Kongó-Kinsásá

**Republíki ya Kongó Demokratíki** ezalí esé ya Afríka ya Mambénga, ezwáká lipandá o sánzá ya motóbá mokɔlɔ mwa 30 mobú mwa 1960.

## Lokótá

Na ekólo Kongó nkótá nkámá íbalé ilobamaka . Nyɔ́nsɔ wâná elakísí boyébí bwa bato ya bomɛngo etondi mabelé. Ciluba, kikongo, lingála mpé kiswahíli izalí nkótá ínei inɛ́nɛ ya ekólo, kasi nkótá nkámá íbalé ilobamaka na ekólo Kongó.

Míngi sé na káti ya nkótá ya ekólo bokoyéba etando ya bikelá, mabelé, nyama mpé nzeté.

## Mashi
**Mashi** (to mpe babengi yango **Shi**) ezali lokota ya Bantu oyo ezali kolobama mingi na Kivu ya Suka mpe Kivu ya Nɔrɛ, na este ya Republiki Demokratiki ya Kongó. Ezali lokota ya bato ya Bashi, oyo bafandaka na etúká ya Bushi pene ya Bukavu. Atako Mashi ezali te na kati ya lokota ya ekólo oyo ezali na statut ya lokota ya nasyonalɛ, ezalaka na ntina monene na bomoi ya ekólo na este ya Kongó.

Lokota Mashi ezali na ndɔtɔ ya Bantu, na ndɔtɔ ya **Bantu ya Mai ya monene** (Great Lakes Bantu), mpe ezali na klasifikasyo ya Guthrie na zone JD.53. Kódi na ISO 639-3 ezali **shr**, mpe na Glottolog ezali na kombo ya ndakisa **shii1238**.

Bato koleka **miliɔ 10** balobaka Mashi na mokili mobimba ya Kongó. Atako balobaka yango mingi na Kivu, na nzela ya migrasyo ya kati ya ekólo, Mashi ekómi kolobama na bisika mingi ya urban mpe ya rural. Lokota Mashi esalelaka na mikano ya mokolo na mokolo, na masolo ya kala, nzembo, mpe na kelasi ya liboso. Bato ya mboka bazali kosala makasi mpo na kobatela mpe kolendisa lokota Mashi na nzela ya media ya ekólo mpe programɛ ya kelasi.

Bamɔ́ngɔ bazalí na nkómbó míngi ya nzeté ya mbíla na maye manso basálelaka. Sɔ̂lɔ, nzeté ya mbíla eyébaní káka mpó na mafúta na masanga tɛ̂. Eyébaní lokóla nkísi ekosílisa makɔnɔ, na yangó mpé bakosála bitúnga mpé bikilakila.

## Lisapo
*Ekakoli ya molái : [[Lisapo lya Kongó-Kinsásá]]*

*Tálá mpé: [[Ntángo ya banɔ́kɔ́ (Kongó-Kinsásá)]], [[Bɛndɛ́lɛ ya Kongó-Kinsásá]], [[Bilembo-nkita ya Kongó-Kinsásá]]*

**Zaïre** ezaláká kobanda mobú mwa 1971 téé 1999 nkómbó óyo ebêngámákí « Republíki ya Kongó Demokratíki », mfalanga ya ekólo wâná, mpé ebale óyo epésáká ekólo Kongó ebimélí na yě see mɔ̌kɔ́ na mayi-mozindo Atalantiki. 

*[[Kongó (ntangó ya banɔ́kɔ́)|Congo belge]]* elongákí lipanda na 1960, o nkómbó ya « Republíki ya Kongó », nkómbó nsé mɔ̌kɔ́ na kolonia ya kala ya Falansia - Kongó-Brazzaville. Nkómbó ya « Republíki ya Kongó Demokratíki » ezwamákí na 1966, kasi bikólo bíbalé basilákí koyébana míngi-míngi, mpé kokesana na nkómbó ya bingúmba-mikonzi bya bangó, mpɔ̂ na komíbêngama Kongó-Léopoldville (mpé Kongó-Kinsásá na nsima 1965), na Kongó-Brazzaville. 

## Bato
*Ekakoli ya molayi : [[:fr:Démographie de la République démocratique du Congo]]*



## Bitúká bya Kongó-Kinsásá

*Ekakoli ya molayi : [[Bitúká bya Kongó-Kinsásá]]*

Biteni mikonzi bya Kongó-Kinsásá mibengami Bitúká (*Provinces* ya Lifalansé). Kinsásá ezalí mboka mokonzi ya ekólo mpé efándeli ya bitúlúká bya ekólo. Ezalí na makokí ma engumba. Bingumba mpé bitúká biyángélámí, bizwí makokí ma koyángela yangó mɔ̌kɔ́ na mobéko mpé bikambémí na bato baye bazwamí na bitúká bike bya mbóka. Bitúká biina bia bonsɔ́mí bizalí mbóka mondɛ́lɛ́, komine, seketele mpé sefeli. Bitúká bya Kongó-Kinsásá bazalí:

## Politíki
*Ekakoli ya molayi : [[Politíki bya Kongó-Kinsásá]]*

**Mobéko-likonzi** :
*  Mobéko Likonzi
*  Lois en français, constitution en lingála

**Bakambi-ekólo** :
* 1960 - 1965 Joseph Kasavubu
* 1965 - 1997 Mobutu Sese Seko
* 1997 - 2001 Laurent-Désiré Kabila
* 2001 - 2019 Joseph Kabila
* 2021 - ...  Félix Tshisekedi

*'Bakambi Letá :
* [[1960]] - 1960     [[Patrice Lumumba]]
* [[1961]] - 1961     [[Joseph Iléo]]
* [[1961]] - [[1964]] [[Cyrille Adoula]]
* [[1964]] - [[1965]] [[Moïse Tshombe]]
* [[1965]] - 1965     [[Evariste Kimba]]
* [[1965]] - [[1966]] [[Léonard Mulamba]]
* 1966     - 1977     ?
* [[1977]] - [[1979]] [[Mpinga Kasenga]]
* [[1979]] - [[1980]] [[Bo-Boliko Lokonga Mihambo]]
* [[1980]] - [[1981]] [[Jean Nguza Karl-I-Bond]]
* [[1981]] - [[1982]] [[Joseph Untube N'singa Udjuu]]
* [[1982]] - [[1986]] [[Kengo Wa Dondo]]
* [[1987]] - [[1988]] [[Mabi Mulumba]]
* [[1988]] - 1988     [[Sambwa Pida Nbagui]]
* [[1988]] - [[1990]] [[Kengo wa Dondo]]
* [[1990]] - [[1991]] [[Lunda Bululu]]
* [[1991]] - 1991     [[Mulumba Lukoji]]
* [[1991]] - 1991     [[Étienne Tshisekedi]]
* [[1991]] - 1991     [[Bernardin Mungul Diaka]]
* [[1991]] - [[1992]] [[Jean Nguza Karl-I-Bond]]
* [[1992]] - [[1993]] [[Étienne Tshisekedi]]
* [[1993]] - [[1994]] [[Faustin Birindwa]]
* [[1994]] - [[1997]] [[Léon Kengo|Léon Kengo wa Dondo]]
* [[1997]] - 1997     [[Étienne Tshisekedi]]
* [[1997]] - 1997     [[Likulia Bolongo]]
* [[1997]] -[[2006]]
* [[2006]] - [[2008]]    [[Antoine Gizenga]]
* [[2008]] - [[2012]]           [[Adolphe Muzito]]
* [[2012]] - [[2012]]           [[Louis Alphonse Koyagialo]]
* [[2012]] - [[2013]] [[Augustin Matata Ponyo]]
* [[2021]] - [[Jean-Michel Sama Lukonde]]

== Mambí ma mabelé ==





*Ekakoli ya molayi : Mambí ma mabelé ma Kongó-Kinsásá*
* Tálá mpé : [[Zamba o ntando ya ebale Kongó]] | [[Molɔngɔ́ mwa bingumba bya Kongó-Kinsásá]]

== Ekonomi ==
*Ekakoli ya molayi : Ekonomi ya Kongó-Kinsásá*

*Tala mpe : Coltan''

## Tála mpé

* Santé en République démocratique du Congo


## Nkásá o libándá
* Democratic Republic of the Congo - Wikivoyage
* Carte du Congo (1958)
* Informations d'Amnesty International
* Site du Gouvernement
* Site de l'ambassade à Bruxelles
* Site du Ministère des Finances
* Site de la Banque Centrale du Congo
* Site du Ministère de la santé
* Site du Ministère des mines
* Site du Comité de Coordination des Ressources Extérieures
* Site de l'Unité de coordination du Projet
* L'Avenir - Basango na Lingala