Mángbɛlɛ́ ma Covid-19

**Mángbɛlɛ́ ma CoVID‑19** ezalí mángbɛlɛ́ nioso ya CoVID-19.

Mángbɛlɛ́ ma COVID‑19 epesi COVID‑19 te. Esalisi yo kokolisa immunité ya système na yo nioso ya vilúsu oyo, po ete nzoto na yo ebunda malamu soki ozui vilúsu. óyo ekitisi likámá na yo ya kozua COVID‑19 to, soki ozui COVID‑19, ba signe n’ango ezala grave te.

Mángbɛlɛ́ óyo ezalí malámu po na bato óyo bazalí na matata ya système ya immunité na bango.

## Mángbɛlɛ́ epesameli ndenge nini?
Mángbɛlɛ́ óyo epesameli na nzela ya tonga na liboko na yo na likolo pene na mapeka. Mángbɛlɛ́ óyo epesameli na lomeko mibale. Mángbɛlɛ́ nioso ya COVID‑19 epesi protection malamu pe makasi wuta poso 3 ti 4 sima ya lomeko ya liboso. Lomeko ya mibale ekoki kopesama ba poso 3 ti 12 sima ya lomeko ya liboso. Kozela ba poso 8 ti 12 entre lomeko. Ba koyebisa yo tango nini osengeli ozonga po na lomeko na yo ya mibale.

Lomeko ya mibale esilisi circuit pe epesi protection makasi koleka. Ezalí motuya penza po na yo koyamba lomeko mibale nioso po na komibatela nioso ya COVID‑19. Na elaká na yo po na mángbɛlɛ́, control makasi ya infection ekosalama. Ba Lífulúmé bakolata dɔngɔlɔmíso ya bobáteli pe ba ko sterilisé maboko na bango tango nioso entre elaká.

Ata ko ozuaki COVID‑19 deja, okoki kozua yango lisusu. Mángbɛlɛ́ eko kitisa ba risk na yo ya kozua COVID‑19. Kasi soki ozui yango, mángbɛlɛ́ eko kitisa ba signe na yo ezala grave te. Soki kala mingi te osalí test positif ya COVID‑19 – ata kooza na ba signe te – osengeli ozela ba poso mine sima ya test positif na yo liboso ozua mángbɛlɛ́.

## Sima ozui mángbɛlɛ́

Mángbɛlɛ́ ekoki kopesa yo COVID‑19 te, kasi ezalí possible ozuaki déjà COVID‑19 pe oyebaki te pe yango emonani sima na yo kozua vaccin. Bato misusu bakoki kozua COVID‑19 ata ko bazui mángbɛlɛ́, kasi bokono na bango ekozala grave te. Eyebani naeno te soki kozua mángbɛlɛ́ ekangisi yo kopesa vilúsu na bato misusu. Ezalí donc motuya ete biso nioso tolanda mateya gouvernement a pesi biso penza.

### Mángbɛlɛ́ (Liste)
Bazalí mángbɛlɛ́ míngi:

## Ntína ya míbalé ezalí níni?
Lokola bakisi nioso, mángbɛlɛ́ ekoki komema ntína ya míbalé. Ezalí normal komona ntína ya míbalé sima ozui mángbɛlɛ́. Elakisi ete mángbɛlɛ́ ezo lakisa nzoto na yo ndenge ya komibatela nioso ya bokono. Kasi bato nioso bazuaka yango te. Ntína ya míbalé mingi ezalí ka mwa moke kaka pe po na tango moke kaka. Ntína ya míbalé mingi sima ya mokolo moko to mibale ezalí:
* Ka mwa pási na liboko óyo ezueli toɔnga
* Kozala na fatigue
* Motu pási pe mwa malili
* Posa ya kosanza
Okoki pe kozua ba signe lokola ya grippe elongo na malili po na mokolo moko to mibale. Ntína ya míbalé óyo eleki COVID‑19 na pási te to ba complication ya COVID‑19, pe mbala ebele ba signe yango ebungaka n’ango sima ya ka mwa mikolo.Okoki kopema pe kozua lomeko ya normal ya paracetamol (landa mibeko ya pacquet) po omona ka mwa bien. Ntína ya míbalé moko ya rare ezalí kovimba na se ya mapeka to kingo na coté ozuaki mángbɛlɛ́. Yango ekoki kowumela pene ya mikolo 10, kasi soki ewumeli koleka, osengeli komona docteur. Soki ozalí na elaká ya mammogram na ba semaine elandi sima ya mángbɛlɛ́, osengeli oyebisa ete ozuaki mángbɛlɛ́ ma COVID‑19 ekeyi yo na elaká na yo.

### Fɛ́fɛlɛ sima ya mángbɛlɛ́
Ezalí ka mwa normal kozua fɛ́fɛlɛ (molungé koleka 37.8°C) sim’a mángbɛlɛ́. Yango ezalí mingi entre 48h sima ya mángbɛlɛ́ pe esili sima ya 48 heures pe. Ozalí na tína ya ko mi isolé te to kosala test ya COVID‑19, sauf soki ozalí na ba signe misusu ya CoVID-19.

### Ntína ya míbalé ekesení po na chaque lomeko?
Mángbɛlɛ́ nioso ya COVID‑19 ezalí ndenge moko te. Misusu ezalí na ntína ya míbalé sima lomeko ya liboso, kasi misusu ezalí na ntína ya míbalé sima ya lomeko ya mibale. Kasi ntína ya míbalé ezalí presque ndenge moko pe ewumeli mokolo moko to mibale kaka. Ata soki ozui ntína ya míbalé sima ya lomeko ya liboso, osengeli ozua lomeko ya mibale pe. Protection malámu pe makasi esalami soki ozui ba lomeko nioso mibale ya mángbɛlɛ́.

### Ezalí na ntína ya míbalé eleki dangé?
Mángbɛlɛ́ ma COVID‑19 ya AstraZeneca pe ba clot na yango ya makila. Na mikolo eleki, condition moko ya rare emonani ezo sala clot ya makila sima ya mángbɛlɛ́ na COVID‑19 mángbɛlɛ́ ma AstraZeneca. Yango ezo landama pene po na koyeba nini ezo cause yango. Po na bato na se ya mbula 40 bazangi bokono ya chronic, esengami bango bazua mángbɛlɛ́ mosusu ya COVID‑19 kasi AstraZeneca te.

## Ozalí na ba raison po na yo kozala na mángbɛlɛ́ te?

Bato mike kaka bakoki kozua mángbɛlɛ́ ma COVID‑19 te. Mángbɛlɛ́ ekoki kopesama te na:
* bato óyo bazalí na reaction mabe na ba composant óyo ezalí na kati ya mángbɛlɛ́
* bato óyo balakisaki reaction mabe tango bazuaki dose ya liboso ya mángbɛlɛ́ ma COVID‑19 wana.
Bato óyo bazalí na allergie makasi na bilia, kisi to mángbɛlɛ́ spécifique, to soki insect esui bango bakoki kozua mángbɛlɛ́ ni mángbɛlɛ́ ma COVID‑19 tant que bazalí allergique te na ba composant ya mángbɛlɛ́ yango. Ezalí motuya penza oyebisa moto óyo azotiya yo tonga ya mángbɛlɛ́ soki na kala osalaki reaction allergic makasi (anaphylaxie). Mángbɛlɛ́ ezalí na composant animal to make te.

Bato óyo bazalí na matata na makila na bango to bazo zua kisi po na kokomisa makila na bango ekoma souple. Bato óyo bazo zua kisi po na kokomisa makila na bango souple, ndakisa ya warfarin, bakoki kozua mángbɛlɛ́ ma COVID‑19, tant que traitement na bango ezalí stable. Osengeli oyebisa moto óyo azo tiya yo tonga ya vaccin ba kisi nini omelaka. Bato óyo bazalí na matata na makila na bango basengeli komona munganga na bango po na mateya etali mángbɛlɛ́. Po na information etali engelendyá na kati ya mángbɛlɛ́, pe lien ya búku ya information ewuti na mobótisi.

## Abótaka
Evidence ezalí te óyo elakisi ete mángbɛlɛ́ ma COVID‑19 ekoki ko affecté fertilité ya bato. Tina ezalí te po na yo koboya kozua dzemi sima oyambi mángbɛlɛ́ ma COVID‑19.

### Dzemi pe kopesa mabene na bana
Po na mateya ya suka suka etali mángbɛlɛ́ ma COVID‑19 soki ozalí na dzemi to ozo pesa mabene na mwana moke, lobela munganga na yo. Mángbɛlɛ́ ma COVID‑19 esengami po na basi ya dzemi. Mángbɛlɛ́ ezalí ndenge eleki malamu ya komibatela nioso ya likámá ya COVID‑19 po na basi ya dzemi pe ba bebe na bango. Yango ekangisi hospitalisation ya basi ya dzemi na soin intensif pe bobateli ya bebe soki abotami pématuré. Yo pe bebe na kati ya libumu na yo bokoki kozua COVID‑19 te na tina ya mángbɛlɛ́.
Soki ozo pesa mabene to ozo kanisa kopesa mabene, okoki kozua mángbɛlɛ́ ma COVID‑19. Kokata kopesa mabene na bebe te po na yo kozua vaccin ya COVID‑19. Continué kopesa mabene na bebe normalement ata sima ya mángbɛlɛ́.

## Mángbɛlɛ́ ezalí na elíkyá?
Ba kisi nioso, elongo na mángbɛlɛ́, ezalí testé po na sécurité pe efficacité liboso epesama nzela esalelama. Agence ya Regulation ya ba Produit Medical esengeli etala base de donnée nioso po na kososola soki vaccin ezalí malamu pe soki ba esseyage nioso esalamaki pe ba nzela nioso elandamaki. Yango e étudié
* résulta nioso ya labo pe clinic
* control nioso ya qualité pe fabrication
* echantillon nioso
* test nioso ya produit final.
Sécurité pe efficacité ya mángbɛlɛ́ ma COVID‑19 ezo salama pe ezo landana tango nioso.

## Tálá mpé
* Information ya motuya : Mibatela nioso ya COVID‑19.