Dialèt cremàsch

Al **cremàsch** 'l è la parlada da Crèma e i sò dinturne.

Al cremàsch 'l è 'na parlada lumbarda che la fa pàrt da le parlade galoitàleghe (piemuntés, emilià, rumagnól e venesià). Al è simil ma mia istès dal bergamàsch e dal bresà perchè töcc tré i fa part dal grupo uriental.

## Diferense con l'italià

An generàl i sù i è istès da l'italià, però:

* la lètera "z" la sa pronuncia mia com'è 'n Italià ('l è mia cum'è *ozio*, *azione*), perchè 'l è 'n sù che 'l ghè mia 'n dal cremàsch. La "z" 'l è püsé sonora, quasi cumè l'italià *rosa*.
* Quand sa tróa la "s" e la "c" con 'na linea 'n mès le lètere le sa prununcia sempre separade: *mes-cià* (italià: *mischiare*).
* Quand la parola la fines con du "c" chèste le sa pronuncia 'n modo duls (*tecc*, italià: *tetto*; *lècc*, italià: *letto*). Se la paròla la finés con "ch" alura la finés con la "c" düra (*diabòlech*, italià: *diabolico*; *tòch*, italià: *pezzo*).
* Gh'è pò du sù che i gh'è mia 'n italià: ö e ü, ch'i sa pronuncia cum'è 'n tudèsch (*söpa*, italia: *zuppa*; *nüsü*, italià: *nessuno*).

## I paìs 'ndu che sa parla cremàsch

* 'Aià
* 'Ailàt (parlada mes-ciada col bergamàsch)
* 'Ergunsana
* 'Gnidèl
* 'Idulasch
* Bagnól
* Bulsù
* Butaià
* Camisà
* Campagnóla
* Casàl e Idulàsch
* Casalèt
* Casalèt Ceredà
* Casalet da Sura
* Casine Gandine
* Castèl Gabià
* Cavralba
* Céf
* Credéra
* Crèma
* Cremusà
* Caergnàniga / Caariàniga
* Cümignà
* Duéra
* Fanénch
* Farinàt
* Gardèla
* Izà
* Luvrìt
* Pandì
* Madignà
* Melòta
* Mucc
* Muntóden
* Muscasà
* Nusdèl
* Palàs
* Pasaréra
* Pianénch
* Pieràniga
* Quade
* Quintà
* Risénch
* Riólta Grasa
* Riólta Magra
* Riultèla
* Riultelina
* Rumanénch
* Runcadèl
* Rübià
* Sabiù
* Salviróla
* San Bernardì
* San Burtulumée
* San Dunàt
* San Michél
* San Ròch
* Santa Maréa
* Sapèl
* Sergnà
* Sestént
* Scanabò
* Spì
* Sunsì
* Tresulasch
* Trescùr Cremàsch
* Umbrià

## I nóm cremàsch

## I dé da la stamana

* Lünedé
* Martedé
* Merculdé
* Giüedé
* Venerdé
* Sàbet
* Dümìnica

## I mis da l'an
* Genàr
* Febràr
* Mars
* Aprìl
* Macc
* Giögn
* Löi / Lögn
* Agóst
* Setémbre
* Utóbre
* Nuémbre
* Dicémbre
## Möd da dì
*Al cünta come al bastù pulèr
*Al ga n'ha püsè da Giupì an da la sò baràca.
*Al part l'antipòrt del vèscof.
*Al perdù stiólta l'è a Melegnà.
*Al varda i virs e càta le ràe.
*An car e 'na carèta.
*An quatre e quatr'òt.
*Ansègniga mìa ai gat a rampegà.
*Butunàt da dré.
*Comot cumè 'n prét.
*Dàga a trà.
*Dàga 'na s-giàfa al diàol.
*D'òr durìga che a vardàl sa fà fadiga.
*Ès sóta la sguarnàsa di précc.
*Fà i acc da Cechìno.
*Fadigà cumè strepà 'l lì.
*Fàm mia burlà dó/zó le bràghe.
*Frà gnach e pitàch.
*Ès an gichenòt.
*Ès gnà bù de fa Ò col bicér .
*Iga adòs la biligòrnia.
*Iga adòs la picùndria.
*Ìga adòs la (v)àca.
*Ìga da dì.
*Ìga la pasiù.
*Ìghei mìa a cà töcc.
*Leàga la mèsa.
*Màgre an péch.
*Mètes an tramès.
*N'ha facc pègio da Bertòldo.
*Parlà da squerciafìch. 
*Pelabròch da Sestèen.
*Puciàga déte al nas.
*Pütòst màngie pà e spüda.
*Stà fra 'l gnàch e 'l pitàch.
*Stàga da lùns cent car da rèf fai dó/zó.
*Stüdübas.
*Sbruìas le canèle.
*Sculdà sö argǜ.
*Scódes le 'òie.
*Ès an trafegù.
*Ucià zó.
*Va' a Bagg a sunà l'òrghen!

## Proèrbe
*I agn e i bicèr da (v)ì iè mia da dì.
*Fìdes da töta la zént, ma mìa di tò parént.
*La gatìna fresùsa la g'ha facc i micì òrb.
*Mèi vü catìf ma fürbo pütòst che vü bù ma 'gnurànt.
*Per la cumpagnéa g'ha tócc la dóna apò al frà.
*Pòta!, i dis i frat quant i sa scòta.
*Ai sapient i va dré al temp, i cuìu alla stagiù.

## Us curelàde
*Urtugrafìa cremàsca
*Lumbàrt urientàl
*Crèma

## Culegamèncc estèrni
*Bonifacio Samarani, ''Vocabolario cremasco-italiano'', 1852
*Natura del Cremasco (coi nóm de bèstie e piànte an cremàsch)