open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Furnari

**Furnari** l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Messìna, endèla la regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 40 km a òvest de Messina e a 150 km a èst de Palermo. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na popolasiù de 4.000 abitàncc e 'na superfìce de 13,5 km².

El cümü de Furnari l'è tacat ai cümü de: Falcone, Mazzarrà Sant'Andrea, Terme Vigliatore, Tripi.

## Evulusiù demogràfica

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:5000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:2030
 bar:1871 from: 0 till:2345
 bar:1881 from: 0 till:2625
 bar:1901 from: 0 till:3335
 bar:1911 from: 0 till:4014
 bar:1921 from: 0 till:3190
 bar:1931 from: 0 till:3584
 bar:1936 from: 0 till:3704
 bar:1951 from: 0 till:3752
 bar:1961 from: 0 till:3396
 bar:1971 from: 0 till:2894
 bar:1981 from: 0 till:3166
 bar:1991 from: 0 till:3457
 bar:2001 from: 0 till:3394

PlotData=

 bar:1861 at:2030 fontsize:XS text: 2030 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:2345 fontsize:XS text: 2345 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:2625 fontsize:XS text: 2625 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:3335 fontsize:XS text: 3335 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:4014 fontsize:XS text: 4014 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:3190 fontsize:XS text: 3190 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:3584 fontsize:XS text: 3584 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:3704 fontsize:XS text: 3704 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:3752 fontsize:XS text: 3752 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:3396 fontsize:XS text: 3396 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:2894 fontsize:XS text: 2894 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:3166 fontsize:XS text: 3166 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:3457 fontsize:XS text: 3457 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:3394 fontsize:XS text: 3394 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Data from ISTAT



## Riferimèncc
Gaggi

**Gaggi** (*Caggi* en Sicilià) l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Messìna, endèla la regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 45 km a sudòvest de Messina e 160 km a èst de Palermo . Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na popolasiù de 2.812 abitàncc e 'na superfìce de 7,3 km².

Gaggi el ciàpa dét a le frasiù de: Cavallaro, Palmara, Falcò, Costa arancione, e Billirè.

I cümü tacàcc i è: Castelmola, Castiglione di Sicilia, Graniti, Mongiuffi Melia, Taormina.

## Evulusiù demogràfica

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:545
 bar:1871 from: 0 till:686
 bar:1881 from: 0 till:690
 bar:1901 from: 0 till:973
 bar:1911 from: 0 till:1215
 bar:1921 from: 0 till:1666
 bar:1931 from: 0 till:1457
 bar:1936 from: 0 till:1379
 bar:1951 from: 0 till:1370
 bar:1961 from: 0 till:1432
 bar:1971 from: 0 till:1534
 bar:1981 from: 0 till:1900
 bar:1991 from: 0 till:2384
 bar:2001 from: 0 till:2693

PlotData=

 bar:1861 at:545 fontsize:XS text: 545 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:686 fontsize:XS text: 686 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:690 fontsize:XS text: 690 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:973 fontsize:XS text: 973 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:1215 fontsize:XS text: 1215 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:1666 fontsize:XS text: 1666 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:1457 fontsize:XS text: 1457 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:1379 fontsize:XS text: 1379 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:1370 fontsize:XS text: 1370 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:1432 fontsize:XS text: 1432 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:1534 fontsize:XS text: 1534 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:1900 fontsize:XS text: 1900 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:2384 fontsize:XS text: 2384 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:2693 fontsize:XS text: 2693 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Data from ISTAT



## Riferimèncc
Galati Mamertino

**Galati Mamertino** l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Messìna, endèla la regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 70 km a òvest de Messina e 120 km a èst de Palermo. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na popolasiù de 3.026 abitàncc e 'na superfìce de 39,0 km².

El teretóre del cümü de Galati Mamertino el töl dét apò a la frasiù de San Basilio.

I cümü tacàcc i è: Frazzanò, Longi, San Salvatore di Fitalia, Tortorici.

## Evulusiù demogràfica

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:4000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:2249
 bar:1871 from: 0 till:2353
 bar:1881 from: 0 till:2843
 bar:1901 from: 0 till:3112
 bar:1911 from: 0 till:3290
 bar:1921 from: 0 till:3333
 bar:1931 from: 0 till:3336
 bar:1936 from: 0 till:3545
 bar:1951 from: 0 till:3686
 bar:1961 from: 0 till:3788
 bar:1971 from: 0 till:3634
 bar:1981 from: 0 till:3457
 bar:1991 from: 0 till:3419
 bar:2001 from: 0 till:3127

PlotData=

 bar:1861 at:2249 fontsize:XS text: 2249 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:2353 fontsize:XS text: 2353 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:2843 fontsize:XS text: 2843 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:3112 fontsize:XS text: 3112 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:3290 fontsize:XS text: 3290 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:3333 fontsize:XS text: 3333 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:3336 fontsize:XS text: 3336 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:3545 fontsize:XS text: 3545 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:3686 fontsize:XS text: 3686 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:3788 fontsize:XS text: 3788 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:3634 fontsize:XS text: 3634 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:3457 fontsize:XS text: 3457 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:3419 fontsize:XS text: 3419 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:3127 fontsize:XS text: 3127 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Data from ISTAT



## Riferimèncc


## Colegamèncc estèrni
* www.galatimamertino.com/
Ortografea Classiga Orientala

Con **Ortografìa clàsica orientàla** se fa riferimènt al sistéma de scritüra dopràt endèn quac òpere del sècol XVI, compàgn dei Tumuli del Giovanni Bressani e La massera da bé del Galeàs dei Urs. La se 'nsömèa 'n pó a l**ortografìa clàsica Milanéza'', doprada amò apò a del [[Carlo Maria Maggi]] e del [[Carlo Porta]], però la se manté piö vizìna al [[latí medieval]].
En particular, la dòpra **-tió** (clàssiga Milanesa: -zion) a la fí de le paròle e anca el grùpo **chr'''. 

'N ezèmpe:
Frazzanò

**Frazzanò** l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Messìna, endèla la regiù Italiana de la Sicilia. El se tróa a 70 km a òvest de Messina e a 120 km a èst de Palermo. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na popolasiù de 889 abitàncc, e 'na superfìce de 6,9 km².

El cümü de Frazzanò l'è tacat ai cümü de: Capri Leone, Galati Mamertino, Longi, Mirto (ME), San Marco d'Alunzio, San Salvatore di Fitalia.

## Evulusiù demogràfica

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:1125
 bar:1871 from: 0 till:1240
 bar:1881 from: 0 till:1232
 bar:1901 from: 0 till:1325
 bar:1911 from: 0 till:1329
 bar:1921 from: 0 till:1309
 bar:1931 from: 0 till:1351
 bar:1936 from: 0 till:1394
 bar:1951 from: 0 till:1397
 bar:1961 from: 0 till:1424
 bar:1971 from: 0 till:1315
 bar:1981 from: 0 till:1271
 bar:1991 from: 0 till:1203
 bar:2001 from: 0 till:959

PlotData=

 bar:1861 at:1125 fontsize:XS text: 1125 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:1240 fontsize:XS text: 1240 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:1232 fontsize:XS text: 1232 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:1325 fontsize:XS text: 1325 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:1329 fontsize:XS text: 1329 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:1309 fontsize:XS text: 1309 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:1351 fontsize:XS text: 1351 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:1394 fontsize:XS text: 1394 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:1397 fontsize:XS text: 1397 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:1424 fontsize:XS text: 1424 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:1315 fontsize:XS text: 1315 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:1271 fontsize:XS text: 1271 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:1203 fontsize:XS text: 1203 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:959 fontsize:XS text: 959 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Data from ISTAT



## Riferimèncc
Cesarò

**Cesarò** l'è 'n cümü de la Pruvincia de Messìna, endèla la regiù Italiana de la Sicilia, el se tróa a 120 km a èst de Palermo e a 80 km a sudòvest de Messina. Ai 31 de Dezèmber del 2004, el gh'ìa 'na populasiù de 2.709 e 'na superfìce de 216,5 km².

Cesarò 'l cunfìna cói cümü de: Alcara li Fusi, Bronte, Capizzi, Caronia, Cerami, Longi, Maniace, Militello Rosmarino, San Fratello, San Teodoro, Troina.

## Evulusiù demogràfica

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:6000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:3513
 bar:1871 from: 0 till:4274
 bar:1881 from: 0 till:4848
 bar:1901 from: 0 till:4941
 bar:1911 from: 0 till:4622
 bar:1921 from: 0 till:4321
 bar:1931 from: 0 till:4295
 bar:1936 from: 0 till:4596
 bar:1951 from: 0 till:5611
 bar:1961 from: 0 till:5187
 bar:1971 from: 0 till:4321
 bar:1981 from: 0 till:3100
 bar:1991 from: 0 till:3280
 bar:2001 from: 0 till:2815

PlotData=

 bar:1861 at:3513 fontsize:XS text: 3513 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:4274 fontsize:XS text: 4274 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:4848 fontsize:XS text: 4848 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:4941 fontsize:XS text: 4941 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:4622 fontsize:XS text: 4622 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:4321 fontsize:XS text: 4321 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:4295 fontsize:XS text: 4295 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:4596 fontsize:XS text: 4596 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:5611 fontsize:XS text: 5611 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:5187 fontsize:XS text: 5187 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:4321 fontsize:XS text: 4321 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:3100 fontsize:XS text: 3100 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:3280 fontsize:XS text: 3280 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:2815 fontsize:XS text: 2815 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Data from ISTAT



## Referènse
Paladina

**Paladina** l'è 'n cümü de 4 039 abitàncc de la pruìncia de Bèrghem.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

A l'se tróa söla spónda sinìstra del fiöm Bremp a pö o méno 9 chilòmetri del capolöch oròbech. El cunfìna coi cümü de Almé, San Bartolomé, Almèn, Bèrghem, Surìsel e Albrèmb.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Paladina l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Còi

**Còi** (en Italià: *Collio*) l'è 'n cümü de  abitàncc (dàto del ) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa endèla Alta Val Trómpia.

## Evulusiù demogràfica
*Abitàncc censìcc*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:3500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 2545
  bar:1871 from:0 till: 2623
  bar:1881 from:0 till: 2649
  bar:1901 from:0 till: 3003
  bar:1911 from:0 till: 2978
  bar:1921 from:0 till: 3120
  bar:1931 from:0 till: 3093
  bar:1936 from:0 till: 2936
  bar:1951 from:0 till: 3236
  bar:1961 from:0 till: 3074
  bar:1971 from:0 till: 2690
  bar:1981 from:0 till: 2411
  bar:1991 from:0 till: 2271
  bar:2001 from:0 till: 2315

PlotData=

  bar:1861 at: 2545 fontsize:S text: 2.545 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 2623 fontsize:S text: 2.623 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 2649 fontsize:S text: 2.649 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 3003 fontsize:S text: 3.003 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 2978 fontsize:S text: 2.978 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 3120 fontsize:S text: 3.120 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 3093 fontsize:S text: 3.093 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 2936 fontsize:S text: 2.936 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 3236 fontsize:S text: 3.236 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 3074 fontsize:S text: 3.074 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 2690 fontsize:S text: 2.690 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 2411 fontsize:S text: 2.411 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 2271 fontsize:S text: 2.271 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 2315 fontsize:S text: 2.315 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:fónt ISTAT - elaborasiù gràfica a cüra de Wikipedia



## Paés enzemelàcc

Còi l'è 'nzemelàt co:
*Castroreale
*Gonnesa

## Riferimèncc
Ambient house

La **Ambient House** a l'è un gener de müsega eletroniga nassüü a la fin dij agn '80 cume un sotagener de la müsega house cunt dent i element de acid house e müsega ambient. I cansun gh'hann de solet un ritmu in 4/4 cun sintesisadur e campiun de vus in d'un stil atmusferich.
## Artista püssé impurtant
* The Orb
* Tetsu Inoue
* The KLF
* Juno Reactor
* Global Communication
* Biosphere
* System 7

## Album püssé impurtant
* The Orb - "A Huge Ever Growing Pulsating Brain That Rules from the Centre of the Ultraworld" (1989/1990)
* Jimmy Cauty - *[[Space (album)|Space]]* (1990)
* The KLF - *[[Chill Out]]* (1990)
* Biosphere - *[[Microgravity (album)|Microgravity]]* (1991)
* The Orb - *[[Adventures Beyond the Ultraworld]]* (1991)
* The Orb - *[[U.F.Orb]]* (1992)
* The Irresistible Force - *[[Flying High (album)|Flying High]]* (1992)
* Pete Namlook - *[[Air (album)|Air]]* (1993)
* Tetsu Inoue - *[[Ambiant Otaku]]* (1994)
Balearic Beat

El **Balearic Beat** o **Balearic House** a l'è un gener de müsega eletroniga che l'è staa pupular in de la metà dij agn '90. El nòm al fa riferiment a i discutech e i beach rave de Ibiza. A gh'hinn un frach de racolt che disen che l'è *el sun de Ibiza*, anca se in sül isula se poden sentì anca alter gener, suratüt püssé svelt. El Balearic beat a l'è adasi (90-110 bpm) e'l gh'ha inflüens R&B per la ritmiga, e anca latin, african, funk e dub per i meludij. La müsega a l'era per la püssé part istrümentala.
Ambient techno

El termin **Ambient Techno** al se dupra in riferiment a la müsega de gent cume B12, i prim canzun del Aphex Twin, del Black Dog, Higher Intelligence Agency, e Biosphere. A l'è una müsega che la gh'ha la ritmiga, la meludia e'l ritmu di baterij eletronich de la Techno insema al sun atmusferich e sperimental tipich de la Ambient.
Se dupra anca la definiziun "intelligent techno" per la serie de racolt de la Warp *Artificial Intelligence*.
## Cà discugrafich de riferiment
* Apollo
* GPR
* Warp
* Beyond
Careppi

**Careppi** (*Caleppio*) l'è on paes lombard, frazion del comun de Settara, in Provincia de Milan. El cunta 2822 abitant e se troeuva a 105 meter sora el nivell del mar. L'è staa fondaa in d'ona manera indipendenta de Settara, al qual l'è staa tacaa in del 1753.

## Vôs corelaa
* Premenugh
* Setara
Del Meglio Del Nostro Meglio Vol. 1

**Del Meglio del Nostro Meglio vol. 1** l'è on CD di Elio e le Storie Tese del 1997. L'è la prima racòlta di lor canzon mejor, anca se ghe n'hinn di noeuv. El titol l'è ispiraa a quell de on CD de la Mina "Del mio meglio" ò fòrsi al mòtt scout *Del nòster mèj*.

## Lista di canzon
**Born to be Abramo?*: introduzion urlada de la canzon dòpo
**Born to be Abramo*: noeuva version de la canzon giamò present in Sveliatevi! e censurada. Con la partecipazion del Patrick Hernandez, autor de la canzon *Born to be alive* (*nasuu per vess viv*)
**L'astronauta pasticcione*: noeuva canzon che l'è stòria de on astronauta casciaa foeura de l'astronav di sò compagn per vesses cacaa adòss e de la canzon ("irònica" comè el dis el test) che alora lù el canta sòl in del spazzi.
**Servi della gleba*: istessa version del CD Italyan Rum Casusu Çikti (1992) ma cont on'introduzion cantada a l'inizzi (nomenada in del livrett del disch comè "Introservi"). 
**Tapparella*: Istessa version del CD Eat the Phikis (1996) ma cont a la fin on còr de vôs bulgher.
**L'eterna lotta tra il Bene e il Male*: Noeuva canzon. 'Sto  chì a l'è on *medley* tra ona canzon indiana e i messagg che ona sciora (soranomenada *Nasty Sciura*) la mandava in de la segreteria telefònega del Rocco Tanica on quai de agn prima. I messagg eren di ver e pròpri insult a lù e a tutt el grupp, che l'ha pensaa de venidcàss inscì. 
**La Terra dei Cachi*: version in studi de la canzon che'l grupp l'aveva portaa l'agn passaa a Sanremo.
**Pippero*: Istessa version de l'album Italyan, Rum Casusu Çikti (1992). A la fin la gh'è ona vegia version (giamò present comè *ghost track* in Eat the Phikis) de *La Terra dei Cachi*.
**Nubi di ieri sul nostro domani odierno (Abitudinario)*: noeuva version de la canzon giamò present in Elio Samaga Hukapan Kariyana Turu (1989). A la fin la gh'è la segonda part de la stòria de Giorgio e Piero, cuntada del Vittorio Cosma, che la gh'aveva avuu el sò inizzi a la fin de la canzon *Uomini col borsello* in Italyan, Rum Casusu Çikti.
**Burattino senza fichi*: Istessa version del CD Eat the Phikis.
**Supergiovane*: Version simel a quèlla present in del CD Italyan, Rum Casusu Çikti.
**Cara ti amo*: noeuva version de la canzon giamò present in Elio Samaga Hukapan Kariyana Turu.
**John Holmes*: idem
**Alfieri*: canzon giamò conossuda di fans del grupp ma che l'era stada minga publicada in di CD precedent. Questa version l'è stada registrada a Legnan in del 1986 e l'è l'unega version official. L'è la presentazion di quatter member principai del grupp (Elio, Faso -che al temp se faseva ciamà *Pasto* -, Cesareo e Rocco Tanica).
**Sos Epidos*: canzon cantada in Sard di Tenores de Neoneli che la parla di debit che vegnen miga pagaa ai grupp che canten in gir per l'Italia (*ma de s'inare chi ais cuntratau bos epent'unu mannu capitale* = "ma di dannee che avii contrataa ve deven on gran capital").

## Curiositaa
*El *volum 2* l'esist minga

## Legamm de foeura
*video musegal de ''Born to be Abramo''
San Salvù

**San Salvô** ò anca **San Salvador** (*San Salvatore* in Italian; *San Salvù* ò *San Salvadur* in del dialett del loeugh) a l'è ona frazion del comun de Malnaa, in Provincia de Vares. Giamò comun indipendent, l'è staa sopress in del XVIII secol e tacaa a Malnaa. L'è staa loeugh de on episòdi de la Segonda Guèrra de Indipendenza, quand, el 26 mâgg del 1859, i Caciador di Alp del Giuseppe Garibaldi hann tacaa di soldaa de quij che aveven cercaa de riocupà Vares.

La batalia l'era andada mal per i Austriach, che donca eren dree a ritiràss vers Còmm, anca se aveven lassaa per difendes di cannon pròpri intorna a San Salvô. Chì i Carabinee Genoes hann tacaa de noeuv e poeu, grazie a la rivada del Nino Bixio e del Garibaldi hann vinciuu el combattiment. Hinn mòrt 85 garibaldin e 200 Austriach.

## Vôs correlaa
* Guron
* Malnaa
* Rovera
Custùr

**Custùr** (prunuciàt [kuhˈtur] endèl dialèt del pòst, en Italià: *Costorio*) l'è 'na frasiù del cümü de Consés, sitüada a Nord del paés, söla sinìstra orogràfica de la Mèla, a 9 km de la cità de Brèsa, a 'na altitùdine de 215 méter söl lièl del mar.

La frasiù de Custùr la töl dét apò a i du abitàcc de **Cozolàda** (en Italià *Codolazza*) e **Valpiàna**. Cozolàda la sègna 'l cunfì con Carsìna e 'na part de chèsta località la rèsta sóta 'l cümü de Vìla Carsìna.

Custùr, Cozolàda e Valpiàna töte 'nsèma le fa piö o méno 2000 abitàncc e a cumincià del 1952 le fa paròchia de per sò cönt.
El patròno de Custùr l'è Santa Giùlia, a la quàla i è dedicàde tat la céza del paés come la cizulìna ècia. Chest'öltema l'è 'na custrusiù de dimensiù bastànsa modèste che fórse risàl entùren a l'an Mìla, ma che l'è stàda consacràda come céza apéna 'ndèl 1500. Endèl sècol XX l'è stàda dopràda per tacc agn come oratóre per i scecc e che 'nvéce del 2013 l'è turnàda a éser dopràda per le mèse dré a la setemàna.

La dèdica de la Paròchia a Santa Giulia l'è quaze de sigür duzìda a dele proprietà che 'l gh'éra l'omònimo potènte convènt de Brèsa 'ndèl teretóre de Custùr.

A sud de l'abitàt, 'ntrà la còsta de mùt e la stràda pruvinciàl BS 345 (ciamàda de le Trè Ai) gh'è i rèscc amò bastànsa bé conservàcc de 'n tòch de l'acquedót romàno che portàa l'aiva de Lemezàne a Brèsa, cuminciàt ai tép de l'imperadùr Cesare Augusto e finìt ai tép de l'imperadùr Tiberio.

## Colegamèncc estèrni
* Sit de l'oratóre de Custùr
Lissandria

**Lissandria** (*Lissandria* anca in piemuntes, *Alessandria* in talian, *Lisòndria* int el dialet lissandrin, *Lisandria* in munferin, *Lisciundria* in ligür, *Alexandria* in latin, *Αλεξάνδρεια Ιταλίας* in grech) l'è un cumün del Piemont.

Al gh'ha , cont ona süperfis de  km² e ona densità de  ab./km². L'è el terz püssè pupulaa de la region dopu de Turin e Nuvara; l'è anca la capital de la pruincia cun l'istess nom.

El cumün de Lissandria l'è tacaa ai cumün de Bosco Marengo, Castellazzo Bormida, Castelletto Monferrato, Frugarolo, Montecastello, Oviglio, Pecetto di Valenza, Pietra Marazzi, Piovera, Quargnento, Sale, San Salvatore Monferrato, Solero, Tortona e Valenza.

A l'è stada fundada di trüpp de la Liga Lumbarda per difendes del Munferaa pro Imperatur.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Lissandria l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Carona

*Carona, cümü de la pruinsa de Bèrghem 'n de la Al Brembana.

*Carona, cümü del distret de Lügan in del Canton Tesin.
U2

I **U2** a hinn un grüp rock irlandes, che'l s'è furmaa a Dublin in del 1976.

Con püssé de 170 miliun de disch vendüü in tüt el mund, e per vess el grüp cun la püssé part di Grammy Awards ricevüü, a hinn vün di grüp püssé impurtant del mund.

Hann semper dà impurtansa a la "questiun irlandesa" e al rispet di dirit civij.
Hutterisch

El **Hutterisch**, ciamaa in ingles Hutterite German, a l'è un dialet del Tudesch süperiur de urigin autriaca e bavares che'l se parla in di cumünità di Hutterite in Canada (Alberta, Saskatchewan, e Manitoba) e Staa Ünì (Washington, Montana, North e South Dakota, e Minnesota) Un sò vecc nom a l'è Tirolean.
Al 2003, a gh'hinn quas 34000 gent bun de parlal, e'l 85% al vif in 333 culoni in Canada, e'l 15% in 123 culoni in Staa Ünì.
Black ambient

El gener **Black ambient** (*ambient negher*) a l'è un gener che'l mes'cia element del black metal e del ambient, suratüt del dark ambient. I ghitar eletrich e el bass a hinn dupraa insema a alter istrüment eletronich 'me sintetisadur e baterij eletronich.
Vün di prim müsicista del gener a l'è staa el nurveges Burzum cun l'album Filosofem.
## Artista principaj
* Burzum (Nurvegia)
* Velvet Cacoon (USA)
* Wolves in the Throne Room (USA)
* Xasthur (USA)
* Leviathan (USA)
* Nortt (Danimarca)
* Abruptum (Svezia)
* Blut Aus Nord (Francia)
* Summoning (Aüstria)
* Striborg (Aüstralia)
Dark ambient

El **Dark ambient** a l'è un gener de la müsega ambient che l'è caraterisaa d'un sun scür e de atmusfer che fan stremì. El gener a l'è nassüü in di agn '80 e '90 cun l'intrudüssiun de növ tecnulugij de campiunament e növ sintetisadur. 'Stu gener chì a l'è ligaa a la müsega industrial, al noise, a la ethereal wave e'l black metal, cun tücc i pussibil sota-gener derivaa.
## Varda anca
Lista de müsicista de Dark ambient
Lista de müsicista de Dark ambient

'Sta chì a l'è una lista de artista che hann faa müsega Dark ambient.

### A
* Aardia
* Abruptum
* Aghiatrias
* Alatyr
* Ancient Tundra
* Aphex Twin (i prim album e dumà un poo de toch)
* Atrium Carceri
* Austere
* Autopsia
* Sara Ayers

### B
* Bass Communion (Steven Wilson)
* Beherit (dumà i ültim düü album)
* Black Dice
* Black Tape for a Blue Girl
* The Body Lovers
* Bohren & der Club of Gore
* Brighter Death Now
* Burzum (tücc i ültim düü album e anca un quaj toch de quij prima)

### C
* Kim Cascone
* CircumLiver
* Cisfinitum
* Coil
* Controlled Bleeding
* Coph Nia
* Current 93

### D
* Delerium
* Dark Sanctuary
* Dead Voices on Air
* Death Cube K
* Decoryah
* Deepspace
* Deutsch Nepal
* dreamSTATE
* Dark Ages
* Devin Townsend (Devlab album)

### E
* Einstürzende Neubauten
* Elend
* Endura

### F
* Final
* Fjellelv
* Forgotten Land

### G
* Martin Grech
* Jeff Greinke

### H
* The Hafler Trio
* Halo Manash
* Kurt Harland
* Hieronymus Bosch (NZ)
* Vladimír Hirsch

### I
* In Slaughter Natives
* Isomorph

### K
* Thomas Köner
* Fredrik Klingwall

### L
* Lab Report
* Life Toward Twilight
* Lilith
* Loscil
* Lull
* Lustmord

### M
* Mariae Nascenti
* Meeme
* Menche, Daniel
* Maeror Tri
* Memoria
* Merzbow (dumà un quaj toch)
* Midnight Syndicate
* Mortiis (dumà i prim lauu)
* MOZ
* Muslimgauze (suratüt i prim toch)
* Mingo

### N
* Necrophorus
* Nocturno Culto
* Nocturnal Emissions
* Nox Arcana
* Nurse With Wound

### O
* Objekt4
* Vidna Obmana
* Ombient
* Organum

### P
* Jeff Pearce
* Pholde
* Polmo Polpo
* Premature Ejaculation
* PureH
* Peter Andersson

### R
* Rapoon
* The Resonance Association
* Robert Rich
* Steve Roach (dumà un quaj toch)
* Roto Visage

### S
* Shinjuku Thief
* Sleep Chamber
* SleepResearch_Facility
* SPK (i ültim laurà)
* Stephen Phillips
* Stratvm Terror
* Sunn O)))

### T
* Robert Scott Thompson (dumà un quaj toch)

### U

* Ulver

### V
* Void of coil
* Velvet Cacoon
* Vond

### W
* Wongraven
* Kanon Wakeshima

### Y
* Akira Yamaoka
* Ydalir

### Z
* Za Frûmi
* Zhurong
* Zoviet France
Insübria

* Vüna region storig-geugrafica che la curispond al teritori induè che temp indree ghe stevan j'Insüber, un popul celtich che l'ocüpava la region fra el Po e i lagh ai pé di Alp, a partì dal IV secul prima dal Signur. Titu Livio l'ha scrivüü che j'hinn stat propi j'Insüber a 'vè fundaa Milan vers el 390 apree dal Signur. 
* Vüna zona che la cumprenda i teritori ch'i curisponden al Dücat de Milan  (1395-1796), cume l'era prima de drucà e passà a l'Austria cun el Trataa de Campoformio. Quel nom chì l'è anca quel duperad int i descriziun linguistich, chi definissen l'Insübria cuma la zona che la cumprenda la Pruincia de Nuvara, la Pruincia de Lecch, tüta la Pruincia de Milan, la Pruincia de Lod, e el Tisin, insumm tütt i zon induè che se parla el lumbard ucidental (o *insübrich*).

## Ligam de föra
* Pagina dala comünità da lavur Regio Insubrica
* Pagina dal'üniversità dal'Insübria
* Pagina dal Moviment econazional Domà Nunch 
* Pagina dal'assuciaziun cültüral Terra Insubre
* Pagina de ''El Dragh Bloeu - Portal per la promozion de l'Insubria'' 
* Pagina par i visitaduu dala zona di lagh ai pé di alp  
* Pagina dal giurnal insübrich scrivüü in italian ''Infoinsubria''
Batàia de Legnà

**La batàia de Legnà** l'è stàda combatìda el 29 de màgio del 1176 vizì a Legnà, al dé d'encö 'ndela pruvìncia de Milà. L'è stàda la batàia piö 'mportànte de la lónga guèra che l'imperadur Federìco dit el Barbarósa el g'ha combatìt per rià a restabilì 'l sò potére, per lo méno 'n lìnea de prensépe, söi Cümü de l'Itàlia del Nort. Chèsti però i gh'ìa mitìt en bànda le sò béghe sanguinùze che düràa de agn e agn per mitìs ensèma 'ndèna aleànsa ciamàda Lega Lombarda, có a capo el Papa Lisànder III. L'imperadùr el g'ha sercàt de doprà la fórsa per meter sóta i Cümü ma 'l vegnarà batìt.

Le batàia l'è cuminciàda quàze 'n maniéra cazuàl, perché i du ezèrcicc i saìa de la prezènsa l'ü de l'óter ma i s'è 'ncuntràcc sènsa püdì preparà prìma 'na strategìa.

I è stàde le dò vanguàrdie de fancc a ambià là la baröfa. 700 fancc de la Lega Lombarda che vignìa 'n sà de Legnà i s'è troàcc denàcc a 300 fancc del Imperadùr. Chèsta prìma schermàia l'è düràda 'na vintìna de minücc enfìna a che gh'è riàt l'imperadùr stès con töt el gròs del sò ezèrcito furmàt suratöt de cavaliér. La càrica dei imperiài la g'ha ubligàt i lombàrcc a 'nmocelàs entùren al sò car de batàia (el "Carroccio"). Sóta la bandiéra de la sò part però, chèsti soldàcc, che i éra strac e de méno come nömer, i g'ha rezistìt cutra a 'n ezercit polsàt, e per de piö a caàl.

Söl car dei Lombarcc gh'éra la crus de Aribèrto de 'Ntimià, che segónt la legènda, la ghe dàa coràgio e moràl ai soldàcc al pónt de pirmitìga de rezìster enfìna a che gh'è riàt i rinfórs de Milà, avizàcc de 'n quàc cavaliér che gh'è riàt a scapà vià de la baröfa.

Deànti al ezèrcit dei rinfórs lombàrcc gh'éra i cavaliér de la Compagnìa de la Mórt, menàda del legendàre Alberto de Giüsà, en manìpol de cavaliér selesiunàcc che gh'éra züràt de protèger el sò comandànt enfìna a la mórt. Chèsti i töl de mìra con töta la sò füria l'ezèrcit del imperadùr, che ciapàt a la 'mprüìza 'l fenesarà per véser batìt. Federìco Barbarósa 'l vedarà strepà zó 'l so stendàrt, ciapà 'n ostàgio i sò soldàcc e pò a 'n quac sò parét, e a la fì 'l sò caàl el vegnarà trepasàt de na lància. Scalsàt de caàl l'imperadùr el riarà a scapà a pè e a riparàs quàze per miràcol endèl castèl de Legnà.
Tudesch del Texas

El **Tudesch del Texas** a l'è un dialet del tudesch che'l parlen in de la Hill Country in Texas i gent d'urigin tudesca imigraa a la metà del 1800. 'Sti imigrant aveven fundaa i cità de New Braunfels, Fredericksburg, Boerne, Schulenburg, Weimar, e Comfort.
Cunt el temp i parlant a hinn vegnüü semper de men per questiun cultüraj. Il dialet el ris'cia de bun l'estinsiun, e'l parlen suratüt i vecc. Incö el Dr. Hans Boas del Üniversità del Texas a l'è 'dree registrà e stüdià el dialet, e'l purta inans i ricerch del Glenn Gilbert in di agn 1960.
## Paragun intra Tudesch del Texas, Tudesch e Ingles
Università di Studi de Milan

L**'Università di Studi de Milan** (breviaa **UniMi**, ciamada anca **La Statale**) a l'è on'università fondada in del 1924. L'è l'unegh atenee italian mèmber de la League of European Research Universities.

## Organizazion
Laoren all'università 789 professor ordinari e straordinari, 709 professor associaa, 988 intra ricercador, assistent e incaricaa.

## Vos corelaa
*Biblioteca de Filosofia de l'Università di Studi de Milan
*Università di Studi de Milan-Bicocca
Università Catòlega del Sacher Coeur

L**'Università Catòlega del Sacher Coeur** a l'é on università de Milan che l'ha fondada in del 1921 l'Agostino Gemelli.

## Organizazion
All'Università Catòlega del Sacher Coeur laoren 330 professor ordinari e straordinari, 404 professor associaa, 752 intra ricercador e assistent.
Drone music

La **Drone music**, che l'è ciamada anca in ingles **drone-based music**, **drone ambient** o **ambient drone**, **dronescape** o **dronology**, o püssé a la svelta **drone**, a l'è un gener de müsega che la dupra in manera carateristiga sun, not o tones-clusters in manera ripetüda, che hinn ciamaa *[[burdun]]* o in ingles *drone*.
Gent che l'ha sunaa müsega drone a l'è Theater of Eternal Music (aka The Dream Syndicate), Charlemagne Palestine, Eliane Radigue, Kraftwerk, Klaus Schulze, Tangerine Dream, Robert Fripp & Brian Eno, Stars of the Lid, Earth, Coil, Disinformation, Sonic Boom, Phill Niblock e Sunn O))).
Ambient industrial

La müsega **Ambient industrial** a l'è un gener che'l mes'cia müsega ambient e müsega industrial, e che'l gh'ha dent element de la müsega industrial 'me la anti-müsega, che se dupren anca istrüment minga müsegaj e particular tema. La gh'ha anca de spess tendenz ucült che dan a la müsega un atmusfera ritualistiga.
## Artista principaj
* Coil
* CTI
* Lab Report 
* Lustmord
* Hafler Trio
* Nocturnal Emissions
* Zoviet France
* PGR (ambient industrial)
* Akira Yamaoka
* Thomas Köner
* Controlled Bleeding
* Nine Inch Nails (Ghosts I-IV)
* i prim disch de Techno Animal
* Robin Rimbaud
* Final
* Deutsch Nepal. 
A gh'è de dì che 'sti artista chì a hinn in gener ecletich, vist che hann faa anca müsega de alter gener.
Lowercase

La **Lowercase** (parola che l'ha inventada l'artista minimalista Steve Roden) a l'è una furma estrema de müsega ambient minimala. El Roden l'ha scuminciaa el muiment cunt el album *[[Forms of Paper]]*, indue che'l gh'è registraa lü intant che'l dupra del palpee in d'un poo de maner. La registraziun l'aveva cumissiunada el broch de Hollywood de la Los Angeles Public Library.
Un bel poo de artista hann faa di lauu cunt el muiment lowercase, cume anca piunier de la müsega eletroniga e edücatur 'me Kim Cascone, Tetsu Inoue e Bernhard Günter.
## Cà discugrafich
* Bremsstrahlung Recordings
* Trente Oiseaux
* 12k
* Raster-noton
ISO 639

L**'ISO 639** l'è un standard internaziunal de codes cürt per i nom di Lenguv.

## ISO 639-1
Püblicaa per la prima volta del 2002. Codes per la rapresentazion di nom di lenguv: Alpha-2 code.

L'è un codes cun dü leter ch'el semplifica l'ISO 639-2. 'Sta cudifica chì l'è staa rivedüü e curegiüü fin al ann 2003.

## ISO 639-2

Püblicaa per la prima volta del 1998. Codes per la rapresentazion di nom di lenguv. Alpha-3 code.

In quela cudifica chì gh'hinn ventidü lenguv cun dü codes e tri leter. Per quej lenguv chì el prim codes a tri leter l'è per mutiv bibliugrafich (ISO 639-2/B), menter el second l'è per mutiv de terminulugia (ISO 639-2/T). 'Sta cudifica chì l'è staa rivedüü e curegiüü fin al ann 1999.

## [[ISO 639-3]]
Pübblicaa per la prima volta del 2005. Codes per la rapresentazion di nom di lenguv. Alpha-3 code.

El cudifica el grüp püssee cumplet de lenguv ricunussüü uficialment, cumpres quej ativ, quej estint,
quej artificial e quej antich. L'è un codes cun tri leter basaa ins la version de prima, la ISO 639-2, e el so fin l'è quel de cumpletà e retificà la division. 
Tüt j'ann la ISO la püblica una version agiurnaa gh'i ciamen "Draft International Standard" (scürtaa a DIS int l'ISO/DIS 639-3).
Belinzona

**Belinzona** (prunünciaa [beli'ntsɔna]; *Bellinzona* in italian; antegament in tudesch *Bellenz*; in frances *Bellinzone*, giamò *Bellence*; *Bilitio* in latin; *Bällänz* in del walser de Busch) l'è una cità de la Svizera. L'è la capital del Canton Tisin e anca del distret ciamaa apunto de Belinzona. La gh'ha  abitant (dato del ). La cità l'è a est del canton, ins el fiüm Tisin. L'è un sit de passag impurtant parchè da lì i tachen i strad ch'i van sü per i pass alpin del San Gutard, del Lucmagn, del San Bernardin e de la Nuena.

El cumün de Bellinzona a l'è tacaa ai cumün de Arbed-Cagion, Giübiasch, Gurdün, Mont Carass, Pianesc e Sant Antoni.

## Aministraziun
El sindich a l'è el Mario Branda, dal PS.

## Ligam de föra

* Sit istitüziunal

## Riferiment


## Alter pruget

## Vus curelaa
*Castei de Bellinzona
Lengua uficiala

Una **lengua uficiala** l'è una lengua che la gh'ha un status special int un quaj pajis, Stat, o teritori. De suvent, la lengua uficial d'una nazion l'è la lengua druvaa da i magistraa, dal parlament e da l'aministrazion. Di volt però un status uficial el pö servì per da un status legal a una quaj lengua, anca se quela lengua l'è mia tanta parlà. Presempi, in Növa Zelanda el maori el gh'ha un status uficial ma l'è parlà dumà dal 5% de la pupulazion. 
I urganizazion non naziunal o sura-naziunal i pören anca lur vegh di lenguv uficial, cume süceda cun i Nazion Ünì o la Cumunità Eurupea.
SIL International

El **SIL International** (*Summer Institute of Linguistics*, Istitut estiv de lingoistica) l'è on'organizazion minga governativa de confession cristiana evangelica. El so obietiv principal l'è de studià, svilupà e docomentà i lenguv minoritari e de voltà la Bibia in quej lenguv lì per podè mandà in gir pussee che se poeu el messag evangelich.
De pu, la dà i so ricerch per mez del sit Ethnologue.com

La lavora ancasì in America latina, e l'è ativa in mila e mila comunità linguistich del Terz mond, induè che i so lenguv j'hinn no ancora miss giò per scritt.
Lenguv minuritari

Una **lengua minuritaria** l'è una lengua che l'è parlaa da una minuranza de la pupulazion d'un pajis. Quela gent chì j'hinn ciamaa *minuranz linguistich*. Cun 193 Stat (2008) ricunussüü da la cumunità internaziunal e un nümer estimaa de pü o meno dai 5000 ai 7000 lenguv parlaa al mond, l'è logich che la magiur part di lenguv mundial j'hinn lenguv minuritari int el pajis induè che j'hinn parlaa.
Miliun

|Numerobinario = 1111 0100 0010 0100 0000
|Numeroesadecimale = F4240
|Funzioneeulero = 
|Funzionetau = 
|Funzionesigma = 
|Funzionepi = 
|Funzionemobius = 
|Funzionemertens = 
|categoria = 
|unicacol = 
}}
El **miliun** (o *milion*) (1000000 o 106) l'è el nümer natüral dop del 999999 e prima del 1000001. Int el Sistema Internaziunal el prefiss per el miliun l'è *mega*.

## Proprietà
* El ghà i seguent divisur: 1, 2, 4, 5, 8, 10, 16, 20, 25, 32, 40, 50, 64, 80, 100, 125, 160, 200, 250, 320, 400, 500, 625, 800, 1000, 1250, 1600, 2000, 2500, 3125, 4000, 5000, 6250, 8000, 10&nbsp;000, 12&nbsp;500, 15&nbsp;625, 20&nbsp;000, 25&nbsp;000, 31&nbsp;250, 40&nbsp;000, 50&nbsp;000, 62&nbsp;500, 100&nbsp;000, 125&nbsp;000, 200&nbsp;000, 250&nbsp;000, 500&nbsp;000. La suma di divisur l'è 1&nbsp;480&nbsp;437 > 1&nbsp;000&nbsp;000, donca l'è on nümer abbundant.
* L'è on nümer di Harshad
Osservatòri astronòmich de Brera

L**'Osservatori astronòmich de Brera** a l'é on'antiga istituzion scentifiga milanesa.
L'hann faa su a Brera in de la segonda metà del 1700.
L'osservatòri'l gh'ha avuu di diretor important: a regordom el Ruggero Giuseppe Boscovich e el Giovanni Virginio Schiaparelli.

## Alter progett
Italo disco

L**'Italo-Disco** a l'è un gener de müsega disco che'l descrif la müsega disco eurupea di agn '80 che l'era fada minga in del Regn Ünì. El stat de riferiment per la sua nassita e'l sò desvilüp a l'è l'Italia, anca se minga tüta l'Italo disco la faseven i 'talian.
I sò carateristich a hinn: el sun fütüristich e spazial di sintetizadur e baterij eletronich e i vus faa cunt el vocoder.
## Artista principaj
Giorgio Moroder, P.Lion, Carrara, Den Harrow, Albert One, Dyva, Gazebo, Miko Mission, Monte Kristo, Max Him, Radiorama, Sandy Marton. Savage, Via Verdi, Koto, Italian boys, Brian Ice, Martinelli, Tom Hooker, The Flirts, Fun Fun, Baltimora, Silver Pozzoli, Secchi, Kano, K.Barre, Kinky Go, Flexx, Claudio Mingardi, Diux, Valerie Dore, Band of Jocks, Betty Miranda, Alex Chroma band, Jock Hattle, Lee Marrow, Swan, Dan Eller, Tozzo, Jessica, Charly Danone, Psychic Interface, Mike Mareen, B.B. Bonsai, Stefano Pulga, Jules Tropicana, Joe Yellow, Styloo, Danny Keith, Bobby Orlando, Cyber People, The Caesars Dancers, Caesars Dancers, Riccardo Cioni, Raggio Di Luna, Paul Paul, Paul Sharada, Patty & Orlando Johnson, Radiorama.

## Varda anca
Lista de canzun italo disco
Principad de Monegh

El **Principad de Monegh** (*Principatu de Múnegu* in monegasch, *Principauté de Monaco* in frances, *Principato di Monaco* in talian), cugnussud anca domà cuma Monegh, a l'è una monarchia piscinina de l'Europa, confinanta domà con la Franza e bagnada del Mar Mediterrani.

El so sit pussee cognossud a l'è Mont Carl, o ben el quarter pussee central de la cità-Stad, indova i strade formen el famos circuit automobilistegh de Formula 1, vun di pussee malfà al mond per via de la so tortuosità e varietà de percors.

Di voeulte el vegn doperad, el termen *[[Mont Carl]]* (di voeulte reportad anca coma *Montecarl*) inscambi de *Monegh* o *Principad de Monegh*. In realtà *Mont Carl*, per quant important e metud in posizzion central, el representa domà vun di quater quarter che tradizzionalment formen el territori del principad.

## Geografia
### Geografia fisega

El Principad de Monegh cont i so  quadrad a l'è, despoeu de la Cità del Vatican, el segond stad sovran pussee piscinin al mond.

El so territori a l'è una streccia fassa de terra in su la Costa Celesta ai pè di Alp, cont el pont pussee volt a l'estremità superior del *Chemin des Révoires*, a 163 meter in sul nivell del mar.
L'entra in de la regione geografega italiana, a l'è in su la Rivera de Ponent, in su la costa del Mar Ligur, 18 chilometer a est de Nizza e  a sud-ovest de Ventimija e al confin con l'Italia.

## Note


## Bibliografia
* D. Astraudo, *Les petits états d'Europe*, Nizza, 1937;
Bobi

**Bobi** (insì anca in emilian, *Bobbio* in talian, *Bobium* in latin, *Bêubbi* in ligür) l'è un cumün italian de 3.724 abitant in pruincia de Piasenza. Insema a Piasenza el furma la sede del vesch de la Diocesi de Piasenza-Bobi.

L'è una cità d'urigin medioeval e la se tröva int la zona di Quater Pruinc, ai pé del Penes (1.460 m.), ins la sponda manzina del Trebia.
## I frazion
* Mezzano Scotti (*Mzàn*)
* Santa Maria (*Sànta Marìa*)
* Vaccarezza (*Vacarèssa*)
* Cassolo (*Cassöö*)
* Piancasale (*Piancasè*)
* San Salvatore (*San Sarvù*)
* Telecchio (*Trècc*)
* Arelli (*Arèi*)
* Areglia (*Aréa*)
* Barberino
* Brugnoni (*Bargnón*)
* Cà del Monte
* Carana
* Ceci (*Sés*)
* Cernaglia
* Cognolo (*Cugnöö*)
* Costa Tamburlani
* Degara (*Dghèra*)
* Dezza (*Dèza*)
* Fornacioni
* Freddezza
* Gorazze (*E Guràss*)
* Lagobisione (*Lagbasión*)
* Moglia (*Möja*)
* Mogliazze (*E Mujàss*)
* Passo Penice
* Pianelli (*I Pianèi*)
* Poggio d'Areglia
* San Cristoforo (*San Cristòf*)
* San Martino (*San Martìn*)
Mont Penes

El **Mont Pénes** (*Monte Penice* in talian) l'è vüna di muntagn püssee alt de tüt l'Apenin Ligür (1460 m s.l.m.), e el se tröva al cunfin fra la vale Stafura (int l'Ultrepò Paves) e i teritori Piasentin de la Val Trebia e val Tidon.

Un quadün el dis che el nom *Penes* el vegna dal latin *Saltus Boielis*, ma alter i creden ch'el sia püssee veg anmò e ch'el vegna da la parola *Pen*, che l'era un diu ligür di bosch e di muntagn.
Lombàrt orientàl

El **Lombàrt Orientàl** l'è giü dei dù ram principài en che l'è dividìda la lengua lombàrda. L'è furmàt dei dialècc parlàcc endèle pruvìnce de Brèsa e Bèrghem, endèl'àrea entùren a Crèma e 'ndèi cümü cunfinàncc có la pruvìncia de Brèsa de le pruvìnce de Màntoa (Castiù, Castèl Gufré, Àsola, ecc.), Cremùna (Robèch d'Òi, Ustià) e Trènt (Val de Léder, Val d'Àmpola).

 

Respèt al Lombàrt Ucidentàl, le caraterìstiche che 'l i a diferènsia i è:

* la nazalizasiù de le vocài deànti a 'n grùpo *nasal*+*ocluzìva sùrda* con sücesìva sparisiù de la consonànt nazàl. 
:Ezèmpe: 
:* mil.: *témp* / berg: *tép*; 
:* mil.: *gént* / berg.: *zét* (ma crem.: *zent*); 
:* mil.: *cinch* / berg.: *sich*. 
:Sporadicamènte pò a deànti a *nazàl*+*fricatìva*: 
:* *cuns* / *cus*; 
:* *struns* / *strus*.

* stès fenòmeno có la consonànt nazàl *n* (ma mìa có la *m*) en fì de paròla: 
:Ezèmpe: 
:* mil.: *carbun* / bs.: *carbù*; 
:* mil.: *pan* / bs.: *pà*; 
:* ma mil.: *pòm/pum* / bs.: *póm*.

* Asènsa de la distinsiù 'ntra vocàle lónghe e cürte. 
:Ezèmpe: 
:* mil.: *ciapà/ciapàa* / bs: *ciapà/ciapàt*.

* sparisiù de la lètera *v* intervocàlica
:Ezèmpe:
:* mil.: *cavall* / berg.: *caàl*

:e a ólte apò a 'n prensépe de paròla
:* mil.: *mi voeuri* / berg.: *mé öle*
:* mil.: *mi vardi* / bs.: *mé àrde*

## Àrda pò a
* Dialèt bergamàsch
* Dialèt bresà
* Dialécc dela Al Camonega
* Dialèt cremàsch
* Dialèt cremunés
* Dialett Òlt Mantuà
* Lombàrt Ucidentàl

## Colegamèncc estèrni
*proèrbe 'ndèl dialèt de Pinsöl (Trentì)
*Gabriele Rosa, ''Dialetti, costumi e tradizioni delle province di Bergamo e Brescia'', 1855
*Documenti storici posti nei dialetti, nei costumi, nelle tradizioni intorno al Lago d'Iseo
*Sit dedicàt al Lombàrt orientàl, con d'öna próa de grafìa standard e de tradusiù del ''Siùr di Anèi''
Jack Kerouac

El **Jack Kerouac** (parnunziaa ˈkɛɹəwæk; 12 Marz 1922 – 21 Utuber 1969) a l'era un scritur e un pueta american de Lowell, Massachusetts. Insema al William S. Burroughs e l'Allen Ginsberg a l'è vün di artista püssee cugnussüü de la Beat Generation.
Anca se l'övra del Kerouac a l'era pupulara al sò temp, dumà poca critiga la gh'aveva daa stima al sò laurà. Incö a l'è cunsideraa vün di scritur püssé impurtant e inflüent del temp e l'ha ispiraa scritur 'me Hunter S. Thompson, Tom Robbins, Lester Bangs, Richard Brautigan, Ken Kesey, i gent del New Journalism e anca müsicista 'me The Beatles, Bob Dylan, The Barenaked Ladies, Tom Waits, Simon & Garfunkel, Ulf Lundell e Jim Morrison.
I sò liber püssé famus a hinn: *[[On the Road]]* (*In sü la strada*), *[[The Dharma Bums]] (*i vagabund del Dharma*),* *[[Big Sur]]*, *[[The Subterraneans]]* (*I Suterani*), and *[[Visions of Cody]] (*I visiun de Cody*)*.
Hüsker Dü

I **Hüsker Dü** eren un grüp american de müsega hardcore punk e de rock alternatif che'l s'era furmaa a Minneapolis-St. Paul, Minnesota in del 1979. I sò member eren trì: el Bob Mould (ghitara), el Greg Norton (bass), e'l Grant Hart (bateria). A hinn staa vün di grüp püssé inflüent de semper, anca se hann mai avüü sücess cumercial. Dopu del legendari *[[Zen Arcade]]* (1984) e de *[[New Day Rising]]* (1985), hann firmaa un cuntrat cun la Warner Bros. Records e hinn staa dunca la prima band americana a laurà cunt una cà discugrafiga *major*. El grüp a l'è finii in del 1987 propi quand che ghe n'era püssé de sücess. El Mould l'ha dunca furmaa un alter grüp, i Sugar, e in di agn '90 l'ha sunaa indeperlüü.
Aveven scuminciaa a sunà un hardcore punk cunt un stil melodich e vus criaa (scream) per pöö desvilüpà per prim un stil de rock alternatif. Lauraven ai test el Mould e'l Hart: i test del Mould eren püssé intens menter quij del Hart püssé cumplicaa de capì.
La müsega di Husker Du l'ha inflüenzaa un frach de grüp de pop punk e rock alternatif, cume Pixies, Dinosaur Jr., Superchunk, Green Day, New Found Glory e Foo Fighters. 
## Discugrafia
### Album in del stüdi
* *[[Everything Falls Apart]]* (1983)
* *[[Zen Arcade]]* (1984)
* *[[New Day Rising]]* (1985)
* *[[Flip Your Wig]]* (1985)
* *[[Candy Apple Grey]]* (1986)
* ** (1987)