open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vengo anch'io. No, tu no (la cansù)

**Vengo anch'io. No, tu no** l’è öna cansù cantada dal Enso Janaci e l’è de sigür la sò cansù piö cognusìda e chèla che la gh’à üt ol piö grant sücès, desà che l’è stacia ‘n sima a la Hit Parade.

I paròle i è del Dario Fo e del Enso Janaci, la müşèga l’è del Enso Janaci, del Fiorens Fiorentini e del Core. Gh’è de dì che ‘l tèsto l’è per lo piö del Enso Janaci che l’à cambiàt i vèrsi originai, ma piö tacàcc a la realtà, del Dario Fo e gh’à dacc ün aspèt piö de bèfa e i à fai dientà bèi stralünacc.

Vengo anch'io. No, tu no l’è stacia püblicada in del 1968 in d’ü 45 gir e ‘l B side l’è la cansù Giovanni telegrafista e pò gh’è nasìt ün Lp, ün album ciamàt pò a lü Vengo anch'io. No, tu no, che l’è stai püblicàt sèmper in del 1968. 

Chèla cansù ché l’è dientada öna spéce de ino per töi chèi che i se sènt metìcc de banda e pròpe chèsta sò ‘ntensiù, ‘nsèma a la müşèga che la suna bé ‘n di orègie e a i paròle che i è pròpe simpàteghe ,l’ l’à facia dientà ü gran sücès.

## Ol video

Àrdel sö http://www.youtube.com/watch?v=M92vvbF-Mt4

## La censüra
De la cansù l'öltema strofa la vé censüràda:

## I paròle

Si potrebbe andare tutti quanti allo zoo comunale 
Vengo anch'io? No tu no 
Per vedere come stanno le bestie feroci 
e gridare "Aiuto aiuto e` scappato il leone" 
e vedere di nascosto l'effetto che fa 

Vengo anch'io? No tu no 
Vengo anch'io? No tu no 
Vengo anch'io? No tu no 
Ma perché? Perché no 

Si potrebbe andare tutti quanti ora che è primavera 
Vengo anch'io? No tu no 
Con la bella sottobraccio a parlare d'amore 
e scoprire che va sempre a finire che piove 
e vedere di nascosto l'effetto che fa 

Vengo anch'io? No tu no 
Vengo anch'io? No tu no 
Vengo anch'io? No tu no 
Ma perché? Perché no 

Si potrebbe poi sperare tutti in un mondo migliore 
Vengo anch'io? No tu no 
Dove ognuno sia già pronto a tagliarti una mano 
un bel mondo sol con l'odio ma senza l'amore 
e vedere di nascosto l'effetto che fa 

Vengo anch'io? No tu no 
Vengo anch'io? No tu no 
Vengo anch'io? No tu no 
Ma perché? Perché no 

Si potrebbe andare tutti quanti al tuo funerale 
Vengo anch'io? No tu no 
per vedere se la gente poi piange davvero 
e capire che per tutti è una cosa normale 
e vedere di nascosto l'effetto che fa 
Vengo anch'io? No tu no 
Vengo anch'io? No tu no 
Vengo anch'io? No tu no 
Ma perché? Perché no

## Referimèncc
Vengo anch'io. No, tu no ('l album)

**Vengo anch'io. No, tu no** l’è ün Lp, ün album del Enso Janaci püblicàt in del 1968 che l’ ciapa ol nòm da la sò cansù piö cognusida e de sücès che la se ciama pròpe Vengo anch'io. No, tu no e l’è stacia püblicada pò a lé ‘n del 1968.

In del album gh’è dét però tate ótre cansù de sücès del Enso Janaci a tacà da Giovanni telegrafista che l’éra ach ol B side in del original 45 gir de Vengo anch'io. No, tu no.

In chèl Lp ché gh’è ach Ho visto un re, La disperazione della pietà, Pedro pedreiro che l'è öna cover in italià de öna cansù del Chico Buarque de Hollanda. 

Hai pensato mai l’è ‘nvéce la tradusiù in italià de öna cansù èneta scricia dal Lino Toffolo, mentre La mia morosa la va alla fonte l'éra dèt in del ispetàcol "22 canzoni" del 1965 e la muşéga l’è stacia dovrada pò dal Fabrizio De André per la sò cansù Via del Campo. 

## Cansù

#*Ho visto un re* (paròle del Dario Fo; müşéga del Omicron) 
#*La ballata del pittore* ( paròle del Didì Martinaz; müşéga del Lino Patruno) 
#*Vengo anch'io. No, tu no* ( paròle del Dario Fo e del Enzo Jannacci; müşéga del Enzo Jannacci e del Fiorenzo Fiorentini) 
#*Giovanni telegrafista* ( paròle del Ruggero Jacobbi; müşéga del Ricardo e del Enzo Jannacci) 
#*Pedro pedreiro* ( paròle del Giorgio Calabrese e del Enzo Jannacci; paròle uriginale e müşéga del Chico Buarque De Hollanda) 
#*La mia morosa la va alla fonte* ( paròle del Dario Fo; müşéga del Enzo Jannacci) 
#*La sera che partì mio padre* ( paròle e müşéga del Enzo Jannacci) 
#*Domenica 24 marzo* (testo e müşéga del Enzo Jannacci) 
#*La disperazione della pietà* ( paròle in italià del Ruggero Jacobbi e Enzo Jannacci; paròle uriginale e müşéga del Vinicius De Moraes) 
#*Hai pensato mai (gastu mai pensa')* ( paròle in italià del Enzo Jannacci; paròle uriginale e müşéga del Lino Toffolo) 
#*Non finirà mai* ( paròle e müşéga del Enzo Jannacci) 

## Note

Produsiù del Nanni Ricordi
Arangiamèncc del Luis Entiquez Bacalov
Còri in "Domenica 24 Marzo" de i "Cantori moderni" di Alessandroni
Tecnico del suono: ol Claudio Budassi
Asistènt a la produsiù: ol Franco Finetti
Passirana

**Passirana** (inscì anca in Italian) l'è ona frazion del comun milanes de Rò, la pussee important tra quij che fann part del paes, tant che fina al 1928 l'era on comun deperlee.
Pont Noeuv (Magenta)

**Pont Noeuv** (*Ponte Nuovo*) l'è voeuna di dò frazion che hinn drent al comun de Magenta, in Provincia de Milan. Ghe viven circa 1500 persònn. La se troeuva longh el cors del Navili Grand a òvest, menter a est el gh'è el fiumm Tisin, e oltra a quell el Piemont.

Fondaa in del 1808, el borgh l'è regordaa soratutt perchè la gh'è stada combattuda ona part de la famosa Battaglia de Magenta, in la Segonda Guerra d'Indipendenza.

## Vos correlaa
* Magenta
* Pont Vegg (Magenta)
Pont Vegg (Magenta)

**Pont Vegg** (*Ponte Vecchio*) l'è la frazion pussee antiga del comun milanes de Magenta, e l'è ciamaa inscì per la soa posizion longh el cors del Navili Grand. Come anca in de l'altra frazion, el borgh de Pont Vegg, l'è staa vun di loeugh indove la s'è combattuda la Battaglia de Magenta.

## Vos correlaa
* Magenta
* Pont Noeuv (Magenta)
Biggioeugiar

**Biggioeugiar** (*Bizzozero* in italian) l'è on quarter de Vares, in Lombardia. Borgh antigh de origin celtica, l'è staa on comun deperlù fina al 1927, quand che l'è staa taccaa a la città de Vares, vegnuda cappoloeugh provincial.

El nòmm del paes el ven de la famiglia nòbil di *Biggioeugiar*, che la vegniva de quij loeugh. Al dì d'incoeu in del paes ghe viven circa 4000 persònn.

## Riferiment
* I nost paroll, parolario bosino" (Clemente Gorini, Natale Maggiora, la Famiglia Bosina, 1996)

## Alter progett

## Vos corelaa
* Vares
Bobo Merenda

**Bobo Merenda** l’è öna cansù del 1968 cantada dal Enso Janaci che l’è stacia püblicada come 45 gir e l’è ‘l B side de Ho visto un re.

I paròle i è del Enso Janaci e la müşéga l’è del Luis Eduardo Aute con la partecipasiù de Luis Enriquez Bacalov e la sò orchèstra.

L’è considerada öna cansù cóntra la guèra e la parla a del Bobo Meranda che l’è ‘namuràt de la sò Blanca e che l’ laura ‘n d’öna fabrica ‘ndóe se fà sö di armi, ma lü l’ la sà mia, deşà che l’ crèt che i sìes di şögàtoi come i gh’à dicc, fina al dè che ‘ntàt che l’ laùra l’ söcét la disgrasia. 

## Cover
*2006, Bandabardò - endèl album *[[Fuori orario (album)|Fuori orario]]*

## Ol video

Àrdel sö http://www.youtube.com/watch?v=DgHyI9w-o1U
Giovanni telegrafista

**Giovanni telegrafista** l’è öna cansù del 1968 cantada dal Enso Janaci, che l’è stacia püblicada come 45 gir e l’è ‘l B side de Vengo anch'io. No, tu no, ma l’è dét pò ‘n del album Vengo anch'io. No, tu no.

Giovanni telegrafista l’è öna di cansù preferide dal Janaci, desà che l’ la canta ‘n töcc i sò concèrti e la cónta sö la éta noiusa de ü che l’ fà de mestèr ol telegrafista. La cansun la l’è dedicada a on amis d’infanzia de Jannacci, on ingegnere elettronich rivaa dii Stati Unii, che l’andava semper a fa’ esperiment con apparecchiature nove, e ’l se ciamava Giuseppe Giovanni, dett Johnny.

I paròle i è del Enso Janaci e la müşéga l’è del Ricardo.

Ol 45 Gir del Vengo anch'io. No, tu no l’è stacia püblicada pò ‘n Spagnöl isé gh’è öna ersiù pò del *Giovanni telegrafista* in spagnöl ciamada *Joven Telegrafista*.

## Ol video

Àrdel sö http://www.youtube.com/watch?v=9cqEEruX_Qo

## I parole

Piripiri…
Giovanni telegrafista e nulla più, 
stazioncina povera c’erano più alberi e uccelli che persone
ma aveva il cuore urgente anche senza nessuna raccomandazione
battendo, battendo su un tasto solo. 


Piripiri…


Elittico, da buon telegrafista,
tagliando fiori, preposizioni
per accorciar parole, per essere più breve
nella necessità, nella necessità. 
Conobbe Alba, un’Alba poco alba,
neppure mattiniera, anzi mulatta,
che un giorno fuggì, l’unico giorno in cui fu mattutina
per andare abitare città grande piena luci gioielli.


Piripiri…


Storia viva e urgente. 
Ah, inutilità alfabeto morse in mano
Giovanni telegrafista
cercare cercare Alba ogni luogo provvisto telegrafo. 
Ah, quando invecchia cum est morosa urgenza
Giovanni telegrafista e nulla più... urgente.


Piripiri…


Per le sue mani passo mondo, mondo che lo rese urgente, 
crittografico, rapido, cifrato
passò prezzo caffè passò matrimonio Edoardo ottavo
oggi duca di Windsor, 
passarono cavallette in Cina
passò sensazione di una bomba volante, 
passarono molte cose ma tra l’altro
passò notizia matrimonio Alba con altro.


Piripiri…


Giovanni telegrafista, quello dal cuore urgente,
non disse parola, solo tre rondini nere,
senza la minima intenzione simbolica,
si fermarono sul singhiozzo telegrafico:
Alba, è urgente.

Piripiri…
Miskolc

**Miskolc** (*Miškovec* in cech e sluvach; *Miszkolc* in pulach) a l'è la terza cità de l'Üngheria e la capital de la cuntea de Borsod-Abaúj-Zemplén. Al gh'ha 178.950 abitant.

Miskolc a l'è in del nord-est del paes, a est di munt Bükk, in de la val del fiüm Sajó e i rial Hejő e Szinva. Al gh'ha una süperfiss de 236.68&nbsp;km².
Sopron

**Sopron** a l'è una cità de l'Üngheria, arent al cunfin ucidental cun l'Austria, ai pee di Alp, 'pena 60 km de Viena e 220 km de Budapest. Al gh'ha 57.895 abitant (2008).

## Ligam de föra
* Sit ufizial
Caùrs

**Caùrs** (*Caorso* in Italian) l'è un cumün d'la Pruincia ad Piasénsa cun 4.511abitant. El se tröva tacàd al Po.

Sül so teritòri gh'è la *Central Nücleàr de Caùrs*, la püsé granda d'Italia, ch'i hann cumincàd a smurfàla in del 1987.

## Demugrafia

## Ligamm de föra
* Sitt üficial de Cumün
Kaunas

**Kaunas** (rüss: Ковно/*Kovno*; bielurüss: Коўна/*Kowna*; pulach: *Kowno*; tudesch: *Kauen*) a l'è la segunda cità püssee granda de la Lituania e un temp la sò capital. Kaunas al se tröa al punt che i dü fiüm püssee grand de la Lituania se incuntren, el Nemunas e'l Neris. A l'è a 100 km de la capital Vilnius.
Bolaa

**Bollaa** (*Bollate* in Italian) l'è on comun de la Provincia de Milan cont 37.360 abitant. In de la soa frazion de Castelazz la gh'è la *[[Villa Arconati]]*, che l'è on monument Nazional.
I alter frazion del comun a hinn Cassina del Sô, Cassina Noeuva e Ospiaa.

L'etimologia del nomm *Bollaa* al gh'ha dò possibil interpretazion:
* El nomm el ven del celtich *beola*, bedola, cont riferiment a la vegetazion che anca incoeu l'è tipega de l'area.
* L'oltra interpretazion la fa riferiment al latin *bula*, pozza d'aqua, in relazion cont i fontanij, che gh'hinn in grand numer in del territori bollates.

## Vos correlaa
* Villa Arconati

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Bollaa l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Bollaa (Cairaa)

**Bollaa** (*Bolladello*) l'è ona frazion del comun de Cairaa, in del varesott.
L'è staa on comun indipendent fina al 1869 e al temp di piev el partegniva a la Piev de Galaraa.
## Vos correlaa
* Cairaa
Šilalė

**Šilalė** (*Szyłele* in pulach) a l'è un paes in de la Cuntea de Tauragė, in Lituania. A l'è a 30 km nord de Tauragė. Al gh'ha 6.157 abitant (2005).
Pola

**Pola**, **Pula** in cruat; *Pola* in venet, *Pola* in talian, *Pietas Iulia* in latin; *Puola* in istriota; *Pulj* in sluven; *Polei* in tudesch; *Πόλα/Póla* in grech antich) a l'è la cità püssee granda de la cuntea de l'Istria, in Cruazia. La gh'ha pressapoch 62.000 abitant (2006). 

## Alter pruget
Samobor

**Samobor** a l'è un comun de la Croazzia, che 'l se troeuva in la region de Zagabria.

## Ligam de foeura
*[ Sit oficial]

## Alter proget
Esbjerg

**Esbjerg** (*Esberg* in tudesch) a l'è una cità de la Danimarca, in de la penisula del Jutland. Al gh'ha pressapoch 82.000 abitant e l'è la quinta cità del paes.
Roskilde

**Roskilde** a l'è una cità de la Danimarca. Al gh'ha pressapoch 54.000 abitant e l'è in sül mar, in de l'isula de Sjælland. A l'è stada la capital del regn de Danimarca fina al 1443, quand che Copenhagen l'è divegnüü la capital.

A Roskilde gh'è i ges püssee impurtant de la Danimarca: a l'è chì che i re danes mort riposen. La cità a l'è famusa per un festival de müsega ciamaa Roskilde Festival, che l'è vün di dü püssee grand in Europa.
Ålborg

**Aalborg** a l'è una cità de la Danimarca. Al gh'ha pressapoch 123.000 abitant e l'è la quarta cità püssee granda del paes. Al se tröa in del nord del Jutland arent al Limfjord.
Pier Ferdinando Casini

**Pier Ferdinando Casini** (Bològna, 3 de dezèmber del 1955) l'è 'n òm pulìtich italià.

Endèl córs de la sò cariéra pulìtica l'è stat Presidènt de la Càmera dei deputàcc endèla XIV Legisladüra. Al dé d'encö l'è 'l lìder de l'UDC, aisebé che 'l sàpe mìa 'l segretàre del partìt. L'è apò a lìder de l'Üniù de Centro e capogrùpo a la Càmera de l'UdC. L'è presidènt de l'üniù Interparlamentàr e de l'Internasiunàl Democristiàna.
Ignazio La Russa

L**'Ignazio La Russa** (nom complet *Ignazio Benito Maria La Russa*; Paternò, 18 de luj 1947) a l'è un politegh italian, del 13 de otover 2022 president del Senad de la Republica, in la legislatura quella de desnoeuv, dopo vesser stad vizepresident in la legislatura prima.

Nassud in Sicilia ma vegnud su a Milan de sgioven, l'ha studiad a San Gall, in Isvizzera, e 'l s'è lauread in giurisprudenza a l'Università de Pavia: l'è parlamentar del 1992, prima a la Cambra di Deputad e poeu, del 2018, al Senad. Entrad in politega cont el Moviment Social Italian, l'è passad poeu a la Lianza Nazionala e al Popol di Libertà per poeu sgiontàss a Fradei d'Italia a la soa fondazzion.

L'è stad minister de la defesa in del governo Berlusconi IV.

## Riferiment
*Treccani

## Alter proget
Anna Finocchiaro

**Anna Maria Paola Luigia Finocchiaro** (Modica, 31 de mars del 1955) l'è 'na pulìtica italiàna, l'è stàda Minìster per le Pari Oportunità.

Laureàda 'n giurisprüdènsa, 'ndèl 1981 la deènta funsiunàre de la Banca d'Italia endèla filiàl de Savona. Pretùr a Leonforte del 1982 al 1985, la deènta sostituto procuratore 'ndèl tribünàl de Catania. Endèl 1987, la vé iligìda deputàda endèle fìle del Partit Comunìsta Italià.

Del 1988 al 1995 l'è stàda apò a consigiér endèl cümü de Catania, prìma col PCI e pò col Partìt Democràtich de la Sinìstra (PDS).

La vé numinàda Minìster per le Pari Oportunità 'ndèl goèrno Prodi I. Endèl 2001 la vé confermàda a la Càmera dei Deputàcc endèle fìle dei Democràrich de Sinìstra e 'ndèl 2006 la pàsa al Senàto coi vóti de la circuscrisiù Sicilia per la lìsta de L'Ulivo.

Endèl 2006 (XV Legisladüra) la vé numinàda capogrùpo a Palàs Madama del grùpo parlamentàr de L'Ulivo.

El 29 de bril del 2008 l'è stàda riconfermàda capogrùpo al Senàto del PD per la XVI legisladüra.
Renato Brunetta

**Renato Brunetta** (Venésia, 26 de màgio del 1950) l'è 'n òm pulìtich e economìsta italià.

Fiöl piö zùen d'en vendidùr ambulànte el se làurea en Sciènse Pulìtiche e Econòmiche a l'Üniversità dei Stüde de Pàdova ai 2 de Löi del 1973, e l'è deentàt profesùr urdinàre de Economìa del Laurà a l'Università dei stüde de Roma Tor Vergata.

De formasiù socialìsta, el colàbora, come consigliér econòmich, coi goèrni Craxi I, Craxi II, Amato e Ciampi.

Endèl 1999 el vé iligìt deputàt al Parlamènt Europèo endèle lìste Fórsa Italia. L'è iscriìt al grùpo europèo PPE-DE,

Endèl 2008, el vé numinàt Minìster de per la Aministrasiù Püblica e l'Inovasiù per el quàrt goèrno Berlusconi e con chèsto 'ncàrech el se mèt en evidènsa per el propózet de migliurà la trasparènsa 'ndèla aministrasù püblica e per la sò asiù cùtra l'asenteìsmo.
Mundzèi

**Mundzèi** (*Monticelli d'Ongina* in Italian) l'è un cumün d'la Pruincia ad Piasénsa cun 5.370 abitant. El se tröva tacàd al Po, e l'é el paés püsée a Nord de tüta l'Emilia-Rumagna.

## Demugrafia

## Ligamm de föra

Sitt üficial de Cumün
Ragüsa (RG)

**Ragüsa** (*Ragusa* 'n italià; *Raùsa* 'n sicilià; *Raguse* 'n francés) l'è öna sità de la Sicilia che la fà pò pruinsa; l'è suernominada *"la sità di pucc"*, ma ach *l'ótra Sicilia* e *l'ìsola 'n de l'ìsola* per la sò situasiù econòmega e sociala che l'è töt ün óter laùr rispèt al rèst de la Sicilia; Ragüsa l'è de fati la sità piü sciùra de la Sicilia e öna di piö sciùre del meridiù de la Repüblica Italiana.

La se tróa sö i mucc Iblei e la se tróa a 20 chilometèr da la còsta a mesdé (sud) de la Sicilia.

La sità l'è stacia bötada zó töta in del 1693 da ü teremòt e l'è pò stacia facia sö de bèl nöf. Da chèsta disgrasia l'è isè nasida öna gran bèla sità baròca che 'nsèma a Noto e a la sò al, che i è 'n de la isina pruinsa de Catania, l'è patremóne de l'ümanità de l'Unesco.

Quando i l'à facia sö de bèl nöf i è naside dò sità: Ragüsa de sura sö l'altipià e sóta Ragüsa Ibla, facia sö sura la ègia Ragüsa medieala.

## Personacc

* Loredana Cannata, 1975, atùra

## Evulusiù demogràfica
Ragüsa (Cruazia)

**Ragüsa** (*Raguxa* in venet, *Raugia* in dalmatigh, *Ragusa* in talian; *Dubrovnik* in cruat) a l'è una cità de la Cruazia. Al gh'ha pressapoch 50.000 abitant (2001) e'l se tröa in sül mar Adriatigh. L'UNESCO l'ha diciaraa la sò cità vegia, cunt i sò mür de preja grossa, un sit Patrimoni de l'Ümanità. 

Ragüsa a l'è vün di principaj sit türistigh de la Cruazia.

## Alter pruget
Caser

**Caser** (*Casere*) l'è ona frazion del comun de Laven-Mombell, in Provincia de Vares.

Se troeuva a 750 m s.l.m. in la conca de Varee, delimitada a sud del Sass de Ferr (1062 m s.l.m.) a nòrd di Pizzoni de Laven (1035 m s.l.m.) e a est del grupp de la Biòtta (1235 m s.l.m.), la scima pussee alta di Prealp Varesinn.

## Vos correlaa
* Laven
* Laven-Mombell
* Mombell (Laven Mombell)
* Scerr (Laven Mombell)
* Varee
Barz

**Barz** (nom ufizial in italian *Barzio*) l'è on comun de , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km² de la Valsassina, in Provincia de Lecch. El se troeuva in d'ona posizion privilegiada, ponuda in del verd e dinanz ai Grign, al confin con la Provincia de Bergom (Valtòrta, Vedeseta). 

## Stòria

Antigament l'era anca conossuu coi nòmm de *Barsio*, *Barzo*, *Barso*.
In del XVI secol el cuntava pòcch pussee de tricent abitant che viveven in cà sempliz de legn con loggiaa. On cambiament l'è rivaa in del XIX secol, cont el migliorament di condizion econòmich e social de la popolazion e, on poo dòpo, cont el princippi del turismo de massa. De fatt el paes l'è consideraa el capploeugh turistich de la Valsassina, e 'l mostra opportunità numeros ai sportiv.
Barz l'è anca el paes de origin de la famiglia del Lissander Manzon e del pittor impressionista Medardo Rosso.


## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Barz l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment


## Vos corelaa
* Palazz Manzon (Barz)
* Gesa de San Lissander (Barz)
Tartu

**Tartu** (finlandes: *Tartto*; tudesch e svedes: *Dorpat* o *Dörpt*; rüss: Дерпт/*Derpt*; tra el 1893 e 'l 1918, semper in rüss: Юрьев/*Ju'rev*; latin: *Tarbatum*) a l'è la segunda cità de l'Estonia. Al gh'ha 102.000 abitant (2008). L'Üniversità de Tartu a l'è la püssee vegia e famusa del paes.


Puitelamu Tartus Oa 1.jpg|
Tartu Ülikooli peahoone 2012.jpg
Tartu Peetri kirik 2012.jpg|
Tartu Raekoda 2012.jpg|
Tartu Raekoja plats 6, 8 ja 10.jpg|
Tartu Raekoja plats 18 ja 20.jpg|
Tartu Toomkiriku varemed 2012.jpg|
Raudteetööliste elamu Tartus Vaksali 4.jpg|
Roby Piantoni

**Roberto Piantoni**, piö cognusìt come Roby, l’éra ün alpinista bergamàsch, nasìt ‘n del 1977 a Còler e mórt in de la nòcc tra ‘l 14 e ‘l 15 de Utùer del 2009 söl Shisha Pagma.

L’è cresìt sö sö i mut, fina de s-cèt l’ gh’à sèmper üt la pasiù de la montagna, dezà che l’éra ‘l s-cèt d’ ün óter grant alpinista, ol Livio Piantoni, po’ a lü mórt zùen, a 29 agn, söl Pukajirka ‘n Perù.

Ol Roby Piantoni l’è dientàt maèstro de alpinìsm e guida alpina in del 2003 e l’à scalàt ol sò prim òt méla, ol Gasherbrun 2, che l’ se tróa ‘n Pakistan.

In del otórno del 2004 l’à tiràt ‘mpé e partecipàt a öna spedisiù söl Manaslu (8.163 m) che l’è ‘n del Nepal) ma l’à dözìt fermàss a 6.600 méter söl lièl del mar. 

In de la primaéra del 2005 l’à tiràt ‘mpé e partecipàt ad ün ótra spedisiù söl Broad-Peak (8.048 m) in Pakistan e chèsta ólta l’è riàt sö sö la sima.

Ol 26 de Mas del 2006 l’à coronàt ü sògn che l’ portàa ‘n del cör fina de s-cèt, l’è riàt sö la sima  del Everest, ol mut piö ólt del mónt sènsa dovrà i bómbole de l’usìgen.

Po’ l’à scalàt 
ol Muztagh-Ata de 7.548 méter, che l’è ‘n Cina e l’è riàt in sima co gli sci,
ol Pisang-Peak (6.101 méter), 
‘l Island-Peak (6.189 méter) che l’è ‘n Nepal, 
‘l Aconcagua (6.963 méter) in Argentina in del 2007.

L’è mórt in del 2009 in de la nòcc tra ‘l 14 e ‘l 15 de Utùer söl Shisha Pagma, ü di 14 òt méla, ‘ntàt che l’ sircàa de dèrf öna via nöa ‘nsèma a dü óter alpinìst bergamàsch, ol Marco Astori de Doséna e ‘l Yuri Parimbelli de Seriàt, e al valtelinés Adriano Greco.

## Ol sò sito

http://www.robypiantoni.it/default.htm
Letizia Moratti

La **Letizia Maria Brichetto Arnaboldi** in **Moratti** (Milan, 26 de november 1949) a l'è una politega e manager italiana, vizepresidenta e assessora al welfare de la Lombardia del 8 de sginer del 2021 al 2 de november 2022.

In precedenza l'è stada sindega de Milan del 2006 al 2011 e ministra de l'istruzzion del 2001 al 2006.

## Biografia
Fioeula del Paolo Brichetto Arnaboldi, eroe partisan e ciamad "el partisan bianch" per vesser un aristocrategh in la Resistenza, in del 1972 la se laurea in scienze politeghe e la lavora in del setor di sigurazzion e di telecomunicazzion. In del midem period la cognoss el futur marid Gian Marco Moratti. L'è donca cognada del Massimo Moratti, a longh president de l'Inter e de la miee Milly Moratti, politega de center-sinistra.

In tra el 1994 e 'l 1996 l'è nomnada presidenta de la RAI e in tra el 1999 e 'l 2000 la colabora cont el Rupert Murdoch per l'espansion in Europa del so grup.

Del 2019 al 2020 l'è stada presidenta de la UBI Banca.

## Carrera politega
L'è in Forza Italia del 1994 e in del 2001 l'è nomnada ministra de l'Istruzzion in di governi Berlusconi II e III, roeul in la che l'ha passad la reforma Moratti che l'ha metud ancamò el vot in condota e l'ha anulad la reforma Berlinguer.

In del 2006 l'è candidada sindega a Milan per el center-destra e l'è elegiuda al prim turn contra del Bruno Ferrante e in del 2011 la ghe proeuva ancamò ma l'è batuda del Giuliano Pisapia al ballotagg. La resta in Consili Comunal senza sgiontàss in di grup del Popol de la Libertà perchè la s'era svesinada a Futur e Libertà e in del 2012 la se dimet.

Dopo de 'n longh period de lontananza de la politega a l'è nomnada assessora al Welfare de la Region Lombardia el 8 de sginer 2021, in d'una messedada de sgionta che l'ha vist la Moratti ciapà el post del Giulio Gallera e anca la vizepresidenza, prima in man al Fabrizio Sala.

Dopo de 'n period assee tempestos in la sgionta el se dimet el 2 de november 2022, a dì che 'l gh'era pu el raport de fiducia cont el president Fontana. Al so post al welfare a l'è nomnad el Guido Bertolaso, el torna vizepresident el Sala.

In di elezzion regionai del 2023 la se candida, sostegnuda del Terz Pol e de 'na soa lista civega, la riva terza, dedree al Fontana e al Pierfrancesco Majorino.

## Alter proget

## Riferiment
*Enciclopedia Treccani
Còll Brianza

**Còll Brianza** (nom ufizial in italian *Colle Brianza*) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Lecch, che 'l cunta , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².

El comun l'è nassuu duranta l'importanta reforma amministrativa del 1927-1928, de la fusion de trii vegg paes: Cajan, Nava (el center comunal) e Ravellin.

L'è tacaa ai comun de Irun, Castell de Brianza, Dolzagh, Ell, Galbiaa, Olgiaa, Santa Maria, Carghentin.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Còll Brianza l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Cremee

**Cremee**, **Cramee** o **Cremen** (nom ufizial in italian *Cremeno*) l'è on comun de la Provincia de Lecch, in Valsassina, che 'l cunta , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².

L'è tacaa ai comun de Ballabi, Barz, Cassina in Valzasna, Morteron, Pastur.

De vedè gh'è la Gesa de San Giorg, la gesa de San Roch, la Gesa de la Sacra Fameja e 'l Pont de la Vittoria.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Cremen l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Lisander Carmel Ruffinoni

**Lisander Carmel Ruffinoni** **[[Giuánn Batista Scalabrini|CS]]** (Piàsa Brembana, 26 d'agùst 1943) l'è el Vèsc de Caxias do Sul, in Brasil.

## Biugrafia

Nasìd a Piàsa Brembana el 26 d'agùst 1943, quàrt de cìnc fradèi. L'é diventàd prèt Scalabriniàn el 8 de mars 1970, a Basàn del Grapa. L'é stài mandàd quasi sübit in Brasil, in del nuémber del 1970.

Dal 1988 al 1999 l'è stài misiunàri in Paraguay, e pö l'é turnàd in Brasil cume Süpeirùr d'i Scalabriniàn ad la Pruincia de San Péder.

El 18 de genàr 2006 Papa Benedétt XVI l'ha numinàd vesc aüsiliari de Porto Alegre e l'é stai cunsacràd el 17 de magg. L'é anca diventàd Vicari Episcupàl de Gravataí, semper in Brasil.

El 16 de giügn 2010 l'è stài trasferìd a Caxias do Sul, cume Vèsc *coadiutore*, per pö diventà vesc el 6 de lüi 2011.

## Stema e mótt

*« Na igreja ninguém é estrangeiro »<br><br> « In d'la Cesa nisün l'é furést »*

## Ligamm de foeura

*Sitt dl'Arcidiocesi de Porto Alegre
Carèn

**Carèn** (nom ufizial in italian *Carenno*) l'è ü cümù de  'n de la pruinsa de Lèch e l' se tróa 'n de la Al Sàn Martì', al cunfì con la pruinsa de Bèrghem dè la quàl l'hà fàj pàrt fin àl 1992, cun la quàl adès la cunfina (cümù de Còsta Imagna e Alsèca). In chèsto pais l'è mòrt el Davide Albertario, presbiter e giornalista del Osservatore Romano.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Carèn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Castell de Brianza

**Castell** (nom ufizial in italian *Castello di Brianza*) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Lecch che 'l cunta , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km². El paes l'è nassuu in del 1928 de l'union de alter trii vegg comun, var a dì *Brianzoeula*, *Caravee* e *Cologna*.
El comun el gh'ha vari frazion, cioè Brianzoeula, Cologna, Bevera, Caravee, Boffalora, Prestabbi, Cassinett, Villagg e Moiacchina. 

L'è tacaa ai comun de Barzagh, Crimela, Dulzàgh, Rovagnaa, Santa Maria, Sirtol.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Castell de Brianza l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Papa Giuànn Pàul I

**Giuánn Pául I** (Forno di Canale, 17 utùber 1912 - Ruma, 29 de setémber 1968) l'è stái el 263° Papa de la cesa católica. El so num de batéss l’era **Albino Luciani**.

L’ha culpìd tütt el mund per la so ümiltà e per el so surìs. Pürtropp, l’è restàd Papa apéna 33 dì, e l’è mort in de la nòtt fra el 28 e el 29 de setember.

## Se l'ha dìtt

## Stema e mótt

*« Humilitas » (« Ümiltà »)*



## Se l'ha scritt

* *Catechetica in briciole*, 1949
* *Illustrissimi*, 1977

## Web
* Fondazione Giuánn Pául I di Canale d'Agordo

## Bibliugrafia

* Loris Serafini, *Albino Luciani, il Papa del sorriso*, Edisiòn Messaggero, 3°a edisiòn 2008 ISBN 978-88-250-2103-5
* Luciani Albino, Cè Marco, Scola Angelo, *Come il padre ha mandato me, così io mando voi*, 2007
* Ido Da Ros, *L'Africa di Albino Luciani e dei missionari vittoriesi*, De Bastiani Editùr, 1996
* Stefania Falasca, *Mio fratello Albino. Ricordi e memorie della sorella di Papa Luciani*, ed. 30Giorni, 2003
* Luigi Incitti, *Da Papa Luciani a Papa Wojtyla*, L'Airone, 2000, ISBN 88-7944-442-5
* Luigi Incitti, *Papa Luciani, una morte sospetta*, L'Airone, 2001, ISBN 88-7944-498-0
* Jesús López Sáez, *Se pedirá cuenta. Muerte y figura de Juan Pablo I*, Editorial Orígenes, 1991, ISBN 84-7825-047-6
* Jesús López Sáez, *El día de la cuenta. Juan Pablo II a examen*, Ediciones Meral, 2005, ISBN 84-933979-2-X
* Jesús López Sáez: libros sobre Juan Pablo I en www.comayala.es 
* Luis Miguel Rocha, *La morte del Papa*, Cavallo di ferro, 2006, ISBN 88-7907-014-2
* Scopelliti-Taffarel, *Lo stupore di Dio. La vita di Papa Luciani*, Ares, 2006, ISBN 88-8155-348-1
* Tornielli-Zangrando, *Papa Luciani. Il sorriso del Santo*, Piemme, 2003, ISBN 88-384-6587-8
* David Yallop, *In nome di Dio. La morte di Papa Luciani*, Tullio Pironti Editùr, 1997, ISBN 88-7937-056-1
Guido Podestà

**Guido Podestà** (Milà, 1º de bril del 1947) l'è 'n òm pulìtich italià, Presidènt de la Pruvìncia de Milà dal 2009 al 2014.

Laureàt en architetüra, l'è stat el vicepresidènt del Parlamènt europèo (del 1997 al 2004) e responsàbil per le relasiù col Parlamènt europèo e i Parlamèncc nasiunài dei 15 Stacc mèmber. Del 2002 l'è mèmber del cumitàt de presidènsa de Fórsa Itàlia. 
L'è stat iligìt eurodeputàt endèl 1994 e 'ndèl 1999, e l'è stat riconfermàt apò 'ndèl 2004 per la lìsta de Fórsa Itàlia endèla circuscrisiù nord-ovest, co 55 mìla preferénse. L'è iscriìt al grùpo parlamentàr del Partìt Popolàr Europèo.  

L'è presidènt de la delegasiù a la cumisiù parlamentàr mìsta UE-Romanìa; mèmber de la Conferènsa dei presidèncc de delegasiù, de la Cumisiù per el mercàt intèrno e la protesiù dei cönsömadùr, de la Cumisiù per l'agricültüra el svilùpo rüràl; de la Cumisiù per l'ambiènte, la sanità püblica e la sügürèsa alimentàr.

Endèl 2008 el deènta Cuurdinadùr Regionàl de Fórsa Itàlia. 

Endèl 2009 el vé iligìt presidènt de la Pruvìncia de Milà, per póch vóti 'l g'ha batìt al balotàgio el presidènt uscènte Filippo Penati.

## Colegamèncc estèrni
*Scheda personàl al Parlamènt europèo
*Dichiarasiù de 'nterès finansiàre
*El sò sit persunàl
Val d'Erv

**Val d'Erv** (*Erve* in Italià) l'è ü cümù de  'n de la pruinsa de Lèch e l' se tróa 'n de la Al Sàn Martì', al cunfì con la pruinsa de Bèrghem (cümù de Brömà e Alsèca) dè la quàl l'hà fàj pàrt fin àl 1992. Ol paìs el gh'ha quater frasiù: Nesòli,Custaluter,Càbacc e Saina

## Evulüzziun demugrafica

L'andament del nümer de abitant del cumün de Val d'Erv l'è mustraa in de la tabela chi desutta:

## Riferiment
Lagh de Garlaa

El **Lagh de Garlaa** l'è on lagh de la Brianza situaa in de la Provincia de Lecch. El se troeuva a sud del Lagh de Còmm e l'è formaa del fiumm Adda.

I paes che hinn bagnaa de 'sto lagh hinn Pescaa, Vercuragh, Lecch e Garlaa, che ghe da 'l nòmm.

## Alter progett
Garlaa

**Garlaa** (nom ufizial in italian *Garlate*) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Lecch. El comun el da el nòmm al lagh longh el qual l'è situaa. Al gh'ha , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².

L'è tacaa ai comun de Galbiaa, Lecch, Olginaa, Pescaa e Vercüragh.

A Garlaa se troeuva anca on Musee de la Seda, in de loeugh indove on temp la gh'era ona filanda.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Garlaa l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Nephila komaci

***Nephila komaci*** l'è 'na spéce de ragn de la famìa dei Nephilidae, troàda e discriìda per la prìma ólta 'ndèl 2009 dei ricercadùr natüralìsti Matjaž Kuntner e Jonathan A. Coddington. I ezemplàr fèmine de chèsta spéce i è i piö grancc cunusìcc per chèsta famìa. El N. komaci el pöl rià a fà 'na talamóra grànda 'nfìna a 'n méter de diàmetro.

I ezemplàr troàcc de chèsta spéce i è póch e i è stàcc troàcc en Sud Africa e 'n Madagascar.
Mascarpon

El **Mascarpon** (o anca *Mascherpon*) l'è un furmài fresch ricavad da la laurassion d'la panera cun l'àcid cìtrich o àcid acétich. L'è un prudut morbid e cremus, dal saur duls e da l’aroma incunfundìbil de pana.

## Urìgin
L'è tìpich d'la Lumbardìa e in particulàr de la Pruincia de Lod e de la cità de Abià. L'è ricunisid dal Minister d'le Pulìtiche Agrìcule, Alimentar e Furestal cume prudut tradissiunal italian.

I sò urìgin i en miga cunusside, ma la sò prudussion e el sò cunsüm i gh'han almen 800 an. Difati l'è citad ind un ducümént dal XII secul e anca ind el famus Summa Lacticiniorum dal 1477 dal verceles Pantaleone da Confienza.

La sò prima prudussion par che la sia avegnüda tra le pruince de Mantua, Cremuna e Lod.

## El num
Scunda el giurnalista Giuan Brera el sò num el vegn da 'na cassina che la se ciameva *Mascherpa*, specialisada ind la sò prudussion, che la se trueva al cunfin tra le pruince de Milan e Pavìa. *Mascherpa* l'è un cugnum tìpich d'la zona.

Àltor linguista, tra i quai J.L. Hubschmied, i pénsun invece che'l vegna da la füsión de dù parole d'i antich gal: *makko* che la vör dì *fiöl* e *skarpa* che la stà par separassion. El num el vuraress donca dì, *prudut de la separassion* (de la panera dal sarun dal lat). 

Gh'è però un'altra spiegassion che la fà curispund la sò denuminassion a l'espression spagnöla *màs que bueno* (*püssè che bon*) druada par la prima volta da un nòbil de curt ind el méntor de la duminassion spagnöla d'la Lumbardìa.

## Prudussion
Tradissiunalment el mascarpon el vegneva fai apena ind i stagion püssè frege, méntor incö l'è un prudut che'l se tröva tüt l'an.

## Curiusità
* Se dis che Napuleon, par preparà i sò suldà a la Bataia dal punt de Lod, l'eva fai preparà 'na sena energética a bas de paneron e mascarpon;
* L'è vün d'i ingredient dal Tiramisù.

## Riferiment
Busan

**Busan** (Pusan) a l'è una cità de la Curea del Süd. Al gh'ha 3,7 miliun de abitant e l'è la segunda cità del paes. A l'è un port principal del paes e'l quint püssee grand del mund.

Düranta la Guera de Curea a l'è stada per poch temp la capital.
Daegu

**Daegu** (ciamada anca **Taegu**, e ufizialment **Daegu Metropolitan City**) a l'è una cità de la Curea del Süd. A l'è intra Seoul e Busan. Al gh'ha pressapoch 2,4 miliun de abitant e l'è la quarta cità del paes.
Keane

I **Keane** i è öna band müzicàla britànega che l’è nasìda in del 1997 a Battle in del East Sussex contéa del Inghiltèra.

I è ‘n trì: ol compositùr e pianista Tim Rice-Oxley, ol cantànt Tom Chaplin e ‘l baterista Richard Hughes.

I à catàt fò *Keane* cóme nòm, dezà che al prensépe, quando i éra gnamò mia cognusìcc, nisù l'pensàa che i pödès fà cariéra, fò che öna amiza de la màder del Tom, la sciura Cherry Keane, e alura ‘n sò onùr i s’è ciamàcc prima *Cherry Keane* e pò dóma Keane.

La muzéga de i Keane l’è pròpe particolàr e dièrsa da chèla de töte i ótre band, dezà che i Keane i gh’à mia ol chitarista e gnà 'l basista, isé la müzèga l’è bazada sö la pianöla: per chèla rezù ché i è ciamàcc “la band sènsa chitara”.

In gh’à üt cóme basista ol Dominic Scott fina al Löi del 2001, ma dòpo che chèsto ché l’à lasàt la band, i n’à piö sircàt ün óter e i à facc a méno del basista/chitarista.
Sidun

**Sidun** (in Arab: صيدا Saydā; in grech**Σιδώνα**,in ebraich: צִידוֹן, Zaydo'wn) a l'è la terza cità püssee granda del Liban. A l'è in del süd del paes a 40 km de Beirut. Sidun a l'è in sül Mar Mediterani

## Cüriusità
*Sidun* a l'è el titul d'una canzun del Fabrizio de André de l'album Creuza de Mä
Ciudad Juárez

**Ciudad Juárez** a l'è una cità in del stat de Chihuahua, Messich. Al gh'ha pressapoch 1.3 miliun d'abitant e l'è la quinta cità del paes e la püssee granda del stat e Chihuahua. A l'è in sül cunfin cunt i USA, denanz a El Paso.
Colima

**Colima** a l'è una cità del Messich, la capital del stat de Colima. La gh'ha pressapoch 130.000 abitant e la furma una cunürbaziun cun Villa de Álvarez.
Guanajuato

**Guanajuato** a l'è una cità del Messich, la capital del stat de Guanajuato. A l'è a 1996 meter de altitüdin e'l gh'ha 70.798 abitant (2005).

A l'è un Patrimoni de l'Ümanità de l'UNESCO.
La Paz, Bassa California del Süd

**La Paz** a l'è la cità püssee granda e la capital de la Bassa California del Süd, Messich. La gh'ha 189.176 abitant (2005). El sò port a l'è in del Gulf de la California.
León, Guanajuato

**Léon** a l'è una cità in del stat de Guanajuato in Messich. Al gh'ha pressapoch 1,15 miliun de abitant e l'è la setima cità del paes per pupulaziun e quela püssee granda del Guanajuato.
Los Mochis

**Los Mochis** a l'è una cità in del stat de Sinaloa, Messich. Al gh'ha 231.977 abitant (2005). A l'è in del nord del Sinaloa e l'è in sü la costa pacifega, denanz a la California Bassa.
Casablanca

**Casablanca** (Arab: **الدار البيضاء**, "la cà bianca") a l'è una cità in de l'ovest del Maroch, in sü l'Ucean Atlantigh. 

La gh'ha pressapoch 2,95 miliun de abitant (2004), e l'è la cità püssee granda del paes.

## Ligam de föra
* Sit ufizial
Acapulco

**Acapulco** (nom ufizial: **Acapulco de Juarez**) a l'è una cità e un port in sü la costa pacifega del Messich, 300 km süd-ovest de Cità del Messich. Acapulco a l'è in d'una baja funda e semi-circulara. Al gh'ha 616.394 abitant (2005).

A l'è una fermada per i nav che van de Panama a San Francisco. A l'è cugnussüda 'me sit türistegh e anca per i Quebrada, di tüfadur prufessiunista che ogni dì büten in de l'aqua financa de 35 meter d'alteza in d'una baja piscinina.

Acapulco a l'è un nom de prubabil urigin Nahuatl.
Manzanillo, Colima

**Manzanillo** a l'è una cità in del stat de Colima, Messich. Al gh'ha 137.842 abitant (2006) e l'è un port impurtant.
Mazamitla

**Mazamitla** a l'è una cità in del stat de Jalisco, Messich. A l'è in del süd-est del paes, a 124 km de Guadalajara. Al gh'ha 11.671 abitant (2005).
Mexicali

**Mexicali** a l'è una cità del Messich e la capital del stat de la California Bassa. A l'è la cità püssee a nord de l'America Latina e l'è arent al cunfin cun la California, USA. Al gh'ha 902.983 abitant (2005).
Giuliano Amato

**Giuliano Amato** (Türì, 13 de màgio del 1938) l'è 'n òm pulìtich, giürìsta custitusiunalìsta, mèmber de l'Asociasiù Italiàna dei Costitusiunalìsti e docènt üniversitàre italià.

El g'ha ìt 'na cariéra pulìtica de prim lièl: l'è stat en mèmber del Partìt Socialìsta Italià, el g'ha aderìt a l'Ulivo e per öltem al Partìt Democràtich.

L'è stat apò:

* Presidènt del Consiglio dei Minìster d el 1992 al 1993 e del 2000 al 2001);
* Quàter vólte Minìster del Tezór endèi goèrni: Goria e De Mita (1987-89), D'Alema I e II (1999-2000);
* Minìster per rifùrme istitusiunài endèl Goèrno D'Alema I (1998-99, prim de turnà a ciapà 'n mà 'l Ministéro del Tezór);
* Minìster de l'Intèrno endèl goèrno Prodi II (2006-08);
* Presidènt de l'Autorità garante de la concorènsa e del mercàt (Autorità "Antitrust") (1994-97);
* Vicepresidènt de la Convensiù europèa (2001-03);
* Cuurdinadùr del Comitat de asiù per la democrasìa europèa, ciamàt «Gruppo Amato» (2006-07).

Endèi agn Otànta el giornalìsta Eugenio Scalfari el g'ha tacàt el scötöm de *dottor Sottile*, col dópe riferimènt al sò acùme pulìtich e a la sò magrèsa fìzica.

Ai 2 de zögn del 2008 el g'ha anunciàt püblicamènt che 'l se slontanàa definitivamènt de la pulìtica itàliana. Endèl 2009 l'è stat numinàt presidènt de l'Istituto de l'Inciclopedìa italiàna Treccani.
Oaxaca de Juárez

**Oaxaca de Juárez** (**La'a** in Zapotec, **Ñuu Nunduva** in Mixtec) a l'è la capital del stat de Oaxaca, Messich. La cità a l'è ciamada *de Juárez* in unur del Benito Juárez che l'è murüü chì. Al gh'ha 258.008 abitant (2005).
Bassista

'L **bassista** l'è quel müsegh che'l sona 'l bass (o ghitara bass), sia eletrich che acüstich.

La parola di volt l'è druvaa anca per indicà quij ch'i sonen 'l cuntrabbass, specialment int i cuntest jazz, rock o pop. De solit int la müsega classega se dröva la parola cuntrabbassista.
Puebla (Messich)

**Puebla** a l'è una cità del Messich, la capital del stat de Puebla. A l'è in d'una val granda a est de Cità del Messich e a ovest del port de Veracruz.

Puebla a l'era la cità principala del Messich culunial. La sò architetüra e l'è püssee eurupea di alter cità culuniaj perchè l'hann fada sü tüta i spagnöj.
Puerto Morelos

**Puerto Morelos** a l'è una cità in del stat de Quintana Roo, Messich. A l'è in de la penisula del Yucatán, in de l'est del paes. Al gh'ha pressapoch 15.000 abitant.
San Cristóbal Ecatepec

**San Cristóbal Ecatepec** (o *Ecatepec de Morelos*) a l'è una cità in del stat de México in Messich. Al gh'ha 1.688.258 abitant (2005) e l'è la segunda cità del paes e quela püssee granda del stat de México.
Tijuana

**Tijuana** a l'è una cità in del stat de la Bassa California, Messich. A l'è in del nord del paes, al cunfin cun la California, USA. La gh'ha 1,483,992 abitant (2005) e l'è la cità püssee granda de la Bassa California.

## Alter futugrafii


Image:Tijuana border San Diego.jpg|La fruntiera che de San Diego la porta a Tijuana


## Ligàmm de föra

* Sit del Cumün de Tijuana
Carlo Azeglio Ciampi

**Carlo Azeglio Ciampi** (Livorno, 9 de dezèmber del 1920 - Roma, 16 de setember del 2016) l'è stat 'n ecunumìsta e pulìtich italià. L'è el décimo presidènt de la Repüblica, en càrica del 18 de màgio del 1999 al 10 de màgio del 2006.

Endèl utùer del 1979 l'è stat numinàt Goernadùr de la Banca d'Italia e Presidènt de l'Ufìcio Italià dei Càmbe, puzisiù che 'l g'ha ricuprìt enfìna al 1993.

Endèl més de bril del 1993 e 'nfìna al més de màgio del 1994, l'è stat Presidènt del Consiglio d'en goèrno tècnich governo de tranzisiù, el prim Presidènt del Consiglio mìa parlamentàr de la stória de la Repüblica.

Dòpo l'esperiènsa de càpo del goèrno, el g'ha ricuprìt apò a l'encàrech de Minìster del Tezòro (del més de bril del 1996 enfìna al més de màgio del 1999) coi goèrni Prodi I e D'Alema I.
En chèsto perìiodo el s'è doperàt per contègner el dèber püblic italià (che l'ìa riàt a leèi enòrmi) en vìsta de l'entràda endèl àrea che sotastà al tratàt de Maastricht e de l'entràda de l'Itàlia endèla monéda ünica europèa. El g'ha apò ambiàt là 'l procès de risanamènt de l'aziènda de le Pòste Italiàne.

Ai 13 de màgio del 1999 l'è stàt iligìt a Presidènt de la Repüblica Italiàna, a la prìma votasiù, condèna magiorànsa bèla làrga (707 vóti sö 1010).

El faseva part del cuurdinamènt nasiunàl del Partìt Democràtich.
Ghitarista

'L **ghitarista** (*chitarista* in lumbard uriental) l'è quel müsegh che 'l sona la ghitara. 

## Carateristich
La ghitara l'è un istrüment bel versatil, e donca 'l ghitarista 'l pö vegh di mansión diferent a seconda di cas. Int un grüp müsical 'l pö sunà sia l'acumpagnament ritmich che la ghitara sulista.

Un ghitarista 'l pö plücà i cord con i óng o sunàj cun 'l pletro.

## Ghitarista famòs

* Paulinho Nogueira (1946-2003)
Suneta

La **sunèta** l'è un strüment müsical a fiaa che 'l se sona bufand e tirand sü l'aria cun i laver pugiaa sura a un bögg o a una serie de bögg.
L'aria la passa int i bögg e la va a finì denter a di lamell. La pression determinada da l'aria la fà vibrà i lamell, generand 'l son müsical.

Int la tradizion müsicala lumbarda, la suneta l'eva de suent l'istrüment preferii di turutütela
Strachin

El **Strachin** l'è un furmai a pasta mola e de cürta stagiunadüra fai cun lat intregh de vaca. El se presenta cume un furmai grass e cremus, sensa rüsca e dal culur bianch. 

Tipich d'la Lumbardia, el sò num el vegn dal fat che in urigin par fal se drueva el lat d'le vache *strache* dopu che i evun fai 'l San Martìn a val a la fin de l'alpeg estiu. In Valtelina, in del Paves e in del Piasentin el num de *Strachin* vegn druad anca par el gurgunzöla che l'è 'na particolar version dal strachin, uriginariament ciamad "strachin de Gurgunzöla". 

Insema a la Lumbardìa, anca la Tuscana e el Veneto hann miss el strachin in d'la sò lista de prudut agrualimentar tradisiunai.
Tizimín

**Tizimín** a l'è una cità in del stat del Yucatán, Messich. A l'è 160 km est de Mérida e 200 km de Cancún. Al gh'ha 69.553 abitant.

In Maya, Tizimín al vör dì tapir.
Veracruz

**Veracruz** a l'è una cità in del stat de Veracruz, Messich. A l'è un port in del Gulf del Messich e l'è a 105 km de la capital de Veracruz Xalapa. Al gh'ha 444.438 abitant (2005)

## Referenz
Tlaxcala de Xicoténcatl

**Tlaxcala de Xicoténcatl** a l'è una cità del Messich, la capital del stat de Tlaxcala. Al gh'ha pressapoch 84.000 abitant, che vegnen 250.000 se cüntum tüta l'area ürbana.

A Tlaxcala la gh'è la gesa de San Francesch d'Assisi che l'è stada cunsacrada in del 1521 e l'è la gesa püssee vegia in teritori american.
Franco Frattini

**Franco Frattini** (nasìt a Roma ai 14 de mars del 1957) l'è 'n òm pulìtich italià, mèmber del Pòpol de la Libertà.

Endèla sò cariéra l'è stàt apò a minìster de la Funsiù Püblica e dei Afàre Regionài, del 1995 al 1996 endèl goèrno Dini I , Minìster de la Funsiù Püblica del 2001 'nfìna al més de noèmber del 2002 col goèrno Berlusconi II e Minìster dei Èsteri del més de noèmber del 2002 'nfìna al noèmber del 2004, sèmper col goèrno Brelusconi II, comisàre europèo, vice-presidènt, encargàt de la Giüstìsia e dei Afàre Intèrni del noèmber del 2004 enfìna al més de bril del 2008. 

Dòpo le votasiù pulìtiche del 2008, l'è deentàt Minìster dei Èsteri endèl goèrno Berlusconi IV, furmàt ai 7 de màgio del 2008 e l'è stat en càrica 'nfìna al noèmber del 2011.
Papa Piu IX

**Piu IX** (Senigallia (AN), 13 de màgg 1792 - Ruma, 7 de febràr 1878) l'è stái el 255° Papa de la cesa católica. El se ciameva **Giuánn Maria Mastai Ferretti**.

El Papa Giuánn Paul II l’ha pruclamàd Beát el 3 de setèmber 2000, el stéss dì de la beatificasiòn de Giuànn XXIII.

L’é stai, dòpu San Péder, el Papa che l’ha guernàd la Cesa per püsée temp: 31 ann, 7 més e 23 dì.



## Se l'ha dìtt

## Ligamm de föra

* Biugrafia de Piu IX sü SantieBeati.it
* ''Opera Omnia'' de Papa Piu IX
Papa Benedétt XV

** Benedétt XV** (Genua-Pegli, batesàd cul nùm de **Giácum Della Chiesa** 21 nuémber 1854 - Ruma, 22 de genár 1922) l'è stái el 257° Papa de la cesa catolica. El s’è semper upòst a la ‘’Prima Guéra Mundial’’.

## Mótt

« In te, Domine, speravi; non confundar in aeternum »

(« In tì, Signùr, ho speràd; che sia no scunfindìd in etérn »)*

<br /><br /><br />

== Le só Encicliche ==

* *Ad Beatissimi Apostolorum* ([[01 11|1 de nuémber]] [[1914]]) [http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xv/encyclicals/documents/hf_ben-xv_enc_01111914_ad-beatissimi-apostolorum_it.html]: Prugràma apusòlic de Benedétt XV.
* *Humani Generis Redemptionem* ([[15 06|15 de giügn]] [[1917]]) [http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xv/encyclicals/documents/hf_ben-xv_enc_15061917_humani-generis-redemptionem_it.html]: sü la predicsiòn dla Parola de Diu.
* *Quod Iam Diu* ([[01 11|1 de dicember]] [[1918]]) [http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xv/encyclicals/documents/hf_ben-xv_enc_01121918_quod-iam-diu_en.html]: sü la cunferènsa de pàs. 
* *In Hac Tanta* ([[14 05|14 de màgg]] [[1919]]) [http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xv/encyclicals/documents/hf_ben-xv_enc_14051919_in-hac-tanta_en.html]: sü san Bunifàs.

* *Paterno Iam Diu* ([[24 11|24 de nuémber]] [[1919]]) [http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xv/encyclicals/documents/hf_ben-xv_enc_24111919_paterno-iam-diu_en.html]: sü i fiulìn dl'Europa Centràl.
* *Pacem Dei Munus Pulcherrimum* ([[23 05|23 de màgg]] [[1920]]) [http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xv/encyclicals/documents/hf_ben-xv_enc_23051920_pacem-dei-munus-pulcherrimum_en.html]: sü la pàs e la ricunciliasiòn cristiana
* *Spiritus Paraclitus* ([[15 09|15 de setémber]] [[1920]]) [http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xv/encyclicals/documents/hf_ben-xv_enc_15091920_spiritus-paraclitus_en.html]: sü san Gerolamo. 
* *Principi Apostolorum Petro* ([[15 10|15 d'utùber]] [[1920]])
[http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xv/encyclicals/documents/hf_ben-xv_enc_05101920_principi-apostolorum-petro_en.html]: sü sant'Efrem el Siru.
* *Annus Iam Plenus* ([[01 12|1 de dicémber]] [[1920]])
[http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xv/encyclicals/documents/hf_ben-xv_enc_01121920_annus-iam-plenus_en.html]: sü i fiulìn dl'Europa Centràl.
* *Sacra Propediem* ([[06 01|6 de gneàr]] [[1921]]) [http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xv/encyclicals/documents/hf_ben-xv_enc_06011921_sacra-propediem_en.html]: sü l'Urdin Tersiàri Francescàn. 
* *In Praeclara Summorum* ([[30 04|30 aprìl]] [[1921]]) [http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xv/encyclicals/documents/hf_ben-xv_enc_30041921_in-praeclara-summorum_en.html]: sü Dante. 
* *Fausto Appetente Die'' (29 de giügn 1921) http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xv/encyclicals/documents/hf_ben-xv_enc_29061921_fausto-appetente-die_en.html: sü san Duménic.

## Ligamm de föra

* Sitt üficiàl vaticàn sü Benedétt XV
* Opera Omnia de Benedétt XV