open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fusil

El **fusil**, popolarment *s'ciopp*, l'è 'n arma de foeugh longa pensada per vess doperada a dò man o pogiada a la spalla e doperada comé arma principala in di forz armaa finna a la Segonda Guera Mondial, per poeu vess sostituii di evoluzion comé la mitrajetta e 'l fusil d'assalt.

L'è 'n evoluzion del moschett e l'è squasi semper fiancaa de 'na bajonetta, ossia on cortell che 'l da capacità offensiva anca ad arma descarega e in di lott corp a corp.

## Riferiment
*Fucile - Treccani

## Vos corelaa
*Fusil d'assalt
*Fusil a canna liscia
*Fusil a pompa
*Fusil a cann mozz
*Fusil mitrajator
*Carabina
Vid (mecanega)

Una **vid** (anca (**v**)**ida**) l'è una bacheta cilindrica cun un filet elicuidal che 'l ghe quata la süperfis, druvada principalment per francà di rob intra de lur. L'è un machinari sempliz che l'è bon de trasfurmà 'l mot circular in mot retilini.
## Varda anca
*Casciavid
Vitis vinifera

La **Vitis vinifera** (en Bresà: **icc**; in insübrich: **vid** o **vidur**) , l'è 'na piànta lignùza rampicànte che quan che se la làsa crèser lìbera la pöl rià enfìna a 30 méter, ma che, modelàda de la mà de l'òm, a pudàla töcc i agn, la rèsta pesèna col portamènt d'en arbùsto d'en méter de altèsa. El sò fröt l'è l'ùa, l'è bù de maià e l'è la matéria prìma par fà 'l vì.

## Descrisiù
El trónc el g'ha 'n andamènt töt storzegnàt, el g'ha 'na scórsa rüvida e che se destàca a lìste longitüdinài. I ram zùegn, ciamàcc madér, i è fesìbii e i g'ha come 'n gnòc ai gróp endóche ve fò le fòie che i è grànde, palmàde e con dei lòbi bèi gròs, a ólte i è apò capetàde. De l'ótra bànda del gróp, ve fò 'l cavreöl (o barbìs) che quan che 'l tróa vergót de tacàs el se 'nturciùla sö e 'l vé dür.

### Tìpi de böcc
La icc la g'ha tré tìpi de böcc:
#El **böt principàl**, l'è chèl che böta piö de spès e l'è fat de trè böcc: primàre, segondàre e tersiàre. 
#El **böt prónto** (o böt anticipàt), l'è 'n böt che 'l pöl bötà endèla stèsa stagiù del böt principàl e isé fa pàrter en böt prìma del tép. El pöl fà sö dele gràte de ùa ma la sarès de qualità stràsa.
#El **böt scundìt**, el böta apéna 'n cundisiù estréme compàgn de 'na fertilizasiù gréa e con tat azòto o quan che se pùda tròp. De chèsti böcc part dele casàde vigurùze che g'ha 'n caràter vegetatìf, cioè, che 'l da quàze mài fröcc e se 'l la fà i è 'n gran stràs.

## Hàbitat
Par che la sàpes uriginària de l'Asia del sudòvest, aisebé che 'n natüra se tróes spontànea 'na sórt (*V.vinifera* subsp. *sylvestris* (C. C. Gmelin) Hegi) che la crès del cèntro al sudèst de l'Europa. Al dé d'encö la icc l'è cultiàda e sfrötàda en töcc i paés de clìma temperàt.

## Oservasiù

Cultiàda zamò de l'antichità, l'òm l'è riàt a caàn en gran nömer de varietà. Quan che söl fenéser del sècol XIX le tràpe europèe i è stàde sterminàde de la filosera *([[Viteus vitifolii]])*, en pölès che 'l atàca le raìs, gh'è stat fat rià spéci americàne rezistènte. S'è riàt isé a 'nserì le sórcc de *Vitis vinifera* sùra dele raìs de icc americàne.

La 'mportànsa econòmica d ela icc, l'è straurdinària: l'ùa l'è 'na fröta de le piö apresàde, piéna de nütrimèncc e de vitamìna C. Ma la 'mportànsa piö grànda l'è per vìa del fat che se oté 'l vì, e töcc i sò derivàcc: àlcol, zét, ecc. I métodi de cultiasiù de la icc i è dientàcc 'na disciplìna vera e pròpia: l'enologìa.

## Oter progecc
Vid

* Vid (Vitis vinifera), la pianta che la fà l'üga.
* Vid (mecanega), un arnes per francà i material.
* VID, compagnia russa di television
FIAT 500

La **Cinqcent** (anca **el cinqcent**, nom uficial **Fiat 500**) l'è una vetüra de la Fiat custrüida dal 1936 al 1955 int la so prima version, ciamaa anca "*Topolino*", e dal 1957 fin al 1975, int la seconda version, ciamaa anca "*Nuova 500*".
El Tognella

**El Tognella** (Legnan, 12 dicember 1938 – Milan, 5 april 1995; nomm anagrafegh: *Armando Russo*) l'è staa on cabaretista lombard. 
La mascara del Tognella la rapresenta on operari metalmeccanegh cont i bragh bottonaa su finn asquas aj sell, el cappell a visera mettuu su de sbiess e la faccia sporca de ganga.
El Tognella l'è consideraa *antesignan* del *Cipputi* de Francesco Tullio Altan.

## Biografia
El comencia la soa carrera artistega cont I Legnanesi in prinzipi di agn settanta, cont el debuttà in del cabaret insemma a l'Alberto Rossetti del 1975 al *Refettorio* de Milan.

L'è rivaa in television insemma a Lino Patruno e Nanni Svampa in del programma *Una bella domenica di settembre a...*. 

Del 1977, dopo l'esperienza in television, el va innanz a fà cabaret al Derby Club. 

Del 1978 el comencia a laorà in teater, cont el debuttà a l'Odeon de Milan cont "L'è tutta na guerra", e dopo cont *Tognella si sposa*, in del 1979. 

Del 1980 el lassa el teater e 'l va innanz cont i so spettacoj de cabaret in gir per la Lombardia.

## Ligamm de foeura
* La notizia de la mort del Tognella
Ida

## Nòm de persùne
*Ida, ol nòm de dòna.

## Arnés
*Ida, l'arnes per francà i materiai.

## Nòm de pòst
*Ida, una muntagna ins l'isula de Creta.
*Ida, una muntagna ins l'isula de Creta.
Cabaret

'L **Cabaret** l'è isturicament una manera da fà spetacul che la meta insema teater, canzon, cumedia e danza.
Nassüü vers la fin del XIX secul in Francia, 'l cabaret l'è scumenciaa cume spetacul inteletüal e anticunfurmista. 

La Lumbardia l'ha cuntribüii un bel poo al cabaret de l'Europa. Prima cun di piunier cume Franco Nebbia al Nebbia Club de Milan, ispiraa da la scöla tudesca, pöö cun I Gufi (Gianni Magni, Lino Patruno, Roberto Brivio, Nanni Svampa).
 
Ma la cà del cabaret lumbard l'è staa 'l Derby Club de Milan, che l'ha definii la so manera da fà art cun di autur e artista pien d'idej növ e sperimental cume Enzo Jannacci, Felice Andreasi, Cochi e Renato, Lino Toffolo che i hann fat scöla mia dumà in lumbardia, ma anca int i alter sit de l'Italia.

Semper al Derby, i henn rivaa pöö gent püssee giuin, cume Massimo Boldi, Teo Teocoli, Francesco Salvi, Paolo Rossi, Claudio Bisio, Enzo Iacchetti, e, anmò püssee de recent, Aldo, Giovanni e Giacomo. 

## Significaa
Cun i cambiament muderen, suratüt la television, anca la parola "cabaret" l'ha cambiaa significaa. In spagnö, presempi, la gh'ha la cunutazion de spetacuj de danza erotegh, menter in talian 'l gh'ha un significaa de cumicità e l'è druvaa per artista ch'i fann esibizion int i lucal.
Castelveccana

**Castelveccana** (en piemontés: *Castelveccana*) l'è un cumün de la Pruvincia de Vares. El gh'ha , 'na süperfis de 20,9 km² e 'na densità de 98 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Brénta, Casàl Sciuìgn, Stì, Ghìfa (VB), Lavén Mumbèll, Ugébi (VB) e Pòrt Travàja.

L'è sitüaa in sü i riif d' ul Lach Magiur. Ul cumün a l'è nassüü in d' ul 1928 cunt la fusiün di antiigh cumün de Castèll de Travàja e de Vecàna.

Ul cumün de Castèll Vecàna a 'l gh'à in gir vari fraziùn: in sü i riif gh'è Caldé, bèll paes de lagh cunt 'n bèll portiröö; sora Caldé a gh'è la  "Roca", 'n bricch de straa calcari verticaj sü 'l lagh. In sü la cima a gh'è 'n monumént a i Burlàj, fàj sü in d' ul sit in doa la gh'éva la végia turr d' ul castèll. De vidé in de la fraziùn de Sariich la gesèta de San Giòrg (1100). Tucc ul teritòri d' ul cumün, in particulari i riif e la strà pruinzàla, l'è pien de cà mudern e de giarditt vért.

Ogna istaa, intra la fin del mes de lüi e l'inizzi del mes de agost, la fraziùn de Caldé la organizza "Tutto è numero", vün di festival püsse impurtant in Italia per la cültüra e i giögh matemàtegh.

## Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Castèl Vecàna l'è mustraa in de la tabela ripurtada chi desutta:

## Riferiment
Gabaree

'L **gabaree** o **cabaree** l'è un cuntenidur che se dröva per purtà in gir roba da mangià e bev. 'L pö vegh di furm divers, cume presempi retangular o uval, e di völt 'l gh'ha anca un bord d'inturna per fà mia che la roba la vaga in tera.


I materiaj antich druvaa in manera de gabaree i eren l'argila, 'l bronz e 'l ram.
Pisum sativum

El **pisum sativum** (en Bresà: *roaiòt*, en insübrich: *erbión*) l'è 'na spéce de piànta anöàla de la famìa de le luguminùze (Fabaceae), cultiàda en pó 'nper töt endèl mónt, per vìa de la sò somésa, che l'è bùna de maià e de sòlit la vé dopràda come verdüra, o come maià per le bès•cie. El granì de roaiòt el fornés 'na bùna quantità de energìe (àmit) e de proteìne (del 16 al 40 %). 

## Descrisiù
El roaiòt l'è 'na piànta erbàcea anöàla.

La piànta la g'ha 'n sistéma vegetatìf mìa tat svelöpàt aisebé che condèna raìs a ficù la g'ha tendènsa à 'na zó bastànsa fónt endèl teré. Le fòie i è furmàde de còpie de fuiulìne che fenés condèn cavreöl (barbìs). Le 'nfiurescènse le nas a gratilìne enciurciàde dét en bràtee foliàcee che le se 'nserés a la sèa de le fòie. La somésa la se fùrma endèn cornazèl de 5 a 10 ghèi de longhèsa e la pöl tègner dét de 4 a 10 grà de roaiòt.

Compàgn de töte le ótre leguminùze, l'è 'na bùna fónt de proteìne, minerài e fìbre e l'è ütil per migliurà la tèra perchè la fìsa l'azòto 'ndèl teré gràsie a sèrti batéri (che pò i è i stès che 'nteragés co le piànte dei zèner *Lathyrus* e *Lens*, el *Rhizobium leguminosarum* biovar *viciae*, che i se fà dét endèi grupilì de le raìs i e i fùrma dei nitràcc che rènt la tèra piö bùna. Chèsto procès l'è ciamàt *fisasiù simbiòtica de l'azòto*.

## Aparàt de reprodusiù

I fiùr, de tìpo «papilionàceo», i è zigomòrf, co l'ovàre sùpero e cleistògami. I se fùrma a la sèa de la fòia, de sùi o a gröpècc en gràte a du o tré, de culùr vért, furmàcc de sic sépali saldàcc, e i g'ha sic décc diferèncc. La coròla la g'ha sic pétali diferèncc entra de lùr. la bandiéra drìta en puzisiù posteriùr, le dò àle en puzisiù lateràla, che la bràsa sà le caréne, apò a lùre furmàde de du pétali inferiùr, saldàde per en ciapèl. La coròla de sòlit l'è töta biànca, ma ale ólte la pöl véser ròza o tirà al viòla.



## Galerìa de fóti


Archivi:White pea flower.jpg|*Fiùr del roaiòt*
Archivi:NCI peas in pod.jpg|*Granì de roaiòt dét endèl sò cornazèl.*
Archivi:Pisa6 001 php.jpg|*Granì de roaiòt*.
Archivi:Kreukerwt Kelvedon Wonder.jpg|''Granì rigàcc, varietà 'Merveille de Kelvedon'.
Cuntenidur

Un **cuntenidur** l'è un quajcoss fat per cuntegnì roba o sustanz de qualsìa gener.

## Tip de cuntenidur
*Butelia
*Scatula
*Bicer
Pòrt Valtravaia

**Pòrt Valtravaia** (nom ufizial in italian: *Porto Valtravaglia*) l'è un comün de la Pruvincia de Vares. El gh'ha , 'na süperfis de 16 km² e 'na densità de  ab./km². L'è tacaa ai cumün de Brèsc de Béder, Brisaach Travàja, Casàl Sciuìgn, Castèll Vecàna, Dün, Ghìfa (VB), Ugébi (VB).

L'è sitüaa in sü la còsta d'ul Lach Magiur. Ul cumün a l'è nassüü in d'ul 1928 cunt la fusiun di ex-cumün de Muscìn, de Müsìn e de Pòrt. El fa part de la *Comunità Montàna Val del Verban*.


## Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Pòrt Valtravaia l'è mustraa in de la tabela ripurtada chi desutta:

## Riferiment


## Vus curelaa
*Gesa de San Peder e Santa Maria Immacolada (Musadin)
Enzo Jannacci

El **Vincenzo "Enzo" Jannacci** (Milan, 3 giugn 1935 - Milan, 29 marz 2013) l'è staa un cantautor, cabaratista, artista de cinema e ancasì medegh (in pension del 2003) lombard. L'è vun di pussee fort protagonista de la canzon lombarda del vintesem secol e l'è consideraa vun di fondador del rock italian, insemma al Giorgio Gaber e a l'Adriano Celentano.

## I sò canzon
*L'Armando del 1964
*Faceva il Palo del 1966
*Vengo anch'io. No, tu no e Giovanni telegrafista del 1968
*Ho visto un re e Bobo Merenda del 1968
San Filippo del Mela

**San Filippo del Mela** l'è ün comünn da la Provincia da Messina ent la regiun Italiana da la Sicilia, localisaa c.ca 170 km est da Palermo e 25 km oest da Messina. Al 31 Dezember 2004, al gh'eiva üna popülazion da 7,138 e üna area da 9.8 km².

Al cumünn da San Filippo del Mela al cuntegn lan *[[frazion]]* Olivarella, Cattafi, Corriolo, and Archi.

San Filippo del Mela l'è daspaira Merì, Milazzo, Pace del Mela, Santa Lucia del Mela.

## Demografia

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:7500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:2825
 bar:1871 from: 0 till:3094
 bar:1881 from: 0 till:3347
 bar:1901 from: 0 till:4160
 bar:1911 from: 0 till:4738
 bar:1921 from: 0 till:5098
 bar:1931 from: 0 till:4792
 bar:1936 from: 0 till:4589
 bar:1951 from: 0 till:5048
 bar:1961 from: 0 till:4745
 bar:1971 from: 0 till:4775
 bar:1981 from: 0 till:5264
 bar:1991 from: 0 till:6606
 bar:2001 from: 0 till:6952

PlotData=

 bar:1861 at:2825 fontsize:XS text: 2825 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:3094 fontsize:XS text: 3094 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:3347 fontsize:XS text: 3347 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:4160 fontsize:XS text: 4160 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:4738 fontsize:XS text: 4738 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:5098 fontsize:XS text: 5098 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:4792 fontsize:XS text: 4792 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:4589 fontsize:XS text: 4589 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:5048 fontsize:XS text: 5048 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:4745 fontsize:XS text: 4745 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:4775 fontsize:XS text: 4775 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:5264 fontsize:XS text: 5264 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:6606 fontsize:XS text: 6606 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:6952 fontsize:XS text: 6952 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Data from ISTAT



## Lan referenza


## Lian da dador
* www.comune.sanfilippodelmela.me.it
* www.santaluciadelmela.net 
* http://www.stradadelvinomessina.it  
* http://www.biovinivasari.it 
* http://www.gestel.st/clienti/vasari/frontend/index.asp 
* http://www.agriturismoparra.it
* http://www.boutiquedellacarne.it 
* http://www.malanova.org
* http://www.madonnadellaneve-diocesimessina.net
San Pier Niceto

**San Pier Niceto** l'è ün comünn da la Provincia da Messina ent la regiun Italiana da la Sicilia, localisaa c.ca 170 km est da Palermo e 20 km oest da Messina. Al 31 Dezember 2004, al gh'eiva üna popülazion da 3,084 e üna area da 36.3 km².

Al cumünn da San Pier Niceto al cuntegn lan *[[frazion]]* San Pier Marina, Serro, Zifronte, and Pirrera.

San Pier Niceto l'è daspaira Condrò, Fiumedinisi, Gualtieri Sicaminò, Monforte San Giorgio, Pace del Mela, Santa Lucia del Mela.

## Demografia

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:6000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:4683
 bar:1871 from: 0 till:5049
 bar:1881 from: 0 till:5063
 bar:1901 from: 0 till:5450
 bar:1911 from: 0 till:4616
 bar:1921 from: 0 till:5148
 bar:1931 from: 0 till:5250
 bar:1936 from: 0 till:5246
 bar:1951 from: 0 till:4733
 bar:1961 from: 0 till:3847
 bar:1971 from: 0 till:3380
 bar:1981 from: 0 till:3213
 bar:1991 from: 0 till:3122
 bar:2001 from: 0 till:3085

PlotData=

 bar:1861 at:4683 fontsize:XS text: 4683 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:5049 fontsize:XS text: 5049 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:5063 fontsize:XS text: 5063 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:5450 fontsize:XS text: 5450 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:4616 fontsize:XS text: 4616 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:5148 fontsize:XS text: 5148 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:5250 fontsize:XS text: 5250 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:5246 fontsize:XS text: 5246 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:4733 fontsize:XS text: 4733 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:3847 fontsize:XS text: 3847 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:3380 fontsize:XS text: 3380 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:3213 fontsize:XS text: 3213 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:3122 fontsize:XS text: 3122 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:3085 fontsize:XS text: 3085 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Data from ISTAT



## Lan referenza


## Lian da dador
* www.comunesanpierniceto.me.it
San Piero Patti

**San Piero Patti** l'è ün comünn da la Provincia da Messina ent la regiun Italiana da la Sicilia, localisaa c.ca 140 km est da Palermo e 50 km südoest da Messina. Al 31 Dezember 2004, al gh'eiva üna popülazion da 3,378 e üna area da 41.6 km².

San Piero Patti l'è daspaira Librizzi, Montalbano Elicona, Patti, Raccuja, Sant'Angelo di Brolo.

## Demografia

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:6500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:3525
 bar:1871 from: 0 till:4088
 bar:1881 from: 0 till:4403
 bar:1901 from: 0 till:5813
 bar:1911 from: 0 till:5848
 bar:1921 from: 0 till:6003
 bar:1931 from: 0 till:6093
 bar:1936 from: 0 till:6095
 bar:1951 from: 0 till:6023
 bar:1961 from: 0 till:5524
 bar:1971 from: 0 till:4657
 bar:1981 from: 0 till:4157
 bar:1991 from: 0 till:3938
 bar:2001 from: 0 till:3511

PlotData=

 bar:1861 at:3525 fontsize:XS text: 3525 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:4088 fontsize:XS text: 4088 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:4403 fontsize:XS text: 4403 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:5813 fontsize:XS text: 5813 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:5848 fontsize:XS text: 5848 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:6003 fontsize:XS text: 6003 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:6093 fontsize:XS text: 6093 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:6095 fontsize:XS text: 6095 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:6023 fontsize:XS text: 6023 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:5524 fontsize:XS text: 5524 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:4657 fontsize:XS text: 4657 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:4157 fontsize:XS text: 4157 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:3938 fontsize:XS text: 3938 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:3511 fontsize:XS text: 3511 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Data from ISTAT



## Lan referenza


## Lian da dador
* www.comunesanpieropatti.it 

* sito web scout San Piero Patti 1°
San Salvatore di Fitalia

**San Salvatore di Fitalia** l'è ün comünn da la Provincia da Messina ent la regiun Italiana da la Sicilia, localisaa c.ca 120 km est da Palermo e 70 km oest da Messina. Al 31 Dezember 2004, al gh'eiva üna popülazion da 1,573 e üna area da 14.9 km².

Al cumünn da San Salvatore di Fitalia al cuntegn lan *[[frazion]]* S.Antonio, Mallina, Dovera, Grazia, Scrisera, S.Adriano, S. Biagio, S.Lucia, Pagliazzo, and Bufana.

San Salvatore di Fitalia l'è daspaira Castell'Umberto, Frazzanò, Galati Mamertino, Mirto, Naso, Tortorici.

## Demografia

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:4000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:1891
 bar:1871 from: 0 till:2394
 bar:1881 from: 0 till:2533
 bar:1901 from: 0 till:3211
 bar:1911 from: 0 till:3404
 bar:1921 from: 0 till:3373
 bar:1931 from: 0 till:3416
 bar:1936 from: 0 till:3591
 bar:1951 from: 0 till:3552
 bar:1961 from: 0 till:3257
 bar:1971 from: 0 till:2758
 bar:1981 from: 0 till:2196
 bar:1991 from: 0 till:1954
 bar:2001 from: 0 till:1679

PlotData=

 bar:1861 at:1891 fontsize:XS text: 1891 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:2394 fontsize:XS text: 2394 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:2533 fontsize:XS text: 2533 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:3211 fontsize:XS text: 3211 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:3404 fontsize:XS text: 3404 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:3373 fontsize:XS text: 3373 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:3416 fontsize:XS text: 3416 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:3591 fontsize:XS text: 3591 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:3552 fontsize:XS text: 3552 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:3257 fontsize:XS text: 3257 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:2758 fontsize:XS text: 2758 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:2196 fontsize:XS text: 2196 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:1954 fontsize:XS text: 1954 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:1679 fontsize:XS text: 1679 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Data from ISTAT



## Lan referenza
Sant'Agata di Militello

**Sant'Agata di Militello** l'è ün comünn da la Provincia da Messina ent la regiun Italiana da la Sicilia, localisaa c.ca 110 km est da Palermo e 80 km oest da Messina. Al 31 Dezember 2004, al gh'eiva üna popülazion da 13,006 e üna area da 33.5 km².

Sant'Agata di Militello l'è daspaira Acquedolci, Militello Rosmarino, San Fratello, Torrenova.

## Demografia

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:14000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:4060
 bar:1871 from: 0 till:4948
 bar:1881 from: 0 till:5754
 bar:1901 from: 0 till:7644
 bar:1911 from: 0 till:6958
 bar:1921 from: 0 till:6923
 bar:1931 from: 0 till:8223
 bar:1936 from: 0 till:8749
 bar:1951 from: 0 till:10771
 bar:1961 from: 0 till:11395
 bar:1971 from: 0 till:12006
 bar:1981 from: 0 till:12727
 bar:1991 from: 0 till:12796
 bar:2001 from: 0 till:12876

PlotData=

 bar:1861 at:4060 fontsize:XS text: 4060 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:4948 fontsize:XS text: 4948 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:5754 fontsize:XS text: 5754 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:7644 fontsize:XS text: 7644 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:6958 fontsize:XS text: 6958 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:6923 fontsize:XS text: 6923 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:8223 fontsize:XS text: 8223 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:8749 fontsize:XS text: 8749 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:10771 fontsize:XS text: 10771 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:11395 fontsize:XS text: 11395 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:12006 fontsize:XS text: 12006 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:12727 fontsize:XS text: 12727 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:12796 fontsize:XS text: 12796 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:12876 fontsize:XS text: 12876 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Data from ISTAT



## Lan referenza
Sant'Alessio Siculo

**Sant'Alessio Siculo** l'è ün comünn da la Provincia da Messina ent la regiun Italiana da la Sicilia, localisaa c.ca 180 km est da Palermo e 35 km südoest da Messina. Al 31 Dezember 2004, al gh'eiva üna popülazion da 1,363 e üna area da 6.2 km².

Sant'Alessio Siculo l'è daspaira Casalvecchio Siculo, Forza d'Agrò, Santa Teresa di Riva, Savoca.

## Demografia

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:407
 bar:1871 from: 0 till:453
 bar:1881 from: 0 till:455
 bar:1901 from: 0 till:807
 bar:1911 from: 0 till:1004
 bar:1921 from: 0 till:963
 bar:1931 from: 0 till:1177
 bar:1936 from: 0 till:1172
 bar:1951 from: 0 till:1388
 bar:1961 from: 0 till:1343
 bar:1971 from: 0 till:1202
 bar:1981 from: 0 till:1193
 bar:1991 from: 0 till:1352
 bar:2001 from: 0 till:1346

PlotData=

 bar:1861 at:407 fontsize:XS text: 407 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:453 fontsize:XS text: 453 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:455 fontsize:XS text: 455 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:807 fontsize:XS text: 807 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:1004 fontsize:XS text: 1004 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:963 fontsize:XS text: 963 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:1177 fontsize:XS text: 1177 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:1172 fontsize:XS text: 1172 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:1388 fontsize:XS text: 1388 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:1343 fontsize:XS text: 1343 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:1202 fontsize:XS text: 1202 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:1193 fontsize:XS text: 1193 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:1352 fontsize:XS text: 1352 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:1346 fontsize:XS text: 1346 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Data from ISTAT



## Lan referenza
Lüin

**Lüìn** (tajan: *Luino*, latin: *Luvinum*, Milanes classegh: Luvín (pr: Lüín)) a l'è 'n comùn lumbaart da  (dàto del  ) parsùn da la pruincia de Varés sü la còsta d' ul Lach Magiur. Ul comùn a l'è capital da la Comünità muntana di Vaj d' ul Lüinés. L'è tacaa ai cumün de Agra, Brissàgh Travàia, Càner (VB), Canöbi (VB), Cremenaga, Dumenza, Germignaga, Maccagn, Muntégg (CH-TI) e Muntegrin Travàia.

## Lucalità
Lüin l'è sede cumünala de un bel nümer de fraziun e lucalità:
Bagiulina, Bevion, Bunga, Cà Culumbee, Cà Demenegh, Cà Dunaa, Cà Feree, Cà Feratina, Cà Pozz, Cassina Pastur, Cà Mirabel, Culmegna, Creva, Furnaset, Girasul, ul Gagg, ul Vald, la Brüghera, la Speranza, Lunghirö, Murin, Munt Bedea, Mot, Pescia, Pescialunga, Pesc, Pianasc, Pupin, Rugiö, Runch, San Peder, Tech, Tureta, Trebedura, Vignun, Vuldomen.

## Riferiment


## Alter pruget

## Vus curelaa
*Gesa de San Peder in Campagna (Luin)
Santa Marina Salina

**Santa Marina Salina** l'è ün comünn da la Provincia da Messina ent la regiun Italiana da la Sicilia, localisaa c.ca 140 km nordest da Palermo e 70 km nordoest da Messina. Al 31 Dezember 2004, al gh'eiva üna popülazion da 818 e üna area da 8.7 km².

Santa Marina Salina l'è daspaira Leni, Malfa.

## Demografia

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:4000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:2841
 bar:1871 from: 0 till:2258
 bar:1881 from: 0 till:2677
 bar:1901 from: 0 till:2034
 bar:1911 from: 0 till:1590
 bar:1921 from: 0 till:1396
 bar:1931 from: 0 till:1291
 bar:1936 from: 0 till:1346
 bar:1951 from: 0 till:1017
 bar:1961 from: 0 till:919
 bar:1971 from: 0 till:759
 bar:1981 from: 0 till:762
 bar:1991 from: 0 till:848
 bar:2001 from: 0 till:808

PlotData=

 bar:1861 at:2841 fontsize:XS text: 2841 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:2258 fontsize:XS text: 2258 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:2677 fontsize:XS text: 2677 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:2034 fontsize:XS text: 2034 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:1590 fontsize:XS text: 1590 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:1396 fontsize:XS text: 1396 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:1291 fontsize:XS text: 1291 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:1346 fontsize:XS text: 1346 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:1017 fontsize:XS text: 1017 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:919 fontsize:XS text: 919 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:759 fontsize:XS text: 759 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:762 fontsize:XS text: 762 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:848 fontsize:XS text: 848 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:808 fontsize:XS text: 808 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Data from ISTAT



## Lan referenza
Sant'Angelo di Brolo

**Sant'Angelo di Brolo** l'è ün comünn da la Provincia da Messina ent la regiun Italiana da la Sicilia, localisaa c.ca 130 km est da Palermo e 60 km oest da Messina. Al 31 Dezember 2004, al gh'eiva üna popülazion da 3,656 e üna area da 30.2 km².

Sant'Angelo di Brolo l'è daspaira Brolo, Ficarra, Gioiosa Marea, Librizzi, Montagnareale, Piraino, Raccuja, San Piero Patti, Sinagra.

## Demografia

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:7500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:5062
 bar:1871 from: 0 till:5405
 bar:1881 from: 0 till:5500
 bar:1901 from: 0 till:6329
 bar:1911 from: 0 till:7056
 bar:1921 from: 0 till:7006
 bar:1931 from: 0 till:7036
 bar:1936 from: 0 till:6845
 bar:1951 from: 0 till:6852
 bar:1961 from: 0 till:6396
 bar:1971 from: 0 till:5242
 bar:1981 from: 0 till:4810
 bar:1991 from: 0 till:4376
 bar:2001 from: 0 till:3856

PlotData=

 bar:1861 at:5062 fontsize:XS text: 5062 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:5405 fontsize:XS text: 5405 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:5500 fontsize:XS text: 5500 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:6329 fontsize:XS text: 6329 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:7056 fontsize:XS text: 7056 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:7006 fontsize:XS text: 7006 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:7036 fontsize:XS text: 7036 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:6845 fontsize:XS text: 6845 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:6852 fontsize:XS text: 6852 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:6396 fontsize:XS text: 6396 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:5242 fontsize:XS text: 5242 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:4810 fontsize:XS text: 4810 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:4376 fontsize:XS text: 4376 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:3856 fontsize:XS text: 3856 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Data from ISTAT



## Lan referenza


## Lian da dador
* www.comune.santangelo.me.it/
San Teodoro (ME)

**San Teodoro** l'è ün comünn da la Provincia da Messina ent la regiun Italiana da la Sicilia, localisaa c.ca 120 km est da Palermo e 80 km südoest da Messina. Al 31 Dezember 2004, al gh'eiva üna popülazion da 1,534 e üna area da 13.9 km².

San Teodoro l'è daspaira Cesarò, Troina.

## Demografia

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:1099
 bar:1871 from: 0 till:1398
 bar:1881 from: 0 till:1776
 bar:1901 from: 0 till:1986
 bar:1911 from: 0 till:2074
 bar:1921 from: 0 till:2005
 bar:1931 from: 0 till:2050
 bar:1936 from: 0 till:2352
 bar:1951 from: 0 till:2708
 bar:1961 from: 0 till:2395
 bar:1971 from: 0 till:2124
 bar:1981 from: 0 till:1823
 bar:1991 from: 0 till:1689
 bar:2001 from: 0 till:1578

PlotData=

 bar:1861 at:1099 fontsize:XS text: 1099 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:1398 fontsize:XS text: 1398 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:1776 fontsize:XS text: 1776 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:1986 fontsize:XS text: 1986 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:2074 fontsize:XS text: 2074 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:2005 fontsize:XS text: 2005 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:2050 fontsize:XS text: 2050 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:2352 fontsize:XS text: 2352 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:2708 fontsize:XS text: 2708 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:2395 fontsize:XS text: 2395 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:2124 fontsize:XS text: 2124 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:1823 fontsize:XS text: 1823 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:1689 fontsize:XS text: 1689 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:1578 fontsize:XS text: 1578 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Data from ISTAT



## Lan referenza
Santo Stefano di Camastra

**Santo Stefano di Camastra** l'è ün comünn da la Provincia da Messina ent la regiun Italiana da la Sicilia, localisaa c.ca 90 km est da Palermo e 110 km oest da Messina. Al 31 Dezember 2004, al gh'eiva üna popülazion da 4,553 e üna area da 21.9 km².

Santo Stefano di Camastra l'è daspaira Caronia, Mistretta, Reitano.

## Demografia

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:7500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:4321
 bar:1871 from: 0 till:4414
 bar:1881 from: 0 till:5137
 bar:1901 from: 0 till:6020
 bar:1911 from: 0 till:5642
 bar:1921 from: 0 till:7092
 bar:1931 from: 0 till:5757
 bar:1936 from: 0 till:6023
 bar:1951 from: 0 till:6808
 bar:1961 from: 0 till:6370
 bar:1971 from: 0 till:5235
 bar:1981 from: 0 till:5351
 bar:1991 from: 0 till:5194
 bar:2001 from: 0 till:4653

PlotData=

 bar:1861 at:4321 fontsize:XS text: 4321 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:4414 fontsize:XS text: 4414 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:5137 fontsize:XS text: 5137 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:6020 fontsize:XS text: 6020 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:5642 fontsize:XS text: 5642 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:7092 fontsize:XS text: 7092 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:5757 fontsize:XS text: 5757 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:6023 fontsize:XS text: 6023 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:6808 fontsize:XS text: 6808 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:6370 fontsize:XS text: 6370 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:5235 fontsize:XS text: 5235 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:5351 fontsize:XS text: 5351 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:5194 fontsize:XS text: 5194 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:4653 fontsize:XS text: 4653 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Data from ISTAT



## Lan referenza
Saponara

**Saponara** l'è ün comünn da la Provincia da Messina ent la regiun Italiana da la Sicilia, localisaa c.ca 180 km est da Palermo e 10 km oest da Messina. Al 31 Dezember 2004, al gh'eiva üna popülazion da 4,040 e üna area da 26.0 km².

Saponara l'è daspaira Messina, Rometta, Villafranca Tirrena.

## Demografia

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.8)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:5000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1861 from: 0 till:3402
 bar:1871 from: 0 till:3371
 bar:1881 from: 0 till:3502
 bar:1901 from: 0 till:4476
 bar:1911 from: 0 till:3942
 bar:1921 from: 0 till:4128
 bar:1931 from: 0 till:4573
 bar:1936 from: 0 till:4547
 bar:1951 from: 0 till:4658
 bar:1961 from: 0 till:4636
 bar:1971 from: 0 till:4279
 bar:1981 from: 0 till:4049
 bar:1991 from: 0 till:3945
 bar:2001 from: 0 till:4131

PlotData=

 bar:1861 at:3402 fontsize:XS text: 3402 shift:(-8,5)
 bar:1871 at:3371 fontsize:XS text: 3371 shift:(-8,5)
 bar:1881 at:3502 fontsize:XS text: 3502 shift:(-8,5)
 bar:1901 at:4476 fontsize:XS text: 4476 shift:(-8,5)
 bar:1911 at:3942 fontsize:XS text: 3942 shift:(-8,5)
 bar:1921 at:4128 fontsize:XS text: 4128 shift:(-8,5)
 bar:1931 at:4573 fontsize:XS text: 4573 shift:(-8,5)
 bar:1936 at:4547 fontsize:XS text: 4547 shift:(-8,5)
 bar:1951 at:4658 fontsize:XS text: 4658 shift:(-8,5)
 bar:1961 at:4636 fontsize:XS text: 4636 shift:(-8,5)
 bar:1971 at:4279 fontsize:XS text: 4279 shift:(-8,5)
 bar:1981 at:4049 fontsize:XS text: 4049 shift:(-8,5)
 bar:1991 at:3945 fontsize:XS text: 3945 shift:(-8,5)
 bar:2001 at:4131 fontsize:XS text: 4131 shift:(-8,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Data from ISTAT



## Lan referenza
Lira (moneda)

La **Lira**, nòm mia dovràt 'n Lumbardéa 'ndóe se dovràa Franch, l’è stacia la monéda üficiala prima del Règn d’Italia e pò de la Repüblica Italiana fina al 1 de Zenér del 2002, quando ol sò pòst l’è stai ciapàt da 'l Euro.

Prima amò l’éra stacia dovrada a i tép del Napoleù e amò prima fin dal medioév ‘n tace stacc de la Pianüra Padana e del rèst del mónd: gh’éra la lira aüstriaca, chèla türca, chèla de Cipro, chèla de Parigi, ecc.

Ol sò nòm l’ vè dal Latì *libra* che l’völ dì balansa e chèl nòm ché l’ vegnerà dovràt sia per i pis, la *Libra*, che per i monéde, la *Lira*.
Öa Francònia

L**'Öa Francònia**, ciamàda ach **Imbèrga**, l’è öna particolàr qualità de öa che la fà part de la tradisiù agrìcola de la Bergamàsca, ‘ndóe l’è cultiàda da sécoi.

L’è dovràda per fà di vì marchiàcc IGP – indicasiù geogràfega tìpega –  de culùr bèl rós rübì che l’ tènt al viöla.

Ol vì de öa Francònia l’ gh’à ün insèma de pröföm de fröta, ‘l saùr söcc e spesiàt e ‘l vì l’è de bif ‘nsèma a la carne rósa e bianca, ‘a i afetàcc e a i formài ‘mpó stagiunàcc.
Peladèi

I **Peladèi** (peladèl se l’è dóma ü) l’è öna manéra bergamasca de conservà e de fa ‘ndà i castègne.
 
De fati i Peladèi i è castègne pelade e sèche che i è de sólet endide a sachècc. Per fai 'ndà se ciapa öna scodéla con dét l’aqua, mèi se l’è apéna apéna cólda, e se mèt dét i peladèi in mòia per öna nòcc. 

La matina se cambia l’aqua e si a fà bói con ü cugianì de söcher, pò apéna i è còcc i si a maia isé o i si a mét dèt in del lacc.

## Arda ach

*Boröle
*Biligòcc
Pidurutalagala

Ol **Pidurutalagala** (in Sinhala pidurutaˈlaːɡələ), ciamàt pò Mut Pedro,  l’è ‘l mut piö ólt de l’ìsola de Ceylon o Sri Lanka e l’ ria a 2.534 méter.

L’ se tróa ‘n del mès de l’ìsola, apröf a la sità de Nuwara Eliya e l’è ‘n d’öna zòna militàr; per chèsta resù l’è mia pusìbel rià sö sö la sima.
Nedal

El **Nedal** a l'è una festivitaa cristiana qe la g'ha in tema la nassida de Jesuu (qe i cristian creden 'me el fiœl de Dio), e un dì de festa cultural per qii qe è miga credents.

El dì cognossud 'me Nedal al ven festejad el 25 de Dexember. A l'è vun di pussee importants dì de l'ann per i cristian, insema a la Pasqua, quand qe la mort e la resurezion de Jesuu i vegnen festejade. La seson de preparazion del Nedal a l'è ciamada *[[avent]]* e la scomença una domenega plu o manc quater setemane prima del Nedal. El temp natalizi al feniss el 6 de Jener, el dì del Gabinat.

El Nedal al ven festejad in tut el mond tant 'me dì relijos o 'me festivitaa dei cristian e qii qe è miga cristian. I tradizion inn devers de paes a paes, ma asquas tute i g'ha dent una cena, far-g ai olter di cadò, nar a messa, e tœr part ind i ativitaa publege compagne de cants di canzon tradizionai. Santa Claus a l'è una tradizion in vari pais del mond (in Italia l'è cognossud cont el nomm de *Babbo Natale*, qe in lombard al vœl dir *Popaa Nedal*).

El temp natalizi al ven festejad durant l'invern ind l'emisfer nord, ind un moment de l'ann indè qe g'è semper staite, fin di temp passads, antige feste e celebrazion. Una quai tradizion del Nedal a l'è pussee antiga de la festivitaa d'incœ, o la ven de oltre tradizion q'i era no cristian, compagne del Yule.

I tradizion d'incœ del Nedal despess a meten a fœg el far-g regai, fruit de 'n penser materialista. 
La stajon perfeita indè qe i botege i taca su a vender pussee (regai, majar, cartoline d'auguri, erbor de Nedal, e decorazion de Nedal) a l'è propi el mes prima del dì de Nedal. In tante culture se maia di dolç per Nedal, per esempi el panaton, el pudding, el Zelten, i milanesin o el bossolà.

## Olter projets
Mustafa Kemal Atatürk

**Mustafa Kemal Atatürk** (Salonica, 19 mas 1881 – Istanbul, 10 november 1938) l'è stat ü militàr e polìtech törch, fondadùr e prim pressidènt de la Repüblica Törca (1923-1938).
Giüsepp De Carli

**Giüsepp De Carli**, (Lod, 18 de giügn 1952 - Ruma, 13 de lüi 2010) l'è stài un giurnalista italián, Vaticanista per la RAI.

## Biugrafia

Nasüd a Lod el 18 de giügn 1952 da una famiglia cuntadina, l'é riesìd a ciapà dù lauree, in Filusifuia e in Sciéns Pulitiche.

L'é stai prufesùr de *Lettere* in dù scole ludesane.

L'é stài el vaticanista per la RAI. L'è mort a Ruma el 13 de lüi 2010, al Policlìnic Gemelli, de malatìa.

## Premi venciüd

* 2008: *Penna d'Oro 2008. San Francesco di Sales*

## Liber

**Il grande Giubileo. Immagini e parole*, Libreria Editrice Vaticana, 2001
**Eminenza, mi permette?*, Piemme, 2004
**Fare la verità nella carità. Da Joseph Ratzinger a Benedetto XVI*, Ares, 2005
Jaun

**Jaun** a l'è un cumün svizzer del distret de Gruyère, in del Canton Friburgo. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 55.24 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Jaun al se tröva a una altitüden de 1015 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Charmey, Plaffeien, Saanen (BE) e Boltigen (BE).

Del cumün de Jaun fan part anca le frazziun de *Im Fang* (in frances: *La Villette*, 922 s.l.m.), *Zur Eich* (943 s.l.m.), *Kappelboden* (1020 s.l.m.), *Oberbach* (1025 s.l.m.) e *Weibelsried* (1050 s.l.m.). L'è l'ünegh cumün del distret de la Gruyère a magiuranza lenguistega tudesca.

## Riferiment


## Ligam de föra

*
Reute

**Reute** a l'è un cumün svizzer del Canton Apenzel de Föra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.99 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Reute al se tröva a una altitüden de 721 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Balgach (SG), Heiden, Marbach (SG), Oberegg (AI), Rebstein (SG).

## Demografia

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:back value:rgb(1,1,1)
  id:bars value:rgb(0.6,0.7,0.8)
 
 
ImageSize = width:550 height:400
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
 
Period = from:0 till:1200
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:back
 
BarData=
  bar:1850 text:1850
  bar:1860 text:1860
  bar:1870 text:1870
  bar:1880 text:1880
  bar:1890 text:1890
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1940 text:1940
  bar:1950 text:1950
  bar:1960 text:1960
  bar:1970 text:1970
  bar:1980 text:1980
  bar:1990 text:1990
  bar:2000 text:2000
  bar:2008 text:2008
 
PlotData=
  color:bars width:25 align:left
 
  bar:1850 from:0 till:819
  bar:1860 from:0 till:825
  bar:1870 from:0 till:943
  bar:1880 from:0 till:956
  bar:1890 from:0 till:965
  bar:1900 from:0 till:1101
  bar:1910 from:0 till:1078
  bar:1920 from:0 till:1001
  bar:1930 from:0 till:884
  bar:1940 from:0 till:862
  bar:1950 from:0 till:871
  bar:1960 from:0 till:748
  bar:1970 from:0 till:636
  bar:1980 from:0 till:594
  bar:1990 from:0 till:660
  bar:2000 from:0 till:716
  bar:2008 from:0 till:677
 
PlotData=
  bar:1850 at:819 fontsize:S text:819 shift:(-12,5)
  bar:1860 at:825 fontsize:S text:825 shift:(-12,5)
  bar:1870 at:943 fontsize:S text:943 shift:(-12,5)
  bar:1880 at:956 fontsize:S text:956 shift:(-12,5)
  bar:1890 at:965 fontsize:S text:965 shift:(-12,5)
  bar:1900 at:1101 fontsize:S text:1101 shift:(-12,5)
  bar:1910 at:1078 fontsize:S text:1078 shift:(-12,5)
  bar:1920 at:1001 fontsize:S text:1001 shift:(-12,5)
  bar:1930 at:884 fontsize:S text:884 shift:(-12,5)
  bar:1940 at:862 fontsize:S text:862 shift:(-12,5)
  bar:1950 at:871 fontsize:S text:871 shift:(-12,5)
  bar:1960 at:748 fontsize:S text:748 shift:(-12,5)
  bar:1970 at:636 fontsize:S text:636 shift:(-12,5)
  bar:1980 at:594 fontsize:S text:594 shift:(-12,5)
  bar:1990 at:660 fontsize:S text:660 shift:(-12,5)
  bar:2000 at:716 fontsize:S text:716 shift:(-12,5)
  bar:2008 at:677 fontsize:S text:677 shift:(-12,5)
 
TextData=
  fontsize:S pos:(19,32)
  text:Evolüzion da la popülazion da Reute da 1850
 
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Font OFS
 

## Liamm da fö
 
* Sitt dal Cumün (Tudesch)