open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eni S.p.A.

**Eni** l’è la sìgla dovràda per la società **Ente Nazionale Idrocarburi**, Ènte Nasiunàl Idrocarbür, che l’è öna aziènda de Stàt italiàna che l’è stàcia fundàda a Roma in del 1953, col Enrico Mattei cóme presidènt; ol sò sìmbol l’è ‘l cà a sés zàmfe.

L’Eni l’è presènt in 70 paìs e la gh’à piö o méno 76.000 dipendèncc.

L’Eni l’è öna società energètega che la laura in di setùr del petròle, del gas natüràl, de la petrolchìmega e de la produsiù de energìa, ma ach in del setùr de l’inzegneréa e di costrusiù.
L’è la quinta società petrulìfera del mónt de dré a la Exxon Mobil, BP, Royal Dutch Shell e a la Total.

In del 1992 l’è dientàda öna società per asiù (S.p.A.) e dal 1995 al 2001 ol istàt italià l’à metìt söl mercàt e n’à endìt póch méno del 70%, ma de fato la società l’è amò sóta ‘l contròl del goèrno italià che fò sura l’ gh’à di potéri speciài de contròl che i ciàpa ‘l nòm de Golden Share.

## I presidèncc de l’Eni
* Enrico Mattei (1953-1962)
* Marcello Boldrini (1962-1967)
* Eugenio Cefis (1967-1971)
* Raffaele Girotti (1971-1975)
* Pietro Sette (1975-1979)
* Giorgio Mazzanti (1979)
* Egidio Egidi (commissario, 1979)
* Egidio Egidi (1980)
* Alberto Grandi (1980-1982)
* Enrico Gandolfi (commissario, 1982)
* Umberto Colombo (1982-1983)
* Franco Reviglio (1983-1989)
* Gabriele Cagliari (1989-1993)
* Luigi Meanti (1993-1996)
* Guglielmo Antonio Claudio Moscato (1996-1999)
* Gian Maria Gros-Pietro (1999-2002)
* Roberto Poli (2002-)

## I aministradùr delegàcc de l’Eni
* Franco Bernabè (1992-1998)
* Vittorio Mincato (1998-2005)
* Paolo Scaroni (dal 2005)

## Bibliograféa

* Marcello Boldrini, *Mattei*, in *Enciclopedia del petrolio e del gas naturale*, Colombo, Roma, 1969
* Luigi Bruni, Marcello Colitti, *La politica petrolifera italiana*, Giuffré, Milano, 1967
* Giovanni Buccianti, *Enrico Mattei: assalto al potere petrolifero mondiale*, Giuffrè, Milano, 2005
* Marcello Colitti, *Energia e sviluppo in Italia: la vicenda di Enrico Mattei*, De Donato, Bari, 1979
* Marcello Colitti, *ENI - Cronache dall'interno di un'azienda*, EGEA, Milano, 2007
* Giorgio Galli, *La sfida perduta: biografia politica di Enrico Mattei*, Bompiani, Milano, 1976
* Nico Perrone, *Mattei, il nemico italiano: politica e morte del presidente dell'Eni attraverso i documenti segreti, 1945-1962*, Leonardo (Mondadori), Milano, 1989 ISBN 8820018063
* Nico Perrone, *Enrico Mattei*, Il mulino, Bologna, 2001 ISBN 8815079130
* Italo Pietra, *Mattei, la pecora nera*, Sugarco, Milano, 1987
* Sergio Terranova, *La Pira e Mattei nella politica italiana. 1945-1962*, Oasi Editrice, Troina, 2001
* Francesco Venanzi, Massimo Faggiani, *ENI. Un'autobiografia*, Sperling & Kupfer, 1994, ISBN 8820018063
* Daw Votaw, *Il cane a sei zampe, Mattei e l'Eni. Saggio sul potere*, Feltrinelli, Milano, 1965
* *Enrico Mattei, scritti e discorsi. 1953-1962*, Comune di Matelica & Fondazione Enrico Mattei & Università di Camerino
AOL Instant Messenger

Ol **AOL Instant Messenger** (AIM) l’è ü progràm de instant messaging fai sö da la AOL, America On Line, che l’ dóvra i protocòi de mesagìstega ciamàcc OSCAR e TOC e che i è bù de permèt a i dovradùr de scrìes tra de lur a l’istànt.

Chèl progràma ché l’è stai metìt fò da la AOL per la prima ólta in del Mas del 1997. 

Ol client üficiàl l’è stai desvilüpàt da la AOL è l’è dispunìbel per la Microsoft Windows, la Mac OS, la Mac OS X e ‘l Linux. 

Bùna part de la zét la dóvra cóme progràm de mesagìstega pròpe ol AIM e sura de töt in di Stacc Ünìcc ‘ndóe ol 52% de chèi che i dóvra Internet i dóvra pròpre ol AOL Instant Messenger.

A partì dal 2000, chèi che i dóvra ol AIM e chèi che i dóvra ol ICQ i pöl scrìes tra de lur dezà che i dù sistemi i dóvra l’istès protocòl de comunicasiù.
Asplenium scolopendrium

L**'Asplenium scolopendrium** (en bresà: *Erba milséra*) l'è 'na piànta de la famìa botànica de le Aspleniaceae. L'è 'na spéce de féles, diferènta de töte o quàze le ótre féles per vìa de 'l màrzen entréch de la fòia.

## Descrisiù
L'è 'na féles che crès a ciöfècc. Le frónde i è lónghe dei 20 ai 60 ghèi, de 4 a 6 vólte piö lónga che làrga e le rèsta vérde töt l'an. I è de fórma slongàda a nìstola, le g'ha l'órlo 'ntréch e àle ólte ondulàt e a la bàze i è lobulàde. Le gambì el pórta de le scàie maròn e négre a la bàze e l'è piö cürt che nó la fòia.

De la bànda de sóta de la fòia gh'è i sòri, (grùpo de sporàngi): i è bèi gròs, lineàr, paraléli 'ntra de lur e oblìqui en rapórt al ràchide. I sòri i è de culùr zalt, rós o bordò. 

* Perìodo de spurulasiù: de màgio a utùer.
* Maniéra de diseminasiù: anemòcora (portàde del vènt).

## Hábitat
Bósch spès e scür.

## Üso
En infüziù, la férma la diarèa e la càlma le 'nfiamasiù 'ntestinài. A fà i gargarìsmi l'è ütil cùtra le 'nfiamasiù de la bóca e de la góla.

## Sinònim botànich
* *Phyllitis scolopendrium* (L.) Newman
* *Scolopendrium   phyllitis*   Roth   [1799, Tent. Fl. Germ., 3 (1) : 47]
* *Scolopendrium officinarum* Sw. [1802, J. Bot. (Schrader), 1800 (2) : 61]
* *Scolopendrium lingua* Cav. [1802, Descr. : 253]
* *Phyllitis vulgaris* Hill [1757, Brit. Herb. : 525]
* *Scolopendrium vulgare* Sm. [1793, Mém. Acad. Roy. Sci. (Turin), 5 : 421]
* *Scolopendrium officinale* DC. in Lam. & DC. [1805, Fl. Franç., éd. 3, 2 : 552] [nom. illeg.]
* *Glossopteris scolopendrium* (L.) Raf. [1815, Chloris Aetn. : 13]
* *Blechnum linguifolium* Stokes [1812, Bot. Mat. Med., 4 : 616] [nom. illeg.]
* *Asplenium elongatum* Salisb. 

## Riferimèncc


## Colegamèncc estèrni

* Flora Europaea: ''Asplenium scolopendrium''
* Flora of North America: ''Asplenium scolopendrium'' var. ''americanum''

## Bibliografía
* Hyde, H. A., Wade, A. E., & Harrison, S. G. (1978). *Welsh Ferns*. National Museum of Wales. ISBN 0-7200-0210-9.
* Murakami, N., S. Nogami, M. Watanabe, K. Iwatsuki. 1999. Phylogeny of Aspleniaceae inferred from rbcL nucleotide sequences. *American Fern Journal* 89: 232-243.
Lir

* **[[Lira|Lir]]**, le munede in cors in Italia in del secul XX.
* **[[Lir (PV)|Lir]]**, cumün de la provincia de Pavia.
* **[[Lir (Val Ciavenna)|Lir]]**, riaa de la Val Ciavena.
* **[[Lir (Val San Iori)|Lir]]**, riaa de la Val San Iori.
Növ Messich

El **Növ Messich** a l'è un stat federal di Stat Ünii d'America. Al gh'ha una süperfiss de 315.194 km² e una pupulaziun de 1.903.289 abitant. 

A l'è tacaa a nord al Colorado, a ovest a l'Arizona, a süd al Texas e al Messich, a est al Texas e a l'Oklahoma.

La capital a l'è Santa Fe (62.203 abitant); la cità püssee pupulada del stat a l'è Albuquerque (448.607 abitant).

## Urganizaziun pulitiga
El Növ Messich al gh'ha 5 grand eletur in di eleziun presidenziaj de l'Üniun.


Image:KiMo_Albuquerque.jpg|Albuquerque
Image:Canyon_Road_in_Santa_Fe,_New_Mexico,_USA.jpg|Santa Fe
Image:Vulcan Volcano, Albuquerque NM.jpg|Vulcan Volcano
Ufela (pastisseria)

L’**Ufela** l'è la specialità dulsa tipica ad Paruna. L'è un biscott con una furma uval, nassüü da un incuntar d'ingredient induinaa, semplicc e nütrient. 

## Storia
A inventà 'l biscott i henn stai du surel ad Paruna, *Pasqualina* e *Linìn Colli*, che a la fin dal '800 hann inventaa custa specialità sensa digh a ninsüna la riceta. I surel i tegnivan tanta da cünt al segret, che anca quand l'indüstrial Pietro Guglielmone, che 'l gh'iva 'na fabrica di dulz impurtant a Murtara, l'è andai a Paruna e l'ha ufrii ai surel 20.000 lir (che par l'epuca l'era un muntün ad danee) par crumpà la riceta di ufel, i surel Colli gl'han no vindüü istess.

In principi i ufel i gnivan fai in quantità limitaa e vindüü a nümar, invece che a pes, tant ch'ivan prezius, par l'üs dal bütir. La so presenza inti taul di parunin, l'è stai sübit ligaa a la ricurenza dla Madona dal Rusari, ch'l'è diventaa festa patrunal dal pais: inta cula ucasión as fivan i ufel par unurà la festa, quand l'ariviva anca gent di pais ariva par güstà al biscot tanta special. 

Al grand sücess cumercial di ufel l'è rivaa in tal 1969, quand l'è stai urganizaa la prima sagra da cul prudut tipich chì. Da cul mument, la Pro Loco ad Paruna la garantissa la geneuinità dal biscot grazia a un marchi ad garanzia furnii ai indüstri ch'i prodücian i ufel, ch'i hann ciapaa al post di vegg furan a legna. Al dì d'incö i ufel i henn cugnüsü e consümaa in tüt al mund.

## Ingredient

Farina ad furment tenar, öv, bütir, zücar e öli d’uliva.

## I Sartirann
Gh'è una variant de l'ufela facia a furma de rana che l'è pruduta in ucasion de la Sagra de la Rana a Sartirana, in ümléna.
Òlga de Kiev

L**'Òlga de Kiev** (russ e ucrain: *Ol'ga/Ольга *; nors antich: *Helga*; Pskov, 879 - Kiev, 11 luj 969) l'è stada on member de l'aristocrazia variaga del Rus' de Kiev, miee de l'Igor', fioeu del Rurik.

Dòpo la mòrt del marì l'ha governaa el Rus' come reggent (945-963), in nòmm del sò bagaj Svjatoslav I. L'ha dedicaa on mucc de temp in del cercà vendetta per el mazzament del marìi a òpera di Derevljan e l'ha ottegnuu infin quell che la voreva cont el massacher de ona bòna part de quij chì.

Lee l'è stada la prima, tra i sovran de Kiev, a convertìss al Cristianesim in del 957 dòpo on pellegrinagg a Costantinòpol, indove l'ha ciappaa el nòmm de *Elena*. El sò battesim l'è staa celebraa del Patriarca de Costantinòpol Polieucte, menter el sò padrin l'è staa l'imperador Costantin VII.

Quand che l'è tornada a Kiev l'ha faa de tutt per riessì a convertì i abitant del Rus' a la soa religion noeuva, anca se l'ha minga poduu fàll cont el sò fioeu.

La venerazion per l'Òlga l'è scominciada sòtta el ò nevod, el Vladimir I, che in del 996 l'ha spostada in d'ona gesa noeuva che l'aveva faa sù lu. La festa l'è stada fissada el 11 de luj, data confermada in del 1574 del Concili Russ. 

L'è venerada come santa di ges cattòlica e ortodòssa.

## Alter progett
Anna Falchi

**Anna Kristiina Palomäki**, cugnusüda da tütt cume **Anna Falchi**, (nasüda a Tampere, Finlandia, el 22 d’aprìl 1972) l'è una presentadùra, e atùra italiana.

## Biugrafia

Nasüda a Tampere, Finlandia, el 22 d’aprìl 1972 da pader  italiàn e mama finlandesa, lè rivada in Italia quant la gh'eva 6 ann.

La sò cariera la partìss in del 1989, quan che la riva secunda a *[[Miss Italia]]*. Il del 1992 l'ha fai un *spot* de Federico Fellini e in del 1993 l'ha cuminciàd a recità in d'un film: *Nel continente nero* de Marcu Risi.

## I só laurà

### Cinema

* 1993 - *Nel continente nero*, regia de Marcu Risi
* 1993 - *Anni 90 - Parte II*, regia de Ricu Oldoini
* 1994 - *Desideria e l'Anello del Drago*, regia de Lamberto Bava
* 1994 - *S.P.Q.R. 2000 e ½ anni fa*, regia di Carlu Vanzina
* 1994 - *Miracolo italiano*, regia de Ricu Oldoini
* 1994 - *C'è Kim Novak al telefono*, regia de Riki Roseo
* 1994 - *Dellamorte Dellamore*, regia de Michél Soavi
* 1994 - *L'affaire*, regia de Sergiu Gobbi
* 1995 - *Palla di neve*, regia de Maurìsiu Nichetti
* 1995 - *Celluloide*, regia de Carlu Lizzani
* 1996 - *Giovani e belli*, regia de Dino Risi
* 1997 - *La principessa e il povero*, regia de Lamberto Bava
* 2002 - *Operazione Rosmarino*, regia de Lisandra Populin
* 2005 - *Nessun messaggio in segreteria*, regia de Pául Genovese e Luca Miniero
* 2008 - *L'allenatore nel pallone 2*, regia de Sergiu Martino
* 2008 - *Un'estate al mare*, regia de Carlu Vanzina
* 2009 - *Ce n'è per tutti*, regia de Luciano Melchionna
* 2009 - *L'uomo nero*, regia de Sergiu Rubini

### Teàter

* 2000 - *Se devi dire una bugia, dilla grossa*, di Ray Cooney, regia de Pèder Garinei
* 2003 - *La Venexiana*, de Anonimo Venesiàn del '500, regia de Fernando Balestra
* 2004 - *A piedi nudi nel parco*, de Neil Simon, regia de Gianluca Guidi
* 2007 - *Notting Hill*, regia de Massimo Natale

### Radio

In del 2008-2009 la fa un prugràma anca sü *RTL 102.5*, cun Pierluìs Diaco: *Onorevole dj*.

La sìra ind'i fìn de smana, e cun Ale & Franz: *Buona la prima*.

### Disc

* 1995 - *Pium Paum (Vipula Vapula)*

## Ligam de föra

* Sit üficial 
* Scheda de Anna Falchi in sül IMDB
Pál Kitaibel

**Pál Kitaibel** l'è stat en botànich e chìmich Ungherés, nasìt endèl 1757 a Mattersburg (cità sö la frontiéra ungheréza cunusìda apò a col nòm de Nagymarton) e mórt endèl 1817 a Budapest.

El g'ha stüdiàt la chìmica e la botànica a l'Üniversità de Buda. Quan che l'è dientàt profesùr el g'ha 'nsegnàt chèste dò matérie a Pest endèl 1794. 

Óltre a le òper sö la flòra e sö l'ifrografìa de Ungherìa, el g'ha scuprìt el telùrio praticamènt ensèma a Franz-Joseph Müller von Reichenstein (1740-1825).

L'è cunusìt come autùr, ensèma a Franz de Paula Adam von Waldstein (1759-1823), de *Francisci comitis Waldstein* (M. A. Schmidt, Vienne, tre volüm, 1802-1812).

Le piànte clasificàde segónt la nomencladüra prupunìda de chèsto autùr i è per convensiù marcàde co l'abreviasiù ***Kit.***.
Mont Chetif

El **Mont Chetif** l'è on mont di Alp Grai, situaa in de l'alta Valdigne, in Val d'Aòsta. 
El se troeuva a òvest del comun de Courmayeur, che dòmina. La frazion de Dolonne la se troeuva ai sò pee. El Mont Chetif, che l'è alt 2.343 meter, l'è pòst dinanz al grupp de Mont Bianch, cont el formà in mezz ona vall ciamada Val Veny.
Sora quella montagna chì se troeuven anca i impiant sciistigh de Courmayeur. Per la soa altezza minga tròpp esagerada, el Mont Chetif el pò vess scalaa cont on senter ò cont ona strada ferrada.
Cològn (MI)

**Cològn** (nom ufizial in italian: *Cologno Monzese*) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta  abitant. La se troeuva a pòcch chilòmeter a nòrd-òvest del capploeugh e la confina con la Provincia de Monza e Brianza (Brughee).

Dòpo la Segonda Guerra Mondial, el comun el gh'ha avuu ona cressida demografica esponenzial, dovuda principalment a l'immigrazion che la vegniva de la Bassitalia, soratutt de la Puja.
Fina ai ann Settanta, s'hinn svilupaa in sul territòri comunal vari attività industrial (in de la frazion de San Maurizi al Lamber la gh'era voeuna di pussee important sedi de la Falck). In di ann Vottanta, l'è scominciaa on process de deindustrializzazion, che l'è staa in part sostituii de attività ligaa al settor terziari, sorattutt in del camp televisiv. A Cològn gh'è i studi televisiv pussee important di red Mediaset, de Disney Channel e SKY Italia.

## Straport
A Cològn riven tre stazion de la metropolitana milanesa: Cologn Nord, Cologn Center e Cologn Sud de la linia M2

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Cològn l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Colturan

**Colturan** (nom ufizial in italian: *Colturano*) l'è on comun de  abitant in la Provincia de Milan. Rispett a Milan, Colturan la se troeuva in posizion sud-est, in direzion de la Provincia de Lòd.
Duranta la dominazion napoleòniga (1809-1816) Colturan l'è stada ona frazion de Mediglia, per poeu recupaerà l'autonomia quand che l'è nassuu el Regn Lombard-Venet.

## Evoluzion demografega
Black Friday

Ol **Black Friday** (Venerdé Nìgher) l’è öna spécie de fèsta mia üficiàla che la se tè in di Stacc Ünìcc ol dé dòpo ol Thanksgiving Day, ol Dé del Ringrasiamét, e la dèrf fò la sesù di sàldi e di còmpere de Nedàl. De regordà che i saldi in di Stacc Ünìcc i taca prima del Nedàl.

Piö che óter l’è óna fèsta comerciàla e la dà ön idea de cóme i’ndarà i vèndite in del tép de Nedàl e l’è isé ‘mportàt per l’economéa che l’è tegnìt d’öcc pò da i analìst finansiàre.

Ol nòm l’istà a indicà che ‘n chèl dé ché i negòse i pàsa dal rós al nìgher, cioè da i pèrdite a i guadàgn, dezà che l’ taca ol tép di bù afàre ‘ndóe se ènt pròpe tat.
Melrose Park, Illinois

**Melrose Park** a l'è una cità de la cuntea de Cook, Illinois, Stat Ünii d'America. La gh'ha una süperfiss de 11 km² e una pupulaziun de 23.171 abitant. Melrose Park el se tröva a circa 16 km a est de Chicago. El sindich l'è el Ron Serpico.

## Ligam de föra
 Sit ufizial
Granon Ludesan

El **Granon Ludesan** (o *Tipich Ludesan*), l'è un furmài màgor ricavad da la laurassion dal lat d’le vache. L'è cunsiderad cume el prim de tüti i furmài grana e l'è ricunussüd dal Ministeri d'le Pulìtiche Agrìcule, Alimentar e Furestal cume prudut agrualimentar tradissiunal italian.
 
I caràtor ünich dal Tìpich Ludesan i en la pasta gialda cun ‘na legera venadüra verd e la guta che la vegn föra da le ugiadüre. Anca se’l fà part d’la famija dei furmài da gratügia, l'è de solit cunsiderad cume un furmài da tàula. 

Al dì d'incö l'è poch famus anca parchè l’è fai apena a Burghet e a Vori.

## Laurassion
La laurassion dal Tipich Ludesan l'è istesa a quela d'i àltor furmài grana d'la val dal Po. La pasta cota l'è ricavada dal lat de vaca che’l vegn da dù diverse mungiüde: quela d’la sira l'è scremada par afiurament, ménter quela d’la matina l'è intrega. A diferensa dal Grana Padan, la pasta tirada via da la caldera la vegn miga schissada, parchè el lìquid inden ind la pasta el faga nass la caraterìstega "*làgrima*". 

A l’impast l’è anca necessari métogh un spissigh de safran che’l ghe dà un culur tendensialment giald; la pasta la vegn in ültim salada a sech, par sübì un prucess de marüdassión che’l varia da un mìnim de dü an a un màssim de quàtor. Ind el curs de cal perìud chi, le furme végnun spenelade cun de l'oli de lin.

Gh’è dù version de Granon Ludesan che se ricunùssun in bas al perìud de laurassion: el *magengh* el se fà dal 23 de april al 29 de setémbor, ciuè dal dì de San Giorg a quel de San Michel; el *vernengh* el vegn invece fai ind i mes invernài. 

El pes, a scunda d'le dimension e d'la düràda d'la stagiunadüra, el varia tra i trenta e i quaranta chilo; in passad, prima d'la crisi prudütìva d'i an utanta, se fèvun anca furme dal pes de utanta chilo. Ind el Ludesan e ind la part urientala d'la Pruincia de Pavìa, vegnèvun ancasì preparade furme püssè picinine, stagiunade apena tri o quàtor mes, pensade par fà la raspadüra.
 
El Grana Ludesan che'l riva ai quàtor an de stagiunadüra el se ciàma *straveción*: la furma cilìndrica la misüra dai quaranta ai cinquanta ghei de diàmeter e l'è volta dai sédos a vinticinch ghei.

## Riferiment
Chicago

**Chicago** a l'è una cità de l'Illinois, Stat Ünii d'America. Al gh'ha 2,853,114 abitant (2008) e l'è la terza per pupulaziun in America, dopu de New York e Los Angeles. La so area metrupulitana, ciamada *Chicagoland*, la riva a pressapoch 9 miliun de abitant. Chicago a l'è in sül lach Michigan.

## Alter pruget
Detroit

**Detroit** a l'è la cità püssee granda del stat del Michigan, Stat Ünii d'America. Al gh'ha 912,062 abitant (2008).

A l'è ciamaa *The Motor City* e *Motown* perchè chì gh'è i stabiliment di machinn püssee impurtant in America.

## Alter proget
Honolulu

**Honolulu** a l'è la capital di Hawaii, USA. A l'è anca la cità püssee granda di Hawaii e anca 'l sò port principal. A l'è al süd-est de l'isula de Oahu. Al gh'ha 371,657 abitant (2000).

Honolulu al vör dì "baja riparada" in Hawaiian.

## Alter proget
Houston

**Houston** a l'è una cità del Texas USA. Al gh'ha 2,242,193 abitant (2007) e l'è la quarta cità de l'America per pupulaziun. 5,728,143 a hinn i abitant de l'area metrupulitana.

Houston a l'è cugnussüü perchè'l gh'è el quartee general de la NASA.

## Sport

Houston al gh'ha un bel poo de squader de sport. I Astros per el baseball, i Rockets per el basket e i Texans per el Football American.
Thanksgiving

Ol **Thanksgiving Day** l’è ‘l Dé del Ringrasiamét e l’è festegiàt sura de töt in di Stacc Ünìcc ‘ndóe se l’festègia ol quart gioedé de Noèmber e ‘n del Canada, ‘ndóe menimà se l’festègia ‘l segónt lönedé de Utùer.

La fèsta la nas cóme ringrasiamét a Nòst Signùr per ol racòlt catàt sö a la fì de la bèla sesù, la nas come fèsta religiùsa, ma ‘n di sécoi l’à perdìt chèsto sò caràter uriginàl per dientà öna fèsta làica. 

Segónt la tradisiù, ol prim Dé del Ringrasiamét l’ s’è tegnìt in del 1621 a la Plymouth Plantation ‘n Massachusetts, ach se gh’éra zamò stàcc prima ün óter Dé del Ringrasiamènt a la Berkley Plantation ‘n Virginia sö i rie del James River in del 1619.

La tradisiù del Dé del Ringrasiamét la öl che 'n töte i cà se cüzìne ü bèl pulì ripié per ol prans del mesdé e töt ol paìs l’ se fèrma tat che ‘nfìna Wall Street la sèra fò.

Ol dé dòpo ol Dé del Ringrasiamét l'è ciamàt Black Friday.
Atlanta

**Atlanta** a l'è una cità de la Georgia, Stat Ünii d'America. La gh'ha 537.958 abitant (2008), cun un'area metrupulitana de 5.376.290 abitant, l'utava in America.

Atlanta a l'è la sede de la Coca Cola e di Ulimpiadi del 1996.
Uragh

*Uragh (Bressan: *Üràch*; Italian: *Urago d'Oglio*), comun de la Provincia de Bressa.
*Uragh (in bressan *Üràch Mèla*; in Italian: *Urago Mella*), frazion del comun de Bressa.
*Uragh (Italian: Urago), frazion spartida tra i comun brianzoeu de Tavernee e Montòrfen, in Provincia de Còmm.
Napoli

**Napoli** (*Napule* in napolitan, *Napoli* in italian; *Naples* in frances e ingles; *Neapolis* in latin e grech antich; *Neapel* in tudesch; *Nápoles* in spagnoeul e portoghes; *Nàpuli* in sicilian; *Napels* in olanes) a l'è 'na cità italiana, capital de la Campania e caploeugh de l'omonema cità metropolitana. Cont i so 962'447 abitant l'è 'l terz comun ministrativ 'me popolazzion dopo de Roma e Milan. La so area metropolitana la va dai 3 a i 5 milion de persone, a segonda di dat che se ciapen come riferiment.

## Storia

## Geografia

## Coltura

## Infrastruture e straport

## Società

## Economia

## Sport
La squadra de folber principal de Napoli l'è la Società Sportiva Calcio Napoli. A l'è propi ligada a la coltura de la cità, per esempi el Diego Armando Maradona 'n element assee important de la coltura e de l'identità de la cità. A gh'è anca una squadra de folber feminin, de futsal e anca de beach volley.

Gh'è anca di squadre de ballavol, ballanoeud, basket, rugby e vela. I impiant sportiv principai de la cità a inn el Stadi Diego Armando Maradona, el Stadi Arturo Collana, el Sferisterio Partenopeo, el PalaVesuvio, el stadi ex NATO, la piscina Felice Scandone, el PalaBarbuto e l'Ipodrom de Agnano.

## Riferiment
* Treccani
Aigio

**Aigio**  a l'è ü cümü da la prefetüra grega de l'Acaia in del Òvest Grecia, Grecia. 
* Ol sò còdas YPES a l'è ol 702.
Sentràl de la Trenche

**La sentràl de la Trenche** l'è öna sentràl idroelètrega che la se tróa 'n del Québec, Canadà, söl fiöm Saint-Maurice in del teritòre de La Tuque.

La sò capasità l'è de 302 MW, l'è stàcia fàcia sö 'n del 1950 e l'è öna sentràl a "flüs da fiöm".

## Sömeànse de la sentràl

File:HQ - Centrale de la Trenche 1.jpg|La sentràl de la Trenche
File:HQ - Centrale de la Trenche 2.jpg|Condòte forsàde de la sentràl de la Trenche
File:HQ - Centrale de la Trenche 3.jpg|Resèrva de àqua de la sentràl de la Trenche
Pargny-Filain

**Pargny-Filain** a l'è ü cümü fransés che l' se tróa in del dipartimènt da l'Aisne e in de la regiù fransésa de la  Picardie, Arrondissement de Soissons, canton del Vailly-sur-Aisne.
Aigeira

**Aigeira**  l'è ü cümü da la Grécia che la se tróa in de la prefetüra de l'Acaia in del Òvest Grécia. 
* Ol sò còdas YPES a l'è ol 701. 

## De èt

Ü bèl teàter pogiàt sö la còsta de la culina cóme i éra üsàcc a fà i grèci antìch.
Gregory P. Finley II

**Gregory P. Finley II** (nasüü in dal Maine, à Portland ül 23 utubar dal 1989) l'é un atur american cugnusüü per aver recitò in dal telefilm La vita segreta di una teenager americana in dal ròl da *Jack Papas*.
Al s'é diplumà al liceo Scarbrough High School in dal Maine.

## Filmugrafia
* 2007 - Graduation Day 
* 2007 - Cold Case 
* 2008 - Vita Segreta di una teenager americana (Stagiün 1 e 2)
Grecia Occidental

La **Grecia Occidental** (grech: Δυτική Ελλάδα/*Dutiké Elláda*) l'è voeuna di region amministrativ ò *periferii* (περιφέρειες/*periféreies*) de la Grecia. La se estend su dò part continental separaa del Golf de Corint. El capploeugh regional l'è Patrass (*Pátras*).

## Amministrazion
La region de la Grecia Occidental l'è dividuda in tre prefettur:
* Etòlia-Acarnania (capploeugh: Missolungi).
* Elid (capploeugh: Pirgh).
* Acaia (capploeugh: Patrass).
Corman

**Corman** (nom ufizial in italian: *Cormano*) l'è on comun de  abitant in de la Provincia de Milan. El comun l'è situaa a nòrd-est de Milan (cont el qual el confina) e 'l gh'ha quatter frazion: Brusuj, Fornasee, Molinazz e Ospedalett.
A Brusuj la se troeuva la villa che del Carlo Imbonati l'è passada a la Giulia Beccaria e poeu a l'Alessandro Manzoni, che chì l'ha scominciaa a scriv I Promessi Sposi. Come per tanti alter comun del Milanes, Corman l'ha vist cress esponenzialment la soa popolazion duranta el desenni 1960-1970.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Corman l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Aire-la-Ville

**Aire-la-Ville** a l'è un cumün svizzer del Canton Ginevra. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.89 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Aire-la-Ville al se tröva a una altitüden de 326 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bernex, Cartigny, Russin, Satigny. La popolaziun l'è in magioranza de lengua francesa. L'abitaa l'è sitüaa in sü la sponda manzina del fiüm Rodan.

## Riferiment

## Ligam de föra
* Sit ufizial
*
Daren Kagasoff

**Daren Kagasoff** (Encino, 16 setember dal 1987) l'è un atur american.
L'é cugnussü per avè partecipò al rol da "Ricky Underwood" in da la serie da la ABC: "La vita segreta di una teenager americana".
Ligustrum vulgare

El **Ligustrum vulgare** (in Bergamàsch: *cambròsen*; en Bresà: *cambròzen* ma apò *martèl*; in insübrich: *ca(m)bròssen* o *cabròssol*), l'è 'na spéce de la famìa botànica de le Oleaceae. L'è uriginàre de l'Euròpa e de l'Àzia, e 'l crès endèi bósch ciocàcc al sul. 

## Descrisiù

L'è 'na piànta che g'ha portamènt de boscài, che crès enfìna 2 o 3 méter de altèsa. Le fòie le se 'nsömèa a chèle de l'ulìf, i è de culùr vért ciàr quan che i è zùine e scür quan che i è piö madüre. En envéren de sòlet le cröda ma 'ndèn quach càzi le pöl restà sö. I è opòste e de fùrma lanceolàda. I fiùr i è biànch, gamopétali e profumàcc. El fröt l'è 'na bàca négra de saùr amàr e l'è tòsica.

## Proprietà medicinài
* La conté prensépe amàr e alcalòidi.
* La vé mìa doperàda per vìa de la tosicità, perchè a maià le sò bàche fà ègner la diarèa e 'l vòmit.

## Sinònim botànich
**Ligustrum   occidentale*   Gand.   [1882]
**Ligustrum italicum* Mill.
**Olea humilis* Salisb.

## Riferimèncc
Martèl

#Un arnes: martel (arnes)
#Una pianta de la famìa botànica di Buxaceae (che in insübrich l'è ciamada *martelína*): martel (botanica)
Polygalaceae

Le **Polygalaceae** i è 'na famìa botànica de piànte anöàle o perèni distribüìde 'n töte le regiù temperàde, tropicài o subtropicài, föra che 'n Polinesia e 'n Nöa Zelànda.

## Caracterìstiche
Fòie sèmpe, altèrne, opòste o vertezelàde. Fiùr che se nsomèa 'n pó a chèi de le leguminùze; càles con 3+2 sépali; coròla con 2+1 pétali, chèl centràl carenàt e con crèste a la bàze; androcèo de (8) stam; gineceo súpero, bicarpelàr, sincárpic; en òvulo per ògna cavità; placentasiù asiàla e fröt a cápsula.

## Zèner

## Sinònim
* **Diclidantheraceae, Moutabeaceae, Xanthophyllaceae**

## Riferimèncc
* http://biopl-a-181.plantbio.cornell.edu/
Helleborus niger

L**'Helleborus niger** (en bresà: *bucanéve* o *röza de nedàl*, ma apò a *campùren*) l'è 'na piànta de la famìa botànica de le Ranunculaceae, uriginària de l'Europa centràl e de l'Àzia Minur. La crès en regiù muntagnùze, Àlpi, Apenìni, Carpàsi, endèle radüre e 'ndèi bósch mìa tròp spès, sö teré calcárei.

L'è 'na piànta  rizomatùza, perène che la pöl rià 'nfìna a 50 cm de altèsa del teré. 

Le fòie, che part de la bàze, i è palmàde condèn gamp lónch. I è grànde con 7-9 segmèncc, scorzégne e de culùr vért scür. 

I fiùr, portàcc ensìma a 'n gamp sènsa fòie e bèl gaiàrt, i è quàze sèmper ünich (de rar i è du), i g'ha 5÷8 tépali biànch, i ciàpa 'na tìnta ròza quan che i vé ècc, condèn lèmbo ovàt-oblanceolàt e divèrsi stam.

El fröt l'è furmàt de 6÷7 folìcoi sgiónf, lónch presapóch 2 ghèi con dét divèrsi granì de somésa de fùrma bislonga. El fiorés en envéren, o al prensépe de la primaéra — a segónda de l'altitùdine — apéna che se delégua la néf.

## Nòm popolàr
L'Helleborus niger el vé de spès ciamàt eroneamènte *bucanéve*, ma chèsto nòm l'è doperàt apò per el *[[Leucojum vernum]]* e (e piö coretamènte) per el *[[Galanthus nivalis]]*.

La definisiù *Röza de Nedàl* l'è piö apropriàda e la corespónt apò a la denominasiù popolàr en ótre lèngue, compàgn de l'inglés *Christmas rose*, l'olandés *kerstroos*, el fransés *Rose de Noël*, l'italià *Rosa di Natale*, ecc.

## Riferimèncc


## Colegamèncc estèrni
* Zur Giftigkeit der Christrose
Tépal

Endèl fiùr de le Angiospermae, se ghe dà nòm de **tépali** ai antofìi mìa distinguìbii en sépali e pétali. El fiùr del giglio l'ezebés en càzo evidènt endóche l'è mìa fàcil individuà a 'na prìma öciàda, la prezènsa de sépali, perchè i tré antofìi che i fùrma 'l càles del fiùr e i tré che i fùrma la coròla i g'ha 'l stès aspèt de pétali. 

Endèla realtà, apò a 'n chèsto fiùr l'è pusìbil distìnguer anatomicamènt en vertezèl inferiùr furmàt de tré sépali e giü superiùr furmàt de tré pétali véri e pròpe, però se preferés ciamà töcc e sés i antofìi col nòm de tépali, isé de 'nfatizà la 'nsomeànsa morfològica e funsiunàla. 

L'ensèma dei tépali la ciàpa 'l nòm de peregóne, 'na tipologìa de pereànse 'ndèla quàla i sépali e i pétali i se 'nsomèa al pùnto de fà fadìga a distinguìi.
La prezènsa de tépali l'è 'n fàto cümü 'ndèle Monocotilédone (es. tülipà, gìgli…)

I tépali i pöl véser indicàcc come **petalòidei** semài che i è culuràcc e quindi i se 'nsomèa a dei pétali o **sepaloidèi** semài che i è de culùr che tìra al vért e i vé a 'nsomeàs a dèi sépali.
Grecia Central

La **Grecia Central** (Στερεά Ελλάδα/*Stereá Elláda* in grech) l'è voeuna di periferii de la Repubblica Greca. La se troeuva in la Grecia continental (se se cunta minga l'isola de l'Eubea) e 'l sò capploeugh l'è Lamia. La confina cont i region de la Grecia Occidental, de l'Attica e de la Tessaglia.

## Amministrazion
La Grecia Central l'è dividuda in cinqu prefettur, che deriven de region stòrich de la Grecia Antiga. De fatt, in la Grecia Central se trovaven on grand numer de città important, de Tebe a Platea, de Delf a Orcomen e Cheronea.

*Beòzia (capploeugh: Livadia)
*Eubea (capploeugh: Calcid)
*Euritania (capploeugh: Karpenisi)
*Ftiòtid (capploeugh: Lamia)
*Fòcid (capploeugh: Amfissa)
Sépal

En botànica, el tèrmine **sepalo** l'ìndica 'na fòia mudificàda che fà part del càles. 

I sépali i fùrma 'l càles, giü dei vertezèi stérii del fiùr e i g'ha 'na funsiù de protesiù.

Ensèma ai pétali i fùrma el peregóne, e 'n divèrse famìe botàniche i è mudificàcc, ridócc o adiritüra i gh'è gne piö. En chèsto càzo se pàrla piö de sépali e pétali ma de tépali compàgn che 'ndèl zèner Tulipa. 

El nömer dei sépali e le sò caraterìstiche le permèt de descrìer el càles:
* monosépalo: furmàt de 'n sépalo apéna,
* disépalo : furmàt de du sépali o de du tòch separàcc,
* pentasépalo : furmàt de sich sépali,
* polisépalo : che g'ha divèrsi sépali.
* dialisépalo : che g'ha divèrsi sépali individualizàcc, separàcc i ü de i óter.
* gamosépalo: i sépali i è saldàcc ensèma per de piö de la metà de la sò longhèsa.
Bucanéve

El tèrmine **bucanéve** 'l pöl indicà tré fiùr diferèncc:

* El Galanthus nivalis de la famìa de le amaryllidaceae, che l'è 'l véro bucanéve

* El Leucojum vernum ach de la famìa de le amaryllidaceae

* El Helleborus niger, ciamàt apò *röza de Nedàl*, de la famìa de le Ranunculaceae.
Atica

*Atica, periferéa o regiù de la Grécia.

*Atica, prefetüra de la Grécia 'n de la periferéa de l’Atica.
Polygala chamaebuxus

La **Polygala chamaebuxus** L. (en Bresà: *martilìna*) l'è 'na piànta de la famìa botànica de le Polygalaceae. 

## Sistemàtica
El sistéma de clasificasiù de Cronquist el mèt la famìa de le Polygalaceae endèl ùrden de le Polygalales, 'nvéce el sistéma modèrno de clasificasiù APG el la mèt endèl ùrden de le Fabales. 

Endèl zèner *[[Polygala]]* gh'è dét en gran nömer de spéci. Sèrte autùr i na mèt dét enfìna a 500, e l'includarès piànte col portamènt de àlber, boscài gràncc e pesègn, e piànte erbàcee.

## Descrisiù
La fùrma biològica de la piànta l'è *camèfita fruticùza* (**Ch suffr/NP**): cioè piànte col gamp lignùs apéna a la bàze e de sòlet de dimensiù piötòst pesène. “NP” (nano faneròfite) la ìndica 'n tìpo particolàr de piànte lignùze coi böcc perennàncc colocàcc 'ntra póch ghèi e 'nfìna a 'n méter de tèra.

### Gamp
Del gamp part divèrsi ram lignificàcc prostràcc e ascendèncc che pöl rià 'nfìna a 30 - 40 cm.

### Fòie
Le fòie i è sèmpervérde, glàbre, alternàde, vizìne l'öna a l'ótra de fùrma ovàda strèta, bislónghe o lanceolàde. En piö i è subsesili, coriàcee, col òrlo 'ntréch. Srotondàde 'n pónta o endèn quach variàncc apéna apéna mucronàde, sènsa stìpole a la bàze del gambì. El culùr l'è vért bèl brilànte. Dimensiù: longhèsa 15 – 30 mm; larghèsa 5 – 10 mm.

### Enfiurescènsa
I fiùr i pöl véser sùi o 'nperàcc e i vé sö a la sèa de le fòie superiùre endèna gratilìna cürta terminàla.

### Fiùr
I fiùr i è zigomòrf, ermafrudìcc, pentàmer, gamosépali, pentacìcli (cioè con 5 vertezèi), col gambì cürt (5 mm).
*Càles: el càles l'è furmàt de 5 pétali. De chèsti, 3 i è picinì e estèrni, giü de chèsti 'l g'ha 'n sperù; i óter 2 i è intèrni e i fùrma de le àle piegàde 'n sö, bislóghe, a le ólte vizìne 'ntra de lùre, e sèmper patènte (chèsti i è dei órghegn vesilìfer compàgn che 'ndèle coròle de le Papilionaceae). I sépali i è lónch 3 – 5 mm; le àle le pöl rià a 11 – 13 mm.
*Coròla: la coròla l'è tübulùza condèn lèmbo furmàt de 3 lòbi (tré pétali aburtìcc). El lòbo 'nferiùr (el se ciàma caréna) l'è 'ncaàt, entréch o apéna apéna lobàt; i du lòbi superiùr i è ovài e cunivèncc sö la caréna. I è de sòlet cuncrisìcc a la bàze te tübo curulì e lìber endèla part superiùra. Dimensiù del cilìnder curulì: 10 – 15 mm. 
L'aspèt piö cümü del fiùr l'è chèl co le àle biànche e caréna zàlda (o aràncio) e 'l tübo biànch; ma se pöl troà de le variàncc co le àle róse o ròza e la caréna rósa sfömàda de zalt.

### Fröcc
El fröt l'è 'na càpsula obovàda (a fùrma de cör) e schisàda en bànda coi òrli alàcc. Dimensiù 8 x 7 mm.

## Difuziù e habitat
L'è 'na spéce endémica de le zòne de mut de l'Euròpa centràla e meridiunàla (** Orof. S-Europ.**). Se la tróa sö le Alpi, sö i Apenìni ma apò a söi Carpàsi e 'ndèi Balcàni (zòne nòrd-occidentài).
'N Itàlia se la tróa sö le còste ruciùze, endèi pòscc erbùs e sèch, endèi sotabósch de cunìfere (piö facilmènt endèle parcc terminài del bósch), endèi riù söcc e 'ndèi boscài ensèma ai rododèndri e al pì mùgo. La preferés i teré calcàrei. 
Se la tróa dei 300 ai 2400 méter söl leèl del mar.

## Riferimèncc
Salunich (cità)

**Salonica** (in grech Θεσσαλονίκη, *Thessaloníkē* o *Thessaloniki*; in latin *Thessalonica*; in italian *Salonicco*; in frances *Thessalonique*; in spagnö: *Salónica*; in di lenguv slav:*Solun*; in türch e in sefardita: *Selanik*; in rumen: *Salonic*) l'è la seconda cità d'la Grecia per nümer d'abitant (363.978) e la püssee impurtant d'la region d'la Macedonia.

## Gemelagg
* Stat Ünii:
**Hartford
** San Francisco
* Filipopul, Bülgaria.
* Melbourne, Australia.
* Limassol, Cipru.
* Germania:
**Lipsia
**Culonia
* Italia:
**Bulogna
**Siracüsa
**Cepagatti
* Custanza, Rumania.
* Nizza, Francia.
* Tirana, Albania.
* Lissandria d'Egit, Egit.
* Tel Aviv, Israel.
Gnee Pompei Strabon

El **Gnee Pompei Strabon** (*Cnæus Pompeius Strabo* in Latin; Ferm, 135 a.C. - Roma, 87 a.C.) l'è staa on general roman, pader del famos Gnee Pompei Magn.

Fioeu del Sest Pompei, l'è nassuu in d'ona famiglia che la gh'aveva i sò origin in de la provincia del Picenum (al dì d'incoeu March e Abruzz). La soa mader, ciamada Lucilia, l'era sorella del poeta Cai Lucili. El gh'ha avuu duu fradei: e primm l'era el letteraa Sest Pompei Virdòtt, l'altra l'era la Pompea, che l'ha sposaa el March Azi Balb, vun di av de l'imperador August.

L'è staa el primm de la gens Pompeia a conquistà el stat senatorial a Roma, contra i pregiudizzi del Senaa vers i provinciai. L'è staa questor in Sicilia in del 104 a.C.. Dòpo avè mostraa el sò valor militar, el Strabon l'ha faa tutt el cursus honorum, fina a divegnì consul in del 89 a.C., duranta la Guerra Social.

El Strabon l'ha condòtt i fòrz roman contra i leaa italich in del nòrd de l'Italia: l'antiga città de *Laus Pompeia* (al dì d'incoeu Lòd Vegg), l'è stada nominada inscì in sò onor.

I sò tre legion hinn staa determinant per la vittòria romana. L'ha conceduu la cittadinanza a on grupp de cavalier iberich che 'l s'era distint duranta la guerra, e j'ha inscritt in d'ona di tribù romann (CIL, VI, 37045).

In del 89 a.C. l'ha promòss la *Lex Pompeia de Transpadanis*, che l'ha conceduu el diritt latin anca ai popolazion che staven oltra al Pò.

Dòpo el consolaa e la guerra, el s'è ritiraa cont i sò veteran in del Picenum. L'è restaa là fina al 87 a.C., quand che l'ha responduu a l'appell del Silla, che voreva el sò aiutt contra el Cai Mari. El Strabon l'ha assediaa Roma, indove el se trovava el nemis, ma l'è mòrt prima de combatt. El fioeu del Strabon, el Pompei Magn, l'ha tòlt el comand di trupp e j'ha reportaa in del Picenum.

Oltra a quell chì, el Strabon el gh'ha avuu anca ona tosa, Pompea, che l'ha sposaa el politich Cai Memmi.
Macedònia Sentràla

La **Macedònia Sentràla** (Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας/*Periféreia Kentrikés Makedonías* in gréch; Централна Македонија/*Centralna Makedonija* in macédone) l’è öna di 13 “periferée” o regiù de la Grécia e la sò capitàl l’è Salunìch o *Tesalònica* (Θεσσαλονίκη).
 
La gh’à a matìna (èst) la Macedònia Urientala e Tracia e a sira la Macedònia Ucidentala e la Tesalia, mentre a mesdé l’è bagnàda dal Mar Egéo e a mut (nòrd) la cunfina con la Bülgaria e la Macedònia.

I se tróa in de la Macedònia Sentràla la penisùla Calcidica, col sò aspèt de mà a trì dicc, e ‘l Mut Athos che l’è pròpe ü di trì dicc de chèsta penisùla a fórma de mà.
 
Chèsta periferéa l’è fàcia sö da sèt prefetüre:

* Pella 
* Emazia (capitàl: Véroia) 
* Pieria (capitàl: Katerínē)
* Kilkis 
* Salunìch 
* Calcidia (capitàl: Polúguros)
* Serres
Leucojum vernum

El **Leucojum vernum** l'è 'na piànta erbàcea de la famìa botànica de le Amaryllidaceae, uriginària de l'Euròpa centràla e meridionàla. L'è prezènte endèl arc Alpì, endèi Apenìni setentrionài, endèi Balcàni e 'n Germània centràla e meridionàla.

## Descrisiù
L'è 'na piànta perène condèn bùlbo che sta sótatèra, de fùrma sférica de 12-30 mm de diàmetro. Le fòie i è töte bazài e i è piö cürte del gamp. Le g'ha 'na làmina lineàr vérda scüra e löstra de la bànda de 'nsìma. L'è larga de 5 a 12 mm. 

El gamp l'è bastànsa gaiàrt, cumprimìt a sesiù quàze triangolàr. L'è alt de 15 a 30 cm del teré. Gamp e fòie a la bàze i è 'nciurciàde sö 'ndèna guàina biànca quàze trasparènta.

El gamp el pórta de sòlet en fiùr apéna (de rar 2). El fiùr el pindùla 'n zó e 'l g'ha 'na fùrma a campanèla, furmàda de 6 tépali, tré intèrni e tré estèrni töcc lónch precìs e de culùr biànch condèna macìna sö la pónta zàlda o vérda. La fiuridüra la cumìncia a febrér. 

El fröt l'è 'na càpsula loculicìda vérda e carnùza de 15 mm de diàmetro o póch de piö.

## Varietà
* *[[Leucojum vernum var. carpathicum]]* Sims
* *[[Leucojum vernum var. vernum]]*

## Nòm popolàr
El Leucojum vernum àle ólte 'l vé per erùr ciamàt *bucanéve*, ma l'è mìa 'l bucanéve véro perchè chèl l'è 'l Galanthus nivalis, en fiùr de la stèsa famìa botànica.

## Sinònim
* *Nivaria hexanthera* Medik. 
* *Leucojum vernum var. biflorum* Cariot & St.-Lag. 
* *Erinosma verna* (L.) Herb. 
* *Nivaria verna* (L.) Moench 
* *Leucojum vernale* Salisb.

## Galerìa de fóti

Archivi:Leucojum vernum 200305a.jpg
Archivi:Leucojum_vernum_flower_Apr2006.jpg
Archivi:Leucoium_vernum_411-36.jpg
Archivi:Leucoium_vernum_411-32.jpg
Archivi:Märzenbecher2.JPG
File:Lenteklokje (Leucojum vernum), 05-03-2026. (d.j.b.).jpg|Fiur delicaa de un fiocch de neef (Leucojum vernum), en marz.


## Referènse
Epir

L**'Epir** (Ήπειρος/*Épeiros* in grech; *Epiri* in albanes; *Epir* in turch; *Epirus* in latin) l'è ona region de la Grecia, che la corrispond a la region stòrica de la Grecia Antiga. El confina con l'Albania (e ghe viven di comunità de lengua albanesa), con la Macedònia Occidental, con la Tessaglia, con la Grecia Central e cont el Mar Iòni. La soa capital l'è Giannina.

## Stòria
I primm insediament in la region avvegnen tra 'l secol XX e 'l XVI prima de Crist a òpera di tribù grech di Molòss, Tespròzzi, Bardee e Caon. I primm colòni (la pussee importanta l'era Butrint) vegnen fondaa de Corint intorna al secol IX prima de Crist.
L'unificazion di vari regn de la region in d'ona confederazion la succed sòtta el comand del Taripa. On quaj secol pussee tarda la region l'è stada traversada de vari disordin, terminaa quand che l'è diventaa re el famos Pirr, in del 280 a.C.
I primi insediamenti nella regione avvengono tra il XX e il XVI secolo a.C. ad opera delle tribù Greche dei Molossi, Thesproti, Bardei e Caoni. Le prime colonie (la più importante era Butrinto) vengono fondate dai Corinzi attorno al IX secolo a.C.
I Roman l'hann conquistada in del 168 a.C. e l'hann taccada a la Provincia de Macedònia. De chì in poeu l'ha segutada la stòria prima de l'Imperi Roman, poeu de quell Bizantin. L'è passaa sòtta el domini ottoman in del 1466 e infin de la Grecia duranta i Guerr Balcanich.

## Amministrazion

L'Epir l'è dividuu in quatter prefettur:
* Tespròzia (capploeugh: Ēgoumenítsa)
* Giannina
* Arta
* Prevesa
Mark Harmon

*Mark Harmon,  l'atùr americà che l' fà ol Leroy Jethro Gibbs in de la série Tv NCIS.
*Mark Harmon, ol müzicìsta americà.
Mark Harmon (atùr)

**Mark Thomas Harmon** l’è ün atùr statünitèns nasìt ol 2 de setèmber del 1951 a Burbank, sità de la contéa de Los Angeles in Califòrnia.

Dal 2003 l’ fà la part del Leroy Jethro Gibbs in de la série tv NCIS che l’istà per *Naval Criminal Investigative Service*, ol servése de investigasiù söi crimini che i gh’à a che fà co la Marina di Stacc Ünìcc.

L’à tacàt a fà l’atùr in di agn 70 del sécol XX e l’è ‘ndacc inàcc per agn a fà la guest star, manéra ‘ngléza per di che l’ fa dóma öna puntàda ‘n d’öna série tv. 

La sò prìma part ‘mpó ìmportànta l’è stàcia in Flamingo Road in del 1980, quando l’à facc ol Fielding Carlisle che l’éra ‘l marìt de la Constance Weldon Carlyles interpretàda da la Morgan Fairchild.

Sèmper in di agn 80 la fàcc la part del dutùr Robert "Bobby" Caldwell in de la série St. Elsewhere e l’à lauràt pò ‘n d’öna quach episòde de Moonlighting.

In di agn 90 del sécol XX l’à lauràt in de la série Reasonable Doubts dal 1991 al 1993 ‘ndóe l’ fàa la part del detective Dicky Cobb, pò l’è dientàt famùs quando l’à ‘nterpretàt ol dutùr Jack McNeil in de la série de dutùr Chicago Hope dal 1996 al 2000.

In del 2002 l’à partecipàt a quàter epizòde de The West Wing e pò a dù epizòde de Jag che i l’ là portàt pò a NCIS in del 2003.

Mark Harmon l’à lauràt pò ach per ol cìnema. A la fì di agn 70 l’ gh’à üt öna quach part minùr in di  film Comes a Horseman e Beyond the Poseidon Adventure.
I film piö ‘mpurtàncc ‘ndóe l’à recitàt i è stacc la comedia romàntega Prince of Bel Air del 1986, la comédia Summer School del 1987, ol thriller The Presidio del 1988 ‘ndóe l’à recitàt ‘nsèma al Sean Connery e a la Meg Ryan. 
In del 2003 l’è stacc Ryan in del film Freaky Friday.

De regordà che in del 1986 l’à pò facc ü film per la tv The Deliberate Stranger indóe l’éra ol serial killer Ted Bundy. 

L’è spuzàt con l'atrìce Pam Dawber e l’ gh’à dò s-cècc, Sean Thomas Harmon nasìt in del 1988 e Tyrone Christian Harmon nasìt in del 1992. L’à facc ol marengù prima de dientà ün atùr.
Camfrog

Ol **Camfrog** l’è ü progràma de videochat che l’è bù de fà ciacolà ‘nsèma ‘n d’öna stànsa adóma piö de méla dovradùr.

L’è dovràt sura de töt da i surt - möcc.

I versiù del Camfrog che i è stàce metìde ‘n gir i funsiùna col Windows, col Linux (ma bizògna ìga ol server relle chatroom), col Mac OS X e  col Windows Mobile.

## Ol sito del Camfrog

* Sito Üficiàl del Camfrog
Verbena officinalis

La **Verbena officinalis** L. (in insübrich e in bressà *Erba de San Giuann*) l'è un'erba perenn nativa de l'Europa e che la fà part de la fameja di Verbenaceae. La cress fin a un meter d'alteza, cun un purtament driz e la preferiss un söl calcari.

## Rifeirment
La età segréta de öna teenager americana

**La età segréta de öna teenager americana** (*The Secret Life of the American Teenager* in inglés) l'é öna série televisiva creada da la ABC e l'à tacàt a 'ndà 'n tivù a partì dal 2008.
Galanthus nivalis

El **Galanthus nivalis** L. (bucanéve), l'è 'na piànta erbàcea de la famìa botànica de le Amaryllidaceae, uriginària de l'Euròpa e de l'Àzia ucidentàla.

## Descrisiù

L'è 'na piànta perène, che rìa a 10 o 15 ghèi de altèsa del teré. La g'ha 'n bùlbo glubùs de 1 a 2,5 ghèi de diàmetro. Del bùlbo vé sö dò fòie, lineàr otüze, de culùr vért-celèst, de 15 a 25 ghèi de longhèsa per 5 mm de larghèsa.

I fiùr i è biànch, che pendùla zó, lónch de 1,5 a 2,5 cm, Ensìma al gambì sènsa fòie e bèl gaiàrt vé sö 'n fiùr sùl. I tépali estèrni i è  oblanceolàcc, chèi intèrni i è piö cürcc e i và a strinzìss arènt a la bàze, condèna màcia virdizìna endèla part apicàl. 

El fröt l'è 'na càpsula deiscènta con trè vàlve. El Galanthus nivalis el crès en colònie compàte, en pòscc a mèza ómbra e 'l fiorés 'n envéren, de spès amò quan che la néf la s'è gnemò deleguàda del töt.


## Nòm popolàr
El nòm popolàr l'è *bucanéve*, nòm che 'l vé per erùr atribüìt àle ólte apò a dèi óter fiùr cóme 'l Leucojum vernum o 'l Helleborus niger.


## Varietà e fùrme botániche
* *Galanthus nivalis var. atkinsii* Mallett 
* *Galanthus nivalis var. carpaticus* S.S.Fodor 
* *Galanthus nivalis var. hololeuca* Celak. 
* *Galanthus nivalis var. majus* Ten. 
* *Galanthus nivalis var. minus* Ten. 
* *Galanthus nivalis forma pictus* K.Malý 
* *Galanthus nivalis forma pleniflorus* P.D.Sell 
* *Galanthus nivalis var. scharlockii* Casp.

## Sinònim Botànich
I binòmi ché sóta i è cunsideràcc sinònim de *G. nivalis*: 
* *Chianthemum nivale* (L.) Kuntze 
* *Galanthus alexandri* Porcius 
* *Galanthus imperati* Bertol. 
* *Galanthus melvillei* Voss 
* *Galanthus montanus* Schur 
* *Galanthus scharlokii* (Casp.) Baker 
* *Galanthus umbricus* Dammann

## Riferimèncc



## Bibliografìa

* Dimitri, M. 1987. Enciclopedia Argentina de Agricultura y Jardinería. Tomo I. Descripción de plantas cultivadas. Editorial ACME S.A.C.I., Buenos AIres.

* Hessayon, D.G: The bulb expert. 1999. Transworld Publihers Ltd., Londres, 128 p.

## Colegamèncc estèrni

*  Imagen del cultivar "Sandersii" de ''Galanthus nivalis'' 

* *Homer's moly identified as Galanthus nivalis L.: physiologic antidote to stramonium poisoning*. Plaitakis A, Duvoisin RC. Clin Neuropharmacol. **1983** Mar; 6(1):1-5. Abstract
Jennifer Finnigan

La **Jennifer Christina Finnigan** l’è öna atrìce canadéza che l’è nasìda a Montréal, in Québec, ol  22 de agóst del 1979 e l'è cognusìda cóme la ègia Bridget Forrester del Beautiful.

L’à lauràt sura de töt per la televisiù e l’à tacàt a laurà dal 1998 con di part picinìne picinìne in d’öna quach sèrie tv: The Mystery Files of Shelby Woo in del 1998, Big Wolf on Campus e Student Bodies in del 1999, Are You Afraid of the Dark? e Nikita in del 2000.

L’è cognusìda per i facc la Bridget Forrester in del Beautiful dal 2000 al 2004 e per ès istacia la Annabeth Chase in Close to Home dal 2005 al 2007. 

Finìt ol Close to Home l’à lauràt ‘n d’öna quach püntada de The Dead Zone e ‘n del 2008 l’à recitàt per ol film Beethoven's Big Break, che l’è l’öltem de la série de film del Beethoven. 

Sèmper in del 2008 l’à lauràt per ol Playing for Keeps che l’è ü CTV/Lifetime Original Movie cognusìt in Usa col nòm de What Color is Love? 

L’à enzìt ün Emmy per la part de la Bridget Forrester.

L’à s’è spuzada a Mykonos, in Grécia con l’atùr Jonathan Silverman.