open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cadarcion

**Cadarcion** (nom uficiàl en italià: *Caderzone*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 602 abitàncc, 'na süperfìce de 18&nbsp;km², per 'na densità de 33 ab./km². El cunfìna coi cümü de Pinsöl, Giustin, Spias, Stremp, Carisöl, Masimen, Bozanach.

## Evulusiù demogràfica
Bondù

**Bondù** (nom uficiàl en italià: *Bondone*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 667 abitàncc, 'na süperfìce de 19&nbsp;km², per 'na densità de 35 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bagulì (BS), Léder, Stor, Magàza (BS), Ìder (BS), Alvistì (BS).

## Evulusiù demogràfica
Bónt

**Bónt** (nòm uficiàl en italià: *Bondo*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent.

El g'ha 'na popolasiù de , condena superfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km².

El cunfìna coi cümü de Tió, Bolbeno, Bregucc, Zucol e Runcù.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Bolbeno

**Bolbeno** (*Bolbén* endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 330 abitàncc, 'na süperfìce de 12&nbsp;km², per 'na densità de 28 ab./km². El cunfìna coi cümü de Praor, Tió, Bleggio Superiore, Bónt, Bregucc, Zucol.

## Evulusiù demogràfica
Bozanach

**Bozanach** (nom uficiàl en italià: *Bocenago*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 372 abitàncc, 'na süperfìce de 8&nbsp;km², per 'na densità de 47 ab./km². El cunfìna coi cümü de Spias, Stremp, Cadarcion, Masimen, Stenico, Montagne, Lomaso.

## Evulusiù demogràfica
Bleggio Superiore

**Bleggio Superiore** (*Blecc de Sora* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 1.528 abitàncc, 'na süperfìce de 32&nbsp;km², per 'na densità de 48 ab./km². El cunfìna coi cümü de Tió, Bleggio Inferiore, Bolbeno, Fiavè, Zucol, Concei.

## Evulusiù demogràfica
Bezèca

**Bezèca** (nom uficiàl en italià: *Bezzecca*) l'è 'na frasiù del cümü de Léder, en Pruvincia de Trent. La g'ha presapóch 591 abitàncc e 'nfìna al prim de zenér del 2010 la fàa cümü de per sò cönt.

## Evulusiù demogràfica
Besenello

**Besenello** (*Besenel* endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 1.753 abitàncc, 'na süperfìce de 25&nbsp;km², per 'na densità de 70 ab./km². El cunfìna coi cümü de Trènt, Vigolo Vattaro, Bosentino, Vattaro, Naldém, Centa San Nicolò, Calliano, Nomi, Folgaria.

## Evulusiù demogràfica
Bedollo

**Bedollo** (*Bedol* endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 1.395 abitàncc, 'na süperfìce de 27&nbsp;km², per 'na densità de 52 ab./km². El cunfìna coi cümü de Sover, Segonzano, Lona-Lases, Baselga di Pinè, Palù, Sant'Orsola Terme.

## Evulusiù demogràfica
Baselga di Piné

**Baselga di Piné** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 4.427 abitàncc, 'na süperfìce de 40&nbsp;km², per 'na densità de 111 ab./km². El cunfìna coi cümü de Valfloriana, Segonzano, Lona-Lases, Bedollo, Bedollo, Telve, Palù, Fornace, Sant'Orsola Terme, Pergine Valsugana.

## Evulusiù demogràfica
Avio

**Avio** (*Avi* 'ndèla parlàda locàl; *Aue* 'n todèsch) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 3.917 abitàncc, 'na süperfìce de 68&nbsp;km², per 'na densità de 58 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brentonech, Malcesine (VR), Ala, Ferrara di Monte Baldo (VR), Brentino Belluno (VR), Sant'Anna d'Alfaedo (VR), Dolcè (VR).

## Evulusiù demogràfica
Bleggio Inferiore

**Bleggio Inferiore** (*Blecc de Sota* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'na frasiù del cümü de Comano Terme, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 1.084 abitàncc, e 'nfìna al prim de zenér del 2010 el fàa cümü de per sò cönt.

## Evulusiù demogràfica
Arch (TN)

**Arch** (nom uficiàl en italià: *Arco*; en todèsch: *Arch*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 14.500 abitàncc, 'na süperfìce de 63&nbsp;km², per 'na densità de 230 ab./km². El cunfìna coi cümü de Lomaso, Dro, Villa Lagarina, Drena, Ten, Rìa del Garda, Ronzo-Chienis, Mori, Nago Torbole.

## Evulusiù demogràfica

## Persùne famùze
A Arch, ai 15 de zenér del 1858, gh'è nasìt el pitùr Giovanni Segantini.

## Cità 'nzemelàde

*  Roccella Ionica, Itàlia, del 2007
*  Schotten, Germania, del 1960
*  Bogen, Germania, del 1983
Amblar

**Amblar** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 213 abitàncc, 'na süperfìce de 14&nbsp;km², per 'na densità de 15 ab./km². El cunfìna coi cümü de Caldaro sulla Strada del Vino (BZ), Cavareno, Romeno, Don, Termeno sulla Strada del Vino (BZ), Sfruz.
Naldém

**Aldeno** (endèla parlàda locàl: *Naldém*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent, sitüàt sö la spónda dèstra del fiöm Adige a piö o méno 10 km a sudòvest de Trènt.

El g'ha presapóch 2.818 abitàncc, 'na süperfìce de 8 km², per 'na densità de 352 ab./km². El cunfìna coi cümü de Trènt, Garniga Terme, Cimone, Besenello, Pomarolo, Nomi.
Albiano

**Albiano** (*Albiam* endèla parlàda locàl; *Albian* en todèsch) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 1.448 abitàncc, 'na süperfìce de 9&nbsp;km², per 'na densità de 161 ab./km². El cunfìna coi cümü de Giovo, Cembra, Lona-Lases, Lisignago, Trènt, Fornace, Civezzano.
Ala (TN)

**Ala** (*Ahl am Etsch* o *Halla* 'n todèsch stòrich) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 7.350 abitàncc, 'na süperfìce de 119&nbsp;km², per 'na densità de 62 ab./km². El cunfìna coi cümü de Rovereto, Mori, Valarsa, Brentonech, Avio, Recoaro Terme (VI), Erbezzo (VR), Bosco Chiesanuova (VR), Sant'Anna d'Alfaedo (VR), Crespadoro (VI), Selva di Progno (VR).
Palù (TN)

**Palù** (nom uficiàl en italià: *Palù del Fersina*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 193 abitàncc, 'na süperfìce de 16&nbsp;km², per 'na densità de 12 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bedollo, Telve, Baselga di Pinè, Telve di Sopra, Sant'Orsola Terme, Fierozzo, Torcegno.

## Evulusiù demogràfica
Gambarögn

**Gambarögn** (*Gambarogno* in Italian) a l'è un cumün svizzer del distret de Locarn. in del Canton Tesin. L'è staa istitüii in del mes de Abril del 2010 co la fusion dei ex-cumün de Cavian, Conton, Gera, Indemen, Magadign, Piazzögna, San Nezzee, Sant Abondi e Vira.

Al gh’ha pressapoch  abitant (dato del ) e una süperfiss de 51,74 km², e al se tröva a una altitüden de 196 meter sura al livel del mar.

El cumün de Gambarögn a l'è tacaa ai cumün de Alt Malcanton, Scona, Cüreja cun Munviasch (IT-VA), Locarn, Minüs, Rivera, Sigirin, Tendru-Cuntra, Vedasca (IT-VA).
## Pruverbi in di dialet del Gambarögn
### Magadin
*Sant'Ana la 'n vò tri in la sóa fontana.
*Ben par maa l'è carità, maa per ben l’è crüdeltà.
### San Nezzee
*I böö i 's ciapa pai cörn e i sgent par la parola.
### Cavian
*Senza i sold i prèved i canta mia messa.
*I sbali di dotór i è quatä da la tera, qui di sciori i è quatä di danè.
*Se ch’u piòv per l’Ascensión, u piòv per tücc i messón.
*Sant Andrea l’è un gran ladrón, Sant Antoni l’è un bon padrón.
*Quand ch'u gh'è la festa, u ‘s taca sü el caldirö dra carn per tücc.
*Tücc i cürèd i loda la sóva cüria.
*Chi che cüsiss mia bögin, u cüsiss pö bögión.

### Gera
*Com l’è l'arbor, i è i früit.
*Par fä ona bona mort, bégna tegnì amis änca el bao.
*Castegn dó ch'i ‘n fa e legnà dó ch'i ‘n da.
*La nev che vegn prima da Santa Catarina la torna nä fign sóla scima.
*Tòo miee e crompä cavai, sara i ögg e recomändet a Dio.
*Lassä nä i cämp a códighe e i dònn a fä la scióra a 's fa prest.
*Col mengiänd e col bivend o 's comeda el temp.
*Grama quela cà che de végg na la sa.
*In cà o gh'è sempro di guai quand la dona la porta i bragh e l'om el scossä.
*Chi dai chevii róss, chi na i pratéga i na i conóss.
*Cavò 'l dincc, cessò 'l dolór.
*O 's pò mia pretend da cavä sängh da un mür.
*El cör e l'ögg i vòo la sò part.
*L'ann bisest l'è l'ann da tücc i pest.
*Prima da creä el gnel, el Signór el crea el motarel.
*Questa l'è la resón del bechee, che a tò la carn o 'gh va i danee.
*Legn da fò e carn da bò, i 'n dròva e i 'n mangia chi che pò.
*Carn ch'a créss la mängie daspéss.

### Vairan
*A var püssee un asan viv che un dotór mört.
*Óm alegro el ciél l’aiüta.
*Chi che gh'ha el nas voltò vers la testa, i è cativ come la pesta.
### Sant Abondi
*Ogni asen u fa el sò verz. 
*Piega l'arbur fin che l'è pinin.
*El temp di castegn l'è cürt.
*El can u mangia mai da sò carn.
*Parola dicia, cuntrat facc.
*Ogni ann u 'n passa vün.
*Ai donn u s'egh conta mia i ann.

## Galeria de foto

Archivi:Indemini Switzerland.JPG|Indemen
Archivi:Magadino_Kirche.jpg|Magadign
Archivi:Viragambarogna0001.jpg|Vira



## Olter pruget
Pras (TN)

**Pras** (nom uficiàl en italià: *Praso*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 370 abitàncc, 'na süperfìce de 9&nbsp;km², per 'na densità de 41 ab./km². El cunfìna coi cümü de Daù, Runcù, Lardér, Barsù, Pieve di Bono.

## Evulusiù demogràfica
Andalo

**Andalo** (*Andel* endèla parlàda locàl e 'n todèsch stòrich) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent.

El g'ha presapóch 1.014 abitàncc, 'na süperfìce de 9&nbsp;km², per 'na densità de 113 ab./km². El cunfìna coi cümü de Fai de la Paganella, Cavedago, Molveno, Zambana, San Lorenzo in Banale, Terlach.

## Evulusiù demogràfica
ETL

L' **Extract, Transform, Load (ETL)** (Estraziun, Trasfurmaziun, Carga) l'è un prucess che 'l tö insema data che vegnen de Database cunt strütür difarent e i met in d'un olter Database ('l Database final, de solet un Data-Warehouse - Magazzin de Data) indua la strütüra l'è dumà vöna. 

*Estraziun* 
di data relevant de funt difarent 
*Trasfurmaziun* 
di data in de la strütüra del Database final 
*Cargadüra* 
di data in del Database final. 
Chel prucess chi l'è druaa suratüt in de la gestiun d'un Data-Warehouse (Magazzin de Data) indua gh'è besogn de cunsulidà di gran quantidaa de data, che vegnen de funt cunt strütür difarent, inanz de metj in del Data-Warehouse.
1437

El **1437** a l'è 'n ann del secol XV.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget
Comano Terme

**Comano Terme** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent, istitüìt el 1 de zenér del 2010 de la fuziù dei ex-cümü de Bleggio Inferiore e Lomaso.

El g'ha presapóch 2900 abitàncc e 'na süperfìce de 39,8&nbsp;km². El cunfìna coi cümü de Arch, Bleggio Superiore, Bozanach, Dorsino, Dro, Fiavè, Giustin, Masimen, Ragoi, San Lorenzo in Banale, Stenico, Ten, Tió.

## Evulusiù demogràfica
L'evulusiù demogràfice dei dù ex cümü che s'è fundìt endèl cümü de Comano Terme l'è mostràda 'ndèle tabèle ché sóta:

### Bleggio Inferiore

### Lomaso
Valda

**Valda** (*Wald im Fasstal* en todèsch stòrich) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 229 abitàncc, 'na süperfìce de 6&nbsp;km², per 'na densità de 38 ab./km². El cunfìna coi cümü de Grumes, Faver, Salorno (BZ) e Segonzano.

## Evulusiù demogràfica
San Basàn (desambigua)

**San Basàn** el vurarès dì:

## Geugrafia

* San Basàn, paesìn de la pruvincia de Cremuna

## Religiòn

* San Basán, prìm vèsc de Lod e sànt de la cesa católica
Vipiteno

**Vipiteno** (*Sterzing* en todèsch; *Stearzing* en bavarés; *Vipitenum* en latì) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 5.799 abitàncc, 'na superfìce de 33&nbsp;km² e 'na densità de 176 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brennero, Campo di Trens, Racines, Val di Vizze.

A'l cumün de Vipiteno/Sterzing pertuchen anca i fraziun Tschöfs, Thuins e Ried. Già che Vipiteno/Sterzing el se tröa int un sit un puu particular, in tra tanc pass de muntagn, a l'ha semper avüü un impurtansa strategega e l'è semper stáa un center de cumerz ben impurtant.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Villabassa

**Villabassa (''Niederdorf'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.309 abitàncc, 'na superfìce de 17&nbsp;km² e 'na densità de 77 ab./km². El cunfìna coi cümü de Braies, Dobbiaco, Monguelfo, Valle di Casies.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Velturno

**Velturno (''Feldthurns'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.541 abitàncc, 'na superfìce de 24&nbsp;km² e 'na densità de 106 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bressanone, Chiusa, Funes, Varna.

## Situasiù linguìstica
Vandoies

**Vandoies (''Vintl'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 3.104 abitàncc, 'na superfìce de 110&nbsp;km² e 'na densità de 28 ab./km². El cunfìna coi cümü de Chienes, Rio di Pusteria, Rodengo, Selva dei Molini, Terento, Val di Vizze.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Valle Aurina

**Valle Aurina (''Ahrntal'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 5.530 abitàncc, 'na superfìce de 187&nbsp;km² e 'na densità de 30 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campo Tures, Predoi, Selva dei Molini.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Vadena

**Vadena (''Pfatten'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 843 abitàncc, 'na superfìce de 13&nbsp;km² e 'na densità de 65 ab./km². El cunfìna coi cümü de Appiano sulla Strada del Vino, Bolzano, Bronzolo, Caldaro sulla Strada del Vino, Laives, Ora, Termeno sulla Strada del Vino.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Ultimo

**Ultimo (''Ulten'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 3.004 abitàncc, 'na superfìce de 208&nbsp;km² e 'na densità de 14 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brésem (TN), Castelbello-Ciardes, Laces, Lauregno, Martello, Naturno, Proves, Rabbi (TN), Rumo (TN), San Pancrazio.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Tubre

**Tubre (''Taufers im Münstertal'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 950 abitàncc, 'na superfìce de 45&nbsp;km² e 'na densità de 21 ab./km². El cunfìna coi cümü de Glorenza, Malles Venosta, Prato allo Stelvio, Stelvio.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Trodena

**Trodena (''Truden'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 960 abitàncc, 'na superfìce de 20&nbsp;km² e 'na densità de 48 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aldino, Anterivo, Capriana (TN), Carano (TN), Montagna.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Tirolo (BZ)

**Tirolo (''Tirol'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha , 'na superfìce de 25,59&nbsp;km² e 'na densità de  ab./km². El cunfìna coi cümü de Caines, Lagundo, Merano, Moso in Passiria, Parcines, Rifiano, Scena.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Valdaora

**Valdaora (''Olang'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.798 abitàncc, 'na superfìce de 48&nbsp;km² e 'na densità de 58 ab./km². El cunfìna coi cümü de Braies, Brunico, Marebbe, Monguelfo, Rasun Anterselva.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Val di Vizze

**Val di Vizze** (en todèsch: *Pfitsch*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.614 abitàncc, 'na superfìce de 142&nbsp;km² e 'na densità de 18 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brennero, Campo di Trens, Rio di Pusteria, Selva dei Molini, Vandoies, Vipiteno.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Tesimo

**Tesimo (''Tisens'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.803 abitàncc, 'na superfìce de 38&nbsp;km² e 'na densità de 47 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gargazzone, Lana, Nalles, San Pancrazio, Senale-San Felice.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Termeno sulla Strada del Vino

**Termeno sulla Strada del Vino** (*Tramin an der Weinstrasse*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 3.194 abitàncc, 'na superfìce de 19&nbsp;km² e 'na densità de 168 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amblar (TN), Caldaro sulla Strada del Vino, Coredo (TN), Cortaccia sulla Strada del Vino, Egna, Montagna, Ora, Sfruz (TN), Vadena.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Stelvio

**Stelvio (''Stilfs'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.307 abitàncc, 'na superfìce de 140&nbsp;km² e 'na densità de 9 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bormio (SO), Lasa, Martello, Prato allo Stelvio, Tubre, Valfurva (SO).

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Senales

**Senales (''Schnals'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.395 abitàncc, 'na superfìce de 211&nbsp;km² e 'na densità de 7 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelbello-Ciardes, Laces, Malles Venosta, Moso in Passiria, Naturno, Parcines, Silandro.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Senale-San Felice

**Senale-San Felice (''Unsere Liebe Frau im Walde-St.Felix'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 786 abitàncc, 'na superfìce de 27&nbsp;km² e 'na densità de 29 ab./km². El cunfìna coi cümü de Appiano sulla Strada del Vino, Castelfondo (TN), Fondo (TN), Nalles, San Pancrazio, Tesimo.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Selva di Val Gardena

**Selva di Val Gardena** (en ladì: *Sëlva*; en todèsch: *Wolkenstein in Gröden*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.524 abitàncc, 'na superfìce de 53&nbsp;km² e 'na densità de 48 ab./km². El cunfìna coi cümü de Badia, Campitello di Fassa (TN), Canazei (TN), Corvara in Badia, San Martino in Badia, Santa Cristina Valgardena.

## Evulusiù demogràfica

## Situasiù linguìstica

## Zét de Selva de la Al Gardena
* Ol Carlo Senoner campiun de sci
* Ol Karl Unterkircher scalatùr estrém

## Colegamèncc estèrni
* Selva di Val Gardena
* Comuna de Selva di Val Gardena
Selva dei Molini

**Selva dei Molini (''Mühlwald'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.457 abitàncc, 'na superfìce de 104&nbsp;km² e 'na densità de 14 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campo Tures, Chienes, Falzes, Gais, Terento, Val di Vizze, Valle Aurina, Vandoies.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Scena

**Scena (''Schenna'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.673 abitàncc, 'na superfìce de 48&nbsp;km² e 'na densità de 56 ab./km². El cunfìna coi cümü de Avelengo, Caines, Merano, Rifiano, San Leonardo in Passiria, Sarentino, Tirolo.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Silandro

**Silandro** (en todèsch *Schlanders*; endèl dialèt locàl: *Schlånders* ) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 5.733 abitàncc, 'na superfìce de 115&nbsp;km² e 'na densità de 50 ab./km². El cunfìna coi cümü de Laces, Lasa, Malles Venosta, Martello, Senales.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Sesto

**Sesto (''Sexten'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.925 abitàncc, 'na superfìce de 80&nbsp;km² e 'na densità de 24 ab./km². El cunfìna coi cümü de Auronzo di Cadore (BL), Comelico Superiore (BL), Dobbiaco, San Candido.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Santa Cristina Valgardena

**Sànta Cristìna de Valgardéna** (en ladì: **S. Cristina-Gherdëina**; en todèsch: **St.Christina in Gröden**; en italià: **Santa Cristina Valgardena**) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha , 'na superfìce de 31&nbsp;km² e 'na densità de  ab./km². El cunfìna coi cümü de Campitello di Fassa (TN), Castelrotto, Funes, Ortisei, San Martino in Badia, Selva di Val Gardena.

## El nòm
El nòm del paés l'è atestàt zabèla 'ndèl 1277 come *S. Kristein*, come *St. Christina* 'ndèl 1323, come *St. Christeins Mulgrei* 'ndèl 1401 e come *St. Christina in Gröden/Santa Cristina in Gardena* 'ndèl 1817. Del 1923 al 1955, per vìa de l'italianizasiù mitìda 'n camp del regìm fasìsta, el paés l'ìa ciamàt uficialmènt apéna col nòm de *Santa Cristina*. Encö 'nvéce la denuminasiù l'è trilìngue.
Endèi acc üficiài, el cümü de Sànta Cristìna 'l dopèra dò fùrme per el nòm del paés: *S. Crestina-Gherdëina*, compàgn che 'ndèl statùto del cümü e *S. Cristina-Gherdëina* compàgn che 'ndèle delìbere piö nöe e 'ndèn quach püblicasiù locài en lèngua ladìna.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Santa Cristìna de Valgardéna l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:

## Riferiment
San Pancrazio

**San Pancrazio** (italiano) o **Sankt Pankraz** (todesch) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.609 abitàncc, 'na superfìce de 62&nbsp;km² e 'na densità de 26 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelfondo (TN), Lana, Lauregno, Naturno, Senale-San Felice, Tesimo, Ultimo.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
San Martino in Passiria

**San Martino in Passiria (''St.Martin in Passeier'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.830 abitàncc, 'na superfìce de 30&nbsp;km² e 'na densità de 94 ab./km². El cunfìna coi cümü de Moso in Passiria, Rifiano, San Leonardo in Passiria.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
San Martino in Badia

**San Martino in Badia** (en ladì: *San Martin de Tor*; en todèsch: *St.Martin in Thurn*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.690 abitàncc, 'na superfìce de 76&nbsp;km² e 'na densità de 22 ab./km². El cunfìna coi cümü de Badia, Bressanone, Corvara in Badia, Funes, La Valle, Luson, Marebbe, Santa Cristina Valgardena, Selva di Val Gardena.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
San Lorenzo di Sebato

**San Lorenzo di Sebato (''St.Lorenzen'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 3.441 abitàncc, 'na superfìce de 51&nbsp;km² e 'na densità de 67 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brunico, Chienes, Falzes, Luson, Marebbe, Rodengo.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Rodengo

**Rodengo (''Rodeneck'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.157 abitàncc, 'na superfìce de 29&nbsp;km² e 'na densità de 40 ab./km². El cunfìna coi cümü de Chienes, Luson, Naz-Sciaves, Rio di Pusteria, San Lorenzo di Sebato, Vandoies.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Rio di Pusteria

**Rio di Pusteria (''Mühlbach'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.644 abitàncc, 'na superfìce de 84&nbsp;km² e 'na densità de 31 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campo di Trens, Fortezza, Naz-Sciaves, Rodengo, Val di Vizze, Vandoies.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Rifiano

**Rifiano (''Riffian'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch ca.1.100 abitàncc, 'na superfìce de 35,75&nbsp;km² e 'na densità de 29 ab./km². El cunfìna coi cümü de Caines, Moso in Passiria, San Leonardo in Passiria, San Martino in Passiria, Scena, Tirolo.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Rasun Anterselva

**Rasen Anterholz (''Rasun-Anterselva'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.705 abitàncc, 'na superfìce de 120&nbsp;km² e 'na densità de 23 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bruneck/Brunico, Sand in Taufers, Welsberg-Taisten, Percha, Olang, Gsies, St. Jakob in Defereggen.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
San Leonardo in Passiria

**San Leunard in Passiria** (*St. Leonhard in Passeier* in Tudesch; *San Leonardo in Passiria* in Italian)''' l'è un cumün Südtirules de pü u manch 3.425 abitant. A l'è el paes de l'Andreas Hofer.

## Sitüassiun Lenguìstega

## Evulusiun Demourafega
San Genesio Atesino

**San Genesio Atesino (''Jenesien'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.700 abitàncc, 'na superfìce de 68&nbsp;km² e 'na densità de 40 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bolzano, Meltina, Renon, Sarentino, Terlano.

El se tröa in sü'l *Solt* (un plató de volta muntagna) in sü la pared süd de'l Munt Socur arent a Bulsan. Genési l'è culegaa a Bulsan minga dumà cunt una straa ma anca cunt una fünicülara. El paes l'è traversaa de la Via Ürupeja E5. El paes l'e faa de anch di fraziun Afing, Flaas, Glaning e Nobls.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Proves

**Proves (''Proveis'' in Tudesch)** l'è 'n cumün de l'inscì ciamaa ''Deutschnonsberg'' (*Volta Val de Non Tudesca*) che del 1948 l'è staa desgiuntaa del rest de la Val de Non, che l'è in Trentin, e de 'lura 'l pertuca al Südtirol. El cumün el gh'ha pü u manch 288 abitànt, 'na superfìs de 18&nbsp;km² e 'na densità de 16 ab./km². A'l cunfìna cunt i cumün de Cagnò (TN), Lauregn, Rüm (TN), Ülten.

Fin al 1998 vün el gh'eva de andà per el Trentin per rivàgh, pö han faa sü 'n tünnel suta 'l Pass de Castrin e 'dess el se passa anca de la Val d'Ülten che l'è in Südtirol: ij abitant de Proves hin finalment giunt a la so gent.

## Situasiùn lenguìstega

## Evulusiùn demogràfega
Parcines

**Parcines (''Partschins'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 3.193 abitàncc, 'na superfìce de 55&nbsp;km² e 'na densità de 58 ab./km². El cunfìna coi cümü de Lagundo, Lana, Marlengo, Moso in Passiria, Naturno, Plaus, Senales, Tirolo.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Ora

**Ora (''Auer'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 3.025 abitàncc, 'na superfìce de 11&nbsp;km² e 'na densità de 275 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aldino, Bronzolo, Montagna, Termeno sulla Strada del Vino, Vadena.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Nova Ponente

**Nova Ponente (''Deutschnofen'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 3.566 abitàncc, 'na superfìce de 112&nbsp;km² e 'na densità de 32 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aldino, Bolzano, Bronzolo, Cornedo all'Isarco, Laives, Nova Levante, Predazzo (TN), Tesero (TN), Varena (TN).

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Nova Levante

**Nova Levante (''Welschnofen'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.825 abitàncc, 'na superfìce de 50&nbsp;km² e 'na densità de 37 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cornedo all'Isarco, Moena (TN), Nova Ponente, Pozza di Fassa (TN), Predazzo (TN), Tires, Vigo di Fassa (TN).

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Naz-Sciaves

**Naz-Sciaves (''Natz-Schabs'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.430 abitàncc, 'na superfìce de 15&nbsp;km² e 'na densità de 162 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bressanone, Fortezza, Luson, Rio di Pusteria, Rodengo, Varna.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Naturno

**Naturno (''Naturns'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 5.074 abitàncc, 'na superfìce de 67&nbsp;km² e 'na densità de 76 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelbello-Ciardes, Lagundo, Lana, Parcines, Plaus, San Pancrazio, Senales, Ultimo.

Al se tröa a pü u manch dudes chilometer de Meran. Anca se a nivel geugrafegh 'l pertuca a la Val Venòsta, a nivel aministrativ a'l cuntrari 'l pertegn a'l Bürgraviáa.
Natürn al ciaparès el so nom de la radis celtega "**ana duron**", che'l vör dì „**Cà int la pantana**“: 'l so teren, che l'è semper staa pütost paltuscent, l'è gnüü finalment sücc dumà a'l prinzipi de'l ventesem secul.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Perca

**Perca (''Percha'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.313 abitàncc, 'na superfìce de 30&nbsp;km² e 'na densità de 44 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brunico, Campo Tures, Gais, Rasun Anterselva.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Nalles

**Nalles (''Nals'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.600 abitàncc, 'na superfìce de 12&nbsp;km² e 'na densità de 133 ab./km². El cunfìna coi cümü de Andriano, Appiano sulla Strada del Vino, Gargazzone, Senale-San Felice, Terlano, Tesimo.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Moso in Passiria

**Moso in Passiria (''Moos in Passeier'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.171 abitàncc, 'na superfìce de 193&nbsp;km² e 'na densità de 11 ab./km². El cunfìna coi cümü de Parcines, Racines, Rifiano, San Leonardo in Passiria, San Martino in Passiria, Senales, Tirolo.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Monguelfo

**Monguelfo (''Welsberg'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.529 abitàncc, 'na superfìce de 46&nbsp;km² e 'na densità de 55 ab./km². El cunfìna coi cümü de Braies, Rasun Anterselva, Valdaora, Valle di Casies, Villabassa.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Martello

**Martello (''Martell'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 899 abitàncc, 'na superfìce de 142&nbsp;km² e 'na densità de 6 ab./km². El cunfìna coi cümü de Laces, Lasa, Peio (TN), Rabbi (TN), Silandro, Stelvio, Ultimo, Valfurva (SO).

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Marebbe

**Marebbe** (en ladì, che l'è la lèngua piö parlàda söl pòst: **Mareo**; en todèsch: **Enneberg**) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha , 'na superfìce de 161&nbsp;km² e 'na densità de  ab./km². El cunfìna coi cümü de Badia, Braies, Brunico, Cortina d'Ampezzo (BL), La Valle, Luson, San Lorenzo di Sebato, San Martino in Badia, Valdaora. L'è giü dei disdòt cümü de la Ladinia.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Malles Venosta

**Malles Venosta (''Mals'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 4.839 abitàncc, 'na superfìce de 246&nbsp;km² e 'na densità de 20 ab./km². El cunfìna coi cümü de Curon Venosta, Glorenza, Lasa, Senales, Silandro, Sluderno, Tubre.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica

## Us curelade
* Castell del Prenzip
Magrè sulla Strada del Vino

**Magrè sulla Strada del Vino (''Margreid an der Weinstrasse'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.181 abitàncc, 'na superfìce de 13&nbsp;km² e 'na densità de 91 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cortaccia sulla Strada del Vino, Cortina sulla Strada del Vino, Egna, Roverè della Luna (TN), Salorno.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Luson

**Luson (''Lüsen'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.457 abitàncc, 'na superfìce de 74&nbsp;km² e 'na densità de 20 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bressanone, Marebbe, Naz-Sciaves, Rodengo, San Lorenzo di Sebato, San Martino in Badia.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Meltina

**Meltina (''Mölten'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.450 abitàncc, 'na superfìce de 36&nbsp;km² e 'na densità de 40 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gargazzone, Postal, San Genesio Atesino, Sarentino, Terlano, Verano.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Merano

**Merano** (*Meran* en todèsch; *Maran* en ladì) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 33.404 abitàncc, 'na superfìce de 26&nbsp;km² e 'na densità de 1285 ab./km². Dopo de Bolsàno, l'è la cità con piö tacc abitàncc de la pruvincia.

El cunfìna coi cümü de Avelengo, Cermes, Lagundo, Lana, Marlengo, Postal, Scena, Tirolo, Verano.

## Situasiù linguìstèca

## Evulusiù demogràfèca

## Ligam de föra
* Sit üfizial de'l Cumün de Meran
* Azienda Autonoma di Cura e Soggiorno della Città di Merano
* www.meran.com
* Musee del türism
* Giardin de'l Castel Trauttmansdorff
* Sit üfizial de'l Meranerland
Lauregno

**Lauregno (''Laurein'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 361 abitàncc, 'na superfìce de 14&nbsp;km² e 'na densità de 26 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brez (TN), Cagnò (TN), Castelfondo (TN), Cloz (TN), Proves, Revò (TN), San Pancrazio, Ultimo.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Lasa

**Lasa (''Laas'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 3.703 abitàncc, 'na superfìce de 110&nbsp;km² e 'na densità de 34 ab./km². El cunfìna coi cümü de Malles Venosta, Martello, Prato allo Stelvio, Silandro, Sluderno, Stelvio.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Laives

**Laives (''Leifers'')** (Bavares: *Laifors*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 15.238 abitàncc, 'na superfìce de 24&nbsp;km² e 'na densità de 635 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bolzano, Bronzolo, Nova Ponente, Vadena.

El se tröa un des chilometer a süd de Bulsan. Laives l'è la püssée giuena di vot cità de'l Südtirol e despö Bulsan 'l sit indua gh'è 'l toch püssée grand de gent che la parla in Talian.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Laion

**Laion (''Lajen'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.262 abitàncc, 'na superfìce de 37&nbsp;km² e 'na densità de 61 ab./km². El cunfìna coi cümü de Barbiano, Castelrotto, Chiusa, Funes, Ortisei, Ponte Gardena, Villandro.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Lagundo

**Lagundo (''Algund'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 4.166 abitàncc, 'na superfìce de 23&nbsp;km² e 'na densità de 181 ab./km². El cunfìna coi cümü de Lana, Marlengo, Merano, Naturno, Parcines, Plaus, Tirolo.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Laces

**Lazz** (tudesch: *Latch*, talian: *Laces*) l'è un cumün de la Val Venòsta in Südtirol traversaa de'l fiüm Ades.

El paes de Lazz 'l se tröa intra muntagn assee volt: a süd 'l gh'è l'Ortles, e a nord ij Alp de Ötz. Un tuchelín de'l Parch Naziunal de'l Stelf 'l se tröa in sü'l teritori de'l cumün. A un 25 chilometer 'l gh'è la zità de Meran.

El center de'l paes 'l se tröa a 639 meter in sü'l nivel de'l mar ma 'l so punt püssee volt, la **Regèta de Legura** (tudesch: *Hasenöhrl*, talian: *Orecchia di Lepre*), a'l se tröa a 3257 meter in sü'l nivel de'l mar e 'l gh'ha anch un giazzee.

Lazz 'l gh'ha quater fraziun: **Culdran** (tudesch: *Goldrain*, talian: *Coldrano*); **Murtee** (tudesch: *Morter*, talian: *Mortaro*); **San Martín** (tudesch: *St. Martin am Kofel*, talian:* San Martino al Monte*) che l'è la fraziun püssee volta (1740 meter in sü'l nivel de'l mar) e che l'è tacada a'l paes cunt un fünicclara; e **Tàr** (tudesch: *Tarsch*, talian: *Tarres*).

## Situaziun lenguistega

## Evulüzziun demugrafega
La Valle

**La Valle** (en ladì: *La Val*; en todèsch: *Wengen*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1 233 abitàncc, 'na superfìce de 39&nbsp;km² e 'na densità de 32&nbsp;ab./km². El cunfìna coi cümü de Badia, Marebbe, San Martino in Badia.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Gais (Itália)

**Gais (''Gais'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.865 abitàncc, 'na superfìce de 60&nbsp;km² e 'na densità de 48 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brunico, Campo Tures, Falzes, Perca, Selva dei Molini.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Funes

**Funes (''Villnöß'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2379 abitàncc, 'na superfìce de 80&nbsp;km² e 'na densità de 30 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bressanone, Chiusa, Laion, Ortisei, San Martino in Badia, Santa Cristina Valgardena, Velturno.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Dobbiaco

**Dobbiaco (''Toblach'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 3.247 abitàncc, 'na superfìce de 126&nbsp;km² e 'na densità de 26 ab./km². El cunfìna coi cümü de Auronzo di Cadore (BL), Braies, Cortina d'Ampezzo (BL), San Candido, Sesto, Valle di Casies, Villabassa.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Curon Venosta

**Curon Venosta (''Graun im Vinschgau'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha  abitàncc (dàto del  ), 'na superfìce de 210,2&nbsp;km² e 'na densità de  ab./km². El cunfìna col cümü de Malles Venosta, co l'Austria (cümü tirolés de Kaunertal, Nauders, Pfunds e Sölden) e coi cümü svìser grigiunés de Ramosch, Sent e Tschlin.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Cortina sulla Strada del Vino

**Cortina sulla Strada del Vino (''Kurtinig an der Weinstrasse'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 595 abitàncc, 'na superfìce de 2&nbsp;km² e 'na densità de 298 ab./km². El cunfìna coi cümü de Egna, Magrè sulla Strada del Vino, Salorno.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Fiè allo Sciliar

**Fiè allo Sciliar (''Völs am Schlern'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 3.015 abitàncc, 'na superfìce de 44&nbsp;km² e 'na densità de 69 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelrotto, Cornedo all'Isarco, Renon, Tires.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Fortezza

**Fortezza (''Franzensfeste'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 892 abitàncc, 'na superfìce de 61&nbsp;km² e 'na densità de 15 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campo di Trens, Naz-Sciaves, Rio di Pusteria, Sarentino, Varna.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Chienes

**Chienes (''Kiens'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.644 abitàncc, 'na superfìce de 33&nbsp;km² e 'na densità de 80 ab./km². El cunfìna coi cümü de Falzes, Rodengo, San Lorenzo di Sebato, Selva dei Molini, Terento, Vandoies.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Kastelruth

**Kastelruth** (Talian: *Castelrotto*; ladin: *Ciastel*) l'è un cumün int la Val de l'Isargh in Südtirol che'l se tröa suta 'l Selíar vesin a Bulsan.
    
El cumün de Kastelruth l'è fáa sü di fraziun: Kastelruth, Siliar e tant olter ancamò püssée piscinit. Kastelruth l'è paes nativ del Norbert Rier, el cantant e leader di famus Kastelruther Spatzen.

El g'ha presapóch 5.988 abitàncc, 'na superfìce de 117&nbsp;km² e 'na densità de 51 ab./km². El cunfìna coi cümü de Barbiano, Campitello di Fassa (TN), Fiè allo Sciliar, Laion, Ortisei, Ponte Gardena, Renon, Santa Cristina Valgardena, Tires.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Campo Tures

**Campo Tures (''Sand in Taufers'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 4.885 abitàncc, 'na superfìce de 164&nbsp;km² e 'na densità de 30 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gais, Perca, Predoi, Rasun Anterselva, Selva dei Molini, Valle Aurina.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Caldaro sulla Strada del Vino

**Caldaro sulla Strada del Vino** (*Kaltern an der Weinstrasse* en todèsch; *Koltern* endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 6.859 abitàncc, 'na superfìce de 47&nbsp;km² e 'na densità de 146 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amblar (TN), Appiano sulla Strada del Vino, Cavareno (TN), Egna, Ruffrè (TN), Sarnonico (TN), Termeno sulla Strada del Vino, Vadena.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Brunico

A **Brünech** (*Bruneck* en todèsch e 'ndèl dialèt locàl; *Bornech* en ladì) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 13&nbsp;480 abitàncc, 'na superfìce de 45&nbsp;km² e 'na densità de 300 ab./km². El cunfìna coi cümü de Falzes, Gais, Marebbe, Perca, Rasun Anterselva, San Lorenzo di Sebato, Valdaora.

El se tröva in de la Val Püstaría, indua 'l fiüm Ürin 'l solta in de'l fiüm Riensa. Numenada la prima völta int 'l 1256 D.C. a l'è 'l paes prinzipál de la Val Püstaría e a'l didincö cunt i sö circa quindes mila abitant la quarta cità püssée granda de tüt 'l Südtirol. In de l' an 2006 a l'ha festesgiáa i sö prím 750 agn de vita.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Bronzolo

**Bronzolo (''Branzoll'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano, colocàt sö la spónsa sinìstra del fiöm Adige, a trédes chilòmetri a süd de Bolzano.

El cümü de Bronzolo 'l g'ha presapóch 2.294 abitàncc, 'na superfìce de 7&nbsp;km² e 'na densità de 328 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aldino, Laives, Nova Ponente, Ora, Vadena.

## Istoria
Bronzolo l'è stáda numenáda la príma völta int l'an 1181 cunt 'l num de *Branzol*. El termen *Branzol* 'l vegn de 'l num de persona Germanegh *Berinza*.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Brennero

**Brèner** (en italià: *Brennero*; en todèsch: *Brenner*; en latì: *Brennus*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 2.072 abitàncc, 'na superfìce de 114&nbsp;km² e 'na densità de 18 ab./km². El cunfìna coi cümü de Racines, Val di Vizze, Vipiteno.

## Evulusiù demogràfica
Braies

**Braies (''Prags'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 635 abitàncc, 'na superfìce de 89&nbsp;km² e 'na densità de 7 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cortina d'Ampezzo (BL), Dobbiaco, Marebbe, Monguelfo, Valdaora, Villabassa.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Barbiano

**Barbiano** (*Barbian* en todèsch; *Barmen* endèla parlàda locàl; *Perbian* en ladì) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.524 abitàncc, 'na superfìce de 24&nbsp;km² e 'na densità de 64 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelrotto, Laion, Ponte Gardena, Renon, Villandro.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Appiano sulla Strada del Vino

**Appiano sulla Strada del Vino (''Eppan an der Weinstraße'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 12.643 abitàncc, 'na superfìce de 59&nbsp;km² e 'na densità de 214 ab./km². El cunfìna coi cümü de Andriano, Bolzano, Caldaro sulla Strada del Vino, Fondo (TN), Malosco (TN), Nalles, Ronzone (TN), Sarnonico (TN), Senale-San Felice, Terlano, Vadena.
## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Anterivo

**Anterivo** (*Altrei* en todèsch; *Fåltrúi* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 387 abitàncc, 'na superfìce de 11&nbsp;km² e 'na densità de 35 ab./km². El cunfìna coi cümü de Capriana (TN), Carano (TN), Castello-Molina di Fiemme (TN), Trodena, Valfloriana (TN).

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Aldino

**Aldino** (*Aldein*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 1.657 abitàncc, 'na superfìce de 63&nbsp;km² e 'na densità de 26 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bronzolo, Carano (TN), Daiano (TN), Montagna, Nova Ponente, Ora, Trodena, Varena (TN).

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica
Varna (BZ)

**Varna (''Vahrn'')** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino-Alto Adige, en Pruvìncia de Bolzano. El g'ha presapóch 3&nbsp;587 abitàncc, 'na superfìce de 70&nbsp;km² e 'na densità de 51 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bressanone, Chiusa, Fortezza, Naz-Sciaves, Sarentino, Velturno.

## Situasiù linguìstica

## Evulusiù demogràfica

-end-
1441

El **1441** a l'è 'n ann del secol XV.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget
Albert de Giussan

L**'Albert de Giussan** (*Alberto da Giussano* in Italian; *Albertus de Gluxano* in Latin) a l'è staa on comandant lombard leggendari del XII secol. L'è famos per vess staa el comandant de la Compagnia de la Mòrt che, compòsta de cavalier che vegniven del Bressan e del Piemont oriental (Lissandria), l'ha contribuii a la vittòria di comun lombard contra l'Imperador Federich Barbarossa in de la Battalia de Legnan.

A dì la verità però se sa minga se l'Albert el sia esistii verament, perchè tucc i font che le nòminen a hinn de secoi pussee innanz: el primm a parlànn l'è staa el stòrich milanes Galvan Fiamma, dusent ann dòpo. A bon cunt, l'è diventaa vun di simboi del Resorgiment italian prima e de l'indipendentismo leghista poeu, tanto che l'emblema de la Lega Nord el rappresenta pròppi la statoa del giussanes che la se troeuva a Legnan. In del film del 2009 Barbarossa, dirigiuu del Renzo Martinelli, el personagg de l'Albert de Giussan l'è interpretaa de l'attor israelian Raz Degan.
Aribert de Intimian

L**'Aribert de Intimian** (Intimian, 970 - Milan, 16 genar 1045) a l'è staa arcivescov de Milan del 1018 fina a la soa mort.

## La vita
A l'è nassuu in Brianza del nòbil *Gariard*. Tra el 1004 e 'l 1005 l'ha faa fà sù de noeuv la basilica de Gallian, che l'esisteva del V secol e le consacra al San Vincenz.
In del 1018 a l'è staa nominaa arcivescov de Milan, cont el consens de l'imperador Enrich II, menter in del 1026 l'incoròna a Milan el Corrad II.

In del 1028 trupp ai sò dipendenz han conquistaa el borgh de Monfòrt d'Alba, che 'l gh'aveva 'me feudatari on osservant de l'eresia catara. La popolazion del paes l'è stada deportada a Milan e invitada a tornà cattòlica: la maggior part l'haa refudaa e donca l'è stada brusada viva in del loeugh che anca al dì d'incoeu el pòrta el nòmm del paes di vittimm: *Cors Monfòrt*.

In del 1035 l'imperador Corrad II l'ha capii che l'Aribert l'è vegnuu tròpp fòrt e potent e donca el scomincia a combàttel. L'arcivescov l'ha refudaa de piegàss al vorè imperial (che l'era sostegnuu di feudatari minor che eren staa cacciaa via de Milan) e per quest l'è staa sarraa in d'ona fortezza arent a Piasenza. Ma l'Aribert l'è riessii a scappà e a tornà a Milan, indove el gh'ha daa di armi a la popolazion e l'ha fortificaa la città. Milan l'è staa strengiuu d'assedi e 'l 26 de marz el sò arcivescov l'è staa scomunicaa del papa Benedett IX. L'è staa duranta l'assedi a Milan che l'haa faa la soa prima apparizion el Carròccio che poeu el sarà doperaa duranta la Battalia de Legnan (ma anca in alter occasion).

Dòpo la mòrt del Corrad II, l'Aribert l'ha conceduu ai nòbil minor el permess de tormà in città, ma inscì l'ha faa inrabì la popolazion che l'aveva combattuu insema a lù contra l'Imperi. Quand che poeu in del 1040 lù l'ha faa la pas anca cont el fioeu del Corrad, l'Enrich III, l'è staa mandaa via de la città dal pòpol insema a tutti i nòbil.

Cinch ann dòpo, vegg e malaa, l'ha domandaa de vess reportaa a Milan, indove l'è mòrt el 16 de genar. La soa tomba la se troeuva in del Dòmm de Milan.

## Riferiment
*Storia de Milan