open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gazzeta del Popul

La **Gazzetta del Popolo** l'é stàt un giurnal quotidian de Turin. In Piemont a l'era cugnussüü come *Ël Pòpol*.

A l'era stàt fundaa del 1848 da Felice Govean, Alessandro Borella e Giovanni Battista Bottero.
Repüblica Araba Saharawi Demucratica

La **Repübliga Araba Saharawi Demucratiga** o **RASD** a l'è un paes de l'Africa del Nord.

A l'è tacada al Maroch, a l'Algeria e a la Mauritania e l'a bagna l'Ocean Atlantich.
La capital a l'è El Ayun, in de la part del paes che l'ha ucüpada el Maroch; la capital "ad interim" a l'è Bir Lehlu, ma 'l guern in esili a l'è a Tindouf, in Algeria.
La gh'ha una süperfiss de 266.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 270.000 abitant.



## Storia muderna
El *Sahara Ocidental* a l'è staa una culonia de la Spagna fina al 1976.
Quand che la Spagna la s'è ritirada, el Maroch l'ha ucüpaa i dü terz del paes, a nord, e la Mauritania la part püssee a süd.
El 27 de febrar del 1976 el Frunt Pulisari l'ha proclamaa l'indipendenza del paes, cunt el nom de RASD.
In del 1979 la Mauritania la s'è ritirada del Sahara e 'l Maroch l'ha ucüpaa un'altra part del paes.
Al di d'incö la RASD la cuntrola pressapoch el 20% dël teritori, separaa del Mür Maruchin e un bel poo de Saharawi viven 'me profugh in del süd de l'Algeria.

## Urganizaziun pulitiga
La Repübliga Araba Saharawi Demucratiga la recugnussen un bel poo de paes de l'Africa e de l'América latina e la fa part de l'Üniun Africana.
EL president a l'è el Mohamed Abdelaziz (del 1976).
El prim minister a l'è l'Abdelkader Taleb Oumar (del 2003).
El Ayun

**El Ayun** (*لعيون* in arab) a l’è la capital ufiziala de la Repüblica Araba Saharawi Demucratica; al dì d'incö a l'è però sota l'ucüpaziun del Maroch e la capital "ad interim" a l'è Bir Lehlu.
Al gh'ha una pupulaziun de pressapoch 190.000 abitant, per la püssee part culon che i ha mandaa el Maroch.

## Geografia
El Ayun a l'è in del nord del paes a 30 km de l'Ucean Atlantich.

## Cità gemelaa
El Ayun a l'è gemelaa cun:
*  Firenz, Italia
*  Malaga, Spagna
Gàmbara

**Gàmbara** (en Italià: *Gambara*), l'è 'n cümü de  de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla *Bàsa Bresàna* a 36 km a Sudèst de la cità de Brèsa e 30 a Nordèst de la cità de Cremùna.

El teretóre de Gàmbara 'l se tróa ai cunfì co le pruvìnce de Cremùna e de Màntoa. L'è töt pià e l'è delimitàt dei fiöm Mèla e Cés.

Divèrsi repèrcc e iscrisiù le testemógna l'urìgin romàna de l'abitàt, ma 'l cèntro piö antìc facilmènt l'ìa 'n cuincidèmsa de la frasiù de Curviù.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Bir Lehlu

**Bir Lehlu** (*بئر الحلوة*/*Bi'r al-hilwa* in arab; scrivüü anca *Bir Lehlou*) a l’è la capital "ad interim" de la Repüblica Araba Saharawi Demucratica.

## Geugrafia
Bir Lehlu a l'è in del nord-est del paes, in del toch del Sahara Ucidental sota l'aministraziun de la RASD.

## Cità gemelaa
Bir Lehlu a l'è gemelaa cun:
*  Campi Bisenzio, Italia
*  Capraia e Limite, Italia
*  Montemurlo, Italia
*  Monteroni d'Arbia, Italia
*  Montevarchi, Italia
*  Prà, Italia
*  San Piero a Sieve, Italia
Melilla

**Melilla** (*Rusadir* in latin e fenici; *Melilha* in purtughes; *Mrič* in berber; **مليلية** in arab) a l'è un'exclave de la Spagna in sü la costa del Maroch.
La gh'ha una süperfiss de 20 km² e una pupulaziun de pressapoch 66.871 abitant (2006).

## Geugrafia

Melilla a l'è in sü la costa africana del Mar Mediterani.

## Storia

Melilla l'ha ucüpada la Spagna in del 1497.

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Nouakchott

**Nouakchott** a l’è del 1957 la capital de la Mauritania.
Al gh'ha pressapoch 881.000 abitant.

## Geugrafia
Nouakchott a l'è in sü la costa atlantiga del desert del Sahara.

## Cità gemelaa
Nouakchott a l'è gemelada cun:
*  Madrid, Spagna
Val Mesolcina

La **Val Mesolcina** (*Misox* in tudesc'ch; *Val Mesauc* in rumancc)  l'è, insema a la Val Pus'ciav, a la Val Bregaglia e a la Val Calanca, una dei quatru vai del Canton Grisun dove la lingua uficiala l'è 'l talian.

## Geografia
La confina a esc't con la Calanca, a süd col Tisin e a ovesc't con l'Italia. Lè traversada dal fiüm Moesa e dal'autosctrada nazionala A13. 

## Comun
I néf comun che i forma la Val i è chisti (in ordin da sud a nort):
*San Vittore, *San Vìtoor*
*Roveredo, *Rorè*
*Grono, *Gron*
*Verdabbio, *Verdabi*
*Leggia, *Legia*
*Cama, *Cama*
*Lostallo, *Losc'tal*
*Soazza, *Soaza*
*Mesocco, *Mesoch*, che el comprent i frazion de Pian San Giacom e San Bernardin

## Circoi
La Mesolcina l'è inoltre dividuta in dù circoi politich:
*Circolo di Mesocco, *Circol de Mesoch* (alta val)
*Circolo di Roveredo, *Circol de Rorè* (bassa val)

## Alter pruget
Casiràt

**Casiràt** (*Casirate d'Adda*) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la Géra d'Ada chèl tòcc de la média pianüra bergamasca apröf al cunfì co la pruinsa de Milà che storicàmènt l'à sèmper fai part del Ducàt de Milà e l'è mia stacc sóta la Serenisima.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

Ol paìs l' se tróa a 25 km de la sità e a 114 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Arsàch, Carvensà, Cassano d'Adda (MI), Rivolta d'Adda (CR) e Treì.

## Ol Petróle

In del 1974 a Casiràt i à troàt ü giacimènt de petróle che però l' s'è dimostràt mia tròp grant ma 'n töte i manére grant asé per dèrf fò quàter pós per tirà fò petróle e gas metàno. 

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Casiràt l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
San Damian

* San Damian (PV), comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia
* San Damian (Brughee),
Cisà

**Cisà** (*Cisano* in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa sö i culine de la Al San Martì. L'è a meza strada 'ntra Bèrghem e Lèch e per Cisà la pasa e la fà fermada la ferovìa Bèrghem - Lèch.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

Ol paìs l' se tróa a 18 km de la sità e a 268 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Brivi (LC), Cavrì, San Paol (LC), Püntìda, Torr de Bus (LC).

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cisà l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## De èt

Cisà che l'è apröf a l'Ada per sècoi l'è stacc söl cunfì tra la Serenisima e 'l Dücàt de Milà. Per pasà a Brivi gh'éra de navigà 'l fiöm e gh'éra pò ü pórt. 
In del 1917 l'è stacc realisàt l'avenirìstech, per chèl època, put de cemènto che amò 'ncö l'önés i dù paìs.

## Riferiment
Cunifer

Cun la parola **cunifer** s'intenden i piant che fan minga part di latiföj. La parola a l'è generiga e la gh'ha minga una valenza scentifiga, ma a l'è buna per indicà i piant de la divisiun Pinophyta.

Al di d'incö i cunifer a hinn tücc piant de bosch.
Latiföj

Se definissen **latiföj** tücc quij piant, de bosch e a erba, che gh'hann di föj largh, senza vardà la furmà. La parola, che ja spartiss di cunifer, a l'è minga precisa per la scenza, tant che l'è püssee giüst ciamaj Angiospermae.
Boozoo Chavis

El **Wilson "Boozoo" Chavis** (nassüü el 23 de Utuber del 1930 a Lake Charles, LA e mort el 5 de Magg del 2001 a Austin) a l'è un müsegh negher de müsega zydeco, la müsega tradiziunala de la gent de lengua francesa del süd-ovest de la Louisiana. L'ha sunaa del 1954 fina a la sua mort la fisarmoniga (*accordion*) e l'è staa anca el scritur d'un frach de canzun zydeco, che un bel poo a hinn anca vegnüü cunt el temp di standard del repertori del gener.

## Ligam de föra
*Remembering Boozoo Chavis http://www.bluesworld.com/BooZoo.html  
*Discugrafia a WangDangDula! http://koti.mbnet.fi/wdd/boozoochavis.htm 
*prufil All Music
Ël sol ëd j'Alp

**Ël sol ëd j'Alp** l'è öna associassiù de Boriana (Bièla), fundada in del 1991. La g'à com obietiv la valorisassiù e la promossiù de la cultura bielése, piemuntésa e alpina in zeneràl, in relassiù a la stòria, la lengua, la cultura e ol mangià. L'è öna associassiù autònoma e sensa lucro.

Töcc i agn, a i tö part a la Fèsta del Piemùt, a Bièla. In ocasiù di fèste i fà ach di convègn sö la lengua piemuntésa. In di öltem agn, in chèste conferènse, s'parlàa de:
* la stòria de La Companìa dij Brandé e di ótre associassiù piemuntése a favùr de la lèngua piemuntésa, dòpo la Lège regionàl del 1990.
* la debolèsa de la cültüra piemuntésa de lièl piö ólt de frónt a chèla itagliana giamò a partì da l’època del Vitòrio Alfieri, a la fì del Sèt-sènt, debolèsa dientada sèmper piö fórta dòpo l’Ünità del Istat itaglià e ‘l “San Martì” de la capitàl del régn pasada da Turì a Firèns.
* cóme dovrà per iscrìt la koiné piemuntésa per riàga fà de la leteradüra a lièl regiunàl; gh'è di che i pènsa che gh'è de contaminà e modernisà la lèngua piemuntésa sènsa ardà sèmper indré a modèi o paròle del passàt, perché a fórsa de ardà al passàt gh’è ol réscc de prodüs di "ipercorrettismi" o de passà da di itaglianismi a di francesismi sènsa otègn negóta de bù per la lèngua piemuntésa (presèmpe *òja* al pòst de *àquila*). Gh'è di ótri, che i pensa che l'è importànt per i poécc e per i leteràcc de sircà a fónt in del baùl di paròle ègie impienìt a belase ‘n di sécoi per fermà l’italianisassiù de la lèngua piemuntésa.
* i esperiènse de 'nsegnament de la lengua piemuntesa e di dialèt locai in di scöle, grassie a la Lège Regionàl del 1990. 
*la leteradüra piemuntésa còme iströmét fondamentàl che l'pöl delbù fà sborgnà la éta nöa de la lèngua piemuntésa col dàga la diressiù e tègn insèm ol lièl vólt con chèl popolàr. Ma la crisi l'è fórta e 'l rès-cio l'è chèl che 'l piemuntés, refüdàt o dösmentegàt del pòpol, a l'rèste dóma öna lèngua per póch (d'elite).
*la polìtega lenguìstega: recognossimét e renàssida i pöl deènta fatùr de svelöp integràl per la lèngua, per esèmpe 'nsèma ai cartèi ‘n dópe lèngua, i gh’à de saltà fò pò i valùr econòmegh ligàcc a l’üso de la màder lèngua, magare co la reclàm e mèi amò co la ràdio e la televisiù 'n lèngua lócàl.
* ol librèt in lèngua "Drapò", co la stòria compléta de la bandéra e del gonfalù del Piemùt.

## Culegamèncc
* Piemuntes

## Culegamèncc de föra
* http://www.solalp.it/solalp/
Lissa

***[[Lissa (ìzola)|Lissa]]**, izóla de la Croàsia 'n del Mar Adriàtech;
***[[Lissa (sità)|Lissa]]**, sità de l'ìzóla de Lissa;
***Lissa**, nòm todèsch de la sità de la sità polàca de Leszno;
***[[Lissa (gèner)|Lissa]]**, gèner de granchi de la famèa di Majidae;
***[[Lissa (mitologèa)|Lissa]]**, 'n de la mitologéa greca l'è la personificasiù del nervùs e de la ràbia.

*Batàia de Lissa, per i trè batàie che i s'è combatìde 'n del mar apröf a Lissa.
Mali

El **Mali** a l'è un paes de l'Africa nord-ucidentala.

A l'è tacaa al Senegal, a la Mauritania, a l'Algeria, al Niger, al Burkina Faso, a la Costa d'Avori e a la Guinea.
La capital a l'è Bamako.
Al gh'ha una süperfiss de 1.240.192 km² e una pupulaziun de pressapoch 19.553.397 abitant.



## Storia muderna
El Mali a l'è staa un pussediment de la Francia, cunt el nom de *Sudan Frances*, fina al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.

## Urganizaziun pulitiga
El Mali (nom ufizial: **République du Mali**) a l'è una repübliga. L'è apena surtii föra d'un culp de stat, ma l'urdin l'è staa repurtaa, anca per via de l'intervent de la Francia. 
El president a l'è Assimi Goïta (del 2021).
El prim minister a l'è Choguel Kokalla Maïga (del 2021).
Dakar

**Dakar** a l’è la capital del Senegal.

A l'è anca la prima cità del Senegal per impurtanza ecunomiga e cultürala e per pupulaziun, cun 1.030.594 abitant (2005), che vegnen 2 miliun e mez se cuntum tüta l'area metrupulitana.

## Geugrafia
Dakar a l'è la cità püssee a ovest de tüta l'Africa. A l'è in sül penisula de Cap Verd e a l'è un important port in sü l'Ucean Atlantich.

## Cità gemelaa
Dakar a l'é gemelà con:
*  Ann Arbor, Stat Ünì d'America
*  Washington, Stat Ünì d'America
Guinea

La **Guinea** (*Guinée* in frances) a l'è un paes de l'Africa ucidentala.

A l'è tacada a la Guinea-Bissau, al Senegal, al Mali, a la Costa d'Avori, a la Liberia e a la Sierra Leone e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich.
La capital a l'è Conakry.
Al gh'ha una süperfiss de 245.857 km² e una pupulaziun de pressapoch 9.500.000 abitant.



## Storia muderna
La Guinea a l'è stada un pussediment de la Francia del 1890 al 1958, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.

## Urganizaziun pulitiga
La Guinea (nom ufizial: **République de Guinée**) a l'è una repübliga.
El paes a l'è staa sota el guern d'una giunta militara del 2008. Al dì d'incö però l'è pü inscì.
El president a l'è Mamady Doumbouya (del 2021).
El prim minister a l'è Bah Oury (del 2024).
## Galerie

File:Guinea sat.png|atlas Guinea
File:Dame de Mali Guinée.jpg|Dame de Mali
File:Chute de Tabouna à Kindia 01.jpg|Chute de Tabouna à Kindia
File:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg|Chute de Saala Labé
File:Chimpanzé de Bossou 33.jpg|Chimpanzé de Bossou
File:Plage de Roume.jpg|Plage sur les Ile de Loos
Costa d'Avori

La **Còsta d'Avòri** (*Côte d'Ivoire* in frances) a l'è un paes de l'Africa ucidentala.

A l'è tacada al Ghana, al Burkina Faso, al Mali, a la Guinea e a la Liberia e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich (Gulf de Guinea).
La capital a l'è Yamoussoukro, ma la cità püssee impurtanta a l'è la vegia capital Abidjan.
La gh'ha una süperfiss de 322.460 km² e una pupulaziun de pressapoch 26.378.274  abitant.



## Storia muderna
La Costa d'Avori a l'è stada un pussediment de la Francia del 1893 al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.

## Urganizaziun pulitiga
La Costa d'Avori (nom ufizial: **République de Côte d'Ivoire**) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Alassane Ouattara (del 2010).
El prim minister l'è l'Patrick Achi (del 2021).
Yamoussoukro

**Yamoussoukro** a l'è, del 1983, la capital ufiziala de la Costa d'Avori.

Al gh'ha 200.659 abitant (2005).

## Munüment
A Yamoussoukro la gh'è vüna di ges catolich püssee grant al mund: la basiliga de Nostra Sciura de la Pas.
Abidjan

**Abidjan** a l’è la capital ecunomiga e del cumerci de la Costa d'Avori, anca se la capital pulitiga a l'è Yamoussoukro.
A l'è anca la prima cità de la Costa d'Avori per pupulaziun, cun püssee de 4 miliun d'abitant.

## Cità gemelaaa
 
Abidjan a l'è gemelaa cun:
*  Tianjin, Cina
*  Marseja, Francia
*  São Paulo, Brasil
Fiès

**Fiès** (en Italià: *Fièsse*), l'è 'n cümü de  de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla *Bàsa Bresàna* a 40 km a Sud de la cità de Brèsa e 26 a Nordèst de la cità de Cremùna.

Fiès l'è 'l cümü piö meridiunàl de la pruvìncia de Brèsa e 'l se tróa ai cunfì co le pruvìnce de Cremùna e de Màntoa.

La zona l'ìa zà abitàda 'n época preistòrica. De le bànde de le località de *Santa Cristina* e *Cademàrc*, endèl 1898, gh'è stàt troàt de le tómbe de la cültüra de Remedèl (2200 agn prìma de Crìsto).

El nòm del paés el compàr per la prìma ólta endèn docümènt del sècol IX.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Airö

**Airö** (Talian: *Airolo*; Tudesch storegh: *Eriels*; Rumanc storegh: *Iriel*; Walser: *Aeruls*) a l'è un cumün svizzer del distret de Leventina. in del Canton Tesin. Al gh’ha  abitant (dato del ) e una süperfiss de 94 km², e al se tröva a una altitüden de 1175 meter sura al livel del mar.

El cumün de Airö a l'è tacaa ai cumün de Andermatt (UR), Bedrett, Hospental (UR), Lavizzara, Quint, Realp (UR), Tujetsch (GR).

## Geugrafía

**Airö** 'l se tröa int la Val Leventina, 55 chilometer a nord de Bellinzona.


## Riferiment
Conakry

**Conakry** a l’è la capital de la Guinea.

A l’è anca la prima cità de la Guinea per impurtanza ecunomiga e per pupulaziun, cun pressapoch 2 miliun d'abitant.

## Geugrafia
Conakry a l'è un impurtant pòrt in sü l'Ocean Atlantich.
Calèpe

**Castèi Calèpe** l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem che 'l se tróa 'n de la Al Calèpe apröf al fiöm Òi che l’ sègna ìl cunfì tra Bèrghem e Brèsa.

El g'ha 'na popolasiù de , con d'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

Ol paìs l' se tróa a 25 km de la sità e a 224 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Cavreöl (BS), Credér, Gandòss, Grömèl, Palasöl (BS).

## De èt
Ol bórgh de Castèl di Cóncc de Calèpe ‘ndóe gh’è amò 'l castèl co i tór e i müra merlàde de l’època e 'l giardì sö 'n d'ü teràs panoràmech söl fiöm. Ol bórgh medievàl 'l presènta amò ü tòch di müre e quàter tur de l’època.

## I Frasiù
I frasiù de Castèi Calèpe i è Taü, Quintà e Siidì.

## Evulusiù demogràfega

L'andamènt del nömer di abitàncc del cümü de Calèpe:

## Riferiment
Tirol

* una Regiun mittelüropeja, che la se slunga intra l'Austria ucidentala e 'l Nord de l'Italia. A nivel istoregh el Tirol l'è semper stáa suta ij Asbürgh, ma despö de la prima guera mundiala, cunt el Tratáa de San Germàn, a l'è stáa dividüü int düü toch:
::# El Nordtirol e l'Osttirol (Incö: Bundesland Tirol) a l'Austria
::# El Südtirol e 'l Welschtirol (Trentino) (Incö: Regiun Ütonuma Trentino-Südtirol) a l'Italia

* un stáa (Bundesland) de l'Austria, vardée la vus Bundesland Tirol
* un castel vesin a Meran, vardée la vus Castel Tirol
* un cumün in Südtirol, vardée la vus Tirolo (BZ)
* una fameja nobila, i Cunt de Tirol, vardée la vus Meinhardiner
* un magüt tudesch (16° secul), vardée la vus Hans Tirol
* un quartée del cumün tudesch d'Ebringen
* un sit in Brasil, vardée la vus Tirol (Brasilien)
* un sit in Rumania, vardée la vus Tirol (Rumänien)
Trent

**Trént** (Talian *Trento*; Parláda del lögh *Trènt*; Tudesch *Trient*; Ladin *Trënt*; in venezian *Trénto*; Frances: *Trente*) l'è la capital del Trentin (Pruvinzia Ütonuma de Trent) e de la regiun ütonuma Trentin-Südtirol, la regiun taliana püssée a nord.

Trént la gh'ha  abitant. El center de Trént 'l se tröa a 194 meter in sül nivel del mar. A Trént 'l gh'è la famusa üniversidáa che la cünta un bel 15.000 stüdent e pö 'l gh'è anca 'l Vescuáa: i Vescuv de Trént hin semper stáa pütost putent e respeciáa.

## Geugrafía
Trént la se tröa int la val de l'Ades un 55 chilometer a süd de Bulsan e 100 a nord de Veruna.
Trént la gh'ha muntagn tüt inturna: a ovest gh'è 'l Munt Bundun (2091 m), a nordovest la Paganella (2125 m), a Nordest el Munt Calisi (1096m), a est la Marzula (1738m), e a südest el Becch de Filadòna (2150 m).
Pachet de Ütonumía

El "Südtirol-Paket" (Pachet de l'Ütonumía Südtirulesa) l'è un palpee che'l se crüzia di cundiziun trataa intra l'Italia e l'Austria inscí de definì 'l Statüt de Ütunumia de'l Südtirol. A l'è anca cugnussüü cunt 'l num de *Palpee [[Karl Gruber|Gruber]]-[[Alcide De Gasperi|De Gasperi]]* ciuè i düü pulitegh che l'han firmaa (El De Gasperi l'eva 'l prim minister talian e 'l Gruber l'eva 'l minister di esteri austriegh).

Despö la segunda guera mundiala, quij che la guera l'han vengiüda (Rüss, Meregan, Ingles e Franzes - ma suratüt i Meregan) han scerníi de lassà 'l Südtirol a l'Italia, anca se però saeven ben ch'i driss di Südtirules de maderlengua tudesca sarien duüü vess respeciaa e i tort di fascista talian scancelaa.

## Ligamm esterni
*  60 ann palpee de Paris
Dulumit

I **Dulumit** (Talian: *Dolomiti*; Tudesch: *Dolomiten*, Ladin: *Dolomites*) a hinn una cadena de munt, cha la se tröva in di Alp urientaj, in de la zona in tra Venet (Pruincia de Belün), Trentin e Südtirol.
Tirol-Südtirol-Trentino

La regiun **Tirol-Südtirol-Trentino** l'è stada fada sü int el 1998 cunt l'intent de fà inscí ch'i quater toch de Tirol - Nordtirol, Osttirol (al didincö Bundesland Tirol), Südtirol e Trentin (Welschtirol) - separáa sin de'l 1918 podan laurà mej insema e fà püssée insema. La culauraziun intra i tríi president di trè regiun duaría suratüt prumöv e solvavardà l'identidáa cultürála de la regiun. Gh'é di setád parlamentar cumün indua tüt e trè i regiun (e di völt anca quater, cunt el Voralberg) lauren insema e renden ancamò püssée prufund i sö ligam cultüraj e pulitegh.

Grazia a l'Üniun Ürupeja i barer pulitegh hin drée a desfass semper püssée, suratüt in de la regiun tirulesa indua un cunfin pulitegh el gh'è pü de agn. La muneda ünega, ciuè l'Euro, la fà anca lée la so part a fà sí ch'i trè regiun vegnan sü insema semper püséee anca a nivel ecunomegh.

La Europaregion la se spantega in sü una süperfiss de 26.254 chilometer quadráa, la cünta 1.594.965 abitant, e la gh'ha na prudüziun lorda de 49,027 mijard de Euro a l'an. Int la Europaregion el se parla Tudesch a nord e Talian a süd. El 1% de la gent la parla 'l Ladin.

## Ligam Web

* Sit Web de la Europaregion Tirol-Südtirol-Trentino
* Büro de'l guern Tirules
Ceuta

**Ceuta** (*Septa* in latin; *Setta* in italian medieval; **سبت**/*Sebta* in arab) a l'è un exclave de la Spagna in sü la costa del Maroch.
la gh'ha una süperfiss de 18,5 km² e una pupulaziun de 75.861 abitant (2006).

## Geugrafia

Ceuta a l'è in sü la costa africana del Stret de Gibiltera, che'l spartiss el Mar Mediterani e l'Océan Atlàntich.

## Storia
Ceuta l'aveva ucüpada el Purtugal in del 1415 e l'è un pussediment de la Spagna del 1580.

## Cità gemelaa
Ceuta a l'è gemelada cun:
*  Aci Catena, Italia
*  Cadiz, Spagna
*  Guadalajara, Messich

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Guinea-Bissau

La **Guinea-Bissau** (*Guiné-Bissau* in purtughes) a l'è un paes de l'Africa ucidentala.

A l'è tacada al Senegal e a la Guinea e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich.
La capital a l'è Bissau.
La gh'ha una süperfiss de 36.125 km² e una pupulaziun de pressapoch 1.600.000 abitant.



## Storia muderna
La Guinea-Bissau a l'è stada un pussediment del Purtugal fina al 1973, quand che l'ha cunquistà l'indipendenza dopu d'una lunga guera de liberaziun.

## Urganizaziun pulitiga
La Guinea-Bissau (nom ufizial: **República da Guiné-Bissau**) a l'è una repübliga, che al dì d'incö l'è sota al cuntrol de una giünta de suldaa.
El president a l'è el Umaro Sissoco Embaló (del 2020).
Banjul

**Banjul** a l'è la capital del Gambia.

Al gh'ha dumà 34.125 abitant (2007) e a l'è la quarta cità del Gambia per pupulaziun.

## Geugrafia
Banjul a l'è in sü l'isula Santa Maria (ciamada anca isula Banjul), al sbuch del fiüm Gambia in de l'Ucean Atlantich.

## Storia
Banjul l'aveven fundaa i ingles in del 1816, cunt el nom de *Bathurst*.
In del 1973 l'ha müdà el sò nòm in Banjul.

## Cità gemelaa

Banjul a l'è gemelaa cun:
*  Grimsby, Regn Ünì
*  Newark, Stat Ünì d'America
Bissau

**Bissau** a l'è la capital de la Guinea-Bissau.

A l’è anca la prima cità del paes per impurtanza ecunomiga e in del cumerci e per pupulaziun, cun pressapoch 355.000 abitant (2004).

## Geugrafia
Bissau a l'è un impurtant port in sü l'Ucean Atlantich, al sbuch del fiüm Geba.

## Cità gemelaa
Bissau a l'è gemelaa cun:
*  Agueda, Purtugal
Gambia

El **Gambia** a l'è un paes de l'Àfrica ucidentala.

A l'è tacaa dumà al Senegal e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich.
La capital a l'è Banjul.
Al gh'ha una süperfiss de 10.380 km² e una pupulaziun de pressapoch 1.600.000 abitant.



## Storia muderna
El Gambia a l'è staa un pussediment del Regn Ünii del 1783 al 1965, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.

## Urganizaziun pulitiga
El Gambia (nom ufizial: **Republic of The Gambia**) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Adama Barrow (del 2017).
Benidorm

**Benidorm** a l'è una cità in de la pruvincia de Alicante, in de la Cumünità Valenziana, Spagna. A l'è a  50 chilometer de Alicante. El gh'ha 67.627 abitant (2006).

Benidorm a l'è un impurtant center turistich cugnussüü in tüt el Mediterani per i sò spiagg e la vita de nocc.
Joensuu

**Joensuu** (*Åminne* in svedes) a l'è una cità de la Finlandia e a l'è anca la capital de la pruincia de la Carelia Setentriunala. Al gh'ha 73.373 abitant (2012). L'ha fundaa l'imperadur rüss Nicola I in del 1848. A l'è a 437 chilometer a nord-est de Helsinki. Joensuu a l'è una cità de stüdent cun püssee de 6000 giuin in de l'Üniversità de Joensuu e 3500 in del Politecnegh de la Carelia del Nòrd.
Águas Mornas

**Águas Mornas** a l'è un paes in del süd del Brasil in del stat de Santa Catarina, cunt una pupulaziun de 4.520 abitant (2008).

Cità arent: Angelina, Anitápolis, Rancho Queimado, Santo Amaro da Imperatriz, São Bonifácio e São Pedro de Alcântara
Norbert Rier

Norbert Rier (nassüü 'l 14 de Avril 1960 in Castelrut) l'è un müsegh Südtirules, cugnussüü suratüt perchè a l'è 'l cantant e leader di famus Kastelruther Spatzen. De mestée 'l Norbert Rier el fà 'l vilàn e cunt la sua miée Isabella 'l gh'ha quater bagaj. El Norbert Rier l'è, intra l'olter, el barba di sciadur prufessiunista Peter Fill e Denise Karbon.

El Norbert Rier el gh'ha na vus ben particulara che al didincö l'è divegnüda una vera e propia marca de garansia per tücc i so fans in gir per el mund. A l'è pö divegnüü inscí famus int el mund de la Volksmusik, che ij Edlseer (una banda de Volksmusik de la Stiria) l'han imurtaláa int una famusa cansun, de l'an 1997, ciamada "Madonna mia (sie ist verliebt in Norbert Rier)!".

## Literadüra
* Norbert Rier: *Danke Fans! Die authentische Autobiographie des Kastelruther Spatzen Chefs*. BLV Buchverlag, München 2006, ISBN 3835402587.

## Ligam Web
* Norbert Rier
Blumenau

**Blumenau** a l'è una cità in del süd del Brasil, in del stat de Santa Catarina. El gh'ha una pupulaziun de 296.151 abitant (2008).


Image:Teatro Carlos Gomes.jpg|El Teater Carlos Gomes
|Oktoberfest in Blumenau
Edlseer

Ij **Edlseer** hin una banda müsegala, che la vegn de Birkfeld in de la Stiria, e che la fà müsega de'l gender "Volksmusik". La banda l'è satada metüda insema int 'l 1990 cunt el nom „Edlseer Spatzen“; int 'l 1993 el nom 'l s'è müdáa in „Edlseer Trio“ e pö, püssée tard, l'ha tolt el nom d'incö.

El sücess per i Edlseer l'è riáa cunt la cansun *„Madonna Mia (sie ist verliebt in [[Norbert Rier]])“* che la fà part de'l CD del 1997 ciamáa *„Jung, zünftig, super drauf“*.

## La Banda

* *Fritz Kristoferitsch* (nassüü 'l 9 de Setember 1976) l'è 'l manager, leader, e cantant de la Banda. A l'è anca bun de sunà 'l bass e 'l trumbun.

* *Manfred Maier* (nassüü 'l 24 de Agust 1979) 'l suna la ghitara, clarinet e 'l Sassofun.

**Andreas Doppelhofer* (nassüü 'l 9. Oktober 1980) 'l suna l' armonica e il pianfort.

* *Luigi Neuwirth* (nassüü 'l 11 de Avril) 'l suna 'l trumbun, la ghitara eletrega, 'l pianfort, e tanc strüment a fiáa. Pö a l'è anca bun de cantà.

## Dicugrafía

* 1995 − *A echter Steirerklang*
* 1996 − *Uafoch stoark*
* 1997 − *Jung, zünftig, super drauf*
* 1997 − *Madonna Mia* (Single)
* 1997 − *So was liab's wie di* (Single)
* 1998 − *Sowieso samma froh*
* 1998 − *Junge Power*
* 1998 − *Aber dann im Garten Eden* (Single)
* 1999 − *Alles klar*
* 1999 − *Hast a Pflaster* (Single)
* 1999 − *Weihnachtsstimmung*
* 2000 − *Echt cool*
* 2000 − *Weil i a Schürzenjäger bin* (Single)
* 2000 − *A bisserl Kuscheln*
* 2001 − *Edlziller Party-Knüller* (Zellberg Buam & Die Edlseer)
* 2002 − *Bäng Bäng*
* 2002 − *Wir stehen auf Frauenpower* 
* 2002 − *Wir sind alle Indianer*
* 2003 − *Die größten Hits der Volksmusik*
* 2004 − *Stars der Volksmusik*
* 2004 − *I bleib bei Volksmusik*
* 2005 − *Herz an Herz*
* 2006 − *Ein Herz aus Volksmusik*
* 2007 − *Rot-Weiss-Rot*
* 2008 − *Stolz auf Österreich*

## Ligam Web

* Sit Web di Edlseer
Fòpol

**Fòpol** l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la ólta Al Brembana.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km².

Ol paìs l' se tróa a 58 km de la sità e a 1508 méter söl lièl del mar. L'è tacàt ai cümü de Aléf,Caruna, Caiöl (SO), Sedrasch (SO), Füsini (SO) e Tarten (SO), 

## De èt

Fòpol insèma a Caruna l' fà part del comprensòre de scì ciamàt Brembo Ski che l’ gh’à 180 km de piste e ‘nsèma a Còler l’è ü di piö ‘mportàncc de la Bergamasca.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Fòpol l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferimèncc
Volksmusik

La **Volksmusik** l'è un gender de müsega tradiziunala, popular suratüt int 'l süd de la Germania, in Austria e in Südtirol.
Florianópolis

**Florianópolis** a l'è la capital del stat de Santa Catarina in Brasil, cunt un'area de 433 km<sup>2</sup> e una pupulaziun de 406.564 abitant (2006).
Cachoeira do Sul

**Cachoeira do Sul** a l'è una cità del Brasil in del stat de Rio Grande do Sul, cun 89.669 abitant (2006).
Porto Alegre

**Porto Alegre** a l'è la capital del stat de Rio Grande do Sul, cunt un'area de 496 km<sup>2</sup> e una pupulaziun de 1 440 939 abitant (2006).

## Persunàgg

* Màriu Maestri, (1948), prufesùr üniversitàri e giurnalista
* Martha Medeiros, (1961), giurnalista e scritùra

## Ligam de föra
* Sit istitusiunàl
Santos

**Santos** a l'è una cità del Brasil in del Stat de São Paulo. Al gh'ha 418.375 abitant (2006).

La gh'ha un port inscì grand e traficáa che la vegn ciamáda el *Port de tüt el Brasil*.

Santos al gh'ha anca un Aquari bel grand e famus un frach in tüt el Stat de San Pául.

El sò Carneval l'é vün di püssée tradiziunáj e antigh de tüt el Brasil.

## Persunàgg

* Svàldu Moles, (1913-1967) giurnalista d'la radio e parulièr.

## Alter futugrafie


Archivi:Santos Cathedral.jpg| La catedrál de la citáa
Archivi:Frente do Aquário e entrada.JPG| L'Aquari
Archivi:Port Santos.jpg| El port
Bowness (Alberta)

**Bowness** a l'era un cumün in de l'Alberta, Canada, che l'è staa giuntaa in de la cità de Calgary in del 1964. Incö a l'è un distret in de l'ovest de Calgary e'l gh'ha una pupulaziun de püssee de 12.000 abitant.

## Ligam de föra
* Bowness Sucietà Storiga
Québec

*Québec (cità), sità de la pruinsa del Québec in Canada.
*Québec (pruinsa e nasiù), pruinsa e nasiù del Canada.
Hong Kong

**Hong Kong** (in cines: 香港; pinyin: Xiānggǎng; cantunes (yale): heūng góng) a l'è una regiun ministrativa speciala cinesa che la se tröa in sü costa süd-est de la Cina. Al gh'ha 7.041.000 abitant (2005). L'ecunumia de Hong Kong a l'è vüna di püssee liber del mund e la cità a l'è dunca un center cumercial e ecunomich internaziunal. 

Hong Kong a l'è staa un pussediment ingles fina al 1997, quand che l'è turnaa a la Cina, sòta la pulitiga de *[[un paes, dü sistema]]*.
Samcheok

**Samcheok** (Hangul: 춘천시; Hanja: 春川市) a l'è una cità in del süd est de la pruincia de Gangwon-do in Curea del Süd. Al gh'ha una pupulaziun de 74.577 abitant (2004).

## Simbul
*Fiur: Rhododendron schlippenbachii
*Üsel: Gabian
*Pianta: Zelkova serrata

## Aministraziun
La cità l'è dividüda in de quater distret (*dong*; 동), dò *eup* (읍) e ses *myeon* (면).

## Cità Gemelaa
*  Cuntea de Wangqing, Jilin, Cina
*  Dongying, Shandong, Cina
*  Kurobe, Toyama, Giapun
*  Akabira, Hokkaido, Giapun
*  Kanadamachi, Fukuoka, Giapun
*  Kunguru, Rüssia
*  Leesburg, Virginia, Stat Ünii d'America
*  Sunbuk-gu, Seoul, Curea del Süd
*  Yeonsu-gu, Incheon, Curea del Süd
*  Guri, Gyeonggi, Curea del Süd

## Ligam de föra
* sit ufizial
Nancy

**Nancy** (*Nanzeg* in lüssemburghes; in tudesch, antegament, *Nanzig*; in latin *Nanceium*) a l'è la capital storiga de la Lurena e una cità de la Francia, cun 103.605 abitant (1999).
Liun

**Liun** (*Lyon* in frances; *Lugdunum* in latin; *Leyden* antegament in tudesch; *Lyon* u anca *Lyons* in ingles; *Lion* in ucitan; *Liyon* in arpitan) a l'è una cità de la Francia de  abitant, dato agiurnaa al . 

Al se tröa in sül Rodan, al süd-est de la Francia e l'è la sua segunda cità püssee granda, dopu de Paris. A l'è la capital de la region Rhône-Alpes.

El sò center storigh a l'è un patrimoni Mundial de l'Ümanità de l'UNESCO.

## Evuluzion demogràfega

## Riferiment
São Pedro de Alcântara

**São Pedro de Alcântara** a l'è una cità in del süd del Brasil, in del stat de Santa Catarina. Al gh'ha 3.868 abitant (2006).

Cità arent: São José, Angelina, Antônio Carlos, Santo Amaro da Imperatriz, Palhoça, Águas Mornas
Airdrie (Alberta)

**Airdrie** a l'è una cità de l'Alberta, Canada, arent a Calgary. Al gh'ha una pupulaziun de 27.069 (2005).

Airdrie a l'era nassüü 'me un vilagg feruviari in del 1889, e incö a l'è un center indüstrial de la periferia de Calgary.

## Statistiga (censiment del Canada del 2001)

* Pupulaziun: 20.382
* Cressita (1996-2001): 27.8%

Religiun

* Protestant: 46.3%
* Catolich: 22.7%
* Alter Cristian: 3.9%
* Alter minga Cristian: 1.7%
* Nissüna religiun: 25.4%

Sindich: Linda Bruce
Aquisgrana

**Aquisgrana** (in tudesch: *Aachen*; frances, e, antegament, ingles: *Aix-la-Chapelle*; lüssembürghes: *Oochen*; tudesch ripuari: *Oche*; ulandes e bass tudesch: *Aken*; cech: *Cáchy*; latin: *Aquisgranum*; limbürghes: *Aoke*; valun: *Åxhe*; purtughes: *Aquisgrão*) a l'è una cità de la Germania, Rhenania del Nord-Vestfalia). A l'è la cità püssee a ucident de la Germania, a l'è arent a la fruntera cunt el Belgi e l'Ulanda, e l'è a 65 km a ovest de Culonia. Al gh'ha  abitant (dato del ).

L'è famusa perchè l'è stada scernida del Carlumagn cume capitala del Sacher Ruman Imperi (in del 768). 

Cità arent: Eschweiler.

L'è cunligada a l'Ulanda cunt el trenu Euregiobahn.

## Riferiment
Eschweiler

**Eschweiler** (*Aischwiele* in ripuarian) a l'è una cità de la Germania (Renania del Nord-Vestfalia) a 15 km de la fruntera intra la Germania, el Belgi e l'Ulanda. A Eschweiler al passa el fiüm Inde. La cità la gh'ha una pupulaziun de  abitant (dato del ).

Cità arent: Aquisgrana.

## Ligam de föra
*sit ufizial

## Riferiment
Lukla

**Lukla** a l'è una cità in de la regiun de Khumbu, in de l'est del Nepal. A l'è un punt per scumincià la visita de l'Himalaya. Lukla a l'è a un altitüdin de 2860 meter e la gh'ha un reuport piscinin.

De Lukla, la püssee part di alpinista la ghe met dü dì per rivà fina a Namche Bazaar, un sit bun per ciapà l'abitüdin a l'alteza. 

## Fotu

File:RK 0602 00811 LuklaAnflug.jpg|
File:RK_0602_00827_Lukla.jpg|
File:RK_0602_00832_Lukla.jpg|Una strada de Lukla
File:RK 0602 00827 Lukla Panorama.jpg|
File:RK_0603_03504_Lukla.jpg|Lukla
File:Lukla.jpg|Lukla cunt el Reuport de Lukla in frunt
File:RK 0602 00823 LuklaFlugplatz.jpg|El reuport
File:RK_0603_03499_LuklaKarte.jpg|Carte supra Lukla con logias, magazines e altere informationes
Fì (BG)

**Fì dol Mùt** (in Italià: *Fino del Monte*) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l'è 'n de l'ólta Al Seriana a i pé del mut Parè.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

Ol paìs l' se tróa a 38 km de la sità e a 662 méter söl lièl del mar.El cunfìna coi cümü de Castiù (BG), Lanùr, Ruèta, Songaàs.

## Stòria del paìs

Se pènsa che 'l nòm del paìs l' vègne dal nòm de la famèa todèsca dei Da Fin che i se sarès riàcc in chès-ce pòscc in del sécol XIII e i à fai sö 'l castèl medioeàl, che s'pöl vèt amò sö la piasa principàla ach se l'è stài töt cambiàt in di sécoi e l'à perdìt l'aspèt del castèl. 

Sèmper gràsie a la famèa dei Da Fin in del sécol XV l'è stài fài sö ü convènt tacàt a la céza de San Salvadùr.

Dal 1929 l'à fài cümü 'nsèma a Roèta 'nfina al 1947 quàndo i dù paìs i è turnàcc a fà cümü ognü per sò cönt.


## De èt

La parochiàl de Sant'Andrea;

ol castèl dei da Fin;

ol convènt e la cezìna de San Salvadùr. 

Interesàncc de èt i è pò i purtù de prèda, fòrse del medioéf che i se tróa in de la ègia Fì e i permèt de sdögià 'n di curtìi 'ndóe s'pöl vèt pörtech, lòbie.


## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Fì (BG) l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Gniezno

**Gniezno** (in latin **Gnesna**; in tudesch **Gnesen**) a l'è una cità in del Voivodaa de la Pulonia Magiura (in pulunes *województwo wielkopolskie*). Al gh'ha una pupulaziun de 69.810 abitant (2014).

## Ligam de föra
*Sit ufizial
Scandinavia

La **Scandinavia** l'è un region geugrafica e cültürala de l'Europa del nord. I pais generalment ricunussüü cume pais scandinav i henn la Nurvegia, la Svezia e la Danimarca, che i henn pais ligaa intra d' lur dal pont de vedüdü istorich, cultüral e linguistich.

## Alter prugett
Casalbütàn

**Casalbuttan** (*Casalbütàn* in Cremones; *Casalbuttano ed Uniti* in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona che 'l cunta , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².. 

El se troeuva in de la bassa pianura padana, tra i fiumm Òli e Pò, a 14 chilòmeter de distanza in linea d'aria de la cittaa de Cremona. El Navili Civich el divid el capploeugh de la frazion de San Vit, menter l'altra frazion, Polengh, l'è situada a 2 km pussee a sud.

## Evoluzion demografega
L'andament del nomer de abitant del comun de Casalbuttan l'è mostraa in de la tabela chi de sota:

## Riferiment
Casteldidòn

**Casteldidon** (*Casteldidòn* in Cremones; *Casteldidone* in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona che 'l cunta 569 abitant. El confina con la Provincia de Mantoa.

In del comun a gh'è el Castell Mina de la Scala, ona veggia villa de delizzia del secol quell de sedes.
Sigugnòl

**Sigognòl** (*Sigugnòl* ò *Sigugnól* in Cremones; *Cicognolo* in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona che 'l cunta , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².

L'è tacaa ai comun de Cappella de' Picenardi, Pescarolo ed Uniti, Pieve San Giacomo e Vescuàt.

## Evoluzion demografega
L'andament del nomer de abitant del comun de Sigugnol l'è mostraa in de la tabela chi de sota:

## Riferiment
.
Danzica

**Danzica** (*Gdańsk* in pulach; *Danzig* in tudesch; *Gedania* in latin; *Gduńsk* in casciüb; *Gdan'sk* in rüss; *Gdansk* in bielurüss; *Gdanskas* in lituan; *Gdaņska* in letun) a l'è la capital del Voivodaa de la Pomerania, Polonia. Al gh'ha 461 489 abitant (2014) e una süperfiss de 262 km². A l'è un impurtant center pulitich, cultüral, cumercial e indüstrial de la regiun.

## Ligam de föra

* Sit ufizial
Bergen

*Chèsto articol l'è sö la cità de la Norvegia, se te sercàet 'n ótra Bergen *'pröa a ardà ché**''.</center>
<br />
<br />



**Bergen*' (*Björgvin* in [[islandes]]) a l'è la segunda cità püssee granda de la [[Nurvegia]], cun pressapoch 200.000 abitant. A l'è in sü la costa de ucident, in de la pruincia de Hordaland. Bergen a l'era una cità [[anseatica]] e la gh'ha un quarter medieval, *Bryggen'', che l'è dent in de la lista di Patrimoni Mundiaj de l'UNESCO.
## Cità surel
* Asmara, Eritrea.
* Göteborg, Svezia.
* Germania:
**Lübeca.
**Rostock.
* Málaga, Spagna.
* Newcastle, Regn Ünii.
* Québec, Canada.
* Seattle, Stat Ünii.
* Turku, Finlandia.
* Aarhus, Danimarca.
Cümignà

**Cümignà** (nòm uficiàl en italià: *Cumingnano sul Naviglio*) l'è 'n cümü de la Pruvincia de Cremuna che g'ha , condèna süperfis de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km².

## Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Cümignà l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:

## Riferiment
La Drisùna

**La Drizzòna** (*La Drisùna* in Cremones; *Drizzona* in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona che 'l cunta , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².

El comun el se troeuva arent al fiumm Òli e al confin con la Provincia de Mantoa (Cannee). I alter comun tacaa hinn Isola, Piadena, Li Tur, Vultèd.

## Evoluzion demografega
L'andament del nomer de abitant del comun de La Drizzona l'è mostraa in de la tabela chi de sota:

## Riferiment
Furmighera

**Formighera** (*Furmighèra* in suresinès; *Formigara* in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona, al confin con quella de Lòd, che 'l cunta  abitant. I abitant se ciamen *formighin*.

L'è tacaa ai comun de Camiràgh (LO), Castiòn (LO), Gumbet, Pisighetón e San Basàn.

## Evoluzion demografega
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Furmighera l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
Ghisalba

**Ghisalba** l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la media pianüra bergamasca sö la rià dèl Sère e a Ghisalba la rià (o da Ghisalba la part) la strada Francesca.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km².

Ol paìs l' se tróa a 16 km de la sità e a 170 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Calsinàt (BG), Caernàch, Cològn, Martinènch, Mürnìgh e Örgnà.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Ghisalba l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Còsta

* Còsta per la rià del mar, d'ü làch, ecc

* Còsta, cümü de la pruinsa de Bèrghem 'n de la Al d'Emagna.
* Còsta Masnaga, cümü de la pruvincia de Lech.
* Costamesàt, cümü de la pruinsa de Bèrghem.
* Còsta, cümü de la pruinsa de Bèrghem 'n de la Al Brembana.
* Còsta Ulpì, cümü de la pruinsa de Bèrghem 'n de la Al Camònega.
* Còsta, frasiù del cümü de Gargnà, 'n Pruvìncia de Brèsa (Alto Gàrda).
Bagnàdega

**Bagnàdega** (*Bagnatica* in italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem, l' se tróa a 8 km a matina (èst) de la sità e a 220 méter söl lièl del mar.

El g'ha , 'na superfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

L’è ü cümü de l’ólta pianüra e l’ se tróa a i pé de ü sistèma colinàr isolàt in de la pianüra e destacàt, ma mia luntà, dal sistèma de coline de la Al Caalìna.

El cunfìna coi cümü de Albà Sant Alisànt, Bólgher, Brüsa, Calsinàt (BG), Costamesàt, Montèl, Seriat.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Bagnàdega l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## De èt

La céza romànega dedicàda a San Piéro che la se tróa a Mezàt, frasiù de Bagnàdega; la céza l'è del sécol X, dezà che zamò 'n del 1014 l'è lüminàda 'n d'ü docümènt de l'època.


## Referènse
Marcel Lefebvre

Ol **Marcel Lefebvre** (Tourcoing, 29 de nuémber 1905- Martigny, 25 de márs 1991) a l'è stacc ü arcivèscov fransès, poi scomünegàt del Papa Gioàn Paòl II.

## La sò éta

Nasìt in Fransa el 29 de nuémber 1905, lé stácc Misionare 'n Africa nigra per 40 agn, superiùr de la congragasiù misionaria di Pàder de l'Ispìret Sant, arcivèscov de Dakar per 15 agn, responsàbel del seminare francés a Róma.

L'é mórt el 25 de márs 1991

## Fraternità San Pio X

Dopo 'l Concilio Vatigà secónd l'à fondàt nel 1971 la Fraternità San Pio X che la gh'à séde a Ecône in Sguisera. 
L'idea de l'Arcivèscov Lefebvre l'éra chèla de das de fà cóntra i troade moderniste e liberale egnide fò dal Vatigà secónd per salvà la Tradisù (la véra Féde) isé cóme l'éra stacia tramandada dal Magistero (la Césa Catòlega) da la fì de la Rivelasiù 'n poi.
Acusàt de ès restàt 'n del pasàt, lü l' repondìa che che "*l'è mia questiù de pasàt, presènt o fütùr, perchè la Erità la gh'à mia età, l'è etèrna*".

I précc che i è formàcc in di sò seminare i pórta la talàr e i dis ol Sant Sacrifése de la Mèsa 'n latì segónt ol rito Tridentìn stabiliti da Papa Pio V.

## Bibliograféa
* "Lettera aperta ai cattolici perplessi"
Ìzula

**Isola** (*Ìzula* in Cremones; *Isola Dovarese* in Italian) a l'è on comun de la
Provincia de Cremona con , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².

L'è tacaa ai comun de Canneto sull'Oglio (MN), Casalromano (MN), Drissuna, La Pessina, Torre de' Picenardi e Ulònch.

## Evoluzion demografega
L'andament del nomer de abitant del comun de Isola l'è mostraa in de la tabela chi de sota:

## Riferiment
Caròbe

**Caròbe di Àngei** (in Italià *Carobbio degli Angeli*) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la Al Calèpe sö la ria del Cherio.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

Ol paìs l' se tróa a 13 km de la sità e a 232 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Bólgher, Ciüdü, Gandòss, Gorlàgh, Grömèl e Trescùr Balneàre.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Caròbe l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## De èt

Ol castèl sö la culina di àngei (341 méter) che 'n del XIV sécol l'è dientàt ü convènt e dal 1770 öna residènsa de campagna. 

## Riferiment
Funk

El **funk** o **müsega funk** a l'è un stil müsegal nassüü in di Stat Ünii a la fin di agn '60 e in di agn '70 cume resültaa de l'evulüziun un quaj element del soul e del jazz. 

El funk se'l pö recugnuss cun facilità per el sò ritm sincupaa, i linej del bass bej marcaa e che se ripeten, riff tajent de la ghitara eletriga, i canzun che se balen ben, e anca per el spazi per i assul.

I sò müsicista principaj a hinn: James Brown, Prince, Sly & The Family Stone, Maceo Parker, Stevie Wonder, ...

## Canzun impurtant

Tela chì una lista di canzun funk fundamentaj per el desvilüp del gener:

# James Brown - *I Feel Good*
# James Brown - *Sex Machine*
# James Brown - *Soul Power*
# George Clinton & Parliament Funkadelic - *Give Up The Funk*
# George Clinton & Parliament Funkadelic - *Atomic Dog*
# George Clinton & Parliament Funkadelic - *If You Got Funk You Got Style*
# Bootsy Collins - *I Rather Be With You*
# Zapp & Roger - *More Bounce To The Ounce*
# Zapp & Roger - *Computer Love*
# One Way - *Don't Fight The Feeling*
# Prince - *Soft And Wet*
# Prince - *Sign "O" The Times*
# Maceo Parker - *Quick Step*
# Ohio Players - *Funky Worm*
# Ohio Players - *Fire*
# Commodores - *She's A Brick House*
# Earth, Wind and Fire - *Jupiter*
# Temptations - *Shakey Ground*
# Tower of Power - *Love Bug*
# Tower of Power - *What Is Hip*
# Lakeside - *Fantastic Voyage*
# Wild Cherry - *Play That Funky Music*
# Kool and the Gang - *Jungle Boogie*
# Ray Charles - *One Mint Julep*

## Artista principaj

* Olympic runners
* Average White Band
* Bar Kays
* Billy Ocean
* Black Heat
* Bootsy Collins
* Frank Zappa 
* Brass Construction
* BT-Express
* Cameo
* Chic
* Commodores
* Dirty Dozen Brass Band
* Earth, Wind and Fire
* Extreme 
* Fatback Band
* Gap Band
* George Duke
* George Clinton
* Headhunters
* Incognito
* Jamiroquai
* James Brown
* Jackson 5
* Jovanotti
* Larry Graham
* Luther Vandross
* Kool & The Gang
* Maceo Parker
* Mandrill
* Ohio Players
* O'Jays
* Parliament/Funkadelic
* Rare Function
* Rufus Thomas
* Red Hot Chili Peppers
* Sister Sledge
* Sly & The Family Stone
* Stevie Wonder
* Temptations
* The Meters
* The Soul Drifters
* The Soul Generals
* Tower of Power
* Wild Cherry
* Zapp & Roger
* Slave
* Mass Production
* Con Funk Shun
* Glenn Hughes
Soul

El **Soul** a l'è un stil de müsega che'l vegn de la cumbinaziun del gospel e del Rhythm and blues (R&B) cun la müsega pop. A l'è nassüü in di Stat Ünii in di agn '50. "Soul" al vör dì *[[anima]]* in ingles. Vegnen del Soul i stil *[[Funk]]* e *[[Disco]]*, e anca el *rhythm and blues cuntempurani*.

I sò istrüment principaj a hinn: la ghitara, el bass eletrich, la bateria.

## Artista principaj
* Aretha Franklin
* Ray Charles
* Marvin Gaye
* Otis Redding
* Sam Cooke
* Stevie Wonder
* Sam Cooke
* Al Green
* Gladys Knight & The Pips
* James Brown
* Curtis Mayfield 
* John Legend
* Etta James
* Sade
* Barry White
* Anita Baker
* Corinne Bailey Rae
* Amy Winehouse
* Karima Ammar
* Anastacia
* Alicia Keys
* Barry White
* Billy Paul
* Curtis Mayfield 
* Isaac Hayes
* Jackie Wilson
* Donny Hathaway
* Nina Simone
* Joss Stone
* Sam & Dave
* Sly & the Family Stone
* Smokey Robinson
* Duffy
* Leona Lewis
* Beyoncé
* Solomon Burke
* Diana Ross
* Ben E. King
* The Four Tops
* The Impressions
* The Spinners
* The Staple Singers
* The Supremes
* The Temptations
* The Commitments
* Teddy Pendergrass
* Wilson Pickett
* Whitney Houston

## Ligam de föra
* www.musicablack.com