Kobebisa mopepe na République démocratique du Congo

**Kobebisa mopepe na [[République démocratique du Congo]]** esangisi lolenge nionso ya kobebisa zinga zinga oyo euti na misala ya bato, oyo etali mopepe, mayi, mabele, pe ba écosystèmes. Ezali mokakatano monene ya bokolongono ya bato banso, ya zinga zinga, mpe ya nkita ya bato, mingi mingi na bisika minene ya bingumba mpe na ba zones ya mabanga ya ntalo, esika wapi ba pressions démographiques mpe industrielles ezali makasi.

## Cadre juridique mpe institutionnel
République démocratique du Congo endimi bobateli zinga zinga lokola etinda ya moboko ya mobeko likonzi.

Atikele 53 ya Mobeko Likonzi ya mokolo ya 18 février 2006, ndenge ebongisami, epesi moto nyonso lotomo ya kofanda na esika ya malamu mpe etie na Leta mokumba ya kobatela zinga zinga mpe bokolongono bwa bato.

Droit oyo elendisami na mobeko n° 11/009 ya mokolo ya 9 juillet 2011, oyo etie mibeko ya moboko oyo etali bobateli zinga zinga, oyo esangisi mingi mingi mibeko ya bopekisa, ya bokebi mpe mokumba ya ba polluteurs, na tango wana ezali kotia miboko ya boyangeli ya seko ya bomengo ya bozalisi mpe ya kobundisa bosoto.

## Bobebisi ya mayi
Bobebisi mayi ezali moko ya makambo oyo ezali kotungisa mingi zinga zinga na RDC, atako ekolo ezali na ebele ya mayi. Ewutaka libosoliboso na:

* kobwaka mai ya bosoto ya ndako mpe ya baizini oyo epɛtolami te ;
* mabanga ya ntalo mpe mabanga ya ntalo na maboko ;
* bosangisi ya bosoto ya makasi na bibale mpe na ba fosses ya drainage.

Engebene Banque mondiale, eteni monene ya bato ya Congo bamɛlaka mai oyo ezali na mikrobe, mpe yango ebakisaka mpenza likama ya kozwa maladi oyo eutaka na mai, na ndakisa choléra, diarrhee, mpe fièvre typhoïde.

## Bobebisi ya mopepe
Pollution ya mopepe ezali makasi mingi na ba villes minene lokola Kinshasa, Lubumbashi, na Goma. Eutaka libosoliboso na:

* biloko oyo ebimaka na mituka ya kala mpe oyo ebatelami malamu te ;
* kotumba nkoni mpe makala mpo na kolamba;
* misala ya industrie oyo ezali na mibeko te.

Organisation mondiale ya santé (OMS) emonisi ete kobebisama ya mopɛpɛ ezali likambo monene oyo esalaka ete bato bábɛla maladi ya mpema mpe ya motema na mikili oyo ezali na mbongo mingi te.

## Bobebisi ya Mabele
Kobebisama ya mabele ezali komonana mingimingi na bisika oyo batimolaka mabanga ya ntalo na sudi-ɛsti ya ekólo yango. Ezali na boyokani na bozali ya bibende ya kilo (cuivre, cobalt, plomb) oyo euti na misala ya botimoli mabanga ya ntalo ya ba industries mpe ya maboko.

Bolukiluki ya Programme ya Nations Unies mpo na zingazinga (PNUE) emonisi ete bosoto wana ezali kobebisa bilanga, bozangi bilei, mpe bokolongono ya bato ya mboka.

## Bobebisi  oyo etali bosoto
Bokambami malamu te ya bosoto ya makasi ya bingumba ezali likambo monene oyo ezali kopesa bosoto na RDC. Na bingumba mingi, babwakaka bosɔtɔ na bisika oyo babwakaka bosɔtɔ oyo ezali polele, mpe yango ekómisaka mopɛpɛ, mai mpe mabelé ebeba makasi.

Kokangama ya ba gouttières na bosoto ezali mpe ntina monene ya mpela ya bingumba, oyo ememaka na kobeba ya bomoi mpe kopalangana ya bokono.

## Ba impacts na santé
Bobebisi ya esika to mpe ya nzingazinga na République démocratique du Congo ezali na boyokani na :

* bokóli ya bamaladi ya mpema;
* bokono oyo ezwamaka na mai oyo ezali na boyokani na mai oyo ebebisami;
* empoisonnement chronique ya ba métaux lourds.

Bana, basi ya zemi, mpe bato oyo bazali na bobola bazali mpenza na likama ya kozwa makama yango mpo na kolɔngɔnɔ ya nzoto

## Mikakatano mpe bilikya
Ata soki cadre juridique, bitumba na bobebisi na République démocratique du Congo ezali entravé na :

* bozangi ya ba infrastructures oyo ekoki ;
* makoki ya bolandi zinga zinga ekoki te ;
* bolandi ya bolandi mibeko oyo ezali ;
* bokoli ya bingumba nokinoki mpe oyo ekanamaki te.

Mabongisi ya mokili mobimba epesi toli ya kolendisa boyangeli ya zinga zinga, kotia mosolo na boyangeli bosoto mpe mayi ya bosoto, mpe kotombola bososoli ya bato mpo na kokitisa bosoto na ndenge ya seko.

## Ba notes na ba références