open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alfredo Ildefonso Schuster

**Alfredo Ildefonso Schuster** (Ruma 18 de genàr 1880 - Venegòn de Sùta 30 agùst 1954) l'è stài un frà benedetìn, arcivèsc de Milan e cardinàl dal 1929 al 1954.

Prima da vèss arcivèsc, l'è stài Abàt de l'Abasìa de *San Pàul föra d'i Mür*, a Ruma.

L'è stài pruclamàd beàt da papa Giuànn Pàul II in del 1996.
## Ligàm de foeura

* Prufil del Cardinal Schuster
* Discùrs de Giuànn Pàul II ai pelegrìn in Piàsa San Peder quant i'hanno beatificàd el card. Schuster.
Beinwil

* **[[Beinwil am See]]**, cümü svìser del Canton Argòvia;
* **[[Beinwil (AG)|Beinwil]]**, cümü svìser del Canton Argòvia;
* **[[Beinwil (SO)|Beinwil]]**, cümü svìser del cantù de Suleta;
Barry Duffield

**Barry Duffield** (nasüü ül 28 Febrar dal 1962 a Billingham, Inghiltera) l'é un atür ingless naturalisò australian.
L'ha recitò in la seri televisiva da **' e da **' in dal ròl dal ribel germanich *Lugo*.
La gran paciada

**La gran paciàda ** (*La grande abbuffata*, in Frances *La grande bouffe*), l'è un film italo-frances del 1973 dirèt da Marco Ferreri.

El film l'è stài presentàd in cuncùrs al 26° Festival de Cannes. 

## Storia

El film el cünta sü de quàter amìs, che deprèss d'la vita, i decìden de masàss in d'una manera pütòst strana: i se sàren sü in d'una cà a la pefirferia de Paris e i süten a mangià finch'i mören.

## Crìtich

El film l'è stài criticàd asèe perchè l'è tròpp *fisiulòcigh*.

## Note



## Ligam in sü la red

*El film in sü l'IMDB
Leonardo Di Caprio

**Leonardo Wilhelm Di Caprio** (Los Angeles, California, U.S.A., 11 Nuvembar dal 1974) l'è un atür american d'urigin italiana e tedesca.
L'é rivà a la fama mundial a la fin di ann nuvanta cun ül ròl da prutagunista in dal film Titanic, e in di drian ann l'ha lavurà principalment cun Martin Scorsese.

## Vita privada
Di Caprio l'è stò fidansò cun tanti mudell: Gisele Bundchen dal 2001 al 2005, Bar Refaeli dal 2006 al 2011, Blake Lively in dal 2011 e Erin Heatherton in dal 2012.

## Filmugrafia

### Film

### Da prudutür
Roches

* **[[Roches (FR-23)|Roches]]**, cümü fransés del dipartiment de la Creuse;
* **[[Roches (FR-41)|Roches]]**, cümü fransés del dipartiment de Loir-et-Cher;
* **[[Roches (BE)|Roches]]**, cümü svìser del cantù de Berna.
Dustin Clare

**Dustin Clare** (nasüü ül 2 Genàr dal 1982 in Australia) l'é un atür australian.
L'é stò co-prutagunista da la serie televisiva da **', **' e da ** in dal ròl dal gladiatur celtic Gannicus.
 
## Ligam de föra
* Biugrafia in ingles da Gannicus su Spartacus Wiki
Nick E. Tarabay

**Nick E. Tarabay** (nasüü ad Beirut in Liban ül 28 Agust dal 1975), l'é un atür libanes naturalisò american. L'é stò co-prutagunista da la serie televisiva da **', **' e da **' in dal ròl dal gladiatur sirian ''Ashur''.

== Filmugrafia ==
=== Cinema ===
* ''[[Into Darkness - Star Trek]]'' ([[2013]])
* ''[[Death Valley (film)|Death Valley]]'' ([[2015]])

=== Television ===
* ''[[Sex and the City]]'' - serie TV, episodi 3x01 ([[2000]])
* ''[[The Sopranos]]'' - serie TV, episodi 3x09-3x12-5x12 ([[2001]]-[[2004]])
* **' - serie TV, episodi 5x18 (2007)
* *[[The Unit]]* - serie TV, episodi 3x01-3x08 (2007)
* *[[Moonlight (serie televisiva)|Moonlight]]* - serie TV, episodi 1x10 (2007)
* *[[Crash (serie televisiva)|Crash]]* - serie TV, 11 episodi (2008-2009)
* *[[Senza traccia]]* (*Without a Trace*) - serie TV, episodi 7x17 (2009)
* *[[NCIS]]* - serie TV, episodi 6x23 (2009)
* *[[Spartacus (serie televisiva)|Spartacus]]* - serie TV, 21 episodi (2010-2012)
* ** - miniserie TV, 6 episodi (2011)
* *[[Detroit 1-8-7]]* - serie TV, episodi 1x16 (2011)
* *[[Common Law]]* - serie TV, episodi 1x09 (2012)
* *[[Burn Notice]]* - serie TV, episodi 7x01-7x02 (2013)
* *[[Major Crimes]]* - serie TV, episodi 2x10 (2013)
* *[[Person of Interest (serie televisiva)|Person of Interest]]* - serie TV, episodi 4x07-4x12-4x22 (2014-2015)
* *[[Believe (serie televisiva)|Believe]]* - serie TV, 5 episodi (2014)
* *[[Arrow (serie televisiva)|Arrow]]* - serie TV, episodi 3x07-3x08 (2014)
* *[[Longmire]]* - serie TV, episodi 4x06-4x08-4x09 (2015)
* *[[Castle (serie televisiva)|Castle]]* - serie TV, episodio 8x11 (2016)
### Cortometragg
* *[[When All Else Fails (film)|When All Else Fails]]* (2005)
Brett Tucker

**Brett Tucker** (nasüü ül 21 Magg dal 1972 a Melbourne in Australia) l'é un atur australian.
L'ha recitò in da la serie televisiva da *Spartacus: Vengeance* in dal ròl dal pretur ruman Publius Varinius.
Rogoree

**Rogored** (*Rogoredo*) l'è on quarter de Milan.
El se troeuva al confin sud-est de la città e 'l toeu part al Municipi 4. El confina con San Donaa a sud-est, Nosed a est, Morsengg a nord e Corvett a nord-ovest. L'è lontan pù o manch sett chilometri del centro. Lì arent la scomincia l'autostrada (la tangenzial Est).
## Storia
El nomm del paes el vegn del fatt che on temp lilinscì gh'era on bosch de rogor. El ven nominaa per la prima volta in d'on document del 880.

L'è staa on comun indipendent per on bell poo de temp: al temp di piev el partegniva a la Piev de San Donaa. Ai temp de Napoleon (1811-1816) l'è staa taccaa insema a San Donaa al noeuv comun de Viboldon; quand hinn tornaa i Austriegh l'è staa destaccaa de Viboldon e giontaa a Nosed.

In del 1870 però l'è staa taccaa de noeuv a on alter comun, quell de Ceravall (insema a Nosed): in del 1923 Ceravall, con tutt i sò frazion, la passa a Milan, e inscì l'è anca al dì d'incoeu.

Rogored, a partì del 1880 l'ha viduu nass prima ona tranvia (Milan-Lod) e poeu ona stazion de treni: quella chì l'è vegnuda la robba pussee importanta in quell borgh. Hinn vegnuu foeura anca di industri.

In del 1991 gh'è stada fada ona stazion de la metropolitana; on quai ann dopo gh'è vegnuda anca la sede noeuva de SKY Italia.

## Vos corelaa
* Stazion de Milan Rogoree
Craig Parker

**Craig Parker** (nasüü ül 12 Nuvembar dal 1970 a Suva in Figi) l'é un atür neuzelandes e al g'hà urigin scuzés, gales, danes e ingles.
L'ha recitò in da la serie televisiva da ** e *Spartacus: Vengeance* in dal ròl dal pretur ruman Gaius Claudius Glaber.

## Vita Privada
L'atür l'ha dichiarò in dal 2008 d'ess gay.

## Filmugrafia
Lucy Lawless

**Lucy Lawless** (nasüüda **Lucille Frances Ryan** a Mount Albert, in Növa Zelanda, ül 29 Mars dal 1968) l'é un'attriss neuzelandesa.
L'é stò co-prutagunista da **', **' e da ** in dal ròl da la rumana *Lucretia*.
Ninguarda

**Ninguarda** o anca **Linguarda** (*Niguarda*) l'è on quarter de Milan.
La se troeuva in del nord de la città, in del Municipi 9. L'è visina al fiumm Seves. La confina a nord con Bress, a nord-est con la Bicocca, a sud-est con Prescentenee, a nord-ovest con Bruzzan, a est cont Affer.
L'è stada on comun indipendent per on bell poo de temp, e al temp di piev la partegniva a la Piev de Bruzzan. L'è stada giontada a Milan domà in del 1923.
A Ninguarda a troeuvom on bell poo de vill de scior milanes (per esempi la Villa Clerici, del Settcent, indova che gh'è anca la Galleria d'Art Sacra di Contemporani), la gesa de San Martin (scominciada in del XII secol) e vun di ospedai pussee grand de Milan.

In del 2015 l'è staa faa su anca un lagh artificial, ciamaa Lagh de Ninguarda, a nord del quarter al confin con Bress.

## Ligamm de foeura
* Storia de Ninguarda
Danielle Cormack

**Danielle Cormack** (nasüüda ül 26 Dicembar dal 1970) l'é un'attriss neuzelandesa.

## Vita Privada
Dal 2009, Danielle Cormack l'é spusada cun l'atür neuzelandes Pana Hema Taylor da 19 ann püssé picül da lé e g'han avù un bagajn.

## Filmugrafia
Romeo + Juliet

**Romeo + Juliet** l'é un film american dal 1996 tratt dal rumanz da William Shakespeare, Romeo and Juliet. L'é stò diret da Baz Luhrmann e recitò da Leonardo Di Caprio e da Claire Danes in di ròl di prutagunisti.
David Belle

**David Belle** (nasüü ül 29 April dal 1973) l'é un atur frances, cognussüü par vess staa ul co-fondaduu de la disciplina-moviment del Parkour.
Gannicus

**Gannicus** o **Giannicus** (latin: **Gannicus**;  Tribù Celtiga – Brindisi, 71 A.C.) l'è stò un gladiatur e cundutier celtic e v'un di cundutier da la ribelliun di s'ciav durant la Tersa guèra servil cun Spartacus, Crixus, Castus e Oenomaus.

## Popularità dopu la mort
### Adatament cinematugrafich e televisiv
***', seri televisiva americana da la [[Starz]], [[2011]], interpretò da [[Dustin Clare]]
***', seri televisiva americana da la Starz, 2012, interpretò da Dustin Clare
***, seri televisiva americana da la Starz, 2013, interpretò da Dustin Clare
John Hannah

**John David Hannah** (nasüü ül 23 April dal 1962 a East Kilbride, Scozia) l'é un atur scuzes. L'é stò co-prutagunista da la serie televisiva da **' e da **' in dal ròl dal lanista ruman Lentulus Batiatus.
Jai Courtney

**Jai Courtney** (nassüü a Sydney, Australia, ül 15 da Mars dal 1986) l'é un atür australian. L'é stò co-prutagunista in da la seri televisiva ** in dal ròl dal gladiatur ruman Varro; l'é stò ancamö co-prutagunista anca in di film Jack Reacher dal 2012, e in *[[A Good Day to Die Hard]]* in dal 2013.

## Filmugrafia
### Film

### Televisiun
Spartacus: Blood and Sand

**Spartacus: Blood and Sand** (in lombard: *Spartacus: Sang e Sàbia*) l'è una seri televisiva americana dal 2010 e dal canal Starz incentrada sui gesta da Spartacus, gladiatur trace interpretò da l'atur Andy Whitfield.

## Atur e Persunagg
* Andy Whitfield: Spartacus
* John Hannah: Lentulus Batiatus
* Manu Bennett: Crixus 
* Peter Mensah: Oenomaus
* Craig Parker: Claudius Gaius Glaber
* Viva Bianca: Ilithyia
* Erin Cummings: Sura
* Nick E. Tarabay: Ashur
* Katrina Law: Mira
* Lucy Lawless: Lucretia 
* Jai Courtney: Varro
* Brooke Williams: Aurelia 
* Antonio Te Maioha: Barca 
* Craig Walsh Wrightson: Solonius
* Lesley-Ann Brandt: Naevia
* Daniel Feuerriegel: Agron
* Ande Cunningham: Duro
* Ioane King: Rhaskos
* Kevin J. Wilson: Albinius
* Siaosi Fonua: Hamilcar
* Andrew Stehlin: Rabanus
Minadragh

**Minedragh** (parnonzia local: *Minadragh*; in Italian: *Menedrago*) l'è ona frazion del comun milanes de Marcall cont el Cason.
El paes el se troeuva a nord-est del centro, in direzion de Ossona. Tra Minedragh e Marcall gh'è de mezz l'autostrada che la va de Turin e Milan.
L'è staa on comun indeperlù per on bell poo de temp; al temp di piev el partegniva a la Piev de Corbetta, e inoltra el gh'aveva dent i frazion del Cason, Barch, Asmont e Cassina Noeuva.
In del 1859, quand hinn rivaa i Piemontes, el paes l'ha tolt el nomm de *Cason*; in del 1870 el Cason l'è staa giontaa a Marcall. in del 1924 la frazion de Asmont l'è stada destaccada del comun per giontàss cont Ossona.
## Vos correlaa
* Marcall cont el Cason
* El Cason
Christian Antidormi

**Christian Antidormi** (nasüü a Sydney, Australia ül 20 Magg dal 1992) l'é un atür australian. L'ha recitò in dal telefim ** in dal ròl dal ruman *Tiberius Licinius Crassus*, che l'era ül fijiö da *Crassus*.
Lentulus Batiatus

**Gnaeus Cornelius Lentulus Batiatus** cugnusüü cum'é **Lentulus Batiatus** (Capua - 73 A.C. Capua) l'é stò un lanista ruman, padrun dal ludus da Capua.

## Biugrafia
Batiatus l'é stò v'un di püsé famüs dal sö temp, e l'unic cugnusüü ancamö in epuca muderna. Al viveva a Capua, in dal sö ludus, cal cuntava gladiatur cum'é Oenomaus, Castus, Gannicus, Spartacus e Crixus.
Spartacus: Vengeance

**Spartacus: Vengeance** (in lombard: *Spartacus: La Vendèta*) l'è una seri televisiva americana dal 2012, mandada in onda dal canal Starz, incentrada sui gesta da Spartacus, gladiatur trace interpretò da l'atür Liam McIntyre che l'ha sustituì Andy Whitfield. L'é ül pruseguiment da la serie televisiva **.

## Atür e Persunagg
* Liam McIntyre: Spartacus
* Manu Bennett: Crixus 
* Peter Mensah: Oenomaus
* Craig Parker: Claudius Gaius Glaber
* Viva Bianca: Ilithyia
* Nick E. Tarabay: Ashur
* Katrina Law: Mira
* Lucy Lawless: Lucretia 
* Renato Gomes: Lydon
* Brooke Williams: Aurelia 
* Cynthia Addai-Robinson: Naevia
* Daniel Feuerriegel: Agron
* Ioane King: Rhaskos
* Dustin Clare: Gannicus 
* Barry Duffield: Lugo 
* Brett Tucker: Publius Varinius
* Pana Hema Taylor: Nasir 
* Heath Jones: Donar
* Kevin J. Wilson: Albinius
* Andrew Stehlin: Rabanus
* Ditch Davey: Nemetes
* Ellen Hollman: Saxa
* James Wells: Totus
Spartacus: War of the Damned

**Spartacus: War of the Damned** (in lombard: Spartacus: La Guéra dal Dannò) l'è una seri televisiva americana dal 2013, mandada in onda dal canal Starz, incentrada sui gesta da Spartacus, gladiatur trace interpretò da l'atür Liam McIntyre. L'é ül pruseguiment da la serie televisiva **.

## Atür e Persunagg
* Liam McIntyre: Spartacus
* Manu Bennett: Crixus 
* Cynthia Addai-Robinson: Naevia
* Daniel Feuerriegel: Agron
* Dustin Clare: Gannicus 
* Simon Merrells: Marcus Licinius Crassus
* Christian Antidormi: Tiberius Licinius Crassus 
* Todd Lasance: Julius Caesar
* Barry Duffield: Lugo 
* Pana Hema Taylor: Nasir 
* Renato Gomes: Lydon
* Heath Jones: Donar
* Andrew Stehlin: Rabanus
* Ditch Davey: Nemetes 
* Ellen Hollman: Saxa
* Harry Stanbridge: Publius Crassus
* Katherine Kennard: Tertulla
* Jenna Lind: Kore
* Gwendoline Taylor: Sibyl
* Blessing Mokgohloa: Castus
* James Wells: Totus
* Luna Rioumina: Belesa
* Anna Hutchinson: Laeta
* Anthony Ray Parker: Sanus
Kevin J. Wilson

**Kevin J. Wilson** (nasüü in Növa Zelanda) l'é un atür australian.
L'ha recitò in 200 oper teatrali e l'ha recitò anca in telefilm famüs cum'é Legend of the Seeker,  e da  in dal ròl dal senatür ruman *Albinius*.
 
## Filmugrafia
* *[[Pictures (film)|Pictures]]* (1981)
* *[[Kingpin (1985 film)|Kingpin]]* (1985)

## Ligam de föra
* Biugrafia in ingles da Albinius su Spartacus Wiki
Cynthia Addai-Robinson

**Cynthia Addai-Robinson ** (nasüüda a Londra, Inghiltera) l'é un attris inglesa. L'ha recitò in la seri televisiva da **' e da **' in dal ròl da la s'ciava *Naevia*. L'ha sustituì Lesley-Ann Brandt che l'é andada a recità per ül telefilm C.S.I. New York.
Cocaina

La **cocaina** (benzoilmetilecgonina) l'è un stupefacent ch'agiss sul sistema nervüss.
L'é un alcaloid cal s'utén dai foij da la coca (Erythroxylum coca), 'na pianta uriginaria dal Süd America, principalment dal Perù, da la Colombia e da la Bulivia, o per sintesi da l'ecgonina.
Andrew Stehlin

**Siaosi Fonua** l'é un atur e *stuntman* neuzelandess. 
L'ha recitò in di seri televisiv da **', **' e da **' in dal ròl dal gladiatur [[Sardegna|sardegnö]] ''Rabanus''.

==Filmugrafia==

===''Stuntman''===

*''[[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring]]''
*''[[The Lord of the Rings: The Two Towers]]''
*''[[King Kong (2005 film)|King Kong]]''
*''[[10,000 BC]]''
***'
**[[The Warrior's Way]]*
***'
***'
***'
* ''[[The Hobbit: The Battle of the Five Armies]]''

===Atür===

*''[[Final Combat]]'': Kasu
*''[[Hidden (2009 film)|Hidden]]'': Man
*''[[30 Days of Night (film)|30 Days of Night]]'': Arvin
*''[[10,000 BC]]'': Mammoth Hunter
*''[[Power Rangers R.P.M.]]'': Hector
*''[[Legend of the Seeker]]'': Guard
*''[[Killer Elite (film)|Killer Elite]]'': Dutchy
***'/**'/**': Rabanus

## Noti
Glechoma hederacea

**Glechoma hederacea** l'è 'na spéce de piànta de la famìa de le Lamiaceae, uriginària de de la zòne temperàde de l'Àzia setentriunàla, de l'euròpa e de l'amèrica setentriunàla. La fùrma dele colònie bèle grànde endèle pianüre e söi mucc, en ambièncc mìa tròp picàcc al sul e ömecc en generàl.

## Caraterìstiche

I è piànte che scàmpa divèrsi agn, che rèsta basìne basìne rastreras, peluzète e de culù che tìra al gris. I ram che pórta 'l fiùr i è erècc e a sesiù piö o méno quadràda. La pöl rià a 50 cm de altèsa. Le fòie i è de culùr vért scür condèn gambì bastànsa lónch. I è renifórmi o a fùrma de cör (*cordiformi*), sredondàde, condèna pelüria cürta cürta. I fiùr i è de culùr celèst, pórpora o che tìra al viòla. I crès a la sèa de la fòia a tré a tré. I g'ha 'na coròla  en bèl pó piö grànda del càles. I fiùr i è reünìcc en masülì.


## Sinònim
**Glechoma   micrantha*   Boenn. ex Rchb.   [1831]
**Glechoma hederacea var. micrantha* P.Fourn. [1937]
**Glechoma rotundifolia* Raf. [1813]
**Glechoma magna* Mérat [1812]
**Glechoma lamiifolia* Schur [1853]
**Glechoma hindenburgiana* Graebn. [1919]
**Glechoma heterophylla* Opiz [1824]
**Glechoma hederacea subsp. glabriuscula* (Neilr.) Gams in Hegi [1927]
**Glechoma bulgarica* Borbás [1893]
**Nepeta hederacea* (L.) Trévis. [1842]
**Nepeta glechoma* Benth. [1834]
**Glechoma longicaulis* Dulac [1867]
**Glechoma borealis* Salisb. [1796]
**Chamaeclema hederacea* (L.) Moench 
**Chamaecissos hederaceus* (L.) Nieuwl. & Lunell in Lunell [1916]
**Calamintha hederacea* (L.) Scop.

## Colegamèncc estèrni

* Ground Ivy at altnature.com
* Using Borax to Control Creeping Charlie 
* Creeping Charlie, The Loveable Lawn Weed 
* detailed color photo

* An HJ, Jeong HJ, Um JY, Kim HM, Hong SH.  "Glechoma hederacea inhibits inflammatory mediator release in IFN-gamma and LPS-stimulated mouse peritoneal macrophages"; Journal of Ethnopharmacology: Vol. 106, No. 3, pg. 418-24, 2006.
*Ground Ivy: ''Glechoma hederacea'' 
*Ground Ivy, AKA Creeping Charlie: Wild Groundcover 
*Ground Ivy (''Glechoma hederacea'')  
*Questions on: Ground Ivy
*Attempting Ground Ivy Control 
*''Glechoma hederacea''

## Riferimèncc
Spartacus: Gods of the Arena

**Spartacus: Gods of the Arena** (lmo: Spartacus: Dei da l'Arena) l'è una seri televisiva americana dal 2011 e dal canal Starz incentrada sui gesta di galdiatur dal ludus da Lentulus Batiatus, prima dall'arriv da Spartacus. L'é ül prequel da la serie .

## Atur e Persunagg
* Andy Whitfield: Spartacus (vòs)
* Dustin Clare: Gannicus 
* John Hannah: Lentulus Batiatus
* Manu Bennett: Crixus 
* Peter Mensah: Oenomaus
* Nick E. Tarabay: Ashur
* Lucy Lawless: Lucretia 
* Antonio Te Maioha: Barca 
* Craig Walsh Wrightson: Solonius
* Lesley-Ann Brandt: Naevia
* Renato Gomes: Lydon
* Ioane King: Rhaskos
Jerry O'Connell

**Jeremiah "Jerry" O'Connell** (nasüü a New York, New York in U.S.A. ül 17 Febrar dal 1974) l'é un atur american.
Colcinaa

**Colcinaa** (*Calcinate degli Origoni*) l'è ona località de Vares.
La se troeuva a sud del centro storegh, in direzion del lagh.
El paes, insema a Lissagh, l'è staa on comun indipendent per on bell poo de temp: al temp di piev el partegniva a la Piev de Vares.
In del 1809, sotta Napoleon, l'è staa taccaa a Masnagh, e poeu in del 1812 a Vares.
Gasg

*Gasg (*Gaggio*), frazion del comun de Ardenn (Provincia de Sondri).
*Gasg (*Gaggio*), frazion del comun Nibionn (Provincia de Lecch). 
*Gasg (*Gaggio*), località de Vares.
*Gasg (*Gaggio*), frazion del comun de Agra (Provincia de Vares).
*Gasg (*Gaggio*), frazion del comun de Casal Litta (Provincia de Vares).
*ol Gasg (*Gaggio*), frazion del comun de Luin (Provincia de Vares).
*Gasg (*Gaggio*), frazion del comun de Malgraa (Provincia de Lecch).
*ol Gasg (*Gaggio*), frazion del comun de Bioeugg (distrett de Lugan).
Ditch Davey

**Ditch Davey** (nasüü **Kristian Lind** a Melbourne in Australia, ül 30 da Luij dal 1975), l'è un atur australian. L'ha resitò in da la serie televisiva da **' e da **' in dal ròl dal ribell germanich *Nemetes*.

## Ligam de föra
* Biugrafia in ingles da Nemetes su Spartacus Wiki
Le strade di San Faustino

**Le strade di San Faustino** (en bresà *Le stràde de San Faüstì*), l'è 'n cine Italià del 2012 giràt a Brèsa del regìsta Cristian Micheletti. Le recitàt per lo piö 'n Italià condèna cadènsa bresàna bèla gréa, ma con en mès 'na möcia de intercalàr bresà e 'na part de le batüde i è pròpe töte 'n bresà.

## Stória
L'è 'na pelicola pulisièsca ma giràda conden tài de grignà, 'ndoche du agèncc föra servìsio i vé reciamàcc per mèt a pòst 'na situasiù delicàda 'ndoche 'n delinquènt el res·cia de ciapà 'l potére sö töta la cità.

## Ligàm sö la rét

*El cine sö l'IMDB
*El Trailer sö Youtube
Hedera helix

***Hedera helix*** (en bresà: *ligabósch*) l'è 'na piànta de la famìa botànica de le Araliaceae. L'è 'na spéce uriginària dei bósch ömecc de l'Euròpa ucidentàla, centràla e meridiunàla, de l'Africa setentriunàla e de l'Asia, de l'India 'nfìna al Giapù.

L'è 'na piànta rampicànta che g'ha fòie perèni. L'è stàda de spès dopràda 'ndèla midizìna popolàr, La se rampéga dré a le ótre piànte e 'na sùla casàda la pöl rià a éser lónga 'nfìna a 50 méter. 

El ligabósch l'è 'na piànta relìta e giü dei rar ezèmpe scampàcc en Europa de la flòra laurisilva de l'era tersiària.

### Fòie

Le fòie i è sèmpe, altèrne, scorzégne, löstre, de culùr vért scür, de 5 a 10 ghèi de larghèsa. Se pöl troà du tìpi de fòie diferèncc en la stèsa piànta: chèle dei ram che pórta mìa i fiùr, i è lobulàde; chèle dei ram che pórta fiùr envéce le g'ha poch o negót de lòbuli.


### Fiùr
I fiùr i è pesègn e de culùr vért reünìcc en umbrilìne a fùrma de balunsì che se piéga zó 'nfìna a tocà tèra.

### Fröcc

El fröt l'è 'na bàca négra grànda presapóch compàgn de 'n grà de roaiòt con 2-5 granì de somésa. l'è vilinùs.

## Sinònim
* *Hedera poetarum*  Bertol. 
* *Hedera poetica* Salisb. 

## Varietà
* *[[Hedera helix subsp. helix]]
* *Hedera helix forma poetarum* <small>(Nicotra) [[McAll.]] & [[A.Rutherf.]]</small>
* *Hedera helix subsp. rhizomatifera'' McAll.

## Riferimèncc
Ellen Hollman

**Ellen Hollman** (nasüüda ül 1 April dal 1983 a Detroit in Michigan, U.S.A.) l'é un'attris americana. L'é cugnussüüda al pùblic perché l'ha recitò in **' e in **' in dal ròl da la ribèla germanica *Saxa*.

## Ligam de föra
* Biugrafia in ingles da Saxa su Spartacus Wiki
Anell de tucum

L**'anell de tucùm** l'è un anell scür fai de legn del tucùm, una pianta particulàr dl'Amasònia, Brasil. In Brasil, la drövun tante persune, ma suratütt i cristiàn, cume sègn de prumèsa fra la sò cèsa e i «*puvrìn, la pàs, el rispètt d'la Tera e la causa d'i Indios...*».

L'è fài a màn da le *comadres*, le dòne ansiàne d'ì vilàgg, e i ghe metun da le dù a le tre ure de laurà.

## Storia

L'anell de tucùm l'è nasìd in Brasil a l'epuca dl'Impèr, perchè i pòver e i sciàu i vurèven druà per spusàss un quaicòss de sìmil ai anèi d'òr d'i sciùr, ma i gh'even no i sold per töi. I sciùr i capivun no s'el vureva dì e le per c'la ragiòn chì che l'è diventàd un sìmbul de clandestinità, anca perchè el sò culùr l'è scürìsim.

Una parte dl'a cesa catòlica la vèd l'anell de tucùm cume simbul d'la Teulugia d'la Liberasiòn e cume simbul ch'el va cuntra curènt.

## Curiusità

**O Anel de tucum* l'è el tìtul del documentari del 1994 dirett da Conrado Berning .

## Altre futugrafìe


Image:Dom.Pedro.Casaldaliga.02.jpg|El vesc Pedro Casaldáliga cun l'anell de tucùm in d'la man destra
Image:Tomasbalduino3.jpg|El vesc Tomàs Baluino cun l'anell de tucùm in d'la man sinistra
Image:Anel_de_Tucum.jpeg|L'anell de tucùm e un'edisiòn in Portoghès d'la bibia


## Nòti



## Ligàm de föra

* Anell de tucum serà el sìmbul d'la 21ª Romaria d'la ''Terra do Paraná''
Emis Killa

**Emiliano Giambelli**, meij cugnusüü cunt ul pseudonim da **Emis Killa** (Vimercaa, 14 nuvembar dal 1989), l'è un rapper italian.

## Biugrafia
Al ven de una fameja prublematega e apus de var prublema i genitur i han traa in l'ari. La mader, de urigin de Palermo, l'ha semper lavuraa 'me fabrizera metalmecanega; inscambi el pader, de urigin de Vimercaa, a l'era un sunatur de piano in di grüpp brianzöö. Chest chì l'era malaa de distürb bipular, e a l'è mort in del 2009 de crepacör. Al gh'ha anca un fredelaster püssee grand de part del pader cunt ch'el gh'ha mai vivüü insema.
Apus de i scör medi in pais, el rapper l'ha frequentaa un istitüt tecnegh e apus un albergher senza tö un diploma, perchè l'ha lassaa perd prima i stüdi per fà sö di lavur, 'me chel de magütt. A la fin al s'è descantaa in sö la via de la müsega, suratüt *freestyle*. In chel temp lé, el Giambelli al tö el nomm d'art de Emis Killa.

## Discugrafia
### Album
*2012 - *[[L'erba cattiva]]*

### Mixtape
*2009 - *Keta Music*
*2010 - *Champagne e spine*
*2011 - *The Flow Clocker vol. 1*
*2011 - *Il peggiore*

### Singul
*2012 - *[[Cashwoman]]*
*2012 - *[[Parole di ghiaccio]]*
*2012 - *[[Dietro front]]* (feat Fabri Fibra)
*2012 - *[[Cocktailz]]*
*2012 - *[[Se il mondo fosse]]* (feat J-Ax, Club Dogo, Marracash)
Bellis perennis

**Bellis perennis** l'è 'l nòm scentìfich de la **margaritìna** de pràt, 'na piantìna de dimensiù picinìne de la famìa botànica de le Asteraceae. L'è 'na spéce uriginària del cèntro e del nòrt de l'Europa, endóche l'è la piö difundìda 'ntra de divèrse speci che vé identificàde col nòm popolàr de margaréta/margherita. 

## Descrisiù

L'è 'na piànta erbàcea perène che g'ha dei rizòmi pesègn che se tìra dré a tèra. 

Le fòie i è töte 'nserìde söl rizoma e le fùrma 'na rüzitìna bazàl. I è spatolàde co la larghèsa màsima 'nsìma, co la bàze a cóne e le se strèns endèn gambì alàt; i è tumintùze quan che i è zùine ma dòpo le deènta piö o méno glàbre (sènsa pilizì). L'òrlo l'è capetàt o crenulàt, de rar el pöl véser entréch. I è lónghe presapoóch dei 2 ai 5 ghèi e le prezènta a la vìsta apéna 'na nervadüra centràl.

I fiur i se fùrma 'nsìma a 'n gambì che 'l pöl rià 'nfìna a 10 ghèi de altèsa (de rar pò a 'nfìna a 15 ghèi) e che pórta mìa de fòie. I fiùr i è de 2-3 ghèi de diàmetro e 'l capulì el g'ha la fùrma tìpica de le asteràcee e l'è furmàt de 'na curùna de pétali estèrni biànch (de spès co la puntìna rósa) e de 'n dìsco centràl zàlt. I pétali dei fiurilì estèrni (biànch) quan che l'è séra e quan che gh'è bröt tép i se sèra e i se dèrf quan che é fò 'l sul.

I fröcc i è dei achéni picinì a fùrma de öf, i fùrma mìa 'l pàpo.



## Habitat e distribusiù
La crès de preferènsa 'ndèi pracc, endèle zòne mìa cultiàde e 'n generàl endèi pòscc calpestàcc. La dispuzisiù de la rüzitìna bazàl, basìna basìna arènt a la tèra, la fà che la rèste schiàda tat de le bès•ce che màia l'èrba come del mestér de segadüra de l'òm, e chèsto 'l ghe permèt de slargàs fò e de furmà dele colònie bèle grànde e spèse,

L'è distribüìda 'ndèle zòne frède-temperàde de l'Europa, de l'Asia e de l'America setentriunàla. La pöl vègner sö 'ntra i 0 e i 2000 méter de altèsa sùra 'l leèl del mar

## Tasonomìa
La *Bellis perennis* l'è stàda discriìda come spéce botànica per la prìma ólta del Linèo e püblicàda en *[[Species Plantarum]]* 2: 886. 1753.
;Variedades:
:*Bellis perennis* proles *pumila* (Arv.-Touv. & Dupuy) Rouy
:*Bellis perennis* var. *caulescens* Rochebr. & Sav.
:*Bellis perennis* var. *hirsuta* Beck
:*Bellis perennis* var. *meridionalis* Favrat ex Gremli
* *Bellis rotundifolia proles pumila* Arv.
* *Bellis pumila* Arv.-Touv. & Dupuy 1883
* *Bellis perennis proles pumila* (Arv.-Touv. & Dupuy)
* *Bellis integrifolia* Lam. 1804
* *Bellis hybrida* Ten. 1835, 1838
* *Bellis hortensis* Mill. 1768
* *Bellis armena* Boiss. 1875
* *Bellis alpina* Hegetschw. & Heer 1839
* *Aster bellis* E.H.L.Krause
**Bellis croatica* Gand.	
**Bellis margaritifolia* Huter	
**Bellis minor* Garsault 
**Bellis pusilla* (N.Terracc.) Pignatti	
**Bellis scaposa* Gilib. 
**Bellis validula* Gand.	
**Erigeron perennis* (L.) Sessé & Moc.

## Riferimèncc
Hot Marijke

**Hot Marijke** (nasüüda a Kapellen, Belgio ül 17 da luij dal 1986) l'è v'una prustituta, pornostar, editurialista e camgirl.
Kim Holland

**Kim Holland** (nasüüda **Yvonne Meulendijk-van Zelderen** a Gouda, Ulanda ül 22 da magg dal 1969) l'è un'attriss porno, produtris, internetpublicist e editurialista ulandesa.
Rap italian

Ül **Rap italian** l'è la traspusisiün dal rap american, legà anca lü a la cùltura hip hop. 
In Italia al sa svilùpa in di prim ann '80 passand dai testi in ingles (es. *Let get dizzy* opur *Ontha Run* dai Radical Stuff, in dal 1992) a quei in lengua italiana, ma l'è in di ann nuvanta che i grupp appartenent a la scèna hip hop incidan i prim CD: Dj Gruff cun la cumpilation *Rapadopa* (1993) e Sangue Misto cun *SxM* (1994). In di ann 2000 ül rap italian l'ha riscuntrà una crescita cumercial cun ül lancc mediatic da tanti rapper e la nascita dai cumpetisiün cum'é TecnichePerfette e 2TheBeat.

## Gli ann '80: La Old School
### Jovanotti
Jovanotti (ver nom: Lorenzo Cherubini), che a Roma l'ha cugnusü ül rap, in dal 1987 incid ül sö prim disc: Jovanotti for President. 

## Gli ann Nuvanta
### I primi ann '90
A l'inisi di ann '90 sa movan i rapper di "Posse", termin ingles cal significa "grupp".

### La fin di ann '90
V'un di prutagunist da l'età d'or dal rap italian l'è Joe Cassano, rapper cresüü musicalment tra New York e Bulogna.

## Daspò ül 2000
### I Categurji
Ül Rap italian udiern l'è divisibel in 3 categurji:
* L'hip hop underground classic
* L'hip hop da massa
* La categuria impegnada
Hyoseris

***Hyoseris*** l'è 'l nòm de 'n zèner de piànte erbàcee che fà part de la a famìa de le  Asteraceae. I è uriginàre de la regiù del Mediteràneo. El zèner l'è stat discriìt del Linèo e püblicàt endèl *[[Species Plantarum]] 2: 808-810??, endèl 1753. 

== Descrisiù ==
I è piànte gaiàrde, de spès cunsideràde come infestàncc e che le pöl crèser sö teré alteràcc de l'òm, compagn che 'n bànda a stràde e caedàgne e 'n zòne urbànizàde. Le piànte de chèsto zèner le se 'nsomèa a chèle del zèner *Leontodon* e *Taraxacum''.

## Spéci

## Riferimèncc


## Colegamèncc estèrni

* Taxonomy
* Taxonomicon
Éva Henger

**Éva Henger** (Győr, Ungheria, 2 da nuvembar dal 1972) l'è 'n ex-attris porno, presentatris e attris ungheresa naturalisada italiana.
Elena Grimaldi

**Elena Grimaldi**, scormagna de la **Elena Borromeo** (nasüüda a Brescia, Italia ül 2 d'april dal 1983) l'è un'ex attriss porno italiana.
Hyoseris radiata

***Hyoseris radiata*** l'è 'na spéce de piànta erbàcea che fà part de la famìa botànica de le Asteraceae. L'è uriginàre de la regiù del Mediteràneo. 

## Descrisiù
L'è 'na piànta erbàcea che g'ha fòie perèni. Le fòie i è reünìde endèna rözèta bazàl; i è fòie a fùrma bislónga ma dividìde 'n tacc lòbuli triangolàr, conden giü terminàl. I fiùr i è reünìcc endèn capulì de culùr zalt bèl vif de la fùrma tìpica de le Asteraceae, ma sènsa 'l disch centràl de fiurilì tubulùs (gh'è apéna chèi ligulàcc). El gambì el stà sö bastànsa bèl drit. 

## Habitat
La crès endèi pracc, dré ai müradèi e 'n bànda ai sentér de campàgna. 

## Sinònim
* *Hyoseris baetica* (Kunze) C.A.Sm.
* *Thlipsocarpus baeticus* Kunze (1846)
* *Hyoseris blechnoides* Pomel (1875)
* *Hyoseris calyculata* Poir. (1789)  

## Curiuzità
Le fòie de chèsta piànta i è bùne de maià e i è giü dei ingredièncc del preboggion, 'na 'nsalàta de èrbe tìpica de la cuzìna de la Liguria.

## Galería

File:Hyosceris frutescens - typical specimen with flower.jpg


## Riferimèncc


## Bibliografìa
* BATTANDIER, J. A. & TRABUT, M. (1888). Flore de l'Algérie. Dicotyledones. [1-184] Monocotyledones par L. Trabut. [p.532]
•*  JAHANDIEZ, E. & R. MAIRE (1934). Catalogue des Plantes du Maroc. [vol. 3] Minerva, Lechevalier éds., Alger. [p.829]
*  NÈGRE, R. (1962). Petite flore des régions arides du Maroc occidental. Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS.), Paris, 1961- [p.342]
*   QUÉZEL, P. & S. SANTA (1963). NOUVELLE FLORE DE L'ALGÉRIE et des régions désertiques méridionales. vol. [2] CNRS., Paris. [p.1055]
*   TUTIN, T. G. & al. (ed.) (1976). Flora Europaea. (vol.4) Cambridge University Press, Cambridge. [p.307]
*   POTTIER-ALAPETITE, G (1981). Flore de la Tunisie [vol. 2]. Publié par les soins de A. NABLI. Ministère de l'Enseign. Sup. et de la Rech. Scient. et Ministère de l'Agric. Tunis. [p.1086]
*   ALI, S. I., S. M. H. JAFRI & A. EL GADI (ed.) (1989). Flora of Libya. Al Faateh University. Tripoli. [p.334]
*   HANSEN, A. & P. SUNDING (1993). Flora of Macaronesia. Checklist of vascular plants. 4. revised edition. Sommerfeltia 17: [1-295]
*   Fl. Egypt (Boulos) 3: 271 (2002).

## Colegamèncc estèrni
Naomi Campbell

**Naomi Elaine Campbell** (22 de màgg del 1970) l'è 'na mudela, atris, e cantant inglesa famusa in tütt el mùnd.

In d'la sò carièra i g'han dài, per la sò belèsa, la scurmagna de *Vèner Nera* è la revista *People* l'ha m'sa in d'le 50 done püsè bele del mùnd. La g'ha un patrimòni de 48 migliòn de dolar .

## Filmugrafia
* *I Robinson* (serie TV) (1988)
* *Willy, il principe di Bel Air* (serie TV) (1990)
* *Cool as Ice* (1991)
* *In the Closet* (1992)
* *La notte che non c'incontrammo* (1993)
* *Promesse e compromessi* (1995)
* *New York Undercover* (serie TV) (1995)
* *A Wong Foo, grazie di tutto! Julie Newmar* (1995)
* *Girl 6 - Sesso in linea* (1996)
* *Invasion of Privacy* (1996)
* *Hollywood brucia* (1998)
* *Trippin' * (1999)
* *Testimone scomoda* (1999)
* *Ali G Indahouse* (2002)
* *The Fat Slags* (2004)
* *The Call* (2006) (cortometraggio)
* *Ugly Betty* (2007) (serie Tv)

## Altre futugrafie


Archivi:Naomi Campbell Cannes cropped.jpg|Naomi Campbel in del 2009
Archivi:Naomi Campbell with Cristina Fernández de Kirchner.jpg|Cun la presidenta Argentina Cristina Fernández de Kirchner in del 2008


## Riferimènt

## Ligamm de föra

* Sit üficiàl de Naomi Campbell
* Naomi Campbell in sü l'IMDB
Samóne

La élia de **Samóne** (in Irlandés *Samhain*; in scosés *Samhuinn*; in manés Sauin; *Samòni* in Insübrech), l'ìa la fèsta piö importànta del tacuì cèltegh e probabilmént la se festegiàa al 31 de Otùer có l'öltem racòlt. Incö chèsta nòcc l'è mèi conossìda cont ol nóm de *[[Halloween]]*. 

Acasibé in del tacuì de Coligny, l'önega testimoniànsa archeològica che la spiéga 'me i fazéva i Cèlti a tegnì ol cönt del tép, la sóla fèsta segnàda bèl in ciàr *Trinuxtion Samoni* (Samonios), per tradisiù 's pénsa che i dividìa fò l' an in dù: l'invéren *geimhredh* (che l'incomensàa pròpe con Samóne) e l'estàt *samhradh* (che l'inviàa a Beltain). I Cèlti a i ghe ardàa specialmént a la löna e a i stèle per stàga 'dré al laurà in campàgna che l'inviàa a Samóne, a la fì di racòlcc, quand se paregiàa ol teré per l'invéren.

I falò menabù a i è sèmper istacc fés importàncc in chèsta nòcc. In de la dimensiù sircolàr e ripetitìa del tép, pròpia de la cültüra cèltega, Samóne l'ìa fò del tép e la fàa mìa part gnà de l'an vècc e pò mìa gnàch de chèl nöf. In chèl momént l'arlèt che 'l spartìs fò ol mónd de sà e ol mónd de là quàze a 'l se desfantàa e 's pölìa pasà da l'üna a l'ótra bànda. 

Comè töte i fèste celtéghe, pò a Samóne l'ìa selebràda sö dièrsi pià: materialmét l'ìa l'ùra de mèt in casìna i vìer per l' invéren. És desperlùr in chèst'ocaziù l'ülìa dì lasà fò al frècc ànima e còrp.
Incö chèsta fàcia de Samóne l'ha perdìt ol sò aspèt, dezà che ghe n'è piö de carestée.

Ma piö importànt, spiritualmét la fèsta l'ìa ü momét de contemplasiù: per i Cèlti crapà con unùr e scampà in de la memòria de la sò zét per ès regordàcc la élia de Samóne l'ìa fés importànt; ol dè piö màgech de l'an, ol dé che 'l gh'éra mìa i mórcc i pülìa tornà a cà sò de lùr e per lùr se fàa fèsta. Isé i Cèlti a i èra ü laùr sól có 'l sò iér e ol sò domà.  E gnàch ol cristianézem l' à scanselàt chèsta fàcia del töt.

L'éra üna fèsta del fàs e desfàs de tép üniversàl, dóca chi no 'l fàa fèsta a 'l ris-ciàa de ès sbrizàt, dezà che l'è fò del tép.

In del perìodo che la nòcc l' è söperiùr al dé, 's paregiàa pò ü dóls che 'l sarèss deentàt ol pà di mórcc.
Rūta Meilutytė

**Rūta Meilutytė**, (Kaunas, Lituania, 19 de màrs 1997) l'è un'atleta litüana giùna a sè: apena a 15 ann l'ha vensüd la medàja d'or a le *Ulimpiadi de [[Londra]] [[2012]]* in d'la categuria *100 méter a rana*.

## Biugrafia

Nasüda in Litüania in del 1997, l'ha pèrs la sò mama quant la gh'eva apena quatr'ann: tüti quei che la cunùsen, i dìsun che la ricorda pròpi la mama, in del fìsich e in d'la vuluntà.

La s'è trasferida a Plymouth, in Inghiltèra in del 2008 per alenàss in del nudà. Al *Festival ulìmpica d'la giuentü d'Europa* del 2011 la vens la medàja d'or in d'i *100 méter a rana*, vüna d'argènt a 50 meter *stil lìber* e vüna de brùns a 100 meter *stil lìber*.

## Curiusità

Anca se l'è, praticament, un po' püsè d'una fiulina, la g'ha di pé cul nümer 43 de scàrp..

## Decurasiòn

 *Gran Crùs del'Ùrdin al Mèrit dla Litüania*. 10 d'agùst 2012

## Ligàmm de fora

* Scheda in sü london2012.com
* Scheda in sü sports-reference.com

## Riferiment
In Time

**In Time** l'é un film american dal 2011 diret da Andrew Niccol e recitò da Justin Timberlake, Amanda Seyfried e daCillian Murphy in di ròl di prutagunisti.

## Trama
A la fin dal XXI secul, i person in geneticament prugramà per viv sultant fin a venticinqu ann: ül limit al pò ess estes cun ulteriur temp, cal va però cumprà, e permett da viv anca mò, sensa invegià fisicament. Ül temp l'è diventò la valùta cun cui la gent la vegn pagada per ül propri laurà, e l'é ül mess da pagament per i necessità e i luss: esist infati una tecnulogia ca la permett d'imagazzinarl, trasferirl da persona a persona e in sci via. 
I sciur a vivan per sempar, e gli alter cercan da negusiàa per l'imurtalità. Ül prutagunista dal film, Will Salas, al viv in da la zona 12, la zona pùsé puarèta, ciamata "ül ghett", cun la mam, uramai cinquantenn.
The Departed

**The Departed** l'é un film american dal 2006 e l'é stò diret da Martin Scorsese e recitò da Leonardo Di Caprio, Matt Damon e da Jack Nicholson in di ròl di prutagunisti.
Critters 3

**Critters 3** l'é un film american dal 1991 e l'é stò diret da Kristine Peterson
e recitò da Leonardo Di Caprio in dal ròl da v'un di prutagunisti.
Fedez

El **Federich Leonard Lucia**, pussee cognosuu cont el nom d'art de **Fedez** (Milan, 25 de ottober del 1989) l'è on rapper e produttor musegal italian.

## Vos Correlaa
*J-Ax
Rita Atria

La **Rita Atria** (Partanna, 4 de setèmber 1974 – Roma, 26 de löi 1992) l’è stàcia öna testimòne de giöstìsia siciliàna, öna testimónia e mia öna pentìda, dezà che l’à mai facc di reàcc.

## La sò éta

L’è nasìda 'n d’öna famèa de màfia e a 11 agn l’à perdìt sò pàder Vito, mafiùs de la famèa de Partanna, che l’è stài copàt da Cosa Nostra al tép de la segónda guèra de màfia che l’à portàt i Corleunés a comandà töta la màfia.

Dòpo che gh'è mórt sò pàder, la Rita la se ligàda tat al sò fradèl Nicòla, pò a lü 'n de la màfia, e a la sò cögnàda Piera Aiello e pròpe dal sò fradèl l'è egnìda a saì töcc i afàre di famèe mafiùze de Partanna fina che in del zögn del 1991 'l sò fradèl Nicòla 'l vé copàt pò a lü.

L'è alùra che la sò cögnàda, la Piera Aiello, l'à decidìt de dientà öna colaboratrìce de giöstìsia e la Rita, che la gh'éra adóma 17 agn, la gh'è 'ndàcia dré pò a lé e l'è 'ndàcia di magistràcc per contàga sö chèl che la saìa isé de fà ciapà chi che gh'éra copàt ol pàder e 'l fradèl. Ol prim a regòi i sò confidènse l'è stacc ol Paolo Borsellino che l'è dientàt per lé compàgn d'ü pàder e l'è isé che con chèl che i à contàt sö la Piera Aiello e la Rita Atria i è stacc arestàcc tàce mafiùs e i è stacc indagàcc ach di polìtech compàgn del Vincenzo Culicchia.

Ol 19 de löi del 1992 ol magistràt Paolo Borsellino 'l sàlta 'n ària in de la stràge de via d'Amelio, la Rita l'è disperàda e la gh'à piö nisü, dezà che co la màder, che la ölìa mia che la 'ndès di magistràcc, la se pàrla gnà piö. Isé la se fà ciapà da la biligòrnia e da la depresiù e 'l 26 de löi, apéna öna setimàna dòpo che l'è mórt ol Paolo Borsellino, la se böta zó da la finèstra del apartamét de Roma indo che l'è scundìda e la se cöpa.
 
Dòpo la sò mórt sò màder la ghe spacherà sö a martelàde töta la tómba e la straserà sö la sò someànsa.

## Ligam da föra
*Ol sìto del sociasiù antimafia che la pórta 'l sò nòm.
Catch Me If You Can

**Catch Me If You Can** l'é un film american dal 2002 e l'é stò diret da Stephen Spielberg e recitò da Leonardo Di Caprio e da Tom Hanks in di ròl di prutagunisti.
Djimon Hounsou

**Djimon Gaston Hounsou** (Cotonou, Benin, 24 d'April dal 1964) l'è un atur e ex mudel benines naturalisà american.

## Filmugrafia
Giuliano Mauri

**Giuliano Mauri** (Lod Vegg, 1938 – Lod, 29 de magio del 2009) l'è stat en artìsta italià.

## Biografia

Giuliano Mauri l'è nasìt a Lod Vegg endèl 1938. L'è famùs per vìa de le sò divèrse enstalasiù poétiche ambientàle, definìde come architetüre natürài. El g'ha partecipàt a la Bienàl de Venésia 'ndel 1976, a la Trienàl de Milà 'ndel 1992 e a la Bienal de Penne 'ndel 1994.

El dopràa broch e tronch de l'gn per fà sö dei edifìci fantàstich e reài al stès tép. El sò pensér che stà dedré l'è ligàt a la deperibilità natüràla del materiàl che 'l dòpra, e che la natüra la 'mpienesarà i büs lasàcc del desfàs del lègn e chèsto 'l deentarà isé 'na sort de diàlogo col artìsta.

'Ntra i sò mestér gh'è i *Mülì* caresàcc de 'n vènt imaginàre, la *Scala del Paradis*, el *Bósch sö l’ìzola* a la fónt del Tormo 'ndèl lodezà. 
En Germània, a Görlitz, e 'n Polònia, a Zgorzelec, el g'ha realizàt i *Oservatóre estimatìf*. 

Endèl parch del cümü de Carvìch gh'è de éder el *Reatùr*.

La sò òpera piö famùza e sugestìva l'è fórse la *Catedràl vegetàl* del 2001 per Arte Sella. 

Endèl 2001 el g'ha fat sö pò a la scenografìa de la *Norma* endèl sferestére de Macerata. 
Emdel 2006 el mèr en pé la *Voliera per òm* endèla val dei Suspìr del Parch de Mónza e 'ndèl 2008 el fà l'inaugurasiù de l*'Anfiteatro de la val de Bisenzio* endèl Complès Artistich Contemporàneo del Cümü de Cantagallo. Ach endèl 2008 el prezènta el *Put vegetal* endèla zòna del Castèl de Padernèl (frasiù del cümü de Bórc San Giàcom en pruvìncia de Brèsa).

Ai 6 de setèmber del 2010 gh'è stat prezentàt la sò òpera pòstuma, fàda sö del sò fiöl Roberto sóta la diresiù artìstica de Paola Tognon, la *Cattedrale Vegetale* endèl cümü de Ultra 'l Còl (Bèrghem) ai pè del Mut Arera endèl Alp Orobie.

## Note


## Colegamèncc estèrni
* Arte Sella
* Electa 
* Voliera per umani 
* link diretto alla cattedrale vegetale ArteSella di Giuliano Mauri
* Link alla nuova (anno 2010) Cattedrale vegetale di Giuliano Mauri a Oltre il Colle sul monte Arera 
* http://www.comune.cantagallo.po.it/?page=informazioni&idtema=3&index=1&idcategoria=586
Boffett

**Boffett** (*Boffetto*) l'è ona frazion del comun valtellines de Piateda, in de la Provincia de Sondri.
El paes el se troeuva arent al fiumm Adda.
L'è staa on comun indipendent fina al 1867.
Lengua asturiana

L**'Asturian** (nomm nativ: *asturianu* o *bable*) l'è ona lengua neolatina.
L'è parlada in Spagna, in la region di Asturias. L'è visin assee al Liones, al Mirandes e a l'Eonaviego. 
L'asturian, insema cunt el liones e cunt el mirandes, el fann part d'el grup lenguistegh liones, denter d'el ibero-romanz de ponent.L'è parlaa de 100.000 personn.

## Stoia
La vera division de nòrma la l'è vegnuda d'el secol XX, de d'arénte a l'ano 1980, quand che la n'è stada creada l'Academia de la Llingua Asturiana. Sto organitzo chi el l'ha inandiad una codificazzion propia basada sora i dialet d'el center d'el Principad.

## Statut
Al dì d'ancuö, l'asturian el l'è recognossud denter d'el Statut d'Autonomia de l'Asturie. Insema cunt el galizian, liones, aragones, basc, catalan e Ucitan, la l'è considerada una lengua de minoranza in acordio a la Carta europea de i lengov rejonai o de minoranza d'el Consili d'Eoropa. Sciben che la lengua la gh'ha un'aministrazzion propia e la n'è dêuviada inte l'istruzzion, la sò situazzion la resta complicaa par la farta d'una piena ofizialidà d'el Stat spagnol d'in tòtto.
Lengua estremegna

L**'Estremegn** (nomm nativ: *extremeñu*) l'è ona lengua romanza.
L'è visina assee al Liones]], a l'Asturian e al Mirandes (tucc quatter toeuven part al grupp inscì ditt *[[grup lenguistegh liones]]*, cioè quei lengov che se troeuven in mezz tra el Spagnoeu e 'l Liones]]). L'è parlaa in Estremadura, ma anca in la provincia de Salamanca. Quei che le parla hinn circa desmilla.
Lengua fala

El **Fala** (nomm nativ: *Parla de Xálima*) l'è ona lengua romanza.
L'è ona parent del Galizian, del Portoghes e del Liones l'è parlaa in Spagna (in de l'Estremadura, soratutt in di comun de Valverde del Fresno, Eljas e San Martín de Trevejo) de pocch pussee de 5000 personn.

## Nomm de paes in Fala
***San Martín de Trevejo**: *Sa Martín de Trebellu* (portoghes: *São Martinho de Trebelho*).
***Eljas**: *Ellas*/As *Ellas* (portoghes: *Ellas*).
***Valverde del Fresno**: *Valverdi du Fresnu* (portoghes: *Valverde do Fresno*).
Pelé

**Pelé**, che in realtà el se ciamava **Edson Arantes do Nascimento** (Três Corações, Brasil, 23 utùber 1940 – San Paolo, 29 desember 2022) l'è stai un giügadùr de balòn brasilian, in tra i püsè fort del mund in d'la sò epuca: l'ha vensùd cun la Nasiunàl brasigliana de balòn, i Mundiài del 1958, 1962 e 1970.

In d'la sò cariera, dal 1957 al 1974 al Santos e dal 1974 al 1977 al Cosmos nei Stat Ünì d'America, l'ha segnàd 1331 gol.

## Àlter futugrafìi


Image:Pelé & Lula.jpg|Pelè cul president Lula, in del 2008
Image:Pelé 1960.jpg|Pelé in del 1960


## Bibliugrafia

* : Don Kowet, Pele, Atheneum, 1976. ISBN 9780689107139
* : François Thébaud, Pelé, Harper & Row, 1976. ISBN 9780060142544
* : James Haskins, Pelé: A Biography, Doubleday, 1976. ISBN 9780385115650
* : Joe Marcus, The World of Pelé, Mason/Charter, 1976. ISBN 9780884053668
* : Pelé; Robert L. Fish, My Life and the Beautiful Game: the Autobiography of Pelé, New English Library, 1977. ISBN 9780450032301
* : James Hahn; Lynn Hahn; Howard Schroeder, Pele!: The Sports Career of Edson Do Nascimento, Crestwood House, 1981. ISBN 9780896861251
* : Caroline Arnold, Pele: The King of Soccer, F. Watts, 1992. ISBN 9780531200773
* : Harry Harris, Pele: His Life and Times, Natl Book Network, 2003. ISBN 9781566492621
* Portoghès: José Castello, Pelé: os dez corações do rei, Ediouro Publicações, 2004. ISBN 9788500014666
Pelé; Orlando Duarte; Alex Bellos, Pelé. Io, l'unico re, Mondadori, 2006. ISBN 9788804559993
* : James Buckley; James Buckley, Jr., Pele, Dk Pub, 2007. ISBN 9780756629960

## Riferimènt


## Ligàm de föra

* Pelé in sü l'IMDB
*  Artìcul sul sit d'la FIFA per il 70 ann de Pelé
* ,  e àlter Lingue Pelé Olé!
Zoidberg

**Doctor John A. Zoidberg** l'é un persunagg dal cartün Futurama. L'é un alien dai sembians d'una grösa aragusta e al vegn dal Pianeta Decapod 10.
Professor Farnsworth

**Professor Hubert J. Farnsworth** l'é un persunagg dal cartün Futurama. L'é un prufesür e padrün da la Planet Express, naveta da cunsegn spaziali. L'é anca pro-pro neüd da Philip J. Fry.
Groucho Marx

**Groucho Marx** (New York, 2 ottober 1890 - Los Angeles, 19 agust 1977),  l'è stàa un atur, còmich, cantant e scritur american.

El faseva part d'on quartett ( poeu divenùu terzett) chamàa "I Fredej Marx", insemà ai sò fredej:
* Harpo Marx
* Chico Marx
* Zeppo Marx

## Descrisiun
Cunt el sigar semper in man, dei barbisuni e sopracìi pitturàa cunt el pennel, de spess vestìi elegant, cunt la soa camminada tipica chinada e ona parlada svelta tuta sua, fada de gioeuch di paroj e frecciadin, l'era vun ch'el ga la mandava a dì a nissun.

## Film

I sò film pussèe famus hinn stàa:

* Zùppa d'anatra (duck soup) 
* Tri matt a spass (tre pazzi a zonzo, at the circus)
* Pùmm de cavall (horse feathers)
* On dì ai curs ( a day at the races)  
* Ona sira all'opera (A night at the opera) che tra l'altr, in part l'è ambientàa in del noster Teater la Scala de Milan.
* Ona noch in sui tech (Una notte sui tetti, love happy)
* Quater matt in mess al mar (Quattro matti in alto mare, monkey business)

## Televisiun
Dopo che el gh'ha avùu success in del cinema, in di anni 50, el s'è dedicàa alla televisiun.
L'è stàa presaentatur d'un quiz popular dell'epoca, ch'el se chamava **Te poedet scumettegh la vita** (You bet your life)  ed el talk show **Dighel al Groucho** (Tell it to Groucho).
Fredej Marx

**I fredej Marx** hinn stàa on grup de fredej american, atturi e comegh diventà famus in di ann 30 a teater e sopprattut al cinema cunt i primi film cunt el sonoro.

i fredej in tutal even in cinc, ma vun el sè ritiràa per tacàa a fa el suldat, insci dumà gli alter quater hinn diventàa famus. se chamaven :

* Harpo Marx - cunt la soa perucca (di volt biunda, di volt russa) el sonava  l'arpa e el faseva la pantomima, defatt l'ha mai parlà una parola. Sia in teater , che in tuti i film el faseva el muto , ma l'era bun istess de fa rit grasie a la soa mimica e ai so stravagansi, cumè l'impermeabil da induè estraeva tuch scoss , el so bastun a trumbeta , el so capelash a cilinder

* Chico Marx
* Groucho Marx
* Zeppo Marx
* Gummo Marx
Philip J. Fry

**Philip J. Fry** l'é un persunagg prutagunista dal cartün Futurama. L'é un faturin che in da l'ann 1999 al vegn cungelà per erur in da la centar da criugenia e al vegn scungelà in da l'ann 2999.
Antonio Cassano

**Antonio Cassano** (Bari, 12 da luij dal 1982) l'è un calciatur italian. 

L'è staa tacànt da ul Milan, da l'Inter, da la Sampdoria e da tant alter squader italian, passa che da la Nazional Italiana.
Karin

**Karin** l'é un persunagg dal cartün e dal manga da Dragon Ball. L'é un gatt e Maestar da Arti Marzial.
Amanda Seyfried

**Amanda Michelle Seyfried** (Allentown, Pennsylvania, U.S.A. 3 da Dicembar dal 1985) l'é un'attris, cantant e mudéla americana.