Esika ya kobwaka bosɔtɔ ya bato nyonso na République Démocratique du Congo

**Esika ya kobwaka bosɔtɔ ya bato nyonso na République Démocratique du Congo**, ezali bisika oyo ba tikaka bosoto kilikili ya engumba. Bisika yango ekoki kozala ya mibeko to ya momesano te, kasi na bingumba mingi, etikali na mibeko te mpe ekoki te mpo na kotambwisa motango ya bosoto oyo ezali kobimisama na motango ya bato ya bingumba oyo ezali se kobakisama. Ba décharges publics ezali na motema ya mokakatano moko ya mindondo oyo etali makambo ya ezingelo, ya bokolongono, ya bomoi ya bato mpe ya nkita.

## Contexte ya likambo
RDC ezali kokutana na urbanisation ya mbangu mpe mbala mingi oyo ekanamaki te, mingi mingi na bingumba lokola Kinshasa, Lubumbashi, Goma, Bukavu, mpe Mbuji-Mayi. Bokoli wana ya bingumba ezali komema na bokóli monene ya kobimisa bosɔtɔ ya makasi. Na Kinshasa, ekanisami ete engumba yango ebimisaka bankóto mingi ya ba tonnes ya bosoto na mokolo, kasi ebongiseli ya bosangisi mpe ya bopeto etikali moke.

Na bongo, bisika oyo bato nyonso babwakaka, to kobwaka bosɔtɔ oyo eyokani te na mibeko, emonani lokola mwango ya mpambampamba, kasi ebimisaka mikakatano mingi. Bavandi babwakaka bosoto na bango na bisika oyo bato bakoki kokende, lokola ba rond-point, ba arrêts ya ba bus, ba terrains vide, ba nzela ya mayi, to ba carrières ya kala, mpo na bozangi ya bisika ya officiel mpe ya sécurité.

## Lolenge ya ba Dumps
# Ba Dumps Informes to ya Sauvage
#* Bosɔtɔ oyo etyami na bisika oyo ekoli te to oyo epesami ndingisa te.
#* Mbala mingi ezwamaka na ba quartiers oyo bato bazali mingi, na libongo ya bibale, na bisika oyo ezali na moto te, to na bisika ya bato nyonso.
#* Ezali mingi ya bisika ya bobwaki bosoto ya bingumba na bingumba mingi ya Congo.
# Ba décharges publics officielles
#* Très limité na RDC.
#* Ba sites esalemi na mibeko ya kobwaka mpe tango mosusu ba mesures ya compaction mpe ya couverture.
#* Mbala mingi ekómaka nokinoki saturé mpe bazalaka na likoki te ya kozwa bosɔtɔ nyonso oyo ebimaka na bingumba minene.

## Ezali kobimisa
Ntina minene ya bopanzani ya bisika ya bobwaki bosoto ya bato banso ezali :
* Bokóli ya bingumba nokinoki mpe oyo ekanamaki te : Bingumba ekómi monene kozanga biloko oyo ekoki mpo na kozwa mpe kopɛtola bosɔtɔ.
* Ba infrastructures ya boyangeli bosoto oyo ekoki te : Ba décharges officiels moke, bozangi ya mituka ya bosangisi bosoto, mpe bozangi ya ba centres ya triage pe recyclage.
* Misala ya kobwaka bosoto oyo ebongi te: Kobwaka bosoto mbala moko na balabala, na bibale, to na bisika ya bato nyonso.
* Bokeseni ya bato banso : Kozanga mateya na ntina ya makama ya zinga zinga mpe bokolongono oyo ekoki kobima na bosoto.
* Kozanga misolo pe boyokani ya bibongiseli : Ba municipalités ezangi makoki ya mosolo pe ya tekiniki pona ko gérer malamu bosoto ya bingumba.

## Ba impacts
### Environnement
* Bosɔtɔ ya mabele mpe banzela ya mai: Bosɔtɔ, mingimingi baplastiki mpe bibende, ebebisaka mabele mpe bibale, mpe yango esalaka ete bomoi ya mai mpe bisika oyo mai ezali mingi ezala mabe.
* Kokangama ya banzela ya mai mpe ya ba drains: Ezali kopekisa mai ya mbula, mpe yango esalaka ete mpela ya bingumba ekɔta.
* Bobebisi bisika ya mai pe bikelamo ndenge na ndenge : Bosoto ezali na bopusi na banzete pe banyama ya mboka, kobebisa ba cycles naturels pe qualité ya mayi.

### Bopeto
* Kopalangana ya maladi: Bosɔtɔ esalaka ete ngungi, bafololo mpe biloko mosusu oyo ememaka maladi oyo eutaka na mai mpe oyo eutaka na diarrhee ezala.
* Ba quartiers oyo ezali na bopeto te: Bitando oyo ezali pene na bisika oyo babwakaka bosɔtɔ oyo mibeko epekisi ekómaka na bopɛto te mpe ezali likama mpo na bato.

### Social mpe économique
* Bokangami ya ba infrastructures urbaines : Bosoto oyo eyanganaka ekangaka banzela pe ba systèmes ya drainage, yango esalaka ete ba frais ya bopeto ezala mingi.
* Bopusi na nkita ya mboka : Ba quartiers oyo ezwami na bisika ya bobwaki bosoto oyo eyokani te na mibeko mpe mpela ekoki komona bokiti ya misala ya mombongo mpe motuya ya biloko.

## Ba Initiatives na Ba Solutions
* Bokeli ya ba décharges publics officiels : Bokeli bisika oyo epesameli pe oyo epesameli mibeko pona bobwaki bosoto.
* Bosangisi pe bozongisi na mosala : Kosalela ba systèmes ya triage pe recyclage pona kokitisa volume ya bosoto oyo etindamaka na ba décharges.
* Bopanzi sango mpe mateya : Ba campagnes publiques mpo na kolendisa bobwaki bosoto malamu mpe bopeto ya bingumba.
* Bobongisi bingumba oyo esangisi : Bosangisi ya boyangeli bosoto na mwango ya bingumba pe mayele ya botomboli.
* Boyokani ya leta mpe ya bato : Kolendisama ya bosangani ya ba sociétés privées na bosangisi, bokati mpe bopetoli bosoto ya makasi.

## Bandakisa
* Na Kinshasa, mbala mingi ba rond-point mpe ba arrêts ya bus ebongwanaka na ba décharges improviaires mpo na bozangi ya ba sites officiels.
* Ba zones ya érosion na ba municipalités misusu esalelamaka lokola bisika ya kobwaka bosoto, oyo ememaka na pollution pe makama ya mpela.
* Les initiatives de tri et de valorisation des déchets restent très limitées, malgré des programmes pilotes à Kinshasa et Lubumbashi.

## Ba notes na ba références