Zackie Achmat

**Abdurrazack “Zackie” Achmat**, Abotamaki na 21 mars 1962, azali militant mpe mokomi ya ba filme ya Afrique ya Sud. Ye nde co-fondateur ya *Treatment Action Campaign* mpe azalaki président ya kala ya mouvement *Equal Education*, oyo etumbelaka bitumba mpo na lisanga na nzela ya koyekola.

Na 2024, ayaki kokɔta na élections nationales ya Afrique ya Sud lokola candidat indépendant, kasi akokaki te kozwa esika na Parlement.

## Bomoyi

### Ebandeli mpe bomwana
Zackie Achmat abotamaki na Vrededorp, quartier moko ya Johannesburg, na libota ya basumusi ya malaise oyo ezalaki na Cap.

Akoli na quartier ya Salt River, na kati ya communauté ya Cap Coloured na tango ya apartheid.

Azalaki kozalaki na mama na ye mpe na tata na ye mwasi, nyonso bazalaki militant ya syndicat mpe bazalaki na misala na syndicat ya bato bazali kosala bilamba.

### Nkuku
Na suka ya bambula 1970, na bolenge na ye, Zackie Achmat asalaki lokola mosali ya kosangisa nzoto, kati na 1977 mpe 1981 .

Na 1990, bakómaki kolobela ete Zackie Achmat azali séropositif. Na 2005, akómaki na crise cardiaque, oyo dokotɛrɛ na ye akobanda koloba ete ezali mpona makambo mosusu, esengeli te na séropositivité to na traitement na ye. Akokaki kosilisa yango noki mpe akokisaki lisusu activisme na ye.

Na 5 janvier 2008, Zackie Achmat akozalaki libala na militante Dalli Weyers na Lakeside, pene ya Cap. Bokutani yango esalemi na kotalela ya juge Edwin Cameron, mpe maire Helen Zille azalaki na esika.

Babalani yango babomaki libala na kimya na sanza ya motoba 2011.

## Bitumba ya politiki

### Nzela ya politiki
Na mbula ya kokola, Zackie Achmat asɔkaki école na ye ya Salt River lokola boyokani na manifestation ya ba élèves na 1976 mpo na kotumba apartheid.

Akozaki kozongama na boloko na ntango ebele mpo na misala na ye ya bitumba, mingi mingi na mbula ya kokola. Na 1980, ntango azalaki kosilisa mobeko na boloko, akomaki membre ya *Congrès National Africain (ANC)*.

Achmat akokaki kotumba mpo na liberte ya ba presse mpe kotambwisa mabe ya corruption na ANC.

Na 2024, Zackie Achmat akokaki kokɔta lokola candidat indépendant na Parlement, na liste régionale ya Cap-Occidental. Azwaki vote 10 679, kasi yango ezalaki moke mpo azwa esika na Assemblée Nationale. Akotaki kozwa ete apusami mpe alobaki ete azokokɔta na élections locales ya 2026.

### Bitumba mpo na bokonzi ya ba LGBT mpe kotambwisa VIH
Na 1993, Zackie Achmat apubliki mokanda oyo bato mingi balobaki mpo na misala ya sexualité na boloko na Afrique ya Sud. Akokaki kozala na makambo na ye moko na ba gangs ya basangani na mibali, mingi mingi groupe ya 28.

Na 1994, Zackie Achmat akómbá co-fondateur ya *Coalition nationale mpo na lisanga ya ba gays mpe lesbiennes*. Lokola directeur, akotisi misala mpo na kobatela bokonzi ya ba LGBT na Constitution ya Afrique ya Sud mpe asalisaki ba procès oyo etindaki kozwa dépénalisation ya sodomie mpe lisanga ya bokonzi ya bato ya misala moko na immigration.

Zackie Achmat akómaki membre ya *AIDS Law Project*, programme moko ya mibeko oyo ezali na Université ya Witwatersrand, epai wapi azalaki kosala lokola parajuriste na kotalela ya juge Edwin Cameron.

Azalaki kosala mingi na mibeko oyo ekotaka bokonzi ya bato bazali na boloko mpe bazali na VIH, mpe mpe na mikambo ya koboma bato ya basangani na mibali to basi, oyo babomamaki na maboko ya bato ya police.

Na 1998, Zackie Achmat akómbá co-fondateur ya *Treatment Action Campaign (TAC)*, lisanga oyo etumbelaka bitumba mpo na kozwa antirétroviraux ya VIH. TAC esalaka elongo na *AIDS Law Project* mpo na makambo ya mibeko na bokonzi ya sante, mingi mingi na kosalisa ba poursuites judiciaires mpe kobatela ba bénévoles.

Na 1998, Zackie Achmat alobaki ete azali séropositif na esika nyonso mpe aboyaki kozwa antirétroviraux tango nyonso mpe bato nyonso oyo bazali na mposa ya yango bakokaki te kozwa yango. Na août 2003, nsima ya ndenge ya ba militants ya TAC, atangolaki traitement na ye, kaka sima ya gouvernema kolobela ete antirétroviraux ekoki kozwa na secteur public. Makambo oyo eyokani na motema na ye te ebongolaki mpo na kolongwa mpe azalaki te koloba yango na ba témoignages na ye ya esika nyonso.

Na 2006, Zackie Achmat azalaki na kati ya ba militants 44 ya TAC bazwaki na boloko mpo na kokóma na biro ya gouvernema provinciale ya Cap. Mosala yango ezalaki kotambwisa boyokani na ministre ya Sante, Manto Tshabalala-Msimang, mpe ministre ya Services correctionnels, Ngconde Balfour, bazalaki kosangwama mpo na homicide involontaire nsima ya kifo ya moto azali séropositif na boloko ya Westville. Moto oyo azalaki na kati ya plainte collective oyo esengaki kozwa antirétroviraux, mpe yango etindaki tribunal kolakisa gouvernema kopesa ba médicaments noki.

#### Misala ya bomoko ya bato
Na 2008, Zackie Achmat akómbá co-fondateur ya *Social Justice Coalition (SJC)*, oyo etumbelaka bokonzi oyo Constitution ya Afrique ya Sud etindaka, mingi mingi mpo na bato ya moke mpe bato oyo bazali te na mosala. Na 2009, azalaki na mosala elongo na Gavin Silber mpo na kokóma *Centre ya mibeko mpe justice sociale*, oyo na nsima ebengamaki *Ndifuna Ukwazi (Osez savoir)*.

Na 2013, Zackie Achmat mpe ba militants 18 mosusu ya *Social Justice Coalition (SJC)* bazwaki na boloko ntango ya kokutana oyo eyebani te na esika ya Centre civique ya Cap. Bazalaki kotambwisa boyokani na ndenge ya bokebi ya mayi mpe bokonzi ya kokangama na township ya Khayelitsha.

Na 2018, Zackie Achmat azalaki kobengami mpo na kolakisa mabe epai ya basi oyo bazalaki na mikakatano ya harcèlement sexuel oyo ekomamaki na Doron Isaacs, ntango azalaki président ya conseil ya *Equal Education*. Aboyaki makambo yango, akatelaki Isaacs liboso ya bato mpe alobaki ete akolingi te ete azali predator. Akotaki kosolola makasi na bato mosusu oyo bazalaki kotinda makambo te na preuves. Na interview moko, alobaki mpe ete bato bapesi ye mpasi na société civile mpe alobaki makambo oyo ezalaki kontroversé epai ya ba plaignants mpe journaliste.

Zackie Achmat akotisi mitema mpo na kobongola enquête publique na ndenge ya kosala makambo ya inconduite sexuelle na *Equal Education*. Lisanga esalisaki enquête na juge ya retraite Kathleen Satchwell, oyo akomaki ete makambo oyo bazalaki kolobela Achmat mpe Doron Isaacs ezali mabe te..

Na 2020, Zackie Achmat akómaki directeur ya *Karoo Biosciences*, société moko oyo Doron Isaacs atikaki.

## Biloba mpe bakoki