open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Scisma de Montaner

Cun l’espresiòn **Scisma de Montaner** se vör spiegà un fàtt che l’è sücess a Montaner, frasiòn de Sarmede, fra el dicember del 1966 e el genàr del 1967.

Quasi tütt i abitant de Montaner i’hann lasàd la cesa catòlica per andà ind’la cesa urtudòsa, perché i èren no d’acordi cun le decisiòn del vèsc de Vittorio Veneto, mons. Albino Luciani, ch’el sarèss diventàd papa Giuànn Pàul I.

## I fàtt

Tütt l'è cumenciàd el 13 de dicember 1966 quand l'è mòrt el cüràt, don Giüsèpp Faè, che l'era lì dal 1927. La gent l'avarès vursüd che diventeva cüràt l'asistent don Antòni Botteon. Ma mons. Luciani l'ha numinàd cüràt don Giuànn Gava e la gent la gh'è restàda mal a sè. El vèsc l'ha dìt che i cüràt, per *Dirìtt Canònic*, i'ènn nò elètt e che la decisiòn de numinài l'è apena del vèsc. Don Giuànn el gh'eva de rivà el 22 de genàr 1967.

La gènt la ghe steva nò e l'ha prupòsta al vèsc de fa restà don Antòni almèn cùme vice-cüràt, ma el vèsc l'a rispòst che per un paesìn insì picinìn basteva un prèt sùl.

Alùra el paès el s'è divìs fra i *ratt de sacristia*, che i vureven nò ribelàs al vèsc, e i gàtt che i vurèven don Antòni cùme cüràt.

El 22 de genàr 1967 la gènt l'eva müràd le porte d'la la cesa e la vurèva nò fagg fà San Martìn a don Giuàn. El 9 de febràr 1967 la gènt de Montaner l'è andàia a Ruma per pudè parlà cul papa sènsa riesìg; anca se l'ha mandài un fratìn vècc, frà Casimiro de Monselice per dì la mèsa, e per cercà de calmà la pupulasiòn, per 6 mès. Dòpu 6 mès la gent la mulèva nò el màss e alüra mons. Luciani l'ha numinàd don Pèder Vernier nöu cüràt.

Don Pèder l'è rivàd el 12 de setèmber 1967 è l'è stài saràd sü in sulè d'la canonica. Alùra mons. Luciani l'è rivàd a Montaner scurtàd da la Pulisìa è l'ha purtàd via el Santìsim dal tabernàcul d'la cèsa, e l'ha lasàda praticamènt scunsacràda.

## El scisma

La gènt, che la se rasegnèva nò, l'ha mìss in att un *scisma*, e l'ha fundài la cèsa urtudòsa a Montaner. El 26 de dicember 1967 l'è staia celebràda la prima mèsa urtudòsa bizantina. El cüràt urtudòs, pàder Claudio Vettorazzo l'è rivàd a Montaner in pianta stàbil el mès de giügn del 1969. El 7 de setmeber 1969 l'è stàia cunsacrada la cèsa.

I urtudòss de Montaner i g'hann vìd un bel po' de prublemi, però: infàti i'eren diventàd urtudòss püsee per andàg cuntra al vèsc Luciani. Anca don Claudio el g'ha vìd tanti prublemi per una vita sregulàda e l'è stài arestàd in del 1994
. 

Apena dal 1998 i s'enn calmàde un po' le acque e la cumunità urtudòsa la g'ha üficialmènt el rito bizantino.

In del 2000 l'è stài fundàd anca un munastèr de suore ch'i dipendun dal *Patriacàd de Costantinopoli*, e incö la cesa l'è frequentada anca dai crstiàn ch' riven da l'Europa dl'Est. In del dicember 2013 la brüsa per un incendi bell gram, e hin ancamò dree a fàlla sü.

## Riferimènt

*Valentina Ciciliot, *Il caso Montaner. Un conflitto politico tra chiesa cattolica e chiesa ortodossa*, Venezia - Ca' Foscari, 2004.


## Ligàmm de föra
* El scisma de Montaner in sü Youtube
* Servìsi d’la Rai in sü Montaner
Lodoìga

La **Lodoiga** l'è 'na *"stàtua che pàrla"* de Brèsa, sculpìda fórse de Giàn Batésta Bonomèt o de Sézer Federìco de Bagn o de vergü óter 'nvèrs le metà del sècol XVI.

L'urìgin e la stória i è mìa ciàre de töt. En prensépe l'ìa stàda mitìda denàcc a l'öltem pilàster a sinìstra de la faciàda del Palàs de la Lòza, e 'l g'ha reprezentàt 'n elemènt popolàr e de tradisiù popolàr de la piàsa (Piàsa de la Lòza) 'nfìna a la fì del Otsènt, quan che l'è stàda tiràda vià e portàda per colocàla 'ndèn óter pòst. Dòpo divèrse trezènde e trasferimèncc, endèl noèmber del 2011 le autorità de la cità i l'ha turnàda a mèter al sò pòst sóta 'l pórtech de la Lòza.

## Stória
A le metà del sècol XVI, el cantér de la Lòza l'ìa riàt ensìma e de lé a póch el sarèst stat de fà sö 'l tèt a caréna de naf. Per curunà la faciàda che dà sö la piàsa, el progèt del Jacopo Sansovino, oramài riàt a la fì, el prividìa 'na fàsa de decorasiù spèsa custitüìda de 'n frégio bèl alt, 'na balaüstra e 'na fìla dópia de stàtue.

Le dò estèrne 'n fiànch a la balaüstra le reprezentàa i Sancc Faüstì e Gioéta, i sancc de la cità, le dò intèrne 'nvéce le duzìa riferìs al mòt de la cità de Brèsa, sculpìt endèna epìgrafe póch méter piö sóta, *"Fidelis Brixia fidei et iusticiae consecravit"* (Brèsa fedél la g'ha consacràt [el palàs de la Lòza] a la Féde e a la Giüstìsia),. A la fì però, apéna le prìme dò stàtue i è stàde colocàde 'nsìma a la Lòza, la tèrsa chèla che reprezentàa la Fede, l'è restàda sóta. El perchè la sàpe mìa stàda colocàda 'ndèla sò destinasiù l'è mìa gnemò ciàr ma stà de fat che a la fì s'è dicidìt de mitìla 'ndèl cantù 'n bànda a l'öltem pilàster a sinìsta del palàs. 

Quan che 'ndèle cità italiàne g'ha ambiàt a difundìs l'üzo de tacà vià i biglitì co le obiesiù polémiche cùtra le orasiù o le deciziù de le autorità, (a Brèsa chèsta üzànsa l'è ambiàda presapóch ai tép de Napuliù) la stàtua söl cantù de la Lòza la g'ha ambiàt a véser dopràda per chèsto scópo (stàtua parlànt), en pó compàgn del Pasquino de Roma. 

L'ìa 'l perìodo (envèrs la fì del Setsènt) che gh'ìa stàt püblicàt apò le "discusiù" 'ntrà le dò stàtue de bróns che dà le ùre sö l'orolòi söl palàs en mìra a la Lòza, i "macc de le ùre", che la zét la ciamàa "Tóne" e "Batésta" e che segónt la tradisiù i éra ésccc come du che ghe tignìa la part al goèrno (dàto pò che i éra sö 'n sìma, bèi delóns de la zét) e la Lodoìga, sèmper envéce de la part del pòpol (dàto che l'ìa zó 'n piàsa, alùra sènsa gne 'n bazamènt che la fàes restà piö àlta).

El nòm stès de "Lodoiga" el gh'è stat dat en chèsta época, la prìma atestasiù l'è del del 1799, e 'l vegnarès del nòm de Lodovica Fè d'Ostiani (1736-1814), poetèsa cunusìda 'ndèl ambiènt aristocràtich bresà. 

El nòbil Carlo Girelli el g'ha dedicàt en sunèt en bresà, che par che l'ìes riàt a ìga 'na sèrta fàma popolàr, 'ndóche el celebràa come bóca de la erità. De chèl che se sà la funsiù de stàtua parlànt l'è stat atìf sura de töt endèl'época de Napuliù, tat che, prim de alùra, par che la gh'ìes gne 'n nòm.

## Riferimèncc
Ferrera

* **[[Ferrera (VA)|Ferrera]]**, (in italian: *Ferrera di Varese*) cumün de la Pruvincia de Vares;
* **[[Frèra]]**, (in italian: *Ferrera Erbognone*) cumün de la Pruvincia de Pavia;
* **[[Ferrera (GR)|Ferrera]]**, cumün svizzer del Canton Grisun.
Uricc

**Uricc** (*Origgio* in Italian; *Udrigium* in Latin) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta 7207 abitant.
El paes, situaa in del territòri de l'Alt Milanes, l'è traversaa del riaa Bozzent e 'l confina con la Provincia de Milan (comun de Scerr, Lainaa e Nervian). Oltra al center comunal a gh'è dò frazion, ciamaa Cassina Mus'ciòna e Cassina dal Bròcc.
Uricc la condivid cont i comun de Ubòld e de Scerr on grand bosch del Cunt Borromee.
Ca Mau

**Ca Mau** a l'è una cità in del süd del Vietnam. Al gh'ha 202,650 [abitant. A l'è la capital de la pruincia de Ca Mau.
Poeunt (Svizzera)

**Poeunt** (in del dialett de Camp: [pyːnt]; italian: *Ponto Valentino*) l'è ona frazion del comun tesines de Aquarossa, in de la Val de Bregn.
A l'è staa on comun indeperlù fina al 2004.
## Not
Borgh San Gottard

El **Borgh San Gottard**, ciamaa anca domà **el Borgh** o **el borgh di formaggiatt** (*Borgo San Gottardo*) l'è on vegg quarter de Milan, situaa lì indove adess el gh'è el cors San Gottard, in de la zona sud de la città.
L'era vun di vari borgh milanes che se trovaven foeura di bastion (in quell cas chì, quei de Porta Cicca), donca in l'estrema periferia de la città. Per quest, la gent che la ghe viveva la gh'aveva minga ona bella reputazion; in fond, a l'era quasi on alter paes respett a Milan.
I primm cà hinn del 1600-1700, anca se la gesa de San Gottard al Cors l'esisteva giamò in del 1250 (anca se la forma del dì d'incoeu l'è del 1896): per quest, anca se l'è in periferia, el borgh el gh'ha on'aria puttost veggia. L'era conossuu anca 'me *borgh di formaggiatt* perchè chichinscì gh'era ona motta de caser indove 'l se faseva marudà el formagg (soratutt grana e gorgonzoeula).
Fina al 1936 el ghe passava el tramm "Gamba de Legn", che 'l menava la gent de Milan a Pavia.
## Ligamm de foeura
* Associazioe "Il Borgo 14"
Augusto Anfossi

**Augusto Anfossi** (Nizza, 1812 - Milan, 21 de marz del 1848) l'è staa on patriota italian.
Fioeu del sur Giuseppe Pietro Anfossi, a l'è staa educaa di Gesuita e quella robba chì la gh'è minga piasuda, inscì l'è staa mandaa via in Francia, indove l'ha servii l'esercit frances. Tornaa in del Regn de Sardegna, l'è entraa in de l'esercit piemontes e l'ha tolt part ai mott revoluzionari del Piemont in del 1831. Quand quei là hinn andaa a tocch l'è scappaa prima in Francia (indove l'è entraa a fà part de la Legion Foresta) e poeu, in del 1833, in Egitt. Chichinscì el s'è miss al servizzi de l'esercit de Ibrahim Pascià e l'ha ciappaa el grado de colonnell (1839) col combatt in Sudan e contra i Turch.
Lassaa l'esercit, l'ha scominciaa on'attività de mercant tra l'Egitt e l'Algeria; poeu l'ha viaggiaa on poo per l'Europa. Tornaa in Italia in del 1848, l'è passaa de Milan; ghe se trovava domà de pocch settemann quand che l'è s'cioppada la sommossa popolar contra i Austriegh, che l'ha portaa ai Cinch Giornad de Milan. L'Anfossi el s'è s'ceraa coi Milanes e l'è vegnuu vun di comandant de la rivolta. L'è staa lù che l'ha pientaa el Tricolor a Porta Noeuva, dopo che l'eva scasciaa via on grupp de grenadee austriegh che gh'eren sconduu. El vintun de marz l'era dree a cargà el Palazz del Genio cont in man on cannonscin de bronz e l'è staa coppaa de ona s'cioppettada.
El gh'ha 'vuu on fradell ciamaa Francesco, che l'ha tolt part anca lù ai event del Resorgiment.
## Font
*Raffaele Bagnoli, *Le strade di Milano*, 1971, vol. 1, pag. 64, ed. Effetti.
*Dizionario Biografico degli Italiani
*treccani.it
Cassina Cuccagna

La **Cassina Cuccagna** (*Cascina Cuccagna*) l'è ona cassina milanesa, situada arent a  *Viale Umbria* (pussee precisament, in via Lodovico Muratori), in del sud-est de la città.
L'è voeuna di pocch cassinn che se troeuven denter al territori urban e che fonzionen anmò: tra i cinquanta cassinn present a Milan, l'è quella pussee denter a la città.
L'è stada fada sù in del 1695. I primm notizzi de quella cassina chì hinn del catast teresian del 1722, che parlen de ona certa *Cassina Torcc* ditta *Preganella*, che la partegniva ai fraa, che ghe coltivaven i erb de portà a la Cà Granda.
La cassina, che la cress per tutt el Vottcent, la ciappa el nomm de *Cuccagna* in del 1920, dopo che ona cassina omonima l'è stada trada giò per fàggh spazzi a la circonvallazion de foeura. Dent a la cassina ghe vegnen anca di artesan e on'osteria. In del 1984 la finiss in man al comun de Milan, che des ann dopo el deciara che l'è inagibil, e per quest el ne scascia via i abitant e tutt i attività.

Col passà del temp però l'è stada rivalutada, e al dì d'incoeu la ved ona ripresa, grazie a on consorzi che l'ha voruu salvàlla de l'abbandon in de la qual la se trovava ormai de on bell pezz. 
## Ligamm de foeura
*cuccagna.org
Luciano Ravasio

El **Luciano Ravasio** (Presezz, 1950) l'è on cantantautor italian, che 'l canta in Lombard (dialett bergamasch), oltra che in Italian.
## Biografia
El s'è laureaa in Letter Moderni el se occupa de poesia dialettal e de tradizion popolar, oltra a vess vun di interpret pussee important de la canzon bergamasca. L'ha pubblicaa ona motta de musicassett de canzon popolar e on quai liber cont el support sonor. El Ravasio l'ha collaboraa anca con la RAI regional 'me musicista e autor per la radio.

Insema al burattinee Pietro Roncelli l'ha recuperaa la storia del brigant bremban Pacì Paciana; l'è staa per ann l'animador de la rubrica "Tradizion popolar" sora Bergom TV. L'ha curaa on'overa sora el poeta bergamasch del Vottcent Peder Rugger de Stabell, oltra a vess staa collaborador de l'Eco de Bergom.
## Discografia
**Un secolo di canzoni bergamasche* (1979- Volum con musicassetta)
**Bütiga de antiquare* (1985- Volum con musicassetta)
**Nóter de Bèrghem* (5 musicassett antologich de canzon bergamasch e lombard) 
**Il reame di Gioppino* (1993- Volum con musicassetta) 
**Pòta* (1994- Volum con cd e musicassetta)
**I löcia i Madóne* (1995- Volum con cd e musicassetta)
**Cansù… tochèi de éta* (2001 - cd)
**Com'è verde la mia valle* http://www.centrostudivalleimagna.it/default.php?p=libro_dettaglio;id=170  (2003 - cd) 
**L'è de 'Lbì* (2004 - cd insema a L'Eco de Bg)
**Pensér d'ü giramónd* http://www.luciano-ravasio.it , omagg ai ultim vers del Tito Oprandi (2005 - cd)
**Album de famèa* (2006 - cd insema a L'Eco de Bg)
**L'è sà Nedàl* (2010 - cd insema a L'Eco de Bg)
**Bèrghem TomTom* (2015 - cd insema a L'Eco de Bg)
**Falìe* (2018 - cd insema a L'Eco de Bg)
**Pacì Paciana* (2019 - dvd Fondazione Ravasio)

## Ligamm de foeura
*El sitt offizial
*Ol trenì
*Pacì Paciana
*L'è de 'Lbì L'è de Albì Let it be
*Pota
*Nóter de Bèrghem
*Maròch
Corp Sant (MI)

Quell di **Corp Sant** (*Corpi Santi di Milano*) l'è staa on vegg comun de la Provincia de Milan, che 'l cattava dent i cassinn e i borgh tutt intorna a Milan. L'è esistii del 1757 fina al 1873. In del 1871 ghe viveven 62.976 personn.
## Storia
El nomm probabilment el vegn del fatt che ai temp di Austriegh i cimiteri se trovaven tucc foeura di bastion milanes, proppi in la zona indove che se trovava el territori de quell comun chì.
L'è staa istituii de l'imperadris Maria Teresa in del 1757 cont el nomm italian de *Corpi Santi*, anca se l'è vegnuu ona realtà domà in del 1782.
El comun di Corp Sant l'era ona zona agricola, ricca de camp e de ort, oltra che ricch de cors d'aqua (el Lamber, l'Olona, el Seves, el Niron e i Navili).
L'è staa taccaa a Milan ai temp del Napoleon, anca se poeu l'è tornaa indipendent con la Restaverazion. In del 1859 l'ha mudaa el sò nomm in *Corpi Santi di Milano*, per minga sconfondes cont el comun omonim in provincia de Pavia.
In del 1860 s'è taccaa a parlà de on'union tra i Corp Sant e Milan: anca se minga tucc eren d'accordi (e de fatt la gh'è stada anca ona quai rivolta popolar), i Corp Sant hinn staa annettuu a Milan el vott de giugn del 1873. On quai borgh però l'è staa spartii cont i alter comun confinant: quest chì l'è 'l cas de Cimian (taccaa a Crescenzagh), Lampugnan (taccaa a Trenn) e Lorentegg (taccaa a Corsigh).   
### Composizion del comun
El comun di Corp Sant a l'era spartii offizialment in duu mandament (quell de sett e quell de vott del Circondari de Milan) e in vundes borgh (anca se poeu ghe n'era di alter, senza cuntà tutt i cassinn):
*La Maddalena
*San Sir
*Bativacca
*Calvairaa
*San Peder
*Carrera
*Cassinn di Biff
*Morsencc
*Santa Maria Rossa
*Mirasol
*Grattasoeuj
Inoltra gh'era anca i borgh e i cassinn de la Barona, de la Ghisolfa, de la Bovisa, di Trii Ronchett, de Monluè, de Talied, de Fontana, de Lorentegg, de Lampugnan e Cimian.
I duu mandament eren dividuu vun de l'alter di port de Milan, ai quai de norma besognava pagà el dazzi: ma el comun di Corp Sant l'era minga soggett ai dazzi, inscì tutt quell che ghe vegniva el costava meno.

## Vos correlaa
*Comun inglobaa a Milan
*Milan
## Ligamm de foeura
*http://www.storiadimilano.it/citta/corpisanti/corpi_santi.htm
*Comune dei Corpi Santi 1782-1797
*Comune dei Corpi Santi 1798-1808
*Comune dei Corpi Santi 1816-1859
*Comune dei Corpi Santi 1859-1873
*Cartina di Milano all'annessione dei Corpi Santi nel 1873
Edoardo Zuccato

**Edoardo Zuccato** (Cassan Magnagh, 1963) l'è on professor italian e autor in Lombard.
L'ha scritt giò 'na quai raccolta de poesii in del dialett del sò paes (che 'l ciama *Milanes Alt*), oltra che fà sù vari traduzion de poesii in alter lengov: per esempi, del poema virgilian di Bucoligh, oltra che de over de autor ingles (in Italian).
A l'è professor de litteradura inglesa a l'università milanesa del IULM.

## Ligamm de foeura
*Informazion sora de lù in sul sitt de Cassan Magnagh (cont ona quai soa poesia) 
*La soa scheda in sul sitt del IULM
*On'intervista
Besanosaurus

***Besanosaurus*** (nòm che öl dì: "lözèrta de Besan" (paés de la pruìncia de Varés endóche l'è stat ritroàt) l'è 'n zèner de itiosàuri de dimensiù bèle grànde che g'ha popolàt i mar tropicài endèl perìodo Triàsich Medio, presapóch 235 miliù de agn fà. Chèsto rètile de mar el pödarès véser en mémber de la famìa Shastasauridae, e l'è stat discriìt e clasificàt per la prìma ólta de Dal Sasso e Pinna 'ndèl 1996. La spéce tìpica de chèsto zèner l'è 'l *Besanosaurus leptorhynchus* che völ dì "rètile col müs lónch de Besan."

## Riferimèncc

## Colegamèncc estèrni
* Besanosaurus a Gigadino
Lengua mapuche

La **lengua mapuche** o ***mapudungun*** l'è la lèngua parlàda del pòpol mapuche, de stìrpa amerìndia, che 'l vif en Cile e 'n Argentina. 

El nömer dei parlàncc natìf l'è de presapoch 100.000 o 200.000, i parlàncc pasìf el nömer el crès de 'n óter 100.000.. 

La lèngua Mapuche l'è gnemò stàda clasificàda 'n maniéra acüràda e per el momènt l'è cunsideràda 'na lengua izolàda.

## Riferimèncc
Apucaliss Capitel Quater

## Apucaliss
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.  

## Capitel Quater
1Dopu de chèstcoss, huu vedüü, e varda, una porta avèrta in del cél, e la vús prima che huu sentii cuma una tromba parland cun mì, disend: «Vegn sü scià e te faruu vedè [i coss] che deven süced dopu de chèstcoss». 2Sübit sun devegnüü in de spirit e varda, un tronu l'era mèss in del cél e sül tronu [el gh'era vün] setaa giò, 3e lü che 'l s'era setaa giò [l'era] in de céra cumpagn d'una preja [de] diaspru e [de] sardi, e inturna al tronu ['l gh'era] un arch in cél, in de céra cumpagn de smeraldu. 4E inturna al tronu [gh'eren] vent quater troni, e sü i troni [gh'eren] vent quater anziann setaa giò vestii cun bianch mantèj, e sü i lur crapp [gh'eren] curonn d'or. 5E del tronu vegnen föra fambròs e vús e trun, e denanz al tronu [gh']hinn brüsaa sètt lümm de fögh, che hinn i sètt spirit de Diu, 6e denanz al tronu cuma un mar de véder, cumpagn de cristall.
E in del mèzz del tronu e inturna al tronu [gh'eren] quater vèss vivént, pièn de ögg denanz e dedree. 7E 'l primm vèss vivént [l'era] cumpagn d'un leún, e 'l segund vèss vivént [l'era] cumpagn d'un vedèll, e 'l tèrz vèss vivént avendugh la fàcia cuma un omm, e 'l quart vèss vivént [l'era] cumpagn d'un'àquila vulanta. 8E i quater vèss vivént, ognidün de lur avendugh ses al, inturna e denter hinn pièn de ögg, e gh'hann minga requià, dì e nocc disend:
«Sant, sant, sant,
[l'è] 'l Signúr Diu l'Ogni Putént,
che l'era e che l'è e che l'è dree a vegnì!».
9E quand i vèss vivént dann gloria e unúr e grazi a lü che 'l se seta giò sül tronu che 'l viv in di secul di secul, 10i vént quater anziann burlen giò denanz a lü che 'l se seta giò sül tronu e s'ingenugien a lü che 'l viv in di secul di secul e büten i lur curonn denanz al tronu, disend,
«Te see dègn, el Signúr e 'l noster Diu,
de ricév la gloria e l'unúr e la puténza,
perchè t'hee creaa tüsscoss
e per mèzz de la tua vuluntaa gh'eren e hinn staa creaa».



### Navigaziun
*← Indree a Capitel Trii
*Inanz a Capitel Cinch →
*A l'indes
Jenna Jameson

**Jenna Marie Massoli**, in arte **Jenna Jameson** (nassüda al 9 d'april dal 1974 a Las Vegas, Nevada, Stat Ünii) l'è 'na pornoatrice e diretrice da la dita cinematografica "Club Jenna". L'è probabilment la pornostar püssee famosa dal mond e par chesto l'è anca cognosüda come "The Queen of Porn“ (*la regina dal porno*). 
In la sò carriera da pornoatrice l'ha vinciüü püssee che 20 premi internazionai. Nal 2004 l'è gnicia fö la so autobiografia "How to Make Love Like a Porn Star" (*come ciolà 'me 'na pornostar*), che l'è staia par 6 mes na la classifica di bestseller dal New York Times.
## Cariera da pornoatrice
Nal 1993 l'ha tacaa la sò cariera d'atrice nal film "Fantasy Women", 'sto film l'eva però un erotico senza toch pornografici; lee l'eva in una scena lesbica con la sò amisa Nikki Tyler.
Al prim vero film porno che l'ha fai l'è stai "Up and Cummers 10" nal 1994. La gh'ha 'vüd sübit molto sücess e l'ha 'mò fai altri film giamò che la stava a Las Vegas.
'Pena dopo che l'ha fai i 20 agn l'ha fai n'operazion par sgrandiss i tet. 
Püsee in la, ma mo nal 1994 l'è naia a stà da cà a Los Angeles insema a Nikki Tyler e l'ha 'mò tacaa a fa la fotomodella.
Nal 1995 l'ha pö scernüü da fa carriera da bon come pornoatrice. Al sò prim film dopo 'sta scelta l'è stai "Silk Stockings". Nal stess agn l'ha firmaa un contrat cola compagnia cinematografica "Wicked Pictures". Al sò prim film con un gran budget l'è stai "Blue Movie", mò nal 1995.
Nal 1996 l'ha vinciüü i trii premi püssee importanti par növa pornoattice: al "XRCO Best New Starlet Award", l' "AVN Best New Starlet Award" e l' "Fans of X-Rated Entertainment (Foxe) Video Vixen Award". L'è staia la prima attrice a vinciai tücc e tri. Püssee inanz l'ha 'mò vinciüü un bordel da altri premi.

## Vita privada
Jenna Jameson l'ha dii da vèss bisessual e che in la so vita privada (fò di film) l'ha fai sesso con circa 100 donn e 30 oman. Tra i muruss che la gh'ha 'vüd g'è anca i cognossü artisti rock Marilyn Manson e Tommy Lee.
Al 20 da dicembro dal 1996 la s'è sposada col pornoatore Brad Armstrong, i è stai però insema domaa fign al marz dal 1997.
Al 22 da giügn dal 2003 l'ha sposaa Jay Grdina: al ricco proprietari da un studio da film porno. Da la metà da 2004 l'ha prövaa senza fagla da 'végh fiöö. La s'è pö dopo trövada incinta par cas e l'ha dovüü piantà lì coi film porno.
Nal 2009 l'ha fai un film dark comedy (Zombie Strippers) che l'è bastanza famos.

## Club Jenna
Nal 2000 l'ha traa in pee insema a Jay Grdina la ditta cinematografica "Club Jenna", che la faseva vedee i film su Internet. Al sito *ClubJenna.com* l'è stai vün di primi che oltre che foto e video u dava anca consigli sül sesso par clienti che pagava. Al sito gh'ha 'vüd sübit un un gran sücess e u s'è sgrandii come coordinator da altri siti porno e dal 2001 u gh'ha anca 'vüd 'na sò prodüzion da film.
Agraa

*Agraa (*Agrate Brianza*), comun de la Provincia de Monscia.
*Agraa-Contorbia (*Agrate Conturbia*), comun de la Provincia de Noara.
*Agraa (*Agrate*), frazzion del comun de Agraa-Contorbia.
Isen

* **[[Isen (LC)|Isen]]**, (nom ufizial en italiàno: *Esino Lario*) cümü de la Pruvincia de Lèch, Lombardia, Italia;

* **[[Isen (DE-BY)|Isen]]**, cümü todèsch de l'Alta Baviera, circondàre de Erding.
Giüsepp Gregòri Hernández

**Giüsepp Gregòri Hernández** (Isnotú, Venezuela, 26 d'utùber 1864 – Caracas 29 de giügn 1919) l'è stái un dutùr venesüelàn, dl'Ùrdin Francescàn Seculàr, un benefatùr d'i pòvor. 

L'é stài dichiaràd veneràbil in d'la césa católica.

## Àlter futugrafìi


Image:Jose gregorio Hernandez Statue-Guacatra.jpg|Statüa de Giüsepp Gregòri Hernández a Guacara, Venezuela
Image:José Gregorio Hernández.jpg|El dutur Hernadez


## Bibliugrafia

* Ceferino Alegría, *Figuras médicas venezolanas I*, Ediciones Pulmobronk. Caracas, Venezuela, 1970
* Enrique Altazini, *José Gregorio Hernández el santo de Venezuela*, 2007
* Leopoldo Briceño-Iragorry, *José Gregorio Hernández, su faceta médica (1864-1919)*], Gac Méd Caracas v.113 n.4 Caracas dic., 2005.
* Marianny Sánchez, *José Gregorio Hernández, la filosofía de una ciencia*, Academia Biomédica Digital, 2006
* María Matilde Suárez, *José Gregorio Hernández*, El Nacional y Banco del Caribe, Caracas, Venezuela, 2005 ISBN 980-6518-60-8

## Ligamm de föura

* Futugrafie de Giüsepp Gregòri Hernández
* Giüsepp Gregòri Hernández: un dutùr miraculùs
Fiesch

* **[[Fièsch]]**, (nom uficiàl: *Fiesco*) cümü de la pruvincia de Cremuna, Lombardìa, Itàlia;
* **[[Fiesch (CH-VS)|Fiesch]]**, cümü del cantù del Valés, Svìsera
Nokia N70

Ul **Nokia N70** l'è un telefunin de tipo Smartphone (3G, tèrsa generazion) fabricaa da la Nokia. L'è staa metüü sül mercaa in del ters trimèster del 2005.
Tierra del Fuego

* Tierra del Fuego l'è ün arcipelàgh in del tòch piö a mesdé del Süd Amerìca.
* Tierra del Fuego, ìzola piö grànda del arcipélagh de la Tierra del Fuego.

* Tierra del Fuego, pruìnsa del Cìle.
* Tierra del Fuego, pruìnsa del Argentìna.

* Tierra del Fuego National Park, parch nasiunàl argentì.

* Tierra del Fuego, ü film del Mario Soffici del 1948.
* Tierra del Fuego, ü film del Miguel Littín del 2000.
Lengua mirandesa

El **Mirandés** (*Lhéngua mirandesa*; in portoghés: *Língua mirandesa* o *mirandês*) l'è  una Lengua parlada in del nòrd-est del Portogal. El mirandes, insema al leones e a l'asturian, el fa part del grüp lenguistigh leones.

El Parlamènt portoghès, el 17 de setèmber 1998, l'ha rcunusüda cume Lengua üficiala con la Lègg n. 7 del 29 de genàr 1999.

## Storia
La lengua mirandesa la vegn del leones medieval; l'è stada inflüenzada del purtughes e l'ha svilüpà in de i ültim agn una gramàtiga e de i regul soe. In del secul XX en el dominio o leguistico leones la vegn creada una nurmalisassiun (standardisassiun) propia per l'asturian e per el mirandes, che furmen al dì d'incö, insema al leones, el grüp lenguistigh leones.

El Mirandès el g'ha funulugia, murfulogia e sintassi difenrete da quèle portoghese, e l'è stài divisa almèn da la furmasiòn del Portogal, in del sécul XII.

Incö l'è 'na Lengua co-üficàla al portoghés a:
* Vimioso, 
* Mogadouro, 
* Macedo de Cavaleiros e 
* Bragança, 
ch'i 'enn tütt in del Distrètt de Bragança. Quasi tüta la gent l'è bi-lingua (Mirandés e Portoghès); apèna a Picote, un paesìn picinìn a sèe, se parla apena el Mirandés.

## Sitt üficial

* Lhéngua i cultura mirandesa 
* Cunvensiòn urtugràfica per el Mirandès  

## Note
Tierra del Fuego (arcipélagh)

'l **Arcipelàgh de la Tierra del Fuego**, o Tèra del Föch in Lumbàrt, l'è ün arcipélagh che 'l se tróa 'n del Süd Amèrica, ànsa l'è 'l pòst piö a mesdé del Süd Amèrica e l'è metìt pròpe 'ndóe i se 'ncùntra 'l Pacìfech (a sìra), l'Atlàntech (a matìna) e 'l Antàrtech (a mesdé); l'è separàt dal continènt dal istrèt de Magelà.

L'ìzola piö grànda l'è ciamàda *Tierra del Fuego* l'è a metà tra Cìle e Argentìna e la ghe dà 'l nòm a töt 'l arcipélagh, 'nsèma a lé gh'è ü ròs de ótre ìzole picìnine cóme ad ezèmpe i ìzóle de Dawson, Navarino, Hoste, de los Estados.
Apucaliss Capitel Cinch

## Apucaliss
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.  

## Capitel Cinch
1E huu vedüü sü de la [man] driza de lü che 'l se seta giò sül tronu un liber, scritt de denter e de föra, sigilaa cun sètt sigìj. 2E huu vedüü un fort angiul, pruclamand in d'una granda vús: «Chi [l'è] dègn de dervì 'l liber e de deslenguà i sò sigìj?» 3E nigün el pudeva, in del cél né sü la tèra né suta la tèra, dervì 'l liber né vedèll. 4E mì piangevi tant, perchè nigün l'era truaa dègn de dervì 'l liber né vedèll. 5E vün di anziann el me dis: «Piang no, varda, el leún del tribü de Giüda, la radis de David, l'ha vingiüü per dervì 'l liber e i sò sètt sigìj».
6E huu vedüü in del mèzz del tronu e di quater vèss vivént e in del mèzz di anziann un berìn avend staa in pee cuma mazaa, avendugh sètt corn e sètt ögg, che hinn i sètt spirit de Diu mandaa in de tüta la tèra.
7E l'è vegnüü e 'l [l]'ha ricevüü de la man driza de lü che 'l se seta giò sül tronu.
8E quand l'ha ricevüü 'l liber i quater vèss vivént e i vent quater anziann hann burlaa giò denanz al berìn, avendugh ognidün una cètra e vas d'or impienii d'incèns, che hinn i preghér di sant,
9e canten una növa canzún, disend: «Te see dègn de dervì 'l liber e de dervì i sò sigìj, perchè te see staa mazaa e t'hee cumpraa per Diu cunt el tò sangh d'ogni tribü e lengua e gént e naziún
10e t'i hee faa per el noster Diu un règn e sacerdott e regnarànn sü la tèra».
11E huu vedüü e huu sentii una vús de tant àngiul inturna al tronu e di quater vèss vivént e di anziann, e 'l nümer de lur l'era miriad de miriad e mila de mila
12disend in d'una granda vús: «El berìn che [l'è] mazaa l'è dègn de ricév la puténza e richéza e saviéza e forza e unúr e gloria e grazi».
13E ogni creadüra che l'è in del cél e sü la tèra e suta la tèra e in del mar e tüsscoss in de lur huu sentii, disend: «A lü che 'l se seta giò sül tronu e al berìn la benediziún e l'unúr e la gloria e la forza in di secul di secul».
14E i quater vèss vivént diseven: «Amén». E i anziann hann burlaa giò e hann aduraa.



### Navigaziun
*← Indree a Capitel Quater
*Inanz a Capitel Ses →
*A l'indes
Almere

**Almere** l'è ona città di Paes Bass cont ona popolazion de quasi 190.000 personn.
## Geografia
Almere la se troeuva in di Paes Bass centrai, in de la provincia del Flevoland. L'è la città pussee granda de la provincia, anca se l'è minga el capploeugh.
## Storia
Almere quasi la gh'ha nò storia, già che l'è stada fondada in del 1984 (la prima cà l'è del 1976).
## Gemellagg
* Ålborg, Danimarca.
* České Budějovice, Cechia.
* Haapsalu, Estonia.
* Regn Unii:
**Lancaster.
**Milton Keynes.
* Rendsburg, Germania.
* Växjö, Svezia.
* Tainan, Taiwan.
* Port Sudan, Sudan.
* Dmitrov, Russia.
* Kumasi, Ghana.
Rendsburg

**Rendsburg** (*Rendsborg* in danes, che 'l se pronuncia istess che in todesch) l'è ona città de la Germania del nord, cont ona popolazion de quasi 30.000 personn.

## Geografia
Rendsburg la se troeuva pù o manch in del mezz del Land del Schleswig-Holstein. L'è 'l capploeugh del circondari de Rendsburg-Eckenförde e l'è traversada del Canal de Kiel.

## Storia

Se sa nò quand l'è che l'è stada fondada, fatto sta che la prima volta che la ven nominada in d'on document l'è giamò el 1199. Ona forma veggia del sò nomm a l'è *Reynoldsburgh*, cioè "el borgh de Reynold".
In del secol quell de tredes la faseva part del Schleswig, ma in del 1460 l'è passada a l'Holstein. La città l'è stada contenduda despess tra Danes e Todesch: la contesa l'è finida in del 1864, quand l'è passada ona volta per tutt sotta el domini de la Germania.
In del 1895, quand che hann finii el Canal de Kiel, Rendsburg l'è vegnuda bella importanta per i commersc in sul mar, anca se la se troeuva in sù la terra ferma.

## Gemellagg
* Lancaster, Regn Unii.
* Vierzon, Francia.
* Aalborg, Danimarca.
* Haapsalu, Estonia.
* Kristianstad, Svezia.
* Skien, Norvegia.
* Rathenow, Germania.

## Riferiment
Viana do Castelo

**Viana do Castelo** a l'è un comun del distret de Viana do Castelo in Portogall.

El gh'ha  abitant e una superfiss de  km2: el confina cont i comun de .

## Ligam de foeura
*[ Sit ofizzial]
## Alter proget
Rosalia Porcaro

**Rosalia Porcaro**, (Casoria, 27 de genar 1966) a l'è una atùra e comica italiana.

## Biugrafia

Nasüda a Casoria in del 1966, la và a scola de recitasiòn in del 1984 e zabèle in dal 1985 la laùra al *Teàter Bellini de [[Nàpuli]]*. El sücèss, però el rìva vèrs i ann '90 cun *Zelig*.

In del 2010 la laùra a dù *fictions*: *Notte prima degli esami* e *Area Paradiso*, e in del 2011 in *Una donna sola* de Dario Fo e Franca Rame.

## Filmugrafia

**Totò Sapore e la magica storia della pizza* (2003), regia de Maurìsiu Forestieri
**Tutti all'attacco* (2005), regia di Lurèns Vignolo
**No problem* (2008), regia de Vincenzo Salemme
**La fabbrica dei tedeschi* (2008), regia de Mimmo Calopresti
**I mostri oggi* (2009), regia de Rìcu Oldoini

## Lìber

* *Assundam e sue sorelle*, Feltrinelli, 2005, EAN 9788874960354

## Riferimènt



## Ligamm de föra

* Pagina de Rosalia Porcaro sü l’IMDB
Lancaster

**Lancaster** l'è ona città britanniga situada in de l'Inghilterra del nord-ovest. Ghe viven circa 45.000 personn.
## Geografia
Lancaster l'è situada in del nord del Lancashire, in Inghilterra (region del Nord-Ovest) e in del distrett de la City of Lancaster.
L'è traversada del fiumm Lune (del qual la ciappa el nomm) e del canal de Lancaster (che l'è on poo 'n Navili).
## Storia
Ai temp di Roman la città l'era conossuda 'me *Calunium*, come che 'l se ved in certi epigrafi.
Se sa proppi pocch de la storia de Lancaster tra la fin del domini roman (410) e la conquista normanna (1066), perchè probabilment ghe viveva nissun, o quasi. Lancaster la se trovava tra i regn de Northumbria e de Mercia, e la podaria vess passada despess sotta el domini de vun de quei là. El Domesday Book (1086) le ciama *Loncastre*, che 'l voeur dì *fort roman in sul fiumm Lune* (ingles antigh: cæster).

In del secol quell de tredes, là indove 'l gh'era staa el fort di Roman, gh'è staa faa sù el Castell de Lancaster: quell chì, faa vegnì pussee grand sotta el regn de la Lisabetta I, l'è conossuu per el process ai strii del 1612. In del Medioev, la cà di Plantagenet la gh'ha 'vuu on ramm cadett che l'ha ciappaa el titol de duca de Lancaster. El stemma tradizional de la Cà de Lancaster l'era la roeusa rossa, menter on alter ramm cadett (la Cà de York) el gh'eva ona roeusa bianca. Per quest, quand i dò famili s'hinn scontraa per la succession al trono e hann faa s'cioppà ona guerra civil, quella lì l'è stada ciamada Guerra di Dò Roeus (1455-1485).

Dopo la fin de la guerra, che l'ha vist vincc el campion di Lancaster (Enrigh VII Tudor), la città la gh'ha pù avuu on'importanza central in la storia inglesa.

## Gemellagg
* Lublin, Polonia.
* Viana do Castelo, Portogall.
* Almere, Paes Bass.
* Ålborg, Danimarca.
* Perpignan, Francia.
* Rendsburg, Germania.
* Växjö, Svezia.
Schleswig

*Schleswig, region de confin tra la Danimarca e la Germania.
*Schleswig, città de la Germania del nord.
Schleswig (region)

El **Schleswig** (*Sønderjylland* o *Slesvig* in danes; *Sljasvig* in Jutlandes del sud; *Slaswik* in frison; *Sleeswijk* in olandes) l'è ona region de l'Europa del nord, che la quatta tra i 60 e i 70 chilometer in sul confin tra la Germania e la Danimarca: al dì d'incoeu l'è spartii tra i duu statt (el Land del Schleswig-Holstein e la region del Jutland de sotta).

L'è ona zonna importanta perchè la se troeuva in mezz tra el Mar del Nord e 'l Mar Baltigh, connession tra la Russia e l'Ocean Atlantigh.

El Schleswig l'è staa on ducaa danes, che 'l s'è sgrandii semper pussee a partì del XII-XIII secol. Però, grazzie ai matrimoni dinastigh el s'è ligaa on bell poo cont el Ducaa de l'Holstein, che l'era sotta l'Imperi.

Quella robba chì l'ha portaa ona motta de guerr tra todesch e danes in del XIX secol, che hinn finii domà in del 1864, quand che tutta la region l'è finida sotta la Prussia.
In del 1920 gh'è staa on plebiscito, che l'ha spartii in duu tocch el Schleswig con la division che la gh'è anca 'dess.
## Vos correlaa
*Schleswig (città)
*Schleswig-Holstein
*Jutland de sotta
*Ducaa de Schleswig
*Holstein
San Martin de Porras

El **San Martin de Porras** (nassüü **Martin de Porras Velásquez** a Lima el 9 dicember 1579 e mort a Lima el 3 nuember del 1639) a l'è un sant de la Gesa Catolega, che'l se festegia el 3 nuember.

## Patronaa
* Social Justice.

## Ligamm de föra

* Biugrafii Dominicos.org
* Tradiciones Peruanas: Los ratones de Fray Martín
* Milagros de San Martín de Porres
* Los Santos de Lima - del programa de TV "A la vuelta de la esquina" 
* Fragmento de la película "Fray Martín de Porras" México - 2006
* Novena a San Martín de Porres
Rösa de Lima

**Rösa de Lima** o **Rösa de Santa Maria** l'è nassüda a Lima cun el num de **Isabel Flores de Oliva** el 30 d'april del 1586 e l'è morta in de la istessa cità el 24 d'agust del 1617.

In del 1671 l'è staia canunisada dal Papa Clement X
## Patrunà
* Lima
* Filipinn
* Baños de Montemayor
* Venta de Baños
* Policía Nazionale del Perù

## Ligam de föra

* Arzobispado de Lima: Vita de Santa Rösa de Lima 
* Biografía y semblanza espiritual de Rosa de Lima en Dominicos.org
* Orden Predicadores Dominicos Perú Santa Rosa 
* Santa Rosa en el Arte
* Homenaje a Santa Rosa de Lima (video)
* Basílica Santa Rosa de Lima (Bs As, Argentina) 
* Website de la Iglesia de Santa Rosa de Lima (Sittard, Países Bajos) 
* Parroquia Santa Rosa de Lima El Palmar - Murcia, Diócesis de Cartagena en España
Apucaliss Capitel Ses

## Apucaliss
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.  

## Capitel Ses
1E huu vedüü quand el berìn l'ha dervii vün di sètt sigìj, e huu sentii vün di quater vèss vivént disend cuma un son de trun: «Vegn».
2E huu vedüü, e varda, un bianch cavall, e lü che 'l s'en seta giò avendugh un arch e la gh'è dada una curona e l'è vegnüü föra vingend e perchè 'l vingèss.
3E quand l'ha dervii 'l segund sigìll, huu sentii 'l segund vèss vivént disend: «Vègn».
4E l'è vegnüü föra un alter ross cavall, e a lü che 'l s'en seta giò 'l gh'è daa de töj la pas de la tèra e perchè mazàssen i vün i alter e la gh'è dada una granda spada.
5E quand l'ha dervii 'l tèrz sigìll, huu sentii 'l tèrz vèss vivént disend: «Vègn». E huu vedüü, e varda, un négher cavall, e lü che 'l s'en seta giò avendugh un giúv in de la sua man.
6E huu sentii cuma un vús in del mèzz di quater vèss vivént hann dii: «Un chéniz de furmént per un denari, e trii chéniz d'ordigh per un denari, e l'oli e 'l vin te fasèsset no maa».
7E quand l'ha dervii 'l quart sigìll, huu sentii una vús del quart vèss vivént disend: «Vègn». 8E huu vedüü, e varda, un cavall vérd, e lü che 'l s'en seta giò, el sò nomm [l'era] la Mort, e l'Ades el vegniva 'dree cun lü, e 'l gh'era dada auturitaa sül quart de la tèra, per mazà cunt una spada e cunt una famm e cun [la] mort e di bestì de la tèra.
9E quand l'ha dervii 'l quint sigìll, huu vedüü suta l'altar i anemm de [quij che eren] mazaa per via de la parola de Diu e per via de la testimunianza che gh'aveven. 10E hann criaa cunt una granda vús, disend: «Fin a quand, el Signúr, sant e vér, te giüdeghee no e te vendichet el noster sangh de quij che stann de cà sü la tèra?». 11E l'era daa a lur, a ognidün, una bianca tünega, e l'era dii a lur che requiàssen ancamò un pocch témp, fin che füssen cumpletaa i lur culégh e i lur fradèj che stann per vèzz mazaa cuma anca lur.
12E huu vedüü quand l'ha dervii 'l sèst sigìll, e l'è sücèss un gran teremòt, e 'l suu l'è devegnüü négher cuma un sacch de cavèj e l'intréga lüna l'è devegnüda cuma sangh, 13e i stèll del cél hann burlaa giò a la tèra, cuma un figh el büta i sò figh ghèrb quand l'è scoss d'un gran vént, 14e 'l cél l'è staa smezaa cuma un liber burelaa e ogni muntagna e ìsula hinn staa moss di sò lögh. 15E i rè de la tèra e i grand e i capitànn e i sciúr e i putént e ogni sèrv e omm liber s'hinn scundüü in di grott e in di prèj di muntagn 16e disen a i muntagn e prèj: «Burlee giò sü di nünch e scundiim de la fàcia de lü che 'l se seta giò sül tronu e de l'ira del berìn, 17perchè l'è vegnüü 'l gran dì de la lur ira, e chi 'l pò stà sald?» 



### Navigaziun
*← Indree a Capitel Cinch
*Inanz a Capitel Set →
*A l'indes
Il meglio di Ho fatto 2 etti e mezzo, lascio?

**Il meglio di Ho fatto 2 etti e mezzo, lascio?** l'è 'l segond album live di Elio e le Storie Tese, che l'è sortii vers la fin del 2004.
Quell chì, on cofenett de trii disch, el quatta dent el mej di registrazion live de la tournée de quell ann (ciamada proppi Ho fatto 2 etti e mezzo, lascio?). La tournée l'era durada trii mes, in di quai la band l'eva faa tre *scalett* different, e a la fin de ogni concert, per la prima volta, i canzon del concert eren staa registraa *live* e venduu ai fan quand che sortiven foeura de l'esibizion: quella idea chì, per la prima volta portada in Italia, l'era stada ciamada *CD brulé*. A la fin de l'ann, per celebrà l'iniziativa, el grupp milanes l'ha deciduu de fà sù ona raccolta del mej de 'sti CD.
## I canzon
### Ho fatto 2 etti e mezzo, lascio?
# *Carro* - 4:42 (live in Collegno 23/06/2004)
# *Psichedelia* - 5:31 (live in Collegno 23/06/2004)
# *Cartoni animati giapponesi* - 4:48 (live in Torino 21/03/2004)
# *La ditta* - 3:08 (live in Montichiari 3/07/2004)
# *La vendetta del Fantasma Formaggino* - 9:16 (live in Torino 21/03/2004)
# *[[Nubi di ieri sul nostro domani odierno (abitudinario)]]* - 5:12 (live in Macomer 30/07/2004)
# *Catalogna* - 2:50 (live in Montichiari 3/07/2004)
# *[[Cateto (brano musicale)|Cateto]]* - 5:31 (live in Macomer 30/07/2004)
# *Burattino senza fichi* - 5:28 (live in Macomer 30/07/2004)
# *[[Mio cuggino]]* - 5:35 (live in Belluno 18/03/2004)
# *[[Il barbiere di Siviglia (Rossini)|Largo al factotum]]* - 5:16 (live in Collegno 23/06/2004)

### Ho fatto 2 etti e mezzo, lascio? Vol. 2
# *[[John Holmes]] (Una vita per il cinema)* - 4:46 (live in Tavagnacco 22/07/2004)
# *Essere donna oggi* - 5:54 (live in Riccione 5/08/2004)
# *[[Pipppero®]]* - 4:15 (live in Riccione 5/08/2004)
# *Lo stato A, lo stato B* - 4:28 (live in Lari 6/08/2004)
# *[[El Pube]]* - 6:54 (live in San Giovanni in Persiceto 4/07/2004)
# *Il vitello dai piedi di balsa* - 3:26 (live in Carpi 21/07/2004)
# *Il vitello dai piedi di balsa reprise* - 3:50 (live in Carpi 21/07/2004)
# *Uomini col borsello* - 6:37 (live in Lari 6/08/2004)
# *Né carne né pesce* - 5:21 (live in San Giovanni in Persiceto 4/07/2004)
# *Supergiovane* - 8:48 (live in Carpi 21/07/2004)

### Ho fatto 2 etti e mezzo, lascio? Vol. 3
# *Farmacista* - 6:39 (live in Mantova 10/09/2004)
# *Pork & Cindy* - 6:40 (live in Mantova 10/09/2004)
# *Milza* - 4:11 (live in Mantova 10/09/2004)
# *[[Sveliatevi! Born to Be Abramo|Born to be Abramo]]* - 5:21 (live in Padova 2/10/2004)
# *Il rock and roll* - 5:57 (live in Cernusco S/N 17/09/2004)
# *Cassonetto differenziato per il frutto del peccato* - 5:12 (live in Reggio Emilia 4/09/2004)
# *[[Evviva/La visione|Evviva]]* - 1:11 (live in Reggio Emilia 4/09/2004)
# *[[Evviva/La visione|La visione]]* - 5:23 (live in Mantova 10/09/2004)
# *[[Servi della gleba (singolo)|Servi della gleba]]* - 6:15 (live in Padova 2/10/2004)
# *Ocio ocio* - 3:58 (live in Padova 2/10/2004)
# *[[Cara ti amo]]* - 8:09 (live in Padova 2/10/2004)
## Vos correlaa
*Elio e le Storie Tese
*Ho fatto 2 etti e mezzo, lascio?
*Il meglio di Grazie per la splendida serata
*CD brulé
Lila Downs

La **Lila Downs**, num d'art de *Ana Lila Downs Sánchez*, a l'è una cantanta e atris messicana che l'è nassüda e Oaxaca el 19 d'setember del 1968.

L'ha vendüü püssee de 2.000.000 de album, e l'è dunca cunsiderada vüna di cantant de müsega latina püssee impurtant al mund. Segunt un'intervista del 2011, la gh'ha un register de vus de trì utav. 
Segunt un'indagin, a l'è la terza dona püssee cugnussüda in Messich. L'è spusada cun el müsicista american Paul Cohen, e cun lüü l'ha adutà un bagai che'l se ciama *Benito* e che l'è nassüd el 7 d'Lüj de'l 2010.

## Discugrafia
* *Ofrenda* (1994)
* *Azuláo: En Vivo con Lila Downs* (1996)
* *La Sandunga* (Narada 1999)
* *Tree of Life (Yutu tata)* (Narada 2000)
* *Border (La Línea)* (Narada 2001)
* *Una Sangre (One Blood)* (Narada 2004)
* *La Cantina* (Narada 2006)
* *The Very Best Of/El Alma de Lila Downs* [CD] (EMI 2008)
* *Shake Away (Ojo de Culebra)* (Manhattan Records 2008)
* *Lila Downs y La Misteriosa en Paris – Live À FIP [CD (Harmonia Mundi-Global Village Europe/USA; various labels worldwide), (CD + DVD EMI Messich) (2010)]
* *Pecados y Milagros* (2011)

== Filmografia ==
* *Frida* ([[Film]], [[2002]])
* *Hasta el último trago corazón* ([[Film]] messicano, [[2007]])
* *Fados* ([[Film]] italiano, [[2007]])
* *Mariachi gringo'' (Film, 2011)

## Riferiment


## Ligam de föra
* Sit ufizial
* Lila Downs in Twitter
José María Arguedas

**José María Arguedas Altamirano** (nassüü el 18 de genar del 1911 a Andahuaylas - murüü el 2 de dicember del 1969 a Lima) l'è stà un scritur peruvian.

## Selessiù de òpere (tituj in spagnööl)
* 1935 - Agua. Colección de cuentos integrada por: Agua, Los escoleros y Warma kuyay. Segundo premio en el concurso internacional promovido por la Revista Americana de Buenos Aires. Traducida al ruso, alemán, francés e inglés por La Literatura Internacional, de Moscú.
* 1941 - Yawar Fiesta. Novela. Revisada en 1958.
* 1954 - Diamantes y pedernales. Novela, conjuntamente con una reedición del libro Agua y el cuento «Orovilca».
* 1955 - «La muerte de los Arango». Cuento. Primer premio del Concurso Latinoamericano de Cuento en México.
* 1958 - Los ríos profundos. Novela. Premio Nacional de Fomento a la Cultura Ricardo Palma en 1959. Fue reeditada en 1978 por la Biblioteca Ayacucho de Caracas con prólogo de Mario Vargas Llosa.
* 1961 - El Sexto. Novela. Premio Nacional de Fomento a la Cultura Ricardo Palma en 1962.
* 1962 - La agonía de Rasu Ñiti. Cuento.
* 1964 - Todas las sangres. Novela.
* 1965 - El sueño del pongo. Cuento, en edición bilingüe (castellano-quechua).
* 1967 - Amor mundo. Colección de cuatro cuentos de tema erótico: «El horno viejo», «La huerta», «El ayla» y «Don Antonio».[18]
* 1971 - El zorro de arriba y el zorro de abajo.

* 1962 - Túpac Amaru Kamaq taytanchisman. Haylli-taki. A nuestro padre creador Túpac Amaru. Himno-canción.
* 1966 - Oda al jet.
* 1969 - Qollana Vietnam Llaqtaman / Al pueblo excelso de Vietnam.
* 1972 – Katatay y otros poemas. Huc jayllikunapas.

## Colegamèncc estèrni

* Sitio Web -oficial- de José Ma. Arguedas
Apucaliss Capitel Set

## Apucaliss
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.  

## Capitel Set
1Dopu de chèstcoss, huu vedüü quater àngiul essend staa in pee sü i quater cantún de la tèra, tegnend i quater vént de la tèra perchè un vént büfàss no sü la tèra né sül mar né sü ogni pianta.
2E huu vedüü un alter àngiul che 'l va sü del sorg del suu avendugh un sigìll de Diu vivént, e l'ha criaa in d'una granda vús a i quater àngiul a i quij hinn staa daa a lur de fà maa [a] la tèra e 'l mar:
3disend: «Fee minga maa [a] la tèra né 'l mar né i piant, fin che èmm metüü un sigìll [sü] i sèrv del noster Diu sü i lur front».
4E huu sentii 'l nümer de [quij che hinn] sigilaa, cént quaranta quater mila, sigilaa de ogni tribü di fiöö d'Israél:
5del tribü de Giüda dodes mila sigilaa,
del tribü de Rubén dodes mila,
del tribü de Gad dodes mila,
6del tribü de Ascér dodes mila,
del tribü de Naftali dodes mila,
del tribü de Manassè dodes mila,
7del tribü de Simeòn dodes mila,
del tribü de Levì dodes mila,
del tribü de Issachàr dodes mila,
8del tribü de Zebulún dodes mila,
del tribü de Giüsèpp dodes mila,
del tribü Bengiamìn dodes mila sigilaa.
9Dopu de chèstcoss huu vedüü, e varda, una granda fola, che nigün el pò cuntàla, de ogni naziún e tribü e gént e lénguv, essend staa in pee denanz al tronu e denanz al berìn, vestii [in de] bianch tònegh e palm in di sò man,
10e crien in d'una granda vús, disend:
«La salvèza [el sia] al noster Diu
e a lü che 'l se seta giò sül tronu e al berìn».
11E tücc i àngiul eren staa in pee inturna al tronu e a i anziann e a i quater vèss vivént e hann burlaa giò denanz al tronu sü i lur fàci e s'hinn ingenügiaa a Diu 
12disend:
«Amén,
la benediziún e la gloria e la savièza
e i grazi e l'unúr e la puténza
e la forza [la sia] al noster Diu in di sécul di sécul:
amén».
13E vün di anziann hann respundüü, disendum: «Chèst [che hinn] vestii [in di] bianch tònegh chi hinn e de due hinn vegnüü?
14E gh'huu dii: «Mè signúr, tì te seet». E 'l m'ha dii: «Chèst hinn quij che vegnen de la granda tribülaziún e hann lavaa i lur tònegh e i hann faa bianch in del sangh del berìn.
15Per via de chèst
hinn denanz al tronu de Diu
e ghe serven dì e nocc
in del sò témpi,
e lü che 'l se seta giò sül tronu 'l sta de cà sü lur.
16Gh'avarànn pü famm né gh'avarànn séd né 'l börla giò sü di lur el suu né ogni calúr,
17perchè 'l berìn de sü in del mèzz del tronu el i pascularà e 'l i menarà sü surgént de acqu de [la] vita,
e Diu 'l sügarà ogni làgrima di lur ögg.



### Navigaziun
*← Indree a Capitel Ses
*Inanz a Capitel Vot →
*A l'indes