open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
David Lynch

El **David Keith Lynch** (Missoula, Montana, USA, 20 genar 1946 - 15 genar 2025) a l'è staa un regista, un scenegiadur, un pitur, un cumpusidur e un prudütur cinematugrafich american. El David el gh'ha un stil carateristich e ünich, cunsideraa sürealista, cun sequenz unirich e inquietant, imaginn strann e i sun sügestiv. Despess lü'l fà vidè la facia scundüda e scüra de cità piscinit american (in Blue Velvet e Twin Peaks) e de gran metropul (Lost Highways, Mulholland Dr.).
I cinema del Lynch gh'hann semper un gran sücess per la critiga ma minga semper per el püblich (a ecezziun de la serie per la televisiun Twin Peaks). A la *63a Mostra internazionale d'arte cinematografica di Venezia* el 6 setember 2006 i gh'hann daa a lü el Leone d'Oro per la carriera, in ucasiun del anteprima del film Inland Empire (che l'era föra cuncurs).
Bos taurus

El **Bos taurus**, piö cunusìt col nòm popolàr de **àca** (in Lumbard Ucidental **vaca**, u anca **vacja**, in Lumbard Alpin - pr IPA: /'vakɒ/, /'vaçɒ/) per i ezemplàr fèmina, **tòr** per i ezemplàr màscc, **bò** per i ezemplàr màscc castràcc (in Lumbard Ucidnetal anca *Böf*) i e **vedèl** per i ezemplàr zùegn (*Büscin* in Lumbard Ucidental), l'è 'na spéce de mamìfer erbìvor artiodàctilo de la famìa dei Bovidae. L'è 'na bès·cia demestegàda de l'òm, ma 'n sèrte zòne del mónt se pöl troàl amò al stato salvàdech.

L'è stat demestegàt presapóch 10.000 ans fà 'ndèl Medio Oriènt, e de lé l'aleamènt de chèste bès·ce 'l s'è difundìt en pó 'n töt el mónt.

L'òm el la léa fò per doprà la sò càrne e 'l sò lat come nütrimènt, per la sò pèl (el cüràm), ma 'ndèla stória (e amò al dé d'encö 'n sèrte pàrcc del mónt) l'è stat apò dopràt per trasportà dei càrech gréf e per laurà la campàgna.
Ovis orientalis aries

La *péra demèstega*, nom scientifich **Ovis orientalis aries**, (ciamàda de spès *pégora*, ma ach *bèra* in dela ólta Al Brembàna e en Lumbard ocidentàl) l'è ü mamìfer a quàter sànfe, ungulàt, rüminànt, che l'òm el g'ha 'mparàt a leà fò per sfrötà la sò pèl, el sò pelàm (la làna) e la sò càrne. El sò lat se 'l dopèra per fà sèrte tìpi de formài.

La péra demèstega l'è 'l rezültàt de la selesiù a pàrter del muflone (*Ovis orientalis ssp. musimon* o *Ovis musimon* a segónda de la clasificasiù) che l'òm el g'ha demestegàt endèl Médio Oriènt presapóch endèl IX milénio prìma del Signùr.

La péra la pöl scampà 'nfìna a 18 o 20 agn.

El mas·cc de la péra l'è ciamàt apò *bócc* o *bòs*, l'è ciamàt *bar* in de la dela ólta Al Brembàna e *bagùt* in lombàrt ocidentàl.
Vulpes vulpes

La **Vulpes vulpes** (en Bergamàsch *ólp*; en Bresà: *vólp* o *bólp*; en Lumbard ucidental: *gulp* o anca *vulp*) l'è 'na spéce de mamìfer de la famìa dei Canidae.
L'è la spéce de vólp che se tróa piö de spès 'n Eurasia, 'n Amèrica del Nòrt, en Africa del Nòrt e 'n Australia 'ndoche però l'è stàda portàda de l'òm.

L'è 'n mamìfer carnìvor col müs a pùta, le orècie drìte e la cùa gròsa de péi bèi spès. De sòlet la g'ha 'l pél rós. La vif endèle tàne scaàde dei tas o de le légor o sedenò 'ntrà le préde. La màia suratöt surighì, légor e conécc salvàdech, pès e frocc. La pöl mìa de rar rià apò a atacà le bès·cie demèsteghe compàgn de le galìne e per chèsta rizù l'òm el sérca de tignìla delóns.


## Riferimèncc
Sus scrofa domestica

**Sus scrofa domestica** l'è 'l nòm scentìfich del **sì** (ciamàt apò *porsèl* o *ròi*; en bergamàsch *sunì*, *porsèl*, *ciù*, *cì*; en insübregh: *purscèl* o *nimàl o scin*). L'è 'n mamìfer artiodàtilo de la famìa dei Suidae. L'è 'n animàl demestegàt e leàt fò de l'òm per la sò alimentasiù, tat che la sò càrne l'è la piö cönsömàda del mónt, a part di Giüdee e Müsulman che retegnen 'l porsèl "bròdegh" e alura 'l mangen mia.

Del porsèl 'l se càa föra de tüt (carna, brassòl, tripa, pansèta, etc., ma suratüt 'l persüt e 'l speck.

L'è stat demestegàt presapóch 5.000÷10.000 agn fà, divèrso tép dòpo de i ovini (pére, càvre, ecc.) e dei bovini (àche, ecc.).

L'è 'mparentàt strèt del cinghiàl ma par che sàpe mìa 'l sò disendènt dirèt ma piötòst del sì salvàdech che 'l s'è separàt geneticamènt del cinghiàl amò 'ndèla preistória.

Al dé d'encö se 'l tróa 'n pó 'n töt el mónt. La prudusiù mondiàl de porsèi endèl 2003 l'ìa de 955,5 miliù de ezemplàr: 577,2 miliù 'n Asia, 198,8 miliù 'n Euròpa, 93,5 miliù 'n Amèrica del Nòrt, 59,5 miliù 'n Amèrica del Sud et 27,5 miliù 'n Africa-Oceania (Australia suratöt).
La prudusiù mondiàl l'è 'n progrsiù cuntìnua e se stéma che 'l sò tas de créscita l'è 'ntùren al +15% a la fì del 2012.
Ghettotech

La **Ghetto-tech** (o **Ghettotech**) a l'è un jener de musega eletronega qe la mes'cia elements de la Ghetto House de Chicago cont l'eletro, la techno, la Miami Bass e l'hip hop. A l'è una musega svelta (145-170 bpm) e de spess la g'ha tests vergognos de argoment pornografeg o violent.

## I artista principai

* DJ Assault,
* DJ Godfather,
* DJ Bam Bam,
* Ignition Technician,
* Sole Tech,
* DJ Nasty,
* Erik Travis,
* Disco D,
* Mr. De',
* Starski & Clutch,
* 12 Tech Mob,
* 313 Bass Mechanics,
* DJ Omega,
* DJ Shortstop,
* Detroit Grand Pubahs,
* DJ Funk,
* DJ Deeon,
* DJ Nehpets,
* DJ Slugo,
* Dump Emergency.
San Pelegrì

**San Pelegrì** o **Piligrì** l'è ü bèl paìs de la Al Brembana, in pruinsa de Bèrghem, cognusìt in töt ol mónt, per l’aqua, i tèrme e i bèi palàs liberty, suratöt ol Casinò e ‘l Grand Hotèl.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km².

El cunfìna coi cümü de Àlgua, Braca, Brembila, Doséna, Gerusa, San Gioàn Biànch, [[Serina 



## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de San Pelegrì l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Drum and bass

El **Drum and bass** (scürtaa anca *d&b, DnB, dnb, d'n'b, drum n bass, drum & bass*) a l'è un gener de müsega eletroniga cugnussüü anca cunt el nòm *Jungle* nassüü in Regn Ünì a la fin di agn '80. I sò carateristich a hinn: ritm de la bateria s'cepaa (*broken beat*) e svelt (de solit 160-180 bpm, cunt eceziun per vecc müsegh) e toch pesant del bass che cuntegnen anca la meludia. Dunca i part a frequenz volta servissen dumà per fà cumpagnia a la meludia del bass, e questa a l'è una carateristiga ünega.
El drum'n bass el gh'ha dent element d'un frach de stil: ragga, dancehall, electro, funk, hip hop, house, jazz, heavy metal, reggae, rock, techno e trance.
El drum'n bass a l'è ancamò cunsideraa un gener *underground* ma anca lü l'ha inflüenzaa la müsega pupulara de incö.
## Artista fundamentaj
* Adam F
* Andy C
* Aphrodite
* Atomik tags
* Bad Company
* Baron
* Black Sun Empire
* Brainshocker
* Calibre
* Calyx
* Cause 4 Concern
* Commix
* Concord Dawn
* Counterstrike
* D Bridge
* Dilinja
* Digital
* DJ Fresh
* DJ Hype
* DJ Krust
* DJ Trace
* DJ Zinc
* Dom And Roland
* Ed Rush & Optical
* Ez Rollers
* Fabio
* Fierce
* Goldie
* Grooverider
* J Majik
* John B
* Kemal
* Keaton
* KJ Sawka
* Klute
* London Elektricity
* Ltj Bukem
* Nico
* Marcus intalex
* Nico
* Noisia
* Omni Trio
* Paradox
* Pendulum
* Peshay
* Phace
* Photek
* Roni Size
* Ryme Tyme
* Sinthetix
* Source Direct
* Stakka & Skynet
* Teebee
* Teknambul
* T.Kay Numa
Müsega industrial

La **Müsega Industrial** a l'è un gener de müsega nassüü in dij agn '70 che'l tegn dent un poo de stil, anca de müsega eletroniga. La parola *industrial* l'era servida per descrif el sun ünech dij artista de la cà discugrafiga Industrial Records.
I ingles Throbbing Gristle a hinn cunsideraa vün din prim müsicista industrial.
Disco

La **disco music** o *disco* o *müsega disco* a l'è un gener de müsega che l'era propi famus intra i agn '70 e '80. El nòm el se riferiss a la discuteca perchè 'sta müsega chì a l'è fada per el bal. A podum dì che l'era 'dree a nass in del febrar 1970 a New York quand che el DJ Mancuso l'ha dervii el The Loft, una discuteca privada propi in de la sua cà. A gh'è gent che la dis che i prim canzun disco a hinn vegnüü föra in del 1973, ma a gh'è anca un quejvün che'l dis che Soul Makossa del Manu Dibango del 1972 a l'è la prima registrassiun disco.
La müsega disco la vegn del funk, del soul, de la salsa e alter müsech latin. La disco la gh'ha un ritm in 4/4, la vus la gh'ha una part impurtanta, e la pö vess anca reverberada, pattern particular de hi-hat, un bass eletrich e sincupaa. Fan la meludia anca viulin, corn, pianufort eletrich, flüta e ghitara eletriga.
Opanara megomphala

***Opanara megomphala*** al é una specia de gàstropod in la famèja di Charopidae. 
Al é endémich in Polinesia Francesa. 

## Referenz
* Seddon, M.B. 1996.  
*Opanara megomphala.   
*2006 IUCN "Red List of Threatened Speci" (Lista róssa de speci menassad).
1701

## Evenc
*
*
 
## Nassimenc

* 27 Giner - Johann Nikolaus von Hontheim
* 28 Giner - Charles Marie de La Condamine
* 14 Fevrer - Enrique Florez
* 18 Marz - Niclas Sahlgren
* 9 Avril - Giambattista Nolli
* 27 Avril - Rè Carl Emmanuel III de Sardegna
* 14 Mag - William Emerson
* 4 Aoust - Thomas Blackwell
* 15 Otóber - Marie-Marguerite d'Youville
* 18 Otóber - Charles le Beau
* 5 November - Pietro Longhi
* 10 November - Johann Joseph Couven
* 27 November - Anders Celsius

## Mòrt
* 14 Giner - Tokugawa Mitsukuni
* 15 Marz - Jean Renaud de Segrais
* 4 Avril - Joseph Haines
* 21 Avril - Asano Naganori
* 23 Mag - Captain William Kidd
* 2 Giugn - Madeleine de Scudéry
* 7 Luj - William Stoughton
* 20 Aoust - Charles Sedley
* 22 Aoust - John Granville
* 15 Setember - Edmé Boursault
* 5 November - Charles Gerard
Seriat

**Seriàt** (*Seriate* in Italià) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem. L' se tróa adomà a sìch chilòmetri de la sità de Bèrghem. Ol pais lè sitüat arent al Sère.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km².

El cunfìna coi cümü de Albà Sant Alisànt, Bagnàdega, Bèrghem, Brüsa, Calsinàt (BG), Caernàch, Górel, Grasòbe, Öre e Pedrèngh.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Seriat l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Galeria futugrafica

Archivi:Seriate chiesa notturna.jpg|La céza grànda de nòt
Archivi:Seriate santuario Comonte 02.jpg|Santöare de Comonte


## Riferiment
Bràlu ad Preigöra

El **Brall de Pregoeula** (*Bràlu ad Preigöra* in de la parlada lucal, *Brallo di Pregola* in Italian,) l'è on comun de la Provincia de Pavia. Al gh'ha , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km². 

L'è vun dij comun pussee meridionai de l'Oltrepò paves. Là vesin se troeuva anca el Mont Lesima, el pussee alt de la zòna (1724 meder). Fina al 1859 el Brall se trovava in del Piemont, poeu, in del 1958 l'ha giontaa al sò nòmm anca quèll *de Pregoeula*, come se ciamava l'antich paes ch'el dava el nòmm al territòri. El nòmm el vegn de *Prea Groa* che l'era el nòmm di prej tenc che caratterizzen el sitt. El sò territòri el fa part, per la coltura, de la zònna di Quatter Provinz. El confina con la Provincia de Piasenza.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Brall de Pregoeula l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Lengua olandesa

L**'Olandes** (nom nativ *Nederlands*) al fa part de i lengov germaneg ocidental, e l'è parlad principalment in Olanda, Belgio e in Surinam, ma inca da grup plussee picinin in França, Germania e ind i ex coloni olandes. A l'è imparentad cont lengov 'me l'ingles, el frisian ocidental e el todesc, e al g'ha una parentela plussee de lonj cont i lengov nord germaneg. L'olandes moderen al vegn su da un grup de dialet franc qe i eren parlad ind el medio-evo, e anca un zic dal frisian qe a l'era parlad da i prim jent qe i inn vivud in Olanda.
L'olandes a l'è inca la mader d'un bel zic de lengov creul e de l'afrikaans, qe a l'è vuna de i lengov oficial del Sud Africa e a l'è parlad da tanta jent anca in Namibia. L'olandes e l'afrikaans i inn mutualment intelejibel, ma i g'han dei standard ortugrafeg diferent.

## El Pader Noster in Olandes (version de la Gexa Catolega)
Onze Vader Die in de Hemelen zijt,
geheiligd zij Uw Naam.
Uw Rijk kome,
Uw Wil geschiede 
op aarde als in de Hemel.
Geef ons heden ons dagelijks brood
en vergeef ons onze schulden,
gelijk ook wij vergeven aan onze schuldenaren.
En leid ons niet in bekoring,
maar verlos ons van het kwade.
Amen.

## Riferiments
*Treccani
Folktronica

La **Folktronica** o **Electrofolk** a l'è un gener de müsega che la mes'cia element de müsega folk e müsega eletroniga.
El nom a l'è vegnüü fö in Regn Ünì per descrif album che gh'aveven element de müsega ambient, folk, jazz, müsega classega e anca hip hop. In del 2001 l'artista Momus l'ha faa un album *Folktronic* per ciapaa per el cüü el cuncet. Anca el segunt disch del Four Tet (Kieran Hebden) *[[Pause (album)|Pause]]* a l'è definii de folktronica.
## Müsicista de Folktronica
* Adem
* The Album Leaf
* The Beta Band
* Bibio
* The Books
* Caribou (AKA Manitoba)
* CocoRosie
* Colleen
* Greg Davis
* Deek hoi
* Department of Eagles
* Josh Doyle
* Efterklang
* Found
* Fridge
* Get Cape. Wear Cape. Fly
* Goldfrapp
* Gravenhurst
* The High Llamas
* J Xaverre
* Jakokoyak
* David Kitt
* Koushik
* Scott Lanaway
* Little Glitches
* Leafcutter John
* Lucky Dragons
* The Microphones
* Matmos
* Minotaur Shock
* Juana Molina
* Nobukazu Takemura
* William Harper
* Beth Orton
* Paavoharju
* Benoît Pioulard
* The Prize Fighter Inferno
* Psapp
* Silje Nes
* Tunng
* Jeremy Warmsley
* Ylid
* Richard Youngs
* Whitley
* Patrick Wolf
* Electric President
* Jeremy Bender
* It's Jo and Danny
Grime

El **Grime** a l'è un jener de musega eletronega nassud ind el Regn Unid e in particolar a London, ind el Est London, a la fin dei agn '90 e 'l scomença del 2000. Al vegn del 2step, del breakbeat, del drum'n'bass, del hip-hop ingles e de la East Coast ameregana, e anca de jener plussee vecc comè la dancehall e del rap. Comè olter jener *underground* a l'era sonad ind i radio pirata. I tests de la musega grime parlen anca de argoment politeg e sociai.
## Carateristege
I carateristege del grime a inn : i ritm sincopads del 2step anca se plussee dur e minimai, efets eletroneg, una manera dura e violenta de cantar el rap. La cà discografega plussee importanta a l'è la 679 Records de la Warner, qe la fa vegnir fœra i disc del The Streets e del Plan B e una tœta ciamada *[[Run The Road]]*. Un'oltra cà discografega importanta a l'è la famosa Rephlex, qe l'ha fait do tœte de jener *[[Grime (compilation)|Grime]]*.
## Artista plussee importants
*Dijer Rascal
*Lady Sovereign
*Plan B
*The Streets
*Wiley
*M.I.A.
*Marc One
*Plasticman
*Digital Mystikz
San Gioàn Biànch

L'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem, in de la ólta Al Brembana e l' se tróa sö la ria del Brèmb.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km².

Ol paìs l' se tróa a 29 km da la sità, 400 méter söl mar. El cunfìna coi cümü de Camerada, Doséna, Gerusa, Lèna, San Pelegrì, Taècc.

## De èt
A San Gioàn l’è custodìt, da la fì del 1.400, ü di spì de la curuna de Nòst Signùr.

'nvèce 'n de la contrada de Onéta la gh’è la cà ‘ndó s’dis che l’è nasìt l’Arlechì. 

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de San Gioàn Biànch l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Sedrina

**Sedrina** l'è ü bèl paìs de la pruinsa de Bèrghem in de la basa Al Brembana sö la ria mansina del Brèmb.
Ol paìs l' se tróa a 15 km de la sità e a 325 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Brembila, Surìsel, Übiàl Clanèss, Éla d'Almé, Dógn.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km².

Per Sedrina la pasàa la Strada Priula dervida in del 1593 che la 'ndàa da Bèrghem sö fina 'n de la AL Telina e che la ciapàt ol pòst de la piö ègia Strada Mercatorum.

A Sedrina l’è nasìt ol Gimondi, ciclista e gran campiù.

## De èt

I quàter put söl Brèmb, trì stradài e ü de la ègia ferovia de la Al Brembana che la ‘ndàa de Bèrghem ‘n fina a Piasa Brembana.

Ü tòch de la ègia strada priula che la pasàa sóta i pòrtech di cà de Sedrina a pich söl Brèmb.

La parochiàl co la faciada progetada del Mauro Codussi co la Pala de la Modóna 'n glòria del Lorèns Lòt.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sedrina l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Audiomulch

L**'AudioMulch Interactive Music Studio** a l'è un prugrama de müsega eletroniga che'l serviss per fà la sintesi del sun in temp real *real time sound synthesis*, per fà di cumpusiziun de müsega e anca per sunà del viv.
Hann dupraa l'AudioMulch el Girl Talk, el Four Tet, el Shitmat e'l Nine Inch Nails.
El Ross Bencina, cumpusidur e müsicista del vif de müsega eletroniga a l'è el desvilüpadur del prugrama.

## Referens

## Ligam de föra
* AudioMulch Interactive Music Studio 
* Intervista in ingles al Ross Bencina, creatur del AudioMulch
Mauro Picotto

El Mauro Picotto (Cavour, 25 dicember 1966) a l'è un dj piemuntes famus in tüt el mund per la müsega techno. L'ha lauraa anca a pruget 'me i Cappella e i 49ers cunt el Gianfranco Bortolotti, el prudütur discugrafich de la cà discugrafiga Media Records. L'ha anca laurà insema del Gigi d'Agostino per fà la canzun *Angel Symphony*.
## Discugrafia
* Honey (1999)
* Iguana (Special Remixes) (1999)
* Pulsar (1999)
* The Dolphin (1999)
* Lizard (1999)
* Komòdo (2000)
* Back to Cali (2002)
* Others (2003)
* Superclub (2006)
* Now&Then (2007)
## Ligam de föra

 Sit ufizial
Melz

**Melz** (nom ufizial in italian: *Melzo*) l'è on comun del milanes che'l cunta  abitant. El se troueva a est del Milan.

## Storia

Forsì l'è staa fondaa dij Etrusch, che, comè el dis el Plini el Vegg, l'aveven faa sù in Lombardia ona citaa ciamada *Melpum*. La scormagna dij abitant de Melz a l'è *i oreggiatt de Melz*.

## Evoluzion demografega

L'andament del nummer de abitant del comun de Melz l'è mostraa in de la tabella chi de sota:

## Bibliugrafia

* Giüsepp Vallaperti: *Storia di un musicista melzese* di S. Heger

## Ligamm de föra

* Sitt del Cumün
La Mòtta (MI)

**La Mòtta** (in dialett mottajoeu: [la'mɔt]; *Motta Visconti* in Italian) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta  abitant. L'è proppi al confin con la Provincia de Pavia (comun de Vigeven, Casoraa, Troeuv e Bereguard) e se troeuva in del Parch del Tisin.
I rioni del paes hinn el Coo di Orocch, el Coo del Pizz, el Coo de Tesin, Sant'Ann e San Rocchin.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de La Mòtt l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Nervian

**Nervian** (nom ufizial in italian: *Nerviano*) l'è on comun de la Provincia de Milan con  abitant. L'è bagnaa de l'Olòna e del Canal Villoresi. El confina con la Provincia de Vares (comun de Origg).

## Frazion
La gh'ha on poo de frazion:
***[[Cassina (Nervian)|Cassina]]** (*Sant'Ilario*), ciamada on temp *Cassina del Pee*. L'è vers Lainaa, dòpo el canal.
***[[Villanoeuva (Nervian)|Villanoeuva]]** (*Villanova*); anca quèsta l'è dòpo el canal.
***[[Garbatola]]** (*Garbatola*) che l'è dòpo la strada del Sempion, vers Poian.
***[[Canton (Nervian)|Canton]]** (*Cantone*), vesin a la ferrovia Milan-Gallaraa.
* **[[Còsta San Lorenz]]** (*Costa San Lorenzo*) vers San Lorenz, frazion de Parabiagh.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Nervian l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Arlechì

L**'Arlechì** (italià: *Arlecchino*) a l'è öna màschera bergamàsca, tra i piö importànte d'la comédia de l'art, cognossìda in töt ol mónd per ol sò estìt fàcc de tòpe e pèsse de töcc i culùr.

In de la contràda de Onéta, in cümü de San Gioàn Biànch, gh’è la cà endó che l’è nassìt l’Arlechì. (UTC)

## Bibliugrafia

* Siru Ferrone. *Arlecchino rapito. Sulla drammaturgia italiana all'inizio del Seicento*, in *Studi di Filologia e Critica offerti dagli allievi a Lanfranco Caretti*, Ruma, Salerno ed., 1985, vol. l,  pp. 319-53.
* Siru Ferrone.  *Arlecchino. Vita e avventure di Tristano Martinelli attore*. Laterza ed., Bari, 2006.
* Dario Fo [1987] *Manuale minimo dell’attore*. Prima edislù Türin 1987, Secunda edisiù 1997.
* Delia Gambelli. *"Quasi un recamo di concertate pezzette": le composizioni sul comico dell'Arlecchino Biancolelli*, in *Biblioteca Teatrale*, 1, 1971, pp. 47-95
* Delia Gambelli. *Arlecchino: dalla "preistoria" al Biancolelli*, in *Biblioteca Teatrale*, 5, 1972, pp. 17-68
* Fausto Nicolini. *Vita di Arlecchino*, Ricciardi, Napuli, 1958
* Allardyce Nicoll . *Il mondo di Arlecchino. Guida alla Commedia dell'Arte*, Bompiani, Milan 1980 (ed. uriginal: *The World of Arlequin. A critical study of the Commedia dell'Arte*, Cambridge University Press, 1963)
* Ludovico Zorzi, *La maschera di Arlecchino*, in ID., *L'attore, la commedia, il drammaturgo*, Türin, Einaudi, 1990, pp. 154-166
Nossaa

**Nosaa** (nom ufizial in italian: *Nosate*) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta  abitant.

El se troeuva ind el pont pusee a nord-ovest ind el teritòri de la Provincia e l'è tacad a la Provincia de Novara (comun de Bellinzagh e Camer) e a quella de Vares (Lonaa Pozzoeu). El sò center storegh se troeuva insoeu un brich arent al cors del Navili Grand (che'l nass pròpi ind i teritòri nosates) ma i limit del comun i ciapen dent anca un toch del Fium Tisin  del Canal Vilores.Nosaa el gh'ha la popolazion pussee pinina de tutta la Provincia, de la qual l'è anca el segond comun pussee lontan del capploeugh, pussee vesin domà de San Colomban al Lamber.Ai temp di piev el faseva part de la Piev de Dairagh.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Nosaa l'è mostraa in la tabella chi de sotta:

## Riferiment
Ossòna

**Ossòna** (*Ossona*) l'è on comun de la Provincia de Milan con  abitant. 

A Ossòna l'è nassuu el Gioann de Ossòna (...-1448), politegh del Renassiment milanes (l'ha governaa, insema a alter duu òmen, el capploeugh lombard per on poo de temp dòpo la mòrt de l'ultim duca di Viscont, prima che 'l rivass el Franzesch Sfòrza). In del 2002 chì l'è stada fada la cazzoeula pussee granda del mond (regordada anca del Guinnes World Records), che poeu l'è stada dada a pussee de 2000 personn vegnuu de tutta la Provincia de Milan e che hann anca pagaa per podèlla mangià.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Ossòna l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Paù (MI)

**Paull** (parnonzia IPA: /pay:l/ - *Paullo* in Italian, *Paù* in Lodesan) l'è on comun de la Provincia de Milan con  abitant.
El confina con la Provincia de Lod (comun de Merlin, Zel e Mulazzan): el dialett del loeugh l'è pussee lodesan che milanes. Oltra al centro comunal a gh'è vari frazion, ciamaa Conterigh, Cassina Inzogh, Tombona, Ronch, Bentevoeuj, Linaa, Cossagh, Cossaghett, Villambrera, Fornas, Sant Antoni, Casell, Ger e Cassina Noeuva. 

Paù l'ha ciapaa el titul de città cont el D.P.R. del 2 de april del 2009.


## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Paù l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Semperdon uncatus

***Semperdon uncatus*** al é una specia de gàstropod in la famèja di Charopidae. 
Al é endémich in Palau.  

## Referenz
* Mollusc Specialist Group 1996.  
* Semperdon uncatus.   
* 2006 IUCN "Red List of Threatened Speci" (Lista róssa de speci menassad).
Pojan

**Poian** (*Pogliano Milanese* in Italian; *Publii* *Agmina* in Latin) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta  abitant.
El paes el se troeuva a nord-ovest de Milan e 'l gh'ha ona frazion ciamada Bettorin. Al temp di piev, el faseva part de la Piev de Nervian.
## El nomm
El nomm Pojan el ven del Latin *Publii Agmina*, val a dì "i camp del Publi", perchè fòrsi chì staven di soldaa, sotta el comand de on tal Publi, che poeu hinn andaa a combatt contra i tribù germanigh di Cimber e Teuton.
In Italian, el nomm "Milanese" l'è staa giontaa in del 1926, perché gh'eren anca di alter comun ciamaa inscì. 

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Pojan l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Rescaldina

**Rescaldina** (inscì anca in Italian) l'è on comun de la Provincia de Milan con  abitant. El confina con ses comun de la Provincia de Vares. La gh'hà dò frazion: Ravell e Rescalda.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Rescaldina l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Legnan

**Legnan**(o anca **Lignàn**, o **Lìgnan** in di temp indrée; *Legnano* in italian; *Ligni* in todesch antich; *Ledegnanum* in latin), l'è on comun de la Provincia de Milan con  abitant. La se troeuva pussee a nòrd de Milan e l'è bagnada de l'Olòna ("Uróna" in legnanes). A Legnan la gh'ha avuu loeugh ona famosa bataja tra l'imperador Federich I de Hohenstaufen e i comun lombard (29 magg 1176). A causa de la vitòria che la gh'ha avuu la Lega Lombarda, Legnan l'è l'unega cittaa italiana, insemma a Ròma, a vess citada in de l'inn nazional de l'Italia:

El territòri de Legnan l'è vun dij pussee sviluppaa e industrializaa in tutta l'Euròpa. El confina con Busti Grandi, in Provincia de Vares, e infatt i dialett dij duu paes hinn simel e on poo different dij alter varietaa del Lombard.

El nòmm de Legnan forsì el vegn de *Liciniacum*, nòmm daa in onor del consul roman Luci Licini Crass.

## Pali de Legnan
Tucc i agn a Legnan gh'è la festa del Pali dij contrad. 
I contrad hinn:
* Lignarell
* Sant'Erasm
* Flora
* Sant Ambroeus
* San Bernardin
* San Magn
* San Martin
* San Domenegh

## Evoluzion demografega

L'andament del nummer d'abitant del comun de Legnan l'è mostraa in de la tabella chì de sòtta:

## Vardee anca
* Bataja de Legnan
* Castell de Legnan
* Dialett legnanes
* I Legnanesi
Gaggian

**Gaggian** (*Gaggiano*; conossuda anca 'me *Gasgian*) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l gh'ha  abitant.
El paes el se troeuva a sud-òvest del capploeugh, in direzion de Mortara. L'è traversaa del Navili Grand.
La gh'ha cinqu frazion: Baraa, Boniroeula (indipendent fina al 27 genar 1867), San Vit, Vigan e Fagnan.
Ai temp di piev el feva part de la Piev de Rosaa.
On temp, i Milanes ciamaven quei che vegniven de foeura de la città *gaggianes*.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Gaggian l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Lengua nurmana

El **Nurmànn** l'è una lengua rumansa ch'el fa part di lenguv de Oïl. El nurmànn del nord el pö vess classificaa cume part di lenguv Oïl setentriunal, insema a'l Picard e el Walloon.  El Nurmànn l'è parlaa in Nurmandia (Francja) e el gh'ha no un status uficial, però l'è ricunussüü cume lengua regiunal.
Int i Isul de la manega, el Nurmànn el se svilüpaa separatament, ma non cumpletament de per lüü, e la furmaa un grüpp de variant ricunussüü cun el nom de Jèrriais (int la region d'el Jersey), Guernésiais o frances Guernees (int la region d'el Guernsey) e Sercquiais (o Sarchees, int la region d'el Sark). El Jèrriais e el Guernésiais j'hinn ricunussü cume lenguv regiunal dai guveren britanich e irlandes.
Glitch (musega)

La **musega glitch** a l'è un jener de musega eletronega nassud a la metaa dei agn '90. Se pœ trovar la soa orijin del estetega glitch ind el manifest del futurista Luigi Russolo "*L'arte dei rumori"*. L'estetega del glitch a l'è qella de doprar i error digitai o analojeg per far la musega.I musicista glitch dopren de spess campion picinits de error a'l post de la bateria eletronega per far su la ritmega.
Lenguv de Oïl

La **lengua d'oïl** l'è una lengua rumanza medieval che la deriva dal gal-ruman. Drenta la lengua d'oïl gh'hinn un grüpp de dialett, cume presempi el gal, el lurenes, el nurman, el picard, el valun e 'l frances del dì d'incö.

I gent de suvent i creden che el nom "d'oïl" el sia un idea deàl Dante Lighier, ma le mia insì. In'el 1200, circa cent ann prime che Lighier e' scrivissa el De Vulgari Eloquentia, in Pruvensa se druvava giamò l'espression lengua "d'oil", e lengua "d'oc" per dissernii i lenguv basaa ins la minera che i esprimiven l'afermassion. EL Lighier el gh'ha dumà giuntaa "lingua del si" per metegh insema anca  j'alter lenguv de l'area italica.
## Lista de lenguv de Oïl
*Angiuin (regiun de l'Angiò).
*Berrichon (regiun del Berry).
*Burgugnun.
*Champenois (regiun de la Sciampagna).
*Francu-Cuntes.
*Francian (regiun de Paris).
*Gallo (regiun de la Bretagna).
*Lurenes.
*Manceau (regiun del Maine).
*Mayennais.
*Nurman.
*Picard.
*Pitavin.
*Québecois.
*Valun.

A quei lenguv chì van pö giuntaa i dialet frances (acadian e cajun) parlaa in di Stat Ünii in di cumünità di discendent di culon frances.
## Referenz
Moretta

**Moretta** (en piemontés: *Morëtta*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 4.020 abitàncc, 'na superfìce de 24,15&nbsp;km² e 'na densità de 167 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cardè, Faule, Murello, Polonghera, Saluzzo, Torre San Giorgio, Villafranca Piemonte (TO), Villanova Solaro.

## Evulusiù demogràfica
Al Brembàna

La **Al Brembana** (Italià: *Val Brembana*) l'è öna di do ài piö ‘mportante de la pruinsa de Bèrghem, ‘nsèma a la Al Seriana.

Lónga piö de 60 km, la taca da i sorgènt del Brèmb sul Pis del Diàol de Tenda (2914 m) e la fenés a Éla d’Almé, ‘ndóe ol fiöm l’incontra l’ólta pianüra. 

L’è separada da la Al Telina dal Pas de San March (1992 m). 

I sé böta ‘n de la Al Brembana i ai Serina, Talècc e Brembila.

I paìs piö ‘mportànc de la al i è Dògn (Zògn), San Pelegrì e San Gioàn Biànch.
French house

La **French house** o *house francesa* o *french touch* (ma anca *neu-disco*, *filter house* e *tekfunk*) a l'è un gener de la müsega house nassüü intra la metà e la fin dij agn '90. In dij prudüssiun de chel temp là se dupraven un frach l'efet filter (*filter effect*) e i campiun.
I prim disch del gener eren quij dij Daft Punk (Homework), Cassius (1999) e Motorbass (Pansoul). Un grant sücess a l'è rivaa intra el 2000 e'l 2001 cunt i lauu del Bob Sinclar, del Étienne de Crécy, dij Modjo, dij Galleon e del David Guetta.

## Artista de müsega House francesa
*Thomas Bangalter
*Alan Braxe
*Cassius
*Étienne de Crécy
*Daddy DJ
*Daft Punk
*Dax Riders
*Dimitri from Paris
*Fred Falke
*Laurent Garnier
*Alex Gopher
*David Guetta
*Guy-Manuel de Homem-Christo
*Sébastien Léger
*Lifelike
*Kris Menace
*Modjo
*Rinôçérôse
*Bob Sinclar
*Martin Solveig
*Stardust
*The Supermen Lovers
Rock

El **Rock** a l'è un gener de müsega pupulara che l'è sunaa de spess - ma minga per forsa - cun la ghitara eletriga, el bass e la bateria. Alter gener de müsega rock dupren quas tücc i alter istrüment müsicaj. Per la müsega rock la part de la ghitara eletriga a l'è fundamentala.
I radis de la müsega rock a hinn el rock and roll e'l rockabilly dij agn '40 e '50, che vegniven del country e del blues.
Un grüp rock a l'è de solit un quartet cunt un cantant, un ghitarista, un bassista e un baterista. 
## Varda anca

Lista dij gener de la müsega rock
Lista di gener de la müsega rock

'Sta chì a l'è una lista de gener de müsega rock

* 2 Tone
* Acid rock
* Afro-punk
* Alternative metal
* Alternative rock
* Anatolian rock
* Art punk
* Art rock
* Avant-garde metal
* Avant-rock
* Avant-progressive rock
* Baroque pop
* Beat 
* Bisrock 
* Black metal
* Blackened death metal
* Blues-rock
* Boogaloo
* Brazilian rock
* Britpop
* Bubblegum pop
* C86
* Canterbury
* Cello rock
* Celtic punk
* Celtic rock
* Chicano rock
* Christcore
* Christian rock
* Christian metal
* Coldwave
* Comedy rock 
* Country rock
* Cowpunk
* Crossover thrash
* Crust punk
* Crust punk
* Cuddlecore
* Dance-punk
* Dance-rock 
* Dark cabaret
* Darkwave
* Deathcore
* Deathgrind
* Death metal
* Death rock 
* Doom metal
* Dream pop
* Electro Punk
* Emo
* Experimental rock
* Folk rock
* Folk metal
* Folk punk
* Freakbeat
* Funk rock
* Garage rock
* German rock
* Glam metal
* Glam rock
* Goregrind
* Gothic metal
* Gothic rock
* Grebo
* Grindcore
* Groove metal
* Group Sounds
* Grunge
* Hatecore
* Hard rock
* Hardcore punk
* Heartland rock
* Heavy metal
* Horror punk
* Horror rock
* Indie pop
* Indie rock
* Indorock
* Industrial metal
* Industrial rock
* Instrumental rock
* Iranian rock
* J-ska
* Jam rock
* Jangle pop
* Jazz rock
* Jersey Shore sound
* Krautrock
* Latin rock
* Lo-fi
* Lovers rock
* Madchester
* Manila sound
* Mathcore
* Math rock
* Melodic black metal
* Melodic death metal
* Melodic hardcore
* Metalcore
* Mod
* Mod revival 
* Nardcore
* Nazi punk
* Neo-classical metal
* Neo-folk
* Neo-prog
* Neo-psychedelia
* New prog
* New wave
* Nintendocore
* Noisecore
* Noise pop
* Noise rock
* No wave
* Nu metal
* Oi!
* Ostrock
* Pagan rock 
* Piano rock
* Pinoy rock
* Pop punk
* Pop rock
* Porn rock
* Pornogrind
* Post-punk
* Post-punk revival
* Post-hardcore
* Post-grunge
* Post-metal
* Post-rock
* Power pop
* Power metal
* Power violence
* Progressive metal
* Progressive rock
* Protopunk
* Psychedelic rock
* Psych-Folk
* Psychobilly
* Punk rock
* Punta rock
* Raga rock
* Rapcore 
* Riot Grrrl
* Rock
* Rock Against Communism
* Rock and roll
* Rockabilly
* Rock en Español
* Rockoson 
* Rocksteady
* Russian rock 
* Sadcore
* Samba-rock
* Screamo
* Shoegazing
* Shock rock
* Ska punk
* Skate punk 
* Skate rock
* Sludge metal
* Soft rock
* Soul rock 
* Southern rock
* Space rock
* Speed metal
* Stoner metal
* Stoner rock
* Street punk
* Sunshine pop 
* Surf music
* Surf rock
* Swamp rock
* Symphonic metal
* Symphonic rock 
* Synth pop
* Thrash metal
* Thrashcore 
* Trash rock
* Trip rock 
* Twee pop 
* Viking metal
* Wagnerian rock
* Wizard rock
* Zeuhl
Copyleft

L'espression ingles **copyleft** l'è un giögh de parol cun copyright, e la se riferissa a un mudel alternativ de gestion di diritt (o destort..) d'autur ch'el se basa ins un sistema de licens pr'el qual l'autur el lassa libertà de druvà, mudificà e spantegà la sua opera sensa fastidi, basta che se vaga adrera a certi cundission principal. Int la version uriginal del copyleft la cundission principal la obliga i druvatt de l'opera de lassà a sua volta libera qualsiasi mudifica ch'i fan. In quela manera chì la copyleft la garantissa la libertà de scambi d'infurmassion.
Garbagnaa

*Garbagnaa (*Garbagnate Milanese*), comun in Provincia de Milan.
*Garbagnaa (*Garbagnate Monastero*), comun in Provincia de Lecch.
Cusagh

**Cusagh** (nom ufizial in italian: *Cusago*) l'è on comun de la Provincia de Milan con  abitant. 
El paes el se troeuva in sù la strada che de Milan la passa per Bagg e poeu la va vers Cislian, Bairaa e Biaa (*strada provincial Bagg-Castellett*). Anca se l'è lontan de Milan domà trii chilometer, a l'è anmò in mezz ai camp. 
El gh'è anca el Castel, de l'età di Viscont.

L'è spartii in tre part:
***Cusagh de Sora** o domà *Cusagh*, che l'è el center del comun.
***[[Cusagh de Sotta]]**, ciamada antigament *Cusagh Vegg*: l'è el sitt originari del paes e l'è staa el sò centro duranta l'Etaa de Mezz. Adess l'è ona frazion.
***[[Monzor]]** (*Monzoro*), la segonda frazion.

A l'è regordaa anca per la Bestia de Cusagh, ona lova che l'ha mangiaa vari fiolin in la banda ocidentala de Milan.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Cusagh l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Setomedea nudicostata

***Setomedea nudicostata*** al é una specia de gàstropod in la famèja di Charopidae. 
Al é endémich in Australia.  

## Referenz
* Stanisic, J. 1996.  
*Setomedea nudicostata.   
*2006 IUCN "Red List of Threatened Speci" (Lista róssa de speci menassad).
Albì

**Albì** o ach dóma * 'lbì* (in Italià *Albino*) l'è öna sità in Val Seriana, a dùdes km de Bèrghem, 347 méter söl mar.
L'è 'l pais 'ndo l'è nassìt ol famùs pitùr Giovan Battista Moroni.

Al gh'à , condèna süperfìs de  km² e 'na densità de popolassiù de  ab./km².

L'è tacàt ai cümü de Aviàdech, Bórgh, Casassa, Cenàt Sura, Scé, Gaerina, Gagianiga, Lössàna, Nèmber, Pradalónga, Selvì, Trescùr e Vigà. I sò frazziù i è Desenzà, Alóta, Bond, Badea, Comendü, Casal, Dossèl e Fiobe.

## Evolüssiù demogràfega
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Albì l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:

## Riferimèncc


## Imàgene

Image:Albino frazione Bondo Petello.jpg|Frassiù Bund Petèl
Image:Albino ponte romanico 03.jpg|Put romànech
Image:Albino vista su Desenzano e Comenduno.jpg|Frassiù Desensà e Cumendü
Image:Albino frazione Dossello 01.jpg|Frassiù Dosèl
Image:Albino valle del torrente Albina.jpg|Val del turènt Albina
Enigma

**Enigma** 'l po vör dì *indüinèl*, *dificultaa* upür anca *mister*. In insübregh vün 'l dis anca *"büsillis"* u *"büsilles"*. Un Enigma vegn resolvüü cunt el pensagh sura. 

## Istoria di Enigma
Un quaj eninga vün 'l tröa in de l'istoria de asquas tücc i popuj. Gh'è di enigma ch'è resulvibij e anca di enigma ch'è minga resulvibij.

### L'Enigma püssee Vegg al Mund
L'enigma ducümentaa püssee vegg a'l mund a l'è staa descuvrii de l'egitolegh scusses Henry Rhind in de l'an 1858 a Luxor in sü 'n rotul de papir che l'è staa pö ciamaa 'l Papir de'l Rhind. Quel che l'ha metüü insema chel rotul de papir chi 'l par che'l sia staa vün ciamaa *Ahmes*. El ducüment medem 'l par che'l sia de l'an 1650 inanz de'l Signur. Int una nota l*'Ahmes* 'l dis che chel Enigma chi lü medem l'ha truaa int un ducüment che l'eva giamò vegg de düsent agn: chel enigma chi alura l'è un 3860 agn vegg. El rotul de papir incö cunservaa a'l "British Museum" 'l gh'ha 'l nom de *Enigma di gat e di murigiö* :
::*Gh'è set [[cà]], e in cadavöna di cà gh'è set [[gat]]. Cadavün di gat 'l maja föra set [[murigiö]], e cadavün di murigiö l'ha majaa set [[scirö de furment]]. Cadavün di scirö de [[furment]] 'l gh'ha dent set [[sumensa|sumens]]. Quanc uget gh'è in tüt?* La resposta l'è püra matematega: 7 + 7^2 + 7^3 + 7^4 + 7^5 = 19607.

## Funt/Func
Lainaa

**Lainaa** (nom ufizial in italian: *Lainate*) l'è on comun de la Provincia de Milan con  abitant e che'l confina con la Provincia de Vares (comun de Carònn Pertusella e Origg). Derent'al comun la gh'è la famosa Villa Viscont Borromee Ares Litta, cont el sò ninfee del XVIII secol. L'è stada sòtta el domini di cont Borromee e Litta che gh'aveven comè proprietaa privada ona gran part del territòri comunal. Quand l'è mòrt l'ultim Signor (a la fin del Vòttcent), el Duca Antòni Litta, i sò ben hinn staa venduu. Part de quest j'ha compraa el nòbil verones Ignazio Weil Weiss, che poeu l'è anca diventaa sindich del comun.

Trai alter avveniment important de la stòria de Lainaa se regòrda quand, intel 1859, dòpo la bataja de Magenta e prima de rivà a Milan, hinn passaa de chì el re de Sardegna Vittòri Emanuel II de Savòja e l'imperador di Frances Napoleon III Bonapart.

On temp, Lainaa l'aveva comè limit i duu picol fiumm Lura e Bozzent che adess le traversen insema al Canal Villoresi. El gh'hà tré frazion: Barbaiana (domà a partì del 1870), Grancia e Pajera ai quai se giontava fina al 1928 anca Passirana, che adess l'è dent al comun de Rò.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Lainaa l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
La Ciarella

**Lacciarella** (*Lacchiarella*) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta  abitant. Se troeuva al confin con la Provincia de Pavia. El sò nòmm el ven del Latin "Lactiarella", var a dì *picol loeugh indove se fa el latt*. La soa stòria l'ha conossuu on numer grand de distruzion, a partì de quella fada di Ungar in del 898. Per evità alter episòdi compagn de quest, i Milanes hann faa sù on gran castell che però el costava tròpp. Donca l'hann tiraa giò, in del 1275. On restavor l'ha fad el Signor de Milan Mattee Viscont, che però l'ha rifaa domà la ròcca, indove adess se troeuven i member edel Consili Comunal.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Lacciarella l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Tex Willer

**Tex Willer** l'è el nòm d'on personagg di giornalet.

El personagg el fa el Texas Ranger e el Cap indian.

I sò amis (ciamaa *pards*) a hinn: el Kit Carson (on alter Texas Ranger), el fioeu Kit Willer e'l Tiger Jack (on indian).
Cugiònn

**Cugiònn** (nom ufizial in italian: *Cuggiono*) l'è on comun de la Provincia de Milan che'l confina con la Provincia de Noara e'l gh'ha  abitant. L'è staa a longh on possediment de la fameja Crivelli, voeuna dij dinatij lombard pussee important de l'Etaa de Mezz. Traj Crivelli se troven anca on papa, l'Urban III (Uberto Crvielli) e on vescov de Milan, l'Ausan Crivelli. Tucc i duu eren nasuu a Cugiònn. El comun el gh'hà domà ona frazion, **Castellett de Cugiònn** (*Castelletto di Cuggiono*) indove se troeuva el Palazz Clerici. On temp el termin "Castellett" re riferiva pròpri a 'sto palazz.

Del 17 luj 2015, el comun de Cugiònn a l'è gemelaa cont Herrin, paes american de l'Illinois.

Traj vari persònn che hinn nassuu a Cugiònn, se regorden anca el famos cantant Angelo Branduardi (1950) e la ministra ombra del Partii Democratich Maria Pia Garavaglia (1947).

## Geografia

### Teritòri
Cugiònn a l'è tacaa a Buscaa al nòrd, a Barnaa al sud e a est al comun de Inverun. A ovest del center principal, a gh'è anca l'uneca frazion del comun: Castellett. El teritòri aministraa da Cugiònn el ciapa dent anca on tòch del Navili Grand e del Tesin, fiumm che'l spartiss el paes de l'arenta resgiô Piemontesa. El comun el fa poeu part del Parch Lombard del Tesin.

## Origin del nomm
La parolla Cugiònn l'è rivada dei celtich che ciamaven el paes *Cuslon*, nomm faa su de la radis *cus* che voeul dì "bosch" e da *ono* cont el significaa de "sit". Donca, el vècc nomm del paes, el voeul dì leteralment "sit arent a'n bosch". El nomm l'è poeu mudaa ind *Cusonum*, *Cucionum* e *Cuzono* ind el passà di secol fin de rivà a quell del didincoeu.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Cugiònn l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Cornaree

**Cornaree** (nom ufizial in italian: *Cornaredo*) l'è on comun de la Provincia de Milan con  abitant.
El paes, situaa a òvest del capploeugh, la gh'ha vari frazion, ciamaa Cassina Cros, Cassinn Torrett, Favaj e San Peder.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Cornaree l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Mesar

**Meser** ò anca **Mesar** (*Mesero*) l'è on comun de la Provincia de Milan che'l cunta  abitant. Chì la gh'è la tomba de la Santa Gianna Beretta Molla (nassuda a Monscia), prima donna sposada a vess canonizada (intel 1994) de puu de mill ann. L'è assee vesin al comun de Marcall, e infatt on proverb del loeugh el dis *Mesar e Marcall, sbagg d'on gall*.
## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Mesar l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Per

**Per** (*Pero*) l'è on comun de la Provincia de Milan con  abitant. L'è tra Milan e Rò e l'è traversaa de l'Olòna. Ona soa frazion, Serciaa (*Cerchiate*), l'è staa on comun indipendent fina al 1928. On temp el comun se ciamava **Cassina del Per** (*Cassina del Pero*) e l'ha cambiaa nòmm intel 1894. L'altra frazion de Per l'è Serciarell (*Cerchiarello*).

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Per l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Afro-punk

L**'Afro-punk** a l'è una definissiun per la müsega punk che sunaven i afru-american e i alter gent negher. Anca se i negher eren una minuransa dent in del punk dij USA, al cuntrari, lur eren la püssé part dij in Brasil o i paes african.
L'afro-punk l'era divegnüü anca un muiment cumpagn de alter muiment punk 'me el queercore per la cumünità gay e la scena riot grrrl per i donn.
## Grüp impurtant
*Whole Wheat Bread
*Noisettes
*Suffrajett
*El Pus
*24-7 Spyz
Africa

L**'Africa** a l'è el segund cuntinent per pupulaziun e grandeza. La gh'ha una süperfiss de 
30.065.000 kmq e una pupulaziun de pressapoch 800 miliun de gent. I sò cunfin a hinn: el mar Mediterani a nort, a ovest l'ucean Atlantich, a süd l'ucean Antartich e a est l'ucean Indian e'l mar Russ. 
L'Africa a l'è traversada del Equatur e la gh'ha un frach de clima diferent.
La scima püssee vólta a l'è el munt Kilimanjiaro, in Kenya. I fiüm püssee important a hinn el Nil, el Congo, el Niger e'l Zambesi. 
I isul principaj a hinn el Madagascar, i Mauritius, i Seychelles, Socòtra (Yemen), Cap Verd, São Tomé e Príncipe, Fernando Poo e la Sant'Elena.
Opanara perahuensis

***Opanara perahuensis*** al é una specia de gàstropod in la famèja di Charopidae. 
Al é endémich in Polinesia Francesa. 

## Referenz
* Seddon, M.B. 1996.  
*Opanara perahuensis.   
*2006 IUCN "Red List of Threatened Speci" (Lista róssa de speci menassad).
Robecch

**Robecch** o anca **Robecch sul Nivirij** (*Robecco sul Naviglio*) l'è on comun de la Provincia de Milan con  abitant. L'è vers la Provincia de Novara e l'è lontan 20 km de Milan. L'è traversaa del Tisin e del Navili Grand.
El paes el gh'ha quatter frazion: Carpenzagh, Cassinazza, Castellazz di Barz, Casterna.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Robecch l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Canis lupus familiaris

**Canis lupus familiaris** l'è 'l nòm scentìfich del **cà**, en mamìfer carnìvor, demestegàt de l'òm de la famìa biològica dei Canidae. Del pónt de vìsta genétich el reprezènta 'na sotaspéce del luf (*Canis lupus*) del quàl par che 'l sàpe 'n discendènt. Le dimensiù, la fùrma e 'l culùr del pél i pöl véser a bèi diferèncc a segónt de la ràsa. El g'ha 'n udìto e 'n olfàt en grànt svelöpàcc, e 'l nas se pöl dì che 'l sàpe 'l sò òrgano sensoriàl piö 'mportànt. Le ràse de dimensiù piö pesèna le pöl rià 'nfìna a 20 agn de vìta se i è cüràcc bé dei sò padrù, sedenò la sperànsa de vìta l'è presapóch entùren ai 15 agn.

Endèl sècol XXI, i ricercadùr i è riàcc a 'n consènso quàze totàl sö l'ipòtezi che dà per probàbil fés che la demestegasiù la sàpe cuminciàda piö che óter per adatasiù spontànea del cà a vìver arènt a l'òm piötòst che per la volontà de l'òm.. Chèsta tendènsa la sarès duzìda al fat che per el cà l'ìa vantagiùs vìver tacàt a l'òm perchè 'l costàa méno fadìga troà de maià a stà coi òm piötòst che a vìver al stàt salvàdech.

In di agn l'òm l'ha selesiunàt dièrse rase de cà, piö de 300, e 'l laurà de selsiù l'è dré che l' và 'nacc amò al dé de 'ncö, ach se gh'è de regordà che la piö part di cà i è mia de rasa e per chèsto de sólet i è ciamàcc *bastardì*. Menimà tra i ràse de cà se regórda ol pastùr bergamàsch che l'è öna ràsa de cà de pastùr che la s'è uriginàda 'n Lumbardéa sö sö i mucc de la Pruìnsa de Bèrghem.


## Riferimèncc
Sasteven

**Sasteven** (pernonzia local: [sa'ste:van]; *Santo Stefano Ticino* in Italian) l'è on comun de la Provincia de Milan che 'l cunta  abitant. El comun el se troeuva a òvest de Milan, in la zòna de Corbetta, e longh i spond del fiumm Tisin.

San Stevan la s'è nassuda 'me gesa (situada in la Piev de Corbetta) dedicada al sant omònim, intorna a la qual el s'è sviluppaa el paes. 

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Sastevan l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Sidrian

**Sidrian** (*Sedriano*) l'è on comun de la Provincia de Milan con  abitant. L'è gemellaa con la citaa romena de Ocnele Mari.
El paes, che 'l se troeuva a nord-ovest del capploeugh, el gh'ha ona frazion ciamada Roveda.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Sidrian l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Settara

**Settara** (*Settala*) l'è on comun de la Provincia de Milan che'l cunta  abitant. Se troeuva tra l'Ada e'l Lamber, 15 km a est de Milan, vers la Provincia de Lòd. La scormagna dij Setares a l'è "i gambon de Setara", indove "gambon" el poeu vorè dì o "gamb grand" o "gamb bònn".
El gh'ha dò frazion, giamò paes indipendent:
* Careppi (*Caleppio*), giontada al comun intel 1753. La cunta circa 2450 abitant e l'è a sud de Setara.
* Premenugh (*Premenugo*), giontada al comun intel 1869. A nòrd de Setara, la gh'hà on center antich e domà 1200 abitant, anca se l'è dree a diventà pussee grand.

Gh'è anca ona localitaa, ciamada Calandron (*Calandrone*) che l'è compòsta de tre cassinn e l'è su la strada che de Setara la va vers Paù. Ghe abiten 300 personn.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Settara l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Roblinella agnewi

***Roblinella agnewi*** a l'è una specie de gàstropod in la fameja di Charopidae. 
A l'è endemich in Australia.  El so habitat natural inn i foreste e i sit con roccia.

## Referenze
* Bonham, K. 2000.  
*Roblinella agnewi.   
*2006 IUCN "Red List of Threatened Speci" (Lista rossa di specie menasciade.
Ruatara oparica

***Ruatara oparica*** l'è 'na spéce de lömaga, de la clas biològica dei gastròpodi e de la famìa biològica dei Charopidae. 
A l'è endémich de la Polinesia Francesa. 

## Riferimèncc
* Seddon, M.B. 1996.  
*Ruatara oparica.   
*2006 IUCN "Red List of Threatened Speci" (Lista rósa de le speci a res-cio).
Russatus nigrescens

***Russatus nigrescens*** a l'è una spece de gàstropod in la fameja di Charopidae. 
A l'è endémich de la Micronesia. 

## Referenze
* Mollusc Specialist Group 1996.  
*Russatus nigrescens.   
*2006 IUCN "Red List of Threatened Speci" (Lista róssa de speci menassad).