mokonzi ya ekolo, kofinga mpe kofinga na miso ya bato. Biro ya Assemblée nationale epesi ndingisa na ba tribunaux mpo na koyoka député na likambo liye.

Le 9 août, bureau ya Assemblée elongolaki immunité parlementaire na ye mpe sima ya bobimisi na ye liboso ya parquet général na Cour ya cassation, Kabund atiemaki na mokanda ya bokangami ya provisoire mpe akangami na boloko ya Makala. Nsima ya mikolo misato ya bolɔkɔ, tribinale eyoki Kabund mpe ezwi ekateli ya kotya ye na bolɔkɔ na ndako, kasi ekateli yango esalelami mbala moko te na parquet.

asali ba commentaires oyo esali que azua etumbu ya 7 ans ya boloko na août 2023.

Le 22 février 2025, Jean-Marc Kabund abimi na boloko na bakonzi ya Congo.

## Tála mpé
* Felianho tshunza ndala 
* Félix Tshisekedi

## Mituya ya miké


## Nkásá o libándá Wikipedia
Felianho Tshunza Ndala

**Felianho** *est un entrepreneur talentueux, un blogueur passionné, un écrivain inspirant et un influenceur remarquable. Il se démarque par sa capacité à partager des idées innovantes et à motiver les autres à poursuivre leurs rêves. Grâce à son expertise et à sa présence en ligne, Felianho a réussi à établir une communauté engagée qui le suit pour ses conseils avisés et ses réflexions sur l'entrepreneuriat, le développement personnel, et la littérature. Son parcours est un véritable exemple de détermination et de créativité*.

## Regardez aussi

* jean-marc kabund 

## C’est un expert en drague en psychologie sombre
Anzor Alem

** Rashidi Alema Anzor**, ayebani na kombo ya Anzor Alem, azali mosani, miziki mpe mokomi ya nzembo ya Congo. ye ayebani mingi mpo na ba rôles na Ima , beast.

## Bomoyi
Anzor Alem abotami o mokɔlɔ 4 sánzá ya minei 2001 na Kisangani, mbóka-mokonzi ya etúká ya Orientale o ekólo Congo démocratique.

## Nzémbo

* Leloyo (2021)
* Tourbillon (2020)

## Mituya ya miké
Ekíndo

**Ekíndo** ezalí ekela ya kopésa lokito. Esálele ya ekíndo (mbonda).

Mobɛ́ti ekíndo azalí mobɛ́ti mizíki óyo asalelaka bisálele bya ekíndo.
Bakɔ́ngɔ

Bato ya **Bakongo** ezalíi bato ya bantu óyo bafandaka na limbe na Kongó-Kinsásá, Angola na Kongó-Brazzaville. 

Bafandi pembenipembeni ya libongo ya atlantíki ya Afríka ya ntei Bango kosala Mani ya Kɔ́ngɔ. Balobaka monoko ya kikɔ́ngɔ, falansé na lingála. Bakongo bazalí na boyokani na Bambundu, Bangala mpe Balúba.
Rafael Orozco Maestre

**Rafael Orozco Maestre** (Rafael José Orozco Maestre; 24 Sánzá ya mísáto 1954 - 24 Sánzá ya motóbá na mɔ̌kɔ́ 1992) azalí moyémbi wa Kolombi.

## Diski

* 1975 - *Adelante*
* 1975 - *Con emoción*
* 1977 - *Binomio de oro*
* 1977 - *Por lo alto*
* 1978 - *Enamorado como siempre*
* 1978 - *Los Elegidos*
* 1979 - *Súper vallenato*
* 1980 - *Clase aparte*
* 1980 - *De caché*
* 1981 - *5 años de oro*
* 1982 - *Festival vallenato*
* 1982 - *Fuera de serie*
* 1983 - *Mucha calidad*
* 1984 - *Somos vallenato*
* 1985 - *Superior*
* 1986 - *Binomio de oro*
* 1987 - *En concierto*
* 1988 - *Internacional*
* 1989 - *De Exportación*
* 1990 - *De fiesta con binomio de oro*
* 1991 - *De américa*
* 1991 - *Por siempre*
Jospin Kyamundu

**Mumbere Kyamundu Jospin**, ayébání míngi na nkómbó ya **Jospin Kyamundu**, azalí chroniqueur, moblógɛ mpé mopúsa ya Kongó-Kinsásá.

## Tála mpé

## Mituya ya miké


## Nkásá o libándá Wikipedia
Benedict Bamanya

**Benedict Bamanya** azalí moyémbi mpé mokéli wa ndémbo wa Kongó-Kinsásá. Ayémbí o lingála, lifalansé mpé lingɛlɛ́sa.

## Tálá mpé

## Mituya ya miké


## Nkásá o libándá Wikipedia
Likáni

**Likáni** ezalí eténi ya mobéko, ya zuluná, ya búku ekomámí ya bato baíké ekɛsɛ́ní na biténi bisúsu bya mobékomɛ́i tô bya zolonámɛ́i tô bya búkumɛ́i.
Mobéko

Mobeko ezali na bandimbola mingi kasi mibale nde ezongaka mingi : 

1. Mobeko lokola motindo 
Na makanisi oyo, mobeko ezali motindo ya mokonzi mipesami  mpoya basali na ye.

2. Mobeko lokola Etambwiseli ya mboka
Awa mobeko ezali posa ya ekolo na nzela ya balobeli na ye kokekela etambwiseli ya malamu mpe kopamela bizaleli ya mbindo. 

Ndakisa : mobeko ma nzela ; mobeko mya mapinga ; mobeko likonzi mpe misusu...

## Mbotama

mobeko ebotami na lisanga ya batu mpo moto moko azali na posa ya mibeko te tango aza ye moko... posa wana ekobotama tango bato bakosangana pona kokela ekolo. 

Na latin balobi "Ubi societas, Ubi Jus" yango elakisi ete soki ekolo ezali te, mibeko lokola ezali te, kasi soki mibeko ezali te ekolo mpe ekozala te. soki bato mibale misato basangani esengeli kotia ndelo na makoki ya moko na moko pona komibatela na boniama o kati ya moto.

Moto o kati na ye, ayokaka mposa wana ya kosala mbeba, bato ya mayele bamekaka kopesa ndimbola na posa wana kasi mobeko ekelama mpe pona kobatela bamoko na bizaleli ya basusu. 

## Motindo to ntina ya mobeko

Ntina ya mobeko ezali kobatela makoki ma biso lokola basongolo mpe kotambwisa bomoyi bwa biso okati na ekolo.
Etumba ya Tovuz

Etumba na ntango ya " Opération ya Azerbaïdjan "

**Etumba ya Tovuz** ezali etumba oyo esalemaki kati na Azɛrbayzáni mpe Armeni na ntango ya kolonga Ismail Enver Pasha  na ntango ya Kampanye ya Caucase.

## kolonga

Na 1920, sima ya bitumba ya bana mboka ya Rusí, Ismail Enver Pasha alongaki mingi ya Azɛrbayzáni mpe Armeni.

Esili na elonga ya ba Turks.

## Ba références

**Bibliographie**

* https://www.google.fr/books/edition/Iran_and_the_First_World_War/oNuRDwAAQBAJ?hl=fr&gbpv=1https://www.google.fr/books/edition/Iran_and_the_First_World_War/oNuRDwAAQBAJ?hl=fr&gbpv=1  *Iran and the First World War: Battleground of the Great Powers (Library of Modern Middle East Studies)*
* https://www.google.fr/books/edition/Iran_and_the_First_World_War/oNuRDwAAQBAJ?hl=fr&gbpv=1https://www.google.fr/books/edition/The_Trans_Caucasian_Campaign_of_the_Turk/WpdeAAAAcAAJ?hl=fr&gbpv=1&dq=caucasus+campaign&pg=PA225&printsec=frontcover  *The Trans-Caucasian Campaign of the Turkish Army Under Omer Pasha; a Personal Narrative*
Opération ya Azerbaïdjan

**Opération ya Azerbaïdjan** ezalaki conquête ya Ismail Enver Pasha mpo na ko récupérer Azerbaïdjan sima ya guerre civile ya Rusi.

## Opération
Nsima ya Etumba ya bana-mboka ya Russi, '''Ismail Enver Pasha''', lokola abungisaki bato mingi, asalelaki libaku yango mpo na kozwa Azerbaïdjan mpe azwaki république socialiste kuna na 1920. ba turcs ba avancé vers Erevan mpe bakobi vers azerbaïdjan a, ezali kokoba ko récupérer azerbaïdjan Esali que Turquie elonga, république socialiste ya Azerbaïdjan ekosalama sima ya traité ya sèvres. 

## Liste ya bitumba

# Etumba ya Tovuz : **Elonga ya Turc.**
# Kiti ya Gədəbəy : **Elonga ya Turc.**
# Botomboki ya Şahdağ : **Elonga ya Turc.**
# Bokangami ya Kelbajar : **Elonga ya Turc.**
# Etumba ya Baku : **Elonga ya Turc.**
# Etumba ya Göyçay : **Elonga ya Turc.**
# Etumba ya Minkend : **Résultat moko te.**
# Etumba ya Kürdəmir : **Elonga ya Turc.**

## References

**Bibliographie**

* Enver Paşa (Cilt 1) Makedonya'dan Ortaasya'ya
Morris Michtom

**Morris Michtom** (1870 – 21 ya sanza ya nsambo 1938) azalaki moto ya mombongo mpe mokeli oyo abotamaki na Russie oyo, elongo na mwasi na ye Rose, bazwaki likanisi ya ours ya peluche na 1902 pene na ntango moko na Richard Steiff na Alémani. Babandisaki *Ideal Novelty and Toy Company* oyo, nsima ya liwa ya Michtom, ekómaki kompanyi oyo eleki monene oyo esalaka bana-popi na États-Unis.

Michtom abotamaki na libota moko ya Boyúda mpe akendaki kofanda na New York na 1887. Azalaki kotɛka bonbon na magazini na ye na 404 Tompkins Avenue na Bedford-Stuyvesant Brooklyn na moi mpe azalaki kosala banyama ya peluche elongo na mwasi na ye Rose na butu.

Urse ya peluche epemamaki na dessin animé moko ya Clifford K. Berryman, mosali ya dessin animé oyo azwaki Prix Pulitzer, oyo elakisaki prezida ya Amerika Theodore Roosevelt —oyo babengaka mingi "Teddy" —azali na mawa mpo na ours na nsuka ya mobembo moko ya koluka banyama oyo elongaki te na Mississippi na 1902. Michtom amonaki dessin mpe asali mwana ya ours ya peluche ya moke oyo atindaki na Roosevelt. Michtom atie ours ya peluche na fenêtre ya magasin na panneau "Urse ya Peluche." Nsima ya kosala ours na 1902, koteka ba ours yango esalemaki nokinoki mpenza na boye ete na 1907 Michtom asalaki kompanyi moko (Ideal Novelty and Toy Company).

Soki lelo oyo bana mingi bazali na ba ours de peluche minene (ours en peluche géant), tozali na nyongo yango mingimingi epai ya Morris Micht

Michtom akufaki na mokolo ya 21 Yuli 1938 ntango azalaki na mbula 68.

## Tála mpé
Yves Martial Moukoko

**Yves Martial Moukoko** azalí mɔ̌kɔ́ na bakomi ya lisoló lya falansé, moluki mpɛ̃ apɔ́stɔlɔ na Ekeléziya katolike wa Republíki ya Kongó.

## Mikandá
### Búku
*  Les salésiens de don Bosco au Congo-Brazzaville : 1959-2009, biographie, 2014, bobimisi , Paris . 82 p. ISBN 978-2-343-02782-1 
*  L'audace de prier, Collection Étude et Prière 6, 2018, bobimisi Éditions VERITAS, Douala . 75 p. ISBN 978-9956-635-88-7
*  Le chemin de la perfection, 2023, bobimisi Éditions VERITAS, Douala . 59 p. ISBN 978-9-956-03054-5.
*  Un chemin à parcourir, Collection Études et Prières, 2023, bobimisi Éditions VERITAS, Douala . 69 p. ISBN 978-9-956-03055-2.

## Etatoli
Pokémon

***Pokémon*** (ebéngami [pɔ.ke.mɔn]; na Lizapɔ́ ポケモン, Pokemon, ebéngami [po̞ke̞mõ̞ɴ]) ezalí franchise esálami na Satoshi Tajiri na 1996, ezalí mingi na masano ya video, na série ebimisami na Nintendo. Engebene mituya ya Nintendo na 2010, masano ya Pokémon etekamaki pene na 250 millions ya ba unité. Lisano ya video ya Pokémon Red and Blue etekamaki koleka milio 30, mpe yango esalaki ete ezala rekord ya kotekama na lisolo ya masano ya video.

Franchise yango ezali mpe kosalelama na ndenge ya anime, manga, mpe masano ya karte oyo ekoki kozwama. Na série animation oyo ezali na kombo yango moko, personnage principal, Ash, azali kotambola na ba régions fictifs ndenge na ndenge mpo na kokanga ba genres ya sika ya ba monstres éponymés, concept oyo ezali mpe na ba jeux vidéo ya franchise. Pokémon esali impact culturel très significatif na ba pays oyo ebandaki, na kati na yango Japon, Etats-Unis, Canada, France na ba pays misusu ya Europe.

Franchise ya Pokémon e diversifié na ba médias ebele lokola ba cartes collectibles, ba katúni, manga, soutien misusu pona ba fans lokola ba peluches.
Togg

**Togg** ezalí kompaní ya bokeli mítuka ya Turkí.

## Ekelami
Lingómba lyangó ekelámí o mobú 2018.

## Mazíta o libándá
* Site ya Togg

## Mituya ya Mike
Bend sudi

**Bend sudi** (South Bend na Lingɛlɛ́sa) ezalí engumba na nɔ́la ya Indiana na Lisangá lya Ameríka.
Televisão Pública de Angola

**Televisao Pública de Angola** ( **TPA** ) ezalí réseau ya télévision ya l'Etat ya Angola mpé émissione ya télévision ya ekolo .

Siègel officielle na yango ezali na Luanda, oyo na nzela ya TPA1, ezali tuned na nzela ya Chaine 2 VHF .  Mokambia ya Conseil d’administration ezali sikoyo Francisco Mendes.
Mozdahir

**Mozdahir** (**Mozdahir International Institute**; French kombo: **Institut Mozdahir International**, **IMI**) eza na international non-governmental organization ezali na Dakar, Senegal.

## Na musika
Enza na brash na bokeseli na Africa boka, ndege biso Senegal, Mali, Ivory Coast, Guinea Bissau, Burkina Faso, ma mboka msusu. Mozdahir babandaaki na 2000 na mokonzi ya mboka Cherif Mohamed Aly Aidara, moko ya bakozi Shi'i bakambi ya eglizere ya Senegal. Ba organization azo sala makambo ya developma ya preje ya koyekola,Sante,binlanga,makambo ya mokili, kolona banzete na pona moi, bazo sala lisanga na NGO mususu lokola World Food Programme.

Mozdahir de mboka Munene na Dakar, penena na Universite ya Dakar campis. Pona NGO mboka mususu na elongo na Dakar esika yakobomba babuku na kelasi facilite. Mozdahir baza na biteni miine ya lukumu, basalaka likopa el nyoso, basalaki estalation ya radio kombo Mozdahir FM 93.2 na Guédiawaye, Dakar, de ezali radio moko nakati ya Shi'i station radio siko oyo de radio ezo sala na Senegal. De ezo sala shangema ya mboka ya Casamance reggo pona siud Senegal, elengo na Nzinga nginga ya mboka ya West Africa. Organization ezo Kamba deversite ya biloko ya proje ya vilage, lokola bazo sala bilanga ya sika ya bitape na village lokola Nadjaf Al Ashraf.

## Project
Tisi koyo, Mozdahir ba tongi:
*Lycées in Bamako, Mali and Ouagadougou, Burkina Faso
*CAPE Maimouna Diao orphanage in Kolda, Senegal
*Al Mahdi School, kelasi private na Kolda, Senegal
*Islamic center na Bafatá, Guinea Bissau
*Bokoko center na Vélingara, Senegal
*Zamba ya sika na Kolda Region bango na Thiès Region, Senegal

## References