open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erik Nyindu

**Erik Nyindu kibambe** (kombo mobimba),  abotamaka na 31 décembre 1970 na Kinshasa azali journaliste ya ekolo Congo. Azali mokambi ya cellule ya communication ya président Félix Tshisekedi kobanda le 5 mars 2021, na sima ya Lydie Omanga.

## Biografi ya bomoi ya bato
Erik nyindu azali moto ya libota moko, autaki na Kasaï Oriental mpe Katanga, Erik nyindu azwaki liboso diplome na philosophie na Université libre ya Bruxelles (ULB), na nsima na communication.

## Nzela
Mosala na ye ya mopanzi sango eumeli pene na mibu 25, liboso azalaki mopanzi sango na Télé-Matonge, na sima azalaki mopanzi sango na radio na Télé Bruxelles mpe TV5, azalaki kolinga mingi masolo etali bokóli ya nkita mpe ya bomoi ya bato ya Afrika, mpe boyokani na yango na mikili ya Mpótó. Bato oyo batalaka TV 5 bakoki komona bango na mpokwa ya  ⁇ Journal Mondial ⁇  mpe ya  ⁇ Journal Africain ⁇ , kobanda mokolo ya minei tii mokolo ya lomingo.

Documentaire politique L ⁇ Avenir dure longtemps: un certain regard sur la presse congolaise, oyo ebimaki na 2007, ezali reportage na ye ya liboso.

Na 2007, VoxAfrica4 emonaki Erik Nyindu, esika ya TV ya Afrika oyo ezali na Londres na Lingelesi mpe na Lifalanse. Akendaki kofanda kuna na mwasi na ye mpe bana na ye misato mpe mosika te akómaki mokomi monene mpe mokambi ya bansango.

Na 2011, ntango Vox Africa eyebisaki ye ete elingaki mpe kokota na mikili ya Mpoto, Erik Nyindu azwaki mokano ya kofungola kompanyi na ye ya kosala baemisyo ya audio-visuel mpe ya kosala mombongo. Na yango azongaki na Bruxelles mpo na kofungola kompanyi na ye ya production Vox Media.

Nsima ya mwa basanza, akomi na ba interviews ebele mpe na ba magazines mingi ya politiki mpe ya nkita, kasi mpe ya kotombola ba entreprises, ba PME-PMI mpe ya kofungola ba start-up ya mboka.

Voxafrica TV ezwamaka lelo na 30 millions ya bato oyo batalaka yango na France, Belgique, Suisse, Royaume-Uni mpe na Afrique sub-saharienne.

Azali moko ya ba journalistes oyo ba marqué na passage na ye na BX1, kala Télé Bruxelles.

Ntango makambo ya nkita mpe ya mosolo oyo esepelisaka ye epesaka ye ntango, ezali epai ya filozofi nde Erik Nyindu alingaka kobaluka. Ezali likambo ya kozela mpe kozonga nsima kati na mokili oyo etondi na yikiyiki.

Erik Nyindu Kibambe azali consultant indépendant na Stratégie ya Media mpe Communication kobanda août 2019.

Kobanda 2017 kino 2019, akambaki Editorial ya Medi 1 TV -Afrique, chaîne internationale ya Afrique oyo ezwami na Maroc.

Mopanzi sango oyo ayebi mosala na ye malamu mpe ayebani mingi na mokili ya bapanzi sango, aponami na mokolo ya mitano ya sanza ya misato, mokambi ya ndako ya bosololi ya présidence ya république.

Akomi mokonzi ya maloba ya mokonzi ya mboka nsima ya misala ya mikolo oyo ya mabe na kati ya misala yango, na kati na yango, kobongola maloba ya molobeli Kasongo Mwema nsima ya maloba ya mawa na maloba ya CENCO na ntina ya bokanisi ya maponami ya mokonzi ya mboka na 20239.
Nathan Ilunga Numbi

**Nathan Ilunga Numbi** azali moto ya politiki ya Congo démocratique. Azali gouverneur ya Lomami banda sanza ya mitano ya mobu 2022 mpe azali membre ya Union sacrée de la Nation.

## Biografi ya bomoi ya bato
Ilunga Numbi azalaki député provincial ya Kabinda na liste ya Mouvement social (MS) ya Pierre Lumbi.

Ilunga Numbi azali gouverneur ya Lomami banda sanza ya mitano ya mobu 2022 nsima na koponama lokola candidat ya Union sacrée de la Nation na ebonga yango, na esika ya Sylvain Lubamba oyo alongwe na ebonga na mobu 2021 mpe gouverneur ya intérim Édouard Mulumba Mudiandambu.
Kenge 2

**Kenge 2** engumba yango ezwami na ngambo ya loboko ya mwasi ya ebale Wamba na 12 km na sud-ouest ya engumba mokonzi ya etuka Kenge.

## Lisolo

## Boyangeli
Komini yango eza na statut ya commune rurale ya ba électeurs ya 80 000, ezali na ba conseillers municipaux 7 na 2019.

## Libota
Esika yango ezali esika ya paroisse catholique Saint-Kisito ya Kenge II, oyo esalamaki na 1955, ezali na deanery ya Kenge ya diocèse ya Kenge.

## Mateya

## Mikili
Élodie Ngalaka

**Élodie Ngalaka** azalí mokomi ya lisoló na lingála mpé lya falansé.  Azalí moyangeli prix emile flore faignond oyo esalemi na association bookutani . Búku na ye na kómbó Ebamba, Ngalaka, la Belgicaine, etiamaki na scène na compagnie théâtral, la Cie théâtre de Marconte na dénomination bo "**kin la rumba, kin la sape**' 

## Mikandá
* Ma vie entre vos parenthèses
* Ngalaka, la Belgicaine
## Notes et références
Fiston Mayele

**Fiston Mayele**, abotami na sanza ya motoba ntuku mibale na minei (24) na mobu 1994 na Mbuji-Mayi, azali mosani ya ndembo ya République Démocratique ya Congo . Abetaka lokola Attaquant na Pyramids Football Club.

## Biografi ya bomoi ya bato
### Bolenge mpe mateya
Mwana Mayele abotami na sanza ya motoba ntuku mibale na minei (24) o mobu nkoto moko na nkama libwa na ntuku libwa na minei (1994) na engumba Mbuji-Mayi. Tata na ye, Anaclet Mayele Kalala, azalaki gardien ya club AS Bountou na ba mobu 1980.

Abandaki kobeta ndembo na mbula zomi na moko (11) na club ya ba palanga Leaders na mboka na ye, sima akoti na FC Tshakwi na Lubumbashi.

### Na club
Na FC Tshakwi, Mayele akotisaki ba buts zomi na sambo (17) na division ya misato, mpe sima akoti na *Jeunesse sportive de Likasi* na mbula ya 2015.

Na saison na ye ya liboso na sportive de Likasi ya Jeunesse, akotisaki ba mongete tuku mibale na mibale (22) na ba matchs zomi na motoba (16) ya championnat urbain. Saison oyo elandaki, akotisaki ba buts tuku mibale na minei (24) mpe azalaki top buts na championnat ya mboka.

Na sima akoti na Association sportive Simba Kamikaze ya AS Simba Kolwezi na Championnat ya Football ya République Démocratique du Congo na deuxième division ya Ligue 2, sima a signer na 2018 na Association sportive Vita Club na Championnat ya République Démocratique du Congo ndembo. Na 2021, azuaki couronne ya championnat ya football ya République démocratique du Congo 2020-2021, champion ya République Démocratique du Congo, surtout akotisaki but moko crucial na terrain ya Son Majesté Sanga Balende.

Na 2021, akoti na club ya Tanzanie Jeunes Africains Sports Club (Jeunes Africains). Na saison na ye ya liboso, akotisaki ba buts 16 mpe akambaki club na ye na titre ya Championnat ya football ya Tanzanie 2021-2022. Na 2022, na ba éliminatoires ya Ligue des champions ya CAF 2022-2023 contre Zalan FC ya Soudan du Sud, akotisaki triple na match aller mpe na match aller.. Na 2023, azalaki le plus marqueur na Coupe de Confédération na 7 buts, kasi équipe na ye elongamaki na finale na Alger Medina Sports Union (USM Alger) na règle ya ba buts ya libanda.

Na août 2023, akoti na club ya Egypte Pyramids FC.

### Na boponami ya mboka

Fiston Mayele azali ko participer na championnat ya football ya ba nations africaines 2020 CHAN 2020, na tango wana asali match international na ye ya liboso le 17 janvier 2021 contre République du Congo.

Na mokolo ya 24 mars 2023, abeta match na ye ya liboso na équipe A contre équipe ya Mauritanie na Groupe I ya ba éliminatoires ya Coupe d’Africaine 2023 mpo na qualification na CAN 2023. Akotisaki but na ye ya liboso le 18 juin 2023 contre Gabon. Le 9 septembre 2023, akotisaki but na ye ya mibale contre Soudan na victoire oyo e qualifiaki Congo na CAN.

Le 27 décembre 2023, akotisami na liste ya ba joueurs congolais tuku mibale na minei (24) oyo **Sébastien Desabre** aponaki mpo na ko compétitionner na Coupe d'Africaine 2023.

## Ba notes na ba références

## Ba liens ya libanda

## Mabongoli
* Mayele fr: Fiston Mayele
Laki ya Kisale

**Laki ya Kisale** ezali laki ya République démocratique du Congo na territoire ya Bukama. Ezali eteni ya Parc national ya Upemba mpe ezali na kati ya esika oyo ezali na bitima oyo esalemi na Lualaba.

Laki yango ezali na kati ya lobwaku ya Kamalondo elongo na balaki mosusu soki 50.

## Banote mpe ba références
Laki Lukulu

**Laki Lukulu**, to **Rukuru**, ezali moko ya balaki ya Mokoto oyo ezwami na weste ya bangomba ya Virunga na Nord-Kivu na ekolo Congo démocratique.
Laki Lobwaku na Ngai

**Laki Ma Vallée** ezali laki ya moto na Ngomba Ngafula, na quartier Kimwenza, na Kinshasa, na République démocratique ya Congo, eyebani banda na ntango ya koloni lokola esika ya kominanola, ya masano mpe ya bopemi.

## Nkombo ya mboka

Babengaka yango  " Ma Valley " mpo ezali na lopango ya moto ye moko[1] (  Ma ) na lobwaku ya ebale Lukaya (  Vallée ). Lobwaku oyo ya ebale Lukaya ezali lisusu na nzela ya engbunduka ya Matadi-Kinshasa - nzela ya engbunduka ya kala (1898) oyo ezali naino kosala lelo, atako ezali mingi te lokola na ntango ya Congo belge,[note 1]. Mpo na kokóma na laki yango, esengeli koleka esika oyo engbunduka etɛlɛmaka na Kimwenza mpe kokatisa nzela ya engbunduka oyo balobeli na lisolo oyo, mwa bamɛtɛlɛ liboso ya kokatisa ebale.
Likita linene lya bituka lya Uele ya nse

**Likita linene lya etuka lya Uele ya nse** lizali lisanga lya mibeko ya province ya Uele lya nse  na Kongo demokratiki ya ya Kisàsa. Ezali na mokumba monene ya kokamba makambo ya etuka mpe ya komonisa matomba ya bato na etuka mobimba. n ya makambo ya province mpe na représentation ya ba intérêts ya bana mboka na niveau local.

## Makambo ya kala
likita ya etúká lya Uele ya nse ezwamaki na kolanda Constitution ya RDC ya 2006, oyo ezali kotia na molongo moko ya bokambi. Session na yango ya liboso esalemaki na 2023 nsima na maponami ya liboso ya bituka lokola eteni ya mbongwana ya mbulamatari mpo na kobakisa lotomo ya bituka.

### Kiti
Ndako ya likita linene lya etuka lya Uele ya nse ezali na engumba Buta, mboka-mokonzi ya etúká yango. Ndako yango ya sika ezali na biloko nyonso oyo esengeli mpo na kosala masolo ya parlema mpe misala mosusu ya Leta.

## Nzoto mpe ndenge oyo esalemi
Likita linene ezali na ba représentants oyo baponami na ba élections provinciales. Ebongiseli na yango ebongisami mpo na kopesa boyangeli ya malamu mpe komonisa na bosembo nyonso biteni ndenge na ndenge ya etúká.

### Bandimi
Likita linene lya etuka lya Uele ya nse ezali na ba députés 18 oyo baponamaka mpo na mandat ya mibu mitano. Ba députés yango bazali bamonisi ya bitúká ndenge na ndenge ya etúká yango mpe bazali na mokumba ya kobatela matomba ya bato oyo baponi bango.

### Biro ya liyangani
Biro ya likita linene ezali organe exécutif oyo ezali na mokumba ya ko coordonner misala ya parlement. Esangisi mokambi15, mokambi-molandi, mokambi-misala mpe, na bantango mosusu, mokambi-molandi. Basangani yango baponamaka na kati ya ba députés provinciaux.

### Ba comités ya libela
Likita linene ezali na ba commissions permanentes mpo na koyekola mpe kotalela mibeko, mpe mpo na kokengela ba secteurs ya ntina na province. Na kati ya bakomite yango, tokoki kotánga :
* Commission ya finances mpe ya budget;
* Commission ya ba Infrastructures mpe misala ya Leta;
* Commission ya Santé, Éducation mpe Affaires sociales;
* Commission ya Agriculture, ya Environnement mpe ya Développement Rural.

## Misala mpe ba missions
Likita linene lya etuka lya Uele ya nse ezali na mokumba ya liboso ya kokoma mibeko, ya kokamba bakonzi ya province mpe ya komonisa bana mboka.

## Mikakatano mpe makambo
Likita linene ezali na mikakatano mingi26, na ndakisa:

* Kobongisa mabongisi ya moboko: Kokokisa mposa makasi ya banzela, balopitalo mpe biteyelo na etúká oyo ezali se kokola.
* Kosalela malamu biloko oyo ezali na mokili: Kozala na bokatikati na ndenge ya kosalela biloko oyo ezali na mokili mpo na bolamu ya bato.
* Bomoko ya bato mpe kimya: Kokómisa bomoko makasi na etúká oyo ezali na bato ya bikólo mpe mimeseno ndenge na ndenge.
* Kokolisa makoki ya misala: Kokolisa formasyo mpe bisaleli mpo na basangani mpe basali ya misala ya Assemblée.

Likita linene lya etuka lya Uele ya nse ezali kosala makasi mpo na kolonga mikakatano wana mpo na kotombola bokóli ya libela mpe bolamu ya bato na yango.
Albert Kahasha Murhula

**Albert Kahasha Murhula,**  Abotami le 4 mai 1969 na Walungu, azali moto ya politiki mpe mobundi ya kala ya Congo. Aponami député national ya Walunga mpe député provincial ya Bukavu na ba élections législatives ya 2023 na RDC.

## Biografi ya bomoi ya bato
Ayebani mpe na kombo ya Foka Mike, Albert Kahasha Murhula abotama na mokolo ya 04 mai 1969 na territoire ya Walungu, entité administrative décentralisée ya province ya Sud-Kivu na République démocratique ya Congo.

## Carrière politique

Murhula aponamaki député national ya Walungu mpe député provincial ya Bukavu na 2024. Aponaki kosala na niveau ya province mpo azala pene na esika na ye na Bukavu, na Sud-Kivu. Mosala na ye ya politiki etambolaka na komipesa na ye mpo na kobundela bosangisi ya mabele ya mboka, ndenge elobami na article 63 ya constitution ya Congo. Na mokolo ya 15 sanza ya motoba 2024, mandat na ye ya député national esukaki na mokolo ya 15 sanza ya zomi na mibale 2028.

## Engagement militaire
Liboso ya mosala na ye ya politiki, Murhula azalaki commandant ya groupe Maï-Maï "Mudundu 40", oyo esalaki mosala monene mpo na kosukisa bobomi ya Kaniola. Na sanza ya mibale 2024, asakolaki mokano na ye ya kosangana na mampinga ya Congo démocratique (FARDC) mpe babundi ya Wazalendo na molongo ya liboso na Nord-Kivu mpo na kobatela mboka na makama ya libanda.
Yakoma (teritware)

**Yakoma** ezalí teritware mpe localité ya province ya Nord Ubangui na République démocratique ya Congo. Etúká yango ezali na kati ya etúká ya Ubangui ya nɔrdi mpe bato oyo bafandaka kuna mingi ezali bato ya Ngbandi mpe ya Akpakabeti.

## Bituka
Teritware ya Yakoma ekabwani na bituka misato:
* Abumombazi: bituluku zomi na motoba ya bamboka 82;
* Wapinda: bituluku motoba ya bamboka 68;
* Yakoma: bituluku 12 ya bamboka 116.

## Mitángo ya bato
Mbongwana na motuya ya bato
* 1994 = 159412
* 2004 = 235800
Jean Collins Makaka

**Jean Collins Makaka** Papekaka, abotamaka le 7 mai 1977 na Lisala, azali moto ya politiki ya Congo (RDC). Azali gouverneur ya province ya Mongala banda le 29 avril 2024 .

## Biographie
Azali ministre ya Intérieur na gouvernement ya province ya Mongala oyo ekambami na Serge Mongulu.

## Masolo mosusu
* Liste des gouverneurs de la Mongala

## vie privée
Jean collins MAKAKA azalaka na mobali pe na bana

## boyokani na VPM ya misala ya Leta
Gouverneur ya province ya Mongala azalaka na boyokani ya makasi na VPM ya misala ya Leta mpe VPM azalaka patron na ye na makambo ya politiki. 

## Liens externes

## Notes et références
Laki ya Moero

**Laki ya Moero** (oyo ekomami mpe lokola Laki Mwero to Laki Mweru) ezali laki oyo ezali na ndelo ya République démocratique ya Congo na Zambie, na kilomɛtrɛ 150 na sudi ya Laki Tanganyika, na sudi ya bangomba ya Mugita na lobwaku ya Ebale Congo.

## Mikili
Ezali na bolai ya kilomɛtrɛ 96 mpe na bonene ya kilomɛtrɛ 45, na ngámbo ya nɔrdi-ɛsti / sudi-wɛsti, na bonene ya kilomɛtrɛ-kare 4650. Ezali na bozindo ya mɛtrɛ koleka 37.

Epesamaka na ebale Luapula (oyo eutaka na Laki Bangwelo), oyo eutaka na esika moko ya pɔtɔpɔtɔ na sudi ya laki yango. Ebale Luvwa eutaka na laki yango mpe ememaka mai na ebale Lualaba, oyo ezali mpenza nkombo ya Ebale Congo na likoló. Esanga Kilwa ezali na sudi ya laki yango.

Na boumeli ya bambula mingi, laki yango ezalaki na bato te, kaka banzela ya makolo nde ezalaki komema na yango, ezala na ngámbo ya Zambie to na ngámbo ya Congo. Kobanda mobu 1987, nzela moko etongamaki kino na mboka Nchelenge, na Zambie, mpe bato oyo bazali zingazinga na yango bazali kobakisama nokinoki, mpo na kozwa litomba na mosala ya koboma mbisi na laki.

Bingumba minene oyo ezali na bokula ya Congo ezali Pweto mpe Kilwa.

## Makambo oyo ezali na mikanda

* Paul Brien, Éponges du Luapula et du lac Moero, Cercle hydrobiologique de Bruxelles, 1967, 52 p.
* P. de Kimpe, Lisungi na boyekoli ya hydrobiologie ya Luapula-Moëro, Musée royal ya Afrique centrale, Bruxelles, 1964, 238 p.

## Bikakoli o molɔngɔ́ ya bilɔ́kɔ

*  Tourisme Zambie avec photos

## Talá mpe
 

* Mabeke minene (Afrika) .
Laki ya Mokoto

Laki ya Mokoto eza balaki minei na ngambo ya weste ya ba ngomba ya Virunga na Nord-Kivu na République démocratique ya Congo:

* Balukila
* Bita
* Lukulu
* Ndalaga
Laki Mai-Ndombe

**Laki Mai-Ndombe** ( *laki ya kala Léopold II* ) ezalí laki o etúká ya Mai-Ndombe, République démocratique du Congo .

## Mikili
Eutaka na Ebale Fimi, oyo ezali moko ya bibale oyo eutaka na Ebale Congo. Na 1972, nkombo ya Laki Léopold II ebongwanaki mpe ekómaki Laki Mai-Ndombe. Mai ndombe elimboli  " mai ya moindo "  na Munukutuba. Laki yango ekómaka monene to moke na kotalela mbula oyo ezali kobɛta mpe ekoki kokóma monene mbala mibale to misato na kotalela eleko ya mbula. Mai ya laki yango ekoki kotambwisama mbula mobimba. Na ngámbo ya nɔrdi, bangomba yango ezali na bazamba ya minene mpe na ngámbo ya sudi, ezali na bazamba ya mikemike mpe bangomba ya mikemike. Mabongo na yango ezali Inongo mpe Ndongese.

## Lisolo
Na mokolo ya 27 sanza ya mitano 2019, masuwa moko na bato koleka 350 ezindaki na mopepe makasi. Bato koleka 45 bakufaki na mokolo ya yambo mpe bato koleka 100 bazali naino kozanga. Na eyano, mbulamatari elobaki ete ekopekisa bamasuwa ya mabaya ya bato koleka mibu 5 na kokatisa laki.

## Bafɔtɔ

Fichier:Maindombe1.JPG|alt=Photo des abords du lac Maï Ndombe.| Elilingi ya Mai Ndombe
Fichier:Maindombe2.JPG|alt=Photo du lac Maï Ndombe.| Elilingi ya Laki Maï Ndombe
Fichier:Maindombe3.JPG|alt=Photo du lac Maï Ndombe.| Elilingi ya Laki Maï Ndombe
Fichier:Maindombe4.JPG|alt=Photo d'enfants aux abords du lac Maï Ndombe.| Elilingi ya bana pene na laki Maï Ndombe.
Fichier:Maindombe5.JPG|alt=Photo du lac Maï Ndombe.| Elilingi ya Laki Maï Ndombe


## Makomi ya ntina mpe bavɛrsɛ
Bambesa

**Bambesa** ezali engumba, mboka mokonzi ya etuka ya Bas-Uele na ekolo Congo démocratique.

## Mikili
Ezali na nzela ya ekolo RN 25 na 160 km na nord-est ya engumba-mokonzi ya etuka Buta.

## Lisolo

## Boyangeli
Chef-lieu territorial ya 2 242 ba électeurs oyo ba recensés na 2018, localité eza na statut ya commune rurale ya moins de 80 000 ba électeurs, eza na 7 conseillers municipaux na 20192.

## Motángo ya bato
Motángo ya bato ya mboka yango euti na mobu 1984.
* 1984 = -
* 2004 = 13197
* 2012 = 15483

## Mboka na biso
## Mombongo
Laki Ndalaga

**Laki ya Ndalaga** ezali moko ya balaki ya Mokoto oyo ezwami na weste ya bangomba ya Virunga na Nord-Kivu na ekolo Congo démocratique.
Laki ya Tshangalele

Laki Tshangalele ezali laki ya bato na République démocratique du Congo. Ezali pene na Likasi na etúká ya Katanga. Ebale Lufira nde esopaka mai ya laki yango. Mai ya ebale yango epesaka kura na esika babengi Mwadingusha.Mai na yango epesaka centrale électrique ya Mwadingusha.

Libongo ya mbu ya laki yango ezali na Kapolowe. Mbisi ya liboso oyo ekangamaka na laki yango ezali Tilapia, Serranochromis mpe Clarias.
Lycée Cirezi

**Lycée Cirezi** ezalí eteyelo ya Katolike na Bukavu, na République démocratique ya Congo, oyo efungwamaki na 1989 mpe etambwisamaki na ba sœurs ya Compagnie de Marie-Notre-Dame.

## Mokano
Lycée Cirezi ezali na mission ya ko former basi oyo bazali na makoki ya kosalela mboka mpe Eklezia na kolanda article IV ya convention entre l'Eglise et l'Etat oyo ezali ko orienter kopesa éducation ya ba fondements na respect ya batu mpe ya biloko, ko assurer éducation oyo ezali ko former na esprit ya honnêteté, na sens national mpe na réveil ya vitalité religieuse.
Bunduki

**Bunduki**  Aketi ezali mboka ya ekolo Congo démocratique, na territoire ya  ⁇ Aketi, na district ya Bas-Uele na province ya Orientale. Ezwami na ngambo ya loboko ya mobali ya ebale Itimbiri, mpe na nzela RN6 kati na Bumba mpe Aketi.
Dulia

**Dulia** ezalí mboka moko ya teritware ya Aketi na Bas-Uele, na République démocratique du Congo. Ezwami na sudi ya secteur Avuru-Gatanga na mwa bakilomɛtrɛ na nord ya Itimbiri. Nzela ya Trans-Africa 8 Lagos-Mombasa elekaka na Dulia. Dulia ezali nsuka ya est ya RN6, oyo ekangisaka yango na Aketi, Bunduki, Bumba. Nzela RN4 ezali kokatisa yango, oyo ezali kokangisa yango na Bondo na nord mpe na Buta, Banalia mpe Kisangani na sud.
Olive Mudekereza Namegabe

**Olive Mudekereza Namegabe**, abotami o mokɔlɔ 18 sanza ya zomi 1958 na Finzi (territoire ya Walungu), azali moto ya politiki kino-congolais, député kobanda mokolo ya 28 sanza ya yambo 2019.
Bellevue Kandy

**Belinda Kikusa Kandy**, ayebani na kombo ya **Bellevue Kandy,**  abotama na mokolo ya 12 octobre 1980 na Kinsásá (RDC), azali actrice, réalisatrice, productrice mpe scénariste congolaise.

## Biografi
Kandy abotamaki le 12 octobre 1980 na maternité moko na Kinshasa, na Kongó-Kinsásá.  Tata na ye, Joseph Kandy, akufaki ntango azalaki na sanza misato, atiki ye na bandeko na ye mwambe na maboko ya mama na bango, Luisa Nzumba Kinduelo, oyo mpe akufaki na 2016. Kandy azwaki diplôme na Institut National des Arts (INA). 

## Mosala
Sima ya kelasi na ye, Kandy abandaki mosala na ye na kati ya etuluku « Simba », oyo ekambamaki na mokambi Elombe Sukari, moto monene na lisolo ya teyatre ya Congo oyo asanganaki na etuluku  « Salongo ». 

Simba Group ezalaki na bato lokola Yandi Mosi, Lule, Décor Ilonga, Milo (Mimie Loleka), Léa Ndaya, Ursule Peshanga, Maman Kalunga mpe Bellevue. Kandy amonanaki na série télévisée ya Côte d'Ivoire *Ma Grande Famille* pembeni ya Michel Gohou, Michel Bohiri mpe Clémentine Papouet. 

Na 2022, film *Cabal,* oyo ezali na ba épisodes libwa, ezuaki 1 million ya ba vues na YouTube. Ezalaki elonga monene na République Démocratique du Congo mpe na kati ya Diaspora Congolaise na mokili mobimba. 

Na milulu ya Nzonzing Awards ya 2021, oyo esalemaki na Hôtel Memling na commune ya Gombe, Kandy azwaki mbano mpo na misala na ye na biteni ya basi ya lokumu, ya lisapo, mpe ya mayele.  Na 2022, Kandy azwaki ba nominations ya actrice ya malamu mpe ya réalisatrice ya malamu mpo na mosala na ye na ba films  « *Empuissance* » mpe  « *Famille Honorable* »  na Nzonzing Awards. 

## Références
Laki ya Tshinene

**Laki Tshinene** ezali laki na etuka ya Nord-Est ya Territoire ya Kanyama na etuka ya Katanga na ekolo Congo démocratique.

## Makomi ya ntina mpe bavɛrsɛ
Laki Upemba

**Laki ya Upemba** ezali laki ya République démocratique du Congo na territoire ya Bukama. Ezali eteni ya parc national ya Upemba mpe ezali na kati ya esika oyo Lualaba ezali na nɔrdi-wɛsti ya bangomba ya Bia. Laki yango ezali na kati ya lobwaku ya Kamalondo elongo na balaki mosusu soki 50.

Bato ya mboka yango bazali mingimingi bato ya Lubas oyo basalaka mosala ya koboma mbisi. Lokola mai ya laki yango ezali lisusu mingi te mpe bato bazali se kokóma mingi, yango ezali kosala ete bikelamu ya bomoi oyo ezalaka na mai ekita mpenza.

## Makomi ya ntina mpe bavɛrsɛ

## Bikakoli o molɔngɔ́ ya bilɔ́kɔ
Laki Vundu

**Laki ya Vundu** ezali laki ya nature oyo ezwami na Kakongo, na territoire ya Lukula, na district ya Bas-Fleuve, na province ya Bas-Congo, na République démocratique du Congo.

## Talá mpe
 

### Lisolo oyo etali yango

* Liste ya ba lacs na République Démocratique du Congo

## Makomi na nse ya lokasa
Laki Ziba-Ziba

**Laki Ziba-Ziba** ezali laki ya République démocratique du Congo ezwami na territoire ya Kabongo, district ya Haut-Lomami, na province ya Katanga na sud-est ya Kabongo.
Prix ya Zamenga

**Prix Zamenga** to Prix **ya bokomi Zamenga** ezali prix littéraire oyo esangisami na makanisi ya Centre wallonie-Bruxelles pona kokumisa souvenir ya mokomi congolais Zamenga Batukezanga (1933-2000). Esalemaka mbula sima ya mbula banda 2017, bakomi ya kongo démocratik oyo bakokisi naino mbula 40 te bakoki kosangana na bonsomi nyonso na kotinda lisolo mokuse oyo ekomami na Lifalanse na likambo moko ya likambo to oyo esengami na ebongiseli ya momekano  ,  .

## Kolakisa
Prix Zamenga ezali momekano ya masolo mikuse ya ebandeli oyo ekomami na Lifalanse mpe oyo elobeli bomoi ya mokolo na mokolo na Kinshasa . Na kati ya bato koleka 200, bato 8 bapesameli nkombo, ya misato, ya mibale mpe ya yambo bazwi kolanda $300, $500 mpe $1000 bakisa libonza ya mikanda   .

## Balongi

* 2018. Ezali na ntina mingi : 1 prix Serge Kadima Tshamala, 2 prix Marshall Ahungo na 3 prix Laurianne Matondo Odio 
* 2019. Ezali na ntina mingi : 1 prix Patrick Kalonji Kabengele, 2 prix Vaillant Nico Weza na 3 prix Anita Lukando 
* 2020 : 1 prix Marshall Ahungo , 2 prix Pagnol-Marcel na 3 prix Yannick Ethan Kaumbo 
* 2021 : 1 prix Yannick Kaumbo, 2 prix Jonathan Elenga na 3 prix Marc Bamenga 

## Ba références
Kigoma

**Kigoma** ezali engumba ya Tanzanie mpe mboka-mokonzi ya etuka ya Kigoma. Ezali engumba monene oyo ezali na nɔrdi-wɛsti ya ekólo yango, mpe ezali pembeni ya Laki Tanganyika, na mɛtrɛ 780 likoló ya nivo ya mbu. Na 2005, bato bazalaki 164 000.
Lukuga

**Ebale Lukuga** eutaka na Laki Tanganyika mpe ebandi na ebale Lualaba (eteni ya likoló ya Ebale Congo) na ntaka ya kilomɛtrɛ 350. Na esika oyo mai yango esanganaka, mai yango elekaka na vitɛsi ya 271 m3/s.

Kaka na mobu 1878 nde Laki Tanganyika ekɔtaki na Ebale Lukuga. Liboso, ezalaki laki moko ya mai ya mɔtɔ. Banda ntango wana, Lukuga ememaka mai ya laki yango kobanda na 6 tii 18%, mpe mai mosusu oyo etikalaka ebimaka kaka. Na libongo ya laki, yango ekokani na motango ya mai ya mbula mobimba ya 86-380 m3/s, oyo eleki mingi na sanza ya Mai na nsuka ya eleko ya mbula mpe eleki moke na sanza ya Ɔkɔtɔbɛ na nsuka ya eleko ya elanga. Motuya ya mai oyo elekaki mingi ezalaki 1 377 m3/s na sanza ya Mai 1970.

## Lokasa ya libándá

* Hydrologie mpe makoki ya mayi ya Afrika (  -  ) - ya Mamdouh Shahin
Willy Mishiki Buhini

**Willy Mishiki Buhini,** abotami le 23 juillet 1963 na Goma, azali moto ya politiki ya Congo, lelo oyo azali député national ya circonscription ya Walikale, na province ya Nord-Kivu. Azali membre ya ba partis politiques ebele, kati na yango AUN (Action pour l'unité nationale), AE (Alliance et Action pour l'Etat de Droit, AMSC (Alliance des Mouvements de Solidarité pour le Changement), mpe Palu (Parti Lumumbiste). Lokola député, azali kosala na commission Environnement, Tourisme, Ressources Naturelles et Développement Durable. Mandat na ye ebandaki na mokolo ya 12 sanza ya mibale ya mobu 2024 mpe ekosuka na mokolo ya 15 sanza ya zomi na mibale ya mobu 2028.

## Biographie
Willy Mishiki Buhini abotamaki na mokolo ya 23 sanza ya nsambo 1963 na Goma na etuka ya Nord-Kivu, na ekolo ya Congo démocratique (RDC). Liboso ya kokota na politiki, azwaki eksperiansi na biteni ndenge na ndenge ya société congolaise. Na mosala na ye, amipesaki mingi na bokóli ya etuka na ye mpe na kotombola bolamu ya bato ya mboka na ye. Ayebani mpo na mosala na ye ya kosenga ete makambo ya nkita mpe ya bomoi ya bato na province na ye ebongwana, esika oyo ezali na mikakatano mingi ya kozanga bokengi, ya kosalela biloko ya mokili malamu mpe ya kobatela ezingelo.

## Mosala ya politiki
Willy Mishiki Buhini abandaki mosala na ye ya politiki na kosangana na ba partis mingi ya Congo, na ndakisa Alliance et Action pour l'Etat de Droit, Action pour l'Unité Nationale, Alliance des Mouvements de Solidarité pour le Changement mpe Parti Lumumbiste. Aponamaki lokola député national na 2024, na kombo ya circonscription ya Walikale, oyo ezali na province ya Nord-Kivu, na kati ya Grand Kivu.
Roger Mowa Bayekiteli

**Roger Mowa Bayekiteli,** abotami le 04 mai 1969 na Walungu, azali politicien mpe policier congolais. Azali maire ya Butembo, na etuka ya Nord-Kivu, na République démocratique ya Congo.

## Biographie
Roger Mowa Bayekiteli, oyo ayebani mpe na kombo ya Mowa Baeki-Telly, abotamaki na mokolo ya 04 sanza ya mitano 1969 na territoire ya Walungu.

## Mosala na ye ya politiki mpe ya soda
Roger Mowa Bayekiteli aponami lokola Senior Senior Commissioner mpe vice maire ya Butembo na mokolo ya 25 sanza ya mitano 2021. Na sima ya liwa ya maire, Senior Senior Commissioner Katunda Lognegne Sébastien, akomi officiellement maire ya engumba Butembo na juin 2021.

Lokola mokambi ya engumba, Mowa azwaki bibongiseli mpo na kobatela kimya ya mboka mpe kobatela biteyelo na mayele mabe ya politiki. Alakaki kobundisa bato ya politiki oyo bazali koluka kokɔtisa ntembe na biteyelo ya Butembo mpe akebisaki moto nyonso oyo azali komeka kobebisa kimya ya mboka.
Cliniques universitaires de Kisangani

## Ba partenaires ya réseau na ya projet

* Division ya Santé ya etuka ya Tshopo;
* Programme national ya contrôle ya cancer ;
* Centre d'achat de kisi ya Kisangani (CAMEKIS) . ;
* Programme ya botomboli bobateli bokolongono ya liboso (PPSSP);
* Banque mondiale mpe Programme ya Développement ya Système de Santé (PDSS);
* Ba lopitalo ya université ya RDC (CUK), Belgique, France na Canada.

### Ba prijets

* Projet ya numérisation ya ba données;
* Projet ya ko installer scanner na ba équipements misusu ya imagerie médicale;
* Projet ya kosalela unité ya hémodialyse na CUKIS;
* Projet ya réadaptation ya laboratoire;
* Projet ya kosala laboratoire ya anapath;
* Projet ya botongi ya ba forages mibale ya mayi ;
* Projet ya kosala unité ya production ya oxygène ;
* Projet ya kotonga cafétéria.
Institut Visogho ya Butembo

**Institut visogho de Butembo** ezalí ekólo ya mateya oyo ezali na commune ya kanyabayonga na Butembo, na etuka ya Kivu ya Nord, na République Démocratique du Congo (RDC). Ekomamaki mpo na kopesa bato nzela ya kozwa mateya ya malamu na esika oyo ezali na mikakatano ya nkita mpe ya kimya, eteyelo yango ezali na ntina mingi mpo na mateya mpe bonkɔkɔ ya bato ya mboka.

eyelo ya Visogho efungwamaki na mokolo ya 20 Aprili 1991 mpo na kokokisa mposa ya bato ya Butembo mpe ya bamboka ya zingazinga mpo na kozwa mateya. Na ebandeli, eteyelo yango ezalaki kaka eteyelo ya ntei, kasi mokemoke ekómaki na biteyelo ya tekiniki mpe ya mosala oyo ebongisamaki mpo na kokokisa bamposa ya bato ya mboka yango.

Nkombo ya eteyelo,  « Visogho », euti na mboka Kimemi, elakisi bizaleli ya mosala, molende mpe komipesa na bato.

## Esika mpe Infrastructure
Institut yango ezali na commune ya Kimemi na kati ya Butembo, engumba moko ya makasi oyo eyebani mpo na mombongo na yango mpe makasi na yango ya kolonga mikakatano ya nkita mpe ya bokengi. Eteyelo yango ezali na ba infrastructures ya mikolo oyo, na ndakisa:
* Bandako ya kelasi ya malamu.
* Laboratware ya siansi mpo na kosala baekzame.
* Bibliotɛkɛ oyo ezali na ebele ya mikanda mpo na koyekola mpe kosala bolukiluki
* Esika ya masano mpo na kosalisa bana-kelasi bákola malamu.

### Lisalisi ya mateya
Institut Visogho ezali kopesa mateya ya niveau secondaire na ba filières générales mpe techniques. Mateya oyo balakisaka na biteyelo yango ezali makambo ya siansi, matematiki, mikanda, makambo ya bomoi ya bato, mpe makambo ya tekiniki, na ndakisa bamasini, informatique, mpe makambo ya bilanga.

Eteyelo yango ezali mpe kotya likebi mingi na mateya ya bizaleli malamu mpe ya bonkɔkɔ, na ndenge ezali kolendisa bizaleli lokola bosembo, limemya mpe kosala na bato.

## Mbongwana mpe mosala ya lisangá
Longola mateya, Institut Visogho ezali mosani monene na mboka. Ebongisaka mbala na mbala ba événements culturels, ba ateliers ya sensibilisation na ba problèmes sociétaux, mpe ba activités ya soutien mpo na ba familles na difficulté.

Mosala na ye ya kobongisa bakambi ya bilenge mpe bato ya mayele ezali kopesa mpenza mabɔkɔ na bokóli ya Butembo mpe ya bitúká oyo bizali pembeni na yango.

## Mikakatano mpe bilikya
Lokola ba institutions mingi na RDC, Institut Visogho ezali kokutana na mikakatano ya mbongo, ya ba infrastructures mpe ya mobulu na etuka. Kasi, na lisalisi ya bato ya mboka na biso mpe ya baninga na biso ya mboka mpe ya mokili mobimba, eteyelo yango ezali kokoba kokola. Misala ezali kosalema mpo na kobongisa bandako na yango, kobakisa mateya na yango, mpe kobongisa makambo oyo ezali kosala na mboka.
Éric Lucky Mumbere Bwanapua

**Éric Lucky Mumbere Bwanapua**, abotami o mokɔlɔ 17 avril 1991 na Kitsombiro, etuka ya Nord-Kivu, ekolo Congo démocratique, azali politicien ya Congo, oyo azali député ya engumba Goma, na République Démocratique du Congo (RDC). Azali kati na Alliance Bloc 50 (A/B50), lingomba ya politiki oyo ezali kosunga Alternative Vital Kamerhe 2018. Mumbere azali na kati ya politiki ya Congo banda bambula ebele mpe azali kosala mingi na Commission d'aménagement du territoire, Infrastructures et Nouvelles Technologies de l'Information et de la Communication ya Assemblée nationale.

## Biographie
Erick Lucky Mumbere Bwanapuwa abotama na Kitsombiro, na etuka ya Nord-Kivu, esika oyo ezali na mikakatano mingi ya nkita mpe ya kimya, mingimingi mpo na bitumba. Na bomwana na ye, azalaki kosepela mingi na makambo ya politiki, ya bomoi ya bato mpe ya nkita, mpe azalaki kosala nyonso mpo na kosalisa na bokóli ya etuka na ye mpe ya RDC mobimba. Ayekolaki na biteyelo ya mboka liboso ya kokota na politiki.

## Mosala ya politiki
Erick Lucky Mumbere Bwanapuwa abandaki mosala na ye ya politiki na Alliance Bloc 50 (A/B50), etuluku moko oyo ezalaki kopesa maboko na likanisi ya Vital Kamerhe, oyo etalaki modernisation ya RDC, kofungola miso, kobundisa kanyaka mpe kobongisa misala ya Leta. Aponami lokola député ya engumba ya Goma na 2024, azali kotia makanisi na ye na makambo ya ntina mpo na etuka na ye, lokola ba infrastructures, développement mpe sécurité. Azalaki membre ya Commission d'Aménagement du Territoire, Infrastructures et Nouvelles Technologies de l'Information et de la Communication, azalaki kotia tembe na innovation technologique mpe na amélioration ya ba conditions ya vie ya ba Congolais. Lokola azali na kati ya parlement, azali ko soutenir ba réformes ya Alliance Bloc 50, tout en plaidant pour la transparence et des politiques en faveur des populations vulnérables. Mumbere azali elenge mpe azali na mokano ya kosalela bato ya mboka na ye mpe ya kosala mosala monene mpo na bokóli ya RDC.
Kabongo

**Kabongo**, ezali engumba mokonzi ya etuka ya Haut-Lomami na Ekolo Congo démocratique.

## Mikili
Engumba yango ezali na nzela RP 630 na 192 km na nord ya engumba-mokonzi ya province Kamina.

## Lisolo

## Boyangeli
Chef-lieu territorial ya ba électeurs 15 129 oyo ba recensés na 2018, localité eza na statut ya commune rurale ya ba électeurs oyo ba zali na nse ya 80 000, eza na ba conseillers municipaux 7 na 20192.

## Motángo ya bato
Motángo ya bato na 1984:
* 1984 = -
* 2004 = 12 486
* 2012 = 14 715

## Mboka na biso
## Mombongo

## Bato ya lokumu
* Prosper Kalenga Muenze Kayamba (1951-2021), monganga, professeur ya médecine mpe chercheur, spécialiste na gynécologie-obstétrique, abotamaki na Kabongo.
Kanyama

**Kaniama** to **Kanyama** ezali engumba mokonzi ya etuka ya Haut-Lomami na Ekolo Congo démocratique. Mokambi ya kala ya etuluku oyo ezwami na esika moko te azali na Kalundwe. KNM ezali liloba ya mokuse oyo elakisi Kaniama lokola etuluku ya mabele ya République démocratique du Congo.
Bikoro

**Bikoro** ezali mboka na ouest ya République démocratique ya Congo, mboka mokonzi ya territoire ya Basankusu, na province ya Equateur. Basankusu ezali episkɔ́pɔ ya Basankusu. Esika yango ezali mpe na kati ya etuka ya Basankusu.
Bolomba

**Bolomba** ezali mboka ya Territoire ya Bolomba na district ya Equateur na République démocratique ya Congo.
Bomongo

**Bomongo** Bomongo ezali mboka ya ekolo Congo démocratique, ezwami na territoire ya Bomongo na province ya Equateur.
Lukolela (Equateur)

**Lukolela** ezalí engumba, mokonzi ya etuka ya Lukolela, na etúka ya Équateur, na Republíki ya Kongó-Kinsásá, na ngámbo ya ebale ya Kongó. Mboka Loukoléla ezali na ngámbo mosusu ya ebale, na République du Congo.
Mankanza

**Mankanza** to **Makanza** ezalí engumba, mokonzi ya etuka ya Mankanza, na etuka ya Équateur na Ekwatéli na Kongó-Kinsásá.
Kafubu

**Kafubu** ezali ebale ya Haut-Katanga na Ekolo Congo démocratique mpe ebale oyo eutaka na ebale Lwapula.
Kampemba (esika ya mai)

**Kampemba** to tango mosusu **Kapemba** ezali ebale ya engumba Lubumbashi na ekolo Congo démocratique mpe ebale ya ebale Navyundu.
Karavia (esika ya mai)

**Karavia**, ekomami pe **Karavya** ezali na engumba ya Lubumbashi na Ekolo Congo démocratique mpe ezali moko ya biteni ya ebale Lubumbashi.
Navyundu

**Navyundu**, ekomami pe **Naviundu**, ezali ebale ya Lubumbashi na ekolo Congo démocratique mpe ebale ya Kafubu.
Rwashi

**Rwashi**, ekomami mpe **Ruashi**, est une commune du nord-est de la ville de Lubumbashi, située en République démocratique du Congo. Elle fut créée en 1956 pour répondre à l’urbanisation croissante de la ville.
Likita linene lya bituka ya Ituri

**Likita linene lya etuka ya Ituri** lizali lisanga lya mibeko lya etuka ya Ituri, ezwami o esti ya Ekolo Congo démocratique. Ekelamaki lokola eteni ya décentralisation oyo ebimisamaki na Mobeko-Mibeko ya 2006, ezali na mokumba ya ntina na bokambi ya etuka, na ndakisa na kokamata mibeko ya etuka, kotala bakonzi ya etuka mpe komonisa bana mboka.

## Lisolo
Assemblée provinciale ya Ituri ezwamaki nsima ya mbongwana ya mbulamatari oyo ekabolaki Province Orientale ya kala na ba provinces minei ya sika na 2015, na kolanda Constitution ya 2006 mpe mobeko ya décentralisation. Mbongwana yango ezalaki mpo na kokómisa bibongiseli ya Leta pene na bato ya mboka mpo na kobongisa boyangeli mpe mpo na kosala ete makambo etambola malamu.

Mosala ya kotia yango na misala ezalaki na mikakatano mpo na kozanga kimya na bisika mosusu ya province, mingimingi mpo na bitumba. Atako mikakatano wana, Assemblée ebandaki mosala na yango na 2016.

### Esika ya kofanda
Ndako ya likita ya etuka ya Ituri ezali na Bunia, mboka-mokonzi ya etuka yango. Ndako yango etongamaki na kati ya programɛ moko ya guvɛrnɛma mpo na kolendisa bibongiseli ya etúká.

## Nzoto mpe molɔngɔ́
Assemblée provinciale ya Ituri ebongisami mpo na kopesa représentation ya malamu na ba communautés mpe kosala mosala na yango malamu.

### Bandeko
Ezali na ba députés provinciaux 48, baponami na ba élections provinciales mpo na mandats ya mibu mitano. Ba députés oyo baponami na kolanda système ya proportionnalité, oyo ezali ko assurer représentativité ya ba circonscriptions électorales ya province.

### Biro ya assemblée
Biro ya Assemblée provinciale ezali organu ya bokambi ya lisanga. Ezali na:
* Mokambi moko;
* Mokambi-molandi;
* Molobeli moko;
* Molobeli ya molandi;
* Moto moko oyo atunaka mituna.
Biro yango etambwisaka misala ya parlema mpe ebongisaka misala ya Assemblée.

### Bakomite ya libela
Assemblée provinciale esalelaka ba commissions permanentes mpo na kosala ba études ya mozindo mpe kobongisa ba recommandations na makambo ya sikisiki. Ba commissions ya minene ezali:
* Commission ya finances mpe ya développement économique,
* Commission ya Infrastructure, ya Logement mpe ya Ressources Naturelles,
* Commission ya Santé, Éducation mpe Affaires Sociales,
* Commission ya sécurité mpe ya justice.

## Misala mpe misala
Assemblée provinciale ya Ituri ezali na misala misato ya minene:
* Mosala ya kokata mibeko: Ekotya mibeko ya etúká (mibeko ya mboka) oyo esengeli mpo ete etúká ekende liboso16.
* Mosala ya bokengi: Ekengelaka mpe etalelaka misala ya guvɛrnɛrɛ mpe ya bakonzi ya etúká, mpe ekoki kotinda bato bátyela guvɛrnɛrɛ motema te soki esengeli.
* Mosala ya bolakisi: Esalisaka mpo na kolandela matomba ya bana mboka ya Ituri na etando ya mboka mpe na etando ya mboka mobimba.

Lisusu, ezali kosala mosala monene mpo na kokamba biloko ya motuya ya etuka oyo, oyo ezali na wolo, mabaya mpe biloko mosusu ya motuya, mpe ezali kolendisa kosalela yango na lolenge ya malamu mpe ya malamu.
Tomílɛ́ngɛlɛ malámu

**Tomílɛ́ngɛlɛ malámu** ezalí Nzémbo ya Nɔ́ɛlɛ. Maloba mpé miziki bazalí ya Edgar Vayemba.

## Loyémbo
Tomílɛ́ngɛlɛ malámu : Mokónzi akozónga (2x) 
1. Mokónz' akoyâ e: akongɛngɛ na nkembo e. 
Bomílɛ́ngɛ malámu, bomíbongisa malámu: 
Mokónz' akoyâ e (2x) 
2. Mokónz' akoyâ lisúsu kosikola nkómbó ya bínó. 
Bomílɛ́ngɛ malámu, bomíbongisa malámu: 
Mokónz' akoyâ e (2x) 
3. Mobíkisi akoyâ kosúkisa malɔ́zi ma bínó e. 
Bomílɛ́ngɛ malámu, bomíbongisa malámu: 
Mokónz' akoyâ e (2x) 
4. Mosikoli akoyâ kosúkisa malɔ́zi ma bínó e. 
Bomílɛ́ngɛ malámu, bomíbongisa malámu: 
Mokónz' akoyâ e (2x)

## Tálá mpé
*
Malagarasi na mboka

**Malagarasi,** to **Malagarazi**, ebale oyo eleki monene na Laki Tanganyika, ebandaka na Burundi, na bangomba oyo ezali na sudi-ɛsti ya engumba Nyanza-lac.

## Mikili
Ebale yango ezali na bolai ya kilomɛtrɛ 475 mpe na ebandeli na yango, ekabwani na kilomɛtrɛ 20 mpamba na mai ya langi ya bule ya Laki Tanganyika. Nsima ya kotambola na ndelo ya Tanzanie (soki kilomɛtrɛ 160), Malagarazi ekɔtaki na Tanzanie mpe ebalukaki zingazinga ya Tanzanie liboso ya kokita na Laki Tanganyika na mboka Liagala.

## Talá mpe
* Laki ya Tanganyika

### Ba liens ya libanda

*
Julie Ngungwa

**Julie Ngungwa** abotamaki na mokolo ya 27 sanza ya libwa 1984. Azali moto ya politiki ya Congo oyo aponami gouverneur ya province ya Tanganyika le 6 mai 2022 .
Aponamaki mokolo ya mitano 6 mai 2022 na ba députés ya province ya Tanganyika, gouverneur ya sika ya entité oyo ezali na est ya République démocratique ya Congo. Abotami na etuka ya Mambwe, Territoire ya Kongolo, na etuka ya Tanganyika. 

## Notes et références
Liste des gouverneurs actuels des provinces de la république démocratique du Congo

Lokasa oyo eza liste ya ba gouverneurs ya ba provinces 26 ya RDC (25 provinces ya droit commun mpe ville-province ya Kinshasa). 

## Bakambi ya bitúká

## Notes et références

## Voir aussi
*Liste des dirigeants actuels
*Liste des principaux dirigeants locaux
*Liste des walis des wilayas algériennes
*Liste des gouverneurs des provinces de l'Angola
*Liste des dirigeants des départements de la république du Congo
*Liste des ministres provinciaux zambiens
*Liste des gouverneurs des provinces du Rwanda
*Liste des gouverneurs des États du Soudan 
*Liste des gouverneurs des États du Soudan du Sud
*Liste des commissaires des régions tanzaniennes
*Liste des dirigeants des préfectures centrafricaines
*Provinces de la république démocratique du Congo

## Liens externes
* ''Rulers.org''
* ''Worldstatesmen.org''
Ndagala

**Ndagala** (Burundi) to **Daaga** (Tanzanie) ezali ba kombo ya maloba ya mboka epesama na ba mitindo mibale ya ba bambisi ya mike oyo elyaka mbisi ya libota ya ba Clupidéés (oyo na kati na yango ba sardines, na ba Aloses), oyo ezwami kaka na lac Tanganyika:

* *Miodon ya limnothrissa*
* *Stolothrissa tanganicae oyo ezali na kati*

## Makomi na nse ya lokasa
Likita ya etuka ya Kinshasa

**Likita ya etuka ya Kinshasa** ezali lisangani ya mibeko ya ville-province ya Kinshasa. Ezali na ba députés ya bitúká 48.

## Bandimi
Liyangani ezali na ba députés 48, kati na bango 44 baponami na ba bisika ya maponami 24, moko na commune, mpe ba membres cooptés minei bapesami na ba chefs coutumiers. bato minei co-optés oyo bapesameli na ba chefs traditionnels  .

## Bibliographie ya mikanda

* Willy-Jacques Elua Imanda (Licence), Assemblée nationale mpe assemblée provinciale na RDC na nse ya constitution ya 18 février 2006, Université ya Kinshasa, 2010 (tanga na internet)

## Bavɛrsɛ
Libanga ya Livingstone mpe Stanley

**Libanga ya Livingston mpe Stanley** ezali libanga oyo etongamaki na mokolo 25 novembre 1871 na Mugere, na ntaka ya kilomɛtrɛ soki zomi na sudi ya Bujumbura na libongo ya ɛsti ya Laki Tanganyika . Batyaki libanga moko na esika yango mpo na kokundola lisolo oyo esalemaki kati na David Livingstone mpe elenge mopanzi-nsango Henry Morton Stanley, oyo akendaki koluka ye, oyo ekufaka te.

Likita yango esalemaki mwa mikolo liboso, na mokolo ya 10 Novɛmbɛ, na Ujiji, na Tanzanie ya lelo . Esika oyo etyami na libanga yango ezali mpenza esika oyo bato yango mibale batɛlɛmaki banda na mokolo ya 25 tii 27 Novɛmbɛ 1871.
Meschack Elia

**Meschack Elia**, abotami Mokolo ya 6 Augusto 1997 na France, azali mosani ya ndembo ya Congo (RDC). Azali kosala lokola attaquant na club suisse BSC Young Boys. Azali mpe na ekolo ya bai mboka ya Congo
## Biografi ya bomoi
## Carrière ya club
Meschack Elia wuta France ti na Paris abandaki kobeta balle na ebandeli mpenza lokola ba bilenge mingi ya kartie na ye liboso ya kozwa yango ye na Alain le Jeune, président ya centre ya ko kolobela bana congolais na football « CIECF ».ezali komonana ete ayebi mosala mpe asengeli na esengo ya kosakana na ekipe ya etuluku.

## Ba banɔti na ba ba références

## Ma bongoli
Silas Katompa Mvumpa,

## Biographie ya bomoi
 | numéro na lisanga      = zomi na mitano
 | nkombo ya kobotama    = Silas Katompa Mvumpa
 | Ekolo         =  Congolais
 | mibu mya mbotama   = 
 | Esika ya mbotama   = Kisasa (RDC)
 | Mobu ya kokufa     = 
 | Esika ya kokufa       = 
 | taille              = 
 | Eleko ya pro         = ut'o 2018
 | esika           = mobeti ya liboso
 | makolo               = likolo ya mobali
 | nzela ya bolenge     = 
 | nzela ya bokolo     = {{nzela misato
                       |2017-2018| Olympique d'Alès|6 (1)
Grégoire Mutshail

**Grégoire Mutshail Mutomb** abotami na mokolo Mwambi na sanza ya Mitano, mbula 1964 na Lubumbushi. feti malako naye eza Union pour la Démocratie et le Progrès Social. Azali ministre mpe ezeniere moto ya mayele na makambo ya bilanga.

## Biografi ya bomoyi

## Bolenge mpe kelasi

**Grégoire Mutshail Mutomb** abotamaki na 8 sanza ya mitano 1964 na Lubumbashi, mboka RDC. Azwaki ba dipolome ebele na kati ya makambo ya bilanga,.

## Mituya ya muké
Eric Miala Nkulukuta

**Eric Miala Nkulukuta**, abotami mokolo ya motoba sanza ya libwa 1982 (le 6 septembre 1982) na Kinshasa, azali mosani ya ndembo ya Congo. azali kobeta sikoyo na CS Don Bosco na Lubumbashi.

## biografi ya bomoi ya bato
### DC Motema Pembe
Nkulukuta akoti na DCMP na 2002 pendant deux saisons (56 matchs et 0 buts)

### TP Mazembe
Akota na TP Mazembe na 2007 mpe a participé na Ligue des champions ya CAF 2007, 2009, 2010, 2011, 2012, mibale kati na yango elongamaki na TP Mazembe (2009, 2010).

### Eleko 11/12
Akotisi AS Veti Club mongete na coup franc ya 35 mètres.

### Eleko 12/13
Akotisi Saint Eloi Lupopo mongete na passe ya Guy Lusadisu.

### Eleko 13/14
Nkulukuta abetaka moke mpe moke na club na ye oyo ekolimbola kotika club.

### Eleko 14/15
Uta mokolo ya 30 août 2014, Nkulukuta akoti na CS Don Bosco.

## Statistiques

## Coupe du monde ya ba clubs na Abu-Dhabi
**Nkulukuta Miala Papala**, abandaki na finale ya Coupe du monde ya ba clubs ya FIFA 2010, lokola défenseur droit na défense na composition ya entraîneur Lamine N'Diaye ya 1-4-5 -1. Match entre TP Mazembe ya Republique Démocratique du Congo na FC Internazionale Milano ya Italie, oyo ya suka emoni ba Congolais ba perdre na score ya 0 - 3 en faveur ya... ba Italiens, défaite oyo ekumisaka équipe ya **Nkulukuta Miala Papala** mpo na exploit oyo ya kozala na équipe ya match lokola club ya liboso mpenza Africain mpo na kokoma na finale ya Coupe du monde ya ba clubs FIFA na 2010.

## Bokeseni ya bato

### Liste ya ba prix
;2010
* Molongi ya Supercoupe de la CAF
* Molongi ya Ligue des champions de la CAF

;2009
* Molongi ya Champion d'Afrique des Nations
* Molongi ya Ligue des champions de la CAF
* Molongi ya Championnat congolais
;2006
* Molongi ya Coupe de RD Congo

;2005
* Molongi ya Championnat congolais

;2004
* Molongi ya Championnat congolais

## Ba références

## Ba liens ya libanda
* https://fr.wikipedia.org/wiki/Eric_Miala_Nkulukuta
Gédéon Kalulu

**Gédéon Kalulu**, abotami le 29 août 1997 na Lyon, na France, azali mosani ya ndembo ya Congo, oyo abetaka lokola mokengeli ya pembeni ya liboko ya mobali na FC Lorient. Azali mpe na ekolo ya bai mboka ya France.

## Biografi ya bomoi
### Na club
Mokolo ya 19 Aprili 2017, a signer contrat professionnel na ye ya liboso na Olympique Lyonnais mpo na konga o eliko misatu (3). Ezali komonana ata moke te na kati ya etuluku ayebi mosala mpe asengeli kozala na esengo ya kosakana na ekipe ya mobombi.

## Mituya ya mike

## Mabongoli
* Kalulu fr: Gédéon Kalulu
* Kalulu sw: Gédéon Kalulu