open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Odette Mwamba

**Odette Mwamba Banza**, abotami na mokolo ya 28 sanza ya mibale 1966 na Kabongo, azali moto ya politiki ya Ekolo Congo démocratique mpe député national ya circonscription ya Kabongo na province ya Haut-Lomami banda ba élections législatives ya sanza ya zomi na mibale 2018.

## Banote mpe ba références
Olivier Mwenze Mukaleng

**Olivier Mwenze Mukaleng** azali moto ya politiki ya Congo-Kinshasa. Na mokolo ya 12 sanza ya minei 2021, aponami Ministre ya Ressources hydrauliques mpe ya Électricité na kati ya gouvernement Lukonde na bokambi ya Félix Tshisekedi.

## Biografi ya bomoi ya bato

## Banote mpe ba références
Alphonse Ngoy Kasanji

**Alphonse Ngoy Kasanji** to **Ngoyi Kasanji**, abotama na mokolo ya 12 sanza ya mibale 1963, azali moto ya politiki mpe mosombi ya diamant na ekolo Congo démocratique (RDC). Azalaki gouverneur ya Kasaï-Oriental banda février 2007 ti février 2019 mpe azalaki député national.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Ki bolenge
Mwana ya Anaclet Mukendi wa Kanda na Bernadette Mulanga, Alphonse Ngoy Kasanji (Ngokas tshiobesha mpo na bandeko na ye) abotamaki le 12 février 1963 na Ngandajika na province ya Kasaï-Oriental na République démocratique du Congo.[1][2]

Atanga kelasi na ye ya secondaire na Kasaï-Oriental. Nsima ya kozwa diplome na ye na 1980 (ekokani na baccalauréat) na kelasi ya bioloji mpe chimie, Alphonse Ngoy Kasanji abandaki mosala ya koteya. Ateyaka na lycée Ndeji na Ngandanjika mpe na Institut Tshibangu Mpata na Mwene Ditu.

Na 2018, azwi diplôme na ye ya licence ya droit na lokumu na université ya Kinshasa. Ba conditions ya diplôme yango eza na ba critiques mpo ezali komonana lokola ete Ngoy Kasanji ayekolaki na université te na boumeli ya 5 ans. Atako bongo, azwamaki lokola mosungi na université ya Mbuji-Mayi. Kaka na ntango yango, akómaki mpe kotánga na iniversite.

### Nkuku
Papy Niango

**Papy Niango Iziamay Munshemvula**, André-Pierre, abotamaka na mokolo ya 21 sanza ya libwa 1974 na Bandundu (Epesé ya Bandundu), azali avocat mpe moto ya politiki ya Congo.

Moyekoli ya kala na Faculté ya Droit ya Université ya Kinshasa (oyo eyebani na kombo ya UNIKIN), esika akomaki na 1995, azwaki diplôme ya licence (Master 1) na droit économique et social.

Na 2005, akomi na Barreau ya Kinshasa mpe, na mbala moko, amipesi na misala ya UDPS (Union pour la démocratie et le progrès social) na cabinet ya Etienne Tshisekedi mpe na Collège des fondateurs na qualité ya Secrétaire rapporteur.

Na maponami ya parlement ya le 28 novembre 2011, aponami député national na engumba Bandundu.

Na mokolo ya 9 sanza ya mitano ya mobu 2017, Ministre Bruno Tshibala aponaki ye Ministre ya Masano mpe ya Ndembo.

Azali député national ya engumba Bandundu wuto le 9 janvier 2019.

## Banote mpe ba références
Muhindo Nzangi

**Muhindo Nzangi Butondo**, abotami le 11 novembre 1980 na Kyavinyonge na etuka ya Nord-Kivu (RDC), azali moto ya politiki ya Congo-Kinshasa mpe ministre ya enseignement supérieur mpe universitaire na 2021 mpe ministre ya état ministre ya développement rural na 2024.

## Biografi ya bomoi ya bato
Muhindo Nzangi abotamaki na mokolo ya 11 sanza ya zomi na moko 1980 na Kyavinyonge na territoire ya Beni, na ngambo ya lac Édouard.

Muhindo Nzangi abotamaki na mokolo ya 11 sanza ya zomi na moko 1980 na Kyavinyonge na territoire ya Beni, na ngambo ya lac Édouard.

Na 2006, Muhindo Nzangi aponamaki député provincial ya circonscription ya territoire ya Lubero na province ya Nord Kivu.

Na 2006, Muhindo Nzangi aponamaki député provincial ya circonscription ya territoire ya Lubero na province ya Nord Kivu.

Muhindo Nzangi azali Ministre ya Mateya ya likolo mpe université banda sanza ya minei 2021 na baguvɛrnɛma ya Lukonde I mpe II.

Na juillet 2022, Muhindo Nzangi, moko ya bato ya kala ya lingomba Ensemble pour la République ya Moïse Katumbi, asalaki lingomba ya politiki oyo ebengami Action des volontaires pour la relève patriotique (AVRP). Atako bongo, azali kaka pene na Katumbi.

Na sanza ya zomi na mibale ya mobu 2022, Moïse Katumbi asakolaki ete akozala candidat na maponami ya mokonzi ya mboka na 2023. Katumbi ayebisi mpe ete lingomba na ye, Ensemble pour la République, ekolongwa na Union sacrée, oyo ezali na kati ya parlement oyo ezali kosunga président Tshisekedi. Ba ministres mingi, ba membres ya Ensemble pour la République, batiki gouvernement ya Lukonde kasi Muhindo Nzangi aponi kotikala na gouvernement.

Na sanza ya yambo 2024, sima ya kobimisa ba résultats provisoires ya maponami ya mibeko ya le 20 décembre 2023, aponami lisusu député national mpo na engumba Goma  .

Na mokolo ya 29 sanza ya mitano 2024, aponamaki ministre ya état ministre ya Développement rural[1].

## Banote mpe ba références
Patrice Autsai Adriko

**Patrice Autsai Adriko** (abotami na Aru na mokolo ya 27 sanza ya nsambo 1969) azali moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique mpe député national, aponami na esika ya territoire ya Aru na etuka ya Ituri.

## Biografi ya bomoi ya bato
Patrice Autsai abotamaki na Aru na mokolo ya 27 sanza ya nsambo 1969. Azali député national ya circonscription ya Aru na province ya Ituri. Autsai azali moto ya Parti ya bato mpo na botongi lisusu mpe demokrasi (PPRD) ya mokonzi ya kala Joseph Kabila.

## Banote mpe ba références
Patrick Amisi Lupia

**Patrick Amisi Lupia** (abotami na Kindu le 29 décembre 1966) azali moto ya politiki ya RDC mpe député national, aponami na circonscription ya Kailo na province ya Maniema.

## Biografi ya bomoi ya bato
Patrick Amisi Lupia, abotama na Kindu le 29 décembre 1966, aponami député national na territoire ya Kailo na province ya Maniema. Azalaki Ministre ya Environnement ya province ya Maniema.

## Banote mpe ba références
Tshilumbu Kantola

**Paul Tshilumbu kantola**, abotami na Mbujimayi na mokolo ya 25 sanza ya mitano 1967, azali moto ya politiki ya Ekolo Congo démocratique, kala Secrétaire national mpe député national ya UDPS oyo aponami na maponami ya Tshangu na Kinshasa na 2019.

Na 2024, nsima ya publication ya ba résultats provisoires ya ba élections législatives ya 20 décembre 2023, aponami lisusu député national na circonscription na ye.

## Banote mpe ba références
Didace Pembe Bokiaga

**Didace Pembe Bokiaga,** abotama na mokolo ya 16 sanza ya zomi 1962 na Kinshasa, azali moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique. Azalaki ministre ya Environnement na Gouvernement Gizenga 1 na 2007. Mbala misato, na 2006, 2011 mpe 2018, aponamaki député national ya circonscription ya Mushie (Mai-Ndombe). Moto ya liboso ya ekolo na RDC, azali mokambi ya parti Alliance des écologistes congolais, oyo ye asangisaki na 2008 (ya kala PECO).

## Biografi ya bomoi ya bato
Didace Pembe Bokiaga abotamaki na Kinshasa na mokolo ya 16 sanza ya zomi ya mobu 1962 na tata moko ya Belge, Albert Lemlin mpe mama moko ya Congo, Pembe Kobialakia Véronique. Na ebandeli ya bambula ya 1980, akendeki kotánga na France mpe asalaki kuna bambula mingi. Azongaki na République du Zaïre na 1993. Mwasi na ye Lina Pembe Bologna azali mokambi ya Boutiques Lina na Kinshasa.

## Banote mpe ba références
Charlotte Phoba Massiala

**Charlotte Phoba Massiala**, abotami le 28 mars 1961 na Boma na Kongo Central mpe akufi le 9 février 2022 na Kinshasa na centre hospitalier Nganda, azali moto ya politiki ya République démocratique ya Congo, députée nationale ya circonscription ya Lukunga na ville-province ya Kinshasa na suite ya ba élections législatives ya décembre 2018 mpe ancienne suppléante ya Martin Fayulu Madidi.

## Banote mpe ba références
Rubin Rashidi

**Rubin Rashidi Bukanga**, abotama na mokolo ya 5 sanza ya mibale 1980 na Kindu, azali moto ya politiki ya Ekolo Congo démocratique. Aponamaki député national ya province ya Maniema na maponami ya législatives ya 2018 na liste ya Alliance des forces démocratiques du Congo et alliés (AFDC-A).

Azali moto ya liboso oyo abimisaki mobeko oyo Assemblée nationale endimaki mpo na kobatela mpe kolendisa ntomo ya ba Pygmées.

## Banote mpe ba références
René Bosise

**René Bosise Bongoli**, abotami na Mbandaka le 21 novembre 1963) azali moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique. Azali député national, aponami na maponami ya Ikela na etuka ya Tshuapa kobanda 2019 kino 2024.

## Biografi ya bomoi ya bato
René Bosise Bongoli abotama na Mbandaka le 21 novembre 1963, aponami député national na circonscription ya Ikela na province ya Tshuapa, azali membre ya regroupement politique AFDC-A.

## Banote mpe ba références
Daniel Nsafu Butshiemunyi

**Daniel  Butshiemunyi** azalí moto ya politiki ya Kongó-Kinsásá.

## Biografi ya bomoi ya bato
Daniel Nsafu Butshiemunyi, mokomi ya nsango mpe mokomi ya masolo, akangamaki na mokolo ya 28 sanza ya zomi na moko ya mobu 2017 nsima ya kotya sinyatili na mokanda ya bana mboka oyo ezalaki kosenga ete Joseph Kabila atika bokonzi; abimisamaki nsima ya mwa mikolo.

Aponamaki député national ya circonscription ya Mont-Amba na maponami ya législatives ya 2018 na Kongó-Kinsásá.

Na mokolo ya 11 sanza ya motoba 2019, Cour constitutionnelle ya Kongó-Kinsásá elongolaki mandat na ye, ndenge moko na ba députés mpe ba sénateurs mosusu; na mokolo ya 3 sanza ya nsambo 2019, ezongisaki ye na mandat na ye.

Azali moko ya bato baponami oyo mokonzi ya mboka Félix Tshisekedi ayambaki na sanza ya zomi na moko ya 2020 na kati ya masolo oyo babandaki mpo na kobimisa mboka na mpasi ya politiki oyo eutaki na coalition FCC-CASH; Nsafu apesi président maboko mpe asengi ye atika coalition wana.

## Banote mpe ba références
Henriette Wamu Atamina

**Henriette Wamu Atamina**, abotama na mokolo ya 28 sanza ya misato 1966 na Kinshasa, azali mwasi ya politiki ya Congo (RDC).

## Biografi ya bomoi ya bato

### Libota
Henriette Wamu Atamina abotama na mokolo ya 28 sanza ya misato 1966 na Kinshasa mpe azali moto ya etúká ya sika ya Sankuru. Azali mwana ya Antoine Wamu W ⁇ Ekunda na Albertine Ameko Kombe. Abalanaki na Toussaint Tusavuvu mpe azali mama ya bana 3 (kati na bango mibali mibale na mwasi moko).

### Kelasi
Alandaki kelasi na Institut Lucien Cooremans, azwaki diplome na comptabilité na 1989 mpe licence na commerce mpe finance na 1994.

## Banote mpe ba références
Irène Wasso Wabiwa

**Irène  Wabiwa**, abotamí na Kinsásá na mokolo ya 23 sanza ya mitano 1974, azali moto ya politiki ya ekolo Kongó-Kinsásá. Azali député ya mboka ya circonscription ya Mwenga na etuka ya Kivu ya Sidi wuta ba élections législatives ya décembre 2018 kino 2024. Aponami na Parti congolais pour le développement (PCD).

## Banote mpe ba références
Aubin Minaku Ndjalandjoko

**Aubin  Ndjalandjoko**, abotami na mokolo ya 27 sanza ya zomi na moko 1964 na Kinsásá, azali moto ya politiki mpe magistrat (mosungi ya procureur) ya ekolo Kongó-Kinsásá. Azalaki mokambi ya Assemblée nationale wuto 2012 kino 2019.

## Biografi ya bomoi ya bato
Minaku abotamaki na mokolo ya 27 sanza ya zomi na moko 1964 na maternité ya Kintambo na Kinshasa na baboti bawuti na Idiofà na etuka ya Bandundu.

Ayekolaki na ba Jésuites na Kinzambi (bandundu ya kala) mpe na nsima na ba Salesiens na Imara (Katanga ya likolo). Azwaki diplome na ye na droit international public na Université ya Kinshasa na 1989.

Mokonzi ya misala na Faculté ya mibeko na Université ya Kinshasa, Aubin Minaku Ndjalandjoko, azwamaki na mokolo ya samedi 23 décembre 2017, Doctorat ya Droit na distinction ya likolo likolo nsima ya kosimba thèse na ye oyo ezalaki na motó ya likambo: Na boluki ya mécanisme ya malamu mpo na kosambisa mpe kobundisa mbeba ya mikili misusu oyo esalemi na RDC.

## Banote mpe ba références
Coco-Jacques Mulongo Nzemba

**Coco-Jacques  Nzemba**, abotami na mokolo ya 27 sanza ya zomi na mibale 1970 na Kinsásá, azali moto ya politiki ya ekolo Kongó-Kinsásá. Aponamaki lokola député national ya circonscription ya Lubumbashi-Engumba (Katanga ya Likóló) mbala mibale, na 2011 mpé 2018.

## Mbotama mpe baboti.
Abotami na mokolo ya 27 sanza ya zomi na mibale 1970 na Kinsásá, azali moto ya politiki ya ekolo Kongó-Kinsásá. Aponamaki lokola député national ya circonscription ya Lubumbashi-Engumba mbala mibale, na 2011 mpe 2018.

## Boyekoli mpe mateya
Mulongo atangi kelasi ya ebandeli mpe ya secondaire na Lubumbashi. Na ebandeli, na Institut Maadini de la Gécamines. Na nsima, asilisaki kelasi ya secondaire na Institut Kitumaini, esika azwaki diplôme ya Leta na 1988.

## Banote mpe ba références
Éliézer Ntambwe

**Charmant Éliézer  Mposhi**, abótámí o 3 yúli 1972 na Kalungu, azalí elónaka mpé motámbwisi ya télévisio, aponami député national membre ya Lamuka na circonscription électorale ya Lukunga na Kinsásá na 2018 mpé na 2023 nsima ya bobimisi ya ba elɔ́kɔ ezwámí ya libélá tɛ̂.

## Banote mpe ba références
Fontaine Mangala Sakilikili

**Fontaine Mangala Sakilikili**, abotama o 21 octobre 1988 na Kisangáni, Etuka ya Tshopo, aponami député national na Kongó-Kinsásá na Elections législatives o 20 décembre 2023.

## Biografi ya bomoi ya bato

## Banote mpe ba références
Mobali Kabombo Mwadiamvita

**Guy  Mwadiamvita**, abotami o 14 may 1964 na Mbuji-Mayi, Kasai ya Monyɛlɛ, azali moto ya politiki ya Kongó-Kinsásá, lelo vice-Premier ministre mpé ministre ya Défense nationale mpé ya ba Anciens combattants, kobanda le 29 mai 2024.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Kelasi
Azwi diplome na droit public interne na Bobɔ́ngɔ bwa Kinsásá. Azwaki mpe diplome ya licence na science ya santé na Institut Facultatif de Développement (IFAD). Lisusu, atángaki kelasi ya monganga na Institut supérieur de formation des soins infirmiers Tenon Débrousse na Paris.

## Références
Idesbald Petwe Kapande

**Idesbald Petwe Kapande** azalí moto ya politiki ya Kongó-Kinsásá. Azalí membre ya PPRD.

Azalákí bugumési ya Likasi na 2005, kasi Hélène Yav Nguz akitanaki ye. Idesbald Petwe Kapande aponamaki na 2006 lokola député national ya Likasi. Petwe kapande azongelaki esika ya bugumési ya engumba Lakasi kobanda 2016 kino lelo azali kaka na esika yango.

## Banote mpe ba références
Gracien de Saint-Nicolas Iracan Unen

**Gracien de Saint-Nicolas  Unen**, abotami na mokolo ya 24 sanza ya minei 1978 na Logo, azali ingénieur zootechnicien mpé moto ya politiki ya ekolo Kongó-Kinsásá.

Mokambi mpé mobandisi ya lisanga oyo ebengami: "Initiative pour la reconstruction, action et changement adéquat pour la nation", na mokuse IRACAN/Asbl. Auditeur na 3e année, na département ya zootechnie na Université pédagogique nationale ya Kinshasa mpe moto ya bolukiluki na ba sciences biomédicales mpe ba médecines humaines.

Député national ya 3e législature ya décembre 2018, na Kongó-Kinsásá, aponami na ba élections générales ya décembre 2018, na circonscription ya Búnya-Engumba.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Ebimeli mpe bomoi ya nkuku
Abotami na mokolo ya 24 avril 1978 na Logo, na territoire ya Djugu, province ya Ituri, na République démocratique ya Congo, Iracan Gracien de Saint Nicolas abotami na mama moko ya congolaise na kombo ya Pacuriema Pirang'o Marie mpe tata moko ya congolais na kombo ya Unem Mican Sylvère, bango mibale bawuti na province ya Ituri.

## Ba références
Jean-Jacques Mamba

**Jean-Jacques Mamba**, kombo na ye mobimba Jean-Jacques Mamba Kabamba, abotama o 5 août 1975 na Liège (Bɛ́ljika), azali député congolais.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Bomwana, kelasi mpe ebandeli
Jean-Jacques Mamba, kombo na ye mobimba Jean-Jacques Mamba Kabamba azali moto ya Kasaï.

## Banote mpe ba références
Mayumi Kaji

**Mayumi Kaji** (加治 真弓, Kaji Mayumi?), abotama na mokolo ya 28 sanza ya motoba 1964, azali mosani ya ndembo ya Zapɔ́. Azalaki kosala lokola mobateli ya bato.

## Biografi ya bomoi ya bato
Na mokolo ya le 6 sɛtɛ́mbɛ 1981, asali lisano na ye ya liboso na ekipi ya ekólo Zapɔ́, na lisano oyo asalaki na Ingɛlɛ́tɛlɛ.

Asanganaki na *Kɔ́pɔ y’Azía* mbala misato, na 1986, 1989 mpe 1991. Akómaki na finale ya momekano yango na 1986 mpe 1991.

Asanganaki mpe na *Kɔ́pɔ ya Mabelé* du monde ya 1991 oyo esalemaki na Sína .

Asalaki ba caps tuku minei na mwambe mpo na équipe nationale ya Zapɔ entre 1981 na 1991.

Tableau oyo ezali awa na se ezali kolakisa ba statistiques ya équipe nationale ya Mayumi Kaji 

* Finale ya *Kɔ́pɔ y’Azía* na 1986 mpe1991
* Ya misato na *Kɔ́pɔ y’Azía* na 1989

## Banote mpe ba références

## Lien ya libanda

* Ressources relatives au sport : 
** FBref 
** Mondefootball 
** Soccerdonna 
** Soccerway
Elɔngɔ́tɛ̂ lisangá

**Elɔngɔ́tɛ̂ lisangá** ezalí bilɔ́kɔ bizalí libóké. 

b.n.b. lisangá lya bato bambóka, ba ekoló.
Ley Uwera

**Ley Uwera** azali photojournaliste congolaise; abotama le 9 dɛsɛ́mbɛ 1989 na Goma na Kongó-Kinsásá. Ezalí kolakisa bitumba mpé kokoma mbongwana ya socioculturelle ya etuka ya Afilíka ya monyɛlɛ, míngi mpenza na Kongó-Kinsásá. Uwera asalisaka na Everyday Africa mpé azalí na International Women's Media Foundation.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Bolenge, mateya mpe ebandeli
Ley Uwera abotamaki na mokolo ya 09 sanza ya zomi na mibale 1989 na Goma (Zaïre), lelo oyo République démocratique du Congo. Mobembo na ye ya kokanga bafoto ebandaki tango azalaki elenge, ntango azwaki caméra na ye ya liboso, azalaki kokanga bafoto ya libota na ye mpe ya bisika kitoko ya Goma. Na nzela ya bilili na ye, azwi nzela ya kosangana na mayoki ya bato mpe koyebisa masolo ya nguya.

### Mosala
Uwera azali na diplome ya licence na journalisme na Université du Cepromad. Azali photojournaliste ya indépendante, membre ya Initiative ya IWMF mpo na ba reportages na ba Grands Lacs mpe ba pays ya Afrique centrale mpe asalaki lokola correspondante na ba médias mingi ya mokili, kati na bango BBC, Le Monde, NPR, The Washington Post, Aljazeera, Global Press Institute mpe Jeune Afrique. Mosala na ye ezali ya ba reportages oyo ezwi moboko na bitumba mpe azali kokoma ndenge oyo bomoi ya bato mpe ya bonkoko ezali kobongwana na etuka ya Afrika ya Est, mpe azali komibanzabanza mingi na Congo.

Ba fɔtɔ́ na ye ekomamaki na mikanda ndenge na ndenge lokola The New Humanitarian, Departures, Huck Magazine, blog   «  LENS  »  ya New York Times, Upworthy, Vantage mpe Vrij Nederland. Lisusu, mosala na ye emonisamaki na elakiseli na  «  Fes  »  na Istanbul, na Turquie. Asalaki na HCR, ONU Femmes, Care International, Drugs for Neglected Disease, Programme alimentaire mondial, Comité international ya Croix-Rouge, ONU, Fondation Packard mpe Tear Fund, mpe asalisaki na kobimisa ba rapports ya mbula na mbula mpo na Congo Research Group (CRG). Ba fɔtɔ́ na ye ya kokoma bitumba ya Est ya Congo elakisamaki na Prix Bayeux Calvados-Normandie ya bakomeli ya bitumba na France na 2023.

## Ba prix

### Ba rendez-vous

* 2021. Mokolo ya 2021 : ***<sup>3ème</sup> édition ya Prix LOKUMU***, Ley Uwera parmi ba nominés na catégorie ya photographie  .
* 2022. Mokolo ya 2022 : ***<sup>12e</sup> édition ya Visa d’or humanitaire ya CICR***, mosala ya Ley Uwera ezali na ba photos 5 ya liboso oyo ezali kolakisa thème  .

## Banote mpe ba références
Fiston Saï-Saï

**Fiston Saï-Saï**, na nkómbo na yé mobimba **Fiston Mafinga Sese**, abotama o 30 yúni 1982 na Kinsásá na Kongó-Kinsásá, azalí acteur, mosani-lisɛkisi mpé producteur ya Kongó.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Bolenge mpe ebandeli
Fiston Saï-Saï abandaki mosala na ye na 1994 na etuluku Bagaza, mpe na mbala ya liboso asalaki lisano ya Monument. Na nsima, akɔtaki na etuluku ya bato ya teyatre ya Sorobondo, oyo esalaki ete ayebana mingi.

### kosala bafilme mpe baemisyo ya televizyo
Na ebandeli ya bambula ya 2000 nde abandaki kosala na télévision, na ndenge wana nde akólisaki motango ya bayoki na ye mpe akólisaki lokumu na ye na mokili mobimba. Mbongwana na ye na televizyo epesaki nzela na Fiston Sai-Saï mpo na kokoma na bato ebele, yango nde epesaki ye lokumu lokola mosani mpe moto ya kosɛkisa. Mbongwana oyo ya ba théâtres na ba télévisions emonisaki ndenge oyo misala ya ntɔ́ki ezalaki kopalangana na eleko wana, na kobima ya ba chaînes ya sika ya bapanzi sango na République démocratique ya Congo.

Fiston Saï-Saï, moto ya mayele na mosala ya ntɔ́ki, apesaki lisungi mingi na kobima ya bato mingi ya mayele na mosala ya ntɔ́ki na Congo. Kati na baoyo alendisaki mpe asungaki, tokoki kotanga Pululu-Ginola, Masirika, Miracle ya etuluku ya Superkilima, Mpaka Lowis, mpe V12 ya etuluku ya Horizon.

Nguya na ye na makambo ya teyatre mpe ya kosekisa esungaki ba artistes wana mpo na komisalela nkombo na bango na Congo, mpe na yango, elendisaki mokumba na ye ya molakisi mpe ya moto ya ntina na bokolisi ya bonkoko ya bato na RDC.

### Bokeseni na makambo ndenge na ndenge
Kobanda 2014, Fiston Saï-Saï azali mokonzi ya société ya piblisite mpe ya production oyo ebengami F Saï Prod. Kompanyi yango esalaka mingi mpo na kobimisa masano ya teyatre mpo na etuluku na ye, oyo elakisaka yango pɔsɔ na pɔsɔ na ba chaînes minei ya televizyo na Congo.

Na nzela ya F Saï Prod, Fiston Saï-Saï asukaki kaka te na kobakisa bopusi na ye na ba media, kasi apesaki mpe lisungi na ye mpo na kotombola mpe kopalanganisa mbala na mbala teyatre ya Congo na mboka mobimba. Yango epesaki nzela na bato mingi oyo batalaka televizyo bámona mpe básepela na masɛki mpe na mayele ya bato oyo basalaka teyatre na mboka yango.

## Scandale ya sexe
Na mokolo ya 31 sanza ya yambo 2015, Fiston Saï-Saï akangamaki na boloko ya Makala, na Kinshasa, mpo bafundaki ye na kosangisa nzoto na makasi na mwana mwasi ya mibu zomi na moko, elongo na baninga na ye misato.

Kasi, na mokolo ya 20 sanza ya misato 2015, bafundaki ye lisusu te. Kosambisama yango esukisaki likambo yango oyo ebendaki likebi ya bato mpe ebimisaki ntembe mpo na ndenge oyo bazalaki kosalela bato ya lokumu makambo na République démocratique du Congo.

## Banote mpe ba références

## Ba appendices oyo ezali na kati

### Masolo oyo etali yango

## Ba liens ya libanda
Ba Editions ya Mabiki

**Mabiki Editions** ezali ndako ya kobimisa ba buku ya kongo Kinshasa le ya Belgique, esalemaki na 2005, pe ezali bobele pona bobimisi ba buku  oyo etali afrika mpe  mingi mingi misala oyo etali République Démocratique du Congo .

## Lisolo
Ndaku ya bobimisi buku Mabiki esalamaki bongo na Bienvenu Sene Mongaba  le 21 septembre 2005 na Wavre na Belgique  na statut ya bosangani oyo eza n'a Tina nako sala mosolo té (ASBL)  ,  .

Mikano na yango ezali ya kosala ete bato ya bowuti ya Afrika na Belgique bazala na bosangisi civique, mpo na kotombola mikanda ya Afrika mpe kobongisa makambo ya mateya na République Démocratique du Congo (RDC) , na kobimisaka misala ya ba disciplines ndenge na ndenge (chimie, littérature, lisolo ya kala, mode , bongo na bongo ) ekomami na minoko ya Mpoto mpe ya Afrika  ,  .

Esalemi na RDC banda 2007  .

Na 2017, 1ère édition ya trophée ya littérature congolaise « Prix Mikanda » e recompenser livre ebimisami na ba éditions Mabiki, *nazalaki kaka ignorant ya ko nager na ba mbonge ya vie* Yannick P. Tambwe, mobongisi-nzela. Euti na Pangolin & Mabiki 

## Bakomi ya mikanda
Mabiki ba éditions ebimisaka surtout : 1 .

* Boyei malamu Sene Mongaba
* Richard Ali A Mutu

## Banote mpe ba références
Ndaku ya buku wallonie-Bruxelles na Kinshasa

## Makambo ya kala
Ndaku iye ebandaki mosala na 1986, mitindo ndenge na ndenge ya misala ya mikanda ebongisami sanza na sanza  : 1 .

* misala nzinganzinga ya mikanda mpe botangi (Esengo ya kokoma, Masapo uta na ndako, mpe bongo na bongo)  ;
* kolakisa mikanda (to Batisimo ya mikanda) . ;
* makita ya bakomi mbala na mbala (cercle ya bakomi) . ;
* ba tours guidés pona ba élèves oyo bawutaka na ba écoles partenaires to ba associations culturelles ;
* ba conférences-débats oyo ezali na thème (Le Grand Débat du Centre Wallonie-Bruxelles) ;
* fête ya mikanda ("La Grande Rencontre Litéraire de Kinshasa")  ,  ;
* momekano ya masolo mikuse Prix Littéraire Zamenga »  ,  mpe momekano mosusu ya mikanda mpe ya siansi na minoko ya Congo « . Prix ya Sene Mongaba »  .

## Bisaleli ya kolukaluka
Bibliothèque ya Walbru ezali na logiciel intégré ya gestion ya ba livres ( PMB ) oyo epesaka pe nzela na consultation numérique ya catalogue na yango na ba lecteurs na nzela ya Réseau Mikanda  .

## Banote mpe ba références
Standardisation et uniformisation de l’orthographe

**Bokeli mpé bosangísí bwa nkomálámu ya minkokó mya ekólo ya Zaïre** (na falansé: *Standardisation et uniformisation de l'orthographe des langues Nationales du Zaïre*) ezalí elɔngɔ́tɛ̂ lisangá ya mibéko ya nkomálámu mpé bokɛsɛnisi bwa alofabé óyo esalemi nal komité moko ya *[[Likita|Likita ya lokóta]]* ya libosó ya Zaïre (lelo Kongó-Kinsásá) kobanda mokolo ya 22 tii 26 máyi 1974 na Lubumbashi mpɔ̂ na minɔkɔ Kikɔ́ngɔ, Lingala, Kiswahíli mpé Ciluba epesamákí toli.

## Alofabé
### Mileli 7
a, e, ɛ, i, o, ɔ, u

(na elembo: a á Á ǎ Ǎ â Â · e é É ě Ě ê Ê · ɛ Ɛ ɛ́ Ɛ́ ɛ̌ Ɛ̌ ɛ̂ Ɛ̂ · i í Í ǐ Ǐ î Î · o ó Ó ǒ Ǒ ô Ô · ɔ Ɔ ɔ́ Ɔ́ ɔ̌ Ɔ̌ ɔ̂ Ɔ̂ · u ú Ú ǔ Ǔ û Û)
### Mileli ndámbo 2
w, y
### Milelisi 26
b, d, f, g, gb, j, k, kp, l, m, mb, mf, mp, n, nd, ng, ngb, nk, ns, nt, ny, nz, p, s, t, v, z

## Mibéko mya motéma
# Soki likɔki ezalí, esengeli kobóya nkómá míbalé, nkómá mísáto mpé bôngó na bôngó mpó na komonísa mongóngó mɔ̌kɔ́.
# Kosálela átâ elembo mɔ̌kɔ́ tɛ́ mpó na komonísa etuluku ya makɛlɛ́lɛ.
# Kosálela bilembo ndéngé na ndéngé tɛ́ mpó na komonísa mongóngó ɔ̌kɔ́.
# Nkomálámu ya lokóta ezalí likoló lya niɔ̌nsó fonologíkí mpé fonetíkí tɛ́; mpó na ntína óyo esengeli komonísa makambo niɔ̌nsó óyo ekesenisaka monɔkɔ mɔ̌kɔ́  mpé kozánga kotálela makambo ma fonetíkí.

## Etála ya ekomeli
* LibreOffice (Open Office): https://extensions.libreoffice.org/extensions/lingala-speller
* Mozilla Firefox: https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/lingala-spell-checker/
* Thunderbird (e-Mail): https://web.archive.org/web/20240422100654/https://addons.thunderbird.net/en-US/thunderbird/addon/lingala-spell-checker/

## Tálá mpé
Gérard Kamanda wa Kamanda

**Gérard Kamanda wa Kamanda**, 6 juillet 1977 abotami le 10 décembre 1940 na Kikwit (Congo belge) mpe akufi le 21 janvier 2016 na Kinshasa, azalaki moto ya politiki ya Congo, oyo bato mingi batalaka ye lokola moto ya lokumu na makambo ya politiki ya Congo mpe ya Afrika.

## Biografi ya bomoi ya bato
Na nsuka ya ba études secondaires gréco-latines na ba jésuites, na collège Saint-Ignace de Kiniati, yambo, na Collège Notre-Dame de Mbanza-Boma, azwi baccalauréat na ye na Athénée royal de Léopoldville na 1959. Alandaki kelasi na ye na Université Lovanum, epai alongwaki na diplome ya Faculté ya philosophie mpe lettres mpe diplome ya Faculté ya droit. Asilisaki mateya na ye na nzela ya stage na Public Administration and Public Law na Brookings Institute na Washington, na nse ya USAID.

Akomi avocat na Cour d'appel ya Kinshasa mpe membre ya Ordre national ya ba avocats na 1965, na sima avocat na Cour suprême ya justice na 1987, mpe asukisaki na Conseil ya Ordre ya ba avocats na Cour suprême ya justice.

Na 1990, akomi docteur honoris causa na Université d'Etat ya Port-au-Prince, na Haïti (1990).

## Mosala ya lopolotiki ya konggo
Gérard Kamanda azalaki na misala mingi ya politiki na boyangeli ya Mobutu, kati na 1983 mpe 1997 (tala molongo ya makambo oyo ezali awa na nse). Liboso ya bitumba mpe makaneli ya bakonzi ya sika ya mboka na 1997, Gérard Kamanda akendaki kofanda na France elongo na libota na ye, esika azwaki statut ya exil politique kobanda 1997 kino 2003, kino na masolo ya politiki kati na Congo na Sun City mpe Pretoria, na Afrique du Sud. Asanganaki na yango lokola mokambi ya délégation ya opposition ya libanda (France), lokola mokambi ya Front commun des nationalistes mpe ya Coalition de l'alternative démocratique.

## Mosala na mokili mobimba
Gérard Kamanda azalaki mokambi ya cabinet ya Secrétaire général ya Organisation de l'unité africaine, Diallo Telli, na Addis-Abeba kati na 1967 mpe 1972, mpe na sima Secrétaire général adjoint ya OUA kati na 1972 mpe 1978. Kuna, azalaki na mokumba ya makambo ya nkita mpe ya bomoi ya bato na 1972 mpe 1974, makambo ya siansi mpe ya bonkɔkɔ na 1974, mpe na nsima makambo ya Leta mpe ya mbongo na 1974 mpe 1978. Abengamaki ambassadeur extraordinaire mpe plénipotentiaire ya République démocratique ya Congo na Bureau Européen, na Nations unies mpe na ba institutions spécialisées na Genève na 1978 mpe 1979, liboso ya kobengama Représentant permanent na Nations unies, na New York, na septembre 1979 mpe janvier 1983.

## Misala
Longola boyekoli mpe masolo oyo elobeli mitó ya makambo ndenge na ndenge, azali mokomi ya mikanda mingi, kati na yango:

* *Mokakatano ya Afrika*, oyo ezali na sous-titre *Puissance économique oyo ezo ignorer yango moko* (Ed, ABC, Paris, 1976);
* *Rooting*, oyo ezali na sous-titre *Culture et Progrès* (Ed. Marrler d’Unienville, Maurice), na patronage ya Institut Mahatma Gandhi.

## Ba décorations na ba prix

* Ordre ya Mérite Civique (Médaille ya Argent) .
* Commandant ya Ordre national ya Léopard
* Commandant ya Ordre ya Pléiade, Ordre ya Francophonie/AIPLF. 1981. Ezali na ntina te
* Chevalier ya Légion d’honneur – France – 1990 (na F. Mitterrand)
Celestin Ilunga Shamanga

**Célestin Ilunga Shamamga**, Abotama le 4 février 1952 mpe akufi le 15 juin 2000 na Pretoria, na Afrique du Sud, azalaki général de division ya Congo oyo azalaki ministre ya Intérieur mpe chef d'état-major particulier ya Président Mobutu.

## Biografi ya bomoi ya bato
Kobanda 1970 kino 1972, azalaki élève-officier ya Ecole spéciale militaire ya Saint-Cyr na Coëtquidan, azalaki na promotion "No 157 général de Gaulle".

Na nsima azwaki diplome na École d'Application du Génie na Angers na 1973. Ayekolaki mpe na École Supérieure de Guerre Interarmées ya Paris na 1984.

Ezalaki na kolandana : 1 .

* kobanda 1973 tee na 1976, deuxième commandant ya école d’ingénierie na Likasi ;
* 1976 tee na 1985, officier ya sécurité na bataillon ya sécurité ya brigade spéciale présidentielle ;
* commandant ya brigade ya sécurité et d’honneur mpe régiment ya artillerie ya division spéciale présidentielle ;
* 1986 kino 1990, chef d’état-major adjoint na service militaire mpe ya renseignements (SARM) . ;
* 1990, Mokambi ya Région militaire ya mwambe;
* 1990 kino 1993, mokonzi ya ndako ya basoda ya Président Mobutu, na tango wana mokambi ya staff privé ya président.

Na mokolo ya 11 avril 1997, azalaki ministre ya Intérieur mpe ya Sécurité du territoire na gouvernement ya Norbert Likulia Bolongo. Abengami mpe "Mokambi ya RDC". Apesamelaki mokumba ya misala ya basoda na Comité exécutif yambo ya kobengama na bokambi ya province ya Kasaï na ndako na ye na Lusambo.

## Mokanda ya kobimisa mikanda

* *Kokweya ya Mobutu mpe kokweya ya mampinga na ye*, imprimé na Afrique du Sud, 1998, 240 p.
Babi Mbayi

**Babi Mbayi** azali moto ya politiki ya Congo démocratique.

Azalaki Ministre ya Plan, Portefeuille mpe Développement kobanda le 23 mai 1997, Ministre ya Industrie kobanda le 3 janvier 1998 mpe Ministre ya Énergie kobanda le 14 mars 1999 na kati ya gouvernement ya Laurent Désiré Kabila.

## Biografi ya bomoi ya bato

## Banote mpe ba références
Milulu Mamboleo

**Milulu Mamboleo** azali mwasi ya politiki ya Congo mpe vice-ministre ya makambo ya société na gouvernement ya Laurent-Désiré Kabila. Azali mwana ya moto ya politiki Léon Mamboleo.

## Biografi ya bomoi ya bato

## Banote mpe ba références
Frédéric Kibassa Maliba

**Frédéric Kibassa Maliba**, abotama na Élisabethville (lelo Lubumbashi) le 28 décembre 1939 mpe akufi na Bruxelles na Belgique le 5 avril 2003, azalaki moto ya ekolo Congo.

## Biografi ya bomoi ya bato

## Carrière politique

## Etatoli
Denis Kalume Numbi

azali général mpe moto ya politiki ya Congo démocratique. Azalaki membre ya Gouvernement Gizenga, Ministre d'Etat ya Intérieur, Décentralisation mpe ya Sécurité.

Azuaki esika na ye na mokolo ya 26 octobre 2008, na Célestin Mbuyu Kabango, na ntango ya constitution ya gouvernement oyo ekambamaki na Adolphe Muzito.

## Mosala ya soda
Azali na kati ya compagnie ya Général Major Lukama Marcellin, ya 106e promotion Toutes Armes-TAW (lelo oyo Sciences Sociales et Militaires-SSMW), ya Ecole Royale Militaire ya Belgique.

Na 1998, Laurent-Désiré Kabila, mokambi ya ekolo, atindi ye mpo na kotia "Service National", ebongiseli oyo esangisi basodá mpe basivile, na mokano ya kosala bilanga mpo na kosilisa bozangi ya bilei ya bato, koyekolisa bilenge misala ya maboko (maçonnerie, électricité, etc.) mpe koyekolisa bango mosala ya soda. Mpo na yango, afungolaki centre pilote na Kaniama mpe na Kasese (Sud-Ouest ya province ya Katanga), na mobu 1999, esengelaki kofungola centre moko na ba provinces oyo ezwami naino te na ba mouvements ya batomboki.

## Mosala ya politiki
Nzokande, asengelaki kotika structure wana (Service national), mpo na kokota na ba gouvernements ya Laurent-Désiré Kabila.

Na sanza ya yambo ya mobu 2001, ye na bakonzi mosusu, batindaki ye na kobongisa matanga ya Laurent-Désiré Kabila, oyo babomaki na masasi na bureau na ye na Palais de Marbre na Kinshasa.

Na sima azongeli mosala na ye lokola Ministre ya Plan mpe ya Reconstruction na gouvernement ya Joseph Kabila. Atikaki mosala na ye na mokolo ya 11 sanza ya zomi na moko ya mobu 2002, nsima na bobimisi ya rapport ya Kassem ya Nations unies na ntina ya bobotoli ya biloko ya Congo démocratique, esika nkombo na ye etangami esika moko na oyo ya Mwenze Kongolo (ministre ya sécurité mpe ya ordre public), Augustin Katumba Mwanke (ministre ya présidence), Mawampanga Mwana Nanga (ambasadere na Zimbabwe), Didier Kazadi Nyembwe (directeur général na Agence nationale de renseignement) mpe Jean Charles Okoto Lolakombe (directeur général délégué ya mine ya bakwanga  « MIBA » ).

Kasi azongi na misala na ye mpo na mpasi na est ya mboka, lokola conseiller militaire ya président Joseph Kabila, liboso ya kombo na ye na ministre ya état ya intérieur, na gouvernement ya premier ministre Antoine Gizenga.

Na sanza ya motoba ya mobu 2018, ntango Joseph Kabila azalaki kokamba mboka, Denis Kalume Numbi aponamaki ambassadeur ya RDC na Russie.

## Banote mpe ba références
Anastasie Moleko Moliwa

**Anastasie Moleko Moliwa**, abotami na mokolo ya 27 sanza ya mitano 1954 na Yangambi, azali mwasi ya politiki ya Ekolo Congo démocratique.

Na kelasi ya monganga, azalaki successivement ministre ya Affaires sociales mpe ya Famille, ministre ya Travail mpe ya Prévoyance sociale na nse ya Mzee Laurent Désiré Kabila, na sima conseillère principale ya président ya République na makambo ya socio-culturel mpe ministre ya Santé publique na nse ya Joseph Kabila. Aponamaki député national na 2006 mpe aponamaki lisusu na 2011 na circonscription électorale ya Basoko, na province Orientale.

## Biografi ya bomoi ya bato

## Banote mpe ba références
Dieudonné Kayembe Mbandakulu

**Dieudonné Kayembe Mbandakulu Tshisuma** (abótámí o 9 apríli 1945) ezalí mokonzi ya basáli ya mampinga ya Congo démocratique. Banda 12 juin 2007, azali na grade ya lieutenant général.

## Boyekoli
Azwaki mateya ya ebandeli na Athénée ya Lubumbashi, mpe na nsima na eteyelo ya secondaire na Mbuji-Mayi na Kasaï Oriental.

Na 1966, akɔtaki na Eteyelo monene ya basoda na Saint-Cyr, na France. Azali na promotion moko na Colonel ya Congo Philippe Bikinkita.

Na 1968, nsima ya kozwa formasyo yango, akɔtaki na eteyelo ya basoda oyo babundaka na makalo (école d'application des armes blindées cavalerie) na Saumur, na France.

Na nsima, Kayembe akɔtaki na eteyelo ya bakonzi ya basoda na Fort Knox, na etúká ya Kentucky, na États-Unis. Formasyo oyo akozwa na eteyelo yango ekopesa ye ndingisa ya kosala lokola mokonzi ya basoda.

Na nsuka ya bambula ya 1970, azalaki kosala na logistique (T4) na Division Kamanyola, na Katanga. Abengamaki na Kasaï na ntina na likambo ya Mukobo, oyo etalelaki bifundeli oyo bafundaki General Mukobo na likambo ya minduki oyo eutaki na Belgique mpe etindamaki na Zaïre ya Mobutu.

## Mosala
Na sima ya Laurent Désiré Kabila, na sanza ya mitano ya mobu 1997, Colonel Dieudonné Kayembe aponamaki mokambi ya cabinet na Ministère ya Défense, mpe alongwaki na ebonga ya colonel na ebonga ya général de brigade.

Aponamaki mokemoke vice-ministre ya Défense mpe na nsima ya Reconstruction. Na 2002, azalaki Chef d'état-major ya quartier général ya Forces armées congolaises, na sima akomi directeur général ya Détection militaire des activités anti-patrie (DEMIAP), service ya renseignement militaire congolais.

Na mokolo ya 12 sanza ya motoba ya mobu 2007, mokonzi ya République, Joseph Kabila, oyo azali mokonzi monene ya mampinga ya basodá, atombolaki ye na ebonga ya lieutenant général mpe aponaki ye mokonzi ya Etat-major général ya FARDC. Azwi esika ya Lieutenant Général Kisempia Sungilanga.
André-Philippe Futa

**André-Philippe Futa** (Ntuku mibale na motoba sanza ya mwambe 1943 – 1 octobre 2009) azalaki moto ya politiki ya mboka ya Congo démocratique . Azalaki moto ya Miabi na District ya Tshilenge .

## Biografi ya bomoi ya bato
André-Philippe Futa Mudiumbula Tshitumbu Tshipadi abotami na engumba ya Miabi, District Tshilenge, na ekola ya République Démocratique du Congo lokola mwana se moko ya Kabongo wa Mfuta wa Kalubi na Tshiambuaya Marie-Madeleine. Azalaki membre ya famille royale ya Bena Mbayi na Bakwa Dishi.
Freddy Matungulu

**Mbuyamu Ilankir Matungulu**, ayebani na kombo ya Freddy Matungulu, abotama na mokolo ya 4 sanza ya yambo 1955 na Lubembo, azali moto ya nkita mpe moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Mateya
Freddy Matungulu abotamaki na Lubembo, oyo ezali lelo na etúká ya Bandundu. Moyekoli ya mayele na biteyelo ya Katolike ya Congo, azwaki diplome na ye ya kelasi ya ebandeli na 1967 na Eteyelo ya ebandeli ya Saint-Joseph na engumba ya Bandundu, na ntango wana Banningville. Nsima ya kelasi ya secondaire na Institut Saint-Jean-Baptiste de la Salle, na Bandundu, oyo endimami na diplome ya l'Etat na 1973, akomaka na Faculté ya Sciences économiques na Université ya Kinshasa (UNIKIN). Na 1977, azwaki diplome na économie, option économie internationale et monétaire. Freddy Matungulu, oyo aponamaki lokola mosungi na eteyelo, azwamaki mpe na mosala, kaka na mbula wana, na biro ya Banque zaïroise du commerce extérieur (Banque du Peuple), na Kinshasa, lokola analyste ya ba crédits.

Na 1980, lokola azalaki mosungi na UNIKIN, azwaki bourse ya gouvernement ya Etats-Unis mpe akendaki na mikili ya Atlantique mpo na kolanda bakelasi na ye. Azwaki liboso diplome na anglais mpe na économie na Institut d'économie na Université ya Colorado na Boulder. Na 1981, azwaki diplome na Lingelesi na Université ya Etat ya New York na Buffalo. Na 1983, azwaki diplome ya master na Économie internationale na Fletcher School na Université Tufts, na Boston. Kaka na ntango yango, ayekolaki makambo ya nkita na Iniversite ya Harvard na Boston. Lokola azalaki na mposa makasi ya koyeba makambo mingi, akɔtaki na iniversite mpe azwaki diplome ya doktɛrɛ na makambo ya nkita na 1986. Thèse ya doctorat na ye ezali na motó ya likambo La Politique des taux de change et son impact sur les mécanismes d'allocation des ressources et la croissance dans l'économie zaïroise: 1967-1983).

### Mosala ya molakisi
Ntango azongaki na mboka na ye na 1986, azongaki na eteyelo ya makambo ya nkita na UNIKIN mpe amipesaki na mosala ya molakisi. Lokola professeur associé, ateyaka ba cours ya économie politique mpe ya politique monétaire. Ateyaki mpe na boumeli ya mbula moko mateya ya mbongo mpe mosolo na Institut supérieur ya commerce na Kinshasa.

Mpo na koluka koyeba makambo mingi ya mosala ya Leta, banda 1986 kino 1992, Professeur Matungulu azalaki conseiller spécial ya vice-gouverneur ya Banque centrale ya Congo, conseiller économique na ba ministères ya Budget mpe ya Plan, conseiller principal na ba ministères ya Transport mpe ya Communications, ya Commerce extérieur mpe ya Budget, mpe coordinateur ya cellule ya ba études na Ministère ya Budget mpe conseiller principal mpe coordinateur ya collège ya ba conseillers économiques et techniques na cabinet ya Premier ministre.

## Ba références

## Talá mpe

### Lisolo oyo etali yango

* Gouvernement ya République Démocratique du Congo

### Ba liens ya libanda

* Ministère ya Finances : ba photos ya ba Ministres na ba Ministres adjoints ya Finances
Augustin Katumba Mwanke

**Augustin Katumba Mwanke**, Abotama le 5 octobre 1963 na Pweto territoire na Haut-Katanga mpe akufi le 12 février 2012 (a 48 ans) na Bukavu na Sud-Kivu na likama ya avion, azali moto ya Etat ya République démocratique ya Congo. Azuaki diplôme na faculte ya Polytechnique ya Kinshasa, Gouverneur ya Katanga na 1998, ministre délégué na présidence oyo azalaki na mokumba ya portefeuille ya l'Etat kobanda le 17 janvier 2001 ti le 17 novembre 2002 na gouvernement ya Joseph Kabila na tango akomaki na bokonzi na 2001, azalaki secrétaire général ya gouvernement, député élu, na sima ambassadeur itinérant ya Président Kabila.

## Banote mpe ba références

## Talá mpe

* Liste de gouverneurs du Katanga (en)

## Ba liens ya libanda
Simon Tuma-Waku Bawanganiwo

**Simon Tuma-Waku Bawanganiwo** azali mosali ya mombongo mpe moto ya politiki ya Congo (RDC) .

## Biografi ya bomoi ya bato
Azali ingénieur civil ya mines na Université libre ya Bruxelles mpe azali kokoba mosala na ye na ba secteurs ya mines mpe ya pétrole, na République démocratique du Congo mpe na Afrique du Sud.

Azalaki ministre ya Mines na Hydrocarbures na gouvernement ya Joseph Kabila kobanda 2001 kino 2002. Na ntango ya bokonzi na ye, babimisaki mibeko mpe mibeko ya mosala ya kotimola mabanga ya ntalo. Na nsima akomi administrateur ya Fédération des entreprises du Congo (FEC) na sima vice-président national, oyo azalaki na mokumba ya secteur minier.

Azali mokambi ya lisanga ya bakompanyi ya mabanga ya ntalo ya Afrika ya Sudi (MIASA) kobanda mokolo ya 1 sanza ya libwa ya mobu 2019, mpe mpo na mibu mibale.

## Nkuku
Azali mobali ya ministre ya kala Wivine Mumba Matipa.

## Banote mpe ba références
Alphonse Ntumba Luaba

**Alphonse Ntumba Luaba**, Alphonse Ntumba Luaba, professeur ya droit international public na université ya Kinshasa, docteur ya droit na université ya Nancy, azali moko ya bato minene ya régime ya République démocratique ya Congo.

Asalaki misala ya politiki lokola député, vice-ministre ya justice ya Laurent-Désiré Kabila, ministre ya Droits de l'Homme, Secrétaire général ya gouvernement ya transition. Asengaki mpe ete na mokili mobimba, batalela mabe oyo bitumba ya République démocratique du Congo esali, na ndakisa na maloba na ye na Cour internationale de justice ya La Haye.

Thomas Lubanga na ba miliciens na ye (oyo kala mingi te bazuaki ye na Cour pénale internationale) bakangaki ye na 2002.

Na 2007, Alphonse Ntumba Luaba akambaki Programme national de désarmement démobilisation et réinsertion ya ba ex-rebelles, kosangana na milende ya kimya na Congo. Alóngaki kondimisa bakonzi ya Etumba ya Ituri oyo batikalaki ete bátya bibundeli na bango.

Na 2009 akomi momonisi ya RDC mpe secrétaire exécutif adjoint ya ba programmes na CEPGL (Communauté économique des pays des grands lacs).

Banda na suka ya sanza ya zomi na mibale ya mobu 2011, Alphonse Ntumba Luaba akambaki CIRGL (Conférence Internationale pour la Région des Grands Lacs) lokola Secrétaire exécutif. ICGLR esangisi bikólo 11 oyo ezali na kati na yango, oyo nyonso ezali na ngámbo ya Mbu Monene ya Afrika mpe na ngámbo ya mai ya Congo. Bakambi nyonso 11 baponaki ye mpo na mbula minei.

## Ba liens ya libanda

* ICGLR ezali
Marthe Ngalula Wafwana

**Marthe Ngalula Wafwana** azali mwasi ya politiki ya Congo (RDC). Azalaki Ministre ya Culture mpe ya Arts na gouvernement ya Joseph Kabila kobanda 17 janvier 2001 kino 17 novembre 2002; mpe nsima ya mbongwana ya gouvernement oyo ekosalema na 17 novembre 2002, azalaki na poste ya Ministre ya Industrie mpe Commerce mpe ya ba Petites et moyennes entreprises kino 30 juin 2003.

## Biografi ya bomoi ya bato

## Banote mpe ba références

## Talá mpe
Timothée Moleka Nzulama

**Timothée Moleka Nzulama**, Abotami na novembre 1953 mpe akufi na 30 juin 2017 na Afrique du Sud[1], azalaki moto ya ekolo Congo (RDC).

Ministre, gouverneur ya ba provinces, opérateur économique mpe fervent sportif, azalaki candidat na ba élections présidentielles ya 2006 na suka na yango azwaki 0,10%.

## Biografi ya bomoi ya bato

## Banote mpe ba références
Benjamin Mukulungu

**Benjamin Mukulungu** azali moto ya politiki ya Congo-Kinshasa. Azalaki ministre ya Fonction publique mpe lelo azali député. Abotama na Buloba, na Sud-Kivu, na République démocratique du Congo na 1956.

## Talá mpe

* ''Benjamin Mukulungu akangamaki na matata ya mabele'', Le Potentiel, 5 août 2006 .
* ''Benjamin Mukulungu, député, Président ya Groupe parlementaire ya Composant ya Gouvernement ya kala'', MMC.
Marie Ludovic Manoka Nzuzi

**Marie Ludovic Manoka Nzuzi**, akufaki le 16 janvier 2022 na Kinshasa, azalaki mwasi ya politiki ya République démocratique du Congo. Azalaki Ministre ya Coopération Internationale mpe ya Éducation primaire, secondaire mpe professionnelle kati na 2001 mpe 2003.

## Biografi ya bomoi ya bato
Marie Ludovic Manoka Nzuzi azalaki mokambi ya lisanga ya basi ya Parti ya bato mpo na kotonga lisusu mpe demokrasi.

## Bomoi ya nkuku
Marie Ludovic Manoka Nzuzi azali mwasi ya libala mpe mama ya bana mibale ya basi. Azali mosangani ya eklezia ya Christ Embasy ya Chris Oyakhilome.

## Banote mpe ba références
Leonard Luongwa

**Léonard Luongwa Kabule Mulungo** azalaki Ministre ya Finances ya République démocratique ya Congo kobanda sanza ya Février kino sanza ya juin 2003: Mutombo Kyamakosa nde akitanaki ye.

## Talá mpe

* Gouvernement ya République Démocratique du Congo

### Ba liens ya libanda

* Ministère ya Finances : ba photos ya ba Ministres na ba Ministres adjoints ya Finances
Christophe Muzungu Kabemba

**Christophe Muzungu Kabemba** azalaki vice-gouverneur ya ville province ya Kinshasa na République démocratique ya Congo kobanda 1997 kino 2001, mpe gouverneur ya intérim kobanda mai 2001 kino le 26 novembre 2001.

Muzungu azalaki ministre ya Arts mpe Culture kino na 18 novembre 2005.

Na tango azalaki ministre, akomaki Vagabond, buku oyo elobelaki na mozindo likambo ya  « shege »   na Kinshasa.

Azali ambassadeur ya RDC na Congo na 2023.

## Banote mpe ba références

## Ba liens ya libanda

* Site officiel
Gaëtan Kakudji

**Gaëtan Kakudji**, Abotama le 3 octobre 1942 na Ankoro (province ya Katanga, na Congo), mpe akufaki le 21 juillet 2009 na Bruxelles, azalaki sénateur ya Congo.
Michel Mongali

**Michel Mongali** to **Michel Bampéli** **Mongali** azali mokonzi ya ekolo Congo abotama na sanza ya zomi na moko 1915, député mpe ministre ya bilenge mpe ya masano ya ekolo Congo démocratique.

Mosungi ya Patrice Lumumba mpe Joseph Kasa-Vubu, atalelami lokola moko ya bato ya molili ya lipanda ya Congo-Kinshasa.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Carrière politique
Michel Mongali abotamaki na Novɛ́mbɛ 1915. Aponamaki lokola député national na liste individuelle na district ya lac Léopold II (province ya Léo), moko ya ba régions ya clé ya République démocratique ya Congo.

Azalaki na mikumba minene, na ndakisa azalaki mokambi ya Commission de la justice mpe vice-président ya Commission des affaires économiques. Na sanza ya motoba ya mobu 1961, ayanganaki na likita ya Europe-Afrique na Strasbourg, oyo ezalaki likambo ya ntina mingi mpo na boyokani kati na Mpoto mpe Afrika na eleko ya nsima ya boyangeli ya bakoloni.

Na mokolo ya 2 août 1961, aponamaki ministre ya jeunesse mpe ya sport na gouvernement Adoula kino na mokolo ya 18 avril 1963.

Azalaki mpe na kati ya délégation ya Conseil Suprême de la Révolution (CSR) na 8ème session ya Organisation de Solidarité des Peuples Afro-Asiatiques (OSPAA) na Nicosie na 1967. Na likita yango, batindami baponaki ete likita ya OSPAA esalema na Alger na esika ya Beijing, ekateli oyo elɛmbisaki baninga na bango oyo bazalaki na ngambo ya Chine. Mongali mpe baninga na ye bapesaki toli ete bákɔta te na matata kati na Chine mpe Union soviétique.

## Banote mpe ba références
Alexandre Mahamba

**Alexandre Mahamba** azali moto ya politiki ya Congo oyo azali membre ya Mouvement national congolais-Lumumba.

## Biografi ya bomoi ya bato
Azwaki formasyo na makambo ya mibeko, azalaki délégué ya Collège exécutif général na Conférence ya Table ronde économique na Bruxelles (soki sanza ya minei kino sanza ya mitano ya mobu 1960) mpe azalaki candidat ya présidence ya Sénat na 1960. Azalaki ministre ya makambo matali mabele na mbulamatari ya Lumumba (banda sanza ya motoba kino sanza ya libwa ya mobu 1960) mpe na mbulamatari ya Iléo I (sánzá ya nsambo ya mobu 1960), ministre ya misala mya mabanga ya ntalo mpe ya nguya na mbulamatari ya Iléo II (banda sanza ya mibale kino sanza ya mwambe ya mobu 1961) mpe ministre ya makambo matali mabele, mabanga ya ntalo mpe ya nguya na mbulamatari ya Adoula (banda sanza ya mwambe ya mobu 1961 kino sanza ya nsambo ya mobu 1964). Azalaki mpe secrétaire général ya Ordre des avocats na suka ya mobu 1964[1].

Azali moko ya ba martyrs minei ya Pentecôte oyo babomaki na nzela ya kokangisa na 1er juin 1966 na Kinshasa na nse ya bokonzi ya Joseph-Désiré Mobutu.

## Banote mpe ba références