Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī

**Abu Ja'far Muhammad ibn Musa Khwarizmi** (nasìt a Corasmia presapóch endèl an 780 – mórt presapóch endèl an 850) l'è stat en matemàtich, astrònomo, astròlogo e geògrafo persià.

L'ìa natìf de la regiù de la Corasmia (Khwārezm, o 'n presià Kharazm) e 'l g'ha vivìt a Baghdad, a la córt del calìfo al-Maʾmūn, che 'l l'ìa numinàt responsàbil de la sò bibliotéca, la famùza Bayt al-Hikma, "Bàita de la Sapiènsa", de Baghdad. Sóta la sò diresiù divèrse de le òpere matemàtiche principài de l'antichità i è stàde traducìde 'n lèngua àraba.

L'è l'autùr del **', el prim lìber che g'ha tratàt la sulusiù sistemàtica de le [[equasiù lieàra|equasiù lineàre]] e de segónt gràdo. L'è cunsideràt per chèsto 'l pàder de l'[[àlgebra]], L’àlgebra de al-Khwārizmī l'è cunsideràda 'l fondamènt e la préda de cantù de la scènsa. 

La paròla stèsa "algebra" la vé del [[àrabo]] ''al-jabr '' (ripristinà) , giöna de le dò operasiù piö dopràde per resòlver le equasiù de segónt gràdo come discriìt endèl sò lìber. 
El lìber ''Algoritmi de numero Indorum'', tradusiù latìna de giü dei stüde piö 'mportàncc söl sistéma de nömerasiù indià, el g'ha 'ntruducìt la notasiù puzisiunàla e 'l nömer zéro 'ndèl mónt ucidentàl, endèl sècol XII. La paròla [[algoritmo]] e la sò variànt méno dopràda [[algorismo]] la vé de ''Algoritmi'', la latinizasiù del sò nòm.


== Contributi ==

I sò stüde i è stacc suratöt fondamentài per l'algebra, la [[trigonometrìa]], l'[[astronomia]]/[[astrologia]], la [[geografìa]] e la [[cartografia]]. El sò ategiamènt sistemàtich e lògich endèl resòlver le equasiù lineàre e de segónt gràdo lel g'ha dat fùrma a la disciplìna de l**algebra*; el stès vocàol *algebra* el vé del nòm de 'na operasiù, cuntignìt apò 'ndèl tìtol del sò lìber *al-Kitāb al-mukhtasar fī hisāb al-jabr wa 'l-muqābala* (*'الكتاب المختصر في حساب الجبر والمقابلة**</big>), scriìt endèl an [[825]] e traducìt en latì endèl sècol XII secolo col tìtol “Algoritmi de numero Indorum”, fórse la prìma òpera compléta söl [[sistéma de nömerasiù]] indià. 

Vergöne de le sò riflesiù i è fondàde söi stüde atronòmich de la Pèrsia antìca, de la Babilònia, de l'India e de la scènsa greco-elenìstica.

L'al-Khwārizmī el g'ha apò sistematizàt e curigìt i dati geogràfich de [[Claudio Tolomeo|Tolomèo]] riferìcc a l'[[Africa]] e al [[medio Oriènt]]. 'N óter test de 'mportànsa fondamentàl l'è 'l ''Kitāb surat al-ard'' ("Lìber sö la fùrma de la tèra ", traducìt come ''Geografia''), che 'l prezènta le cuurdinàde de località de la part del mónt cunusìda e 'n particolàr de chèla part mensiunàda endèl òpera geogràfica de Tolomeo, ma co valùr migliuràcc per chèl che riguàrda la longhèsa del [[Mar Mediteràneo]] e l'übicasiù de 'na quach cità de l'Àzia e de l'Àfrica. 

El g'ha ìt 'na part apò 'ndèla realizasiù de 'na càrta geogràfica del mónt per el Calìfo [[al-Ma'mun|al-Ma’mūn]] e 'l g'ha partecipàt al progèt per la determinasiù de la circonferènsa de la Tèra, co la coordinasiù del laurà de 70 geògrafi empegnàcc a mèter zó 'na [[màpa]] del “Mónt cunusìt” a l'época. 

L'al-Khwārizmī el g'ha apò elaboràt 'na série de [[astrunumia|tàole astronàmiche]], de derivasiù persiàna antìca, che i è restàde 'n üzo per sich sècoi. L'è stat l'enventùr del ''"quadràt de le ómbre"'' ciamàt apò ''"scàla altimétrica"'', en strümènt de doprà 'nsèma al astrolàbe per mizürà altèse e distànse.

=== Àlgebra ===

L' **' l'è 'n lìber de matemàtica scriìt envèrs l'an 820 dòpo del Signùr. El lìber el pórta 'n nacc i stüde dei matemàtich indià Brahmagupta e del matemàtich elenìstich Diofanto sö le equasiù algébriche e 'l se traàta de 'n tratàt dotàt de sitematicità che pò l'è deentàt en pónt de riferimènt per el svelöp de l'algebra modèrna gràsie a la tradusiù en latì col tìtol de *Liber algebrae et almucabala* fàda del Roberto de Chester a Segovia, 'ndel 1145, e a chèla de Gerardo de Cremùna.

### Aritmètica
 
El lìber ciamàt *Algoritmi de numero Indorum* ("al-Khwārizmī söi nömer indià") l'è scampàt endèna tradüsiù latìna, ma l'uriginàl en lèngia àraba l'è nat pèrt. La tradüsiù l'è stàda fàda 'ndèl zenér del 1126 de Adelardo de Bath, che 'l gh'ìa traducìt apò a le tabèle astronòmiche 'ndèl 1126. El tìtol uriginàl en àrabo facilmènt l'ìa *Kitāb al-Ǧamʿ wa al-tafrīq bi-ḥisāb al-Hind*. ("Lìber sö l'adisiù e la sotrasiù segónt el càlcol dei Indià"). 

## Riferimèncc


## Bibliografìa
*  Biografia in MacTutor
*  Sur l'origine du mot Algorithme
*  Sur l'origine de l'algèbre

* Ali Abdullah al-Daffa, *The Muslim contribution to mathematics*, Londra, 1978.
* Barnabas Hughes, *Robert of Chester's Latin translation of al-Khwarizmi's al-Jabr: A new critical edition*, F. Steiner Verlag, Wiesbaden, 1989, ISBN 3-515-04589-9.
* Fredrick Rosen, *The Algebra of Mohammed Ben Musa*, Kessinger Publishing, 2004, ISBN 1-4179-4914-7
*  Fuat Sezgin, *Geschichte des arabischen Schrifttums*, E. J. Brill, Leiden, 1974. 
* Jan P. Hogendijk, "al-Khwarizmi", *Pythagoras*, 38 (1998), no. 2, pp. 4-5 (disponibile anche  qui )
* Jeffrey A. Oaks, ''Was al-Khwarizmi an applied algebraist?''. The University of Indianapolis.
*   Abraham bar Hiyya Ha-Nasi, biografia in MacTutor
* John J. O'Connor, Edmund F. Robertson, ''Arabic mathematics: forgotten brilliance?'' in MacTutor
* Nito Verdera, ''South America on ancient, medieval and Renaissance maps'' .
* R. Rashed, *The development of Arabic mathematics: between arithmetic and algebra*, Londra, 1994.
* Salomon Gandz, "The sources of al-Khwarizmi's algebra", *Osiris*, i (1936).

*