open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carlo Emilio Gadda

El **Carlo Emilio Gadda** (Milàn, 14 nuembor 1893 – Ruma, 21 mag 1973), l'è stai un scritùr milanés.

## Biugrafìa
Prim de tri fradéi, el *Carlu Emiliu* l'è nassüd el 14 nuembor dal 1893 da *Adele Leher*, una dona üngherés ind una famiglia d'la media burghesìà de Milàn, cità indùe l'ha stüdiàd fin a  la làurea. Inissialmént urientàd vèrs le facultà umanìstiche e la literadüra, dopu la mort dal pador che l'è avegnüda ind el 1909 e che l'ha lassàd la famiglia in miga bune cundissión ecunòmiche, l'è stai cunsiliàd da la mador a iscrivoss a la facultà de Ingegnerìa dal Pulitecnich de Milàn.

El feva part de la tersa generasiòn de la Linea lumbarda.
Lonaa Pozzoeu

**Lonaa Pozzoeu**, ò anca domà **Lonaa** (nom ufizial in italian: *Lonate Pozzolo*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , cont ona superfiss de 29 km² e ona densità de  ab./km².
El paes el se troeuva a sud-òvest del capploeugh, al confin cont i provincc de Milan (comun de Castan, Nosaa e Vanzaghell) e de Novara, in Piemont (comun de Bellinzagh e de Olegg), donca arent al fiumm Tisin.

Lonaa, che tra l'alter se troeuva in de l'Alt Milanes, la gh'ha dò frazion: Sant Antonin e Tornavent.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Lonaa Pozzoeu l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment


## Alter progett

## Vos corelaa
*Gesa de Sant Ambroeus (Lonaa Pozzoeu)
Luvinaa

**Luvinaa** (nom ufizial in italian: *Luvinate*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , 'na superfiss de 4,2 km² e 'na densità de  ab./km².
El paes el se troeuva arent al sò capploeugh e l'è traversaa del riaa Tinella.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Luvinaa l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Maccagn

**Maccagn** (nom ufizial in italian: *Maccagno*) a l'è staa on comun de la Provincia de Vares cont ona superfiss de 16,9 km².

El paes el se troeuva in la Val Travaja e longh i spond del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Verbania (comun de Cannoeubi). In del 1955 l'ha ceduu voeuna di sò tanti frazion, ciamada Colmegna, al comun de Luin.

Del 2014 l'è taccaa a 'n noeuv comun ciamaa Maccagn con Pin e Veddasca.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Maccagn l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Malzess

**Malzess** (in del dialett del sit: [mal'dzɛs]; italian: *Malgesso*) a l'è staa on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , 'na superfiss de 2,8 km² e 'na densità de  ab./km².

Del primm de sginee del 2023 l'è part del noeuv comun de Bardell con Malzess e Bregan.

## Evoluzion demografega
L'andament del numer di abitant del comun de Malzess l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Cree

**Cree** o **Clar** (parnunzia [krɛː]; ciamaa *Craa* a Biasca, *Crè* in Leventina, *Crar* a Gurdün; nomm ufizial: *Claro*) a l'è un cumün svizzer del distret de Riviera. in del Canton Tesin. Al gh’ha  abitant (dato del ) e una süperfiss de 21 km², e al se tröva a una altitüden de 270 meter sura al livel del mar.

El cumün de Clar a l'è tacaa ai cumün de Arbed-Cagion, Carsciäi, Gnosca, Lümin, Próns e San Vitor (GR).

A l'è ingiümelaa cunt el cumün de Valle di Cadore
## Pruverbi in del dialet de Cree
*I castegn da riscere i ‘s conserve fin in primivere.
*La nev che vegn da Santa Catalini la va vii tutu finch a la scimi.
*Amór e gelosii i ‘s fa sempro compagnii.
*Quand marz al tóco gnì Pasqua gnì Carnavä, l’è um cativ ann da regulä.

## Evolüziun demugràfega

## Riferiment


## Colegamèncc estèrni
* Sit üficial
Legiun

**Leggiun** (nom ufizial in italian: *Leggiuno*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , 'na superfiss de 13 km² e 'na densità de  ab./km²..
El paes el se toreuva longh i spond del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Verbania (comun de Belgiraa e de Stresa). Oltra al center comunal a gh'è on fracch de frazion, trai quai se troeuven Aroeu, Ballaraa, Mirasô e Santa Caterina del Sass. A Leggiun l'è nassuu in del 1944 el calciador Gigi Riva.

Leggiun l'è stada la sede de voeuna di piev milanes de l'organizzazion ecclesiastiga medieval.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Leggiun l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Anzóni

**Anzonegh** (*Anzóni* in leventines; *Anzonico* in italian) a l'è una fraziun del cumün tisines de Faid, in de la Val Leventina.
El paes el se tröva a süd del centru cumünal, arent al fiüm Tesin e a la fraziun de Cavagnäi, e in direziun de Sgiurnii.
L'è staa un cumün indipendent infina al 2011.
Biasca

**Biasca** o **Bias'cia** (*Biasca* in Italian) a l'è un cumün svizzer, capolöch del distret de Riviera. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch  abitant (dato del ) e una süperfiss de 58 km², e al se tröva a una altitüden de 301 meter sura al livel del mar.

El cumün de Biasca a l'è tacaa ai cumün de Cauch (GR), Irägna, Ludrin, Malvaja, Osögna, Parsóni, Puleisg, Rossa (GR), Samion.

## Pruverbi in del dialet de Biasca
*A Natal, al badauro d’om gal.
*A Sant Ändrè ra nèu al pè.
*A var püssè na sgiornada 'd masg che 'l Dom dä Milagn.
*Avrì, gnà 'n fì.
*Avrì o 'n gh'ha trènta, ma se o 'n gh'ävéssa trentügn a 'gh färéssa maa a nisciügn.
*Cji ch'a va a Milagn i pard ol scagn.
*Cji ch'a zapa rä vigna d'agóst i fa 'nä tina piena 'd móst.
*Dä fevrèi a fa éu ancja ol polèi.
*Dinadaa al sóu e Pasqua al fégj.
*Fevrèi, fevreiet, cürt e maladet.
*Fign ch'a piòu ol dì dra Scenza per quaranta dì ä sem migja senza.
*Fign che ol Simagn o gh'ha sü ol cjäpel, via ra falcc e scià ol rästrel.
*Fign che ra marda la monta in scagn, o che lä püzza o la fa dagn.
*Fign che r'aqua lä rüva al cjel, ä s'impara ancja a nodaa.
*In avóst i nüri i va comè mósch.
*I dònn i è migja tücc r’istess: se vüna la var cent, r’altra la var niènt.
*Méj majaa paja da sgióvan e fègn dä végg.
*Ol méj da tüt l'è da staa sai.
*Ol Signor o manda i pagn a sagond äl fregg.
*Ol vent dro Gotard l'è 'n gran bosgiard.
*Per nient gnà r'asan o sgòrla ra cóa.
*Quand ch’a piòu ol dì dr’Ascensión, gjent e bes’cc a boralón.
*Rä cjästegna la gh’ha domè üna cóa, cja ra brancja l’è sóa.
*Rä cjästegna la gh’ha int saa, büter e zücro.

## Riferiment
Calpiögna

**Calpiogna** (inscì anca in italian; *Calpiögna* in leventines) l'è una fraziun del cumün tisines de Faid, in de la Leventina.
El paes el se tröva arent a la Val de Bregn, e in mezz tra i centri de Mairengh e Campel.
L'è stada un cumün indipendent fina al 2011. El gh'eva una fraziun ciamada Primadengh.
Cavagnäj

**Cavagnagh** (*Cavagnäj* in leventines; *Cavagnago* in italian) a l'è una fraziun del cumün tisines de Faid, in de la Leventina.
El paes el se tröva a süd del centru cumünal, e 'l cunfina cui paes de Anzonegh (nord-ovest), Aquarossa (a nord-est, in de la Val de Bregn), Sóuri (a süd-est) e Sgiurnii (süd).
Cavagnagh l'è staa un cumün indipendent infina al 2011.
Chiróni

**Chironegh** (parnunziaa in del dialet lucal *Ciróni*, *Chiróni* e un temp anca *Cüróni*; in Italian a l'è *Chironico*) l'è una fraziun del cumün tisines de Faid, in de la  Leventina.
El quata la banda ucidental del cumün in sül curs del Tesin e 'l cunfina a nord cunt el caplögh cumünal, a nord-est cunt Anzonegh, a süd-est cun Sgiurnii, a süd cun Senögn (in Val Verzasca), a ovest cun Lavizzara (in Val Magia), a nord-ovest cun Dalp. 
L'è staa un cumün indipendent infina al 2011.
Dalp

**Dalp** o **Dälp** (nom ufizial en italian: *Dalpe*) a l'è un cumün svizzer del distret de Leventina. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 171 abitant e una süperfiss de 14 km², e al se tröva a una altitüden de 1192 meter sura al livel del mar.

El cumün de Dalp a l'è tacaa ai cumün de Cüróni, Faid, Lavizzara, Mairengh, Vosch, Pró.
Faid

**Faid** (nom ufizial en italian: *Faido*; in gurinerdeutsch: *Feid*) ) a l'è un cumün svizzer, capolöch del distret de Leventina. in del Cantun Tessin. Al gh’ha pressapoch 1522 abitant e una süperfiss de 3,8 km², e al se tröva a una altitüden de 711 meter sura al livel del mar.

El cumün de Faid a l'è tacaa ai cumün de Aquarossa, Bregn, Calpiögna e Dalp.
Bregn

**Bregn** (parnunzia in del dialet de Ison: *Brign*nomm ufizial: *Blenio*) a l'è un cumün svizzer del distret de umonim. in del Cantón Tesin. Al gh’ha pressapoch  abitant (dato del ) e una süperfiss de 263.9 km², e al se tröva a una altitüden de 902 meter sura al livel del mar.

El cumün de Bregn a l'è tacaa ai cumün de Malvaja, Aquarossa, Faid, Campel, Calpiögna, Mairengh, Vosch, Quint, Medel (Lucmagn) (GR), Vrin (GR), Vals  (GR), Hinterrhein (GR).

El cumün l'è staa istitüii el 22 de otuber del 2006 de la fusion dei ex-cumün de Däigra (in del 2000: 487 abitant), Cämp (in del 2000: 68 abitant), Ghiron (in del 2000: 44 abitant), Rivöi (in del 2000: 845 abitant) e Tur (in del 2000: 282 abitant).

La sede del cumün l'è sitüada a Rivöi.

## Riferiment
Béid

**Bodi** (*Böit* o *Béit* in leventines; *Bodio* in italian) a l'è un cumün svizzer del distret de Leventina. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 1081 abitant e una süperfiss de 6 km², e al se tröva a una altitüden de 321 meter sura al livel del mar.

El cumün de Bodi a l'è tacaa ai cumün de Sgiurnì, Parsóni, Puléisg, Samión, Sóuri.
Bidree

**Bidree** o anca **Büdree** (parnunzia lucal: *Bidré*; nomm ufizial: *Bedretto*; latin: *Bedoledus*) a l'è un cumün svizzer del distret de Leventina. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 70 abitant e una süperfiss de 75 km², e al se tröva a una altitüden de 1402 meter sura al livel del mar.

El cumün de Büdree a l'è tacaa ai cumün de Airö, Cevi, Furmazza (IT-VB), Lavizzara, Obergoms (VS) e Realp (UR).

## Riferiment
Mairengh

**Mairengh** o anca **Mairiengh** (*Mairengo*) l'è una fraziun del cumün tisines de Faid, in del distret de Leventina.
El paes el se tröva tra i paes de Osch e de Calpiögna. Ultra i muntagn, a gh'è 'l cumün de Bregn.
L'è staa un cumün indipendent infina al 2011, e fina a 'lura el gh'aveva dò fraziun ciamaa Tarnougg e Pulmengh.
Masciagh

*Masciagh, vun di center del comun brianzoeu de Bovis-Masciagh.
*Masciagh, comun de la Provincia de Vares.
Masciagh (VA)

**Masciagh** (nom ufizial in italian: *Masciago Primo*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , 'na superfiss de 1,9 km² e 'na densità de  ab./km².
El paes, situaa in la Val Cuvia, el gh'ha duu località minor: Mondada e Muniscion, e l'è tacaa ai comun de Beder, Cunard, Ferrera e Ransc.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Masciagh l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Mesenzana

**Mesenzana** (inscì anca in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , cpnt ona superfiss de 4 km² e ona densità de  ab./km².
El paes el se troeuva tra la Val Travaja e la Val Cuvia e 'l gh'ha des frazion: *Alp Cavoeuj, Cà Bianca Noeuva, Gesioeula de Mont San Martin, I Cassinn, Malpensada, Mar, Molin d'Anna, Pezza, Pianazz, Piatta*.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Mesenzana l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Monvall

**Monvall** (nom ufizial in italian: *Monvalle*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , 'na superfiss de 4 km² e 'na densità de  ab./km².
El paes el se troeuva longh i spond del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Verbania (comun de Belgiraa). Oltra al center comunal a gh'è ona frazion (Turr) e on quai rion, come *Canton* e *Goree*.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Monvall l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Macc (VA)

*Macc* (*Marzio* in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , cont ona superfiss de 1 km² e ona densità de  ab./km²..
L'è on paes piscinin, situaa tra la Val Ganna e la Val Ceres.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Marz l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Origg

**Origg** (in Italian *Origgio*; in Latin: *Udrigium*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , cun 'na superfiss de 8 km² e 'na densità de  ab./km²..
El paes, situaa in del territòri de l'Alt Milanes, l'è traversaa del riaa Bozzent e 'l confina con la Provincia de Milan (comun de Scerr, Lainaa e Nervian). Oltra al center comunal a gh'è dò frazion, ciamaa Cassina Mus'ciòna e Cassina dal Bròcc.
Uricc la condivid cont i comun de Ubòld e de Scerr on grand bosch del Cunt Borromee.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Origg l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Palazz Lombardia

El **Palazz Lombardia** (in italian ***Palazzo Lombardia***) a l'è on compless unitari de fabricad, in tra i quai el gh'è un gratacel de 161 meter, che 'l fa part de un prosget de riqualificazzion dal quarter milanes de Garibaldi-Republega. 

El nom ofizzial de *Palazzo Lombardia* a l'è vegnud foeura da on sondagg che 'l gh'è stai in tra el december dal 2009 e 'l sginer dal 2010 indova che i alter du nom i era: *[[Cà Longa]]* e *Altra Sede*. Di nom in lombard inn stad insubid, compagn de *Cà Granda*, *Verzee* e *Cà de Sass*, ma gh'hann havud no de success, menter un quaivun l'ha ciamad ironegament *El Formigon*, sgioeugh de parolle in sul president de la Lombardia de l'epoca Robert Formigon.

## Storia
El fabricad, ciamad in manera provisoria *Altra Sede* (*Alter Sit*), a l'è stad tirad su in d'una area de 33.700 meter quader che l'è compresa in tra i via Melchiorre Gioia, Restelli, Algarotti e Galvani e che in precedenza l'era ocupada dal Bosch de Gioia.

A ocupass de la realizazzion di mester a l'è stad on grup formad de tre societaa: la *Pei Cobb Freed & Partners* de Noeuva York, la *Caputo Partnership* e la *Sistema Duemila*, tucc e do de Milan. El prosget a l'è stad realizad del studi de architetura de Noeuva York. I do socetaa de Milan s'inn ocupade de la costruzzion.

El proget de la *Pei Cobb Freed & Partners*, el 30 april dal 2004, l'ha vensgiud on concors internazzional bandid da la Region Lombardia al che i hann partecipad 98 concorrent, scremad despoeu d'ona prima selezzion a 10.

## Carateristega del prosget
La torr la gh'ha ona strutura tuta de ciment armad, foeura del belvedé che l'è stad realisad cont i trav d'azzal. I faciade inn quatade de vedrade che lassen vedé i particolar frangisol che inn inden e che filtren la lus par creà dal moviment che 'l se ved dal de foeura.

I corp bass, de forma sinusoidal, inn stai pensad par creà un sgioeugh de forme curve e de superfis speggiade, da vardà da la piazza granda de denter de circa 4.000 meter quader, coverta de on tecc trasparent fad de cellule de ETFE, material che par la so linsgerezza l'ha consentid de fà tuscoss cont on'unega strutura.

La piazza central l'è stada concepida par vesser vivuda 24 ore al dì, grazzia a la presenza d'on mercad, restorant e struture dedicade a l’intrateniment e a l’organizazzion de spetacoi. 

El fabricad a l'è inovativ dal pont de vista dal sparmì de l'energia e de la sostenibilitaa ambiental: el rescaldament di stanze a l'è garantid da on impiant de pompagg de l’agua de aves, poeu descaregada in del canal interrad de la Martesana; l'acaparament de energia eletrega la includ di panel fotovoltaegh d'ultima generazzion che quarcion per intregh i quater face de la torr.

## Varda anca
* Palazz Pirelli

## Alter prosget
Mornagh

**Mornagh** (in del dialett del sit [mur'nɔ:k]; italian: Mornago) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , cont ona superfiss de 12 km² e 'na densità de  ab./km².
El paes el gh'ha tre frazion: Crugnoeula, Montonaa e Vinagh.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Mornagh l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Ugióna San Steven

**Ugiuna San Steven** (*Ugióna San Stevan* in Busin; *Oggiona con Santo Stefano* in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vares che 'l cünta , cont ona süperfis de 2,7 km² e 'na densità de  ab./km².
El paes, sitüaa in de l'Alt Milanes, l'è traversaa del Riaa, che le divid in di dü center del qual l'è cumpost: Ugiona (*Oggiona*) e San Stefen (*Santo Sefano Arno*), che un temp eren cumün indeperlur.
El cumün de Ugióna San Steven l'è tacaa ai cumün de Carnògh, Cassan Magnagh, Cavaria con Premezz, Ieragh cont Oragh e Solbiaa Arno.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Ugióna San Steven l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Gratacel Pirelli

El **Gratacel Pirelli** o anca **Palazz Pirelli**, ciamad informalment **El Pirellon** a l'è on palazz de Milan, indova che 'l se reuniss el Consili Regional de la Lombardia e, fin al 2011, anca la Sgionta.

L'è in *Piazza Duca d'Aosta*, arent a la Stazzion Centrala de Milan, e l'è volt 127,10 meter. Dal 1958 al 1966 a l'è stad el gratacel pussee volt de l'Union Europea, superad da la Tour du Midi, a Bruxelles.

## Storia
L'è stad prosgetad in del 1950 per vesser part del noeuv Center Direzzional, e a l'è stad fad su in tra 'l 1956 e 'l 1961 de prosget del Gio Ponti, el Giuseppe Valtolina, el Pier Luigi Nervi, l'Antonio Fornaroli, l'Alberto Rosselli, el Giuseppe Rinardi e l'Egidio Dell'Orto. L'è on'oeuvra del razzionalism italian e cont i so 127 meter, a l'è vun di palazz in botum pussee volt del mond.

A l'è stad prosgetad per vesser la sed de la Pirelli, per poeu vesser comprad da la Region Lombardia in del 1978, per diventà la noeuva sed, despoeu di cambiament del Bob Noorda.

L'è vun di simboi pussee cognossud de Milan e, fin al 2010, el sò palazz pussee volt, superad in del 2010 dal Palazz Lombardia e, in del 2011, da la Torr Unicredit.

L'è stad de ispirazzion per on frach de gratacei, 'me per esempi per el Telefunken-Hochhaus.

El 18 de april del 2002 un reoplan de turism guidad del Luigi Fasulo, 67 agn, el se s'centra contra el 26º pian del palazz per una serie de error. Quell disaster chì l'ha causad tri mort: el pilota e do done, l'Anna Maria Rapetti e l'Alessandra Santonocito, che lavoraven per la Region Lombardia. Incoeu al 26º pian el gh'è el "*Luogo della memoria*" (*Sit de la memoria*), dedicad ai persone che gh'hann perdud la vita.

## La Madonina
La tradizzion milanesa la dis che nissun palazz el gh'havaria de vesser pussee volt de la Madonina del Dom, e in di agn '30 a l'è divegnuda anca una lesg comunala. Quand l'è stad fad su el Palazz a l'è stada metuda, per respet, ona cobia de 80 centimeter in sul tecc.

## Vos corelade
*Palazz Lombardia

## Alter prosget
Tur Velasca

La **Tur Velasca** l'è un gratacel de Milan che'l se tröva in d'la piassa che la gh'à el sò stess num, a süd del Dom de Milan. La gh'à 26 pian e l'è volta 106 meter. 

El num el vegn dal cugnum del guernadù spagnöl Juan Fernandez de Velasco al qual l'è staia dedicada che la piassa chi in dal ses'cent.

L'è staia prugetada dal stüdi BBPR per la società Rice tra i an 1950 e 1955 e l'han tirada in pé in di an 1956 e 1957.


Paolo Monti - Servizio fotografico (Milano, 1956) - BEIC 6365505.jpg|Impalcature en la custrüziun
Paolo Monti - Servizio fotografico - BEIC 6365460.jpg|La Tur en custrüzzion, da la Madunina
Paolo Monti - Servizio fotografico - BEIC 6338771.jpg|La Tur dal bass
Paolo Monti - Servizio fotografico - BEIC 6338812.jpg|Piani de sura
Paolo Monti - Servizio fotografico - BEIC 6338828.jpg


## Liber
*Fiori Leonardo, Pizzon Massimo (a cura di), *B.B.P.R. La Torre Velasca*, Abitare Segesta, 1982.
*Piva Antonio (a cura di), *B.B.P.R. a Milano*., Electa, 1982.
*Società generale immobiliare, *Torre Velasca, 26 piani, 800 locali*, Società generale immobiliare, 1958.
*Brunetti F., *La Torre Velasca a Milano*, Alinea, 1999.
*Rogers E. N., *Il senso della storia*, Unicopli, 1999.
Orin

**Orin** (nom ufizial in italian: *Orino*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , 'na superfiss de 3 km² e 'na densità de  ab./km².
El paes l'è situaa in la Val Cuvia e 'l gh'ha in del sò territòri ona ròcca medieval.
L'è tacaa ai comun de Asc, Coeuch Trevisagh e Cüi.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Orin l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Pin (VA)

**Pin** (nom ufizial in italian: *Pino sulla Sponda del Lago Maggiore*) a l'è on staa comun de la Provincia de Vares cont ona superfiss de 7 km².

El paes el se troeuva in sul Lagh Maggior e l'è l'ultim comun italian prima del confin svizzer (comun de Gambaroeugn, Brissagh e Ronch sora Scòna). L'era el comun pussee settentrional del Varesòtt e quell che in Italian el gh'aveva el nòmm pussee longh.

Del 2014 l'è part del noeuv comun de Maccagn con Pin e Veddasca.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Pin l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
* Sitt turistegh del Lagh Maggior 

## Alter progett
Pòrto Ceresi

**Pòrt Ceresi**, ma anca **Pòrto Ceresi** (nom ufizial in italian: *Porto Ceresio*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l gh'ha ona popolazion de , 'na superfiss de 5 km² e 'na densità de  ab./km².
El paes el se troeuva longh i spond del Lagh de Lugan o *Ceresio* (del qual el ciappa el nòmm) e 'l confina cont el Canton Tisin (comun de Brusin, Merid e Murcò). Inoltra el gh'ha vari frazion: Alber de Sella, Cà del Mont, Cà Mòro, Mont Casoeu, Mont Grumell, Poncia, Ronch Falcion e Selva Piana.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Pòrto Ceresi l'è mostraa in de la tabella chi de sota

## Riferiment
Ranch

**Ranch** (nom ufizial in italian: *Ranco*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , 'na superfiss de 6 km² e 'na densità de  ab./km².
El paes el se troeuva longh i spond del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Novara, in Piemont (comun de Lesa e de Meina). Inoltra el gh'ha ona frazion, ciamada Uppon.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Ranch l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Samaraa

**Samaraa** (nom ufizial in italian: *Samarate*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , 'na superfiss de 15 km² e 'na densità de .
El paes el se troeuva in de l'Alt Milanes (in del territòri de Busti Grand), al confin con la Provincia de Milan (comun de Magnagh e de Vanzaghell). El paes el gh'ha vari frazion: Cassina Còsta, Cassina Elisa, San Macari e Verghera. A Samaraa se troeuven i reliqui de San Leon, a San Macari inveci quei del sant omònim. El comun l' gemellaa con quell britannich de Yeovil (Somerset).

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Samaraa l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Sest (VA)

**Sest** (nom ufizial in italian: *Sesto Calende*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , cont ona superfiss de 23 km² e ona densitaa de  ab./km².
El paes el se troeuva in fond al Lagh Maggior, indove el fiumm Tisin el ven foeura del lagh de torna a scorr, in direzion del Pò.
Oltra al centro storigh, Sest el gh'ha vari frazion, cioè Badia, Coeuch, Lentaa, Lisanza, Molin, Occa, Oneda, Orian, San Giorg, Santafè, Sant'Anna.

Sest la confina con la Provincia de Novara, in Piemont (comun de Castellett e de Dormellett).

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Sest (VA) l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Sangian

**Sangian** (nom ufizial in italian: *Sangiano*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , 'na superfiss de 2 km² e 'na densità de  ab./km².
Sangian l'è on paes situaa arent al Lagh Maggior (anca se minga in su la còsta), arent a Leggiun, comun del qual l'è staa ona frazion tra el 1927 e 'l 1963. A Sangian l'è nassuu el Premi Nobel de la Letteratura Dario Fo (24 marz del 1927), oltra che la mamma del Nanni Svampa.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Sangian l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Solbiaa (CO)

**Solbiaa** (nom ufizial in italian: *Solbiate* in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm de , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².

L'è different daj duu comun con l'istess nòmm che  se troeuven in de la Provincia de Vares.

L'è tacaa ai cumün de Albioeu, Beregazz, Binagh, Cagn, Malnaa (VA) e Olgiaa.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Solbiaa l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Somma (VA)

**Somma** (in del dialett del sit ['suma]; nom ufizial in italian: *Somma Lombardo*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , cont ona superfiss de 30 km² e 'na densità de  ab./km².
El paes l'è bagnaa del fiumm Tisin e 'l confina con la Provincia de Novara (comun de Castellett, Pombia e Varall).

Somma l'è on comun de l'Alt Milanes e l'è stada el sitt indove l'è nassuu el Nicòla Sfrondaa, el futur papa *[[Papa Grigoeu XIV|Gregòri XIV]]* (1535-1591).

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Somma l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Solbiaa Olòna

**Solbiaa** (nom ufizial in italian: *Solbiate Olona*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , 'na superfiss de 4 km² e ona densitaa de  ab./km².
El paes, situaa in de l'Alt Milanes (territòri de Busti Grand), l'è traversaa del fiumm Olòna e 'l gh'ha ona frazion (Solbiell).
## El dialett

A Solbiaa se parla ona variant bustocca del lombard.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Solbiaa Olòna l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Tronzan

*Tronzan (*Tronzano Lago Maggiore*), comun de la Provincia de Vares.
*Tronzan (*Tronsan* in Piemontes; *Tronzano* in Italian), comun de la Provincia de Vercej.
Tronzan (VA)

**Tronzan** o **Tronscian** (nom ufizial in italian: *Tronzano Lago Maggiore*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , cont ona superfiss de 11 km² e 'na densità de  ab./km².
El paes el se troeuva in sul Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Verbania (comun de Cannoeubi) e col Canton Tisin (comun de Brissagh).

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Tronzan (VA) l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment


## Vos corelaa
*Gesa de Santa Maria Assunta (Tronzan)
Veddasca

**Veddasca** (inscì anca in Italian) a l'è staa on comun de la Provincia de Vares finna al 2014, incoeu frazion de Maccagn con Pin e Veddasca.

El paes el confina con la Svizzera (comun de Gambarògn, del Canton Tisin).

I sò frazion eren Alp Cadrigna, Alp Cangei, Alp Casmera, Alp Comendon, Alp Fed, Alp Praa del Còtt, Alp Quadra, Alp Rassin, Armi, Basinett, Biegn, Cadee, Caldera, Cangei, Còsta del Faiett, Fontana, Graj, Lozz, Mont Cadrigna, Mont Pajon, Montrecc, Mont Sirt, Noeuv Fontann, Pass de la Forcora, Pass Fontana Rossa, Pian de la Cros, Pian Pòs, Pont Delà, Sass Corbee

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Veddasca l'è mostraa in de la tabela chi de sotta

## Alter progett
Venegón da Sót

**Venegon de Sota** (*Venegón da Sót* in Busin; *Venegono Inferiore* in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vares che 'l cünta , 'na süperfis de 5 km² e 'na densità de . A Venegon a l'è mort el vegg arcivescuv de Milan Alfredo Ildefonso Schuster.

El paes el cunfina cun la Pruvincia de Com (cumün de Binagh e de Castelnöv)

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Venegón da Sót l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Venegón da Sura

**Venegon de Sura** (*Venegón da Sura* in Busin; *Venegono Superiore* in Italian) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vares che 'l cünta , 'na superfiss de 6 km² e 'na densità de  ab./km²..
El paes el cunfina cun la Pruvincia de Com (cumün de Binagh).

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Venegón da Sura l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Milano calibro 9

**Milano calibro 9** l'è un film pulissiutèsch dal 1972 dirèt da Fernando Di Leo, prim de 'na trilugìa ciamada "*dal milieu*", ispiràd a un'antulugìa de racùnt *noir* scrivüda da Giorgio Scerbanenco.
Acquasanta Terme

**Acquasanta Terme** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ascoli Piceno. El g'ha presapóch 3.347 abitàncc, 'na superfìce de 138&nbsp;km² e 'na densità de 24 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arquata del Tronto, Ascoli Piceno, Montegallo, Roccafluvione, Valle Castellana (TE).
Acquaviva Picena

**Acquaviva Picena** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ascoli Piceno. El g'ha presapóch 3.411 abitàncc, 'na superfìce de 20&nbsp;km² e 'na densità de 171 ab./km². El cunfìna coi cümü de Grottammare, Monsampolo del Tronto, Monteprandone, Offida, Ripatransone, San Benedetto del Tronto.
Carassai

**Carassai** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ascoli Piceno. El g'ha presapóch 1.263 abitàncc, 'na superfìce de 22&nbsp;km² e 'na densità de 57 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cossignano, Montalto delle Marche, Monte Vidon Combatte (FM), Montefiore dell'Aso, Ortezzano (FM), Petritoli (FM), Ripatransone.
Travedona Monaa

**Travedòna Monaa** (*Travedona Monate* in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , 'na superfiss de 9 km² e 'na densità de  ab./km²..
El paes el da el nòmm al Lagh de Monaa e 'l gh'ha vari frazion, ciamaa: *Ciosett, Faraòna Fornasett Moncucch, Mont Bell, Molin, Piann, Ronch*.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Travedona Monaa l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Cossignano

**Cossignano** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ascoli Piceno. El g'ha presapóch 1.036 abitàncc, 'na superfìce de 15&nbsp;km² e 'na densità de 69 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carassai, Castignano, Montalto delle Marche, Offida, Ripatransone.

A Cossignano i è nasìcc i zenitùr del cantànt Elio, el *leader* del gröp Elio e le Storie Tese.
Castorano

**Castorano** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ascoli Piceno. El g'ha presapóch 2.036 abitàncc, 'na superfìce de 14&nbsp;km² e 'na densità de 145 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ascoli Piceno, Castel di Lama, Colli del Tronto, Monsampolo del Tronto, Offida, Spinetoli.
Force

**Force** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ascoli Piceno. El g'ha , 'na superfìce de 34&nbsp;km² e 'na densità de 47 ab./km². El cunfìna coi cümü de Comunanza, Montefalcone Appennino (FM), Montelparo (FM), Palmiano, Rotella, Santa Vittoria in Matenano (FM), Venarotta.

## Riferimèncc
Spinetoli

**Spinetoli** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ascoli Piceno. El g'ha presapóch 5.869 abitàncc, 'na superfìce de 12&nbsp;km² e 'na densità de 489 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ancarano (TE), Castorano, Colli del Tronto, Controguerra (TE), Monsampolo del Tronto, Offida.
Offida

**Offida** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ascoli Piceno. El g'ha presapóch 5.324 abitàncc, 'na superfìce de 49&nbsp;km² e 'na densità de 109 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acquaviva Picena, Appignano del Tronto, Castel di Lama, Castignano, Castorano, Cossignano, Monsampolo del Tronto, Ripatransone, Spinetoli.
Montemonaco

**Montemonaco** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ascoli Piceno. El g'ha presapóch 682 abitàncc, 'na superfìce de 67&nbsp;km² e 'na densità de 10 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arquata del Tronto, Castelsantangelo sul Nera (MC), Comunanza, Montefortino (FM), Montegallo, Norcia (PG).
Monteprandone

**Monteprandone** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ascoli Piceno. El g'ha presapóch 10.345 abitàncc, 'na superfìce de 26&nbsp;km² e 'na densità de 398 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acquaviva Picena, Colonnella (TE), Controguerra (TE), Martinsicuro (TE), Monsampolo del Tronto, San Benedetto del Tronto.
Mérida (Venezuela)

**Mérida** (nùm intrèg ***Santiago de los Caballeros de Mérida***) l'è una cità dal Venezuela in d'la regiòn d' le Ande. L'è la capitàl del sò stàt.

L'è stài fundada in del 1558 e incö la g'ha püsée de 300.000 abitànt.

La se tröva in dla vàll del fiüm Chama, a 1.600 m de altésa. In sal sò teritòri gh'è la muntagna püsée volta dal paés: el Pico Bolivar.

## Vèd anca

* Bibliuteca Bulivariana de Mérida

## Alter futgrafìi


Image:Castillo de Mucuchies.jpg|El castèll de Mucuchies
Image:Mucubaji.jpg|El làg de Mucubaji
|La catedràl de la cità


## Ligamm de föra

* Merida Online
Vergiaa

**Vergiaa** (nom ufizial in italian *Vergiate*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , 'na superfiss de 21 km² e 'na densità de 401 ab./km² abitant.
El paes el se troeuva in la zona occidental de la provincia, arent al Lagh de Comabbi e in del territori de l'Alt Milanes, minga lontan del Sever.

Oltra al center comunal a gh'è quatter frazion: Cimber, Corgen, Cuiron e Sesona.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Vergiaa l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Vizzoeula

**Vizzoeula** (nom ufizial in italian: *Vizzola Ticino*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta  e che 'l gh'ha 'na superfiss de 7 km² e 'na densità de  ab./km². .
El paes, situaa in de l'Alt Milanes, el se troeuva adree ai spond del fiumm Tisin, al confin con la Provincia de Novara (comun de Maran, Olegg e Pombia). Oltra al center comunal a gh'è anca ona frazion, Castell Novaa, che on temp a l'era on comun indeperlù.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Vizzoeula l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
San Benedetto del Tronto

**San Benedetto del Tronto** (endèla parlàda locàl: *Sammenedètte*) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ascoli Piceno. La g'ha presapóch 48.000 abitàncc (dàto ISTAT del 2009), 'na superfìce de 25&nbsp;km² e 'na densità de 1897 ab./km².

El cümü de San Benedetto del Tronto el cunfìna coi cümü de Acquaviva Picena, Grottammare, Martinsicuro (TE), Monteprandone.
Montalto delle Marche

**Montalto delle Marche** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ascoli Piceno. El g'ha presapóch 2.343 abitàncc, 'na superfìce de 34&nbsp;km² e 'na densità de 69 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carassai, Castignano, Cossignano, Monte Rinaldo (FM), Montedinove, Montelparo (FM), Ortezzano (FM).
Ascoli Piceno

**Ascoli Piceno** l'è 'na cità italiàna de presapóch 50.135 abitàncc, capolöch de la pruvìncia omònima, endèla regiù de le Marche.

La cuàrcia zó 'n àrea de 160&nbsp;km² per 'na densità de 313 ab./km². El cümü de Ascoli Piceno 'l cunfìna coi cümü de Acquasanta Terme, Ancarano (TE), Appignano del Tronto, Castel di Lama, Castignano, Castorano, Civitella del Tronto (TE), Colli del Tronto, Folignano, Maltignano, Roccafluvione, Rotella, Sant'Egidio alla Vibrata (TE), Valle Castellana (TE), Venarotta.
Pruvincia de Ascoli Piceno

----

****Süperfiss***: 1.228 km² 
****Pupulazión (ISTAT 31/12/2008)***: 212.846 ab.
****Densità***: 173,29 ab./km²
****Nümer de cumün***: 33
****Capital ***: Ascoli Piceno
----
Pruvincia de Fermo

----

****Süperfiss***: 859,51 km² 
****Pupulazión (ISTAT 31/12/2008)***: 176.488 ab.
****Densità***: 205,34 ab./km²
****Nümer de cumün***: 40
****Capital ***: Fermo
***''Sit Istituzziunal**': www.provincia.fermo.it
----

La **Pruvincia de Fermo** la se tröva in de la part centru-meridiunal de la regiun di March. L'è un toch che'l s'è destacà, a setentrion, da la vegia pruvincia de Asculi Picen.
Pruvincia de Macerata

----

****Süperfiss***: 2773 km² 
****Pupulazión (ISTAT 31/12/2008)***: 322.498 ab.
****Densità***: 116,27 ab./km²
****Nümer de cumün***: 57
****Capital ***: Macerata
***''Sit Istituzziunal**': www.provincia.mc.it 
----
Bani Ansin

**Bani Anzin** (nòm uficiàl in italian: *Bannio Anzino*) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula

El gh'ha ona popolaziun de , cunt ona superfis de  km² e ona densità de popolaziun de  ab./km².

El paes, sitüaa in Val d'Ossula, l'è nassüü in del 1929 da l'üniun de dü cumün. Inultra el cunfina cun la Pruvincia de Vercei (cumün de Carcofur, Fubel e Rimela)

## Vus curelaa
*Bani
*Anzin

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Bani Ansin l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Bavén

**Baven** (nòm uficiàl in italian: *Baveno*) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula

El gh'ha ona popolaziun de , cunt ona superfis de  km² e ona densità de popolaziun de  ab./km².

El paes el se tröva lungh i spund uriental del Lagh Magiur. Ultra al center cumünal a gh'è i fraziun de Feriö, Loita, Trafiüm, Rumanich e Runchee.

Dal teritori de Baven el granii rösa che l'è staa druvaa per el Dom de Milan. Baven l'è gemelada cul cumün maltes de Nadur.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Bavén l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Pró

**Praa** (*Pró* in leventines; *Prato Leventina* in italian) a l'è un cumün svizzer del distret de Leventina. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 428 abitant e una süperfiss de 16.9 km², e al se tröva a una altitüden de 1043 meter sura al livel del mar.

El cumün de Praa a l'è tacaa ai cumün de Dalp, Lavizzara, Vosch, Quint.
Alt Milanes

L**'Alt Milanes** a l'è on territòri de la Lombardia nòrd-occidental che 'l comprend ona zòna spartida tra la provincia de Milan, quella de Còmm e quella de Vares. La correspond in bòna part a la region del Sever. I sò center principai a hinn Busti Grand, Legnan, Gallaraa, Sarònn, Parabiagh, Sest e Tradaa.

## Comun de l'Alt Milanes
Busti Grand, Legnan, Gallaraa, Sarònn, Parabiagh, Cassan Magnagh, Nervian, Somma, Tradaa, Samaraa, Castellanza, Scerr, Rescaldina, Bust Piccol, Cardan, Carònn Pertusella, Canegraa, San Giòrg, Lonaa Pozzol,Olgiaa, Fagnan, Castan, Ubòld, Gerenzan, Cislagh, Vergiaa, Inverun, Pojan, Magnagh, Cuggiòn, San Vittor, Cairaa, Turbigh, Corbetta, Cesan Boscon, Mozzaa, Ferno, Origg, Villa Cortesa, Marnaa, Carnagh, Solbiaa Olòna, Arconaa, Casoraa Sempion, Albizzaa, Vanzaghell, Gòrla Maggior, Gòrla Minor, Besnaa, Cavaria con Premezz, Ieragh cont Oragh, Casorezz, Dairagh, Arsagh, Robecchett cont Indun, Oggiòna San Steven, Buscaa, Angera, Lonaa, Solbiaa Arno, Locaa, Bernaa, Carbonaa, Golasecca, Castel Sever, Gornaa, Castion, Nosaa, Vizzoeula, Sest, Tain, Cadrezzaa, Usmaa, Mercall, Mornagh, Sumiragh, Comabbi, Ares, Cesaa, Solee, Cerian, Cojaa, Misint, Lazzaa, Lainaa, Garbagnaa.
Puléisg

**'Pulesg** (prunünciaa lucalment *Puléisg*; in italian: *Pollegio*) a l'è un cumün svizzer del distret de Leventina. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 992 abitant e una süperfiss de 5.9 km², e al se tröva a una altitüden de 298 meter sura al livel del mar.

El cumün de Pulesg a l'è tacaa ai cumün de Biasca, Böit, Parsóni, Samión.
Semión

**Semión** o **Samión** (Semione in italian) a l'è staa un cumün svizzer del distret de Bregn, in del Canton Tesin. Al gh’ha   abitant (dato del )e una süperfiss de 10.5 km², e al se tröva a una altitüden de 389 meter sura al livel del mar.

In del 2011 l'è staa ünii al növ cumün de Serravalle, insema ai vegg cumün de Lüdian e Malvaja.

## Riferiment
Lüdian

**Lüdian** (*Ludiano*) a l'è staa un cumün svizzer del distret de Bregn. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch  abitant (dato del ) e una süperfiss de 6.2 km², e al se tröva a una altitüden de 477 meter sura al livel del mar.

In del 2011, insema a Semion e Malvaja, l'è staa ünii al növ cumün de Serravalle.
## Riferiment
Malvaja

**Malvaja** (*Malvaglia*) a l'è stada un cumün svizzer del distret de Bregn, in del Canton Tesin. Al gh’ha   abitant (dato del ) e una süperfiss de 80.3 km², e al se tröva a una altitüden de 389 meter sura al livel del mar.

In del 2011, insema a Lüdian e Semion, Malvaja l'è stada tacada al növ cumün de Serravalle.

## Riferiment
Aquarossa

**Aquarossa** (*Acquarossa*) a l'è un cumün svizzer, capolöch del distret de Bregn. in del Canton Tesin. Al gh’ha  abitant (dato del ) e una süperfiss de 61.7 km², e al se tröva a una altitüden de 528 meter sura al livel del mar.

El cumün de Aquarossa a l'è tacaa ai cumün de Bregn, Malvaja, Lüdian, Sóuri, Cavagnèi, Anzóni, Faid.

## Riferiment
Belgiraa

**Belgiraa** (nòm uficiàl in italian: *Belgirate*) a l'è un cumün de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula

El gh'ha ona popolaziun de , cunt ona superfis de  km² e ona densità de popolaziun de  ab./km².

El paes el se tröva in sül Lagh Magiur e 'l cunfina cun la Pruvincia de Vares (cumün de Besozz, Brebia, Ispra, Legiün e Munval) e cun la Pruvincia de Nuvara (cumün de Lesa). Inultra el gh'ha una fraziun, ciamada Carciun.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Belgiraa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Besozz

**Besozz** ([be'zots] in varesott; *Besozzo* in Italian) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , cont ona superfiss de 13,5 km² e 'na densità de  ab./km².
El paes el se troeuva longh i spond del Lagh Maggior e 'l confina con la Provincia de Verbania (comun de  Belgiraa). Oltra al center comunal esisten anca tre frazion, ciamaa Bogn, Cardana e Olginasen.

A Besòzz l'è nassuu el pittor medieval Michelin de Besòzz (1370-1345).

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Besozz l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Beura

**Beura** (inscì anca in Italian) l'è vun di duu centri del comun ossolan de Beura-Cardescia, in de la Provincia de Verbania.
In del a gh'è anca el centro comunal. El se troeuva arent minga de longg de Domm, arent a la Tos e a nord de Cardescia.
A l'è stada on comun indipendent fina al 1928.
Bügnanch

**Bügnanch** (*Bognanch* in Piemuntes; *Bognanco* in Italian) a l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula

El gh'ha ona popolaziun de , cunt ona superfis de  km² e ona densità de popolaziun de  ab./km².

El paes, che 'l da el nom a la val umonima, el cunfina cul Cantun Vales (cumün de Zwischbergen).

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Bügnanch l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Sóuri

**Sovri** (*Sóuri* o *Sóri* in leventines; *Sobrio* in italian) a l'è un cumün svizzer del distret de Leventina. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch 76 abitant e una süperfiss de 6,4 km², e al se tröva a una altitüden de 1117 meter sura al livel del mar.

El cumün de Sobrio a l'è tacaa ai cumün de Aquarossa, Böit, Cavagnèi, Sgiurnì, Lüdian, Samión.
Vosch

**Usch** (in dialet leventines ciamaa *Vòsch*; in Italian *Osco*) l'è una fraziun del cumün tisines de Faid, in del distret de Leventina.
El paes el se tröva arent a Quint (nord-ovest), Bregn (nord, ultra i munt), Mairengh (ovest), Faid (süd-ovest), Dalp (süd), Pró (süd-est).
L'è staa un cumün indeperlü infina al 2011.
Putenza (fisega)

La **putenza** l'è definida cume 'l lavur (*L*) cumpii int l'ünità de temp (*t*):
:P=\lim_{\Delta t\to 0}\frac{\Delta L}{\Delta t}=\frac{\operatorname dL}{\operatorname dt}

In bas al principi de l'egualianza intra lavur e energia, la putenza la misüra ancasì la quantità d'energia scambiada int l'ünità de temp, int un qualsessìa prucess de trasfurmazion:  mecanegh, eletregh, termich o chimegh.

Int el cas de l'energia mecanega (lavur), la putenza la curispond anca al prudut de la forza per la velocità del pont indè che l'è aplicada
:P = \mathbf F\cdot\mathbf v
e, int el cas di mot rutatori, al prudut de la cùbia (o mument d'una forza) per la velocità angulara
:P = \mathbf M\cdot\boldsymbol\omega
Lavizzara

**Lavizzara** a l'è un cumün svizzer del distret de Valmagia, in del Canton Tesin. Al gh’ha  abitant (dato del ) e una süperfiss de 187 km², e al se tröva a una altitüden de 763 meter sura al livel del mar.

El cumün de Lavizzara a l'è tacaa ai cumün de Airö, Bedrett, Briom, Cevi, Cüróni, Dalp, Magia, Pró, Quint, Senögn.

El cumün 'me che l'è adess l'è staa creaa in del 2004 con la fusion dei cumün de Bröj, Brontall, Füs, Menzoi, Pescia e Prao-Surnigh.

## Riferiment
1811

El **1811** a l'è 'n ann del secol quell dedesnoeuv.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget
Leventina (distret)

El distrèt de **Leventina** l'è giü dei òt distrècc del Canton Ticino, endèla Svìsera italiàna. El capolöch del distrèt l'è Faid ma la cità piö grànda l'è Airolo.

Colocàt a nòrt del cantù, el sò teretóre el töl dét le ài de Bedretto e Val Leventina. La superfìce totàl del ditrèt l'è de 479.9 km² e la popolasiù l'è de 10,173 abitàncc (dàto del Dezèmber del 2005).

El distrèt de Leventina l'è dividìt en quàter sóta-distrècc, ciamàcc "cìrcoi".

















## Variazion aministrativ dal 1803

* 9 de Mas 1853: el cumün de Campel al vé scurpuraa dal cumün de Calpiögna.
* 14 de Utuber 1940: cambi de nom italian del cumün de Pró (prima *Prato Fiesso*, adess *Prato Leventina*).
* 29 de Ginee 2006: el comün de Faid l'ha incorporaa i cumün de Cüsgiögna, Russüra e Calóni.

*Abitant censii in Leventina*


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:12000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1745 text:1745
  bar:1798 text:1798
  bar:1808 text:1808
  bar:1837 text:1837
  bar:1850 text:1850
  bar:1900 text:1900
  bar:1950 text:1950
  bar:1970 text:1970
  bar:2000 text:2000

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1745 from:0 till:  7634
  bar:1798 from:0 till:  9643
  bar:1808 from:0 till:  9601
  bar:1837 from:0 till:  11974
  bar:1850 from:0 till:  10331
  bar:1900 from:0 till:  9397
  bar:1950 from:0 till:  9602
  bar:1970 from:0 till:  11927
  bar:2000 from:0 till:  9502

PlotData=

  bar:1745 at: 7634 fontsize:S text: 7634 shift:(-8,5)
  bar:1798 at: 9643 fontsize:S text: 9643 shift:(-10,5)
  bar:1808 at: 9601 fontsize:S text: 9601 shift:(-10,5)
  bar:1837 at: 11974 fontsize:S text: 11974 shift:(-10,5)
  bar:1850 at: 10331 fontsize:S text: 10331 shift:(-10,5)
  bar:1900 at: 9397 fontsize:S text: 9397 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 9602 fontsize:S text: 9602 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 11927 fontsize:S text: 11927 shift:(-10,5)
  bar:2000 at: 9502 fontsize:S text: 9502 shift:(-10,5)
  
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:fónte Diz.stòregh de la Svizzera - elaborazion grafica a cüra de Wikipedia



## Riferimèncc
* Lìsta uficiàla dei cümü, cìrcoi e distrècc del Ticìno
Vertezz

**Vertezz** (nom ufizial in italian: *Lavertezzo*) a l'è un cumün svizzer del distret de Locarn. in del Canton Tesin. Al gh'ha  abitant (dato del ) e una süperfiss de 58 km², e al se tröva a una altitüden de 536 meter sura al livel del mar.

El cumün de Lavertezzo a l'è tacaa ai cumün de Briom, Corip, Cügnasch-Gera, Frasch, Avegn Gordev, Gordora, Iragna, Locarn, Lodrin, Parsóni, Próns e Vegorn.

## Riferiment
Martinsicuro

**Martinsicuro** l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Teramo. El g'ha presapóch 13.421 abitàncc, 'na superfìce de 14 km² per 'na densità de 959 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alba Adriatica, Colonnella, Monteprandone (AP), San Benedetto del Tronto (AP).
Controguerra

**Controguerra** l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Teramo. El g'ha presapóch 2.480 abitàncc, 'na superfìce de 22 km² e 'na densità de 113 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ancarano, Colonnella, Corropoli, Monsampolo del Tronto (AP), Monteprandone (AP), Nereto, Spinetoli (AP), Torano Nuovo.
Nereto

**Nereto** (*Narèta* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Teramo. El g'ha presapóch 4.408 abitàncc, 'na superfìce de 7 km² e 'na densità de 630 ab./km². El cunfìna coi cümü de Controguerra, Corropoli, Sant'Omero, Torano Nuovo.
Notaresco

**Notaresco** l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Teramo. El g'ha presapóch 6.771 abitàncc, 'na superfìce de 37 km² e 'na densità de 183 ab./km². El cunfìna coi cümü de Atri, Castellalto, Cellino Attanasio, Morro d'Oro, Mosciano Sant'Angelo, Roseto degli Abruzzi.
Atri

**Atri** l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Teramo. El g'ha  abitàncc (dàto del  ), 'na superfìce de 91,44 km² e 'na densità de  ab./km². El cunfìna coi cümü de Castilenti, Cellino Attanasio, Città Sant'Angelo (PE), Elice (PE), Montefino, Morro d'Oro, Notaresco, Pineto, Roseto degli Abruzzi, Silvi.

## Evulusiù demogràfica
 

## Riferimèncc
Arsita

**Arsita** l'è 'n cümü italià, de la regiù de l'Abruzzo, en Pruvìncia de Teramo. El g'ha presapóch 967 abitàncc, 'na superfìce de 34 km² e 'na densità de 28 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bisenti, Castel del Monte (AQ), Castelli, Farindola (PE), Penne (PE).