open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
EuroBillTracker

**EuroBillTracker** (EBT) l'è un sito web vèrt dè 'l pröm de zenàar 2002, 'ndu sa pöl cuntrulà la circulassiù d'i banconote dè l'euro. I sò culaburadùr i sègna zó al nömer de serie dè la banconota, per cuntrulà se l'è zemò stacja segnalàda dè ergü d'oter, dè n'ótra bànda. Chi ca 'nserés 'na banconota al pöl decìt de ricéf 'na risposta via posta eletronica quanda ca ergü d'óter la tróa.

Det an dè 'l sito gh'è pò d'i pàggine con töcc i tipi de infurmassiù statistiche sö la circulassiù d'i banconote 'nde l'Eurozona.

## Inconter annuai
Dè 'l 2004 i è stacc urganizacc d'i incontri annuali de la *community*:
* 2004: Bruxelles, an Belgi (6-8 agost)
* 2005: Helsinki, an Finlandia (19-21 agost)
* 2006: Amsterdam, an Ulanda (25-27 agost)
* 2007: Berlin, an Germania (17-19 agost)
* 2008: Ljubljana, an Sluenia (22-24 agost)
* 2009: Bològna e Ferara, an Itàlia (28-29 mars); Viena, an Austria (20-23 agost)
* 2010: Malta (6-7 mars); Firenz e Prato an Itàlia (24-25 lüj)
* 2011: Kalkar an Germania (12-13 mars); Barcelona an Spagna (16-18 setember)
* 2012: Francufort sül Men an Germania (27-29 april); Münegh an Germania (17-19 agost)
* 2013: Rouen an Frància (9 febrar); Rotterdam an Ulanda (3-4 agost)
* 2014: Lisbuna an Portugàl (15-16 mars); Turku an Finlandia (1-3 agost)
* 2015: Larnaca a Cipro (7-8 mars); Bruxelles e Anversa an Belgi (28-30 agost)
* 2016: Düblin an Irlanda (2-3 april); Sliema a Malta (16-18 setember)
* 2017: Helsinki an Finlandia (28-30 lüj)
* 2018: Murcia an Spagna (24-25 febrar); Vilnius an Lituania (7-9 setember)
* 2019: Münegh an Germania (22-24 mars); Lila an Frància (23-25 agost)
* 2020: cità de Lüssemburgh an Lüssemburgh (28-29 mars);

Dè 'l 2007 pò la comunità italiana la g'ha al sò incontro annuale: al prömm al s'è tegnìt al 25 de april 2007 a Bològna.

## Ligamm
* EuroBillTracker
Berlin

**Berlin** (inscì anca in todesch; *Berlino* in italian; *Berolinum* in latin) l'è la cità pussee granda de la Germania, e l'è anca la sò capital.

## Teritòri
La se troeuva in de l'est de la Germània, a 70 km de la Polònia. A l'è situada derent'al statt (*Land*) del Brandeburgh (*Brandenburg*), ma l'è ona citaa-statt. La sò superfiss l'è de 892 km². L'è traversada de duu fiumm: la Sprea (=*Spree*) e l'Havel. El sò clima l'è temperaa.

## Storia

## Pupulaziùn
La pupulaziùn l'è de circa 3,42 miliùn de persónn (stimm dul 2013).

## Cultüra

## Persunàcc

* Lara-Isabelle Rentinck, (1986), mudela.
* Annett Fleischer, (1979), mudela.

## Türìsmo


Berlin-von Siegessaeule-118-Potsdamer Platz-2017-gje.jpg
Berlin-Brandenburger Tor-20-2016-gje.jpg
Berlin-Wittenbergplatz-08-KaDeWe-Baeren-2017-gje.jpg
Berlin-Kurfuerstendamm-150-Nr 43-Budapester Schuhe-2016-gje.jpg
Berlin-Unter den Linden-02-aus Humboldtbox-2017-gje.jpg
Berlin-Martin-Gropius-Bau-08-2017-gje.jpg
Berlin-Tiergarten-28-Komponistendenkmal-Mozart-2016-gje.jpg
Berlin-Hamburger Bahnhof-06-2016-gje.jpg
Berlin-Koepenick-18-Schloss-2017-gje.jpg
Berlin-U-Bahnhof Adenauerplatz-02-2016-gje.jpg

## Ecunumìa

## Ligámm da föra
Alessandro Del Piero

**Alessandro Del Piero** (Conegliano, 9 november 1974) l'è un ex calciador italian, capitan e bandera de la Juventus.

## Palmarèss
### Titoi nazionai
* **[[Serie A|Campionad italian]] - 6 titoi** 
:Juventus: 1994-1995, 1996-1997, 1997-1998, 2001-2002, 2002-2003, 2011-2012

* **[[Coppa Italia]] - 1 titol** 
:Juventus: 1994-1995

* **[[Supercoppa italiana]] - 4 titoi**
:Juventus: 1995, 1997, 2002, 2003

* **[[Serie B|Campionad italian de Serie B]] - 1 titol**
:Juventus: 2006-2007

#### Titoi internazionai
* **[[Coppa di Campion|Coppa di Campion/UEFA Champions League]] - 1 titol**
:Juventus: 1995-1996

* **[[Coppa Intercontinental]] - 1 titol**
:Juventus: 1996

* **[[Supercoppa UEFA]] - 1 titol**
:Juventus: 1996

* **[[Coppa Intertoto]] - 1 titol**
:Juventus: 1999
Juventus FC

La **Juventus Football Club** (**Juventus Folber Club** in lombard), ciamada ànca domà **Juventus** (dal latin *iuventus*, che'l vör dì *giuinessa*), o püssè amichevulment **Juve**, l'è 'na sucetà de balon fundada a Türin ind al 1897 cume *Sport Club Juventus* da un grüp de stüdent d'un liceo turines. La squadra l'e anca cunissida cun le scumagne de *Vecia Sciura* e de *La Göba*.

La Juve l'è el ters clüb italian püssè vecc de quei che i en amò in vita e, insema al Türin, l'è vün d'i dü ch'i rapresentun ind al folbal prufesuinistich la capital piemuntesa.

## Jogadors e Alenadors
Jogadors e Alenadors de la squadra scrivudi in lombard o de far su:

***Jogadors***

*  Giusepp Meazza (1942-1943)
*  Cesare Prandelli (1979-1985)
*  Stefano Pioli (1984-1987)
*  Pierluigi Casiraghi (1989-1993)
*  Alessandro Del Piero (1993-2012)

***Alenadors***

*  Giovan Trapattoni (1976-1986) 
*  Giovan Trapattoni (1991-1994)
*  Massimilian Allegri (2014-2019)
*  Maurizio Sarri (2019-2020)
*  Andrea Pirlo (2020-2021)
*  Massimilian Allegri (2021-)

## Palmarèss
### Titoi nazionai
***[[Serie A|Campionad italian]] - 36 titoi** (record)
:1905; 1925-1926; 1930-1931; 1931-1932; 1932-1933; 1933-1934; 1934-1935; 1949-1950; 1951-1952; 1957-1958; 1959-1960; 1960-1961; 1966-1967; 1971-1972; 1972-1973; 1974-1975; 1976-1977; 1977-1978; 1980-1981; 1981-1982; 1983-1984; 1985-1986; 1994-1995; 1996-1997; 1997-1998; 2001-2002; 2002-2003; 2011-2012; 2012-2013; 2013-2014; 2014-2015; 2015-2016; 2016-2017; 2017-2018; 2018-2019; 2019-2020

***[[Coppa Italia]] - 14 titoi** (record)
:1937-1938; 1941-1942; 1958-1959; 1959-1960; 1964-1965; 1978-1979; 1982-1983; 1989-1990; 1994-1995; 2014-2015; 2015-2016; 2016-2017; 2017-2018, 2020-2021

***[[Supercoppa italiana]] - 9 titoi** (record)
:1995; 1997; 2002; 2003; 2012; 2013; 2015; 2018, 2020

* **[[Serie B|Campionad italian de Serie B]] - 1 titol**
:2006-2007

### Titoi internazionai

***[[Coppa Intercontinental]] - 2 titoi**
:1985; 1996

***[[Coppa di Campion|Coppa di Campion/UEFA Champions League]] - 2 titoi**
:1984-1985; 1995-1996

***[[Coppa di Copp]] - 1 titol**
:1983-1984

***[[UEFA Europa League|Coppa UEFA/UEFA Europa League]] - 3 titoi** (record italian a pari con l'Inter) 
:1976-1977; 1989-1990; 1992-1993
Stradéla

**Stradela** (nom ufizial: *Stradella*) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia, in tal territori de l'Oltrepò Paves.
Al g'ha 11.000 abitant, una süperfis de 18 km², per una densità de 600 ab./km².

Al cunfìna coi comün de Reina, Brònn, Canee, Muntü, Purtalbra, San Sparian, Spessa e Zanavré

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comün de Stradela l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Curitiba

**Curitiba** a l'è una citaa intal stat da Paranà, Brasìl. L'è stai fundada in del 1693 e in del 2016 la gh'eva 1.893.997 abitànt.

## Ligamm de föra

* Sit d'la Cità
* Sitt dal Cumün
Chimica fisica

La **chìmica fìsica** l'è la bròca de la chímica che la gh'haa cumè ugètt el stüdi di lécc e di principi físegh aplicaa ai sisteem e ai prucèss chímegh. 
L'è cumpagna de la física per el rigur del metud in di esperimeent e perchè la duvra un significatif furmalism matemategh.
I ambìt principal de la chìmica fìsica a hinn: 
* la mecànica quantistica;
* la chìmica quantistica;
* la femtuchimica;
* la eletruchimica;
* la cinetica chimica;
* la termudinamica.
Giarei

**Giarei** l'èn cognóm originare de la Lombardia. Al singular l'è *Giarel*.
L'è attestada 'na longa presensa dei Giarei tra i visì de Simbèrch, nela Al Camonega. 
A Het al ghé an post che al se ciàma Giarei.

Al significat del nom al ria da "gera", che l'è po' chela tera che la se usa per laurà nele calchere o nele costrusù. Anticamente al cognóm l'era, en latino, "de Gerellis", po' "Girelli" e "Gerelli" e ala fi' "Giarelli", come al dis al liber dela Cesa de Nader, perchè chesta l'era la parlada "contadinesca" nel setsent.
Chimica inurganica

La **chímica inurgànica** l'è la bròca de la chímica che la stüdia i eleement, la sìntesi e la caraterisaziun di cumpòost inurgànich (i cumpost senza carbòni, ma anca i osid, l'acid carbònich e i sò saa, ed una quei altra ecesiun).
Ichirō Mizuki

**Ichirō Mizuki** (水木一郎, *Mizuki Ichirou*), nassüü ul 7 de genar dal 1948 a Tokyo, a l'è staa un cantant, cumpusidur, seiyū, atur e member de la rockband Giapunesa JAM Project.

## Discugrafia
### Singul
*1968 - *Kimi ni sasageru Boku no Uta* (君にささげる僕の歌) 
*1970 - *Dare mo inai Umi* (誰もいない海)
*1990 - *Natsukashi Kutte Hero ~I'll Never Forget You!~* (懐かしくってヒーロー~I'll Never Forget You!~)
*1992 - *Natsukashi Kutte Hero PartII ~We'll Be Together Forever!~* (懐かしくってヒーロー・PartII~We'll Be Together Forever!~)
*1994 - *SEISHUN FOR YOU ~Seishun no Uta~* (SEISHUN FOR YOU~青春の詩~)
*1997 - *221B Senki Single Version* (221B戦記 シングルバージョン)
*1999 - *Golden Rule ~Kimi wa mada Maketenai!~* (Golden Rule~君はまだ負けてない!~) / *Miage te goran Yoru no Hoshi wo* (見上げてごらん夜の星を)

### Albüm
*1989: OTAKEBI Sanjou! Hoeru Otoko Ichiro Mizuki Best (OTAKEBI参上!吠える男 水木一郎ベスト)
*1990: Ichiro Mizuki OTAKEBI 2 (水木一郎 OTAKEBI2)
*1990: Ichiro Mizuki All Hits Vol.1 (水木一郎 大全集Vol.1)
*1991: Ichiro Mizuki All Hits Vol.2 (水木一郎 大全集Vol.2)
*1991: Ichiro Mizuki Ballade Collection ~SASAYAKI~ Vol.1 (水木一郎バラード・コレクション~SASAYAKI~Vol.1)
*1991: Ichiro Mizuki All Hits Vol.3 (水木一郎 大全集Vol.3)
*1992: Ichiro Mizuki All Hits Vol.4 (水木一郎 大全集Vol.4)
*1992: Ichiro Mizuki All Hits Vol.5 (水木一郎 大全集Vol.5)
*1993: Dear Friend
*1994: Ichiro Mizuki no Tanoshii Asobi Uta (水木一郎のたのしいあそびうた)
*1995: Ichiro Mizuki Best & Best (水木一郎 ベスト&ベスト)
*1997: ROBONATION Ichiro Mizuki Super Robot Complete (ROBONATION 水木一郎スーパーロボットコンプリート)
*1998: Neppuu Densetsu (熱風伝説)
*1999: Neppuu Gaiden -Romantic Master Pieces- (熱風外伝-Romantic Master Pieces-)
*2001: Aniki Jishin ~30th Anniversary BEST~ (アニキ自身~30th Anniversary BEST~)
*2004: Ichiro Mizuki Best of Aniking -Red Spirits- (水木一郎 ベスト・オブ・アニキング -赤の魂-)
*2004: Ichiro Mizuki Best of Aniking -Blue Spirits- (水木一郎 ベスト・オブ・アニキング -青の魂-)

## Filmugrafia
*1979 - *[[Koraru no Tanken]]* (Anime): Rat Hector
*1979 - *[[Space Carrier Blue Noah]]* (Anime): Gruppenkommandeur
*1986 - *[[Jikuu Senshi Spielvan]]* (Tokusatsu): Dr. Ben
*1987 - *[[Dangaioh]]* (OVA): Yoldo
*1999 - *[[Voicelugger]]* (Tokusatsu): Voicelugger Gold
*2007 - *[[Happy Lucky Bikkuriman]]* (Anime): La☆Keen
*2007 - *[[Chou Ninja Tai Inazuma!|Chou Ninja Tai Inazuma!! SPARK]]* (Tokusatsu): Shouryuusai Mizuki
*???? - *[[Super Robot Wars Alpha 3]]* (VG): Keisar Ephes

## Literadüra
*Hitoshi Hasebe - *Anison - Kashu Ichiro Mizuki Sanjuu Shuunen Kinen Nekketsu Shashinshuu* (兄尊(アニソン)―歌手水木一郎三十周年記念熱血写真集) (Oakla Publishing, 1999) ISBN 4-8727-8461-8 
*Ichiro Mizuki & Project Ichiro - *Aniki Damashii ~Anime Song no Teiou / Mizuki Ichirou no Sho~* (アニキ魂~アニメソングの帝王・水木一郎の書~) (Aspect, 2000) ISBN 4-7572-0719-0

## Liamm da fö
*ICHIROU MIZUKI OFFICIAL SITE
*Ichirō Mizuki a Anison Database 
*Ichirō Mizuki a Anime News Network 
*Ichirō Mizuki  a Henshin Hall of Fame
Grecia

La **Grecia** (Ελλάδα -Ellada- od Ελλάς -Ellas-) l'è öno stacc de l'Eüròpa.

## Nòm de la Grécia in di lèngue mia üficiàle

* Albanéés (Shqip): Greqia, Republika Helene
* Bülgher (Bălgarski): Gărcija, Grăcka Republika (Гырция, Грыцка Република)
* Macedun (Makedonski): Grcija, Grčka Republika (Грција, Грчка Република)
* Türch (Türkçe): Yunanistan, Yunanistani Cumhuriyeti

## Periferée de la Grécia


La Grécia l'è facia sö da 13 *Periferée (περιφέρειες)* de chèste 9 i è sö la tèra fèrma, 4 i è fàce da ön insèma de ìsole e pò gh’è de zontàga pò la repüblica federada del Mut Athos.

1.&nbsp;Atica  
2.&nbsp; Grecia Central 
3.&nbsp; Macedònia Sentràla 
4.&nbsp; Creta 
5.&nbsp; Macedonia Uriental e Tracia 
6.&nbsp; Epir 
7.&nbsp; Isul Ioni 
8.&nbsp; Isul Egee Setentriunale 
9.&nbsp; Pelopunes 
10.&nbsp; Isul Egee Meridiunale 
11.&nbsp; Tesàlia 
12.&nbsp; Grecia Ucidental 
13.&nbsp; Macedònia Ucidental 

## I prefetüre de la Grécia

I periferée i'è facia sö da 51 prefetüre ciamàde *[[nomos]]* (*νομός* in lèngua gréca).



1.&nbsp; Atica
2.&nbsp; Eubea
3.&nbsp; Euritania
4.&nbsp; Focide
5.&nbsp; Ftiotide
6.&nbsp; Beosia
7.&nbsp; Calcidica
8.&nbsp; Emazia
9.&nbsp; Kilkis
10. Pella
11. Pieria
12. Serres
13. Salunich
14. Chania
15. Candia
16. Lasithi
17. Rethymno
18. Drama
19. Evros
20. Kavala
21. Rodopi
22. Xanthi
23. Arta
24. Ioannina
25. Preveza
26. Tesprosia
|
27. Corfu
28. Cefalonia
29. Leucàd
30. Zant
31. Chio
32. Lesbo
33. Samo
34. Arcadia
35. Argolide
36. Corinsia
37. Laconia
38. Mesenia
39. Ciclad
40. Dodecanés
41. Karditsa
42. Larisa
43. Magnesia
44. Trikala
45. Acaia
46. Etolia-Acarnania
47. Elide
48. Florina
49. Grevena
50. Kastoria
51. Kozani
a&nbsp; Monte Athos



## Sità de la Grécia
* Atene
* Salonica
* Pireo
* Patrass
* Iraklio
* Larisa
* Ioannina
* Volos
* Kavala
* Lamia
* Kalamata
* Komotiní
* Drama
* Seres
* Haniá
* Alexandroupolis
* Kalkidia
* Kozani
* Rodi

## Stòria

## Popolasiù
Segónt ol censimènt del 2001, la Grécia la gh'à öna populasiù de 10.964.020 abitàncc. Ol 58,8% l'istà in di sità e adóma 'l 28,4% l'istà 'n campagna. 5 miliù de Gréci i stà in de le dò sità piö grande Atene e Salonica. 

La Grécia l'a gh'à ü probléma demugràfech dal 2002, dezà che per la prima ólta in de la sò stòria mudèrna 'l nümer di mórcc l'à süperàt chèl di nasìcc.

## Economéa
Chimica urganiga

La **chimica urganiga** la stüdia i caraterìstich chìmich e fisich di mulècul urgànich. Se üsa ciamà cumpost urgànich i cumpost del carbòni, asca i ossid, l'acid carbonich e i sò saa, ed una quej altra eceziun.   
L'agetif “urganiga” l'era staa dupraa perchè questa bròca de la chimiga la stüdiava i compost tiraa fö di urganism vivent. Questa definiziun chì l'è pöö stada minga pü duprada de quand che l'è staa descuert che i sustànz urgànich sintetich a hinn istess de quij natüraj.
Alter element che gh'hinn de spèss in di mulècul urgànich a hinn l'idrogen, l'ussigen, l'azot, el fosfur, el bor, i alogen (fluor, clor, brom, iodi), e anca alter element cume i metaj: i compost  urganmetallich, indue che'l gh'è un ligam diret intra el metall e l'atum de carboni (i püssee impurtant a hinn i urgan-lìti, -sòdi e -magnési).
Fior de gili

El **fior de gili** (in frances: *fleur-de-lis*) l'è on simbol araldigh, e l'è voeuna di quatter figur pussee popolar insema ai cros, i aquil e i leon. L'è abitualment classifigaa intra i figur naturai. Despess consideraa 'me simbol marial, l'è vegnuu, a partì del Medioev, l'emblema de la nobiltà francesa.
Chimica quantistica

La **chímica quantìstica** l'è un broch de la chímica teorica, che la dupra la mecànica quantística (e,  de lì adree, la teurìa quantìstica di camp) in di prublema chìmich.  
Vüna di sò aplicasiun a l'è la descrìsiun del cumpurtament elètronich di atum, di mulécul in relasiun a la sò reatività. La chìmica quantìstica la sta in mess intra la chímica e la física, e tücc e düü i sciens a hinn staa impurtant per el sò svilüpp.
Lengua Islandesa

L**'islandes** (nom nativ *íslenska*) l'è una lengua del ram Nord Germanic, e l'è la lengua de l'Islanda. I so parent püssè stret j'hinn i dialett nurveges ucidental.

L'islandes el gh'ha un bel po' d'inflession gramatical ins i nom, al cuntrari dla magiur part di lengu dl'Europa ucidental. El gh'a un sistema numinal paragunabil a qul del Latin, o mej incura del Nors Antich.

## Dati Storich
A l'è na lengua indoeuropea dal ramm di lengu gérmànich.
Giamò che i geent che'i parlaven l'Islandes i hènn mai na via da l'Islànda, la lengua l'è restada l'istessa ch'a l'eva 200 ann fa.
Da fatt se'n abitaant da l'Islanda al legia vüna di stori nordich, anca se al se trata da'n test scrivüü in dal IX° secul d.C., al pò capill.
Restaant isulada cum'a l'è, l'Islandees a l'è propi restaa cungelàa in dal temp; dunca quan che sa parla cunt'un islandes sa def savé che s'è dré parlà la stesa lengua che i pupulaziun germanich i parlavan mila e pasa ann fa.

## Gramatica

La gramatica islandesa l'é mia vüna di püsé facil a'mparà.
A l'è dabon multu antica e la üsa ul caso.
A diferenza da tanti altri lengu germanich muderni, al à preservàa na declinaziun verbala par persona e mia sulament par modu e teemp. Da püssee la üsa ul congiuntif, che i altri lengu i han perdüü.

### I Pronomm

Mi = ég
Ti = þú
Lü = hann
Lee = hún
Al = það	
Nüm = við
Vi = þið
I = þeir/þær/þau

(chi a ghè da besögn che sa faga na tabéla).

## Al Pader Noster Islandés
Faðir vor, þú sem er á himnum.
Helgist þitt nafn, 
til komi þitt ríki,
verði þinn vilji,
svo á jörðu sem á himni.
Gef oss í dag vort daglegt brauð.
Fyrirgef oss vorar skuldir,
svo sem vér og fyrirgefum vorum skuldunautum.
Og eigi leið þú oss í freistni,
heldur frelsa oss frá illu, amen.

## Vus curelaa
* Pidgin basch-islandes
Üniversitaa da Duke

La **Üniversità da Duke** (*Duke University*) culucada a Durham intal stat da la North Carolina, Stat Ünii d'America, l'é una üniversiaa mémbru da la Association of American Universities. La vegniva fundada intal 1838 dal Washington Duke, piunee da l'indüstria dal tabach.

## Ligam de föra
* Sit Università Duke
Femtuchimica

La **femtuchimica** a l'è el broch de la chímica física che 'l stüdia quel che süced in d'una reaziun chimica in toch de temp de l'urdin di femtusegund (10–15 segund). Grazie ai prim speriment in del camp de la femtuchìmica, l'Ahmed H. Zewail l'ha vingiüü el premi Nobel per la chímica in del 1999.

La tecnica del Zewail la dupra i laser che cascien föra impüls che van inanz dumà per poch femtusegund, el temp che'l ghe vör per i reaziun chìmich (che a hinn la rutüra e la furmaziun di ligam chimich). In d'un temp inscì cürt el diventa pusibil:
* vidè in manera sperimental el mecanism d'una reaziun chìmica;
* stagh adree ai prucess catalitich.
Ürea

L' **ürea** l'è un cumpost chìmich cun furmula  CO(NH2)2, masa mulecular 60,60 uma e nümer CAS 57-13-6. In cundisiun nurmai l'è un solid cristalin e sensa culur.
Cinetica chimica

La **cinetiga chimiga** a l'è un broch de la chimiga fisiga che 'l stüdia la velucità di reaziun chimich e cumè che la dipend de:
* la natüra del reativ e del sò stat fisich;
* la cuncentraziun di reativ;
* la temperadüra;
* se'l gh'è un catalizadur.
## Esempi

In natüra a gh'è di reaziun cunt un ΔG
Lingua čukči

La **lengua čukči** (лыгъоравэтлъан йилйил) l'è ona lengua parlada in Russia, in del Circondari autonom de la Čukotka.

L'è ona lengua i pericol de estinzion e l'è parlada domà da 7.700 person.

## Grammatega
L'è ona lengua ergativa e agglutinanta. La gh'ha noeuv cas e gh'hinn no i gener.
Howard Phillips Lovecraft

L**'Howard Phillips Lovecraft** (Providence, Rhode Island, 20 agust 1890 - 15 marz 1937) a l'era un scritur american de literadüra fantastica.
A l'è staa minga trop stimaa e tegnüü de cünt al sò temp e l'ha avüü la sua fama dumà dopu de la sò mort. Incö l'è cunsideraa vün di püssee impurtant scritur de la literadüra de l'urur (horror) insema a l'Edgar Allan Poe.
L'è staa el creatur di Miti de Cthulhu, un insema de entità suranatüraj che se pöden truà in di sò racunt, e del Necronomicon, un "pseudobiblium" (un liber inventaa che l'è staa metüü dent in d'alter oper cume se 'l füdess ver) che 'l gh'ha dent i invucaziun per i divinità di sò stori.
Corea del Nòrd

La **Corea del Nòrd** a l'è on paes de l'Asia orientala.
A l'è tacada a la Russia, a la Cina e a la Corea del Sud.
La gh'ha ona superfiss de 120.540 km² e ona popolazion de pressapocch 23 milion d'abitant. La soa capital l'è Pyongyang.

Offizialment l'è ona republega socialista a economia pianificada, ma in di facc l'è ona dittadura, vuna di pussee gramm che la storia l'ha vist, cont di violazion di diritt uman costant in del temp.

El Capo de Stat de facto l'è 'l Kim Jong-un dal 2011, anca se de jure l'è anmò el vegg President Kim Il-sung, mort in del 1994.

## Storia

## Geografia

## Politega
La Corea del Nord a l'è 'na republega socialista de stamp stalinista e maoista, che la reclama el governo de tutta la Corea intrega. El partii pussee important a l'è el Partii del Lavorà de Corea, che 'l concorr per l'elezion de l'Assemblea Popolara Suprema insemma a di alter partii e sociazion. La Corea del Nord l'è guidada di politegh de Juche, ossia autosufficienza, e Songun, ossia i soldaa prima di alter.

### Division territoriala
La Corea del Nord, stat unitari, a l'è dividuda in 9 provincc, 3 città governaa direttament e trii region speciai:
* Pyongyang
* Pyongan Meridional
* Pyongan Settentrional
* Chagang
* Hwanghae Meridional
* Hwanghae Settentrional
* Kangwon
* Hamgyŏng Meridional
* Hamgyŏng Settentrional
* Ryanggang
* Rasŏn
* Namp'o

### Relazion forestee

## Economia

## Esercitt

## Informazion e comunicazion
L'informazion in Corea del Nord a l'è fortement controllada e gh'è pocch giornài, television e sitt de informazion, tutt gestii del governo.

El giornal principal del Stat a l'è el Rodong Sinmun, l'agenzia de stampa a l'è la Korean Central News Agency, la television la Television Centrala Coreana. Di sitt gestii de la Corea del Nord a hinn Uriminzokkiri e Naenara.

A bon cunt, però, la pupart de la Corea del Nord la gh'ha mìnga access a Internet ma la dopera ona intranet de Stat ciamada Kwangmyong.

El sistema operativ offizial del Paes se ciama Red Star OS e l'è fondaa in sul Linux.

## Vos corelaa
*Juche
*Passaport nordcorean
Csesznek

**Csesznek** (todesch: *Zeßnegg*, croatt: *Česneg* e slovacch: *Česnek*) l'è on paes in de la contea  de Veszprém, in Ungheria. El comun a l'è conossuu comè perchè l'òspita, in sul sò territòri, el castell medieval de Csesznek.

El castell medieval de Csesznek l'è staa costruii intorna al 1260 del baron Jakab Cseszneky che l'era el scudee del re Béla IV. El baron e i sò discendent hann ciappaa el nòmm del castell. Tra el 1326 e 'l 1392 l'è staa on castell real, fina a quand el re Sigismond el gh'ha daa a la famiglia Garai inscambi del Banaa de Macsó. 

In del 1482 la discendenza maschil di Garais la s'è spengiuda e 'l re Mattia Corvin l'a donaa el castell a la famiglia Szapolyai. In del 1527 l'è staa occupaa del baron Bálint Török. Duranta el XVI secol i famili Csábi, Szelestey e Wathay gh'hann avuu el possess de Csesznek. In del 1561 el Lőrinc  Wathay l'ha respingiuu con success l'assedi di Turch. Tuttavia, in del 1594 el castell l'è staa occupaa di trupp turch, ma giamò nel 1598 i ungheres l'aveven recuperaa. 

In del 1635, el Dániel Esterházy l'ha acquistaa el castell e 'l paes e a partì de quel temp Csesznek l'è restada proprietà de la famiglia Esterházy (fina al 1945).

## Ligamm de foeura

*  On sitt web sul vilagg e sul castell
*  Csesznek at Irány Magyarország!
*  Disegn de l'alt*  Associazion del turismo de Bakony 
*  La region de Zirc 
*  Immagin del castell
*  Csesznek - lista de collegament web
*  Immagin in 3D del castell 

## Alter progett
Chimica analitica

La **chímica analítica** l'e la scensa che la stüdia i  mètud per l'analisi dij sustans. L'analisi chimica l'è:
* l'identificasiun de tücc i cumpunent e la sua caraterisasiun chìmica fìsica (analisi qualitativa);
* la misüra de la quantità de tücc i cumpunent (analisi quantitativa).
Neütrin

El **neütrin** a l'è una partisela elementara cunt un spin de 1/2, e che l'è dunca un fermiun. La sò massa a l'è inscì piscinina che dumà grazie a esperiment de poch temp fà (cume el Super-Kamiokande) l'è staa demustraa che l'è minga zeru: a l'è dumà 100.000-1 miliun de volt püssee piscinina de quela de l'eletrun. 
Vist che i neütrin gh'hann minga una carega eletrica o una carega de culur, poden interagì dumà per l'interaziun nücleara fiaca e senten nò l'interaziun nücleara forta e la forza eletrumagnetica. 
I neütrin gh'hann una massa e alura poden sentì la forza gravitaziunala ma, vist che la gravità a l'è un'interaziun propi fiaca e'l neütrin al gh'ha una massa che l'è asquas zeru, 'sta interaziun chì se pö cunsiderala trascürabila se la se cunfrunta cun quela nücleara debula.
Gluun

I **gluun** a hinn i partisel elementar ch'a hin respunsabil de l'interaziun nücleara forta. I gluun tegnen insema i quark per furmà i prutun e i neütrun. La sò carega l'è zeru, el spin l'è 1 e de solit se cunsidera che gh'abien massa zeru. I gluun a hinn i respunsabil de la stabilità del nücli atomich.
Futùn

Un **futun** l'è vüna dii partisej elementar del mudell standard e el so nom l'è stada un'idea del Gilbert Lewis in del 1926. El futun l'è respunsabil dii fenomen eletrumagnetich e l'è el traspurtadur de la radiasiun eletrumagnetica de tücch i lunghess d'unda (ragg gamma, ragg X, lüs ultraviuleta, lüs visibil, lüs infrarüsa, micru-und e und radiu. 
A diferensa de alter partisei elementar, cume i eletrun o i quark, la "masa a ripos" del futun l'e 0, e per quest motif el se möf in del vöj a la velucità de la lüs. 
Cume tücch i "quant", el futun el gh'ha i prupietà de l'unda e de la partisela (dualism unda-partisela).
Muún

In del mudell standard dii partisej, un muun (se ciama inscì perchè'l gh'ha la μ (mu) cume simbul) l'è una partisela fundamentala cun carica eletrica negativa e spin semi-intregh de 1/2. El muun el gh'ha una vita media de 2.2 μs, püsee lunga de quela dii alter leptun instabil, mesun o bariun, asca el neütrun. Insema al'eletrun, al tauun e i neütrin, el muun l'è clasificaa cume un leptun. Cume tücch i partisej fundamental, anca el muun el gh'ha la sò antipartisela, che la gh'ha l'istesa masa e l'istess spin de lü, ma la gh'ha la carica upòsta: l'è l'antimuun. I muun gh'han dunca el simbul μ− e i antimuun μ+.
Per mutif storich, i muun a hin de spess indicaa anca cunt el termin "mesun mu", anca se a hin minga clasificaa cume mesun per la muderna fisica dii partisej. I muun gh'han una masa a ripos de 105,6 MeV, che l'è 207 volt püsee granda de quela del'eletrun. Vist che i interasiun dii muun a hin cumpagn de quii del'eletrun, se po pensà che el muun el sia un eletrun propi pesant.
Cume anca per i leptun carich, a'l gh'è anca un neütrin-muun, che'l gh'ha l'istess savur del muun, che'l gh'ha cume simbul νμ.
Entrupia

L' **entrupìa** (el sò sìmbul l'è S) l'è 'na funsiùn de stat che la se intrudüss insèma al segùnt princìpi de la termudinàmica. El püssee cugnusüü di sò significaa e interpretasiùn l'è quèl che l'entrupìa l'è la misüra del disùrdin d'un sistéma fìsich.
In del Sistéma Internasiunàl, l'entrupìa la se misüra in Joule/Kelvin (J/K).
Pittura

La **pittura** a l'è l'art che la consist in del taccà el pigment suspenduu in d'on element portant e on agent a vun suppòrt come la carta, la teila, el legn o on mur. El process el consist in del pitturà ona superfis. L'insema di form, color e segn resultant pòden avègh el scoeup d'imità la realtà visibla o de reportà in su ona superfis element metafìsich o astrazion pu o men desligaa de l'element figurativ. Gh'hinn divers moeud de pitturà: gh'è la pittura a òli, gh'è la pittura magra che la se fa cont l'oeuv (la pussee vegia trai vari maner), gh'è la pittura acrillica (la pussee noeuva), tegnuda insema de on legant chimich.
Felidae

I **felit** o **felid** (***Felidae***) i custitüiss una fameja de l'urdin di carnivur, sotclass di eüteri, in la class di mamifer. Tra i sò trat carateristich gh'è 'l coo redund, i ung retratil (men che 'l ghepard).

* **Famìa dei Felidae** 
** **Sotafamìa [[Felinae]]**
*** **Zèner** *[[Acinonyx]]* 
**** *[[Acinonyx jubatus]]* - ghepardo
*** **Zèner** *[[Caracal]]* 
**** *[[Caracal caracal]]* - gat salvàdech del Nordàfrica
*** **Zèner** *[[Catopuma]]* 
**** *[[Catopuma badia]]* - gat rós del Borneo
**** *[[Catopuma temminckii]]* - gat doràt Aziàtich
*** **Zèner** *[[Felis]]*
**** *[[Felis silvestris bieti|Felis bieti]]* - gat cinés del dezèrto o gat de mut cinés; la UICN 'l la cunsìdera 'na sótaspéce de *[[Felis silvestris]]* (*[[Felis silvestris bieti]]*)
**** *[[Felis silvestris catus|Felis catus]]* - gat demèstech; la UICN 'l la cunsìdera 'na sótaspéce de *[[Felis silvestris]]* (*[[Felis silvestris catus]])
**** *Felis chaus* - gat salvàdech, gat de la giùngla o gat del pantà
**** *Felis manul* - manul o gat de Pallas
**** *Felis margarita* - gat del dezèrto
**** *Felis nigripes* - gat dei pè négher
**** *Felis silvestris* - gat salvàdech euroasiàtich
*** *'Zèner** ''[[Leopardus]]'' 
**** ''[[Leopardus braccatus]]'' - gat del Pantanal 
**** ''[[Leopardus colocolo]]'' - gat colocolo
**** ''[[Leopardus geoffroyi]]'' - gat de mut de l'America del SUd o gat de Geoffroy
**** ''[[Leopardus guigna]]'' - kodkod o guigna
**** ''[[Leopardus jacobitus]]'' - gat de le ande
**** ''[[Leopardus pajeros]]'' - gat de la pampa
**** ''[[Leopardus pardalis]]'' - ocelot
**** ''[[Leopardus tigrinus]]'' - leopardo tigre
**** ''[[Leopardus wiedii]]'' - gat tigre
*** **Zèner** ''[[Leptailurus]]'' 
**** ''[[Leptailurus serval]]'' - serval
*** **Zèner** ''[[Lynx (biologia)|Lynx]]'' 
**** ''[[Lynx canadensis]]'' - lince del Cànada
**** ''[[Lynx lynx]]'' - lince boreal
**** ''[[Lynx pardinus]]'' - lince ibérica
**** ''[[Lynx rufus]]'' - lince rósa o gat de mut de l'Amèrica del Nòrt
*** **Zèner** ''[[Pardofelis]]'' 
**** ''[[Pardofelis marmorata]]'' - gat variegàt
*** **Zèner** ''[[Prionailurus]]'' 
**** ''[[Prionailurus bengalensis]]'' - gat del Bengala o gat leopardo 
**** ''[[Prionailurus planiceps]]'' - gat del có piàt
**** ''[[Prionailurus rubiginosus]]'' - gat rós maciàt
**** ''[[Prionailurus viverrinus]]'' - gat pescadur
*** **Zèner** ''[[Profelis]]'' 
**** ''[[Profelis aurata]]'' - gat doràt africà
*** **Zèner** ''[[Puma]]'' 
**** ''[[Puma concolor]]'' - puma
**** ''[[Puma yagouaroundi]]'' - jaguarundi o gat nutria
** **Sotafamìa Pantherinae**
*** **Zèner** ''[[Neofelis]]'' 
**** ''[[Neofelis nebulosa]]'' - pantera nebulosa
**** ''[[Neofelis diardi]]'' - pantera nebulosa del Borneo
*** **Zèner** ''[[Panthera]]'' 
**** ''[[Panthera leo]]'' - liù
**** ''[[Panthera onca]]'' - giaguàro
**** ''[[Panthera pardus]]'' - leopàrdo
**** ''[[Panthera tigris]]'' - tìgre
*** **Zèner** ''[[Uncia]]'' 
**** ''[[Uncia uncia]]'' - pantera de le néf o irbis
** **Sotafamìa Machairodontinae''' (i ezìste piö)

## Riferimèncc
Georgetown, South Carolina

**Georgetown** a l'è la terza cità püssee vegia del Sud Carolina e de la cuntea de Georgetown County. La gh'ha 8.950 abitant (2000). 

La cità la se tröa in sü la Winyah Bay a la cunflüenza di fiüm Pee Dee, Waccamaw, e Sampit River. Georgetown a l'è el segunt port del Sud Carolina cun püssee de 960.000 tunelad de materiaj ogni ann.

## Ligam de föra
*sit ufizial
Francesco Cherubini

**Francesco Cherubini** (Milan, 5 de marz 1789 – Oliva de Lomànega, 4 de giugn 1851) l'è staa on linguista che l'ha scrivuu el *Vocabolari del [[Milanes]]* in del Vòtt cent.
Scala (teater)

El **Teater a la Scala** (in milanes vegg *Scara*) de Milan, l'è vun di teater de musica lirica, musica classega e ballett pussee famos del mond. El teater sa troeuva in la Piazza de la Scala, che la toeu el nòmm dalla Gesa de Santa Maria a la Scala, impientada nel 1381 e ciamada inscì in onor de Regina de la Scala, miee de Bernabò Visconti.

El teater l'è opera de Giuseppe Piermarini e l’è stà impientaa per volontà de ona societaa de palchettista che gh'hann avuu la permission de Maria Teresa d'Austria a fabricà on teater noeuv, dopo che nel 1776 el Teater Ducal, che gh'era prima, e che se trovava dent in del palazz real, l'è andà a foeugh. Per avegh semper on teater taccaa al palazz, insemma a la Scala hann faa sù on alter teater, quell della Cannobiana, che adess se ciama Teater Lirich.

L'inaugurazion de la Scala la s'è tegnuda el 3 agost 1778, con l'opera Europa riconosciuta, de Antonio Salieri. In tra el 2002 e 'l 2004 a l'è stada sarada su per restruturazion, cont el fà su de 'n noeuv palch e 'na nettada e cambi de material de la platea.

## Ligamm de foeura
*Sit ofizzial

## Alter progett

## Vos corelaa
*Musee del teater a la Scala
Panatton

El **panatton** (scritt anca ***panetton*** o ***panetùn***, arnonzia IPA: /panətʊŋ/ ) l'è un dolz tradizional milanes, che 'l se mangia a Nadal. El panatton l'è cognossuu in tutta l'Italia, e l'è devegnuu vun di simboj de la gastronomia milanesa e de la cittaa de Milan. Al di d'incoeu, el panatton l'ha varcaa i confin nazionaj e l'è cognossuu anch in del rest de l'Europa e perfinn anch de la del mar.

In del fà el panetton el se trà insemma l'aqua, la farina, el butter, i oeuv, i candii, i ruschitt de naranz e de zeder, e l'ughètta passa.

Segond el dizionari del Cherubin, on temp, el panetton, quell ver (pesant on chilo o pussee anmò), el se faseva domà per el dì de Nadal. In di alter temp de l'ann, i offellee i faseven di *panattonitt* pussee piscinitt. E foeura de Milan ("in del contaa"), el panatton l'era minga de farina de forment, ma de formenton, con dent di tocchelitt de pomm e di grann d'uga.

Al dì d'incoeu, la manera de coeus el panatton l'è mudada inscì de vess in regola cont i regolament de l'agenzia europeja de sanitaa: on temp le se lassava coeus per on temp pussee curt, de manera che la pasta la restava moeuja e l'uga la podeva fermentà on cicininn, menter adess la cottura l'è pussee longa e el panatton l'è pussee succ de ona vòlta.

## Bibliografia
*Francesco Cherubini *Vocabolario Milanese-Italiano*, vol 3 (M-Q), Milano 1841 (articol "Panatton", p. 254)

## Vos corelaa
*Carsenza del primm de l'ann
*Colomba de Pasqua
*Pandor
Aurora Pro Patria 1919

L**'Aurora Pro Patria 1919**, pussee semplicement **Pro Patria**, l'è la principal squadra de folber de Busti Grandi (pruincia de Vares). 

La Pro Patria l'è nassuda in del 1919 e l'ha giugaa in de la Serie A per 12 campionai a cavall intra i ann 1929 e 1956. Incoeu la giuga in Serie C. La divisa la gh'haa i righ bianch e bloeu, cunt i bragh curt bianch.

## Jogadors e Alenadors
Jogadors e Alenadors de la squadra scrivudi in lombard:

***Alenadors***

*  Giusepp Meazza (1949-1951) 
*  Mario Beretta (1995-1996)

## Palmarèss
### Titoi nazionai
***[[Serie B|Campionad italian de Serie B]] - 1 titol**
:1946-1947 (Jiron A)

## Ligamm de foeura
* Sit Web de la Pro Patria
Castell Sforzesch

A ghe pussee de vun castell intitolaa a la famèja di Sfòrza, e per chèst i vegn ciamaa **Castell Sforzesch**

*Castell Sforzesch de Milan (el pussee famos)
*Castell Sforzesch de Vigeven
*Castell Sforzesch de Novara
Oli

* Oli, el liquid grass cuma l'oli d'uliva, l'oli lübrificant, ecc.

* Oli, el fiümm de la provincia de Bressa e de Bergum.
Castell Sforzesch de Milan

El **Castell Sforzesch** de Milan l'è staa faa su in del XV secol del Francesch Sfòrza, che l'era diventaa de pòcch Duca de Milan, sora di rest de ona fortificazion del XIV secol. 

Di temp del Ducaa milanes e spagnoeu a l'era 'na fortificazion proppi importanta e strategica, tant che 'l sò castellan a l'era in tra i caregh pussee important del Stat, sotta i austriegh l'ha perduu importanza e l'è deventaa sed de la Milizia Urbana. In di primm agn del Regn d'Italia a l'era borlaa in disgrazia e on poo de gent l'ha parpognuu de sbattél giò per fàgh su 'na zona residenziala, tant che 'l sindegh Giulio Bellinzaghi l'ha approvaa el progett, ma a la fin la volontà di gent de coltura l'ha prevals e l'è staa restaveraa a la veggia gloria di Sforza, anca per desmentegà i secoi de domini militar.

Al dì d'incoeu l'è vun di sitt pussee visitaa de Milan, e denter el castell gh'è di musee, ligaa sia a la storia del Castell sia a l'art che a la storia antiga.

L'è servii de du stazion de la metropolitana milanesa: Cadorna FN e Cairoli.

## Riferiment
*Castello Sforzesco - LombardiaBeniCulturali

## Vos corelaa
*Mura medievai de Milan
*Parch Sempion (Milan)
*Porta Giovia
*Musee del Castell Sforzesch
*Biblioteca Trivolziana
Cazzoeula (mangià)

La **cazzoeula** l’è on stuvaa de la tradizion lombarda faa cont verz e carna de porscell, tipegh de l’autugn e de l’inverna.

## Storia

La cazzoeula, inscì coma l'è fada incoeu, la nass a l'inizzi del secol quell de XX, ma la soa origin l'è minga certa. 

Ona primma ipotesi la voeur che l’origin de la parolla *cazzoeula* la poeud vess collegada al temp de la dominazion spagnoeula in del Dugaa de Milan.

Quand che la gh’è stada la primma carestia, i autoritaa doveven dà de mangià a sbiocch che vegniven in cittaa per cercà on quaicoss de mangià e la cazzoeula di magutt l’eva dovrada coma unità de mesura per dà razion inguai don mangià faa cont i tòcch poeur de la lavorazion del porscell e cont la verdura de la stason. El dovrament de la cazzoeula, per la distribuzion del mangià dii indree, l’era staa stabilii del governador spagnoeu cont do vosaa.

La gh'è poeu ona leggenda che la dis che la nass don soldaa spagnoeu che l'era in amor dona tosa milanesa, coeuga dona fameia nobbila, e che el gh’eva insegnaa la recetta don mangià che poeu la tosa l’eva preparaa con success a i sò padron.

La version de l'origin al temp de la dominazion spagnoeula l’è mettuda in discussion de l’esistenza in del secol quell de XII don abitant de Busti Grand ciamaa *mangiacaxöla*, de chi el dubbi che l’origin de sto mangià la saria ancamò pussee veggia.

El passà di agn l’ha minga faa desmentegà ona pitanza povera ma bona: viduu che la mazza del porscell l’eva de l’istess dì de Sant’Antoni Abaa (17 genar), protettor di besti, la cazzoeula l’era anca diventada on mangià de ricorenza.

## Ona poesia

*La cazzoeula l'è on piatt de preparà

*pussee cont el cervell che coi man*

*se se voeur, in sul seri, fa provà

*el gust di milanes del noster Milan.

*Costaioeur e pescin, va ben se sa,

*coi codegh e coi verz, adree a la man,

*mettuu dent in cassiroeula a morisnà

*poeuden fa ona cazzoeula; ma el villan

*ch'el se intend de porscell el dis "tegn a ment

*che a preparagh la poccia ghe voeur un coeugh

*ch'el sa quell che occorr de condiment

*e ch'el saria bon de regolagh el foeugh:

*la cazzoeula la gh'ha de vess ben ben tacchenta

*e minga sbrodolada e sbrodolenta.


de "*El ghiotton lombard''" de Antoni Strazza

## Ona recetta tradizionala

*1200 g de verz (che hann tolt ona giazzada);
*400 g de costaioeur de porscell;
*200 g de codegh de porscell;
*1 oreggia de porscell;
*1 pescin de porscell;
*8 verzitt;
*50 g de scigoll fettaa;
*50 g de carotol a daditt;
*1 cogiaa de songia;
*Saa.

Ciapà ona cassiroeula granda e fà palpà i scigoll e i carotul in de la songia. Giontà el pescin spaccaa in quatter e fa coeus per 45 minutt.

Mett dent i codegh taiaa a quadraa piscinitt e i costaioeur, coeus per alter 90 minutt e giontà poeu i verzitt e i foeui de verza senza la costa central.

Finì la preparazion dopo alter 45 minutt o finna che la cazzoeula la sarà diventada ben tacchenta.

Compagnà cont polenta de melgon.

## Variazion

*A Milan la se gionta la testina.

*A Comm se metten no el pescioeu e l'oreggia ma el se mett dent el vin bianch.

*A Novara la se mett dent anca la carna de occa.

*A Pavia se dovren domà i costaioeur.
Rumenta

Riéntran sòt a la definiziun de **rumenta** (anca ciamàda **rüéra**, **rüt**) tücc i robb che risülten de scàrt dii pù sé svariegà atività dell'omm.

La rumenta l'è classificada, a secunda de la sò origin, in *rumenta urbana*, *rumenta specjaal*, *rumenta véert* e, a secunda de la sò pericülosità, in *rumenta periculüsa* e *rumenta non pericülosa*.
Risòtt

El **risòtt** l'è on piatt tipich italian. El se troeuva in vari version in tutt el paes, anca se l'è pussee mangiaa al nòrd. La caratteristica principala l'è 'l mantegniment de l'amid che quand l'ha finii de coeuss el liga intra de lor i grann del ris, in sü'l fà d'ona crèma. 

In de la tradizion de la cusina milanesa in de'l fà el risòtt a la milanesa el se droeuva: la scigolla, el broeud, el zaffran e ona voeulta cossuu el se fa mantecà cont on cicininn de butter.

## On quai tipp de risòtt

### Derivaa

Al dì d'incoeu, el termen "risottaa" el definiss on piatt cusinaa cont la tecnega del risòtt, ma doperand on alter ingredient de baa, comè per esempi la "pasta risottada". Alter pitanz a baa de cereai poden vess anca ciamaa "risottaa" comè 'l far risottaa, l'òrz risottaa putost che el forment risottaa.

## Risòtt zingher
El risòtt zingher a l'è ona rizetta tradizionala di zingher piemontes. El risott a l'è faa cont ris, formai de vacca semi-stagionaa, spumant succ, acqua, broeud de pollaster, panera da cusina, butter, pever, saa, parmigian. Ona variant a l'è la version al cacao: el cacao se mett on pizzegh a la finn de la cottura e poeu el se fà mantecaa on cicin.

## Compagnament consejaa
Ognidun tipo de risott el voeur on divers tipo de vin local e, si come de spess in de la rizetta ghe va dent on spumant, poeu se dopera chell lì per pasteggià.

## Fotografii

File:Risotto alla Milanese.JPG |Risòtt a la milanesa
File:Risotto ai funghi porcini.JPG |Risòtt ai funsg porcin
File:Risotto with peas.jpg |Risòtt cont i erbion
File:Flickr - cyclonebill - Risotto med grønne bønner.jpg|Risòtt cont i cornett
File:Flickr - cyclonebill - Risotto med fennikel og citron.jpg|Risòtt al fenocc e limon
File:Flickr - cyclonebill - Risotto med svampe, hasselnødder og parmesan.jpg|Risòtt ai funsg, niscioeul e parmigian
File:Risotto alla Marinara con Gamberi.jpg|Risòtt a la marinara cont i gamber
File:Risotto al parmigiano e balsamico di Modena.jpg|Risòtt al parmigian e aseee balsamigh
File:Risi-e-Bisi.jpg|*Risi e bisi*
File:Risotto ai gamberetti e zucchine.jpg|Risòtt ai gamberett e zucchett
File:Risotto al nero di seppia.jpg|Risòtt al negher de seppia
File:Risotto con l'ossobuco, Editathon Vegnii a vedè se l'òrghen el gh'è, Baggio, Milano 01.jpg|Risòtt con l'oss bus


## Nòt e alter progett


## Bibliografia
*
Navili de la Martesana

El **Navili de la Martesana** (scritt anca **Martesanna** già che la penultema "a" l'è curta) l'è vun di Navili de Milan.

L'è on canal largh de 3 a 18 meter, fond da vun a 3 meter e longh pressapòcch 38 km che collega l'Adda con Milan. On temp el finiva in del tombon de San March che l'è staa quattaa in di ann Trenta.

Ona voeulta el ciamaven *Navigliett*, ma poeu l'ha tolt el nomm de Martesana che l'era quell del paes che 'l traversava.

El ciappa l'acqua de l'Adda a Trezz su l'Adda e traversa i territori de Vaver, Cassan su l'Adda, Inzagh, Bellinzagh, Gessaa, Busser, Cassina di Pecch, Gorgonzoeula, Cernusch sul Navili, Vimodron. El va denter a Milan arent a via Padova (quarter de Crescenzagh, Precott, Gorla e Grech) e riva fin alla Cassina de' Pomm al canton de via Melchiorre Gioia, dove 'l va sott terra.

## Not
Pedrioeu

El **pedrioeu** (ciamaa pur **pidrioeu** in d'ona quai zona o anca **cornasell** o **tortaroeul** in Lombard Oriental), l'è on tub cont ona bocca larga e ona bocca stretta. L'è dopraa per incanalà e trasferì i liquid ò i ròbb a grana fina dent in di contenitor cont on'apertura stretta, per esempi i bottili.

I pedrioeu a hinn normalment faa de ferr, de veder ò de plastica, a segonda del perchè se doperen. Per esempi, quii faa de ferr a hinn dopraa per trasferì la nafta ò la benzina, quii de veder a hin dopraa in di laboratòri chimich e quii de plastica in cusina.

La radis de la paròla *pedrioeu* l'è l'istessa de la paròla antiga tipega de l'Altitalia *pidria*, che l'è un pedrioeu dopraa per travasà el vin denter i bott.

## Moeud de dì tipich milanes
* "Vess invers come ona pidria", che'l voeur dì che vun l'è pròppi invers. El pedrioeu se pò nò fall stà in pee de la part stretta: per fall sta in pee, bisògna mettell invers (da la part larga).
* "Mangià col pedrioeu", quand che vun el mangia in pressa.

## Riferiment
*Treccani
Cüren

**Cüren** (nòm uficiàl en italià: *Curno*) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem. El g'ha , 'na superfìce de 4,6 km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km². El cunfìna coi cümü de Bèrghem, Bunàt Sùra, Móss, Put San Piéro e Treviöl. L'è sitüacc a 5 km a ovest de Bèrghem, söl fiöm Brèmb.

## Evulusiù demogràfica

## Galerìa futugrafica


Image:Marigolda Castello.JPG|Ol castèl de la Marigolda
Image:Curno chiesa parrocchiale.jpg|La césa

Image:Curno cascina Carlinga.jpg|La Carlenga



## Riferimèncc
Oh Bej! Oh Bej!

La fera di **Oh bej! Oh bej**! l'è el mercatin caratterìstich del prenzipi del mes de dicember a Milan. La comenza el 7 dicember, dì de la fèsta de Sant Ambroeus, patron de la cittaa, e la seguta fin a la domenega dopo.

## Origin
L'origin de la festa la se fà risalì a la vegnuda a Milan, in del 1510, de Giannetto Castiglione (o *Giannotto*), Gran Maester de l'Ordin di Sant Maurizi e Lazar e fedel del Pio IV, che l'era andaa in cittaa per riportà nei milanes el spirit de devozion in di Sant. Giannotto el gh'aveva pagura de trovass denanz l'ostilitaa de la popolazion, che l'era minga tropp favorevol al Papa, e allora l'ha decis de vegnì denter a Milan per primm, cont dree el so seguito, e quand l'è rivaa denanz al popol e ai bagaj, l'ha comenzaa a distribuì di regall. 

El nomm el derivaria dal vosà soddisfaa di fioeu a la vista di bellee e di dolz distribuii da l'ecclesiastich: *Oh, bej! Oh, bej!*. l'era el 7 de dicember, anniversari de l'elezion a Vescov de Milan de Ambroeus (in del 374), e de quell dì comenza la tradizion de la fera intorna a la  Basilica de Sant Ambroeus.

Quand che gh'è la fera di Oh bej! Oh bej!, gh'è semper di problemm per via de la gran quantitaa de gent che ghe và per comprà e per vend di robb, e gh'è semper on fora-fora che rovina on poo la festa.  Per gionta, l'è minga facil tegnì foeura quej che gh'hann minga la licenza, e del spess gh'è di lit per trovà on sit per mett i banchett, e i ghisa gh'hann el sò de fà per mett on poo d'ordin. Nel 2006 el sit de la fera è staa spostaa perché in piazza Sant Ambroeus gh'è di lavorà, e i banchett hinn staa miss intorna al Castell Sforzesch.

## Riferiment
Carlo Borromee

El **Carlo Borromee** (Aròna, 2 ottober 1538 – Milan, 3 november 1584) l'è stad un arcivescov e cardinal lombard, arcivescov de Milan del 1564 a la soa mort. L'è considerad sant de la Gesa catolega e Dottor de la Gesa.

Ad Aròna a gh'è on monument dedicad a lu, volt 23 meter, ciamad *[[El Sancarlon]]*. L'era cusin del Federigh Borromee e nevod del Papa Pio IV, per el che l'ha lavorad a Roma. El so corp el se troeuva in del Dom de Milan, in del scuroeul del San Carlo.

## Cult
Insema ai sant Ambroeus e Galdin l'è patron de la citaa de Milan, oltra che patron de Lombardia e del Canton Tesin: l'è patron anca del vegg comun pujes de Acquarica del Capo, de la cità californiana de Monterey e de la cità brasiliana de São Carlos. L'è considerad anca el protetor di vescov, di catechista, di seminarista e de quei che fann l'amid.

Gh'è varie gese dedicade a lu, i pussee cognossude la Gesa de San Carlo al Lazaret a Milan, oeuvera del Tebald, e la gesa de San Carlo ai Quater Fontane a Roma: el so cult l'è rivad fina a Palermo, indova la Gesa de San Carlo di Milanes l'era la gesa nazzionala di lombard.

La soa festa l'è el 4 november, dì de la soa mort segond el calendari del temp, vist che l'era mort de sira.

## Riferiment
* [Treccani](http://www.treccani.it/enciclopedia/santo-carlo-borromeo_(Dizionario-Biografico)/)

## Alter proget
Muggiò

**Muggiò** l'è on comun de  abitant (dat del  ) abitant in de la noeuva provincia de Monscia e Brianza, in Lombardia. L'è tacaa ai comun de Monscia, Cinisell Balsom, Noeuva, Des e Lisson.

## Sit de interess
*Villa Isimbardi
*Villa Casati Stampa de Soncino
*Palazzo Brusa
*Gesa di SS. Peder e Pavol
*Palazzo Tacona

## Riferiment
Martesana

*Navili de la Martesana, vun di Navili de Milan
*Martesana, un territori de la zona del Navili
*Contad de la Martesana, antigh contad del Ducad de Milan
Colonn de San Lorenz

I **Colonn de San Lorenz**, le se trovan denanz a la basilica de San Lorenz in Cors de Porta Ticines (Porta Cicca), e hinn vun di rar costruziun de Milan che le risal ai temp del Imper roman.

## Alter progett