open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ambrosiaster

L**'Ambrosiaster** a l'è stad l'autor de 'n coment ai letere del Paol de Tars che per longh temp l'è stad atribuid al sant Ambroeus: el prim a meter in dubi l'atribuzzion a dàgh 'sto nom chi a l'autor a l'è stad l'Erasmo de Roterdam e gh'è stade varie ipotesi in su la soa identità, tant 'me quella de un consol che 'l se ciamava Ilari, de 'n sgiudee deventad cristian e poeu forsi tornad sgiudee e, infin, anca l'Ambroeus midem, che l'havaria podud scriver el test prima de vesser batezad e havégh poeu lavorad sora.

## Riferiment
*Treccani
Lodin (Lod)

**Lodin** (prononzia local: [lu'diŋ]; *Lodino* in italian) a l'è vun di rion de la citaa de Lod.
El rion el se troeuva a nord del center storegh, in direzzion del pont in su l'Ada.
A l'è semper stad on quarter popolar (dove viveva i pescador), e on temp a l'era considerad vun di sit dove se parlava el lodesan pussee spetasciad: al dì d'incoeu inveci l'è cognossud per vesser on rion multietnegh.
## Referiment
Gesa de San Paol (Ferrara)

La **Gesa de San Paol** a l'è una gesa de Ferrara, ciamada el *pantheon* citadin perchè denter gh'inn mitud sota vari personagg important per la soa storia.

Oeuvera de l'Albert S'ciat in stil tardo-renassimental, l'è stada consacrada del 1611.

## Riferiment
*Ferrara Terra e Acqua

## Alter proget
Region eclesiastega Emilia-Romagna

La **Region eclesiastega Emilia-Romagna** a l'è vuna di sedes region eclesiasteghe che la Santa Sed l'ha fad su per spartì l'Italia: storegament ligada a la provincia eclesiastega de Bologna, la correspond a l'incirca al territori de l'Emilia-Romagna e a quell del San Marin, foeura che per un quaj sbavament in di region arente.

L'è fada su di province eclesiasteghe de Bologna (Bologna, Faenza-Modigliana, Arcidiocesi de Ferrara-Comacchio e Imola), Modena-Nonantola (Modena-Nonantola, Carp, Fidenza, Parma, Piasenza-Bobi e Resg-Guastalla) e Ravena-Zirvia (Ravena-Zirvia, Cesena-Sarsina, Forlì-Bertinoro, Rimen e San Marin-Monfelter).

## Ligam de foeura
*Sit de la CEI
Sinagoga de Corresg

La **sinagoga de Corresg** a l'era el sit de cult de la comunità ebraica de la cità emiliana.

## Storia
La comunità ebraica de Corresg l'è stada l'ultima in Italia a vesser mituda in d'un ghet, del 1782, quand che vari alter Stat in Europa eren in su la via de l'emancipazzion di sgiudee. Una sinagoga in cità la gh'era sgiamò del ses'cent in la cà del Rabin, ciapada poeu dent del ghet, ma una strutura aposta l'è tirada in pè domà del Setcent dent de la Cà Massarani.

Del 1820 dodes siori sgiudee se impegnen a fànn su vuna noeuva, a slargà quella de prima e finanziandes col vender la sed del Ses'cent e cont un capital de 250 franch de partenza, oltra a la donazzion de 'na quaj cà di member de la comunità ebraica.

El proget l'è preparad l'ann prima del resgian Domenico Marchelli e del corresgesch Forti e i lavorà gh'hann mitud du agn, anca per l'oposizzion de la Confraternita del Santissim Sacrament, ma del 1822 la sarà ativa.

La resta ativa fina ai prim del '900, vist che i sgiudee de Corresg perden la soa autonomia del 1921: la costruzzion l'è venduda a di privad e del 1950 l'è trada sgiò. I portai de l'Aron haQodesh inn mandad in Israell, indova che inn mitud in d'un tempi ligad al moviment Hapoel HaMizrachi.

## Riferiment
*Ghetto di Correggio - ESTER
*Sinagoga di Correggio - ESTER
Palazz Ducal (Sassoeul)

El **palazz Ducal** el se troeuva in del piazzal de la Roeusa a Sassoeul, incoeu part di gallarie d'art de Modena. L'è stad fad su del 1634, in sui rest de 'n edifizzi vegg.

## Ligam de foeura
*Sit ofizzial

## Alter proget
In persona Christi

Per **In persona Christi** se intend, in la teologia di sacrament ocidental, la posizzion che certi sacrament (tant 'me la consacrazzion de l'Eucaristia o l'assoluzzion di pecad) inn fad del sacerdot comè se 'l fuss Crist: el termen l'è acetad di catolegh e de part di luteran e di anglican.

## Riferiment
*In Persona Christi and In Persona Ecclesiae
Sedeprivazzionism

El **sedeprivazzionism** a l'è una posizzion di catolegh tradizzionalista che la sostegn che el Papa l'ocupa lecitament la Santa Sed, ma in vertù di eresie del Concili Vatican II, el gh'ha minga l'abilità de governà o insegnà fina che 'l tira indree 'sti insegnament: donca, per lor, el Papa l'è tal *materialiter sed non formaliter* (materialment, minga formalment).

L'origin del penser sedeprivazzionista el se troeuva in di tesi de Cassiciacum, del pader domenegan Michel-Louis Guérard des Lauriers, e l'è sostegnud de entità compagne de l'Istitut Mater Boni Consilii e del Moviment Ortodoss Catolegh Roman.

## Riferiment
*Osservatorio Pluralismo Religioso

## Alter proget
Anders Arborelius

L**'Anders Arborelius O.C.D.** (Sorengh, ) a l'è un prelad svedes, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 28 de sgiugn 2017.

L'è stad ordenad pret el 8 de setember 1979 e vescov el 29 de desember 1998.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Jean-Marc Aveline

El **Jean-Marc Aveline ** (Sidi Bel Abbès, ) a l'è un prelad franzes, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 27 de avost 2022.

L'è stad ordenad pret el 3 de november 1984 e vescov el 19 de desember 2013.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Fabio Baggio

El **Fabio Baggio C.S.** (Bassano del Grappa, ) a l'è un prelad italian, cardinal diacon de la Gesa catolega del 7 de desember 2024.

L'è stad ordenad pret el 11 de luj 1992 e vescov el 11 de sginer 2025.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Philippe Barbarin

El **Philippe Barbarin ** (Rabat, ) a l'è un prelad franzes, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 21 de otober 2003.

L'è stad ordenad pret el 17 de desember 1977 e vescov el 22 de november 2018.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Domenico Battaglia

El **Domenico Battaglia ** (Satriano, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 7 de desember 2024.

L'è stad ordenad pret el 6 de fevrer 1988 e vescov el 3 de setember 2016. Del 2020 l'è l'arcivescov de Napoli.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Giuseppe Betori

El **Giuseppe Betori ** (Foligno, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 18 de fevrer 2012.

L'è stad ordenad pret el 26 de setember 1970 e vescov el 6 de masg 2001.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Charles Maung Bo

El **Charles Maung Bo S.D.B.** (Myanmar, ) a l'è un prelad birman, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 14 de fevrer 2015.

L'è stad ordenad pret el 9 de avril 1976 e vescov el 16 de desember 1990.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Josip Bozanić

El **Josip Bozanić ** (Fium, ) a l'è un prelad croat, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 21 de otober 2003.

L'è stad ordenad pret el 29 de sgiugn 1975 e vescov el 25 de sgiugn 1989.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Stephen Brislin

El **Stephen Brislin ** (Welkom, ) a l'è un prelad sudafrican, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 30 de setember 2023.

L'è stad ordenad pret el 19 de november 1983 e vescov el 28 de sginer 2007.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Joseph Coutts

El **Joseph Coutts ** (Amritsar, ) a l'è un prelad pakistan, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 28 de sgiugn 2018.

L'è stad ordenad pret el 9 de sginer 1971 e vescov el 16 de setember 1988.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Mykola Bychok

El **Mykola Bychok C.SS.R.** (in trascrizzion sientifega *Mykola Byčok*; Ternopil', ) a l'è un prelad ucrain, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 7 de desember 2024.

Del 15 de sginer 2020 l'è l'esarca di Sant Peder e Paol de Melbourne di Ucrain.

L'è stad ordenad pret el 3 de masg 2005 e vescov el 7 de sgiugn 2020.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Thomas Christopher Collins

El **Thomas Christopher Collins ** (Guelph, ) a l'è un prelad canades, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 18 de fevrer 2012.

L'è stad ordenad pret el 5 de masg 1973 e vescov el 14 de masg 1997.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Michael Czerny

El **Michael Czerny S.I.** (Brno, ) a l'è un prelad canades de origin ceco-slovaca, cardinal diacon de la Gesa catolega del 5 de otober 2019.

L'è stad ordenad pret el 9 de sgiugn 1973 e vescov el 4 de otober 2019.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Pablo Virgilio Siongco David

**Pablo Virgilio Siongco David ** (Guagua, ) a l'è un prelad filipin, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 7 de desember 2024.

L'è stad ordenad pret el 12 de marz 1983 e vescov el 10 de luj 2006.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Víctor Manuel Fernández

El **Víctor Manuel Fernández**, did *Tucho*, (departiment de Río Cuarto, ) a l'è un prelad argentin, cardinal diacon de la Gesa catolega del 30 de setember 2023, de l'istess ann l'è prefet del Dicasteri per la Dotrina de la Fed.

L'è stad ordenad pret el 15 de avost 1986 e vescov el 15 de sgiugn 2013.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Arlindo Gomes Furtado

L**'Arlindo Gomes Furtado ** (Santa Catarina, ) a l'è un prelad de Capo Verde, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 14 de fevrer 2015.

L'è stad ordenad pret el 18 de luj 1976 e vescov el 22 de fevrer 2004.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Mauro Gambetti

El **Mauro Gambetti O.F.M. Conv.** (Castel San Pietro Terme, ) a l'è un prelad italian, cardinal diacon de la Gesa catolega del 28 de november 2020.

L'è stad ordenad pret el  8 de sginer 2000 e vescov el 22 de november 2020.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Wilton Daniel Gregory

El **Wilton Daniel Gregory ** (Chicago, ) a l'è un prelad statunitens, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 28 de november 2020.

L'è stad ordenad pret el 9 de masg 1973 e vescov el 13 de desember 1983.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Claudio Gugerotti

El **Claudio Gugerotti ** (Verona, ) a l'è un prelad italian, cardinal diacon de la Gesa catolega del 30 de setember 2023.

L'è stad ordenad pret el 29 de masg 1982 e vescov el 6 de sginer 2002.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
James Michael Harvey

El **James Michael Harvey ** (Milwaukee, ) a l'è un prelad statunitens, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 24 de november 2012.

L'è stad ordenad pret el 29 de sgiugn 1975 e vescov el 19 de marz 1998.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Jean-Claude Hollerich

El **Jean-Claude Hollerich S.I.** (Differdange, ) a l'è un prelad lussemborghes, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 5 de otober 2019.

L'è stad ordenad pret el 21 de avril 1990 e vescov el 16 de otober 2011.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Fernando Filoni

**Fernando Filoni ** (Manduria, ) a l'è un prelad italian, cardinal vescov de la Gesa catolega del 18 de fevrer 2012.

L'è stad ordenad pret el 3 de luj 1970 .

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Sebastian Francis

El **Sebastian Francis ** (Johor Bahru, ) a l'è un prelad males, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 30 de setember 2023.

L'è stad ordenad pret el 28 de luj 1977 e vescov el 20 de avost 2012.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Antoine Kambanda

L**'Antoine Kambanda ** (Nyamata, ) a l'è un prelad ruandes, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 28 de november 2020.

L'è stad ordenad pret el 8 de setember 1990 e vescov el 20 de luj 2013.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Tarcisio Isao Kikuchi

El **Tarcisio Isao Kikuchi S.V.D.** (prefetura de Iwate, ) a l'è un prelad giapones, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 7 de desember 2024.

L'è stad ordenad pret el 15 de marz 1986 e vescov el 20 de setember 2004.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Kurt Koch

El **Kurt Koch ** (Emmen, ) a l'è un prelad svizzer, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 20 de november 2010.

L'è stad ordenad pret el 20 de sgiugn 1982 e vescov el 6 de sginer 1996.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
George Jacob Koovakad

El **George Jacob Koovakad ** (Chethippuzha, ) a l'è un prelad indian, cardinal diacon de la Gesa catolega del 7 de desember 2024.

L'è stad ordenad pret el 24 de luj 2004 e vescov el 24 de november 2024.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Konrad Krajewski

El **Konrad Krajewski ** (Łódź, ) a l'è un prelad polach, cardinal diacon de la Gesa catolega del 28 de sgiugn 2018.

L'è stad ordenad pret el 11 de sgiugn 1988 e vescov el 17 de setember 2013.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Frank Leo

El **Frank Leo ** (Montreal, ) a l'è un prelad canades, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 7 de desember 2024.

L'è stad ordenad pret el 14 de desember 1996 e vescov el 12 de setember 2022.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Augusto Paolo Lojudice

L**'Augusto Paolo Lojudice ** (Roma, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 28 de november 2020.

L'è stad ordenad pret el 6 de masg 1989 e vescov el 6 de marz 2015.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Soane Patita Paini Mafi

El **Soane Patita Paini Mafi ** (Nuku'alofa, ) a l'è un prelad tongan, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 14 de fevrer 2015.

L'è stad ordenad pret el 29 de sgiugn 1991 e vescov el 4 de otober 2007.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Rolandas Makrickas

El **Rolandas Makrickas ** (Biržai, ) a l'è un prelad lituan, cardinal diacon de la Gesa catolega del 7 de desember 2024.

L'è stad ordenad pret el 20 de luj 1996 e vescov el 15 de avril 2023.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Dominique Mamberti

El **Dominique Mamberti ** (Marrakesh, ) a l'è un prelad franzes, cardinal diacon de la Gesa catolega del 14 de fevrer 2015.

L'è stad ordenad pret el 20 de setember 1981 e vescov el 3 de luj 2002.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Giorgio Marengo

El **Giorgio Marengo I.M.C.** (Coni, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 27 de avost 2022.

Del 2 de avril 2020 l'è el prefet apostolegh de Ulan Bator.

L'è stad ordenad pret el 26 de masg 2001 e vescov el 8 de avost 2020.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Jean-Pierre Kutwa

El **Jean-Pierre Kutwa ** (Abidjan, ) a l'è un prelad ivorian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 22 de fevrer 2014.

L'è stad ordenad pret el 11 de luj 1971 e vescov el 16 de setember 2001.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Chibly Langlois

El **Chibly Langlois ** (La Vallée, ) a l'è un prelad haitian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 22 de fevrer 2014.

L'è stad ordenad pret el 22 de setember 1991 e vescov el 6 de sgiugn 2004.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Reinhard Marx

El **Reinhard Marx ** (Geseke, ) a l'è un prelad todesch, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 20 de november 2010.

L'è stad ordenad pret el 2 de sgiugn 1979 .

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
José Tolentino de Mendonça

El **José Tolentino de Mendonça ** (Machico, ) a l'è un prelad e scritor portoghes, cardinal diacon de la Gesa catolega del 5 de otober 2019.

L'è stad ordenad pret el 28 de luj 1990 e vescov el 28 de luj 2018.

Oltra che 'me teolegh l'è recognossud 'me vun di esponent pussee important de la literadura portoghesa del dì d'incoeu.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Francesco Montenegro

El **Francesco Montenegro ** (Messina, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 14 de fevrer 2015.

L'è stad ordenad pret el 8 de avost 1969 e vescov el 29 de avril 2000.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Stephen Ameyu Martin Mulla

El **Stephen Ameyu Martin Mulla ** (Equatoria Oriental, ) a l'è un prelad sud sudanes, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 30 de setember 2023.

L'è stad ordenad pret el 21 de avril 1991 e vescov el 3 de marz 2019.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
John Njue

El **John Njue** (Embu, ) a l'è un prelad kenyota, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 24 de november 2007.

L'è stad ordenad pret el 6 de sginer 1973 e vescov el 20 de setember 1986.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Dieudonné Nzapalainga

El **Dieudonné Nzapalainga C.S.Sp.** (prefetura de Mbomou, ) a l'è un prelad centrafrican, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 19 de november 2016.

L'è stad ordenad pret el 9 de avost 1998 e vescov el 22 de luj 2012.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Peter Ebere Okpaleke

**Peter Ebere Okpaleke ** (Nigeria, ) a l'è un prelad nigerian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 27 de avost 2022.

L'è stad ordenad pret el 22 de avost 1992 e vescov el 21 de masg 2013.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Pietro Parolin

El **Pietro Parolin ** (Schiavon, ) a l'è un prelad italian, cardinal vescov de la Gesa catolega del 22 de fevrer 2014 e secretari de Stat de la Santa Sed del 15 de otover 2013.

L'è stad ordenad pret el 27 de avril 1980 e vescov el 12 de setember 2009.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Giuseppe Petrocchi

El **Giuseppe Petrocchi ** (Ascoli Piceno, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 28 de sgiugn 2018.

L'è stad ordenad pret el 14 de setember 1973 e vescov el 20 de setember 1998.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Mario Aurelio Poli

El **Mario Aurelio Poli ** (Buenos Aires, ) a l'è un prelad argentin, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 22 de fevrer 2014.

L'è stad ordenad pret el 25 de november 1978 e vescov el 20 de avril 2002.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Anthony Poola

L**'Anthony Poola ** (Poluru, ) a l'è un prelad indian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 27 de avost 2022.

L'è stad ordenad pret el 20 de fevrer 1992 e vescov el 19 de avril 2008.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Roberto Repole

El **Roberto Repole ** (Turin, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 7 de desember 2024.

L'è stad ordenad pret el 13 de sgiugn 1992 e vescov el 7 de masg 2022.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
John Ribat

El **John Ribat M.S.C.** (distret de Rabaul, ) a l'è un prelad papoan, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 19 de november 2016.

L'è stad ordenad pret el 1 de desember 1985 e vescov el 11 de fevrer 2001.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Papa Leon XIV

El **Papa Leon XIV** (nassud **Robert Francis Prevost** Chicago, ) a l'è el Papa de la Gesa catolega quell de 267, elesgiud in del conclav del 2025.

Citadin statunitens e peroan, l'è el segond Papa che 'l ven del continent american, propi dopo del predecessor, e 'l prim statunitens e gustinian.

L'è stad cardinal vescov de la Gesa catolega del 30 de setember 2023 a la soa elezzion.

Gustinian, l'è stad ordenad pret el 19 de sgiugn 1982 e vescov el 12 de desember 2014.

## Genealogia episcopal
La genealogia episcopal l'è:
* Cardinal Scipione Rebiba
* Cardinal Giulio Antonio Santori
* Cardinal Girolamo Bernerio, O.P.
* Arcivescov Galeazzo Sanvitale
* Cardinal Ludovico Ludovisi
* Cardinal Luigi Caetani
* Cardinal Ulderico Carpegna
* Cardinal Paluzzo Paluzzi Altieri degli Albertoni
* Papa Benedet XIII
* Papa Benedet XIV
* Papa Clement XIII
* Cardinal Marcantonio Colonna
* Cardinal Giacinto Sigismondo Gerdil, B.
* Cardinal Giulio Maria della Somaglia
* Cardinal Carlo Odescalchi, S.I.
* Vescov Eugène de Mazenod, O.M.I.
* Cardinal Joseph Hippolyte Guibert, O.M.I.
* Cardinal François-Marie-Benjamin Richard de la Vergne
* Cardinal Pietro Gasparri
* Cardinal Clemente Micara
* Cardinal Antonio Samorè
* Cardinal Angelo Sodano
* Arcivescov James Patrick Green
* Papa Leon XIV

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Arthur Roche

L**'Arthur Roche ** (Batley, ) a l'è un prelad britannegh, cardinal diacon de la Gesa catolega del 27 de avost 2022.

L'è stad ordenad pret el 19 de luj 1975 e vescov el 10 de masg 2001.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Ángel Sixto Rossi

L**'Ángel Sixto Rossi S.I.** (Córdoba, ) a l'è un prelad argentin, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 30 de setember 2023.

L'è stad ordenad pret el  12 de desember 1986 e vescov el 17 de desember 2021.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Protase Rugambwa

El **Protase Rugambwa ** (Bukoba, ) a l'è un prelad tanzanian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 30 de setember 2023.

L'è stad ordenad pret el 2 de setember 1990 e vescov el 13 de avril 2008.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Marcello Semeraro

El **Marcello Semeraro ** (Monteroni di Lecce, ) a l'è un prelad italian, cardinal diacon de la Gesa catolega del 28 de november 2020.

L'è stad ordenad pret el 8 de setember 1971 e vescov el 29 de setember 1998.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Jaime Spengler

El **Jaime Spengler O.F.M.** (Gaspar, ) a l'è un prelad brasilian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 7 de desember 2024.

L'è stad ordenad pret el 17 de november 1990 e vescov el 5 de fevrer 2011.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Leonardo Ulrich Steiner

El **Leonardo Ulrich Steiner O.F.M.** (Forquilhinha, ) a l'è un prelad brasilian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 27 de avost 2022.

L'è stad ordenad pret el 21 de sginer 1978 e vescov el 16 de avril 2005.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Désiré Tsarahazana

El **Désiré Tsarahazana ** (Amboangibe, ) a l'è un prelad del Madagascar, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 28 de sgiugn 2018.

L'è stad ordenad pret el 28 de setember 1986 e vescov el 18 de fevrer 2001.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Jean-Paul Vesco

El **Jean-Paul Vesco O.P.** (Lion, ) a l'è un prelad franco-algerin, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 7 de desember 2024.

L'è stad ordenad pret el 24 de sgiugn 2001 e vescov el 25 de sginer 2013: del 2022 a l'è arcivescov de Algeri.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Mario Zenari

El **Mario Zenari ** (Rosegaferro, ) a l'è un prelad italian, cardinal diacon de la Gesa catolega del 19 de november 2016.

L'è stad ordenad pret el 5 de luj 1970 e vescov el 25 de setember 1999.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Matteo Maria Zuppi

El **Matteo Maria Zuppi ** (Roma, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 5 de otober 2019 e del 27 de otover 2015 arcivescov metropolitan de Bologna.

L'è stad ordenad pret el 9 de masg 1981 e vescov el 14 de avril 2012.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Angelo Acerbi

L**'Angelo Acerbi ** (Sesta Godano, ) a l'è un prelad italian, cardinal diacon de la Gesa catolega del 7 de desember 2024.

L'è stad ordenad pret el 27 de marz 1948 e vescov el 30 de sgiugn 1974.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
George Alencherry

El **George Alencherry ** (distret de Kottayam, ) a l'è un prelad indian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 18 de fevrer 2012.

L'è stad ordenad pret el 19 de november 1972 e vescov el 2 de fevrer 1997.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Ennio Antonelli

L**'Ennio Antonelli ** (Todi, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 21 de otober 2003.

L'è stad ordenad pret el 2 de avril 1960 e vescov el 29 de avost 1982.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Francis Arinze

El **Francis Arinze ** (Eziowelle, ) a l'è un prelad nigerian, cardinal vescov de la Gesa catolega del 25 de masg 1985.

L'è stad ordenad pret el 23 de november 1958 e vescov el 6 de luj 1965.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Lorenzo Baldisseri

El **Lorenzo Baldisseri ** (Barga, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 22 de fevrer 2014.

L'è stad ordenad pret el 29 de sgiugn 1963 e vescov el 7 de marz 1992.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Giovanni Angelo Becciu

El **Giovanni Angelo Becciu ** (Pattada, ) a l'è un prelad italian, cardinal diacon de la Gesa catolega del 28 de sgiugn 2018.

L'è stad ordenad pret el 27 de avost 1972 e vescov el 1 de desember 2001.

Del 2020, per via de un scandol giudizziari, el renonzia ai dirit del cardinalad, in del restà comunque porporad.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Giuseppe Bertello

El **Giuseppe Bertello ** (Foglizzo, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 18 de fevrer 2012.

L'è stad ordenad pret el 29 de sgiugn 1966 e vescov el 28 de november 1987.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Tarcisio Bertone

El **Tarcisio Bertone S.D.B.** (Romano Canavese, ) a l'è un prelad italian, cardinal vescov de la Gesa catolega del 21 de otober 2003.

L'è stad ordenad pret el 1 de luj 1960 e vescov el prim de avost 1991.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Walter Brandmüller

El **Walter Brandmüller ** (Ansbach, ) a l'è un prelad todesch, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 20 de november 2010.

L'è stad ordenad pret el 26 de luj 1953 e vescov el 13 de november 2010.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Raniero Cantalamessa

El **Raniero Cantalamessa O.F.M. Cap.** (Colli del Tronto, ) a l'è un prelad italian, cardinal diacon de la Gesa catolega del 28 de november 2020.

L'è stad ordenad pret el 19 de otober 1958: predicator de la Cà Pontificia, el Franzesch l'ha fad un ecezzion per permetégh de deventà cardinal senza l'ordenazzion vescovil.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Angelo Comastri

L**'Angelo Comastri** (Sorano, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 24 de november 2007.

L'è stad ordenad pret el 11 de marz 1967 e vescov el 12 de setember 1990.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Luis Pascual Dri

El **Luis Pascual Dri O.F.M. Cap.** (departiment de Federación, ) a l'è un prelad argentin, cardinal diacon de la Gesa catolega del 30 de setember 2023.

L'è stad ordenad pret el 29 de marz 1952: el Franzesch gh'ha dad l'esenzion del vesser ordenad vescov.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Fortunato Frezza

El **Fortunato Frezza ** (Roma, ) a l'è un prelad italian, cardinal diacon de la Gesa catolega del 27 de avost 2022.

L'è stad ordenad pret el 28 de sgiugn 1966 e vescov el 23 de luj 2022.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Oswald Gracias

L**'Oswald Gracias** (Mumbai, ) a l'è un prelad indian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 24 de november 2007.

L'è stad ordenad pret el 20 de desember 1970 e vescov el 16 de setember 1997.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Estanislao Esteban Karlic

L**'Estanislao Esteban Karlic ** (Oliva, ) a l'è un prelad argentin, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 24 de november 2007.

L'è stad ordenad pret el 8 de desember 1954 e vescov el 15 de avost 1977.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Walter Kasper

El **Walter Kasper ** (Heidenheim an der Brenz, ) a l'è un prelad todesch, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 21 de fevrer 2001.

L'è stad ordenad pret el 6 de avril 1957 e vescov el 17 de sgiugn 1989.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Michael Michai Kitbunchu

El **Michael Michai Kitbunchu ** (Sam Phran, ) a l'è un prelad thailandes, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 2 de fevrer 1983.

L'è stad ordenad pret el 20 de desember 1959 e vescov el 3 de sgiugn 1973.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Júlio Duarte Langa

El **Júlio Duarte Langa ** (Xai-Xai, ) a l'è un prelad del Mozambich, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 14 de fevrer 2015.

L'è stad ordenad pret el 9 de sgiugn 1957 e vescov el 24 de otober 1976.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Louis-Marie Ling Mangkhanekhoun

El **Louis-Marie Ling Mangkhanekhoun I.V.D.** (provincia de Xiangkhouang, ) a l'è un prelad laoitian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 28 de sgiugn 2017.

L'è stad ordenad pret el 5 de november 1972 e vescov el 22 de avril 2001.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Agostino Marchetto

L**'Agostino Marchetto ** (Vicenza, ) a l'è un prelad italian, cardinal diacon de la Gesa catolega del 30 de setember 2023.

L'è stad ordenad pret el 28 de sgiugn 1964 e vescov el prim de november 1985.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Edoardo Menichelli

L**'Edoardo Menichelli ** (San Severino Marche, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 14 de fevrer 2015.

L'è stad ordenad pret el 3 de luj 1965 e vescov el 9 de luj 1994.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Arrigo Miglio

L**'Arrigo Miglio ** (San Giorgio Canavese, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 27 de avost 2022.

L'è stad ordenad pret el 23 de setember 1967 e vescov el 25 de avril 1992.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Francesco Monterisi

El **Francesco Monterisi ** (Barletta, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 20 de november 2010.

L'è stad ordenad pret el 16 de marz 1957 e vescov el 6 de sginer 1983.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Anthony Olubunmi Okogie

L**'Anthony Olubunmi Okogie ** (Lagos, ) a l'è un prelad nigerian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 21 de otober 2003.

L'è stad ordenad pret el 11 de desember 1966 e vescov el 29 de avost 1971.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Marc Ouellet

El **Marc Ouellet P.S.S.** (La Motte, ) a l'è un prelad canades, cardinal vescov de la Gesa catolega del 21 de otober 2003.

L'è stad ordenad pret el 25 de masg 1968 e vescov el 19 de marz 2001.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Polycarp Pengo

El **Polycarp Pengo ** (Tanganyika, ) a l'è un prelad Tanzania, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 21 de fevrer 1998.

L'è stad ordenad pret el 20 de sgiugn 1971 e vescov el 6 de sginer 1984.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Maurice Piat

El **Maurice Piat C.S.Sp.** (Moka, ) a l'è un prelad di Mauritius, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 19 de november 2016.

L'è stad ordenad pret el 2 de avost 1970 e vescov el 19 de masg 1991.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Paul Poupard

El **Paul Poupard ** (Bouzillé, ) a l'è un prelad franzes, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 25 de masg 1985.

L'è stad ordenad pret el 18 de desember 1954 e vescov el 6 de avril 1979.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Giovanni Battista Re

El **Giovanni Battista Re ** (Bressa, ) a l'è un prelad italian, cardinal vescov de la Gesa catolega del 21 de fevrer 2001.

L'è stad ordenad pret el 3 de marz 1957 e vescov el 7 de november 1987.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Jean-Pierre Ricard

El **Jean-Pierre Ricard ** (Marseja, ) a l'è un prelad franzes, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 24 de marz 2006.

L'è stad ordenad pret el 5 de otober 1968 e vescov el 17 de avril 1993.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Justin Francis Rigali

**Justin Francis Rigali ** (Los Angeles, ) a l'è un prelad statunitens, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 21 de otober 2003.

L'è stad ordenad pret el 25 de avril 1961 e vescov el 14 de setember 1985.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Paolo Romeo

El **Paolo Romeo ** (Acireale, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 20 de november 2010.

L'è stad ordenad pret el 18 de marz 1961 e vescov el 6 de sginer 1984.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Camillo Ruini

**Camillo Ruini ** (Sassoeul, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 28 de sgiugn 1991.

L'è stad ordenad pret el 8 de desember 1954 e vescov el 29 de sgiugn 1983.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Leonardo Sandri

El **Leonardo Sandri ** (Buenos Aires, ) a l'è un prelad argentin, cardinal vescov de la Gesa catolega del 24 de november 2007.

L'è stad ordenad pret el 2 de desember 1967 e vescov el 11 de otober 1997.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Christoph Schönborn

El **Christoph Schönborn O.P.** (castell de Skalka, ) a l'è un prelad austriegh, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 21 de fevrer 1998.

L'è stad ordenad pret el 27 de desember 1970 e vescov el 29 de setember 1991.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Crescenzio Sepe

El **Crescenzio Sepe ** (Carinaro, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 21 de fevrer 2001 e arcivescov emerit de Napoli.

L'è stad ordenad pret el 12 de marz 1967 e vescov el 26 de avril 1992.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Silvano Maria Tomasi

El **Silvano Maria Tomasi C.S.** (Mussolente, ) a l'è un prelad italian, cardinal diacon de la Gesa catolega del 28 de november 2020.

L'è stad ordenad pret el 31 de masg 1965 e vescov el 17 de avost 1996.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Agostino Vallini

L**'Agostino Vallini ** (Poli, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 24 de marz 2006.

L'è stad ordenad pret el 19 de luj 1964 e vescov el 13 de masg 1989.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Ernest Simoni

L**'Ernest Simoni ** (Blinisht, ) a l'è un prelad albanes, cardinal diacon de la Gesa catolega del 19 de november 2016.

L'è stad ordenad pret el 7 de avril 1956: per via de la soa età, l'è stad esentad de l'ordenazzion episcopal.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Beniamino Stella

El **Beniamino Stella ** (Pieve di Soligo, ) a l'è un prelad italian, cardinal vescov de la Gesa catolega del 22 de fevrer 2014.

L'è stad ordenad pret el 19 de marz 1966 e vescov el 5 de setember 1987.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Giuseppe Versaldi

El **Giuseppe Versaldi ** (Villarboit, ) a l'è un prelad italian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 18 de fevrer 2012.

L'è stad ordenad pret el 29 de sgiugn 1967 e vescov el 26 de masg 2007.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Luis Héctor Villalba

El **Luis Héctor Villalba ** (Buenos Aires, ) a l'è un prelad argentin, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 14 de fevrer 2015.

L'è stad ordenad pret el 24 de setember 1960 e vescov el 22 de desember 1984.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Emmanuel Wamala

L**'Emmanuel Wamala ** (Masaka, ) a l'è un prelad ugandes, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 26 de november 1994.

L'è stad ordenad pret el 21 de desember 1957 e vescov el 22 de november 1981.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Friedrich Wetter

El **Friedrich Wetter ** (Landau in der Pfalz, ) a l'è un prelad todesch, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 25 de masg 1985.

L'è stad ordenad pret el 10 de otober 1953 e vescov el 29 de sgiugn 1968.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Jean Zerbo

El **Jean Zerbo ** (Ségou, ) a l'è un prelad malian, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 28 de sgiugn 2017.

L'è stad ordenad pret el 10 de luj 1971 e vescov el 20 de november 1988.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Sandro Botticelli

L’**Alessandro di Mariano di Vanni Filipepi** (z. 1445 – 17 de masg del 1510), mej cognossuu coma **Sandro Botticelli**, o nomà coma el **Bottesell**, l’era on pencior fiorentin attiv adree al Primm Renassiment. La sò reputazzion pòstema l’ha soffrii infina al segol quell di 19, quand che l’è staj redescovert di pencior prerafajelitta; de inlora, i sò picciur hann representaa la grazzia liniara del Gòtegh Tard e de on quaj quader del Primm Renassiment.

In sgionta ai sogett mitològegh per i quaj l’è pussee famos al dì de incœu, el Bottesell l’ha depensgiuu ancasì tanc sogett religios e pœu anca on quaj litratt. I sò œuver pussee zeleber inn *[[El nassiment de la Vener]]* e *[[Primavera (picciura)|Primavera]]*, tucc dò guarnaa ind la Galaria dei Offizzi a Fiorenza, indova che gh’è pròppi tanc lavorà del Bottesell. El Bottesell l’ha vivuu per tutta la sò vita ind l’istess rion de Fiorenza e el s’è menaa fœura de la zitaa nomà per on quaj mes, soratutt per depensg di lavorà a Pisa ind el 1474 e la Cappella Sistina a Ròma intra el 1481 e el 1482.

I agn ’80 del 1400 inn el desenni indova l’è staj pussee produttiv: la sò reputazzion la s’è impennada e l’ha faj fœura tanc œuver a tema mitològegh e ona quaj representazzion de la Madòna. A rivà ai agn ’90, el sò stil l’era deventaa pussee personal; ind i sò lavorà darree es ved che l’haveva ciappaa ona direzzion opposuda a quella del Leonardo da Vinci – che l’era sett agn pussee sgioven de lu – e dei òlter pencior ch’hann faj su la nœuva sgenerazzion de l’istil del Vòlt Renassiment, cont el tornà indree a on istil ch’el pœu vess mej descrij coma “gòtegh” o “arcajegh”.

## Refarenz

## Ligamm de dent
* *[[El nassiment de la Vener]]*
* *[[Primavera (picciura)|Primavera]]*

## Ligamm de fœura
Palazz Municipal (Ferrara)

El **Palazz Municipal** a l'è un palazz de Ferrara, sed de la ministrazzion del comun e di Est fina a la mità del secol XV, quand che fann san-Michel in del vesin Castell Estens.

## Riferiment
*Ferrara Terra e Acqua

## Alter proget
Circondari de Bobi

El **circondari de Bobi** a l'è stad vun di circondari de la provincia de Pavia, in pè del 1859 al 1923: fada su del decret Rattazzi quand che la Lombardia l'è stada ciapada del Regn de Sardegna, la ven de la provincia de Bobi, che l'era in la division de Genoa.

Del 1923 a l'è desmembrad: a la provincia de Genoa ghe vann i comun de Fascia, Fontanigorda, Gorreto, Rondanina e Rovegno; a la provincia de Pavia i comun de Bagnèra, Cella, Fortunagh, Minchinigh, Pregoeula, Sajan, Sant Alban de Bobi, Santa Margarita, Vall Nizza, Valverda e Varz; a quella de Piasenza i comun de Bobi, Caminà, Cerignal, Cort, Oton, Ravin, Romagnes. Trebech, Zavataré e Zerba.

Del 1925 i comun passad a Piasenza, foeura de un quajvun che 'l s'era ribellad tant de portà a una marcia su Bobi per domandà de tornà sota Pavia, hann dad vita al noeuv circondari de Bobi: un quaj comun l'è stad inveci castigad per la rivoeulta cont el perder l'autonomia ministrativa.

## Riferiment
*LombardiaBeniCulturali

## Alter proget
Corp de la gendarmaria del Stat de la Cità del Vatican

El **Corp de la gendarmaria del Stat de la Cità del Vatican**, ciamad informalment *Gendarmaria Vaticana*, a l'è vun di corp de sorvelianza de la Cità del Vatican e di so sed extra-territoriai.

El gh'ha origin de la Gendarmaria Pontificia, a soa voeulta ligada ai vegg Carabiner del Pontefice, istituid del 1816: la Gendarmaria l'è restada in pè fina al 1970 quand che 'l Pio XII l'ha tolt via tucc i corp militar del Stat, foeura de la Guardia Svizzera, la deventa donca l'Ofizzi Central de Vigilanza. La torna Gendarmaria del 2002, dopo vesser deventada del 1991 "Corp de Vigilanza".

## Ligam de foeura
*Sit ofizzial

## Alter proget

## Vos corelade
*Grup de intervent svelt
Sgiorsgion

El **Sgiòrsg Barbarell de Castelfranch** (z. 1478 – 17 de settember del 1510), mej cognossuu coma **Sgiorsgion**, l’era on pencior lombard, zitadin de la Republega de Venezzia. Insema al Tizzian, a l’era vun dei esponent pussee important de la scœula venezziana adree al Renassiment, ancaben ch’el fudess moruu a trent’agn a pena.

Attiv per nomà des agn, la sova l’è vœuna di figur pussee enigmategh de la stòria de la picciura. La sò scormagna la par che la saga devuda a la sò voltezza e panza, desgià ch’el vegneva sovenz miss a para a on ors.

## Refarenz

## Òlter progett
Guardia Svizzera Pontificia

La **Guardia Svizzera Pontificia** a l'è la forza armada cerimonial del Vatican, fada su el 22 de sginer 1506: a l'è unich corp de mercenari svizzer a vességh anca al dì d'incoeu e la forza che continuativament l'è ativa de pussee temp in tut el mond. Per la pupart di ultim temp l'è stada una forza domà cerimonial, ma dopo che hann provad a mazzà el Giovann Paol II l'ha ciapad un roeul pussee ativ in la tutela del Pontefice.

Per andàgh denter ghe voeul la citadinanza svizzera, el sess mascolin, la fed catolega, l'età in tra i 19 e i 30 agn e 'l servizzi militar in l'Armada svizzera.

## Ligam de foeura
*Sit ofizzial

## Alter proget
Basilega de la Madona de la Gera

La **Basilega de la Madona de la Gera** a l'è vuna di gese pussee importante de Resg, che la dà in sul cors omonem: de proprietà del comun, l'è oficiada di Serv de Maria.

Gesa in stil manerista, hann principiad a fàlla su del 1597 e l'hann fornida del 1619, con la consacrazzion el 12 de masg.

## Ligam de foeura
*Sit ofizzial

## Alter proget
Rivera romagnoeula

La **rivera romagnoeula** a l'è un trat de costa che 'l va de la boca del Ren, che la spartiss de Comacchio, a Gabicce Mare, in provinza de Peser e Urbin.

A l'è vun di sit turistegh pioeu desvilupacc in Italia, soratut di agn 80 del secol XX, quand che l'è vegnida foeura 'na conurbazzion che la taca insema tucc i pais de la rivera.

## Riferimencc
*Emilia Romagna Turismo

## Olter progecc
Giòtto

L’**Ambrosòtt de Bondon** (z. 1267 – 8 de sgenee del 1337), cognossuu mej coma **Giòtto**, l’era on pencior e architecc fiorentin attiv duranta la tarda Etaa de Mez. L’ha lavoraa ind i period gòtegh e pròto-renassimental. El Giovanni Villani l’ha scrij che el Giòtto al sò temp a l’era on majester de la picciura, e ch’el dissegnava tucc i sò figur e postur in accòrdi con la natura; l’era ancasì recognossuu publegament coma on artista de talent e zellenza. El Giorgio Vasari l’ha dij che el Giòtto el s’era pròppi destaccaa de l’istil bizantin prevalent a Fiorenza e che l’haveva daj l’inviada a la granda art de la picciura coma la se cognoss incœu, con l’introdù la tecnega del dissegnà accuratament a partì de la vita, che l’era staja lassada al bandon de pussee de dusent agn.

L’œuvra majestra del Giòtto l’è el zorniment de la Cappella di Scrovegni a Padova, completada intoren al 1305. El zicli de fresch el figura la vita de la Madòna e quella del Signor. L’è consideraa coma vun di lavorà pussee bej del Primm Renassiment.

El facc che el Giòtto l’haveva depensgiuu la Cappella di Scrovegni e che l’era staj zernii del Commun de Fiorenza ind el 1334 per progettà el nœuv campanin del Dòmm inn intra i pòcch zertezz quò a la vita sova de lu. Asquas ògna òlter aspett de la sò esistenza l’è ogett de descussion: la datta del sò nassiment, i sò fattezz, indova l’ha faj el prendis, l’orden ind el qual l’ha faj su i sò œuver, se l’ha picciuraa o nò i fresch famos de la Basilega de San Franzesch a Assisi, e el sitt indova l’hann miss sòtta.

## Refarenz

## Òlter progett
Saturno (capell)

El **saturno** a l'è un capell de gesa che se ciama insì perchè in la forma el regorda i anei del pianeta: el se met domà con la sotana e l' semper negher, cont una corda del color del nivell del sacerdot: negher per i presbiter, vioeula per i capellan de Soa Santità e i vari prelad, verd per i vescov e ross per i cardinai, domà el Papa el ghe l'ha de un alter color, el ross.

## Alter proget
Carlos Aguiar Retes

El **Carlos Aguiar Retes ** (Tepic, ) a l'è un prelad messican, cardinal presbiter de la Gesa catolega del 19 de november 2016.

L'è stad ordenad pret el 22 de avril 1973 e vescov el 29 de sgiugn 1997

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Cà musee Lodovico Pogliaghi

La **Cà musee Lodovico Pogliaghi** la se troeuva in sul sacher Mont de Vares e l'è stada progetada de l'artista omonem, che l'ha impienida de oeuvere d'art antighe e moderne, soe e de olter. L'è gestida de la Biblioteca Ambrosiana, dopo che l'artista gh'ha lassad la villa a la Santa Sed.

## Ligam de foeura
*Sit ofizzial

## Alter proget
Musee del Tesor de Santa Maria Magior

El **Musee del Tesor de Santa Maria Magior** a l'è el musee de la basilega de Santa Maria Magior a Berghem, che 'l se troeuva in la veggia tribuna romana di done: dent a gh'è di statue del Gioann de Campion, di fresch del maester del 1336, la cros de l'Andrea de Bianch e di mester de la Congregazzion de Misericordia Magior.

## Riferiment
*Museionline

## Alter proget
Antipapa

Un **antipapa** a l'è vun che l'è elesgiud Papa de la Gesa catolega in d'una manera contraria al dirit canonegh o che 'l deciara de vesser lu el vescov de Roma in contrast a un Papa votad legitimament.

El prim antipapa l'è stad l'Ipolit de Roma, elesgiud de un grup scismategh per protesta contra el Calist I e mort in esili dopo vesser conciliad con la Gesa: incoeu l'è sant. Al temp de la lota per i investidure e de la lit in tra poder de Gesa e de l'Imperi gh'è stad vari antipapa, e se pensa che i vari problema de sucession inn stad in tra i varie cause de la reforma protestanta.

Del 1449 el fenomen di antipapa che s'cepen la Gesa l'è finid: gh'è stad vari moviment conclavista che hann votad el so noeuv Papa in polemica con Roma, i pussee important inn la Gesa palmariana e i Apostoi de l'Amor Infinid. I sostenidor del penser benevacantista pensen che 'l papa Franzesch el fuss antipapa, in del vesser votad illegitimament per l'invalidità di dimission del predecessor.

## Riferiment
*Treccani

## Alter proget

## Vos corelade
*Pseudo-cardinal
*Scisma d'Ocident
Siluan Șpan

El **Siluan Șpan**, al secol *Ciprian Nicolae* (Gura Râului, 5 de marz 1970) a l'è un vescov ortodoss romen, eparca de la diocesi ortodossa romena d'Italia. 

## Biografia
L'è nassud in Transilvania del Gheorghe, presbiter, e de l'Emilia, dopo el servizzi militar el va a fà i studi teologegh a Sibiu in tra el 1989 'l 1993: l'è donca ordenad diacon el 21 de sginer 1994 e presbiter el 6 de marz inanz.

In tra el 1994 e 'l 1998 el se dotora in teologia a Paris e in de l'istess temp l'è fad confessor del monester de la Protezzion de la Mader de Dio a Yonne, e 'l resta tal fina al 2001.

El 21 de sgiugn 2001 el ricev la tonsura monastega a Lăzești, e 'l ciapa el nom de Siluan, in onor del san Silvan del Mont Athos: el 5 de luj inanz a l'è elesgiud del Sinod Vescov Vicari de la Metropolia Ortodossa Romena de l'Europa Ocidental e Meridional e 'l prim de setember l'è nomnad abad del monester franzes de l'Esaltazzion de la Santa Cros.

L'è ordenad vescov del metropolita Iosif el 21 de otover in la parrochia bordolesa de Sant Isep e l'è mitud in caregh de la cura pastoral di parochie de la Spagna, del Portogall e del Sud de la Franza fina al 2004, quand che 'l manden in Italia insì de otegnì el reconossiment de la local gesa ortodossa romena.

El 5 de marz 2008 l'è elesgiud del Santo Sinod prim vescov de la noeuva Diocesi Ortodossa Romena d'Italia, roeul che 'l gh'ha anca al dì d'incoeu: el s'è mostrad propi atent al tema de l'ecumenism, cont el toeu part a inizziative con la Gesa catolega local e a dàgh interviste a media catolegh tant 'me TV2000.

## Riferiment
El dotor Živago

***[[El dotor Živago (liber)|El dotor Živago]]**, romanz del 1957 del Boris Pasternak.
***[[El dotor Živago (cine)|El dotor Živago]]**, cine del 1965 del David Lean.
Musee Nazional del Liechtenstein

El **Musee Nazzional del Liechtenstein** (*Liechtensteinisches Landesmuseum* in todesch) a l'è vun di musee pussee important del Paes che 'l se troeuva in la capital Vaduz.

L'è stad volud del governador Friedrich Stellwag von Carion e l'è stad vert del 1890 in del Castell de Vaduz, l'è stad poeu spostad in la banca, poeu ancamò in del castell e del 1972 in d'una taverna, che l'è la sed del dì d'incoeu, slargada vers la fin del secol dopo che un incendi l'haveva dannegiada.

Del 2006 l'ha tolt dent el Musee Postal.

## Ligam de foeura
*Sit ofizzial

## Alter proget

## Vos corelade
*Kunstmuseum Liechtenstein
Luis Antonio Tagle

El **Luis Antonio Tagle ** (, ) a l'è un prelad filipin, cardinal vescov de la Gesa catolega del 24 de november 2012.

L'è stad ordenad pret el 27 de fevrer 1982 e vescov el 12 de desember 2001.

## Riferiment
*Vatican

## Alter proget
Basilega de San Gioann in Lateran

La **basilega de San Gioann in Lateran** a l'è la catedral de la diocesi de Roma e sed de la catedra del Papa: l'è donca la gesa mader de tuta la Gesa catolega, indova che gh'è la Santa Sed, e la prima basilega d'Ocident.

La basilega e 'l so compless, che 'l gh'ha dent el Palazz del Lateran, el Pontifizzi Seminari Roman Magior e la Pontifizzia Università Lateranensa, goden de l'extraterritorialità. L'è stada consacrada in tra el 318 e 'l 324 e l'è stada finida in del stil de adess del 1735.

## Ligam de foeura
*Sit ofizzial

## Alter proget

## Vos corelade
*Scala Santa
*Batisteri lateranens
*Triclinium Leoninum
*Sant di Sant