open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boba Lobilo

**Florian Boba Lobilo** (abotami o 10 avril lobi 1950 na tango wana na Congo belge, lelo na Kongo-Kinsasa azali mobeti nzembo international ya ekomi congo (RDC), oyo abeta lokola défenseur. Sikawa azali kobikela na ba petites entreprises na Etuka ya Nord-Kivu, na territoire ya Walikale.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Carrière ya club
Na Vita Club, alongi Coupe ya Clubs champions africains na 1973 .

### Carrière na sélection
Na équipe ya Zaïre, abeta 12 matchs (buts ekotisama te) entre 1974 na 1982 .

Azalaki na lisanga oyo eponami mpo na Coupe du monde ya 1974. Na Coupe du monde oyo esalemaki na Allemagne, abeta ba matchs misato : na Écosse, Yougoslavie mpe Brésil  .

Azalaki mpe na Coupe d’Africaine ya 1974 oyo ekipi na ye elongaki.
Kokangama

Batu bazalí na ndíngisa ya kokende esika balingi tǒ mpé bazalí na esika na
ndáko móko muke ya kokanga kúná bazalí na ndíngisa ya kobima te bazali na
‘**kokangama**’.
Televizɔ́

**Televizɔ́** ezalí eyambelele bilílí.

**Televizɔ́** ezalí mpé lisangá óyo ebimisaka pe e kopalinginya loláká la televizɔ́.

## Tálá mpé
* Mopanzi sango
Estate agro-industriel présidentiel ya N'sele

## Makambo ya kala
Esika ya Agro-Industriel Présidentielle ya Nsele esalemaki na 1966 na Président Mobutu . Ezali na esika oyo nde lisanga ya politiki Mouvement populaire de la Révolution (MPR) esalemaki. Kala, bato bazalaki kokende kuna mpo na tourisme  . Mobutu alingaki bongo kozala modèle ya bolingo ya bilanga na Afrique centrale, na sous-région ya ba ekolo ya Bassin ya ebale Congo mpe surtout ya ba kambi ya politiki kolanda ndakisa ya moninga na ye mokonzi ya ekolo. Na lisalisi ya ba experts israéliens, DAIPN etombolaki espoir mingi na kobimisaka nyama ya mboka, ngulu, tomate concentré, jus ya ba fruits... mpe mosala ya kosala na bibende mpo na kosala bakɛsi ya bibende, mpe na ndenge yango, bato koleka 500 bazwa mosala.

Na mobu 1980, unité ya production oyo epesamaki na Etat congolais, Zaïre kala, na volonté personnelle ya mokonzi ya MPR.

En plus, esika oyo ezalaki touristique et recreatif oyo ebendaki batu ya Kinshasa, Brazzaville, même ba Europeens na vacances. Na Kinshasa a équipé yango na piscine ya dimensions olympiques na conditions na ba terrains ya tennis. Conscient ya rôle na ye ya grand patron, Mobutu a équiper partie résidentielle ya hébergement na 2.000 lits mpe 100 lits VIP, restaurant na 3.000 plats mpe salle de conférences na 3.000 places. ; 9 villas ya luxe na 5 chalets. Complexe yango ezali mpe na ba bars, ba salles de lecture mpe na eteni ya est ezali isolé na quartier modeste ya 22 maisons mpo na basali ya Daipn. N’Sele akutanaki na ba visites na ye ya minene koleka.

Na mobu 2022, mokonzi ya mboka Félix Antoine Tshisekedi azongisaki bomoi na misala ya Agro-industriel présidentielle ya Nsele (DAIPN) oyo ezali pene na ba km tuku mitano na libanda ya est ya capitale mpe amatisaki production na yango  .
Christian Lusakueno

**Christian Lusakueno**, abotamí na engumba Lille na mboka Falansia, azalí mopanzi sango mpé mopesi-toli ya Falansia, mokambi ya misala mpe mokonzi  ya ladíó Top Congo na Kongó-Kinsásá.    

Christian Lusakueno azalí ya Kongó-Kinsásá, azongí na engumba Kinsásá na 12 ans mpé atangí na Etéyelo ya Falansia na Kinsásá, apekisami kotala televizɔ́ na ndaku na tata na ye, akólisí mpósá na ye ya ladíó.

## Tálá mpé
Eddie Iyeli

**Eddy Iyeli** abotami na  Bikoro o mokɔlɔ tuku mibalé na misato sánzá ya zomi na moko 1975 o etuka ya Equateur , azali moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique . Aponami molobeli ya peuple mpo na circonscription ya Funa , aponami  lisusu molobeli ya peuple na assamblée pronvicial mpo na circonscription ya Ngiri-Ngiri  mpe vice-gouverneur ya engumba mokonzi Kinshasa  .
Muanda Nsemi

**Ne Muanda Nsemi**, na nkombo na ye ya solo **Zacharie Badiengila**, abotami o mobu 1946 o kati ya etuka ya Bas-Congo na Congo belge mpe akufi mokolo ya 18 octobre 2023 na Kinshasa, azali mokomi mpe moi-politiki ya Congo.

Azali mokambi ya lingomba Bundu dia Kongo.

## Bomɔi
Abotami o mobu 1946, Ne Muanda Nsemi ( « elimo ya kokela » na Kikongo ) ewuti na mabele ya Luozi na etuka ya Kongo-Central.

Azali moyekoli chimiste. Na ebandeli amitalelaki lokola héritier spirituel ya Simon Kimbangu, mosakoli ya yambo ya kimbanguiste. Na nsima ami komisi lokola héritier politiki ya Joseph Kasa-Vubu, mpe mosungi ya lisekwa ya Kongo.

## Nkufa
Ne Muanda Nsemi akufi mokolo ya 18 octobre 2023 na Kinsasa esika afandaki, na mbula 77 .

## Etatoli
Teen Titans Go!

**Teen Titans Go!** ezalí molɔngɔ́ mwa televizɔ́ ya Ameríka oyo esalemi na Aaron Horvath mpé Michael Jelenic mpo na Cartoon Network na mokolo ya 23 apríli 2013.

## Tálá mpé
The Penguins of Madagascar

***The Penguins of Madagascar*** (*[[Pingwini]] ya [[Madagasikari]]* na lokótá lingɛlɛ́sa) ezalí molɔngɔ́ mwa televizɔ́ ya Ameríka oyo esalemi na Mark McCorkle mpé Bob Schooley mpo na Nickelodeon na mokolo ya 28 novɛ́mbɛ 2008.

## Tálá mpé
As Aventuras de Gui & Estopa

***As Aventuras de Gui & Estopa*** ezalí molɔngɔ́ mwa televizɔ́ ya Brazil oyo esalemi na Mariana Caltabiano mpo na Cartoon Network na mobu 2009.

## Mazita o libanda

* Site ya As Aventuras de Gui & Estopa
* 
* As Aventuras de Gui & Estopa ya Facebook
* As Aventuras de Gui & Estopa ya Instagram

## Mitúya ya mike
Father of the Pride

***Father of the Pride*** (*Táta ya lolɛ́ndɔ* na lokótá lingɛlɛ́sa)  ezalí molɔngɔ́ mwa televizɔ́ ya Ameríka oyo esalemi na Jeffrey Katzenberg mpo na DreamWorks na mokolo ya 31 mwambe 2004.
WikiLinguila

**WikiLinguila** izalí bosangani wa yambo ya bato balingi tǒ mpɛ baponi kosálisa bomemani ya masoló ya lisangá ya Wikimedia na etuka ya Afilíka ya Katikati na lokótá ya Lɛ́ta ya bisé mísáto ezuamí waná, ndakisa : Kongó-Kinsásá, Kongó-Blazavile mpɛ Angola, kasí masoló yangó matali mpɛ Gabɔ́ na Santrafilíka. 

Libongisami yangó ebandi na Kongó-Kinsásá mpô na kopesa ntina na minɔkɔ ɔyó elobami mingi mingi, ndakisa : Kikɔ́ngɔ, Lingála, Tshiluba, Kitéké mpɛ endimami na UNESCO ya Republíki ya Kongó Demokratíki.

## Tálá mpé
* https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiLinguila
Daniel Bumba

**Daniel Bumba Lubaka** , abotami 12 août mobu 1982 azali mosali politiki ya mboka Congo. Azali mokambi ya engumba mokonzi Kinshasa, aponami o mokolo mwa 29 sanza ya minei mobu 2024  . Azwi ebonga le 21 juin 2024. Mokonzi molandi naye ezali Eddy Iyeli  .
Branham Tabernacle

**Branham Tabernacle** ezalí ndako ya Nzámbe káti ná Jeffersonville (USA) fondée bandá 1933  ná William Branham.

## Tálá mpé
*
Freie Volksmission

**Misíyo nsɔ́mí mwa bato** tǒ **Freie Volksmission** ezalí ndáko ya Nzámbe káti ná Krefeld, Alémani fondé ná Ewald Frank bandá 1959.

## Tálá mpé
* William Marrion Branham
Fifi Masuka Saini

**Fifi Masuka Saini**, abotami o mobú 1967 mokɔlɔ 10 sánzá ya mísáto na etuka ya Katanga (sikoyo Haut-Kakanga) na republíki ya Kongó Demokratíki, azali muasi oyo asala politiki, oyo kala azalaki député national aponamaki na circonscription ya Lubumbashi mpe Vice-Gouverneur na etuka ya Lualaba. Azali gouverneur intérimaire ya etuka ya Lualaba ya lelo.

## Biografi ya bomoi ya bato

### Ebandeli ya bato
Fifi Masuka Saini abotami o mobú 1967 mokɔlɔ 10 sánzá ya mísáto. Azali liboso ya nsuka ya libota ya bana motoba, mpe mwana mwasi ya Saini Kasanji, mokumbi taxi, mpe Yvonne Kashala, motɛkisi ya mbisi ya ko kauka na wenze.

### Boyekoli
Na mobu 1992, Fifi Masuka Saini azui diplôme ya licence na économie na université ya Lubumbashi (UNILU), na province ya Haut-Katanga.

### Origines na carrière professionnelle
Azali co-fondatrice ya entreprise BM-METALS CORPORATION, spécialisée na ba domaines ya mabanga ya ntalo mpe ya botongi.

### Carrière politique
Na mobu 2006, azalaki moko ya batu parti politique Mouvement de liberation du Congo (MLC) mpe aponami député national na kombo ya même parti.

Na 2010, abandisaki parti politique na ye moko, Front des indépendants démocratiques chrétiens (FIDEC). Na 2011, aponami lisusu lokola député national na circonscription ya Lubumbashi. Aponamaki le 29 octobre 2015 na Chef d'Etat Joseph Kabila lokola commissaire spécial adjoint na province ya Lualab sima, le 26 mars 2016, akomi vice-gouverneur ya province ya Lualaba.

## Etatólí
Eddie Iyeli azali moto ya mayele

**Eddy Iyeli** abotami na  Bikoro o mokɔlɔ tuku mibalé na misato sánzá ya zomi na moko 1975 o etuka ya Equateur , azali moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique . Aponami molobeli ya peuple mpo na circonscription ya Funa , aponami  lisusu molobeli ya peuple na assamblée pronvicial mpo na circonscription ya Ngiri-Ngiri  mpe vice-gouverneur ya engumba mokonzi Kinshasa  .
Ewald Frank

**Ewald Frank** azalí mosakoli wa Alémani na Misíoni, a botami près de Danzig na 24 dɛsɛ́mbɛ 1933. Frank azalí mobandisi wa Freie Volksmission kati na Krefeld bandá 1959.

## Tálá mpé
Marie-Ange Lukiana Mufwankolo

**Marie-Ange Lukiana Mufwankolo Dialukupa**, abotami na 1955 , azali politicien ya Congo-Kinshasa .**azali mwasi ya politiki ya [[Congo-Kinshasa]]. Azali [[ministre ya makambo matali bas]]<nowiki/>i mpe bana na ba gouvernements ya Muzito I, [[Muzito]] II mpe Muzito III kobanda 2008 kino 2012.**

## Biografi ya bomoi ya bato
Azwaki diplôme na Institut universitaire d'études du développement na Genève, na ebandeli amipesaki na société civile mpo na ntina ya basi.  

Abalaki na  Mr. Lukiana, professeur ya université, akomi secrétaire général adjoint ya Parti du peuple pour la reconstruction et le développement (PPRD) sima ya kozala Ministre ya mosala mpe ya makambo matali bolamu ya bato na mbulamatari ya Laurent-Désiré Kabila banda 2000 kino 2001  ,  . Na sima akomi sénatrice mpe mokambi molandi ya PPRD.  .

Azali ministre ya mosala mpe ya bolamu ya bato na mbulamatari ya Gizenga. Na nsima, azalaki ministre ya makambo matali basi mpe bana na baguvɛrnɛma ya Muzito I, Muzito II mpe Muzito III. 

## Banote mpe ba références


## Lisolo oyo etali yango

* Basi na politique na République Démocratique du Congo
Kokotu

**Kokotu** ezalí bokono makasi óyo euti na vilúsu ya kokotu. Lokola bibongiseli ya mangwele elongaki, basilisaki kokotu.

## Transmission
Epalanganaka na moto na moto, mbala míngi na kosukosu tǒ kosála itie. Esálemaka míngi te, eté bato babɛlaka na kosimba mái óyo euti na bampota mpé bampota ya polele tǒ na biloko óyo ezali na mikrobe lokola bilambá ya mbéto.

## Bilembeteli mpé Bilembo
* Fɛ́fɛlɛ ya Makasi 
* Makwanza 
* Kosánza
* Mutu mpé Nzóto Mpási

Kokotu ebandaka na fɛ́fɛlɛ makasi, mutu mpé nzóto mpási, mpé ntángo mosúsu kosánza. Makwanza ebimaka óyo epalanganaka na nzóto mobimba, mpé ekomaka baampoule minene mpé bampota etondi mafina. Nsima na yangó ekomaka makasi, epasukaka, mpé ekwéyaka ntángo baposo misáto ekokí. Nsima ya mwa baposo misáto, ekotíka mabulu nabisika óyo bampota bazalaki. Mbala míngi bilembo bimonanaka mikolo 17 kinó 19 nsima ya koyamba vilúsu na nzóto, na boumeli ya mikolo 10 kinó 14.

## Bopekisi mpé bosalisi
* Kozwa mangwele ezalí lolenge malámu ya kopekisa kokotu. Atáko ezali
míngi te, mangwele ekokí kopesama na ntángo ya mbalakaka.
* Ezalí na nkísi móko te óyo emonisami mpona bokono ya kokotu. Bankisi
misusu ekokí kosálisa mpona kosúkisa tǒ kopekisa yangó ekoma makasi.

## Tálá mpé
* Kolokoto

## Références
Tatiana Mukanire Bandalire

**Tatiana Mukanire Bandalire** azali activiste congolaise atalaka makambu ya violence sexuelle, coordonnatrice nationale ya lisanga étali batu ya survivants na violence sexuelle na République démocratique du Congo .

Na bo mwana, Tatiana Mukanire Bandalire azalaki kofanda na Sud-Kivu . Ntango azalaki na mbula 5, nsima ya liwa ya mama na ye, bamemaki ye na ndako ya bitike, tata na ye akufaki ntango azalaki na mbula 2  . Sima ya kozala victime ya viol na 2004 , na tango ya botomboki ya Bukavu na ebandeli ya bitumba ya Kivu , amonanaki mpo na consultation na monganga Denis Mukwege na lopitalo ya Panzi  Having exchanged during her reconstruction process with other survivors of war rape, akoti na 2017 na création ya Mouvement ya ba Survivers ya Violence Sexuelle na République Démocratique du Congo, ainsi que na création ya SEMA, réseau mondial ya ba victimes mpe babiki mpo na kosukisa mobulu ya kosangisa nzoto na bitumba , mpo na yango akomaki coordonnatrice nationale mpo na République démocratique du Congo. Azali kosala campagne mingi mingi mpo na kosalela makanisi ya rapport ya Projet ya Cartographie oyo etali bobukami ya makoki ya bomoto mpe ya mibeko ya mokili mobimba oyo esalemaki kati ya 1993 mpe 2003 na République démocratique du Congo  ,  .

Lokola ayekolaki na Institut supérieur d’éducation (ISP) ya Bukavu , azali ko kende na  na ba mboka  ndenge na ndenge na mokili mpo na ko lamusa ba mayele  ya batu na bitumba pe na violence sexuelle, mingi mingi na ba événements ndenge na ndenge oyo ebongisamaki na New York na tango ya Commission sur la condition des femmes (CSW) na mars 2019  to na Université Libre ya Bruxelles mpo na likita oyo ebongisamaki na Médecins du monde na avril 2019  .

Na octobre 2021, alobaki na Kinshasa na mesa monene  oyo ezalaki na tina ya kosala fonds national ya kokabola mpo na baye bazwaki mpasi na mobulu ya kosangisa nzoto mpo na bitumba  . Na mbula wana, azali moko ya bato libwa oyo ba sili mateya bazwi mbano *ya basi oyo batongaka* kimya na Institut ya kimya ya États-Unis  .

A pesi n'a mobu ya 2020 na Hugues Dewavrin, oyo azali mokonzi ya  l'ONG La Guilde Européenne du Raid, litatoli ya KO koma n'a mokanda pona makambo ya ba sangisi nzoto na makasi epai ya basi, pongo ye moko abiki y'ango , pongo apanzi Sango  , aux éditions -Antoinette-Fouque, *Au-delà de nos larmes*, un récit de témoignage et de combat contre les violences sexuelles en temps de guerre tiré à . La comédienne Guila Clara Kessous le lit l'année suivante pour la collection de livres audio de la maison, «nbsp;La Bibliothèque des voixnbsp;», et reçoit pour sa lecture le Grand Prix Document du livre audio décerné par l'association de promotion du livre audio La Plume de Paon.

## Etatoli
Wivine Moleka

**Wivine Moleka** azali mosali politiki ya muasi ya ekolo Congo démocratique. Azalaki député national ya lisanga  ya Joseph Kabila na parti du peu le pour la reconstruction mpe démocratie (PPRD), aponami na district ya Lukunga (Kinshasa) na maponami ya 2006  . Sikoyo azali na kati ya groupe politique AB ya Sama Lukonde

Uta sanza ya misato 2023, azali ministre adjoint ya hydrocarbures na gouvernement ya Lukonde II. Na 2024 azuaki  lisusu ebonga na gouvernement ya Suminwa
Gisèle Ndaya Luseba na ye

Gisèle Ndaya Luseba azali moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique .

Aponami KO Kaba ministère ya Genre, libota mpe bana epai ya Mokonzi  Félix Tshisekedi  na gouvernement ya Lukonde I wuto 12 avril 2021  . Azali kokamba  lingomba ya politiki ya Convention démocratique unifiée du travail (CDTU). Azali moto ya engumba Mbujimayi na etuka ya Kasai-Oriental . Ayebani mpo na misala na ye ya bomoi ya bato epai ya bato ya esika makasi na ye mpe azali mobundi mpo na makoki ya basi 

## Biografi ya bomoi ya bato

## Banote mpe ba références
Bandubola ya Acacia

## Biografi ya bomoi ya bato
Acacia Bandubola Mbongo abotami mokolo ya  zómi na motóbá Yuni Ntango  na mboka ya Kisangani, ya Henriette Mbokoso Bokwetenge na Raphael Bandubola. Atangi na Malakisi  Okapi, malakisi ya mutu ye moko na Kisangani, esika baboti na ye bazalaki kofanda na tango wana. Na  nkoto libwa nkama libwa na ntuku libwa na minei akendaki kofanda na Kisasa mboka-mokonzi mpe engumba oyo eleki monene na mboka. Akobaki boyekoli na ye na  eteyelo ya ntei Bosangani kobanda 1994 kino 1999. Na 2000, azwi diplome ya leta na Eteyelo ya beti Molière . Azali na Molakisi mibale na nkita mbongo  na distinction na bobongo protestante ya Kongo  .

Acacia Bandubola Mbongo asali na Ecobank, FINCA, BIAC na Vodacom . Asalaki mpe na société moto moko ya toli  nkita na France

Abandaki kosala mosala ya politiki ntango azalaki mwana-kelasi. A recruté na Delly Sesanga pona parti politiki na ye ENVOL. Na sima akoti na RNS ( Rally for a New Society ), mpo na yango azalaki moto ya musala  mpo na Ebongo ya député ya mboka na Funa, na Kisasa.

Nsima ya kokwea na maponami ya parlement ya 2006, akotaki na Union pour la démocratie et le progrès social (UDPS) mpe na France nde akobaki mosala na ye ya politiki. 

Azali komonana na Étienne Tshisekedi . Azali kosangana na ba Elakisi lu ebele mpe akendaka na ba mboka  misusu ya Europa mbongo mpo na ko  kopesa mabɔkɔ na mosala ya Batatoli ya Yehova na Congo

na nzela Jacquemain Shabani, Acacia Bandubola aponamaki mosalisi ya mokonzi ya mboka Félix Tshisekedi oyo azali kolongwa na maponami ya mokonzi ya mboka ya  sanza ya zomi na mibale 2023  .

Na maponami ya mibeko ya  sanza ya zomi na mibale sanza ya zomi na mibale 2023, Acacia Bandubola aponami député ya mboka na etuluku ya Lukunga na  engumba ya etuka  ya Kisasa  .

Acacia Bandubola Mbongo azali na libala mpe mama ya mwana moko.

## Talá mpe

* Félix Tshisekedi oyo azali kosala
* Eve Bazaiba na ye
* Basi na politique na République Démocratique du Congo
Pauline Maata Nkumu wa Bowango Anganda Diono

**Pauline Maata Nkumu wa Bowango Anganda Diono**, abotami o mokolo 25 na sanza mwambe 1942 na Léopoldville (lelo Kinsasa ) , azali moto ya politiki ya Congo . Azalaki ministre ya Poste mpe ya Télécommunications kobanda 1970 kino 1973  .

## Biografi ya bomoi ya bato
Pauline Maata Nkumu wa Bowango Anganda Diono, abotami 25 août 1942 na Léopoldville (lelo Kinshasa) , azali moto ya politiki ya Congo . Azalaki ministre ya Poste mpe ya Télécommunications kobanda 1970 kino 1973 .

## Etatoli
Esther Nkishi

**Esther Nkishi**, abotami **Elfie-Esther Nkishi Ilunga**, le 28 avril 1983 na Kisasa, azali muasi ya media  ya congolais  ayebani mpo na kozala mokeli ya   radio ya mwasi congolais mpe mokambi ya moboko Mbala Mingi ya mwasi.

Esther Nkishi abotami mokolo y’a tuku mibale na Mwambe  1983 na mboka-mokonzi ya repupliki ya Kongo demokratiki , azali mofundi ya mibeko  na mosala mpe avoka na mateya   .

## Ba références
Laure marie kawanda

**Laure-Marie Kawanda**

Laure-Marie Kawanda Kayena, abotama le 17 août 1957 na Kikwit na etuka ya Kwilu, azali mwasi ya politiki ya ekolo Congo démocratique.

## '''Makomi ya ntina mpe bavɛrsɛ'''

## et références
[modifier | modifier le code]

# ↑ AFP, «  », *Jeune Afrique*,‎ 29 juillet 2011
Raissa Malu

**Raïssa Malu**, abotami na Kisasa , azali fiziki, molakisi mpe mokomi kongolais, oyo mingi mingi azali kotombola mateya ya siansi  fiziki ya matematiki mpe ya tekiniki  na Républiki ya kongo demokratiki.

Sikoyo, azali Ministre  leta ya Malakisi ya mboka  mpe mwana mboka ya sika na  boyangeli  ya Suminwa esakolamaki  mokolo ya 29 sanza ya mitano

## Biografi ya bomoi ya bato
Raïssa Malu azali mwana mwasi ya molakisi, fiziki  mpe ingénieur Félix Malu wa Kalenga, « moko ya bato minene ya mayele ya Afrika ", epai na ye azwaki libula ya bolingo na ye mpo na siansi mpe tekiniki  .

Na 2014, Raïssa Malu akutanaki na Ministre ya mateya ya ebandeli, mateya ya katikati mpe mateya ya tekiniki  (EPST) ya Républiki y’a kongo démokratiki  (RDC) mpe a sengaki kobongisa molulu ya sika, mateya ya liboso ya poso moko ya siansi et tekiniki  . Uta wana, azali kotombola Poso ya Siansi et Tekiniki(SST) na RDC mbula na mbula  ,  .

atambwisaki na boumeli ya mbula 5 akambaki unité ya Projet PEQPESU (Projet d’éducation pour la qualité et pertinence du enseignement à niveau secondaire et universitaire (PEQPESU)), projet ya Ministère ya Éducation primaire, secondaire et technique (EPST) ya République démocratique ya Congo (RDC), na lisungi ya Banque mondiale  .

Yango esukaki na sima na bosaleli ya Forum africain ya liboso ya progrès géospatial pe socio-économique (Forum AfGSEP) na se ya motó ya likambo : «ba technologies spatiale pona développement durable na Afrique ». Forum yango ebongisamaki na ngambo ya édition ya libwa ya semaine ya science et technologie (SST), na boyokani na UNESCO, Ministère ya Éducation primaire, secondaire et technique (EPST) mpe organisation multinationale Tod’Aérs Global Network (TGN)  ,  .
Irène Esambo Diata

**Irène Esambo Diata,** azali mwasi ya politiki ya kongo-kinsasa, abotami na Kinsasa o mokolo 30 sanza ya libwa 1984. Azali ministre délégué oyo azali na mokumba ya bato oyo bazangi makoki na nzoto kobanda sanza ya libwa ya 2019 .
## Biografi ya bomoi ya bato

### Mosala ya politiki
Na 2019, Irène Esambo aponami ministre déléguée oyo azali na mokumba ya bato oyo bazangi makoki na nzoto na Félix Tshisekedi na mbulamatari ya liboso ya Ilunga. Ezali kondimisa bato oyo bazali na bokono ya nzoto ete mitungisi na bango ezwami na makanisi na mbulamatari, oyo elingi kobundisa lolenge nionso ya bozangisi bato na ngambo .

Na 2024, Irène Esambo Diata azwami  lisusu  na ebonga ya Ministre Délégué ya makambu etali bato, oyo azali na mokumba  ya bato bazali na bokono ya nzoto na kati ya mbulamatari ya Suminwa.

## Etatoli
Nadège Mbuma

**Nadège Mbuma,** oyo kombo na ye ya solo ezali **Nadège Impote Welo**, Bongo kombo ya Mboma ezali bongo kombo azui sima ya mobali n'a ye, 

Azali moyembi-mokomi ya nzembo mpe mosali ya miziki ya gospel chrétien évangélique ya République démocratique du Congo . Azali mokambi ya Eteyelo ya losambo ya Rhema mpe azali mosangani ya etuluku ya miziki ya GAEL.

Nadège Mbuma azali leki na libota ya bana misato. Asilisi ba kelasi ya  secondaires na ye mpe azui Diplôme d'Etat na ye ya Affaires et Administration na Kinshasa  .

Na sima, Nadège Mbuma azui lisusu diplôme ya kelasi ya kolimbola loyembo  na Institut national d’arts de Kinshasa (INA) na République Démocratique du Congo.

Na 1998, akomi moko ya baye ba sangani pona koyemba na gospel GAEL Music oyo ekambamaki na Alain Moloto  .

*“ . Ndeko mwasi Shilo »* ezali kombo ya kobamba oyo ba pesi  ye mpo na loyembo ya shilo, oyo azui ngolu n'a koyemba ,nde bongo ba  ye bakambaka lisanga ba mo tsiaki ye  liboso na scène ya musique gospel congolaise  .
Marie-Thérèse Nlandu Mpolo Nene

**Marie-Thérèse Nlandu Mpolo Nene** azali mutu ya politiki ya kongo (RDC).Na 1982, akomi mosambeli na esambeliselo ya appel ya Kinshasa/Gombe, mpe na nsima azalaki mupesi toli ya ba mibeko ya mokonzi ya mboka, na nse ya Mobutu Sese Seko, mpe akomaki mokambi ya mosala ya liboso ya mwasi na Premier ministre, na nse ya Jean Nguza Karl-I-Bond .

## Biografi ya bomoi ya bato
Mwana ya Jean Nlandu di Nsenda (ndeko mobali ya Edmond Nzeza Nlandu ) na Louise Mpolo, Marie-Thérèse Nlandu abalani na molakisi monene Noël Mbala Nkondi, mpe mama ya bana minei. Lokola mosambiseli, asambisi makambo ebele na kongo-kinsasa  .

O mokolo 22 ya sanza ya misato 2006, amilakisaki na ndenge ya leta lokola candidat ya lisanga Congo-Pax na maponami ya mokambi ya mboka ya sanza ya sambo 2006 . Wivine N'Landu Kavidi, moko ya libota na ye, amilakisi mpe lokola candidate, kasi mpona lingomba Union pour la Défense de la République (UDR).

Na sanza zomi na moko ya 2006, a bundelaki recours oyo Jean-Pierre Bemba a pesaki liboso ya Cour suprême ya justice contre ba résultats provisoires oyo epesaki Joseph Kabila, mokambi ya mboka oyo azo bima , molongi na tour ya mibale  . O mokolo 20 sanza zomi na moko, bakangaki ye mpe batiaki ye na boloko banda wana, mpo na ba ntina ya politiki nakotalela basungi na ye  . Na ntango ya bosambisami na sanza ya minei 2007, procureur ya republika asengaki etumbu ya boloko ya 20 mibu  mpo na botomboki mpe kozala na masasi ya ba soda  .

## Etatoli
Nene Nkulu Ilunga

**Nene Nkulu Ilunga** azali mutu ya politiki congolais . Azali ministre d’Etat, Ministre ya mupesi musala, musala mpe ya bolamu ya batu na moyangeli ya Ilunga banda sanza ya libwa na 2019 

Nene Nkulu azali secrétaire général adjoint ya lisanga AFDC, Alliance des Forces démocratiques du Congo, na bokambi ya Modeste Bahati  .

## Biografi ya bomoi ya bato

### Ministre
Aponami député na mboka mobimba mpo na circonscription ya Malemba-Nkulu na 2011, aponami lisusu na 2018. Nsima ya kosala commissaire spécial, asalaki mpe musala ya vice-gouverneur ya Haut-Lomami nsima na maponami ya yambo ya gouverneur na esika wana. Akomi ministre d’Etat, ministre ya mupesi mosala, ya mosala mpe bolamu ya batu na sanza ya mwambe 2019 kino lelo.

## Etatoli
Ernestine Nyoka

**Ernestine Nyoka Kayiba** azali muasi oyo asalaka politiki na ekolo Congo démocratique .

## Biografi ya bomoi ya bato
Abotami na Kisasa moko ya nkutu mibale na sambo sanza ya zomi na moko mobu  nkoto moko na nkama libwa na tuku motoba na misato (27/11/1963), kasi azali na boyokani na Dibaya, na Kasai-Occidental . Longola Lifalanse, ayebi malamu minɔkɔ misato kati na minɔkɔ minei ya ekólo yango . : Lingala, Swahili mpe Tshiluba  .

### Boyekoli
Sima ya boyekoli ya primaires na Limete (1972-1978), sima boyekoli ya secondaires na athénum royal ya Bukavu, na commune ya Ibanda (1981-1984), azui diplôme ya l’Etat na 1984. Akobaki ba études na ye na université ya Kinshasa, oyo azuaki diplôme na 1994 na diplôme ya droit (« option ya droit public interne »)  ,  . Azuaki diplôme na CHESD (Centre d’études avancées en stratégie et défense) na 2020.

### Carrière ya mosala
Alapi ndai na bar ya Kinshasa/Gombe le 21 juin 1995 mpe mbala moko asali stagiaire na cabinet ya ba avocats, tee na 16 novembre 1998 . Azwaki mokanda ya kondimama mpo na mosala ya avocat. Akomisaki nkombo na ye na 3 avril 2001, azali mokambi ya kompani na ye moko banda 2007  ,  .

## Carrière ya politiki
Azalaki membre ya Parti populaire pour la reconstruction et démocratie, oyo azalaki na mikumba ndenge na ndenge : “mokambi ya baselile ya moboko” ( avril 2010 ), secrétaire exécutif ya quartier ( mai 2011 ), “ communicateur ya majorité présidentielle » ( mars 2014 ). Candidate na maponami ya mibeko ya 2011, alongaki te koponama député ya Lukunga . Aponamaki lokola délégué na ba consultations nationales na septembre 2013  . Secrétaire général ya président ya FPU ya ligue ya basi entre 2021 na 2022.

Sikoyo président ya parti na ye moko CPD (Congrès des patriotes démocrates).

### Ministre adjoint
Le 7 décembre 2014, aponamaki na Président Joseph Kabila na ebonga ya Ministre adjoint ya Budget na deuxième gouvernement ya Premier ministre Augustin Matata Ponyo, nase ya bokonzi ya Ministre d’Etat en titre, Michel Bongongo  ,  .

## Etatoli
Yolande ebongo

**Yolande Ebongo Bosongo**

abotama le 14 juillet 1973 na Kisangani na Tshopo, azali mwasi ya politiki ya République démocratique ya Congo. Banda 2019 kino 2021, azalaki ministre ya Fonction publique na gouvernement ya Ilunga na bokambi ya Félix Tshisekedi.

**Lisolo ya bomoi** 

Yollande Ebongo Bosongo abotamaki na Kisangani na Tshopo, na mokolo ya 14 sanza ya nsambo 1973. Tata na ye ezali Georges Ebongo Liuma mpe mama na ye Joséphine Damari Bambalatiwe.

**Makomi ya ebandeli**
Élysée Munembwe

**Élysée Munembwe**, kombo mobimba **Élysée Munembwe Tamukumwe**, azali moto ya politiki ya Kongo abotami o mokɔlɔ 16 aprili 1960 na Nord-Kivu. Azali Mokambi ya ministre-liboso mpe ministre ya Kobongosa makambo na guvɛnɛmá  ya Ilunga kobanda 2019 kino 2021.

Azalaki mpe ministre ya kelasi ya ebandeli mpe kelasi ya mibale kobanda 2003 kino 2007 na guvɛnɛmáyakolekisa, mpe lisusu depite ya mboka ya Walikale ( na Nord-Kivu ) kobanda 2006 kino 2018.

Mokambi ya lingomba Ba misala misusu ebele pona kobotama sika ya Kongo », azali mpe moto ya lisanga ya Front commun pour le Congo (FCC), plateforme ya mokonzi ya kala Joseph Kabila.

## Biografi ya bomoi ya bato
### Kibolenge mpe boyekoli
Élysée Munembwe Tamukumwe abotami o mokɔlɔ 16 Avril 1960 na Nord-Kivu, na tata na ye ya bato ya Lega mpe mama na ye ya bato ya Havu . Atangi na université ya Kisangani esika azuaki diplôme na sciences éducatives na psychologie occupational  .

### Mosala ya politiki
Na 1998, azalaki moko ya ba membres ya liboso mpenza ya Rally congolais pour la démocratie (RCD), groupe ya batomboki oyo ezalaki kotelemela Laurent-Désiré Kabila mpe esungami na Rwanda . Atikaki ye 2 ans sima mpo na kokota na Mouvement pour la Liberation du Congo (MLC) ya Jean-Pierre Bemba na juillet 2000 (mouvement oyo ezalaki kaka na minduki na tango wana)  . Na sima apusanaki pene na Joseph Kabila , oyo a nommer ministre na ye ya Éducation primaire et secondaire na 2003 na kati ya gouvernement transitionnel na ye  . Na 2005, aponamaki mpe directeur général adjoint ya Société nationale ya courant (SNEL)  .

Na maponami ya mibeko ya 2006, aponami député national na circonscription ya Walikale ( Kivu du Nord )  . Aponamaki lisusu na tango ya maponami ya 2011 na liste ya ARC , mpe akomaki mpe quaestor ya Assemblée nationale kino na 2018  . Lokola azali député, alobi ete azwaki ba menaces ya liwa « mpo ete asalisaki mpo na kosilisa ba éléments ya groupe armé Rahiya Mutomboki na territoire oyo »  . Candidate na ba élections législatives ya 2018, aponami député national, député provinciale ainsi que sénateur mpo na Walikale sous les couleurs ya « Actions alternatives pour la Renaissance du Congo » (AARC), parti oyo ye azali président. Oyo ya suka azali membre ya groupe « Actions alternatives pour le bien-être » (AAB) – oyo ye co-fondateur mpe oyo azali membre ya bureau politique –, groupe yango moko membre ya Front commun pour le Congo ( FCC), plateforme ya président ya kala Joseph Kabila  .

Nsima na maponami ya Félix Tshisekedi na ebonga ya mokonzi ya mboka, aponamaki vice-Premier ministre mpe ministre ya Planification na septembre 2019, na kati ya gouvernement ya Ilunga  . Azali mwasi ya yambo oyo azali na ebonga ya Vice-Premier ministre na mibu tuku mibale na mitano. Mpo na kotosa mobeko ya non-cumulation ya ba mandats, atikaki misala na ye ya kosala mibeko, mingi mingi azwaki esika na ye na Sénat na député na ye Jean-Pierre Kibaya Munembwe , oyo azali mpe ndeko na ye ya mobali  .

Tango gouvernement ya Lukonde eponamaki, ba nommer ye lisusu na poste na ye te, mpe azuaki esika na ye na Ministère ya Planification o mokolo 28 sanza ya minei 2021 na Christian Mwando Nsimba .

## Etatoli
Philomène Omatuku Atshakawo Akatshi

**Philomène Omatuku Atshakawo Akatshi** azali moto ya politiki ya ekolo Congo démocratique, mosangani ya Parti populaire pour la reconstruction et démocratie (PPRD).

Kobanda 6 février 2007 tee 10 octobre 2008, azalaki Ministre ya statut ya basi na gouvernement ya Antoine Gizenga  .

Na gouvernement ya Gizenga II, azali Ministre ya Genre, Libota mpe Bana  . Azalaki na ebonga oyo kozanga budget  .

Philomène Omatuku azalaki liboso président intérimaire ya Assemblée constituante et législative - Parlement transitionnel (ACL-PT). Azali mwasi ya liboso oyo azali kokamba parlement ya Congo  .

## Makomi na nse ya lokasa

## Masolo oyo ekokani nango

* Gouvernement ya République Démocratique du Congo
* Politique ya République Démocratique du Congo
* Basi na politique na République Démocratique du Congo

## Ba liens ya libanda
Albert Joubert

**Albert Joubert** azalakí 15e sango ya diocèse na monyɛlɛ ya Kongo, óyo na 1962 akomi sango ya diocèse ya sika ya Uvira. Na sima mosɔngi, na ye etali mingi soins pastoraux ordinaire, mateya mpe *gestion ya eteyelo.

Mosala na ye ya *misionele, oyo etali mingi bonsomi mpé lokumu ya bomoto, esepelaki te na batomboki “Simba”, óyo batɛmɛlaki polele bonsomi mpé lokumu ya bomoto, óyo basakolaki na *misionele na nzela ya nsango malámu. Albert Joubert abomamaki na batomboki o 28 novɛ́mbɛ 1964 na Baraka mpé na Fizi elongo na *missionnaires Xaveriens Luigi Carrara, Giovanni Didonè na Vittorio Faccin. Martíru minei ba *beatifié o 18 augústo 2024 na Epísikɔ́pɔ wa lokúmu Fridolin Ambongo na Uvira.

## Tálá mpé
* Uvira : béatification de 4 martyrs religieux par le cardinal Fridolin Ambongo, Radio Okapi, 18 augústo 2024
Giovanni Didonè

**Giovanni Didonè** († 28 novɛ́mbɛ 1964) azalakí *missionnaire Xaverien ya Italya na Kongó-Kinsásá. Azalakí *missionnaire óyo apusanaki pene na bato «mobólá» bya Kongó «mobólá», na tína ya kosakola liloba ya Nzambe na bango pe kobóngola bango na boklísto.

Missionnaires Xaveriens baponaki kotikala na Kongó malgré bokáneli mpé minyoko ya Simba óyo bazalakí kosala míngi na boklísto. Babomamaki na mokolo ya 28 novɛ́mbɛ 1964 na Baraka mpé na Fizi. Martíru minei Albert Joubert, Luigi Carrara, Giovanni Didonè mpé Vittorio Faccin, ba beatifié o 18 augústo 2024 na Epísikɔ́pɔ wa lokúmu Fridolin Ambongo na Uvira.

## Tálá mpé
* Uvira : béatification de 4 martyrs religieux par le cardinal Fridolin Ambongo, Radio Okapi, 18 augústo 2024
Epísikɔ́pɔ wa lokúmu

**Epísikɔ́pɔ wa lokúmu** tɔ̌ **Kadináli** azalí epísikɔ́pɔ wa
molɔngɔ́ mwa likoló na Eklézya katolíko. Bazalí mɔ̌kɔ́wa baye
bakopɔnɔkɔ pápa.
Noëlla Ayeganagato

**Noëlla Ayeganagato Nakwipone** abotami mokolo ya ntuku mibale na mitano sanza ya zomi na mibale mobu décembre 1994 azali moí-politíki. Azalí ministre ya bilenge mpé ya éveil patriotique ya Kongó-Kinsásá, azalí na ebonga wuto le 24 yúni 2024 .

## Biografi ya bomoi ya bato

### Bomwana mpé eteyelo
Abotami na Kinsásá mokolo ya ntuku mibalé na mitano na sanza ya zomi na mibale mobu mbula nkóto moko na nkama libwa na ntuku libwa na minei 1994, mosala ya kelasi na ye ebandaki na complexe scolaire ya Mickey esika azuaki diplôme ya l’Etat na commercial mpé administratif. Akobaki ba études supérieures na Bobɔngɔ́ protestante na Kongó mpé azui diplôme ya Licence na économie. 

### Mosala mwa politíki
*Activisme ya politíki na ye ebandaki na 2018 na kati ya Front des Indépendants Démocrates Chrétiens (FIDEC), parti politique ya Fifi Masuka Saini. Kobanda 2022 tee na nomination na ye ministre azuaki ebonga ya vice-bugumési ya vice-maire ya komini ya Ngaliéma . mosala oyo asalaki na mbeka, mpiko mpe bolingo ya ekolo. Na libaku ya mokolo ya bilenge ya mokili mobimba, Noëlla Ayeganagato abengisaki bilenge ya Congo mpo na komikotisa na likambo ya bokengeli na est ya RDC. 

## banɔti mpe ba références
Genevieve Inagosi

Geneviève Inagossi azali moto ya mboka ya Wamba, azali na diplôme ya eteelo wa bolakisi ya kelasi mpe professionnelle na Université nationale pédagogique . Azali mopanzi ba sango o etando ike mpo na chaîne nationaleRTNC na boumeli ya bambula mingi mpe asali  mosala ya bapanzi sango mpe conseiller ya communication na ba ministères ebele  .

Aponami  molobeli ya bayi mboka na maponami ya mibeko ya 2011 na République démocratique du Congo  .

Aponani  lisusu molobeli ekolo  nsima na maponami ya mibeko ya 2018 , mpe azali Ministre ya Genre, Libota mpe Bana na gouvernement ya Matata  .
Bijou Mushitu Kat

**Bijou Mushitu Kat** azali politicien congolais abotami le 29 mars 1971 na Lubumbashi . Azalaki na ebonga ya Ministre ya Genre, Libota mpe Bana na gouvernement ya Matata II kobanda 8 décembre 2014  kino 25 septembre 2015 .

Asali mpe ministre *intérimaire* ya Affaires sociales, Action Humanitaire mpe Soliderité Nationale  kobanda 29 janvier 2015 kino 25 septembre 2015 .

Bijou Mushitu Kat azali mpe député national, aponami na Sakania, na etuka ya Katanga .

## Biografi ya bomoi ya bato
Abotami na sanza ya misato 29, 1971 na Lubumbashi, Bijou Mushitu Kat atangi na iniversite ya Lubumbashi esika azui dipolome na Buanya ya mosala .

Abandaki mosala na ye ya politiki na kokota na Unio nationale des fédéralistes du Congo (UNAFEC). Lokola azalaki depite ya mibale ya Kisimba Ngoyi, azuaki esika na ye depite ya engumba  na mokolo ya 22 Desɛmbɛ 2008 sima ya liwa ya oyo ya suka. Na 2011, aponami député ya circonscription ya Sakania  .

Na 7 décembre 2014, aponamaki Ministre ya Genre, Libota mpe Bana. Na sima asalaki mpe ministre *intérimaire* ya Affaires sociales, Action Humanitaire mpe Solidarité Nationale wuto 29 janvier 2015 .

## Bomoi ya nkuku
Bijou Mushitu Kat azali na libala mpe mama ya bana 3  .

## Makomi na nse ya lokasa

## Lisolo oyo ekokani na yango

* Basi na politique na République Démocratique du Congo

## Lien ya libanda
* Site du ministère
Marie-Louise Mwange

**Marie-Louise Mwange**, ayebani lisusu na kombo ya **Marie-Louise Mwange Musangu**, azali mosali politiki  ya Kongo abotami na sanza ya zomi na moko 28, 1961 na Lubumbashi .

Mosangani ya Parti populaire mpo na reconstruction mpe démocratie (PPRD), azali Ministre ya Balolenge, Bana mpe Libota (2016-2017) na guvɛnɛmá  ya Badibanga .

## Biografi ya bomoi ya bato
Abotami na Lubumbashi ( Katanga ) na sanza ya zomi na moko 28, 1961, Marie-Louise Mwange azui dipolome na boyebi ya bato, nzela ya “ . misala ya makambu ya bomoi »  ,  .

Membre ya Parti populaire mpo na reconstruction mpe démocratie (PPRD) , aponamaki ministre ya genre, bana mpe libota le 19 décembre 2016 na gouvernement ya Samy Badibanga  . Azwi ebonga le 23 décembre, azui esika ya Lucie Kipele  .

Na 8 mars 2017, na libaku ya mokolo ya basi na mokili mobimba, atombolaki bokokani kati na basi mpe mibali na mokili ya mosala, mpe azalaki na elikya ete mikanda nyonso oyo etali makoki ya basi ekosala yango na likambo ya “ popularisation ” na ekolo minei minoko ya RDC  . Na nsima, na sanza ya mars 2017, abongisaki molulu ya kozwa mbongo mpo na basi oyo bazali na kanser ya matrisi mpe kanser ya mabɛ́lɛ  .

Asala mpe lokola Secrétaire général adjoint ya Réseau ya ba ministres mpe ba parlementaires ya basi ya Afrika (REFAMP)  .

Marie-Louise Mwange azongisami te na poste na ye na gouvernement ya Bruno Tshibala . Azwaki esika na ye le 18 mai 2017 na Chantal Safu, asakolaki na tango ya bopesi ete akosala lokola conseiller ya président Joseph Kabila  .

Na maponami ya mokonzi ya mboka ya 2018, asungaki Emmanuel Ramazani Shadary, candidat oyo asungami na président oyo azali kolongwa  .

## Mikanda oyo abimisa

* Puisqu'elles naissent femmes, Saint-Denis, Éditions Édilivre, 2011, 112 p. (ISBN 978-2-8121-4553-7)

## Ba références

## Ba liens ya libanda
Chantal Safu

**Chantal Safu**, kombo mobimba **Chantal Safu Lopusa** (ntango mosusu ekomami *Chantal Safou* ) azali mosali politiki ya Kongo. Azalaki ministre ya balolenge, ya bana mpe mabota na guvɛnɛmá  ya Tshibala wuta 2017 kino 2019, mpe akangaki Ministère ya ntango mokuse ya makambo ya bayi mboka wuto sánzá ya mísáto  kino sánzá ya sambo 2019.

Mosangani ya Parti populaire pour la reconstruction et démocratie (PPRD), azalaki mpe mokambi na Assemblée nationale, mpe lisusu mopesi toli ya mokonzi ya mboka  Joseph Kabila na makambu etali  mboka.

## Biografi ya bomoi ya bato
Chantal Safu asalaki na kokoma ya zulunali *Demain le Congo*, oyo mokomi na yango ezalaki Albert Kisonga Mazakala (1943-2016), ambasadɛr ya kala ya RDC na Belgique.

Na ebandeli ya bambula 2000, azuaki ebonga ya deuxième quaestor na Assemblée nationale  .

Na 2007, akoti na bureau ya Chef d’Etat, aponamaki na Joseph Kabila lokola conseiller ya collège en charge ya makambo ya social mpe culturel  ,  .

Na mokolo ya 9 mai 2017, Chantal Safu aponamaki ministre ya genre, ya bana mpe mabota na gouvernement ya Bruno Tshibala  . Azwi ebonga officiellement le 18 mai, sima ya Marie-Louise Mwange . Mokolo oyo elandaki, abandaki mosala mpo na kokela atelier ya formation na oyo etali bopesi makoki na basi mpe bana basi, mpe lisusu na ntina ya bokambi ya basi  .

Na mokolo ya 30 juillet 2018, abandaki campagne mpo na ko populariser Protocole Maputo, accord international oyo e garantir ba droits ya basi. : endimami na 2008 na RDC, nzokande ebimisamaki kaka na *Journal officiel* le 14 mars 2018. Chantal Safu amikundoli ete Protocole epesaka lisungi na basi oyo balingi kosopa zemi na monganga soki basangisaki nzoto na makasi. Ministre alendisi mpe basi kofunda ba attaques sexistes oyo bazwaka, ezala mutilation génitales, kotungisama na sexuel to mobulu na ndako  ,  .

Na maponami ya mokonzi ya mboka ya 2018 , asungaki Emmanuel Ramazani Shadary, candidat oyo  président Joseph  Na sima, na présidence ya Félix Tshisekedi, azuaki ebonga wuto le 5 mars 2019 ministre intérimaire ya Affaires sociales na esika ya Eugène Serufuli Ngayabaseka, oyo asengelaki kotika mosala sima ya koponama adjoint  . Na mokolo ya 9 septembre, sima ya botiyami ya gouvernement ya Sylvestre Ilunga, atikaki ebonga na ye ya Ministre ya Genre, Bana mpe Libota na Béatrice Lomeya Atilite , mpe oyo ya ministre ya Affaires sociales na Rose  .

## Ebimisi matata
Kobanda le 12 kino le 23 mars 2018, Chantal Safu akozala na 62 Commission sur la statut ya basi, oyo ebongisami na ONU basi na New York . Nzokande, mobembo oyo ezali kobimisa ntembe na Congo : délégation ezalaki na bato 52, mingi kati na bango bazalaki na ba fonctions mosika na thème ya événement. Kozanga polele na oyo etali misolo ya mobembo ebimisi mpe mituna. Le 15 mai, Premier ministre Bruno Tshibala soit disant asengaki ministre, na mokanda , a régler facture na ye na agence ya voyage *Sardoine Travel* noki, mpo na « kobatela crédibilité ya gouvernement »  ,  .

## Banote mpe ba références

### Maloba ya ntina

### Ba références
Maguy Rwakabuba

**Maguy Rwakabuba** azali mosali politiki kongolais, depite ya ekolo kobanda mokolo ya 28 Yanuali 2019 pona eteni ya Rutshuru na Nord-Kivu .

Mokonzi ya Union des démocrates pour la concord national (UDCN), asali ba bisikaya ba ministere ebele na ba guvɛnɛmá  kongolais, kati na yango oyo ya ministre ya mukie ya mosolo na guvɛnɛmá ya Tshibala (2017-2019), mpe lisusu molandi ministre ya... kolɔngɔnɔ ya nzoto na guvɛnɛmá ya Badibanga (2016-2017).

Nkombo na ye mobimba Maguy Rwakabuba Ribagiza, azali mwana mwasi ya ministre ya kala Cyprien Rwakabuba Shinga, oyo akufaki na 2008. Azali moto ya territoire ya Rutshuru na Nord-Kivu mpe awuti na ethnie Tutsi  ,  .

Maguy Rwakabuba akoti na gouvernement na mars 2012 tango akomi ministre adjoint ya Éducation primaire, secondaire et professionnelle na gouvernement ya Matata I, sous présidence ya Joseph Kabila .

Na décembre 2014, azalaki na kati ya gouvernement ya mibale ya Augustin Matata Ponyo, mbala oyo azali ministre adjoint ya Énergie. Kobanda décembre 2016, akomi vice-ministre ya santé na gouvernement ya sika ya Badibanga , sima vice-ministre ya budget na gouvernement ya Tshibala kobanda mai 2017  .

Na 2018, azalaki moko na ba membres ya gouvernement oyo magazine *Jeune Afrique* e single mpo na kozala na double nationalité atako mibeko ya Congo epekisi yango. Zulunalo yango elobi polele ete ministre-molandi azali na ekólo Belgique banda mokolo ya 12 Ɔkɔtɔbɛ 2001  .

Président ya parti politique Union des démocrates pour la concord national (UDCN)  , , Maguy Rwakabuba aponami député national mpo na territoire ya Rutshuru na Nord-Kivu na maponami ya mibeko ya 2018  . Le 21 juillet 2020   président ya Réseau ya basi ya ba parlementaires na Assemblée nationale ,

## Makomi na nse ya lokasa
Isabel dos Santos azali moto ya mayele

**Isabel dos Santos**, abotami mokolo ya tuka mibale Sanaa ya minei mobu  nkoto moko na nkama libwa na ntuku nsambo na misato (1973) na Baku, Azerbaïdjan SSR, URSS , azali mwasi ya mombongo ya Angola mpe mwana mwasi ya Mokonzi ya kala ya Ekolo Angola, José Eduardo dos Santos . Engebene zulunalo *Forbes*, bozwi na ye kino na janvier 2020 ekomi na 2,1 milliards ya ba dollars 2,1 milliards  ,  oyo ekomisi ye mwasi ya liboso ya Afrika ya milliardaire na ba dollars, mpe lisusu mwasi ya bomengo koleka na ‘Afrique. Engebene na baye batyolaka ye, azuaka bomengo na ye na système ya nepotisme oyo tata na ye atyaki na tango ya présidence na ye, kobanda 1979 tee na 2017  . Ba enquêtes ebele etali ba conditions ya kozua fortune oyo.
Mireille Masangu

## Biografi ya bomoi ya bato
**Mireille Masengu Bibi Muloko** abotami na Congo démocratique, azui diplôme ya licence na sciences politiques na université ya Lubumbashi .

Aponami na circonscription ya Lubumbashi Ville na etuka ya Haut Katanga .

## Banote mpe ba références
Bomɔi ya moto ye moko

Bomoi ya mopaya (ebandeli na latin privatus, elingi koloba 'kobimisa na, kofanda mosika na') ezali makoki ya moto moko to etuluku ya bato ya kokoka kozala moko mpo na kobatela malamu na bango. Ebateli ya bomoi ya mopaya mpe nini emonanaka lokola ya moko ekeseni na bituluku, na mimeseno mpe na minduki ya mboka nyonso, atako ntango nyonso ezali eloko moko ya moke oyo bato nyonso bakoki kokabwana na yango.

.

.

.

 

## Etatoli

* Commissariat à la protection de la vie privée du Canada.
* Commission d'accès à l'information du Québec.
* Commission de la protection de la vie privée en Belgique.
* ViePrivee.com, respect et protection de la vie privée 
* Site de la Fédération Informatique et Libertés
* L'evoluzione del diritto alla Privacy nella società dell'informazione https://www.academia.edu/40951206/Levoluzione_del_diritto_alla_privacy_nella_societ%C3%A0_dellinformazione_dalla_storia_alla_iperstoria
* Commissariat à la protection de la vie privée du Canada.
* Commission d'accès à l'information du Québec.
* Commission de la protection de la vie privée en Belgique.
* ViePrivee.com, respect et protection de la vie privée 
* Site de la Fédération Informatique et Libertés
* L'evoluzione del diritto alla Privacy nella società dell'informazione https://www.academia.edu/40951206/Levoluzione_del_diritto_alla_privacy_nella_societ%C3%A0_dellinformazione_dalla_storia_alla_iperstoria
* Commissariat à la protection de la vie privée du Canada.
* Commission d'accès à l'information du Québec.
* Commission de la protection de la vie privée en Belgique.
* ViePrivee.com, respect et protection de la vie privée 
* Site de la Fédération Informatique et Libertés
* L'evoluzione del diritto alla Privacy nella società dell'informazione https://www.academia.edu/40951206/Levoluzione_del_diritto_alla_privacy_nella_societ%C3%A0_dellinformazione_dalla_storia_alla_iperstoria
Astrid Buka

**Astrid Buka** azali mosali politiki ya KCongo Kinsasa, ministre molandi ya kelasi ya ebandeli mpe ya mibale. Aponamaki mokonzi ya Bibongiseli ya bato mpo na bokóli ( to mpe : Organisation sociale pour le développement - OSD) na 2003  sima aponamaki commissaire ya district na district ya Kwango, etuka ya Kwango ya lelo na République démocratique du Congo  .

## Biografi ya bomoi ya bato

## Etatoli
Lucie Kipele Aki Azwa

**Lucie Kipele Aki Azwa** azali mossali politiki ya  Kongo-Kinsasa. Azali Ministre ya Balolenge, Libota mpe Bana na guvɛnɛmá  ya Matata II kobanda septembre 2015 kino décembre 2016  .

## Biografi ya bomoi ya bato

## Banote mpe ba références
Wivine Mumba Matipa

**Wivine Mumba Matipa** azali moto ya politiki ya Congo (RDC) .

## Biografi ya bomoi ya bato
Mowuta ya Katanga, azali kosala mosala ya mosambisi ya bamakambo. Asalaki na Standard Bank, na Afriki du Nse, sima azalaki mokambi na bánki  ya mokili mobimba mpo na Afrika na Kongo. Na tango wana azalaki coordonnatrice ya comité directeur ya amélioration ya climat d’affaires na RDC  avant azala ministre ya Justice na Gouvernement ya Matata I le 28 avril 2012  ; akotika ebonga oyo tango gouvernement ekopanzana na décembre 2014.

Aponamaki mokambi ya Agence nationale ya promotion ya ba investissements (ANAPI) na 2015  .

Aponamaki Ministre ya Portefeuille na décembre 2016 na kati ya gouvernement ya Badibanga  ; azwaki lisusu ebonga oyo na kati ya gouvernement ya Tshibala na sanza ya mitano 2017  .

## Nkuku
Abalaki ministre ya kala ya mabanga ya ntalo, Simon Tuma-Waku  .

## Banote mpe ba références
Rosny Kayiba

## Carrière ya miziki
Ezalaki na mbula mitano nde Rosny Kayiba abandaki mosala na ye ya miziki, lokola choriste na chorale ya lingomba ya Elikya na Fepaco Nzambe Malamu na Lemba .

Alakisaki bolingo na ye ya miziki na ebandeli mpenza yambo ya kokende na Pays-Bas na 2011, esika akobaki boyekoli na ye na gestion financière ya mombongo.

Ezalaki na kobimisa single na ye ya liboso la version lingala ya *imela* ya **Nathaniel Bassey** na **Enitan Adaba** na kombo ya *Matondo* na 2016 nde Rosny kayiba a signer kombo na ye na liste ya ba musiciens gospel congolais, avant a enregistrer sigle na ye " *moninga na ngai ya motema* », oyo esalaki ete ayebana mingi  ,  ,  ,  ,  ,  ,  .
Jeanne Ebamba Boboto

**Jeanne Ebamba Boboto** abotami na etuka ya Équateur, azali mosali politiki ya Kongo-Kinsasa (RDC), mbala mingi ministre to vministre molandi.

## Biografi ya bomoi ya bato
Azali ministre ya makambu ya bato mpe mabota na guvɛnɛmá Joseph Kabila , abatelaka ebonga ya ministre moko sima ya reshuffle ya gouvernement le 17 novembre 2002 tee na formation ya gouvernement transition  . Kobanda 1997 tee na 1999 , azuami na Gouvernement ya Laurent-Désiré Kabila lokola vice-ministre ya Relations extérieures kobanda 1997 tee na 1998, mpe vice-ministre ya éducation primaire mpe secondaire kobanda 1998 tee na 1999 na présidence ya Laurent-Désiré Kabila Désiré Kabila . Na 2013, aponamaki kati na ba commissaires motoba ya bituka na gouverneur ya Équateur Louis Alphonso Koyagiola  .

## Banote mpe ba références

## Talá mpe

* Gouvernement Joseph Kabila