open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bernadette Tokwaulu Aena

**Bernadette Tokwaulu Aena**, abotami mokolo mua 28 na sanza ya minei ya mbula 1961 na Stanleyville kombo ya kala ya engumba Kinshasa, azali moi-politiki ya Congo . Ayebani mpo azalaki moko ya basi oyo bazuaki ntomo ya likolo na bokambi ya SNEL.

## Bomɔi
Bernadette Tokwaulu Aena azali mwana ya Emmanuel Tokwaulu Batale, motindami ya kala ya Zaïre na Mozambique, oyo akufaki na sanza ya zomi ya mbula 1986 na likama ya mpepo ya Samora Machel, mokambi wa ekolo Mozambique na tango wana na eleko ya Mobutu. Atangeli mibeko na université ya Lille mpe abandaki mosala na ye na Société nationale ya électricité na 1984, esika wapi amataki mokemoke mpo na kokoma, kobanda 2007 tee na 2016, na ntomo monene babengaka administrateur général adjoint.

Azali mama ya bana misato, abali naino te, asakoli ete kozanga mobali sikawa na ezali na matomba mingi mpo ete libala ekosungaka basi te na bokokisi mikano na bango mingi mingi penza na bokeyi mosika na misala, kozala ya mobali pembeni na ye elingaki ekanga ye makasi, kasi asepeli te ndenge basi misusu bazali kozua misala minene nzokande ezali kozongela makoki na bango te.

### Masolo ya politiki
Moko ya lisanga AMP, Bernadette Tokwaulu atelemeli uta 2014 bobongoli Mobeko Likonzi eye ekopesa nzela na Joseph Kabila po nte aponama lisusu lokola Mokambi ya Ekolo pona mbala misato. Ata ko bakangaki ye na musala ya leta oyo elendelaka bato babengi na kombo ya Agence Nationale de Renseignements, Bernadette Tokwaulu awangani etumba na ye te mpe na 2015, atiki kozala moko ya majorité présidentielle. Sikawa na opposition, na sanza ya zomi ya mbula 2017 abundi po na kolekisa nsango na ye "Kabila Tika" atako bakengeli ba mopekisi ye na Hôtel Fleuve na Kinshasa epayi ya Nikki Haley, ambassadeur ya Etats-Unis na Nations Unies.

Na sanza ya zomi ya mbula 2022, ayingeli na Palais du peuple oyo ezalaki koyamba mosala ya bobongisi masolo ma Pré-COP27, apameli John Kerry na pe misusu bazalaki wana mpo na oyo etali makambo ya pasi mazali kolekana na estya ya Congo, yambo nte abima bato babeteli ye maboko makasi mingi. Na sanza ya zomi na mibale ya mbula 2022, pona kokima “ . Balkanisation » ya mboka na nzela ya mayokani ya« . molili » ya Luanda na Nairobi e signamaki na président Félix Tshisekedi mpe pona kobongola mboka zambi ezali ya “ kopɔla », Bernadette Tokwaulu Aena asakoli nte akotia mutu po nte balubola ye mokambi wa Ekolo na maponami ya mokonzi ya mboka na sanza ya zomi na mibale 2023.

Bernadette Tokwaulu azali mokomi ya buku eye “ Joseph Kabila, pari de fou ».

## Etatoli
Karine Ndjoko

**Karine Ndjoko**, abotami na 1969 na Kisantu, azali mwasi ya Congo ya science mpe professeur ya université. Azali mwasi ya yambo na ba yindo  oyo azwi diplome na chimie o Iniversite ya Neuchâtel na mboka  Suisse na 1994.

## Bomɔi
Karine Ndjoko, abotami na Kisantu na engumba ya Kongo-Central na libota ya bana mitano ya basi , bongo  azali mwana ya mibale, na tata Ndjoko Mulopo Nku, ancien séminaire mpe directeur ya ebengami ya kala  Banque du Zaïre, na mama monganga Dungu Kiani. Na mbula 12, ye na libota na ye balongwaki na Kinshasa mpo na kofanda na Roumanie mpe na nsima na Suisse .
Tony Bolamba

**Tony Cassius Bolamba**, azali moto ya leta ya Congo, abotami o mokɔlɔ 28 ya sanza ya yambo mobu 1972 na mboka ya Liège. Azali koko ya mokomi mpe moto ya leta  ya Congo Antoine ,  , 

Azali candidat indépendant na maponami ya présidentielle ya décembre 2023 .

Tony Bolamba azali mobandisi ya masanga Mouvement du Congo (MOCO), mpe Alliance des Mobutistes pona ekolo ekende liboso (AMPR).

Uta mokolo 12 février mobu 2024, Tony Cassius Bolamba atie candidature pona ebonga ya sénateur na Province ya Equateur.
Nsingi Pululu

**Nsingi Pululu** abotami 26 novembre 1978 na engumba mokinzi Kinsasa, azali moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique (RDC) 

## Biografi ya bomoi ya bato
**Mateya**

Atanga kelasi ya primaire na ye na E. P 1 Bumbu-Sud, eteyelo ya Saint Jean Baptiste ya lelo mpe eteyelo ya ntei na I.T..I SANGA/SNEL, eteyelo ya Société nationale ya courant (SNEL SA) oyo ezali na Kongo Central mpo na koyeba mingi makambo ya courant.

Nsingi Pululu akeyi bongo kotanga na Institut supérieur des techniques appliquées (ISTA/Ndolo) mpo na kokoba kelasi na ye na makambo etali courant. Sima ya koyekola , azuaki licence na Ingénierie Électrique. Oyo ematisaki ye pete na ya Gestionnaire ya Cabine Électrique na kati ya Société Nationale de Électricité (SNEL SA), Lokola science ezalaki toujours a+b, a sentir que akokaki kozwa partie imaginaire oyo te oyo na Physique ya Électricité. Oyo ndenge akendaki koyekola physique électrique na eteyelo ya likolo université pédagogique nationale esika azuaki diplôme na Physique ya Ingénierie Électrique 

**Carrière ya mosala**

Aponamaki na motindo ya mokonzi ya mboka, Nsingi Pululu azali moko na lisanga ya conseil d’administration ya Société nationale ya électricité SA 

**Carrière ya politiki**

Moko ya batu ya lisanga politiki Action pour l’alternatif et bien-être (AAB), azali momemi mobeko ya congolité oyo bengami na mobeko Tshiani, oyo elingi kaka bana mboka oyo babotami na papa na maman congolais bazala na makoki ya ko koma na ba postes ya likolo koleka ya ekolo, bakisa mpe ebonga ya mokonzi ya mboka. Mobeko moye mozwaki ntembe na bapanzi sango mingi na mokili mobimba mpe na société civile  .
Wikipédia:Moyángeli/capitainAfrika2

###### 
#### Ntembe (discussion)
Nazongi lisusu kati na esika oyɔ́ mpɔ́ na ko senga lisungi na bino bayangeli. Nazalí mɔ̌kɔ́ ya basálisi áwa, nazui mokano ya kolengela búku ya ndimbola óyo mpô éte ezali kaka ya kolala, esengeli kolamusa yangɔ́ mpé kosálisa mingí koleka elongɔ́ na bandeko isúsu.
CapitainAfrika (discussion) 19 mársi 2024 à 14:47 (UTC)
#### Ɛɛ (pour/for)
* During the last time the candidate has used his temporary status with wisdom and discretion. –Bombo (discussion) 27 mársi 2024 à 23:11 (UTC)

#### Tɛ̂ (contre/against)
#### Kokila (s'abstenir/abstention)
Émilie Efinda

**Émilie Efinda**, abotami o mokolo mwa 31 ya sanza ya mwambe 1950 na Bukavu, azali mokomi ya Congo, mopesi toli na makambo ya mosala mpe bolamu ya bato na présidence

## Biografi ya bomoi ya bato
Ayekolaki pharmacie na Université Libre ya Bruxelles. Na nsima, asalaki na mombongo ya kobimisa cinchona mpe quinine na mboka na ye.
## Mikandá
*Grands Lacs: sur les routes malgré nous, 2009
## Références
Anny Modi

**Anny Modi**, kombo naye ya solo penza **Anny Tengamendite Modi**, abotami  na mokolo ya 2 janvier 1982 na mboka kombo Buta, azali  moko ya baye ba mipesa nzoto mpe molimo mpo ya kotelemela makambo ya mabe pe kolobela makambo oyo etali basi na mboka congo, azali mokambi to pe  directeur exécutif ya lisanga (ONG) “ Afia Mama na ye », azali kosala kampanye mpo na kobundisa mobulu ya kosangisa nzoto oyo esalelamaka lokola ebundeli ya bitumba mingi mingi na bisika ya bitumba, mpo na bokambi ya basi, makoki ya basi na monene mpe ya bilenge, mpe mpo na bokolongono ya kosangisa nzoto mpe ya kobota ya bilenge .

## Bomɔi
Mwana mwasi ya moto ya politiki na tango ya république ya mibale ya Zaïre, na mibu 13, Anny akufisaki tata na ye. Ntango azalaki elenge, batindaki ye na ɛsti ya République démocratique du Congo na engumba Goma, esika oyo eyebani mpo na matata. : bitumba mpe mobulu ya kosangisa nzoto. Na mibu 17, aboti mwana mwasi na eleko ya Etumba ya Liboso ya Congo  .

Elenge mingi mpo na kokoma mama, azwaki mwa kozala na stigma na communauté na ye, mpe mpo na ntina ya lolenge na ye oyo epesaki ye ndenge ya kozala na etuka mosusu . Ebandi na  botelemeli makambo ya mabe na ekolo Afrika ya sudi na esika ba yambaka bato oyo bakimi engumba na bango mpoya likambo songoloi. Na 2009, bitumba mosusu ebimi na République démocratique du Congo, na kindoki esalelamaki lokola ebundeli ya bitumba, na boyokani na basi mosusu, abandi campagnye kotelemela bosangisi nzoto na makasi mpe azwaki lisungi ya likanisi ya kompanyi ya polele mpo na Afrika ya sudi . Na 2012, na boyokani na ba partenaires misusu, basalaki ebongiseli oyo ezali ya Letat te oyo babengi *Afia Mama* elingi koloba na français : “ . Santé ya basi »  ,  mpe mobandisi ya boyokani « . Muvema ya ba kambi ya bilenge basi ya RDC »  . Na sima akota na réseau ya bakambi ya basi ya Afrika na juillet 2017, likanisi  ya ONU basi, *Commission ya Union africaine mpe Mission permanente ya Allemagne*, nzokande akambaka botomboli mingi mingi mpo na bilenge na kati ya réseau  . Akambaka mpe misala mibale misusu ya basi na oyo etali parité na 2020 mpe 2021  .

## Masolo ya kati
Anny Tengamendite Modi azali mama moboti ya mwana moko ya mwasi uta mobu 2000 .

## Ba lokumu

* Minganga ya mokili batie Anny Tengamendite na mokanda ya basi ya lokumu ya mokili oyo eyebani mingi te na mbala mingi na lolenge ya makambo nioso kasi oyo abasalaka botelemeli ya bosangisi nzoto na makasi na mokili, na nzela ya bilili oyo ezuami na mokangi lifoto ya mboka france na kombo Denis Rouvre (2019) 
* Talo ya lokumu Franco-Allemand mpo na makoki ya bomoto mpe ekolo oyo ezali kotosa mibeko mokonzi ya ekolo 2023 (10 décembre 2023) 

## Etatoli
Fabiola Faida Mwangilwa

**Fabiola Faida Mwangilwa** azali mutu ya politiki ya Kongo-Kinsasa mpe ministre ya makambo ya basi mpe libota na boyangeli transitionnel ya Kongo-Kinsasa kobanda 2003 kino 2007.

## Bomɔi
Fabiola Faida Mwangilwa azuaki diplôme na ye ya licence na siansi ya mateya na eteyelo ya likolo ya Kisangani na etuka ya Orientale (Kongo-Kinsasa) .

## Masolo ya kati
Fabiola Faida Mwangilwa azali mwasi célibataire mpe mama ya bana mibale.

## Etatoli
Laura Kutika

**Laura Kutika**, abotami o mokɔlɔ 24 sanza ya mwambe ya 1984, azali  mokomi na Kongó-Kinsásá. 

## Bomɔi
Laura Kutika abotami o mokolo 24 sanza ya mwambe 1984  na kisasa, mboka-mokonzi ya kongo. 

Nsima ya kozwa  diplome, asilisaki formation lokola mokomi ya scenario ya televizyo mpe radio na engumba moko  .

## Etatoli
Amba Bongo

**Amba Bongo**, abotami ó mokolo 21 sanza ya mini na Kinsásá, azali mokomi ya kongo mpe mobateli ya bato bakima mboka na Kongó-Kinsásá

## Biografi ya bomoi ya bato
Abotami na Kinsásá, azui diplôme ya Lingɛlɛ́sa na mimeseno ya africa na Institut Supérieur Pédagogique ya Gombe, sima atangi psychologie na Université Warocqué ya Mons na Bɛ́ljika.

Asalaka lokola mokambi ya Active Women, ebongiseli ya lisanga ya bato bakimá mboka oyo esungaka basi ya Afríka oyo balobaka Lifalansé na bosengi ya kobombana na mboka mopaya.

## Mikanda

* *Une femme en exil*, 2000
* *Cécilia*

## Etatoli
Kabika Tshilolo

**Marie-Jeanne Kabika Tshilolo**, abotami na sanza ya mitano na mobu 1949 na Lubumbashi, azali mwasi mokomi ya ekolo Kongó-Kinsásá

## Biografi ya bomoi ya bato

## Mikanda

* Kabika Tshilolo, , Kinshasa, Pavillon des écrivains, 1986.
* Kabika Tshilolo, , Kinshasa, L'Harmattan, 2008, 192 p, ISBN 978-2-296-04330-5

## Tálá mpé
Marie-Louise Mumbu

**Marie-Louise Mumbu**, oyo ayebani na kombo ya **Bibish**, abotami o mokolo 15 sanza ya libwa 1975 na Bukavu, azali mopanzi sango mpe mwasi ya mikanda ya ekolo Kongó-Kinsásá.

## Biografi ya bomoi ya bato
Marie-Louise Mumbu abotami na 1975 na Bukavu, engumba ya monene na libongo ya Etímá Kivu, na ndelo ya Rwanda na monyɛlɛ ya Kongó. Libota na ye, bawuta na etuka ya Kasaï, na kati kati ya mboka, bafandaka na Kinsásá. Tata na ye, moto ya politiki, akufaki ntango azalaki na mbula 18. Ayekoli mosala ya bapanzi-nsango na *Institut technique des sciences de l'information* na Kinsasa, mpe azwi diplome na ye na 2002.

Na nsima, abandi musala lokola mopanzi sango ya Africultures na domaine ya culture mpe na nzela na yango abimisaki búku na ye ya yambo. Asali mosala na kati ya mboka Kinsasa na bambula 2000. Azali kosunga ba artistes ndenge na ndenge na ba projets culturels na bango, na ndakisa Faustin Linyekula mpo na kotia ba Studios Kabako, structure congolaise ya danse contemporaine kino na été 2003, na choreographe français Thomas Duchâtelet na été 2003, na sima Astrid Mamina, mise en scène, to projet Cauri na automne 2004, organisé par l'association marseillaise Aide aux Musiques Innovatrices (AMI). Na nsima amipesaki na kokoma. Misala na ye mingi esalemi mpo na masano. Na 2009, azalaki artiste en résidence na Maison des Auteurs na Limoges. Na 2010, afandaki na Montréal, na Kébeki.

## '''Mikanda ya minene'''

* *Logiques Urbaines à Kinshasa*, 2002, L'Harmattan.
* *Les Carnets de la Création : Francis Mampuya, peintre*, 2003, 24 p., Éditions de l’œil.
* *Mes obsessions, j'y pense et puis je crie*, 2004, Kinshasa, Éditions de la Halle de la Gombe, 2004.
* *La Fratrie errante*, 2004, mis en scène par Faustin Linyekula en 2007
* *Le Festival des mensonges* : mis en scène en 2007 par Faustin Linyekula, sur la base de *Mes obsessions, j'y pense et puis je crie*.
* *Bibish Mumbu*, 24 p., Éditions de l’œil , 2007, mise en scène par Philippe Ducros
* *Bibish à Kinshasa ou La vie quotidienne de Samantha*, 192 p., Le Cri, 2008, adapté par Catherine Boskowitz

* *Moi et mon cheveu, cabaret capillaire*, 2009, mis en scène en 2010 par Eva Doumbia

## '''Filmografi'''

* *Kinshasa mboka té (Kinshasa, sacré pays)*, moyen métrage ya Douglas Ntimasiemi, 2013.

## '''Etatoli'''
Fifi Mukuna

**Fifi Mukuna**, abotami na 1968 o egumba Kinsásá azali mosali ya mayemi mpe caricaturiste  ya Kongó-Kinsásá.

## Biografi ya bomoi ya batu
Fifi Mukuna abotami na kisasa o mokolo 15 sanza ya liboso 1968. Azali mwana ya diplomate moko ya Zaïre. atangi kelasi ya ebandeli na Bɛ́ljika, kolanda misala ya papa na ye,mpe azalaki na bolingo makasi pona ba aventure ya bob mpe bobette oyo Willy Vandersteen abendaki. Azalaki na posa ya kosala mayemi, mpe azongi afrika, azui ba mateyi  na Academie des Beaux-Arts na Kinsásá na 1989.

Na sima asalaki musala lokola caricaturiste elongo na ba journaux mpe ba magazines, lokola Le Palmarès, Le Phare mpé Le Grognon, mpe azalaki mpe elongo na ba  artistes mpe na batu basalaka mosala ya bililingi ya kongo-kinsasa oyo bayebani mingi

## Etatoli
Elisabeth Mweya Tol'Ande

**Elisabeth Mweya Tol'Ande**, abotami o Kinsásá o mokolo 7 sanza ya nsambo 1947, azali mokomi ya Kongó-Kinsásá .

## Biografi ya bomoi ya bato
Abandi mateya ya ebandeli na mbula zomi. Na 1969, azui dipome na mateya ya bato ya mikanda . na nsima azui diplome ya licence na mipesi sango na 1984 na IFASIC. mokomi, Mwena Tol'Ande  atalelami lokola moko ya ba makomi ya basi ya liboso ya Kongo-Kinsasa.

Akumisamaki pene ya lisanga ya ba makomi ya bilenge ya Kongo-Kinsasa. Na nsima, pene  ya mwasi ya liboso ya Kongo-Kinsasa, Denyse Nyakeru Tshisekedi na ndimbola  ya mosala " Congo au Fémimin ".

## Mikanda

* Remous des feuilles, (poésie) éditions Mont Noir (1974)
* Parole de Femmes
* Moi, Femme, je parle, Editions Grain de Sel
* Ahata suivi du récit de la Damnée, Editions Bobiso en 1976
* Ahata, suivi de Ngamalo, reédition aux Editions Nzoi
* À l’épreuve du SIDA - fragilité humaine et secours divin, Editions Mikanda

## Etatoli
Annie Lulu

**Annie Lulu**, abotami o mobu 1987, azali mokomi mpe moyembi wa Kongó-Kinsásá mpe Rumania ya lisoló lya falansé.

## Lisolo ya bomɔi
Annie Lulu abotamaki na Iasi, na Roumanie. Tata na ye aza congolais et mama na ye roumaine. Lokola akómaki na France ntango azalaki naino elenge mpenza, ayekolaki filozofi mpe amipesaki mpenza na mosala ya kokoma.

## Mikandá
### Búku
*  *La Mer Noire dans les Grands Lacs*, Paris, Éditions Julliard, 2021, 181 p. ()*.*
*  *Peine des Faunes*, Paris, Éditions Julliard, 2022, 312 p. ()

## Etatoli
Amisi Makutano

**Adolphe Amisi Makutano**, abotami na mokolo ya mineyi sanza ya liboso 1980 na Kindu ( etuka ya Maniema ), azali moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique (RDC). Aponami molobeli ya peuple na kombo ya Union pour la démocratie et progrès social (UDPS/TSHISEKEDI).

## Biografi ya bomoi ya bato
Adolphe Amisi Makutano abotami o mokɔlɔ ya mineyi sánzá ya yambo  mibu1980 na engumba ya Kindu na etuka ya Maniema ya lelo  .

### Mateya
Adolphe Amisi Makutano azali na diplôme  ya informatique ya gestion na Haute Ecole de Commerce (HEC/KIN) ex ISC. Azali mpe na diplôme ya Gestion d’Affaires mpe Intelligence économique mpe Emotionnelle ya Iniversite ya Huwan, Chine  . Azali mpe diplômé ya Collège d’études avancées en stratégie et défense, (CHESD) na sigle 

## Carrière  ya mosala
Na sanza ya motoba ya mobu 2020, Amisi Makutano akomaki Administrateur na Caisse Générale d'Épargne du Congo . Mokonzi ya mboka Félix Antoine Tshisekedi Tshilombo a nommer ba agents publics na certains entreprises mpe ba établissements publics na République démocratique du Congo le 10 juin 2020  .

Mokolo ya misato na sanza ya mineyi mobu 2022, plusieurs ordonnances lues sur la RTNC mokonzi felix tshisekedi akomisaki Amisi Makutano mokonzi ya conseil d'administration (PCA) à l'Office de la gestion de fret maritime (OGEFREM)

## Carrière ya politiki
Azali mokonzi ya lisanga ya bilenge ya Union pour la démocratie et progrès social (UDPS/TSHISEKEDI)  .

## Tálá mpé
Espérance Mawanzo

**Esperance Mawanzo**, abotama le 23 sanza ya motoba 1971 na Kongó-Kinsásá, azali activiste ya ba droits de l'homme mpe initiatrice ya ba actions ebele, kati na yango   Esika ya kotala minzoto ya   Esika ya kotala minzoto na Kongó-Kinsásá

Abengami« Mama  bokokani», abundisaka   sous-représentation ya basi na politik

## Notes et références
1.RDC: l'île d'Idjwi, la petite perle des Grands lacs [archive] »

#
#

#
#

#
#
Tisya Mukuna

**Tisya Mukuna abotama na [[République démocratique ya Congo]] azali elenge mwasi ya Congo, mobandisi mpe mokambi ya   " la Boite "  <nowiki/>[[SARL]], kompanyi oyo ezali kosala na ba projets ndenge na ndenge oyo mingi na yango ezali bilanga ya café na [[République démocratique ya Congo]].**  ,  ,  ,  .

## Biografi
Tisya Mukuna abotamaki na République démocratique du Congo na 1992, ntango azalaki na mbula moko, ye na libota na ye mobimba bakendaki kofanda na France  .

Azwaki masta na marketing na Institut d'économie scientifique na gestion mpe masta na administration ya ba affaires na 2017 na Shanghai international studies university na Chine  ,  ,  .

Sima ya kelasi na ye, azwi mokano ya kozonga na mboka na ye mpe kofanda kuna, na bopusi ya tata na ye, oyo azalaki na mosala ya kobɔkɔla bibwele mpe kolona mbisi. Akómaki kolona kafe mpo alingaka bilanga ya kafe. Mpe na 2018, abimisaki kompanyi oyo abengaki     ,  . Esalaka lokola sanduku ya makanisi oyo ezali na maloba oyo: "Moko na moko, tozali makasi". Atako azalaki kokutana na mikakatano na mosala, alɛmbaki nzoto te. Mwasi oyo abalá azali na mokumba ya kobatela bokatikati kati na ndako mpe mosala; alobi ete ezali sembo te kokanisa ete mwasi akoki kolonga te ye moko. Soki moto andimi projet na ye, mikakatano nionso ekoki kolonga  .

### Kafé la Kinoise
Kafe 100% congolais elonami na Kinshasa, engumba ya République démocratique du Congo, na commune ya Mont-Ngafula.  

Lokola ayekoli ete kafe ekolaka na Kinshasa te, Tisya Mukuna azwi mokakatano monene : na 2019 abukaka ba tonnes misato ya kafe, kati na yango 90% ya arabica mpe 10% ya robusta  . Café la Kinoise ezwi libonza na momekano ya kokoma ba plan ya mombongo ya COPA oyo ebongisami na 2020 na mbulamatari ya Congo, epesami mbongo na Banque mondiale PADMPME  ,  .

Soki ba sali bilanga mingi  baponi kozua biloko epayi ya batu mususu  na bango ya café brut, nzoka nde ye asali ekeseni, mokano na ye ya liboso ezali ete kafé ezala bolei ya solo mpe epusa ba congolais na komela  eloko esalami na Congo.  .
Elisabeth Wosho Onyumbe

**Elisabeth Wosho Onyumbe**, oyo abengami na bolingo nyonso **Mama Olangi**, azalí modeliste, sociologue ya famille, pasteur évangélique pentecôtiste mpé représentante légale ya Ministère ya combat spirituel kino liwa na ye.

## Lisolo ya bomɔi
Elisabeth Wosho Onyumbe abotama na mokolo ya 19 sanza ya zomi na moko 1950 na Loto na etuka ya Sankuru (mokili ya kala ya etuka ya Kasaï-Oriental) na ekolo Congo démocratique

Atangi kelasi ya ebandeli na Kata-kokombe, esika azwaki diplôme na ye ya ebandeli na 1965, alekisi cycle ya orientation na lycée Marie médiatrice ya Lodja. Na 1971, azwaki diplome na ye ya mayele na kelasi ya likolo na Louvain-la-Neuve na Belgique, azwaki diplome na ye ya mayele na sociologie na 1974 na Centre interdisciplinaire pour l'Éducation .

## Mosala ya kosakola
Mama Olangi alandaki mateya ya T.L. Osborn, moto moko ya Amerika. Ministère ya Eklezia ya Combat Spirituel ezali moko ya ba eglises pentecôtistes ya minene na Afrika na ba représentations koleka 200 na mokili mobimba.

## Etatoli
Thérèse Kirongozi

**Thérèse Izay Kirongozi**, abotama o 3 yuni 1973 na Kinsásá, azali ingénieure congolaise oyo ayebani lokola génératrice ya ba robots rouleurs.

## Bomɔi
Thérèse Izay Kirongozi, abotama le 3 juin 1973 na Kinsásá, azali ingénieure congolaise oyo ayebani lokola génératrice ya ba robots rouleurs oyo ezalaki na Kinsásá na fin 2013 mpe na ba robots mitano na 2015 mpe moko kaka na Lubumbashi. Kosalela barobo lokola miinda ya zela ekoki kozala likambo ya sika na Kongó-Kinsásá 

## Mosala ya malámu
Likanisi ya ba robots eyaki liboso na Kirongozi mpe baninga na ye mosusu ya Institut supérieur des techniques appliquées (ISTA).

Ba robots yango esombamaki na bakonzi ya polisi mpe epesamaki na mokolo ya 4 sanza ya misato 2015. Izay azali elembeteli ete basi bazali na mosala monene ya kosala na kati ya processus ya industrialisation ya Afrika, mpe bazali na makoki ndenge moko na mibali.

## Ndenge ya kosala mpé ntalo na yango
Libota ya yambo ya ba robot ekotaki na 2013 mpe esɛngaki mbongo ya ba dollars 15 000 mpo na robot moko oyo esalemi, nzoka nde libota ya suka oyo ebimaki na mokolo ya 4 sanza ya misato 2015 ezalaki na motuya ya ba dollars 27 500 moko na moko.

Nzokande, ezali na mitungisi mpo na koyeba soki ba robots yango ekobatelama malamu, mpamba te miinda mingi ya nzela na Lubumbashi ezali lisusu kosala malamu te, eyebisi Radio Okapi, oyo epesamaka na ONU.

## Etatoli
Leonnie Kandolo

**Léonnie Kandolo** azali mopesi toli mpe molakisi ya makoki ya moto ya Kongó-Kinsásá.

## Bomɔi
Léonnie Kandolo, abotama na mokolo ya 29 sanza ya zomi 1960 na Kinsásá, na Ekolo ya Congo démocratique azali mopesi toli mpe molakisi ya makoki ya moto.

Léonnie Kandoloazalí mwǎna ya Damien Kandolo, CEO ya liboso ya Générale congolaise des minéraux (na sima GECAMINES). Ntango azalaki na mibu misato, akendaki na Bɛ́ljika mpe alekisaki bomwana na ye mpe bolenge na ye na Bruxelles, abɔkɔlamaki na libota moko ya Belge, azongaki kaka na ntango ya konje na Zaïre

## Etatoli
Lina Muvaro

**Lina Muvaro**, abotama o Kongó-Kinsásá, azali moto ya makusa.

## Lisolo ya bomɔi
Lina Muvaro, abotama na Kongó-Kinsásá, azali moto ya politiki mokambi ya restaurant "Le Cordon bleu" mpé restaurateur na présidence congolaise

## Etatoli
Tania Mokolo

**Tania Mokolo Ndjoli**, abotama o 19 août 1977 na Abidjan, azalí mwǎsí ya politiki ya Kongó-Kinsásá.

## Bomɔi
Tania Mokolo Ndjoli, abotama le 19 août 1977 na Abidjan na Kotdivual, azali mwasi ya politiki, député national oyo aponami na circonscription ya Mankanza na Etúká ya Ekwatéli na 2018 na liste ya Ensemble pour la République de Moïse Katumbi Chapwe

## Etatoli
Immaculée Birhaheka

**Immaculée Birhaheka** abotama na 1959 na Kongó-Kinsásá. Azali mokambi ya lisanga ya ba droits ya basi Promotion et Soutien aux Initiatives Feminines.

## '''Lisolo ya bomoi'''
Abotama na 1959 na République démocratique du Congo. Azali mokambi ya lisanga ya ba droits ya basi Promotion et Soutien aux Initiatives Feminines (PAIF) oyo ezali kosala mpo na kobundisa mobulu ya kosangisa nzoto mpe kobakisa participation ya basi na vie civique

Ayekolaka bokóli ya bamboka ya zamba na Bukavu. Mposa na ye ya kobongisa bomoi ya basi ebandaki ntango azalaki kosala na bolukiluki ya bilei oyo etalaki lolenge ya misala oyo basi ya bilanga bazalaki kosala. Asengelaki kokoma na iniversite mpo na koyekola likambo yango

## '''Mosala'''
Immaculée Birhaheka abandaki kosala na ONG nsima ya kosilisa kelasi na ye na université. Azwamaki mpo na kosala na makambo matali basi kati na departema ya basi, kasi akutanaki na lolenge moko ya bonkoko na kati ya lisanga yango moko

PAIF (. Kotombola mpe kosunga misala ya basi) ezwamaki na Goma na 1992

## '''note mpé référence'''
Mayinga N'seka

**Mayinga N'Seka**, abotamaki na 1954 mpe akufaki na 19 ɔkɔtɔ́bɛ 1976 na Kinsásá, azalaki infirmière ya Zaïre oyo azwaki Bokono ya Ebola na tango ya bokono ya 1976 na Zaïre.

## '''Lisolo ya bomoi ya mavinga n'seka'''
Mayinga N'Seka, abotamaki na 1954 mpe akufaki na 19 ɔkɔtɔ́bɛ 1976 na Kinsásá, azalaki infirmière ya Zaïre oyo azwaki bokono ya virus ya Ebola na tango ya bokono ya 1976 na Zaïre. ayinga asalaka lokola infirmier na lopitalo ya Mbalad na Kinsásá mpe azwi virus ya Ebola nsima ya kosalisa sango moko ya catholique ya Roma oyo ayaki mpo na kozwa lisalisi na lopitalo ya mission ya Yambuku, esika oyo bokono ebandaki. Na ndenge ya libunga, bato mingi bamonisaki ye lokola moto ya maladi yango, kasi lapolo ya Commission ya OMS mpo na maladi yango etángi moto mosusu ya maladi yango na liste ya bato ya maladi yango.

## '''Litatoli'''
Na buku na ye na ntina na bokono ya Ebola na 1976, William Close ayebisi ete N'Seka asalisaki Sœur Fermina, mosali na misio ya Katolike na Yambuku, esika bokono yango ebandaki. Sango mosusu ya mwasi mpe sango moko bamemaki bango na mboka-mokonzi mpo na kozwa lisalisi. Bakonzi bakendaki mbangu koluka bato oyo N'Seka azalaki kokutana na bango na engumba, ata mpe bato ya Ambassade ya Etats-Unis (epai azwaki visa ya moyekoli).Sœur Fermina akufaki na lopitalo ya Kinshasa ntango azalaki komeka kozonga na Belgique mpo na kozwa diagnostic ya bokono. Ndenge oyo maladi yango ezalaki kopalangana mpe koboma bato eyebanaki naino te ntango N'Seka azalaki kosalisa Fermina, mpe moto moko te azalaki na mayele ya komibatela mpo na kokima kosangana na makila to mai ya Fermina. Azalaki kaka na mibu 22, azalaki komibongisa mpo na kokende na Amerika mpo na koyekola mosala ya lifulume na lisalisi ya bourse oyo azwaki ntango akufaki.Balobi ete makila ya N'Seka esalelamaki mpe na mokili mobimba mpo na kozwa mitindo mpe lolenge ya mitindo ya virisi ya Ebola. Kasi, guvɛrnɛma endimaki te ete bákabolela biso yango.

## '''Note mpe référence'''
Jeannine Mukanirwa

**Jeannine Mukanirwa Tshimpambu**, abotama na 1965, azali militante ya makoki ya basi na Congo.

## '''Lisolo ya bomoi ya Jeannine'''
Jeannine Mukanirwa Tshimpambu, abotama na 1965, azali militante ya makoki ya basi na Congo. Amnesty International endimi ye mpo na mosala na ye mpo na ntomo ya basi mpe kotombola basi.

Jeannine Mukanirwa azali mama ya bana mibale, abandaki mosala na ye ya mobundi ya makoki ya basi na 1989. Na 2001, azalaki vice-présidente ya Promotion et Soutien aux Initiatives Féminines (PAIF), organisation congolaise ya défense ya ba droits ya bǎsí. Na mokolo ya 26 sanza ya yambo, bakonzi ya Congo bakangaki ye mpo bafundaki ye na likambo ya koboma mokonzi ya ekolo Laurent-Désiré Kabila, babimisaki ye na sanza oyo elandaki, na nsima akendeki kofanda na Kanadá mpo na kokima minyoko ya politiki, kasi akobaki kosala na PAIFMukanirwa abongisaki bobimisi ya mwa buku moko na ntina ya mobulu na basi na Congo na 2007. Na 2009, akomi coordinatrice ya projet ya consolidation ya paix ya Medica Mondiale na Congo3. Na 2018, amibimisaki lokola candidat na maponami ya décembre 2018, azalaki mwasi kaka moko kati na ba candidats mitano oyo bamibimisaki na maponami mwǎna.

## '''Note mpé référence'''
Bwanga Pilipili

**Bwanga Pilipili** azali actrice ya masano mpe mokomi ya Kongo Kinsàsà  oyo afandaka na Belgique.

## Biografi ya bomoi ya bato
Azali mowuta ya Kivu, na etuka ya Grands Lacs na Kongo- Kinsàsà.

Azalaki kosala mpo na Specials olympics tango azwaki mokano ya kosala mosala ya cinema. Azuaka diplôme na INSAS na Bruxelles pona oyo etali  interprétation dramatique; azwaki diplome na 2012.

Asalaki lisano na ye ya liboso na scène na 2013 na Une saison au Congo ya Aimé Césaire, oyo e kelamaki na [Https://fr.m.wikipedia.org/wiki/Christian&#x20;Schiaretti Christian Schiaretti], o Théâtre national populaire oyo a jouaki bizaleli ya Pauline Lumumba.

Na 2018, akomaki mpe akambaki Datcha Congo, transposition ya La Cerisaie ya Tchekhov. Pièce oyo elakisami mpo na mbala ya liboso na engumba Kisàsà na festival international ya théâtre Ça se passe à  Kin.

Uta 2019, azali kosala elongo na festival artistique mpe multidisciplinaire Bruxelles/Africapitales.

Azali ndeko mwasi ya rappeur ya Bruxelles oyo a bengami ISHA.

## Filmografi

### Cinema

* 2012 : *Tu seras mon allié* (court-métrage) de Rosine Mbakam
* Cinema
*
* 2012 : *Tu seras mon allié* (court-métrage) de Rosine Mbakam
* 2014 : *Les Empreintes douloureuses* de Bernard Auguste Kouemo Yanghu (court-métrage)
* 2015 : *Black* d'Adil El Arbi et Bilall Fallah
* 2016 : *Faut pas lui dire*
* 2018 : *Imbaisable* (court-métrage)
* 2019 : *Forfait* (court-métrage)
* 2020 : *Adorables*
* 2021 : *La Protagoniste* (court-métrage)
* 2022 : *Les Femmes du square* de Julien Rambaldi
*
*

#### Télévision

* 2012 : À tort ou à raison : Isabelle Gilson
* 2015 : *Burkland* (3 épisodes)
* 2017 : *Engrenages* (saisons 6,7 et 8) : Médecin légiste
* 2019 : *Prise au piège* : Jenn
* 2019 : *Unité 42* : Bijou
* 2019 : *Les Rivières pourpres*
* 2021 : *Le Trou* : Salomé (websérie) 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Théâtre 
*
*
*
*

*
*
*
Astrid Mujinga

**Astrid Mujinga**, abotami na 1955 na Likasi na mbóka ya Kongó-Kinsásá, azalí mokomi, mobundi ya makoki ya basi mpé mopanzi sango na Radio Okapi.

## Biografi ya bomoi ya bato
Astrid Mujinga azali na diplôme na enseignement appliqué, option ya linguistique française na africaine, azui na Institut supérieur pédagogique. Ateyaki falansé mobu 20 ans na Alfajiri College yambo amipesa na journalisme.

Azali na libala mpe mamá ya bana mitano.

## Mikandá
*  2010 : L’Odeur du Sang
*  2014 : Affres et Ronces de la destinée
*  2015 : Un séjour au pays des opportunistes
*  2021 : Complainte sur les trépassés sans sépultures

## Références
Bweya bwa lingómbá

**Bweya bwa lingómbá** tǒ **Bisáleli bya bopanzí nsango bya lingómbá** bazalí service na  ɛntɛrnɛ́tɛ. Ezalí kopesa libakú ya kopesana sango mpé boyókani ya karte. Lisangá virtuelles ezalí kosálama.

Mbala míngi, mopesi apesaka káka moboko ya tekiniki. Bokwi esalemi na bato ba bwaya. Bweya bwa lingómbá tǒ bisáleli bya bopanzí nsango bya lingómbá esálelamaka pona kopesana makanisi, mayele mpé sango na kati ya lisangá. Kási ntángo mosúsu esálaka mpé mpô na kobulunganisa bato óyo bakanisaka ndenge mosúsu.

## Ndakisa
* Facebook
* Instagram
* LinkedIn

## Tálá mpé
### Bibliographie sélective
*Classement par ordre chronologique de publication. Pour une liste plus détaillée, voir la [[bibliographie sur les réseaux sociaux]].*

* Pierre Musso, *Critique des réseaux*, PUF, Paris, 2003
* Alain Lefebvre, *Les réseaux sociaux. Pivot de l'Internet 2.0*, M21 Éditions, 2005 (réed. 2008)
* Romain Rissoan, *Les réseaux sociaux : Facebook, Twitter, LinkedIn, Viadeo - Comprendre et maîtriser ces nouveaux outils de communication*, Objectif Solutions, 2011
* Mathieu Chartier, *Guide complet des réseaux sociaux*, First Interactive, 2013
* Alain Lefebvre, *Le miroir brisé des réseaux sociaux. Analyse critique des apports réels des réseaux sociaux*, CreateSpace Independent Publishing Platform, 2013
* Michel Grossetti, « Que font les réseaux sociaux aux réseaux sociaux : Réseaux personnels et nouveaux moyens de communication », *Réseaux*, n° 184-185, 2014, p. 187-209 (lire en ligne).
* Pierre Mercklé, *Sociologie des réseaux sociaux*, La Découverte, 2016
* Paul Durand-Degranges et Yasmina Salmandjee Lecomte, *Les réseaux sociaux pour les Nuls*, Paris, First Interactive, 2017 (réed. 2018) 
* Pauline Escande-Gauquié et Bertrand Naivin, *Monstres 2.0 : L'autre visage des réseaux sociaux*, éditions François Bourin, 2018
* Jérôme Colombain, *Faut-il quitter les réseaux sociaux ? Les 5 fléaux qui rongent Facebook, Twitter, Instagram, Snapchat et Youtube*, Dunod, 2019
Site Internet ya Internet

**Sítɛ ɛtɛrnɛ́tɛ** tǒ **sítɛ ya pete**  tǒ **sítɛ wɛ́bɛ** ezalí lisangá ya lonkásá wɛ́bɛ na bozwi óyo ekangami na ekangisi-nkomá, óyo e définir pe ekoki kozuama na adɛlɛ́sɛ-wɛ́bɛ (URL). Sítɛ esalemi na kosalelaka minoko ya bokomi bitámbuisi wɛ́bɛ mpé na nsíma eyambamaka na sɛlvɛ́lɛ wɛ́bɛ óyo ekoki kozwama na nzéla ya ɛtɛrnɛ́tɛ ya mokili mobimba, intranet ya mbóka, tǒ mbémbá mosusu nyonso, lokola mbémbá Tor.

Sítɛ ɛtɛrnɛ́tɛ nyonso ya bato nyonso ezali wɛ́bɛ tǒ *World Wide Web* na lingɛlɛ́sa.

Na boumeli ya mbula soki 30 (kobanda 1992 tii 2023), motángo ya sítɛ ɛtɛrnɛ́tɛ óyo ezalí na ɛtɛrnɛ́tɛ ekómi banda na 10 tii koleka Miliále 1,88, óyo ba masíni ya boluki etángi yango engebene Netcraft mpé agolítimɛ ya Worldometer. Mpé motango moko óyo eyebani te na tango óyo ya sítɛ óyo ezalí na lístɛ te ezalí (web ya molili...); kasi na 2022, 75% etalemaki lokola inactive (mpo na mwa ntango to te) to bazalaki «nkombo ya domaine parqué». GAFAM mpé míngi miíngi Google, YouTube mpé Facebook nde bato batalaka mingi (e.g.: ba dizaines ya ba milliards ebele ya botali na sanza ya mitano 2023, engebene na SimilarWeb). Mokakatano ya kosala sítɛ ɛtɛrnɛ́tɛ ememi na kobima ya ba agence wɛ́bɛ míngi na mokili mobimba mpo na kosalisa ba entreprises esala ba site ɛtɛrnɛ́tɛ na bango.

## Tálá mpé

### Bago
* Floribert Limbaya Litoti mpé Léon Bukasa Tshibaka: Lexique informatique en lingála. Kinsásá, 2007: Éveil du Congo.
Sɛlvɛ́lɛ

Na ɛfɔmatíki, **Sɛlvɛ́lɛ** ezalí etámbuisi to masini ɛfɔmatíki óyo epesaka mosálá, litámbuisi-ntómo, kabo to ressources mosusu po masini to etámbuisi misusu (“kliyá”) bakoka kokóma na yango ekoki, mingi mingi na nzela ya bweya. Ntɔ́ki-etámbuisi óyo babengaka yango ndakisa, kliyá-sɛlvɛ́lɛ.
Sɛlvɛ́lɛ wɛ́bɛ

**Sɛlvɛ́lɛ wɛ́bɛ** ezali eteni ya sɛlvɛ́lɛ.

Sɛlvɛ́lɛ wɛ́bɛ epesaka makwi wɛ́bɛ statiques – p.ex. B. lonkásá la HTML, kásá, bilili, video - libosoliboso na eyano na masengi ya HTTP (Hypertext Transfer Protocol) óyo euti na litámbwisi-bolúki.
Adɛlɛ́sɛ-wɛ́bɛ

**Adɛlɛ́sɛ-ɛtɛrnɛ́tɛ** to **Adɛlɛ́sɛ-wɛ́bɛ** (URL) ezalí óyo tokɔtaka na litámbwisi-bolúki na biso mpo nai kokɔta na lokasa moko ya ɛtɛrnɛ́tɛ.
Paul Guérin (religieux)

**Paul Guérin** (8 Mársi 1830 – 23 Yúni 1908) azalákí sángó ya Falansia, profesɛrɛ ya filozofi, mokomi mpé encyclopédie. Azalákí na likabo lokola compilateur, mpé ayébání míngi mpó na kozala mokomi ya série *Les Petits Bollandistes: vie des saints*, na búku zómi na mitáno (1866–1869) óyo ebimisamakí lisúsu mbala míngi.

Paul Guérin abongísí mpé abimísákí, na nkómbó na yé ya mokili, bavolimi motóba ya *Dictionnaire des dictionnaires. Lettres, sciences, arts, encyclopédie universelle* (1884–1890), na édition óyo ebongolamákí na 1892, óyo na yangó *Supplément Illustré* ya ntína ebákísámí na 1895.

## Etatoli
2021

## Likambo linɛ́nɛ
* Joe Biden, mokambi-ekólo wa Lisangá lya Ameríka
* Guillermo Lasso, mokambi-ekólo wa Ekwatéli

## Mbótama

## Liwâ
*Honoré N'gbanda
2024

## Likambo linɛ́nɛ

## Mbótama

## Liwâ
* Julien Andavo Mbia, episkopo ya Isiro
* Toumani Diabaté, mobɛ́ti mwa kora
Mikáno mya Bikólo

**Mikáno mya Bikólo** ezalí lisɛsɛ, liloba-ntína tǒ liloba-lotómo óyo groupe ya batu óyo bazalí na makanisi ndéngé móko, mutú, libótá, mbóka tǒ lisangá ezuaka mpóna kosála que mokáno mpé bamposa na bango ezala polele. Mbala míngi, yangó elobamaka na monoko te, ndéngé esalemaka na mondimo, kási etiamákí na mokandá mpé ewútaka soit na bonkoko ya kala, na boyokani ya baimboka tǒ na makambo ya décisif, lokola etumba ya bǎna mbóka tǒ mbóngwáná.
Bobɔ́ngɔ bwa zébi ya sango mpé boyébisi

**Bobɔ́ngɔ bwa zébi ya sango mpé boyébisi** ezalí tǒ mpé lisúsu **UNISIC** na bokúsé bwa *Université des sciences de l’Information et de la communication* na lifalansé, ezalí etéyelo ya bakóló baye bazalí na lipɔlɔ́mi lya letá. Ezalaka o Kinsásá na komíni ya xxx. 

oyo etangisaka batu oyo ba lingi ba sala mosala ya ko pesa sango na ba panzi sango.

## Lisapo
Etéyelo óyo ezalákí libosó esálémákí na 1973.

Na mibú 2024 Mokambi ya *Institut Facultaire des Sciences de l’Information et de la Communication* (IFASIC), Jean Kambayi Bwatsha apesákí sango libosó ya bato, móko ya libosó ya poso zómi na míbalé na sánzá ya mibala  mobú 2024, nkómbó ya sika *Bobɔngɔ́ bwa zébi ya sango mpé boyébisi* nkómbó ya sika elandisamaki na «l’arrêté ministériel n°066» óyo ba tangaki yangó na mayángani.

## Tálá mpé
Jean-Jacques Ndala Ngambo

**Jean-Jacques Ndala**, abotami 14 juin ya mobu 1987 na ekólo Congo démocratique, azalí momekisi ya ndembo ya mokili mobimba ya Congo [1] .

## Biografi ya bomoi ya bato
Jean-Jacques Ndala azali momekisi professionnel ya mboka République Démocratique du Congo  oyo abandi mosala naye na Ligue ya football ya Katanga (LIFKAT) oyo esanganaki na Ligue nationale ya football (Linafoot)  ,  .

Na mobu 2020, azuaki kombo ya meilleur momekisi ya LINAFOOT oyo epesaki ye esika na niveau international, liboso continental sima intercontinental, a kambi plus de 30 masano ya ndembo na niveau international, ti na football ya Coupe d’Africaine, Ligue des champions ya CAF , Coupe de Confédération mpe ba éliminatoires ya Coupe du monde ya FIFA 2022  .

Kino na mobu années 2020, azalaki kaka yemoko momekisi congolais oyo akomaki na niveau oyo ya concurrence  .

Na mobu 2021, akendaki koyekola na FIFA na mboka Emirats Arabes Unis mpe le 22 décembre ya mbula wana kaka, akambaki 30 finale ya Super Coupe ya CAF na stade Ahmad-bin-Ali na Doha, Qatar . Azali bongo na kati ya ba bamekisi motoba ya Afrika oyo baponamaki liboso mpo na Coupe du monde ya ndembo ya 2022 na Qatar  ,  .
Judith Suminwa

**Judith Suminwa Tuluka** azali moí-politíki mpé Moyángeli wa yambo o ekolo ya kongó-Kinsásá.
## Carrière politique
2023 Maponami ya mibeko na ekolo Congo démocratique

Ministre ya Plan na kati ya gouvernement Lukonde II, na sima aponami na Tata mokambi ya Ekolo Félix Tshisekedi na mokolo mwa yambo sanza ya inei mobulu nkoto ibale tuku ibale na inei na bokambi ya gouvernement ya RDC, na yango akomi mwasi ya yambo na histoire ya RDC na kosala mosala wana.

## Libota
Judith Suminwa Tuluka abotami le 19 octobre 1967 na province ya Kongo-Central3. Azali na libala mpe mama ya bana mibale : mwana mobali (23 ans) mpe mwana mwasi (19 ans) na tango ya nomination na ye Premier ministre ya République démocratique du Congo (avril 2024).

## Mosala na ye lokola moto ya mayele na makambo ya nkita

Azwaki diplome ya comptabilité na École de promotion et de formation continue (EPFC) na Bruxelles mpe na maîtrise na économie appliquée3 na Université libre de Bruxelles (ULB)de l'Université libre de Bruxelles (ULB), Judith Suminwa Tuluka azalaki kosala na secteur ya banque, liboso ya kokota na ba agences ya Nations unies, kati na yango PNUD, esika akomaki experte nationale na projet ya lisungi ya communauté na Est ya mboka oyo ebengami STEP. Na nsima, asalaki na cabinet ya Ministère ya Budget, liboso ya kokoma coordinatrice adjointe ya Conseil présidentiel de veille stratégique (CPVS).

## Carrière politique

## Ministre ya Plan
Judith Suminwa Tuluka aponami ministre ya planification na gouvernement ya Lukonde II, le 24 mars 2023 .

## Première ministre

Na 21 février 2024, démission ya Jean-Michel Sama Lukonde8 , Judith Suminwa Tuluka aponami na poste ya Premier Ministre na Président ya république Félix Tshisekedi le 1er avril 2024, sanza misato sima ya ebandeli ya mandat na ye ya mibale de l'Université libre de Bruxelles (ULB).

Azwaki mosala na ye na ntango ya mobulu ya bokengi na mboka, na bitumba ya makasi na Nord-Kivu, mingimingi na etuluku ya batomboki M23de l'Université libre de Bruxelles (ULB).

Guvɛrnɛma na ye ezali na baministre 54, nzokande oyo ya liboso ezalaki na baministre 57.
Bokambi ya gouvernement na ye ekosalema le 11 juin 2024 na Assemblée nationale .

## Notes et références
Kauka (Kalamu)

Sité ya **Kauka** ezalí na kati ya bituka ya komíni ya Kalamu, ezwami na katikati ya komíni ya Kalamu.

## Makambo ya kala
Sité **Nicolas-Cito**, eyebani lelo na kombo ya sité **Kauka**, ezali moko ya kalatyé ya komíni ya Kalamu oyo esalemi na *Cuvelier*, *A. Verschuere* na *De Broyer*, architectes ya OTRACO (Bílo ya Transport Colonial) mpo na kofandisa basali ya Leta mpé basali ya Afilíka oyo bazwami na mosala Bilo na nsuka ya bambula ya 1940. Nkombo ya kalatyé ya kála, Nicolas Cito, ezalí nkombo ya *machiniste* ya liboso na Nzelá-masíni Matadi–Kinsásá.

Mpona kotonga sité, OTRACO batongakí nzelá-masíni ya Ndolo kino na Kauka. Na nsima, engbunduka ezalákí na ntɔ́ngɔ́ mpé na mpókwa. Ezalakí mpo na basáli ya nzelá-masíni mpé ya masúwa ya OTRACO. Nzelá-masíni ekendeki mbangu likolo ya nzelá-mpɛ́pɔ ya Libándá lya mpɛ́pɔ lya Ndolo.

## Ndimbola
Engumba mpo na basali ya *Bilo ya transport colonial* (OTRACO), oyo esalemi na liyɛmi *pentagonal* mpé *radioconcentrique* na *services publics* na kati (wɛnzɛ, lopitálo, etéyelo, etc.). Sité óyo, ezalí na etando ya 45 ha, ekozala mpe ya liboso oyo ekozala na esika ya kopetola mayi ya bosɔtɔ. Ezali na lisolo mpe mbongwana esalemi banda bambula kala kino lelo. engumba oyo ezali na esika ya lisano ya basketball (esika Dikembe Mutombo mobeti basket monene abandaki koyekola kobeta basketball), *centre social* na ebótiselo na dísipasɛ́lɛ, atelier ya construction na couture. Sité oyo esika libota ya Lokua Kanza oyo akolaki kuna efandi tii lelo, baboti ya Papá Wemba lokola, mama ya Pascal Tabu Ley afandaki kuna tii na liwa na ye.

## Tálá mpé
Dísipasɛ́lɛ

**Dísipasɛ́lɛ** (ya *dispensaire* na lokótá falansé) ezalí esíká bakosálisa bakɔni ofelé tǒ na ntálo ekɛ́.
Makambo mwa bibendé

Makambo mwa bibendé tǒ metallugí *([[Ligreki|ligresi]] μεταλλουργός (*metallourgós*) mosálá mwa bibendé)* ezalí boyekoli ya bibende mpe biloko oyo esalemi na biloko oyo euti na mabanga ya ntalo to biloko ya liboso oyo ezali na bibendé; Ezali etape ya siansi mpe ya tekiniki oyo ezali na mokano ya kobimisa, kopetola, kosala alliage, kobongisa, kobatela, mpe kobongisa na ndenge oyo ekokokisa bamposa ya bato, na kotalaka mitungisi mpe mikumba ya zinga zinga na kati ya bomoi ya "production-use". Bibendé ekeseni na mosala ya mabɔkɔ ya kosala bibendé.

Métallurgie ekoki kokabolama na bitape mibale ya minene na oyo etali likambo na yango : métalurgie ya production (métallurgie extractive to métallurgie chimique) mpe métallurgie physique (science ya matériaux). Métalurgie ya production etali bokeli ya bibendé bya peto to alliages na méthodes physiques pe chimiques, ezala na minerais oyo ezali na nature, na matières premières oyo ezali na bibendé to na sources secondaires (déchets, résidus, poussière ya combustion, etc.).

Epayi mosusu, ingénierie ya matériel esangisi bibendé lokola pe céramique (porcelaine, carreaux, briques, carreaux, verre, briques ya moto, matériaux réfractaires, cermets spéciales, etc.), matériaux organiques ya kotonga (surtout plastiques lokola polymères, caoutchouc), ciment, mabaya, fibre Ezali etape ya siansi oyo eyekolaka bokeli mpe bokeli ya biloko ya kosangisa, biloko ya kura-électronique mpe ya magnétique, biloko oyo esalelamaka na mino mpe nkisi, biloko ya esansi mpe bizaleli na yango.

## bitape ya métalurgie

* mayele ya kosala bibendé na bibendé
* métalurgie oyo ezali na bibendé te
* métalurgie ya fiziki
* Biohydrométallurgie oyo ezali na kati
* Métalurgie ya carbonyle
* mayele ya kosala bibendé na biloko ya chimique
* Archéométallurgie ya komeka
* Métalurgie ya kobimisa biloko
* géométallurgie oyo ezali na kati
* archéométalurgie na makambo ya kala
* hydrométallurgie na nzela ya mai
* Ionométallurgie oyo ezali na kati
* Métallographie na nzela ya métallographie
* Métalurgie nanotechnologique
* Métalurgie extractive non ferreuse
* pyrométallurgie oyo esalemi
* mayele ya kosala bibendé na uranium
* métalurgie na vide

## Esika
Nicolas Cito

**Nicolas Cito** abótámí o Nidderkäerjeng (Bascharage na falansé), Luksamburg, o mokɔlɔ 25 ya yanwáli o mobú 1866, akúfí o Knokke, Bɛ́ljika, o mokɔlɔ 18 ya yúni o mobú 1949. Cito azalákí motongi.

## Bomɔi
### Nzelá-masíni Matadi–Lipopo

Azalákí motongi-mokonzi ya *Nzelá-masíni ya Kongó* (CFC) ya Nzelá-masíni Matadi–Kinsásá. Na boumeli ya mosala oyo Cito akambaki, basali 5 000 kino 7 000 bakufaki. Cito amemákí engbunduka ya liboso na Léopoldville o 16 mársi 1898. Na nsima, mokonzi Léopold II atyakiákí ye mokambi ya *Nzelá-masíni ya Kongó* (CFC).

### Bomɔi
* 1892-1898 botongi ya Nzelá-masíni Matadi–Lipopo
* 1898-1902 mokonzi ya Nzelá-masíni ya Kongó
* 1903-1906 botongi ya Nzelá-masíni Hankow-Kanton (Sína)
* 1906-1907 nzelá-masíni na Shíle
* 1908-1909 likita lya eyángeli ya ndeké na India: Sandur Minig Co Ltd.
* 1910-1912 Gwatemala-Peru: Canal d’irrigation ya Chira na Peru
* 1913-1914 botongi ya Nzelá-masíni Beira–Zambia (Mozambíki)
* 1914-1919 Mokambi ya *Banque d’Outremer* (Londoni)
* 1919-1923 likita lya eyángeli ya *Banque Belgo-Luxembourgeoise S.A.*
* 1920 likita lya eyángeli ya *Nzelá-masíni Kongo ya Nsé na Katanga* mpé *Leokadi*
* 1928-1929 Sanur Mining Co. Ltd. (India)
* Kobanda 1929:
** Vice-président ya *Accumulateurs Tudor*
** likita lya eyángeli ya Nzelá-masíni Prince Harry

## Tálá mpé
WandaVision

**WandaVision** ezali série web ya Lisangá lya Ameríka oyo esalemi na Jac Schaeffer mpo na Disney+ mpe ekosala première na numérique le 15 janvier 2021. Wanda Maximoff / Scarlet Witch and Vision ya Marvel Comics. Série oyo, oyo esalemi na lisolo ya ba personnages oyo bapesameli nkombo, ezali na boyokani na Univers cinématographique ya Marvel mpe ebimaki sima ya film Avengers: Endgame mpe ezali na boyokani na Doctor Strange: Multiverse Madness.

## Tinda elongo na bato
* Elizabeth Olsen : Wanda Maximoff/Scarlet Witch : Azali membre ya ba Avengers oyo akoki kosalela magie, azali na télépathie na télékinèse, mpe akoki ko changer réalité. Olsen alobaki ete personnage ya série akobonga mingi na comique mpo ekolakisa maladie ya makanisi mpe ekosalela kombo ‘Scarlet Witch’. Engebene na producteur exécutif Kevin Feige, série yango ezali ko explorer portée mpe origine ya ba pouvoirs ya Wanda.
* Paul Bettany: Apparence: Intelligence artificielle, J.A.R.V.I.S ezali androïde oyo esalemi na nzela ya Ultron na Libanga ya makanisi mpe ebomamaki na film Avengers: Infinity War. Bettany alobelaki Vision lokola moto ya sembo mpe ya lokumu oyo azali wana mpo na Wanda. Lisano yango esalemaki na bopusi ya Dick Van Dyke mpe Hugh Laurie.
* Teyonah Parris: Monica Rambeau/Spectrum, oyo azali na mbongo mingi
* Kat Dennings: Darcy Lewis, oyo azali na mbula 19
* Randall Park: Jimmy Woo, oyo azali na mbula 19
* Kathryn Hahn: Agatha Harkness, oyo azali na mbongo mingi
* Evan Peters: Pietro Maximoff/Ralph Bohner, oyo azali na mbula 19
* Debra Jo Rupp: Sharon Davis, oyo azali na mbongo mingi
* Fred Melamed: Todd Davis, oyo azali na mbula 19

## Mosala ya mosala

## Esika
The Falcon and the Winter Soldier

**The Falcon and the Winter Soldier** ezali mini série web ya Lisangá lya Ameríka oyo esalemi na Malcolm Spellman mpo na Disney+ mpe ebimaki na plateforme numérique le 19 mars 2021. Série oyo, oyo esalemi na lisolo ya bato ya Marvel Comics na kombo ya Sam Wilson / Falcon na Bucky Barnes / Winter Soldier, ekozala na boyokani na Univers cinématographique ya Marvel.

## Cast na bato

* Anthony Mackie: Sam Wilson / Moto oyo azali na maladi ya ntolo
* Sebastian Stan: Bucky Barnes / Soda ya eleko ya malili
* Daniel Brühl: Baron Helmut Zemo, oyo azali na mbula 19
* Emily VanCamp: Sharon Carter, oyo azali na mbongo mingi
* Wyatt Russell: John Walker / États-Unis. mosali

## Départements

## Esika
Christophe Mputu

**Christophe Mputu** azalí mosani ya Kongó-Kinsásá.

## Biografi ya bomoi ya bato
Christophe Mputu abotami o 8 août na mobu 1982 na Kinsásá. Abandaki kosala Ju-Jitsu tango azalaki na mbula zomi na mibalé, sima ya koyeba lisano yango na etando ike. Na sima akoti na club moko ya mboka, esika ayekolaki ba bases ya art martial óyo.

## Tálá mpé
Bokanisi óyo esálisamí na kompíta

**Bokanisi óyo esálisamí na kompíta (BEK)** tǒ *Computer-Aided Design* (CAD) na lingɛlɛ́sa ezalí processus ya komema dessin na étape ya liboso ya ko mettre en œuvre projet na masíni CNC assistées par kompíta pe ko shaping yango.

*Bokeli óyo esálisamí na kompíta* na contrôle numérique
litámbuisi-mosálá esálisamí na kompíta elobelamaka mingi mingi na se ya titres ya Ingénierie esálisamí na kompíta (CAE), Bokanisi esálisamí na kompíta mpe bokeli esálisamí na kompíta (CAM). Applications wana epesaka nzela ya kosangisa kompíta na litámbuisi-mosálá ya ingénierie. Na mokuse, Bokanisi óyo esálisamí na kompíta ezali bokeli ya liboso ya eteni oyo esalemi na esika ya kompíta.