Castelnaudary

**Castelnaudary** (*Castellnou d'Arri* en ucità e català) l'è 'n cümü fransés de la regiù Languedoc-Roussillon, endèla Frància meridiunàla. L'è capolöch dei cantù de Castelnaudary-Nord e Castelnaudary-Sud. El fà part del circondàre (*arrondissement*) de Carcassonne e del dipartimènt de l'Aude. 

El g'ha 'na popolasiù de  abitàncc, dato agiurnàt al .

El sò teretóre el g'ha 'na superfìce de  km² e 'l và de 'na altèsa mìnima de 145 méter a 'na altèsa màsima de 215 méter söl leèl del mar.

Castèl Nòu d'Arri l'è ligàt a l'antìca pruìncia del Lauragais, cüna del catarismo. La citadìna l'è cunusìda per el sò Cassolet e per el sò port söl Canal du Midi.

## Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer dei abitàncc del cümü de Castelnaudary l'è ilüstràt endèla tabèla riportàda ché sóta:

## Monümencc

***El Grand Bassin**
Sö domanda dei abitancc de la cità, Pierre-Paul Riquet, progetista del Canal du Midi (alura *Canal Royal du Languedoc*), e François Andréossy, geòmetra espert, i g'ha fat del Grand Bassin de Castèl Nòu d'Arri el cör tecnològich del canàl.
L'è l'ünich spècc de àiva de chèste dimensiú (7 ètar) entra Tolosa e Sète. La vista de la cità a l'è miràbil: de 'na bànda le ciàeghe de Sant-Ròch de l'ótra l**Ile de la Cybèle'', ìzola artificiàla ideàda come dìga de contenimènt per vent fòrte che tìra endèla regiù.

Endel [[1997]] chèsto basí l'è stat classificat a l'inventare del patremóne de l'ümanità de l'[[Unesco]].


***La colegiada de San Mighel**
Sitüada ai cunfí del nöf [[Regn de Francia]] dòpo 'l [[Tratat de Parìgi (1229)]], la céza, costrüida a parter del [[1240]] 'nfìna al [[1270]], a l'è progetàda come 'n tempio fortèsa de stil romànich. 

Endel [[1317]], al momènt de la creasiú del vescoàt de [[Saint-Papoul]] -pensàt per limitá le pretéze del vèscof de Tolosa- la céza la vé eleada al ranch de Colegiada.

Endèla [[Guèra dei Sent Agn]] l'è restàda danegiàda. Endèl córs dei sècoi l'è stàda divèrse ólte mudificàda (intervèncc endèi sècoi XIV, XV, XVIII e XIX), e ghè stat fat sö 9 capèle laterài e 'na tór che fenés condèna coertüra piramidàl en stìl gòtich che rìa a 50 méter de altèsa. De dét la consèrva 'n órghen de la fì del sècol XVIII.


***El Presidial**
Endel [[1553]], la [[Caterina de Mèdici]], contèsa del [[Lauragais]], la gh'a fat deentà la contèa en [[baliagio]] e 'l castèl de urìgin antìche che g'ha pò dat nòm a la cità el deènta en [[Presidial]].
L'è stat dopràt come prizú de la revulüsiú Franseza enfìna al [[1926]]. Al dé d'encö l'è deentàt en muzèo.

***El mulí de Cugarel** (XVII sécol)
Castèl Nòu d'Arri l'è cunusìt apò a per i sò mülí a ènt. Al prensépe del sècol XIX amò vint o trènta mülí i adurnàa le spónde del Grand Bassin. El mülí del Cugarel el costetöés giöna dei öltem rèscc de chèsta época gloriùza e 'l ezebés 'na vista a pèrder d'öcc sö la cità e sö la piana del [[Lauragais]].


***L'Apotecare*' (XVIII Sécol)
Trada sö endel [[1783]], per i bezògn de l'Öspedàl, l'uficìna la conserva 'na bèla colesiú de àmpole de farmcìa en ceràmica de Moustiers (XVIII sécol) e en porselana de tipo Impér del XIX.

== Aenimèncc ==

*Al tép de la cruzàda dei [[Albigés]] (endel 1211) [[Simon IV de Montfort]] el vé asediàt dei cóncc de [[Tolosa]] e de [[Foix]].

*El [[31 10]] [[1355]], en piena [[Guèra dei Sènt Agn]], la cità la vé mitìda a sach da le orde del [[Eduard de Woodstock]] (el Prìncipe négher), che, partide de [[Bordeaux]], le g'hà devastat la [[Gascogna]], pò el [[Lauragais]], 'nfìna a [[Narbonne]], i g'ha schiàt con cüra le puzisiù mei difindìde. La cità la vé sachegiàda, danegiàda e i abitanc masacracc.

* Denàcc a Castelnaudary vé combatìt la batàia decizìva 'ntra le trüpe realiste del [[Henri de Schomberg|marescial de Schomberg]] e le trüpe frundiste del [[Düch de Montmorency|Henri II de Montmorency]], goernadur de la [[Lenguadoca]], el [[01_09|prim de óst]] del [[1632]]. El dùca el gh'ìa cuspiràt co la [[Maria de Mèdici]], màder de [[Luìgi XIII]], e [[Gastú de Francia (1608-1660)|Gastú d'Orléans]], fredèl del rè, cutra 'l [[Cardinal de Richelieu]]. Catürat al prensépe de la bataja, l'è condanat a mort e decapitat a [[Tolosa]] ai [[30 09|30 de óst]] del [[1632]].

== Figüre famùze ==
* [[Marie-Térèse de Soubiran]] (Castelnaudary, [[16_05|16 de màgio]] del [[1834]] - Parigi, [[07 06]] [[1889]]); la fonda la [[Congregasiú des Suòre de Maria Ausiliatrice]] che la scàpa a Tolosa, Parigi, Lione, Bourges, e 'nfìna 'n [[Inghiltèra]].
* [[Philippe de Rigaud de Vaudreuil]] ([[1643]] - [[1725]]), goernadur de [[Montréal]] e de la [[Nouvelle-France]].
* [[Antoine François Andréossy]] ([[1761]]-[[1828]]), general d'Impér.
* [[Pierre-François-Marie-Auguste Dejean]] ([[1749]]-[[1824]]), general, e pò miníster de l'aministrasiú de la guèra sota [[Napoleú I]], del [[1802]] al [[1810]].
* [[Alexandre Soumet]] ([[1788]]-[[1845]]), poèta e [[Académie Française|académich Franses]].
* [[François-Henry Laperrine]] ([[1860]]-[[1920]]), oficial de l'armada d'[[Africa]]
* [[Antoine Marfan]] ([[1858]]-[[1942]]), giü dei fondadur de la [[pediatria]] en Francia.
* [[Georges Canguilhem]] ([[1904]]-[[1995]]), [[filòzof]] e [[epistemologéa|epistemòlogh]], mémber de l'[[Académie Française]].

== Gastronomìa ==
El [[cassolet]] l'è 'na specialità de Castnaudary.

== Vardí apó ==
*El quart *Régiment Étranger'' regimènt d'istrüsiù de la Légion Etrangère.
*Le ciàeghe del Canal du Midi.
*Giöna de le trè cità 'ndoe el Cassolet al saress uriginàre.
*Una butìga d'öfelér: l'Alléluia de Castelnaudary.
*El cassolet el ciaparès el sò nomm de la cassöla en tèra còta smaltada fabricada a Issel mia delons de Castelnaudary

## Colegamèncc estèrni
*Sit uficiàl de la cità de Castelnaudary (en fransés)
*El Canal du MIdi a Castelnaudary (en Fransés)

## Riferimèncc