open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anatole Collinet Makosso

**Anatole Collinet Makosso**, abotami o mobu 1965 , azali mokomi mpe moto ya politiki ya Congo. Azali Ministɛlɛ mwa yambo ya Guvenemá ya Congo-Brazzaville wuto le 12 mai 2021, na présidence ya Denis Sassou-Nguesso.

Azalaki liboso ministɛlɛ ya Eteyelo ya ebandeli mpe ya mibale na guvenemá ya Mouamba I mpe Mouamba II kobanda 2016 kino 2021, mpe lisusu ministɛlɛ ya Bilenge mpe Éducation Civique kobanda 2011 kino 2016.

## Ba referansi
Damien Mama

**Damien Mama,** abotami na mokolo ya 26 septembre 1972 (50) na Bénin, azali mosali monene mpe diplomate ya Nations Unies (ONU) . Uta sanza ya misato 2023, azali momonisi ya mofandi ya Programme ya Nations Unies mpo na botomboli (PNUD) na Ekolo Congo démocratique .

## Biografi

### Boyekoli
Damien Mama azali na diplôme ya master na gestion ya développement na Iniversite ya Ruhr na Bochum ( Allemagne ), mpe diplôme ya master na planification ya usage ya mabele na Iniversite ya Abomey-Calavi ( Bénin ).

### Carrière professionnelle ya mosala
Damien Mama asali elongo na baguvernema ebele ya Afrika, pona kobongisa ba politiques publiques, kokamba bokoli pe bokeli kimia pe manaka ya bosungi bato na bikolo ebele, mingi mingi, Burundi, Togo, RDC pe bikolo ebele boye.basusu.

Na sanza ya libwa 2021, aponamaki Coordonnateur résident ya Nations Unies na Burundi na Secrétaire général ya Nations Unies Antonio Guterres.

Na sanza ya motoba 2018, azuaki ebonga ya Coordonnateur résident ya Système ya Nations Unies mpe Représentant résidente ya PNUD na Togo  .

Asali mpe bisika misusu ya likolo, kati na yango oyo ya mokambi ya ekipi ya bokengeli mpo na manaka ya bikolo 45 na Bureau régional ya PNUD mpo na Afrika na New York ; mokambi ya eteni ya botangi mpe bozongisi na kati ya Mission multidimensionnelle ya stabilisation intégrée multidimensionnelle ya Nations Unies na Mali (MINUSMA) ; Mokambi molandi ya PNUD na Togo ; Mopesi toli ya politiki mpe miango ya leta na Bureau ya Coordonnateur ya ba résidents na Soudan du Sud; Mokambi ya manaka ya bozongisi ya baimboka na PNUD na RDC, .

## Etatoli
Linyanza

**Linyanza** ezali lokota ya bantu balobaka na Malawi mpe Zambia. Ezali balobaka na bato bamilio 12. Na Malawi, lokota oyo bayaka na bato ezali "Chichewa", ntango na Zambia, ezali bayaka "Chinyanja." Na Lingala, ezali bayaka Linyanza.

## Ndakisa
*Anthu onse amabadwa aufulu ndiponso ofanana mu ulemu ndi ufulu wao. Iwowa ndi wodalitsidwa ndi mphamvu zoganiza ndi chikumbumtima ndipo achitirane wina ndi mnzake mwaubale.* 

**Kobongola**

Bato nyonso na mbotama bazali nzomi pe bakokani na limemya pe makoki. Bazali na mayele pe base, geli kofanda na bondeko okati na bango.

*(Lisolo 1 ya Déclaration universelle des droits de l'homme.)*
Joao Grimaldo

**Joao Alberto Grimaldo Ubidia** ayebani mingi na kombo ya Joao Grimaldo to Grimaldo mpe babengaka ye mpe La Víbora, abotami na 20 ya sánzá ya míbalé ya 2003 na Lima, azali mosani ya ndembo ya mokili mobimba ya Peru oyo abetaka attaquant na Sporting Cristal.
Vital Kamerhe

**Vital Kamerhe** (abotamaki mokolo 04 sanza ya misatu 1954) azali mosali politiki ya ekolo RDC
## Bomoyi bwa ye
## Kelasi
## Mituya ya miké
Tiller ezali

Tiller ezali mwa masini ya bilanga oyo ezali na motuka mpo na kosala mabele. Ezali na ba roues mibale oyo ebendamaka mpo na kotambolatambola mpe kosala mabele. Mingimingi ezalaka na nguya moke, kotambwisa yango1 mpe kosala bilanga esalemaka na moto oyo atambolaka na makolo. Ba modèles ya roue unique ezali mais e constituer majorité ya genre na bango te2.

Esalemi mingi mingi na horticulture, jardinage ya zando, arboriculture mpe jardinage, tiller ezali équipé na moteur thermique (essence to gazole), généralement équipé na essieu unique na deux roues motrices, deux guidons oyo ememaka ba poignées ya contrôle mpe déplacement ya puissance oyo epesaka nzela yo mpo na kosalela bisaleli ndenge na ndenge oyo ba remorquaki to oyo ememaka.

Kosalela tiller ezali na tina pona bisika ya mike oyo ebandi na 400 m2. Bitando minene esalaka na tracteur.

Tiller etambolaka na kosaleláká ba roues oyo ezali kosala na moteur na yango moko, nzokande tiller (motobineuse), oyo mingimingi ezali moke na bonene, ekoki koyamba kaka bisaleli oyo ebalukaka mpe etambolaka na kosaleláká ba cutters na yango. Kasi, fabricant Staub asalaki ba tillers moteurs na ba années 1970 oyo ekokaki ko transformer na tiller na ko remplacer ba coupeurs na ensemble ya roues, rotor na sima etiemaki na sima, etambwisamaki na système ya ceinture. Longola yango, mpo na ba roues na yango, kosimba mpe kosala manœuvre ezali pɛtɛɛ, kasi motɛ́lɛ ezali na nguya mingi na bokeseni na tiller.
Jean-Pierre Lihau

**Jean-Pierre Lihau Ebua Kalokola Monga Libana**, ayebani mingi na kombo ya **Jean-Pierre Lihau**, abotami na  mobu ya nzomi na mibale n'a  nsanza ya liboso 1975 na Kinshasa, azali politicien ya République démocratique du Congo . Azali vice-Premier ministre en charge ya Fonction publique, Modernisation ya Administration mpe Innovation ya Fonction publique na gouvernement ya Lukonde wuto 2021.

## Bomoi
Mwana ya constitutionnaliste Marcel Antoine Lihau, Jean-Pierre Lihau Ebua Kalokola abotama na mokolo mua 20 sanza ya yambo 1975 na Kinshasa.

## Etatólí
Adèle Kahinda Mayina

**Adèle Kahinda Mayina**, azali mosali ya politiki  République démocratique du Congo, minisele ya portefeuille o engumba République démocratique du Congo.

## Bomoyi bwa ye

## Kelasi

## Komipesa na makambo ya politiki

Adèle Kahinda azali mobandisi ya lingomba ya politiki Alliance des démocrates chrétiens du Congo, ALDEC na sigle, oyo ezali kokambama lelo na député national Smith Kapenda. Ekelamaki na 2017, lingomba oyo ezali lelo oyo epanzani na territoire congolais mobimba etongami na ba valeurs chrétiennes oyo ezuami na buku ya ba Galatiens 5:22.

## Références
Rose Mutombo Kiese

Azali Ministre ya l’Etat, Ministre ya Justice, Ministre ya Justice na gouvernement. guvɛnɛmá  ya Lukonde , kala avocat général na Conseil d’Etat mpe président ya Cadre permanent ya consultation des femmes congolaises (Cafco) mpo na défense ya ba droits ya basi na RDC .

## Biografi ya bomoi ya bato

## Banote mpe ba références
Alexis Gizaro Muvuni

**Alexis Gisaro Muvunyi**, azali mosali politiki mpe mokonzi ya État na ministele Infrastructure mpe ya Travaux public o engumba kongo République démocratique du Congo.

## Bomoyi bwa ye

## kelasi
Guy Loando Mboyo

**Guy Loando Mboyo**, abotami le 5 février 1983 na Bokungu, na etuka ya Tshuapa, azali avocat, mosali politiki mpe mokeli ya *Fondation Widal* congolaise . Aponami sénateur ya province ya Tshuapa na République démocratique du Congo wuta mobu 2019 mpe aponamaki ministre d’Etat en charge ya amenagement du territoire na avril 2021.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Bilenge mpe mateya
Guy Loando Mboyo abotami o mokɔlɔ 5 février 1983 na Bokungu o etuka ya Tshuapa (ancien Grand Équateur, mboka Zaïre, lelo mbokaRépublique Démocratique du Congo ). Mwana ya suka ya libota ya bana mwambe, bana mibali minei mpe bana basi minei, ya baboti oyo bazalaki balakisi mpe penepene na banganga-nzambe ya Katolike oyo basalaki mosala monene na mateya na ye, azalaki mosangani ya lingomba ya Katolike oyo bato mingi babengaka Kizito - Anuarity  ,  .

## Tálá mpé
Aimé Boji

**Aimé Boji Sangara Bamanyirue**, abotami le 8 janvier 1968 na Kabare (Sud-Kivu), azali moto ya politiki ya République démocratique ya Congo mpe ministre ya Etat, ministre ya Budget na kati ya gouvernement Lukonde II.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Libota
Aimé Boji Sangara Bamanyirue abotamaki na mokolo ya 8 sanza ya yambo 1968 na Katana, na territoire ya Kabare na etuka ya Sud-Kivu. Azali mwana ya Gouverneur ya kala Boji Dieudonné.

### Boyekoli
Atangi kelasi ya ebandeli na Goma na Nord-Kivu, na Katana na Sud-Kivu, na nzela ya internat ya Kinzambi epai ya bandeko ya Maristes na Kwilu mpo na kosukisa yango na collège Alfajiri na Bukavu, esika azwaki na 1987 diplôme d'Etat ya ba études secondaires, na section scientifique, option Math Physique.

Na 1988, abandaki ba études na ye ya likolo na Relations Internationales na Université ya Lubumbashi (UNILU), kasi ekatanaki mbula mibale na nsima, na sima ya massacre ya ba étudiants oyo esalemaki na Campus Universitaire wana na 1990.

Aimé Boji Sangara, oyo bafundaki ete azalaki moko ya bato oyo babimisaki mobulu na kati ya bayekoli, akatisaki ndelo ya Zambie mpe akendaki na mboka mopaya elongo na baninga na ye mosusu, oyo bazalaki koluka bango nyonso na bakonzi ya Leta, mpe basilisaki na Oxford, na Grande-Bretagne, mwa basanza na nsima, na sanza ya mwambe.

Nsima ya mbula moko ya koyekola Lingelesi, Aimé Boji Sangara, akomaka na 1991 na Université ya Oxford-Brookes, na Economie, Administration des Affaires mpe Management, esika azuaki diplôme ya Bachelier na 1994. Na nsima, azwaki diplôme na ye ya likolo na "Migrations Forcées" na "International Development Center", Queen Elizabeth House, Université d'Oxford.

Na 1996, azwaki diplôme ya master na économie ya développement na centre ya développement économique, na université ya East Anglia na Grande-Bretagne.

## Ba références
François Rubota Masumbuko

**François Rubota Masumbuko** azali moto ya politiki ya Congo démocratique. Azali Ministre d'Etat, Ministre ya Développement Rural na Gouvernement Lukonde.

## Biografi ya bomoi ya bato
Azwaki diplome na makambo matali bokengi ya bibongiseli ya bokolongono ya nzoto mpe na makambo matali mibeko, asalaka na makambo matali bilanga mpe transport ya biloko. Azalaki directeur administratif ya ba institutions ya santé mingi, na ndakisa na Lemera, Pinga/Nord-Kivu mpe Panzi/Bukavu. Asalisaki misala ya kosalisa bato oyo bakimá mboka na bango na Goma mpe Pygmées ya Ituri.

Na 2006, François Rubota akotaki na politiki. Azali na Parti congolais mpo na Gouvernance ya malamu. Aponamaki député provincial na circonscription ya Uvira.

Na 2011, akendeki na Mouvement social du renouveau oyo ye moko mpe abandisaki. Aponamaki lisusu, na mbala oyo na maponami ya ekólo mobimba. Akomi moko ya ba lieutenants minene ya parti elongo na Pierre Lumbi.

Na 2015, moto yango akimaki. Azali na kati ya bato mingi oyo bazali kosala makambo ya mabe. Kasi, François Rubota, oyo azalaki sembo na makambo ya politiki, akómaki secrétaire général ya parti. Mpe, na ntango moko, mokambi ya lisanga ya politiki Alliance des démocrates pour le renouveau et le progrès, ADRP. Na 2021, ayanoli na bosengi ya Président Félix Tshisekedi mpe andimi likanisi ya mokonzi ya mboka ya Union sacrée ya ekolo.

Kobanda 2017 kino 2021, akambaki Caisse nationale de péréquation.

Azali Ministre d'Etat, Ministre ya Développement rural na gouvernement Lukonde banda 12 avril 2021.

Na sanza ya minei 2024, na kati ya bolukiluki na ntina ya koyiba mbongo ya Leta mpe kanyaka na boyokani na boyokani oyo esalemaki na 2021, procureur ya Cour ya cassation apekisaki François Rubota Masumbuko (na Nicolas Kazadi mpe Guy Mikulu Pombo) kotika mboka.

## Banote mpe ba références
Tony Mwaba Kazadi

**Tony Mwaba Kazadi**, abotama na mokolo ya 16 sanza ya minei 1979 na Kolwezi, azali moto ya politiki ya Congo-Kinshasa. Azali ministre ya mateya ya primaire, secondaire mpe technique (EPST) kobanda le 12 avril 2021 na gouvernement ya Lukonde na bokambi ya Félix Tshisekedi mpe azali député national ya circonscription ya Lukunga na ville-province ya Kinshasa.

## Biografi ya bomoi ya bato
Abimisaki mibeko mibale: mobeko ya Organisation pour l'harmonisation en Afrique du droit des affaires (Ohada) na RDC na mokolo ya 14 sanza ya minei 2021 mpe mobeko ya code numérique na RDC na mokolo ya 19 sanza ya minei 2021.

Na maponami ya 20 décembre 2023, Tony Mwamba Kazadi aponami lisusu député national ya district ya Lukunga.

## Banote mpe ba références
Eustache Muhanzi Mubembe

**Eustache Muhanzi Mubembe**, azali mosali politiki mpe mokonzi na Minisele ya Entrepreneuriat mpe Petites et moyennes entreprises na ekolo kongo.

## Bomoyi bwa ye
Samuel Roger Kamba Mulamba

**Samuel Roger Kamba Mulamba**, azali Monganga mpe mosali ya politiki, minisele ya Santé publique na Hygiène mpe Prévention République démocratique du Congo.

## références
Nicolas Kazadi

Nicolas Kazadi, abotama na mokolo ya 7 sanza ya yambo 1966 na Léopoldville, azali moto ya nkita mpe moto ya politiki ya ekolo Congo (RDC). Azalaki ambassadeur itinérant ya président Félix Tshisekedi liboso ya kozala ministre ya Finances (2021-2024).

Pene na opposition ya kala Étienne Tshisekedi, aponami ambassadeur itinérant ya Président ya République démocratique ya Congo na Félix Tshisekedi le 7 mars 2019 mpe ministre ya Finances le 12 avril 2021.

Nicolas Kazadi azali mwana ya Jacques Kazadi .

## Banote mpe ba références
Pius Muabilu Mbayu Mukala

**Pius Muabilu Mbayu Mukala**, azali mosali politiki mpe mokonzi na Minisele ya Etat, Minisele ya Urbanisme na Habitat na ekolo kongo .

## Bomoyi bwa ye
Ayidini Abala

**Alexandre Ayidini Abala**, (15 yúli 1927 o etúká ya Ituri; † 1 máyí 1997 o Sidafríka), azaláki mobáteli etóngá ya sango malámu pantekote, mokambi ya liboso na Afríka mpé na Kongó (Fepaco/Nzámbe-Malámu). Ayebani mingí na nkómbó « Tata ya bolamuka ya sango malámu na Republíki ya Kongó Demokratíki .

## Biografi ya bomoi ya bato
Ayidini Abala abandaki kelasi na ye na mbúla ya zómi na mitáno na etéyelo lía protestante ya ba misíoni ya Communauté évangélique na Centre d’Afrique (CECA-20), églazia oyo ezali filiale ya Églezia du Chrísto au Congo (ECC) .

Azwaka eteni ya maloba ya biblíya ba koma « Nzéla ya Kondima » . Na lisolo oyo eteni moko ya Malako 16:15-18 esepelisi ye mpe epusi ye asala bolukiluki na ye elongo na bakonzi ya eteyelo na ye mpo na koluka eyano na likambo na ye kasi andimisami te,atungisi balakisi ya eteylo na mituna mpe ba begani ye na kelasi mpo na ezaleli yango .

Na bozongi na ye na mboka apasoli mokanda na nzambe bililia pe akomi monguna ya ba sakoli sango malamu kotalelaka ete Biblia ezali mokanda oyo elobaka solo te, mpe asengeli kopekisa kopalangana ya Nsango Malamu .

Na mbula zomi na mwambe, azuaki mosala epai ya tata Van Dolmer,Moto ya bonka belgique oyo azalaki kosala na Kilo-Moto na nord-est ya Républiki démocratiki du Congo, kasi tango bitumba ya mokili  ya mibale eyaki tango tata Dolmer alongwaki na Congo mpo na kokende na Belgique, Aidini atikaki Congo sima ya bitumba mpo na koluka mosala na Ouganda na Kampala esika akuti lisusu Tata Dolmer oyo azalaki kosala na ambassade ya Belgique mpe akomaki mokumbi motuka na ye .

Na mokolo ta ayangni ya kosakola sango malamu na mboka ya kenya,lisanga ya kobikisa bato ya,oyo etambwisamaki na TL Osborn,na liyebisi bapesaki lisolo ya mokanda ya malako 16:15-18 ,Aidini alongwaki na Kampala le 3 **febwáli** 1957 mpo na kokende kotungisa moninga, elongo na mwasi moko akufá miso mpo na kotala soki akoki kobikisama   . Sima ya kobikisama oyo alingaki, abongolaki motema kaka mokolo wana mpe abatisami 22  **febwáli** 1957 Na TL Osborn, boye likambo oyo ezali ebandeli ya Mosala na ye .

### Mosala na kati ya églesia
Aidini abandaki mosala na ye na mbula Ntúkú mísáto na 1957 . Asakolaki mpo na mbala ya liboso na bo kutani ya ba nzela  ya Huilerie  . Na sima, abandi église FEPACO - NZAMBE MALAMU na engumba Kinshasa. Asakoli Nsango malamu na mboka na ye mpe na mokili mombimba.lotomo na ye ezwaki mibu zomi na libanda ya mboka mpe ntuku misato na Républiki démocratiki ya Congo.

Ye akufaki na mboka ya Afrika ya Sudi na 1997 .

## Bomɔi ya motó ye moko
Ayidini Abala Alexandre abalaki elongo na ye Amvuko na engumba ya Kampala le 04 apríli 1966 , na bosangani oyo ba boti bana libwa babotamaki, kati na bango Night Odjia Aidini, Vicky Amaru Aidini, Obhinyati Aidini, Erego Aidini, Mamy Endrisia Aidini na Fey Amviko Aidini  .

## Etatoli


## Lizita o libandá

* Branhamist Kindoki: Notes Ethnographiques sur Connectivité, Technologie, et Ndoki ya bingumba na Kinshasa ya mikolo oyo
Molakisi

**Molakisi**, **motángisi** tǒ **motéyi** azalí moto na lotómo la kolakisa mateyá o etéyelo tǒ sukúlu. Molakisi wa bobɔngɔ́ abêngamaka mpé *[[monyangó]]*.
Bosálisi:Bokokani

## Bokokani ezalí niní ?
Bokokani óyo elakísí makambo óyo bakɛsɛ́ní o káti na bangó, kasí óyo bakokání na nkómbó*.* 

## Ndɛngέ niní kolakisa bokokani ya nkόmbό na ekakoli
Bilɔko όyo elandi epesaka yo nzela ya kolakisa bokokani. Óyo ezalí midèlè (ndɛngέ niní ya kokotisa modèlè).

## Ndɛngέ nini kosála lokásá ya bokokani
Esengeli kokoma likoló o káti ya lokásá ya bokokani libosó ya kobakisa makambo isúsu :
```

```

Kasí o káti ya ekakoli yɔnsɔ ekokana kokoma likoló :
```

```
.
M'Pongo Love

**M'Pongo Love**, nkómbó na ye ya soló ewali bongo **M'Pongo Landu Alfride**, azali moyémbi ya Kongó-Kinsásá. Abotami mokólo ya 27augústo 1956 na Boma mpe akufi mokolo ya 15 yanwáli 1990 na Kinsásá.

Ayebani mingi mpo na mongongo na ye ya likolo, ya péte mpe ya mawa oyo esangisi na kitoko na ye ya kobotáma atáko bokɔno  makoló na ye, mpe azali  na Abeti Masikini, lokóla ba   nkómbó mibále ya  minéné na mɔlongo ya basi ya mindule ya kongo . M'pongo Love ezali nkómbó na ye ya mosala oyo azuakí na mbula zomí na líbwa  pona mosala ya mindulé  na yé, lolengé  ya koyémba  éza rumba pe ayémba na lingála  .

## Ezalelá ya moto ye moko

### Bomwana
Abɔtámi mokolo ya  27 augústo1956 na engumba ya Mátádi na Kongó-Kinsásá, mwana mwasi ya Gilbert-Pierre M'Pongo , oyo azaláki kalá mokonzi ya basoda ya Zaïre .

Ntango azaláki na mbula mineí, na 1960, akutanaki na likambo moko ya mawa, libosó azwaki bokono ya makolo óyo ewutaki na tonga óyo epesamaki malamu te mpe mza ntango na sima, liwa ya tata na ye esalamakí na boyokani ya politiki ya ba soda.  .

M'Pongo Love azongelaki kosalela makolo na ye kaka na 1962, mbula míbale na sima, kasi kaka ndambo. Ezalaki na lingomba ya bakatoliko na kombo ya Notre Dame ya Boma na tango ya kotanga na ye y ebandeli nde akolisaki posa ya miziki na ebolo ya miziki y eklezia   .

### Bomoi ya miziki
M'pongo Love, asalisami na moko ya baninga na ye, pene na Empompo Loway mobɛti ya saxophone na lisanga miziki na kombo *ya fiesta africaine* ya Tabu Ley Rochereau, abongwani na miziki tango abandaki kosala na Districars ya  Dokolo ( moteki ya mituka ) lokola mokengeli mbongo. Na lisungi ya Deyess Empompo Loway oyo akomaki mokengeli na ye mpe abongisaki miziki na ye, asali lisanga na ye moko oyo abengaki *Tcheke Tcheke Love*  .

### Kozwa pansiɔ mpe liwa
Pene na suka ya mosala na ye ya miziki, akendaki kofanda na Gabon mpe ezalaki kuna nde azwaki bokono ya méningite cérébrale . Na sima kotinda ye na Kinshasa mpo na kokɔta lopitalo mpe akufi le 15 yanwáli 1990 nasima ya mikolo liwa ya Vadio Mambenga (moyembi mosusu ya Zaïre oyo mpe azalaki kobika na bokono ya makolo), na ngambo na ye liboso ya oyo ya tata na ye ya kala na mua mikolo .mopesi toli Deyess Empompo.

## Bomoi ya moto ye moko
Mpongo Love azalaki na bandeko mibale ya mibali ,mpe misatu ya mibali pe moko ya muwasi ya tata moko kasi mama moko tɛ̂. Mwasi moko ya komikitisa, ya komibate mpe ya lokumu mingi, M’Pongo Love, azalaki mwasi ya kobomba ba sekélé ya bomoi na ye. Azalaki na bana 3 : *Sandra M'pongo Ndo*, *Ritchy Pongo Landu* na *Grace Pongo Otina*  .

## Mituya ya Miké
Mpóko

**Mpóko**, **mpúku** tǒ **mpô** ekoki kozala :
## Nyama
* Mpóko, nyama ekɛ́

## Esálela
* Mpóko tǒ Mpô ya masíni.
Wikipédia:Moyángeli/capitainAfrika

###### 
#### Ntembe (discussion)
Nazalí mɔ̌kɔ́ ya basálisi áwa, nazui mokano ya kolengela búku ya ndimbola óyo mpô éte namoni yangɔ́ ya kolala, esengeli kolamusa yangɔ́ mpé kosálisa mingí koleka elongɔ́ na bandeko isúsu o nzela ya  na mosála ...
---CapitainAfrika (discussion) 11 dɛsɛ́mbɛ 2023 à 23:18 (UTC)
#### Ɛɛ (pour/for)
#### Tɛ̂ (contre/against)
#### Kokila (s'abstenir/abstention)
Edimo Lumbidi

**Moïse Edimo Lumbidi**, azalí mɔ̌kɔ́ ya balakisi ya lingála, azalí mpé mobaloli ya minɔkɔ misúsu mpɔ̂ na lokótá lingála mpé mokomi wa Kongó-Kinsásá ya lisoló lya lingála. O káti ya bikutani, etumba na ye, Lingála ezalá lokótá ya Lɛ́ta o káti ya Republíki ya Kongó Demokratíki .

## Etatólí
Hortense Ngoma Massunda

**Hortense Ngoma Massunda,** abotamaki o mokolo ya 3 yúli 1923 na mayombe o ekolo Kongó-Kinsásá, azali mwasi ya  mokonzi ya liboso ya Kongó-Kinsásá.

## bomoí na ye

### Ebandeli
Hortense Ngoma Massunda abotami le 3 yúli 1923 na ville ya Kangu na Mayombe, esika akolaki. Sima ya eteyelo ya ebandeli, azuaki mateya pona maye matali nkita ya ndako ya eteyelo ya ba catolike ya Kangu. Akomi mwasi ya Joseph Kasa-Vubu mpe elongo babotaki bana zomi.

### Mwasi ya yambo ya mboka
Na tangu ya mabongisi pona kolongola bokonzi ya Bɛ́lɛji na Congo , Joseph Kasa-Vubu aponami mokonzi na lisanga ya balobeli ya mboka, sima le 30 yúni 1960, mokolo ya kosakola lipanda, akomi mokonzi ya solo solo  ya liboso ya Kongó-Kinsásá  tee na 1965. Maponami maye mapesi  lotomo ya mwasi ya liboso ya mboka na Hortense Ngoma Massunda Kasa-Vubu. Azwi mokumba oyo ya sika na kosalaka bopusi ya mayele elongo na mobali na ye, kaka lokola azali pembeni na ye na ntango ya milulu ya Leta, mpo na mibembo ya leta mpe mpo na kozwa bomoto  .

### Mwasi akufela mobali (1969-1996)
Na mokolo ya 24 Mársi 1969, mobali na ye akufaki na mokakatano ya motema, na bolɔkɔ na ndako; matanga ya ekolo ebongisamaki mpo na ye  .

Sima ya mibu 25 ya bokonzi, mokitani ya mokonzi Joseph Kasa-Vubu azwaki mokano ya kobongisa bokutani, na tina ya kokanisa lolenge ya kotambwisa mboka elongo na ba politiki ebele. Yango nde lolenge Madame Hortense Ngoma Massunda, abengisami mpo na kosangana, abongisi lisikulu oyo ezali kokundola makanisi ya mobali na ye oyo akufaki mpo na kozala na polele mpe ko kamba malamu  makambo ya leta. Azali koloba ete boyokani e sangisaka makanisi mpe kotia bibolo ya politiki ebele ezali ko pesa nzela na masolo ya solo. Na nzela ya mayangani yango ebolo ya balobeli misusu ezwaki esika na augústo 1992 mpe Hortense Ngoma Massunda akomi molobeli ya mboka. 

Akufaki mardi 18 ɔkɔtɔ́bɛ 1996 na Kinshasa, na mbula 73 ans.

## Etatoli
Maponomi ya bituka na 2023 Republíki ya Kongó Demokratíki

**Mapɔnɔmi ya bituka ya Kongó na 2023** ekosálema la 20 na Sánzá ya zómi na míbalé na mbula 2023 na Republiki ya Kɔ́ngɔ Demokratiki ,na tángo mɔko na mapɔnɔmi ya mokónzi ya mbóka mpé ya mibeko mpé ya bapesi toli na ba commune na tína ya kozóngisa sika ba óyo basanganaka na ndaku ya ba keli mibako na motúya ya 780  membres ya ba ya Ntúkú míbalé na Motóbá na bituka ya Republiki ya Kɔ́ngɔ Demokratiki mpé mbóka-mokonzi Kinsásá   .

## Tálá mpé bongo

* Commission électorale nationale indépendante (république démocratique du Congo)
* Élections en république démocratique du Congo

## Nkómá mpé références
Afilíka ya Katikati

**Afríka ya Katikati** ezalí etuká ya Afríka. 

## Bisé ya Afríka ya Katikati
* Angola
* Gine-Ekwatorial
* Kamerun
* Gabɔ́
* Santrafríka
* Kongó-Brazzaville
* Kongó-Kinsásá
* Santu Tome mpé Príncipe
* Tshadi
Afilíka ya Ɛ́sita

**Afríka ya Ɛ́sita** ezalí etuká ya Afríka.

## Bisé ya Afríka ya Ɛ́sita
* Djibuti
* Elitré
* Etiopi
* Kénya
* Seyshel
* Somalia
* Sudani ya Sidi
* Tanzania
* Uganda
* Burundi
* Rwanda
* Sudani
* Somaliland
Afilíka ya Nola

**Afríka ya Nola** ezalí etuká ya Afríka.

## Bisé ya Afríka ya Nola
* Aljeria
* Ejipte
* Libîya 
* Marɔkɛ
* Sudani
* Tunisia
Afilíka ya Wɛ́sita

**Afríka ya Wɛ́sita** ezalí etuká ya Afríka. 

## Bisé ya Afríka ya Wɛ́sita
* Bɛnɛ́ 
* Kotdivuar
* Burkina Faso 
* Gambie 
* Ghana
* Gine 
* Gine-Bisau
* Cap-Vert
* Liberia 
* Mali  
* Nizer 
* Nizeria 
* Senegale 
* Sierra Leone 
* Togo
* Moritani
Afilíka ya Sidi

**Afríka ya Sidi** tǒ **Afríka ya Nsé** ezalí etuká ya Afríka.

## Bisé ya Afríka ya Sidi
* Botswana
* Angola
* Sidafríka
* Komori
* Lesoto
* Madagasikari
* Malawi
* Morisi
* Mozambíki
* Namibia
* Angola
* Zambia
* Zimbabwe
* Eswatini
Sudani ya Sidi

**Sudani ya Sidi** ezalí esé ya Afríka ya Ɛ́sita. Bisé ya pembeni baza Sudani, Etiopi, Uganda mpe Santrafríka.
Marcello Tunasi

**Marcello Tunasi**, abotami na mokolo ya 27 yanwáli 1975, na mboka Kabaré na Kivu, province ya Kongó-Kinsásá, azali mobateli mpate.

## bomoi ya bato

### Mosala
Ezalaki na 1996 nde azuaki Libenga na ye na moala. Na 1998, akomi mokambi ya yambo ya lingomba La Compassion oyo ezali na Kinshasa, na Republíki ya Kongó Demokratíki  . Na 2009, abandi lisanga ya CREFM  oyo esalemi na ba valeurs ya Bolingo, Bosantu, Nguya mpe Bokatikati na Yesu Klisto oyo etangami. CREFM ezali sikoyo na ba Extensions soki ntuku mitano oyo ezali kosala na Afrika, Europe mpe Canada.

Azali na mposa makasi ya  makambo ya sika oyo asalelaki na mayele banda bambula mingi mpo na koteya, kosakola mpe kosakola nsango malamu koleka ndelo ya RDC mpe ya Afrika .

Azali mpe mobandisi ya Marcello Tunasi Ministries (MT), Compassion Core International (NCI), Ndako bitike ya Compassion mpe eteyelo moko oyo epesaka mateya na ba palanganisi sango malamu.

Koleka mokambi ya lingomba azali mpe lisusu moyembi mpe mobongisi ya ba loyembo. Azali mpe na lisanga na ye ya baye oyo basalaka théâtre bisika oyo wapi apesaka mpe makanisi na ye.

Marcello Jérémie Tunasi azali mpe mokomi mpe mokambi ya mikanda mingi : “ . Boyeba mpe bomona bozali na yango ", " Mayele mpo na kosala na komekama ", " Maloba 500 ya mayele ", " Sekele ya Esika ya Sekele. Kobanda na Vas, bomba tii na Vas, omilakisa ", " Nzela ya Bolimbisi ya Solo » . Mpe kala mingi te " Mokuwa ya mikuwa na ngai, Mosuni ya mosuni. Kopona elongo na Nzambe " mpe " Kolonga Molimo ya koboma libala ".

## Bomoi ya moto ye moko
Babalani na Blanche Kandolo Tunasi, bazali na bana minei : Oracle, Shukrani, Shiphrah na Thabiri.

## Banote
Pápa Glégwalè

**Pápa Glégwalè** bazalí mosúsu:

* Glégwalè Monɛ́nɛ, (Glégwalè I, „Monɛ́nɛ“), Dɔkɔtɔ́lɔ ya eklézya (590–604)
* Pápa Glégwalè II (715–731)
* Pápa Glégwalè III (731–741)
* Pápa Glégwalè IV (827–844)
* Pápa Glégwalè V (996–999)
* Glégwalè VI (Pápa na bobóyi) (1012)
* Glégwalè VI (Pápa) (1045–1046)
* Pápa Glégwalè VII (Hildebrand), (1073–1084)
* Glégwalè VIII (Pápa na bobóyi) (1118–1121)
* Glégwalè VIII (Pápa) (1187)
* Pápa Glégwalè IX (1227–1241)
* Pápa Glégwalè X (1271–1276)
* Pápa Glégwalè XI (1370–1378)
* Pápa Glégwalè XII (1406–1415)
* Pápa Glégwalè XIII (1572–1585)
* Pápa Glégwalè XIV (1590–1591)
* Pápa Glégwalè XV (1621–1623)
* Pápa Glégwalè XVI (1831–1846)
Mokɔlɔ 1 sánzá ya yambo

**** ezalí mokɔlɔ ya libosó ya mobú tǒ mbúla mpé ya sánzá ya yambo na manáka ya Glégwalè. Babengaka yangɔ mpé mokɔlɔ ya mobú ya síká tǒ mpé ya *Bónaná* pambá tê mokɔlɔ ya libosó ya mbúla leló óyo ekoki kozala sivili na manáka ya Glégwalè, mpé lokolá mokɔlɔ ya konjɛ ya bato nyonsɔ́ na mikili mingí.

Ezalí na mikɔlɔ  ɔ́yo etikali nsima na ye libosɔ́ ya nsuká ya mbúla,  sɔ́kí mbúla mɔ̌kɔ́ ya monɛnɛ.31 dɛsɛ́mbɛ - ** - 2 yanwáli

## Etatoli

## Talá mpé

### Mikandá
* Paul Guérin, *Vie des saints*; tome I, kobanda  ntíno 26 yanwáli, Pari, Ebimiseli Bloud & Barral, 1876, 7e éd., p. 1 ntíno 56.
Mokɔlɔ 3 sánzá ya yambo

**** ezalí mokɔlɔ ya mísáto ya sánzá ya yambo mpé ya mobú tǒ mbúla na manáka ya Glégwalè.

Kolongola ye etikali mikɔlɔ  libosɔ́ ya nsúka ya mbúla,  sɔ́kí mbúla mɔ̌kɔ́ ya monɛnɛ.
2 yanwáli - ** - 4 yanwáli

## Etatoli

## Talá mpé

### Mikandá
* Paul Guérin, *Vie des saints*; tome I du kobanda  ntíno 26 yanwáli, Pari, Ebimiseli Bloud & Barral, 1876, 7e éd., pp. 90 - 112.
Mokɔlɔ ya mobú ya síká

.
**Mokɔlɔ ya mobú ya síká**, **Mobú ya síká** tǒ **mpokwa ya mobú ya síká**  ezalí mokɔlɔ ya yambo ya mobíká. Na bo bakisi, liloba yangɔ́ elakisi mpé fɛti ya mokɔlɔ ɔ́yo ya libosɔ́ ya mbúla.

Lokola mokɔlɔ nyonsɔ́ ya mbotama na manáka mɔ̌kɔ́ boyé, mokɔlɔ ya mbúla ya síká ekoki kozala mokɔlɔ mosúsú na manáka mosúsú.

## Etatoli

## Talá mpé

### Mikandá
* Sophie Lounguine, Fêtes de Noël & jour de l'an autour du monde. Histoires, coutumes, recettes, rites, traditions, Horay, 2007, 207 p.
Pápa Glégwalè XIII

**Glégwalè XIII** (Latɛ: *Gregorius XIII*) abótámi o mokɔlɔ 7 yanwáli, 1502 nkómbó **Ugo Boncompagni**, † 10 aprili 1585) ezalakí Mokambi-Ekólo ya Vatikani na Pápa ya Eklezya ya bakatolike na 13 máyí 1572 nsúka 10 aprili 1585.
Mokɔlɔ 1 sánzá ya míbalé

**** ezalí mokɔlɔ ya libosó ya sánzá ya míbalé mpé ya ntúkú mísáto na míbalé ya mobú tǒ mbúla na manáka ya Glégwalè.

Mikɔlɔ etikali  nsima na ye libosɔ́ ya nsuká ya mbúla,  sɔ́kí mbúla mɔ̌kɔ́ ya monɛnɛ ɔ́yo ewumelaka.31 yanwáli - ** - 2 febwáli

## Etatoli

## Talá mpé

### Mikandá
* Paul Guérin, *Vie des saints*; tome II, kobanda 27 yanwáli ntíno 23 febwáli, Pari, Ebimiseli Bloud & Barral, 1876, 7e  éd., pp.  156 ntíno 209.
Bingumba ya Kongo-Kinsasa

O kati ya Kongo-Kinsasa, bingumba oyo ezali na bato koleka 100.000 ezali:

* Bandundu
* Beni
* Boma
* Bukavu
* Butembo
* Gbadolite
* Goma
* Ilebo
* Kananga
* Kikwiti
* Kindu
* Kinsasa
* Kisangani
* Kolwezi
* Likasi
* Lubumbashi
* Matadi
* Mbandaka
* Mbujimai
* Mwene-Ditu
* Tshikapa
* Zongo
Mokɔlɔ 29 sánzá ya míbalé

**** ezalí mokɔlɔ ya ntúkú míbalé na libwá ya sánzá ya míbalé mpé ya ntúkú motóbá ya mobú tǒ mbúla na manáka ya Glégwalè, ntangɔ́ eyaka na nsima ya mbúla mínei na manáká.

Mikɔlɔ etikali  nsima na ye libosɔ́ ya nsuká ya mbúla ɔ́yo ewumelaka.28 febwáli - ** - mársi

## Etatoli

## Talá mpé

### Mikandá
* Paul Guérin, *Vie des saints*; tome I, kobanda 24 febwáli  ntíno 25 mársi, Pari, Ebimiseli Bloud & Barral, 1876, 7e éd., pp. 71 ntíno 77.
Mokɔlɔ 2 sánzá ya mísáto

**** ezalí mokɔlɔ ya míbalé ya sánzá ya mísáto mpé ezalí bongó ya ntúkú motóbá na mɔ̌kɔ́ ntangó mosúsú mpé ya ntúkú motóbá na míbalé ya mobú tǒ mbúla na manáka ya Glégwalè.

Mikɔlɔ etikali  nsima na ye libosɔ́ ya nsuká ya mbúla.mársi - ** - 3 mársi

## Etatoli

## Talá mpé

### Mikandá
* Paul Guérin, *Vie des saints*; tome III, kobanda 24 febwáli ntíno 25 mársi, Pari, Ebimiseli Bloud & Barral, 1876, 7e éd., pp. 95 ntíno 127.
Mokɔlɔ 2 sánzá ya mínei

**** ezalí mokɔlɔ ya míbalé ya sánzá ya mínei mpé ezalí bongó ya ntúkú libwá na míbalé ntangó mosúsú mpé ya ntúkú libwá na mísáto ya mobú tǒ mbúla na manáka ya Glégwalè.

Kolongola ye etikali mikɔlɔ  libosó ya nsúka ya mbúla.apríli - ** - 3 apríli

## Etatoli

## Talá mpé

### Mikandá
* Paul Guérin, *Vie des saints*; tome IV kobanda 26 mársi ntíno 23 apríli, Pari, Ebimiseli Bloud & Barral, 1876, 7e éd., pp. 123 - 171.
Mokɔlɔ 26 sánzá ya mínei

**** ezalí mokɔlɔ ya ntúkú míbalé na motóbá ya sánzá ya mínei mpé ezalí bongó ya nkámá na zómi na motóbá ntangó mosúsú mpé ya nkámá na zómi na sambo ya mobú tǒ mbúla na manáka ya Glégwalè.

Mikɔlɔ etikali  nsima na ye libosɔ́ ya nsuká ya mbúla.25 apríli - ** - 27 apríli

## Etatoli

## Talá mpé

### Mikandá
* Paul Guérin, *Vie des saints*; tome V kobanda 24 apríli ntíno 18 máyi, Pari, Ebimiseli Bloud & Barral, 1876, 7e éd., pp. 27 à 41
Mokɔlɔ 1 sánzá ya mítáno

**** ezalí mokɔlɔ ya libosɔ́ ya sánzá ya mítáno mpé ezalí bongó ya nkámá na ntúkú míbalé na mɔ̌kɔ́ ntangó mosúsú mpé ya nkámá na ntúkú míbalé na míbalé ya mobú tǒ mbúla na manáka ya Glégwalè.

Mikɔlɔ etikali  nsima na ye libosɔ́ ya nsuká ya mbúla.30 mársi - ** - 2 máyí

## Etatoli

## Talá mpé

### Mikandá
* Paul Guérin, *Vie des saints* ; tome V kobanda 24 apríli ntíno 18 máyí , Pari, Ebimiseli Bloud & Barral, 1876, 7e éd., pp. 142 - 236.
Taron Egerton

**Taron Egerton** (10 novembre 1989) azali mosani ya masano ya Ingɛlɛ́tɛlɛ.

## Mazíta o libándá
*  taron-egerton.com
*  Taron Egerton — IMDb

## Mitúya ya mike
Mokɔlɔ 12 sánzá ya motóbá

**** ezalí mokɔlɔ ya libosɔ́ ya sánzá ya motóbá mpé ezalí bongó ya nkámá na ntúkú motóbá na mísáto ntangó mosúsú mpé ya nkámá na ntúkú motóbá na míne ya mobú tǒ mbúla na manáka ya Glégwalè.

Mikɔlɔ etikali  nsima na ye libosɔ́ ya nsuká ya mbúla.11 yúni - ** - 13 yúni

## Likambo linɛ́nɛ
* 1550 : Helsinki, mbóka-mokonzi ya Finilanda, esalemi.

## Mbótama

## Liwâ

## Etatoli

## Talá mpé

### Mikandá
The Real Preneur

The Real Preneur ezali portail ya sango ya lokumu na internet oyo eyebani mpo na bopanzi sango na yango ya mobimba ya mombongo, entreprenariat, masano, politiki, masano, mpe tekiniki. Fondée par Divyam Agarwal, The Real Preneur e se établir lokola source ya confiance ya information ya sika mpe analyse insightful na paysage ya médias numériques.

## Lisolo
The Real Preneur ezalaki conceptualisé na Divyam Agarwal na vision ya ko créer plateforme oyo ezo livrer ba contenus ya qualité ya likolo na ba domaines ndenge na ndenge pertinent na société contemporaine. Portal oyo ebandaki na 2021, ezwaki noki traction epai ya batangi oyo bazalaki koluka ba informations ya kozala na confiance oyo elakisami na format ya kobenda likebi.

## Kozipa makambo
Lokola ezali kolobela makambo mingi, The Real Preneur ezali kokokisa matomba ndenge na ndenge kobanda na makambo ya mombongo mpe makambo ya sika ya tekiniki tii na makambo ya politiki mpe makambo ya ntina mingi ya masano. Komipesa ya portail mpo na kopesa masolo oyo esalemi bolukiluki malamu, masolo, mpe biteni ya makanisi ezwi motángo ya sembo ya batángi.

## Kondima
The Real Preneur ezwi lokumu mpo na bosembo na yango ya bapanzi-nsango, malamu na yango ya bopanzi sango, mpe komipesa na kopesa makambo ya solo, oyo elamusaka makanisi. Portal ezali kokoba kopanzana ya bopanzani mpe bopusi na yango, kolendisa esika na yango lokola source ya liboso ya sango mpe ya botangi na paysage ya ba médias numériques.
Benedicte Mundele

**Benedicte Mundele**, abotami na 1993, abengami mpe **Benedicte Mundele Kuvuna**, azali moko ya ba entrepreneur ya biloko ya sika o kati wa République démocratique du Congo .

## Bomɔi
Mundele atangaki na Institut Elynd na Kinshasa mpe na lycée technique et professionnel Ya Kimbondo na ville wana, akoti na Fondation Kuvuna na  (Fondation Kuvuna esalemaki na 1998, mpe ezali na Tina Ya ko superviser, ko aider pe ko former bilenge po bakoma ba entrepreneurs pe ba leaders)..

Azali mobandisi mpe mokambi Ya *Tropical Surprise*, Oyo esalemaki na 2012, cantine Oyo epesaka bilei Ya malamu mpo na kozwa bilei na Kinshasa.

Na 2014, azalaki finaliste Ya Prix Anzisha. Na 201 azwaki9, nkombo moko Ya 100 femmes ya BBC.

## Etatoli
Naomie Kabakaba

**Naomie Kabakaba Nsiala** abotami le 04 febwáli 1998,azali mobeti na ndembo ya mboka congo oyo abetaka pona kobatele lisanga ya galatasaray SK ya ndembo ya makolo pe na lisanga ya mboka na Kongo. 
## Etatoli
Nicole Bwatshia Ntumba

**Nicole Bwatshia Ntumba**, abotami na Congo-Kinshasa, azali moto ya politiki ya Congo, molakisi na universite mpe moto ya mobéko  .

## Bomɔi
Nicole Bwatshia, sima ya mosala lokola mosungi ya balakisi mosusu  , , akomi molakisi na Eteyelo ya mibeko ya Universite ya Kinshasa, mpe lisusu na Universite William Booth  .

Kino 2019, azalaki magistra, azuaki esika ya procurere ya leta na tribunale monene ya Gombe , na boumeli ya mbula pene na zomi, liboso azua misala na ye ya mopesi toli ya mokonzi ya ekolo ya congo  mokolo ya 14 aprili 2021  .

Nicole Bwatshia abundi mpo na bobateli makoki ya basi mpe mpo na bokokani ya mibali na basi na kati ya lisanga ya congo  , , mokolo moko ayebisaki bapanzi sango ete soki alongi kosala mobembo oyo ezalaki solo na ngolu na mobali na ye  .

## Masolo ya kati
Nicole Bwatshia azali mwana mwasi ya Molakisi Jean Kambayi Bwatshia , azali mpe mobandisi ya lisanga oyo ezali koluka litomba te oyo ememi nkombo na ye mpe ezali kosala mpo na bolamu ya babola.

## Etatoli

## Mazita o libanda
* 
*Liste ya ba Membres ya Présidence ya RDC
Christelle Vuanga

**Christelle Vuanga Mukongo**, abotami na mokolo ya 28 octobre 1987 na Kinshasa, azali député nationale mpe président ya commission ya genre, famille mpe bana na Assemblée nationale ya Kongó-Kinsásá. Aponami na circonscription ya Funa (Kinsásá II) na 2018.

## Bomɔi
Christelle Vuanga Mukongo azali mopanzi sango oyo azwi formasyo mpe mobateli makoki ya basi ya bolembu . Na 2009, azui diplôme na ye na Institut ya Faculté ya sciences ya information et communication . Uta bolenge na ye, azalaki ntango nyonso kondima ete etumbu ya liwa elongolama mpe abimisaki mobeko oyo elongolaki etumbu ya liwa ntango bato baponaki yango.

## Mosala ya politiki
Na 2018, a ponami député ya mboka, azali na Karte na ye na parti Alliance des Mouvements Kongo ya Moise Katumbi, partie ya coalition Lamuka.

Na 2024, nsima yako bimisa mikanda ya maponami o mokolo mua 20 sanza ya zomi na mibale 2023, aponami lisusu deputé ya mboka na etuka ya funa

Na 2019, aponami mokonzi ya commission ya mibeko ya mboka na bisangisami ya mboka, azali na kati ya ba deputé ya mboka oyo ba bundi makasi pona kotia mosala wana na esika oyo ba lobelaka makambu ya mboka

Sima ya changement ya majorité parlementaire, parti Ensemble pour la République ya Moise Katumbi ekangamaki na union sacrée ya ekolo, akomi président ya commission ya basi, genre, famille na bana ya Assemblée nationale esika ye pe azuaki réseau ya ba parlementaires abolitionnistes, akoti na yango mpo na ko diriger lutte na kati ya institution oyo mpe na nzela ya engagement na ye akomi président ya réseau oyo  .

Azali mobandisi ya parlement rose, oyo ezali na kopesa maloba mbula na mbula na basi ya ba catégories sociales nionso liboso ya representation nationale, édition ya liboso na yango esalemaka vendredi 2 avril 2021 mpe ya mibale le 9 avril 2022.

## Etatoli

## Mazita o libanda
* IFASIC NA YE
* LISTE ya ba diplômés ya ifasic
Solange Lwashiga Furaha

**Solange Lwashiga Furaha,** abotami o mokɔlɔ 16 sanza ya minei ya 1969 na etuka ya Sud Kivu, azali mobundi ya makoki ya bomoto mpe makoki ya basi na Republíki ya Kongó Demokratík.

## Bomɔi
Solange Lwashiga Furaha, abotami o mokolo 16 minei 1969 na esika ya esanga ya Iji na kati ya etima ya kivu na etuka ya Kivu ya Sidi.

Azali mwana ya nsuka na libota ya bana mwambe.

Abalani na M. Amisi Baruani. Bazali na bana motoba

## Kélasi
Denise Nyakeru Tshisekedi

**Denise Nyakeru Tshisekedi**, abotami mobu mwa libwa sanza ya MARSI  1967 o yengomba Bukavu na Mboka ya  Sud-Kivu (République démocratique du Congo ), azali mwasi ya tata mokonzi  Félix Tshisekedi, Président ya Congo démocratique banda 29 janvier 2019  .

## Bomɔi

### Bomwana, libota mpe boyekoli
Abotami na yengomba ya  Bukavu, Dénise Nyakeru azali mwana ya suka olibota ya   bana mwambe, kati na bango bana basi minei. Awuti na mboka Mwirama, groupema Kanyola, chef ya Ngweshe, o territoire ya Walungu, na etuka ya Sud-Kivu  .

Azali mwana mwasi epai ya  Étienne Nyakeru na Christine M'ntalushika, bango mibale bakufi. Tata na ye, atalelami lokola “ . evoluaki » (Liloba ya français oyo esalelamaki na tango ya colonisation belge oyo ezali ko désigner africain nionso oyo azui niveau ya éducation oyo etalelami ekoki, oyo akabolaka mpe a adopter ba valeurs européennes) azalaki na position ya responsabilité na administration na Grand-Kivu .

Na 1968, ntango azalaki kaka na sanza libwa, abungisaki baboti na ye nsima ya likama ya motuka . 

Sima ya likama  oyo, azuami na ba ndeko na ye ya basi pe ya mibali na Kinshasa epai ya noko  na ye, na tango wana aumônier catholique ya Forces armées ya Zaïre (FAZ), Papa Sylvestre Ngami Mudahwa, oyo a adoptaki mpe abokola bango tee akufi na 1985 na likama ya mutuka na Avenue de l'Université na Kinshasa  .

Na 1985, Noko oyo azalaki mosali ya malamu akufaki mpe na likama ya motuka.

Azui  diplôme ya l’Etat ( baccalauréat ya lycée ) na lycée Tobongisa , na commune ya Ngaliema na Kinshasa, sima alandi  ndeko na ye ya mwasi Stéphanie (“ Fanny, oyo azali ") oyo azali kofanda na Bruxelles, mpo na kozwa mateya ya mosala ya ba munganga. (infirmier ) .

Ayebi malamu Lifalanse, Swahili, Lingala mpe azali mpe kobikela na Lingelesi mpe Tshiluba .

#### Carrière professionnelle ya mosala
Asalaki lokola mobateli na bandako ndenge na ndenge ya bopemi na Belgique, oyo ya nsuka ezali Ndako ya Bopemi mpe ya Bobateli. *Jardins ya Ariadne* », na commune ya Woluwe-Saint-Lambert na Bruxelles .

Na 2018, atiki mosala na ye mpo na kokende elongo na mobali na ye na campagne présidentielle ya 2018 .

##### Mama ya liboso
Na 2020, Abandi programme ya *Excellencia*, oyo ezali na ba bourses na ba universités ya mboka mpe ya poto na baye balongi malamu ba examens ya l’Etat ( licence (école) ) na tina ya kotombola excellence académique  .

### Fondation Denise Nyakeru Tshisekedi (FDNT)
Na sanza ya mitano 2019, akela Fondation Denise Nyakeru Tshisekedi, oyo musala  na yango ezali ya kotombola basi mpe bana basi ya Congo, na ba axe minene minei. : 1 .

# Santé ya basi ;
# Koteya bilenge basi oyo ba utá na bisika oyo bazali na bozangi mpe oyo bazali na likama ;
# Kobundisa mitindo ya mobulu ya kosangisa nzoto na basi mpe bana basi ;
# Bopesi makoki ya mosolo na basi ya Congo  .

## Etatoli
Hamida Shatur

**Hamida Shatur**, abotami mokolo mua 6 novembre 1976 na Kinshasa, azali moko ya bakeli misala ya mboka Congo, azali sikawa molongani ya Vital Kamerhe, sima ya kozala mwasi ya moyembi JB Mpiana, pe ya mosombi diamant Didi Kinuani kala penza. Azali mobandisi ya kompanyi “ . HAM’S » sarl, oyo esalaka na maye matali bilanga eye esungaka bayike baye bazuami zinga zinga.

## Etatoli
Aminata Namasia

**Aminata Namasia Bazego,** abotami o mokɔlɔ 10 na sánzá ya mísato ya 1993 na Dingila azalí mutu ya politiki, molobeli ya kongo-kisasa . Na mokolo ya 12 na sanza ya minei 2021, aponamaki ministre adjoint ya mateya ya ebandeli, ya mibale mpe ya tekiniki  na boyangeli ya Sama Lukonde.

## Bomɔi

### Bomwana mpe kelasi
Aminata Namasia abotami o mokɔlɔ 10 na sanza ya misato ya  1993 o Dingila o etuka ya Bas-Uele o Ekolo kongo-kinsasa  . Azwaki mateya na ye ya ebandeli na Complexe scolaire ya Golpas. Elingi koloba, ayekolaki na Institut Mgr Bokeleale. Na 2017, azui diplôme ya nkita ya mbongo na faculté ya administration d’affaires mpe siansi ya nkita ya université protestante du Congo (UPC).

### Mosala ya politiki
Aminata Namasia aponami molobeli ya ekolo na circonscription ya Bambesa, o etuka ya Bas-Uele, na maponami ya ba mikeli mibeko ya le 30 na sanza zomi na mibale ya 2018 na kongo-kinsasa . Mosangani ya Parti congolais pour le développement ( *PCD* ), alongi kiti se moko na district électoral ya Bambesa penepene ya ba mosengi-boponami zomi na motoba ya mibali mpe ba concurrents minei ya basi.

Na sanza zomi na mibale ya  2020, mokonzi ya mboka  Félix Tshisekedi asilisaki coalition ya Front commun pour le Congo – Cap pour le changement (na) (FCC-Cach) mpe azali kokela nzinganzinga na yango *Union Sacré*.

Le 8 ya sanza zomi na mibale ya 2020, sima ya bokangami ya Bureau ya lisanga ya ekolo, na kotalela mibeko ya kati na yango, molobeli ya liboso, accompagné na bana mibale ya mike, azuaki charge ya Bureau, na mission ya kobongisa pe ko installer *bureau* . *ya sikisiki* .  , , 3  , [ 4  ,

Le 12 ya sanza ya minei, azuaki ebonga ya ministre national adjoint ya mateya ya ebandeli, ya mibale mpe ya tekiniki , boyangeli ya Sama Lukonde 

### Basusu
Aminata Namasia azali promoteur ya fondation oyo ememi kombo na ye mpe oyo bureau central na yango ezali na territoire ya Bambesa na nord-est ya kongo-kinsasa. Ekelamaki na 2016, bonene ya misala ya fondation ezali mateya ya bilenge basi, botomboli ba cantine ya biteyelo, bopesi makoki na basi mpe botomboli masano na bamboka .

## Etatoli
Brigitte Yengo

**Brigitte Yengo**, abotami na 1952 na Pointe Noire, azali sango ya Katoliko mpe monganga ya makolo ya Congo. Azali mokambi ya Bana ya ndeko mwasi Yengo, lingomba ya bolingo malamu oyo esalisaka bato na Afrika ya sudi ya Sahara. 

## Bomɔi
Brigitte Yengo azali moto ya Pointe Noire  mpe ayekolaki na Paris mpe na Le Havre. Epísikɔ́pɔ wa lokúmu Émile Biayenda azwaki bilaka na ye ya mwa ntango moke na 1977 mpe akomaki sango na 1981 mpe azali mosangani ya lisangá ya Bandeko basi ya Mama na biso ya Rosaire . Abimisi autobiographie na ye na 1981  mpe azui diplôme na ye ya chiropratique na Université nationale ya sciences de santé (NUHS) na 1987 mpe diplôme na médecine na université ya Congo na 1991 .

Akomaki mokambi ya Fondation Cardinal Emile Biayenda oyo esalaka mpo na reconstruction sociale, kimia mpe bana oyo bazali na bozangi . Azali moko ya bakambi ya Ndako ya boyambi ya Béthanie ,  mpe azali na kati ya ekumba ya Conférence nationale oyo akomaki trésorier na yango na 1991 , , ya Conseil supérieur ya... République du Congo lokola kester ya liboso  na tango ya transition démocratique ya Congo wuta régime ya parti unique na régime républicain , .

## Bana ya Yengo
Bana ya ndeko mwasi Yengo ezali ebongiseli oyo esalemi mpo na kosunga bato oyo bazali na bosenga na Afrika ya sudi ya Sahara, mingi mingi na République du Congo . Na bokambi ya Brigitte Yengo, lisanga liye lizwaka misolo mpo na kobatela misala ya ndako ya bana bitike ya Brazzaville, kosala manaka ya komikokisa mpe kopesa bisaleli mpo na baye bazwi mpasi ya polio, bokufi miso mpe bokono misusu.

## Etatoli

## Mazita o libanda
* Site Web de Sister Yengo's Children, Inc.
* Brigitte Yengo : une auteure congolaise écrivant en français
Dina Ekanga

**Dina Ekanga** azali mosali bikeko  ya Congo (RDC) oyo asalaka elobo na ye na  marto mpe na nsuki  . Misala bua ye esosolamaka ntango mosusu malamu pe ate na bato ya mboka na ye, oyo balobaka ete ezali na ndimbola ya satana to ya losambo ya bikeko  . Elingaki kozala inspiré na ekeko ya Nkisi Nkonde ya Kongo-Central, oyo ezali lelo na musée national ya Kinshasa .

## Etatoli
Bobi Ladawa

**Bobi Ladawa** azali moto ya Congo, abotami mokolo ya mibale na septembre 1945 na République Démocratique du Congo. Azali mwasi ya mibale ya président ya kala ya Kongó-Kinsásá (Zaïre na tango wana), Mobutu Sese Seko .

## Bomɔi
Bobi Ladawa abotami na Dula, mokolo ya mibale na septembre 1945 na province ya Équateur mpe akendeki na couvent catholiko na Kinsásá, capitale. Pene na 1970, akomi nkolo ya Président Mobutu Sese Seko. Lipasa na ye ya mwasi Kosia azalaki mpe mwasi ya mokonzi ya mboka.

Mokolo ya liboso ya mai 1980, abalaki na miso ya Nzambe mpe na miso ya l'état Mokonzi ya Mboka Mobutu, liboso ya boyeli ya Pappa Jean-Paul II na Kinshasa. Pappa aboyi bosenga ya Mobutu mpo na kosepela na molulu yango.

Na ye, Mobutu abotaki bana mibali misato, Nzanga, Giala na Ndokula, mpe mwana mwasi moko Toku.
Uta bokweyi ya régime na 1997, avandaka na Rabat, Faro (Pulutugal), Bruxelles na Pari. Na ndeko na ye ya mwasi, azali ko bunda pona repatriation ya mputulu ya Mobutu na RDC.

## Etatoli

## Bibliographie ya mikanda
* “ . Mobutu, Bobi Ladawa », lok.&nbsp;364. Ezali na ntina te.
* Jean-Pierre Langellier, Mobutu, Paris, Perrin, coll. “ . Biografi ya bomoi ya bato », 2017, na 317-324 lok. (tángá na Internet), mok. 33 (“ Bato misato ")
* « Oyo ezali lisolo ya 'basi' ya mapasa ya Mobutu. », na CamerounWeb, 30 Yuni 2021 (ezwami na mokolo ya 13 Desɛmbɛ 2021)
* « Bobi Ladawa na bana na ye : “ . Na respect ya défunt papa na biso Mobutu, ezali important que repatriation ya bitika na ye esalema na ambiance ya réconciliation nationale mpe ya kimia. » », na sango ya Mbote, le 28 septembre 2021 (consulté le 13 décembre 2021)

## Masolo oyo etali yango
* Mobutu Sese Seko
* Mobutu Nzanga
Nicole Sulu

**Nicole Sulu Tshiyoyo,** Nicole Sulu Tshiyoyo, azali moto ya mobongo ya mwasi na République démocratique du Congo.

## Bomɔi
Nicole Sulu Tshiyoyo abotami na Kinshasa na 1974, mwana mwasi ya Monganga Sulu Maseb Mwang Stanislas, alekisaki bolenge na ye na  Belgique . Atangaki optophonie mpe azuaki kobongisama na bibongiseli ya bakompanyi  na Belgique na ebongiseli moko libre Marie Haps. mpe na ebongiseli moko katolike ya ba kelasi molai ya monbogo  (ICHEC).

### Mosala
Azongi na kinshasa  na 2000 mpo na kokota na kotambwisa misala oyo tata na ye,etuluku  Sulu abandisaki, mpe akomi mwasi mokambi oyo molandi ya ndako ya bokomo. Na 2011 azuaki bokambi ya Sulutani Hotel, oyo ezali ételeyo na libota oyo tata na ye a proposaki. Epesamaki likanisi ya tata na ye mpe azwaki litomba ya baadresi ya tata na ye Monganga Sulu Maseb A Mwang Stanislas .

Nicole Sulu Tshiyoyo azali mobandisi ya lisanga ya bokambi ya bakompanyi, Sulani Makutano. Oyo ezali likita ya baye bazwaka mikano ya minene na kompanyi na bango moko mpe kompanyi ya leta,na tina ya kotombola nkita ya mboka  République démocratique du Congo, mpe mosika na Afrika.Asala liboso,lisanga ya bakonzi ya kompanyi, oyo epesaki ye nzela kobanda na kosala esika, oyo epesaka nzela na kozwaka ntango mingi ya kosolola mpe koluka biyano na kompayi ya bato ya ya mombongo. ". Makutano, azali moto ya mayele " elimboli " *bokutani* » na monoko ya Swahili .Lingelesi ya mibale ya Sultane Makutano efungolamaki na bato ya mombongo ya ba mikili mosusu ya Afrika . Makutano abandaki na 2015 lokola etuluku ya bato ya mayele.

## Etatoli