open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Detroit techno

La **Detroit techno** a l'è un gener de müsega eletroniga di agn '80. A Detroit a l'è nassüda la müsega Techno cunt el laurà de gent 'me Juan Atkins, Derrick May, e Kevin Saunderson.
Carateristich de la techno de Detroit eren i sintetisadur analogich, i prim baterij eletronich cume la Roland TR-909, istrüment che incö vegnen emülaa cunt i software.
## Artista principaj
*Aux 88
*Robert Hood
*Juan Atkins
*Kevin Saunderson
*Richard Davis
*Kenny Larkin
*Richie Hawtin
*Underground Resistance
*Derrick May
*Carl Craig
*Eddie Fowlkes
*Jeff Mills
*JaGoFF
*DJ Bone
*Rick Wade
*Mike Banks
*Marc Kinchen
*Octave One
*James Pennington
*Drexciya
*Gerald Donald
*Brian Kage
*Blake Baxter
*Dopplereffekt
*Claude Young
*Keith Tucker
*K-Hand
*Scan7
*DJ Rolando
*Aaron-Carl
*Justin McMillen
## Cà discugrafich principaj
*Dataphysix
*Underground Resistance
*430 West
*Direct Beat
*Transmat
*KMS
*INDX
*DJ Bruxx
*M nus
*Plus 8
*Division X Records]
*Detroit Techno Militia
*Kolour Recordings
*Metroplex
*Planet E
*Fragile
*Cratesavers
*det.und
*Subject Detroit
*Sabadu Recordings
*Low Res Records
*BerettaMusic
*Rematter
*Rewind Records
*Four One 1 Records
*Acacia Records Inc.
Istria

L**'Istria** (istess anca in italian, in croat e in sloven *Istra*, in del ciacav local *Istrija*, in istriot *Eîstria*) a l'è la penisola pussee granda del mar Adriatich, cont una superfiss de pu o men 3600 km2, la ciapa el nom del popol antigh di Istri, ciamad insì del nom latin del Danubi.

Al dì d'incoeu la partegn per la pupart a la Croazzia, indova che la fa su la region istriana e per un tochell quella litoraneo-montana, e per el toch de Isola e Capodistria de la region slovena del Litoral-Cars, infin i comun de San Dorligo della Valle e Muggia partegnen a la provincia de Triest in Italia.

Governada prima di Ister e poeu di Roman, a la toma de l'Imperi la passa per varie popolazzion tant 'me i Got, i Lombard, i Bizantin e i Franch: el Carlo Magn la fa su 'me marca e del 933 scomincen i prime atività de la Republega de Venezzia in la banda de l'Istria, la Serenissima la rivarà a governà poeu la pupart de la penisola foeura de la banda de Pisino, in man a l'Austria, e in 'sto period chi la se forma anca la costituzzion etnega del territori, per la pupart latina in su la costa e in di cità e slava in di campagne.

Del 1797 al 1805 la passa sota l'Austria in bas al tratad de Campoformio e poeu del 1805 al 1808 sota el Regn d'Italia del Napoleon, e del 1808 al 1813 ai Province illireghe, governade diretament de Paris: dal 1814 al 1919 la resta austriega, con la vitoria del Regn d'Italia la deventa italiana e insì la resta fina al 1943, quand che i todisch la ocupen, a tegnìlla comunque sota la sovranità nominal de la Republega Social Italiana: sota el governo fassista una gran politega de italianizazzion l'è mituda in pè e gh'è di moviment de resistenza tant 'me el TIGR. In del 1947 la pupart de l'Istria, foeura che di bande che fann su el Territori Liber de Triest, la va a la Jugoslavia e quella roba chi la mena la pupart di italian a scapà per andà a viver in Italia, a lassà donca una forta magioranza slava in del territori: segond el Milovan Ðilas lu e l'Edvard Kardelj eren stad mandad del Josip Broz Tito a favorì quell process chi, ma l'è una roba che la convincc minga tucc i storegh.

Al dì d'incoeu comunque tuta l'Istria la dopera l'Euro e, in del vesser in l'area Schengen, la gh'è la libertà de moviment: l'Italia la tutela i minoranze slovene e Slovenia e Croazzia tutelen i minoranze italiane, con la Croazzia che la reconoss 'me patrimoni coltural anca el dialet istro-veneto.

## Riferiment
*Treccani

## Alter proget
Lessico.ch

**Lessico.ch** a l'è un sit internet svizer del Federico Pedotti che'l gh'ha dent un vucabulari cun püssee de 50.000 de vucabul lumbard, principalment in di variant ticines e verbanes, e anca in rumanc. La püssee part di vucabul a l'è anca *parlada*, inscì che se pö sentì la parnunzia de la parola.

In sül sit se poden truà anca di puesij (semper in versiun àudiu), espressiun dialetaj e alter infurmaziun de cultüra ticinesa e de paesagg.

## Varda ach
* Ticines
* LSI

## Ligam de föra
* Lessico.ch
Dialett romanesch

El **Romanesch** (nòmm nativ: *romanesco*) a l'è el dialett parlaa in de la citaa de Roma. El gh'ha on bon numer de similituden cont el Toscan, a causa de on'emigrazion de toscanòfon in del 1527, ma el fà part al grupp di dialett median (comè l'Umber ò el Marchesan). La soa gramatega l'è minga assee different de quela italiana. L'è ona parlada popolar che la va dree a cambià. Grazie a la television, el Romanesch l'è conosuu in tuta l'Italia e l'ha influenzaa l'italian. El vegg Romanesch (comè se pò vedè di testimonianzi del *[[De Vulgari Eloquentia]]* ò de la *Cronica* de l'Anònim Roman) a l'era pussee vesin al napoletan che al fiorentin.
America central

L**'America central** a l'è voeuna di tre part del continent american (la pussee piscinina). La part del confin tra Statt Unii e Messich finna al Canal de Panama. A vòlt l'è considerada ona part de l'America del Nòrd. El paes pussee grand de la region a l'è el Messich (spagnoeu: *México*). L'America central la comprend anca i isol di Piccol e Grand Antill. I lengov che vegnen parlaa hinn el spagnoeu, el frances, l'ingles e l'olandes, puu i vari lingov di indigen. La maggior part de quèsta zòna la faseva part del vegg Regn de Noeuva Spagna, colònia de l'Imperi Spagnoeu. L'è stada anca la prima part de l'America a vess stada scoverta di Europee, perchè el Cristoforo Colombo l'è rivaa pròpri in di Bahamas.
Acid house

La **Acid house** a l'è un sota-gener de la müsega house cunt un stil ripetitiv e ipnotich, cun campiun o toch parlaa al post de test cantaa. Fundamental a l'è el sun del sintetisadur 
Roland TB-303, istrüment che'l dupraven i DJ de Chicago per i sò sperimentaziun. In particular se fa riferiment al 1986 e al DJ Pierre. El prim singul a l'è Acid Tracks di Phuture (1987); chel cunt püssé sücess Dream Girl del DJ Pierre (1987)
L'Acid house la s'è pöö spantegada anca in del Regn Ünì, in Australia e Europa, e la sunaven i DJ del scuminci del periud di Rave.
## Artista principaj
## Notable acid house artists

* Phuture
* DJ Pierre, member di Phuture
* Armando 
* Mr. Lee
* Fast Eddie
* Adonis
* Bam Bam
* Lil Louis
* 808 State
* A Guy Called Gerald
* The KLF
* The Shamen
* Psychic TV
* S'Express
* Baby Ford
* D Mob
* Maurice
Chicago house

La **Chicago house** a l'è vün di prim stil de la müsega house, che l'è propi nassüda a Chicago, in de la discuteca *The Warehouse*. El DJ Frankie Knuckles l'ha faa vegnì l'house pupulara cunt el sò laurà al The Warehouse.
Punk rock

El **Punk rock**, ciamaa de spess dumà *punk*, a l'è un gener de müsega rock, che'l s'è desvilüpaa intra el 1974 e'l 1976 in USA, Regn Ünì e Australia. I sò radis a hinn el garage rock e alter stil tiraa dent in del *protopunk* di agn '70.
La müsega punk a l'è püssé svelta e düra, cunt un canzun püssé cürt, istrümentaziun püssé sempi e de spess test de argument pulitich e *cuntra el sistema*. El Punk a l'è ligaa a l'etiga DIY, in ingles *do it yourself* (*fal in depertì*), che'l vör dì che de spess i grüp registraven e faseven girà i sò disch föra del indüstria müsegala.
El prim grüp a hinn staa i Ramones, a New York. Sübet dopu a Lundra hann tacaa a sunà i Sex Pistols e pöö i The Clash. Dopu del 1976 un frach de gent l'ha scuminciaa a sunà müsega punk, e'l punk l'è vegnüü un fenomen cultüral suratüt in Regn Ünì. Vist che un frach de punk diseven de nò a la scena *mainstream* (la scena de la müsega püssé cugnussüda), a l'è nassüda una sota-cultüra punk che l'esprimeva la rebeliun di giuin, cunt i sò carateristich vistii e un poo de ideulugij anti-auturitari.
Cunt el scuminci di agn '80, a hinn vegnüü föra del punk alter gener püssé agressiv cume l'hardcore punk e'l Oi!; intant el nasseva anca el post punk (insema al rock alternatif) cun l'övra di müsicista che eren staa ispiraa del punk.
A la fin del secul, el pop punk a l'è diventaa un stil famus e *mainstream* grazie a grüp 'me Blink 182.
## Varda anca
Lista de grüp punk
Hardcore punk

L**'Hardcore punk** (ciamaa anca dumà hardcore) a l'è un sota-gener del punk rock che l'è nassüü in del America a la fin di agn '70. L'hardcore a l'è püssé pesant e svelt (i canzun poden anca vess lungh men d'un menü) del punk e'l parla de pulitiga, libertà, viulenza, alienaziun de la sucietà, *straight edge*, e guera.
L'Hardcore Punk el gh'ha anca lü i sò sota-gener e gener mes'ciaa, anca de sücess, cume el melodic hardcore, metalcore, sludge metal e thrash metal.
## I pader del gener

I pader del Hardcore Punk a eren: 
* Black Flag
* Bad Brains
* I Minor Threat, ispiradur del gener e del etiga *straight edge* (nom che'l vegn d'una sua canzun che la se ciama propi inscì)
## Cà discugrafich de Hardcore Punk
* 625 Thrashcore
* Alternative Tentacles
* Alveran Records
* Amphetamine Reptile Records
* Bad Taste Records
* Blackout! Records
* Bridge 9 Records
* Burning Heart Records
* BYO Records
* Dischord Records
* Deathwish Inc.
* Ebullition Records
* Epitaph Records
* Equal Vision Records
* Eulogy Recordings
* Facedown Records
* Frontier Records
* Gravity Records
* Havoc Records
* Hellcat Records
* Hydra Head Records
* Indecision Records
* Level Plane Records
* Lifeforce Records
* Mystic Records
* New Red Archives
* Posh Boy Records
* Revelation Records
* Rivalry Records
* Roadrunner Records
* SideOneDummy Records
* Slap-a-Ham Records
* Spook City Records
* SST Records
* Striving For Togetherness Records
* Taang! Records
* Touch and Go Records
* Uprising Records
* Vermiform Records
* Victory Records
Surman

**Surman** (nom ufizial in italian: *Sormano* in talian) l'è un comün del nord de l'Italia situat ne la pruvincia de Com.

Surman 'l gh'ha , cont ona süperfis de  km² e ona densità de  ab./km².

L'è tacaa ai cumün de Asso, Barni, Bellas, Caglio, Lasnigh, Magrèj, Ness e Gelbi.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Surman l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Chet Baker

El **Chesney Henry "Chet" Baker Jr.** a l'è staa un sunadur de la tromba, un cantant e un cumpusidur de müsega jazz. 
A l'era nassüü a Yale (Oklahoma) el 23 de dicember del 1929 e l'è mòrt a Amsterdam el 13 de mag del 1988 in d'una situaziun minga ciara: la cunclüsiun ufiziala a l'è che l'è mort perchè l'è burlaa giò d'una finestra del quart pian d'un albergh.
Green Day

I **Green Day** a hinn un grup american de pop punk che'l s'è furmaa a Berkeley in del 1989. I sò member a hinn: Billie Joe Armstrong (ghitara e vus) , Mike Dirnt (bass e segunda vus) e Tré Cool (bataria). A hinn vün di grup püssée cugnussüü del punk di agn '90 insema a Blink-182, Offspring e Rancid.
## Discugrafia
### Album
* *[[1,039/Smoothed Out Slappy Hours]]*- 19 april 1990 
* *[[Kerplunk!]]* - 17 genar 1991 
* *[[Dookie]]* - 1 febrar 1994 
* *[[Insomniac]]* - 10 utuber 1995 
* *[[Bowling Bowling Parking Parking]]* - 1996 
* *[[Nimrod (album)|Nimrod]]* - 4 utuber 1997
* *[[Foot in Mouth]]* - 1997 
* ** - 3 utuber 2000 
* *[[International Superhits!]]* 2001
* *[[Shenanigans]]* 2002
* *[[American Idiot]]* - 21 settember 2004
* *[[Bullet in a Bible]]* (CD/DVD) - 14_nuember 2005
* *[[21st Centhury Breakdown]]* - 2009
* *¡Uno!* - 2012
* *¡Dos!* - 2012
* *¡Tré!* - 2012
* *Revolution Radio* - 2016
* *Father of All Motherfuckers* - 2020
* *Saviors* - 2024
Sesia

El **Sesia** (*il Sesia* int i dialet setentriunal del Talian, *la Sesia* in Talian standard e in Piemuntes; *Tseschra* in Walser) l'è vün di fiüm püssee longh del Piemont (che però el bagna un po' anca la Lumbardia, in la Pruvincia de Pavia),  e ch'el va a finì int la sponda manzina del Po. L'è longh  138 km.
## Cumün traversaa
*Pruvincia de Vercei: Lagna, La Riva, La Moja, Campertögn, Piovi, Pila, Scupel, Scua, Balmücia, Vuca, Varal, Quarona, El Burgh, Saraval, Gatinera, Lenta, Ghislarengh, Arbö, Gregg, La Vilata, Caresana Blot, Vercei, Pezzana, Caresana, La Mota.  
*Pruvincia de Nuvara: Grignasch, Praa, Rumagnan, Ghem, Carpignan, Scilavengh, Landiona, Vidlungh, Riscat.
*Pruvincia de Pavia: Palester, Rusasch, Langusch, Candia.
*Pruvincia de Lissandria: Casal Munferaa, Frassinee.
Dialet italian standard

Per **italian standard** s'intenda l'italian che l'è mia marcaa da varietà individüal. Donca l'è un cuncet idealizaa, perchè in realtà una lengua la pö cambià a seconda de diversi parametri: in del temp (*[[diacronia]]*), in del spazi (*diatopia*), a seconda de la pusizion sucial de la gent (*diastratia*), int i divers sitüazion de comünicazion, ciamaa ancasì "register" (*diafasia*), ma anca a seconda del mez de comünicazion ch'u se dröva per trasmet el messag (*diamesia*).

Questi division j'hinn cunussüü giamò dai temp de la Grecia 'ntica. Anca el Dante Lighier int el De vulgari eloquentia el disiva che la gent che la sta int l'istessa cità la mustra di diferenz int la manera ch'i parlen la so lengua de lür. Donca l'esista no un talian ünich, ma gh'è tanta talian divers a seconda di distribüzion sociu-linguistich. A bon cünt, quand se fa un'analisi precisa d'una lengua se pö di che gh'hinn tanta variant quant a j'hinn i situazion de comünicazion.
Dant Ligher

El **Dant Ligher** (*Dante Alighieri* in talian) l'era un pueta, scritur e pulitegh talian nassüü a Firenz, famus suratüt per vegh scrivüü la Divina Cumedia, l'övra püssee granda in la literadüra taliana, nöss che tra i püssee impurtant in chela mundial. L'è cunsideraa 'me el pader de la lengua taliana insema al Francesco Petrarca.

El so nomm, per el Jacob Ligher, l'è un ipocoristich de *Dürant*: in di ducümenc al gh'era anca el patrunimich *Alagherii* o 'l gentilizi *de Alagheriis*, menter la variant *Alighieri* la s'è furmada dumà cunt el rivà del Boccaccio.

## Vita
El Dant Ligher l'è nassüü in del 1265, in tra el 14 de Magg e 'l 13 de Giügn, sota el nomm de "Durante Alighieri." La so fameja l'era impurtanta in Firenz, e la dava sustegn al Papaa. La mader del pueta l'è Bella degli Abati. L'è morta quand ch'el Dant el gh'eva sett agn, e l'Alighiero prest l'ha tö miee anmò, 'sta völta la Lapa di Chiarissimo Cialuffi. Lapa  l'ha 'vüü dü fjöö, el fredel del Dant Francesco e la surela "Tana" ( versiun brev de "Gaetana").

A L'è staa numinaa anca *Priur de Firenz*, la carga pulitega püssee impurtanta a chel temp, in del 1300. El so urientament pulitegh l'era di guelf bianch, in upusiziun a chij negher. Quand che i guelf negher i ha tö 'l puder de la cità, in sö scernida del Papa Bonifacio VIII, el Dant l'è staa sbatüü föra de Firenz, e la so cà l'è stada bütada giò.

El Dant l'ha cumbatüü in del front di trupp di Guelf in la bataja de Campaldino (11 de Giügn, 1289). Apus de la vitoria el Dant l'ha tö un'impurtanta part in la vita püblega.

Quand ch'el Dant l'eva 12 agn, in del 1277, l'ha tö miee la Gemma di Manetto Donati. El Dant l'era giamò burlaa giò in amur cunt un'oltra tusa, la Beatris Portinari che l'è menziunada pür in la "Divina Cumedia", (cugnussüda anca 'me Bice). Agn apus del sò matrimoni cunt la Gemma l'ha incuntraa la Beatris anmò. L'è deventaa interessaa in del scriv puema.

El Dant l'ha 'vüü ses fiöö cunt la Gemma: Jacob, Peder, Giuvann, Gabriel Ligher, e Antonia.

## Över

* *[[Vita növa]]* (1292-1294)
* *[[Rimm]]*
* *[[De vulgari eloquentia]]* (1303-1304)
* *[[El Convivi]]* (1304–1307)
* *[[La divina commedia]]* (1304-1321)
* *[[De Monarchia]]* (1312-1313)
R.E.M.

I **R.E.M.** (in ingles al se parnunzia *ar-i-em*) a hinn un grüp rock american che'l s'è furmaa el 5 april 1980 a Athens in Georgia. Hann ciapaa el sò nom de la fas REM del sogn.
A hinn cunsideraa vün di grüp püssé impurtant del rock alternatif, in particular per i sò prim disch.

## Discugrafia
### Album

### Singuj
Sankt Moritz

* Sankt Moritz, cümü de la Sguìsera 'n del cantù di Grizù.
* Sankt Moritz, cümü de i 13 cümü cimbri in pruinsa de Erùna.
Pianét terèster

Ü **pianét terèster** l'è ü pianét fài sö quàze adóma de préda e de metàl e i è ciamàcc isé dal nòm del nòst pianét, la Tèra.

In del sistéma sulàr i pianécc terèster i è quàter e i è Mercùrio, Vèner, la Tèra e Màrt, menimà i óter pianécc i è ciamàcc *gigàncc de gas*, dezà che i è facc de idrògen, élio e àqua e i gh'à mia öna superfìs stàgna 'ndó che s'pöl pogià i pé. I pianécc terèster del sistéma sulàr i è chèi piö vizì al sul e pròpe per chèsto i è ciamàcc pianécc del *sistéma sulàr intèrn*.

I pianécc terèster i gh'à mia di satèliti o, se i ghe n'à, i ghe n'à póch,i ghe n'à ü tòch de méno di pianécc del *sistéma sulàr estèrn*: ad ezèmpe, la Tèra la gh'à adóma la Lüna, menimà Giòve 'l gh'à 63 lüne.

## Cóme i è facc

De sólet quàze töcc i pianécc terèster i gh'à 'n del mès ol nücleo de metàl, per lo piö de fèr, intùren gh'è ü mantèl de silicàcc e sura öna rösca düra. Fò sùra i gh'à ach ön atmosféra che l'è però ön *atmosféra secondària*, cioè che la s'è fàcia co i gas che i vé dal pianéta stès, cioè co i gas bötài fò da i vülcà, ma sö la tèra ach co i gas de la éta, compàgn del osìgeno, menimà sö i pianécc gigàncc de gas la gh'è ön *atmosféra primària*, cioè che l'è fàcia co i gas de la nìola uriginària de 'ndö l'è nasìt ol sul.

## I còrp terèster

La Lüna, insèma a Io e a Europa, che i è dù satèliti de Giòve, i è di *còrp terèster*, de fati i è de préda, acasibé i sìes mia di pianècc, dezà che i gìra mia intùren al sul.
Dr. Alban

**Alban Nwapa**, cugnusüü cumè **Dr. Alban** (Enugu, 26 agust 1957), l'è ün cantant e produtùr de müsica *[[Eurodance]]* nigeriàn, ma cunt el passaport svedes. El se fa ciamà inscì perchè el stüdiava per fà el dentista.

## Cariera

Dr. Alban l'è diventàa famùs in tücc el mund in dij inizi dij Ann Nuvanta, quand el gh'eva publicàa la canzùn *Hello Afrika* ("Te salüdi, Africa") e'l disch cun l'istess nom: 'st'album chì l'ha vendüü circa ün miliùn de copj. Ün frach de success hin stàa anca i canzùn *One love* ("Ün amur", 1992), *It's My Life* ("L'è la mè vita", 1992), *Look Who's Talking Now* ("Varda chi l'è adree a parlà adèss", 1994), e *Let the Beat Go on* ("Fa' tirà innanz el *Beat*", 1994): tücc 'sti canzùn chì hin diventàa dij canzùn classich de *[[Eurodance]]* dij Ann Nuvanta.
Dopu ün poeu de temp che l'ha fàa nagòtt, Dr. Alban l'ha fàa surtì la canzùn *I Love the 90's* ("I me piàsen i Ann Nuvanta"), cantada insèmm a Haddaway, ün olter cantant de müsica *[[Eurodance]]* dij quej ann lì.

## Discugrafia

### Album

* 1990 - *Hello Afrika* 
* 1992 - *One Love* 
* 1993 - *Hello Afrika* (nouva ediziun) 
* 1994 - *Look Who's Talking* 
* 1996 - *Born in Africa* 
* 1997 - *The Very Best of 1990–1997* 
* 1997 - *Believe* 
* 2000 - *Prescription*

### CD singul

* 1990 - *Hello Afrika* 
* 1990 - *No Coke* 
* 1991 - *U + mi* 
* 1991 - *Stop the Pollution* 
* 1992 - *It's My Life* 
* 1992 - *One Love* 
* 1993 - *Sing Hallelujah!* 
* 1993 - *What Is Love* 
* 1994 - *Look Who's Talking Now* 
* 1994 - *Away from Home* 
* 1994 - *Let the Beat Go On* 
* 1995 - *This Time I'm Free* 
* 1997 - *Mr. Dj* 
* 1999 - *Alla vi* (insèmm a Tomas Brolin, Björn Borg e Mattias Frisk) 
* 2001 - *Because Of You* 
* 2003 - *Work Work* 
* 2008 - *I Love The 90's* (insèmm a Haddaway)

## Culegament

* *[[Eurodance]]*
* Sitt de la ''Dr. Records'', casa discugrafica de Dr. Alban
* Sitt d'informaziùn sü Dr. Alban
Eurodance

L'Eurodance a l'è un sota-gener de la müsega eletroniga dance di agn '90 che la mes'cia element de House, Hip-Hop e Hi-NRG. A l'è cugnussüda anca 'me *Dance agn nuanta*. I sò carateristich a hinn vus meludius o anca rap, sintetisadur, un ritm munutòn fort e melodich del bass e de la bateria eletroniga in 4/4. I test a hinn quas tücc in ingles - anca se despess l'è minga la maderlengua del cantan - e canten la pas, l'amur, la festa, el bal e'l divertiss, o anca situaziun cumplicaa ligaa al amur.

## Varda anca
* Lista de Artista de müsega Eurodance
* Lista di canzun famus de Eurodance
Milònia Cesònia

La **Milònia Cesònia** (*Milonia Cæsonia* in Latin; 7-41) l'è stada la quarta miee de l'imperador Caligola.

L'era la tôsa de ona nòbil romana ciamada Vistilia (mader anca del general Gnee Domizi Corbulon) e quand la s'è sposada cont el Caligola l'aveva giamò trii fioeu. L'imperador voreva avègh on fioeu ma la soa miee, Lòlia Paolina, la pareva vess steril, inscì lù l'ha repdudiaa e l'ha sposaa la Cesònia. Lee la ghe ha daa ona tôsa, la Giulia Drusila (39-41), ciamada inscì in onor de la sorela del Caligola, mòrta anmò giovin.

Comè el marii e la tôsa, la Cesònia l'è stada massada di congiuraa in del sgenee del 41.

## Vôs corelaa
*Caligola
*Giulia Drusila
Lòlia Paolina

**Lòlia Paolina** (*Lollia Paulina* in Latin) l'è stada on'imperadris romana.

Giamò miee del governator del Mesia, de la Macedònia e de l'Acaia Publi Memmi Regol, l'ha divorziaa de lù in del 38 per sposà l'imperador Caligola, che 'l gh'aveva avuu inveci giamò ben trii miee.

El matrimòni però l'è duraa domà on agn, perchè el Caligola voreva on fioeu e lee l'era fòrsi steril. L'imperador l'ha lassada e l'ha sposaa la Milònia Cesònia, la soa ultima miee.

El Plini el Vegg el cunta che ona voeulta, a ona cerimònia, la Lòlia l'aveva di smerald del valor de quaranta milion de sesterzi.

L'è stada in bona sintonia anca cont el successor del Caligola, el Claudi, e dòpo la mòrt de la Messalina  gh'è stada la possibilitaa de lee de sposàll, ma lù inveci l'ha ciappaa comè miee l'Agrippina Minor.

Probabilment l'è mòrta sòta el regn del Neron.

## Vôs correlaa
*Caligola
*Milònia Cesònia
Studentessi

**Studentessi** a l'è on album del 2008 del grupp milanes Elio e le Storie Tese, publicaa cinch agn dòpo el lor ultim CD, Cicciput. La cunta i partecipazion de personalitaa comè la Carla Fracci, l'Irene Grandi, la Giorgia, la Paola Cortellesi, l'Antonella Ruggiero, el Claudio Bisio, el Maurizio Crozza, el Guido Meda e 'l Claudio Baglioni. On quai de canzon (*La Lega dell'Amore*, *Parco Sempione*, *Indiani (a caval donando)* e *Il Congresso delle Parti Molli*) eren giamò staa presentaa i agn passaa. Gh'è anca, *Single*, ona vegia canzon inedita cantada del Feiez (chì ciamaa "Luigi Piloni"), el member del grupp mòrt in del 1998 per on ictus.

## Lista di canzon
#*Studentessi*
#*Plafone*
#*Ignudi fra i nudisti*
#*Tristezza*
#*Effetto memoria (Inverno)*
#*Heavy Samba*
#*Gargaroz*
#*Suicidio a sorpresa: allegretto*
#*Suicidio a sorpresa: allegro*
#*Suicidio a sorpresa: andante con moto*
#*Suicidio a sorpresa: allegro*
#*Suicidio a sorpresa: allegretto*
#*Effetto memoria (primavera)*
#*La Lega dell'Amore*
#*Indiani (a caval donando)*
#*Effetto memoria (estate)*
#*Supermassiccio*
#*La risposta dell'Architetto*
#*Parco Sempione*
#*Il Congresso delle Parti Molli*
#*Single*
#*Effetto memoria (autunno)*

## Legamm de foeura
*Video musegal de ''Parco Sempione'' (con la partecipazion del Marcello Macchia, in art *Maccio Capatonda*, che l'è anca el regista)
*Video musegal ''de Ignudi fra i nudisti'' (con la participazion de la Giorgia)
Electro house

L**'Electro House** a l'è un sota-gener de la müsega house che incö a l'è vün di püssé famus. I sò carateristich a hinn: 
* un ritm de 120-130 bpm bel dür cun dumà la cassa e rülant/handclap e sòta el charleston o i cymbal in d'un schema tipich de la müsega house e despess anca cumplicaa de men;
* un bass sintetich bel fort, che l'è faa de und sempi, de solit *a quadraa* o a denc de resega. El bass la fà una part impurtanta per la ritmiga e'l gh'ha un sun che'l sumeja a un sun acid;
* a gh'è minga semper una part cantada, e se la gh'è, el timber a l'è mudifigaa cunt i efet cume el distursur, el dalay, el reverb, filter,... I test a hinn trasgressif.
I sò gener derivaa a hinn la Dirty House, püssé cumerciala e cantada, e l'Electrotech, che l'è la Electro house mes'ciada cun la Tech house.
## Cà discugrafich
* Fumakilla
* Kompakt
* BPitch Control
* International Deejay Gigolos

## Artista principaj
(minga tücc hann faa dumà Electro house)
* Steve Angello
* John Acquaviva
* Benny Benassi 
* Benassi Bros
* Alessandro Goggi
* Stephan Bodzin
* Dim Chris
* John Dahlbäck
* DJ Delicious
* Digitalism
* DIN A Testbild
* Sebastien Drums
* Miles Dyson
* Joachim Garraud
* Mr. Gee
* Maurizio Gubellini
* DJ Hell
* Justice
* Klaas
* Laidback Luke
* Lory D
* Michael Mind
* Moguai
* Micha Moor
* MSTRKRFT
* Nogales
* Outwork
* Richard Bartz
* Lexy & K-Paul
* Anthony Rother
* Booka Shade
* Dave Spoon
* Tocadisco
* Tube & Berger
* Sven Väth
* Vinylshakerz
* Zombie Nation
† (album)

† a l'è el prim disch del grüp frances Justice, surtii in del 2007.
## Canzun

# "Genesis" – 3:54
# "Let There Be Light" – 4:55
# "D.A.N.C.E." – 4:02
# "Newjack" – 3:36
# "Phantom" – 4:22
# "Phantom Pt. II" – 3:20
# "Valentine" – 2:56
# "Tthhee Ppaarrttyy" (cun la Uffie) – 3:46
# "DVNO" (cunt el Mehdi Pinson) – 3:56
# "Stress" – 4:58
# "Waters of Nazareth" – 4:25
# "One Minute to Midnight" – 3:40
# "D.A.N.C.E. (rehearsal version)" – 4:29 (Japan bonus track)
Modjo (album)

***Modjo*** a l'è un disch del 2001 e l'ünich del grüp frances Modjo. El gh'ha dent el sücess *[[Lady (Hear Me Tonight)]]*.

## Lista canzun
# "Acknowledgement" Destangol, Tranchart – 3:05
# "Chillin'" Destangol, Tranchart – 4:52
# "Lady (Hear Me Tonight)" Destangol, Tranchart – 5:06
# "Too Good To Be True" Destangol, Tranchart – 1:28
# "Peace Of Mind" Destangol, Tranchart – 3:15
# "What I Mean" Destangol, Tranchart – 4:13
# "Music Takes You Back" Destangol, Tranchart – 4:13
# "No More Tears" Destangol, Tranchart – 6:15
# "Rollercoaster" Cerrone, Destangol – 4:13
# "On Fire" Cerrone, Destangol – 6:36
# "Savior Eyes" Destangol, Tranchart – 5:14
Galia

.

La **Galia** l'era la tera di Gal, che l'era el nom che i latin i daven a un grüp de populazion celtich cuntinental. La Galia la curispundeva cun una region de l'Europa center-ucidental tra el stret de la Manica, el fiüm Reno, el Mar Mediterani, i Pirenei e l'Ucean Atlantich. L'era pö divisa tra Galia transalpena e Galia cisalpena (la Pianüra Padana).

El nom "Galia" l'è sta druvaa fen al periodo medieval, quand che pö la scumencià el Regn di Franch e quindi l'è nassüü l'espression "Francia",  anca se el nom "Galia" l'è resistüü per tüt el periodo del Medioevo int i scrit in latin.

## Territori

Dopra la transalpina, i Romans i trovavan anca una "Gallia cisalpina", che la se divideva a sò volta in "Galia cispadana" (a sud del Po) e "Galia transpadana" (a nòrd). L’era ul teritori indò, dopra a popul de diversa filiassion, s'eren insedià diversa tribù galliche. La Gallia cisalpina dal 49 a.C. in dree la concessiòn de la cittadinanza romana a tutta l’area, l'è diventada giuridicament parte de l’Italia romana e in età augustea l'è stada divisa, come ul rest de l’Italia, in region (VIII, IX, X e XI in specific).

Ul termen "Galia", anca al plural "Galie", l'era anca ul nòmm che i Romans, da la Republica, i designavan colletivament una pusciò pù vasta de l’Europa situada a ovest del Reno e che la cumpreev le provinzie de la Gallia, de la Belgica, de la Germania e de la Britannia (Gallia cisalpina, Galia narbonense, Galia Belgica, Aquitania, Gallia lugdunense, Germania Inferiore e Superiore, Britannia) abitate da genti celtiche. Basandosi sulla convinzion de un'omogeneità de questa macro-regiòn, in del tard Impero l'è nascuda la Diocesi de Galia (esclusa la Britannia), poeu la Prefettura del pretorio de le Galie, una de le gran division amministrative del’Impero ul cui teritori l'incumprendeva anca la Penìsola iberica e ul Nordafrica occidentale.

## Not


## Ligam de dent
* Religion gallo-romana
Viif

***Viif*** a l'è un live rec tape di De Sfroos del 1994. A l'è surtii dumà in müsicasseta.

## Canzun
### Part A
# *De Sfroos*
# *Zia Luisa*
# *El fantasma*
# *La frontiera*
# *Fa nagott*
# *Nonu Aspis*
### Part B
# *Kamell*
# *El buceer*
# *Jony*
# *Diavùl*
# *El veent*
# *Adriana*

## De Sfroos
* Davide Van De Sfroos - Vus e ghitara
* Alessandro Frode - Bass e cor
* Marcu de la Guasta - Flüta, sax e cor
* Teo De Sfriis - Trumba, Armoniga e cor
* Lorenzo Mac Ingranada - Viulin, Armandulin, Banjo e cor
* Didi Murahia - Bateria
Domizia Longina

La **Domizia Longina** (*Domitia Longina* in Latin; 53-130) l'è stada ona imperadris romana, miee del Domizian. L'era la tôsa pusee giovin del general Gnee Domizi Corbulon e de la Cassia Longina. In del 71 la Domizia l'ha lassaa el sò primm marii, Lucio Eli Lamia, per òrden de l'imperador Domizian. Del matrimòni con quest'ultim l'è nasuu domà on fioeu, la mòrt del qual la pò vess la causa del contrast tra i duu in del 83. L'è diventada imperadris in del 81, dòpo l'andada in sul trono del marii, fina al 96, quand el Domizian l'è staa faa foeura.

## Familia
La Domizia Longina la gh'ha de vess nasuda intorna al 53. L'era la nevoda de la Cesònia, miee de l'imperador Caligola. La sorela, la Domizia Còrbula, l'aveva sposaa el Lucio Anni Vincian. Sia el Corbulon che el Vinician se hinn faa foeura dòpo el falliment de la congiura de Pison contra el Neron.

De la vita de la Domizia prima de sposà 'l Domizian se sa assee pòcch, a part che la s'era maridada cont el Lucio Eli Lamia, on òmm de la class di senator (e consul in del 80).

## El matrimòni cont el Domizian
Dòpo la mòrt del Neron e l'Agn di Quatter Imperador, la noeuva dinastia imperial a l'era quella di Flavi. L'imperador Vespasian l'aveva cercà de fà sposà al sò fioeu minor, el Domizian, la Giulia Flavia, che inveci l'era la tôsa del sò alter fioeu, el Tit. Ma el Domizian el s'era inamoraa pròpri de la Domizia Longina e l'aveva convinciuu l'Eli Lamia a fà el divòrzi. El matrimòni el convegniva a la Domizia perchè inscì l'onor de la soa familia (finii in disgrazia per i persecuzion neronian contra 'l sò pà) el vegniva restabilii.
In del 73 l'è nasuu el lor primm fioeu, che però l'è mòrt on quai de agn dòpo (tra 'l 77 e 'l 81). In del 81, dòpo la mòrt del fradel, el Domizian l'è diventaa finalment imperador.

Diventaa el capp de l'imperi, el Domizian l'ha daa a la miee el titol de *augusta* e l'ha faa onorà el fioeu mòrt come on dio. In del 83 la Domizia l'è stada casciada per on poo del palazz: el Svetòni el diseva che quèst el gh'aveva come motiv la soa infedeltaa, ma i stòrich modern pensen che el motiv el sia staa che lee la riessiva nò a fà di fioeu. Dòpo questa crisi, l'ha vivuu in del palazz imperial finna a la mòrt del marii a causa de ona congiura. Gh'è chi el dis che la Domizia la gh'avess di connession con i congiuraa, ma anca questa ipòtesi l'è minga considerada vera di stòrich del dì d'incoeu.

De la mòrt del Domizian, la Domizia l'ha vivuu de privada e l'è mòrta tra el 126 e 'l 130.

## Vôs corelaa
*Domizian
*Gnee Domizi Corbulon
Canton Grisun

El **Canton Grisun** (tudesch: *Graubünden*; rumanc: *Grischun*; frances: *Grisons*, talian *Grigioni*), l'è el püssee grand e el püssee uriental di 26 canton de la Svizra. Insema al Tisin, l'è vün di dü canton induè che se la parla la lengua lumbarda.

## Lengua

El cantun Grisun a l'è l'ünegh cantun svizer che 'l gh'ha trì lenguf ufiziaj: el tudesch, el rumanc e 'l talian. El lumbard l'è la quarta lengua, ma l'è mia recugnussüü ufizialment. El Grisun a l'è l'ünegh cantun de lengua rumancia.

I dialet tudesch del Grisun fan part de dü grüp principaj:
* el tudesch svizer che'l se parla in de la capital Coira e in de la püssee part del cantun;
* el tudesch walser, che'l se parla in di enclav e isul lenguistich walser che gent del Vales i aveva fundaa in del temp medieval.
El dialet de Samignun, l'ünegh dialet svizer che'l fa part del grüp di dialet tirules (bavares-austriach).

Cinch dialet principaj (ses cunt el Jauer) fan part de la lengua rumancia: el Sursilvan, el Sutsilvan, el Surmiran, el Puter e'l Vallader. El rumanc al gh'ha anca una furma standard cumüna, ciamada *rumantsch grischun*. 

In del teritori con lengua ufiziala taliana, se parlen di dialet lumbard alpin.

### Statistich
Abitant e maderlengua (2000):
:tudesch: 127'755 (68%)
:rumanc: 27'038 (14%)
:talian: 19'106 (10%) (al tira dent anca el lumbard)
:alter: 13'159 (8%)

Image:Maioritad linguistica GR 1860.png|Lenguf ufiziaj in Grisun in del 1860
Image:Maioritad linguistica GR 2000.png|Lenguf ufiziaj in Grisun in del 2000
Image:Sprachen GR 2000 Ru.png|Distribüziun di lenguf ufizial in Grisun in del 2000


## Distret
 
El cantun a l'è dividüü in 'sti distret chì: 
* Albula 
* Bernina 
* Hinterrhein 
* Imboden 
* Inn 
* Landquart 
* Malögia 
* Moesa 
* Plessur 
* Prettigovia/Davos (*Prättigau/Davos*) 
* Surselva

## Ligam de föra
Sit ufizial
Dialet

Un **dialet** (da la parola greca διάλεκτος, *diálektos*) l'è una variant d'una lengua che l'è particulara d'un grüp de parlant. La categurizazion de dialet la s'aplica de suvent ai carateristich di parlad regiunal, ma un dialet el pö vess definii anca da alter fatur, cume la class sucial o el gener sessüal. 

Int el parlà pupular, la parola "dialet" l'è druvaa de spess cume riferiment a una lengua meno cugnussüü (püssee da tüt per i lenguv regiunal, presempi in Italia o in India), suratüt quand che quej lenguv chì j'hinn no scrivüü o j'hinn no standardizaa. 
De suvent, quela manera chì de druvà la parola "dialet" la gh'ha una cunutazion pegiurativa perchè sturicamenet l'era cumpagnaa da un credo che i lenguv minuritari i gh'aven mia d'impurtanza, e adritüra che i gh'aven no un lessich o una strutüra sintatica. Per evità cunfüsion, i lenguista i dröven de suent 'l termin **varietà linguistega** o semplicement **varietà**.

Un dialet el se distingua da j'alter per lessich, gramatica e parnonzia (funulugia e prosudìa)
Int i cas induè che se pö fa una distinzion dumà dal pont de vista de la parnonzia, se dröva el termin "acent" inveci che "dialet", anca se di volt int el parlà cumün de la gent i termin "dialet" e "acent" j'hinn druvaa cume sinonim.

Un dialet che l'è tacaa a una class sucial particular el pö vess ciamaa suciulet.
Diacronia

La parola **diacronìa** (furmaa cun el prefiss grech δια- ch'el vör dì *a travers*, e el sustantiv χρόνος ch'el vör dì temp) l'è druvaa in linguistica per riferiss al stüdi di sistema linguistich cume i se presenten in periudi divers, e quindi second una pruspetiva dinamica/evolütiva. L'è l'uposta de la *sincrunia* che l'è inveci la cunsiderazion di lenguv int un mument precis d'el so svilüp, idealizanda föra la so evolüzion in del temp.

Presempi, la lengua del Carl Porta (1775 - 1821) e la lengua del Franco Loi (1930) j'hinn variant diacronich de l'istess sistema linguistich (el dialet milanes).

La linguistica diacronica l'è sinonim de linguistica storica-cumparativa, menter la linguistica general de solit l'è sincronica. La necessità de fa distinzion fra quej dü ram chì (sincronich e diacronich) l'è staa discütüü per la prima volta dal linguista sguizer Ferdinand de Saussure.
Lura

La **Lura** (inscì anca in Italian, anca se l'è parnonziada in d'ona manera differenta) l'è on torrent de la Provincia de Còmm, e vun di maggior de la Lombardia.
La nass arent al confin tra Italia e Svizzera, in del comun de Uggiaa-Trevian, a on'altituden de circa 400 meter sora el nivell del mar. La traversa i provincc de Còmm, Vares e Milan, per finì in del fiumm Olona (del qual a l'è el maggior tributari) a Mazz, frazion de Rò (MI). La Lura la da i nòmm ai comun de Luragh e Luraa.
San Marin

La ** Serenissima Republega de San Marin** l'è on stat piscinin (61,19 km², 32.471 abitant) de l'Europa meridional. La lengua oficiala l'è l'italian ma la gent la parla anca la lengua romagnoeula. L'è vun di stat pussee picinin del Consili d'Europa. La Capital l'è Città de San Marin.

## Storia
Per la leggenda, el San Marin el nass del ann 301, quand che el San Marin sl tira in pè ona comunità de cristian , perseguitaa dal imperador Dioclezian.
La prima traccia storega l'è ona pergamena de fin agn 800.  
Del 1243 vegnen nominaa i primm "Capitani Reggenti*, anca incoeu a cap del San Marin. <br>

Lung l'[[Unità d'Italia]], el [[Giuseppe Garibaldi|Garibaldi]] 'l se rifugia a San Marin <br>
In del 1906 l'Arengo scancella l'[[oligarchia]] e mett la [[democrazia]], anca se tra el 1923 e el 1943 el [[Giuliano Gozi]] mett in pee on regime [[fassism|fascista]] 

==Politica==
El [[parlament]] del San Marin 'l se ciama [[Consiglio Grande e Generale]] e gh'hà 60 member . I [[Capitani Reggenti]] hinn nominaa dal Consili e resten in cariga ses mes. <br>
La Republica l'è dividuuda in 9 *castelli*, ch'hinn :
*[[Cità di San Marin]]
*[[Borgo Maggiore]]
*[[Serravalle]]
*[[Acquaviva]]
*[[Chiesanuova (San Marin)|Chiesanuova]]
*[[Domagnano]]
*[[Faetano]]
*[[Fiorentino]]
*[[Montegiardino]]
I Castelli hinn dividuu in *curazie''. El center pussee grand de la Republica l'è Dogana, ona curazia.

## Riferiment
Domizian II

El **Lucio Domizi Domizian** ò mej **Domizian II** (*Lucius Domitius Domitianus* in Latin) a l'è staa on comandant roman che 'l s'è nomenaa imperador de l'Imperi di Gali. Inscì l'ha governaa sora la Galia e la Britania cont el nòmm de **Ceser Pii Felis** (*Cæsar Pius Felix*) per on brev period intorna al 271, dòpo el Vitorin. L'è ciamaa "Segond" per confondes nò con l'imperador roman Domizian.

## Biografia
La soa vita l'è testimoniada del stòrich bizantin Zòsim, che 'l dis che l'è staa ciapaa e punii de l'imperador roman Aurelian, ma anca de l*'[[Historia Augusta]]*, indove l'è minga regordaa comè usurpator, ma comè on general de l'Aureol che l'aveva vinciuu el Macrian Magior.

On'altra testimonianza a l'è la presenza de duu ghei cont el sò nòmm. Vuna l'è stada trovada in Francia in del 1900 e l'è stada a longh ritegnuda falsa, l'altra inveci in d'on vas insema a alter 5000 danee del period 250-275 in Inghiltera in del 2003.

Se cred che el sò regn el sia duraa domà on quai de dì, e che poeu el sia staa faa foeura de l'Aurelian, fòrsi pròpri per la stòria di danee. Dòpo de lù l'imperador di Gali l'è staa el Tetrich.

## Vos correlaa
* Imperi di Gali
No wave

La **no wave** a l'è stada una scena artistiga inflüenta nassüda a New York a la metà di agn '70 e durada fina al scuminci di agn '80, che la tirava dent cinema sperimental, *performance*, art cuntempuranea e müsega. La no wave la ciapa el nichilism e la füria senza resun del punk e la liga a la alienaziun e la nevrus de la vita de la metropul.
La parola *no wave* la sona cume l'upost de *[[new wave]]* e la se pö pensà cume el refüd di sò element cumerciaj e pupular. La se ciama *new wave* anca l'impurtanta racolta No New York del Brian Eno, che la gh'aveva dent sedes canzun de quater grüp: i Teenage Jesus & The Jerks, i Mars (grüp), i DNA (grüp) e i Contortions.

## Carateristich
I carateristich de la no wave a hinn:
* riff de la ghitara che se ripeten
* atunalità e müsega noise
* istrüment che vegnen picaa pütost che sunaa
* test cuntra el cunfurmism del sistema
De tüta manera, diferent gener ispiraven i grüp del temp: per esempi, funky, blues, teater e spoken word per la Lydia Lunch, el free jazz per i DNA (grüp), minimalism e cacufunia per i Mars (grüp). 

## Artista principaj
* Glenn Branca
* Rhys Chatham
* Bush Tetras
* James Chance/James White and the Blacks
* The Contortions
* Dark Day
* The Del-Byzanteens
* Lizzy Mercier Descloux
* DNA
* 8-Eyed Spy
* Friction
* J. G. Thirlwell
* Lydia Lunch
* Jody Harris
* Mars
* Massacre
* Judy Nylon
* Rosa Yemen
* Sonic Youth
* The Static
* Swans
* Teenage Jesus & the Jerks 
* Theoretical Girls
* Ut

## Internet
*No Wave Wikia
Romagna

La **Romagna** (*Rumâgna* in romagnœul) l'è una region storega, lenguistega e geografega de l’Altaitalia. Un so bell toch el forma, insema a l'Emilia, la region aministrativa de l'Emilia-Romagna. La sò capital storega, e anca la cità cont pussee sgent, l'è Ravena.

## Alter progecc

## Vos corelade
*Romagna mia
*Moviment per l'Autonomia de la Romagna
*Piada
Pesar

**Pesaro** (*Pésre* in Gal-Italich Marchigian; *Pisaurum* in latin) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. La g'ha presapóch 94.431 abitàncc (dàto ISTAT del 2009), 'na superfìce de 126&nbsp;km² e 'na densità de 746 ab./km².

L'è la segónda cità piö pupulùza de la regiù dòpo de Ancona e, 'nsèma co Urbino, l'è la capital de la pruvincia de Pesaro e Urbino.

El cümü de Pesaro 'l cunfìna coi cümü de Fano, Gabicce Mare, Gradara, Mombaroccio, Monteciccardo, Montelabbate, Sant'Angelo in Lizzola, Tavullia

## Futugrafie

Image:Palazzo Ducale di sera.jpg|El Palàsi Dücal
Image:Il Duomo di Pesaro.jpg|La catedrala
Ürbin

**Urbino** (*Urbìn* en Gal-Italich Marchigian; *Urbinum* en latì; *Urbin* en fransés) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 15.128 abitàncc, 'na superfìce de 228&nbsp;km² e 'na densità de 66 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acqualagna, Auditore, Colbordolo, Fermignano, Fossombrone, Isola del Piano, Lunano, Mondaino (RN), Montecalvo in Foglia, Monteciccardo, Montefelcino, Montelabbate, Peglio, Petriano, Piandimeleto, Sant'Angelo in Vado, Sassocorvaro, Tavoleto, Urbania.

Ensèma a Pesaro l'è la capital de la pruvincia de Pesaro e Urbino.

El centro stòrich de Urbino, duminàt del Palàs Dücàl e de la Catedràl, l'è 'nserìt, a pàrter del 1998, endèl Patremóne Mondiàl da l'Umanità de l'UNESCO.

En chèst acità gh'è nasìt 'ntra i óter: el Papa Clemente XI, el pilòta de moto Valentino Rossi e 'l pitùr rinascimentàl Raffaello Sanzio.

## Oter progecc
Macrian Minor

El **Tito Fulvi Giuni Macrian**, pussee conossuu cont el nomm de **Macrian Minor** (*Titus Fulvius Iunius Macrianus* o *Macrianus Minor* in Latin; ...-261) l'è staa on usurpator de l'Imperi Roman contra l'imperador Gallien, insema al fradell Quiee.

## Biografia
A l'era el fioeu del Macrian Maggior e de ona nobil romana che forsi la se ciamava Giunia (*Iunia*). Segond l'Historia Augusta a l'era on tribun militar de l'imperador Valerian. Come 'l pader e 'l fradell, l'ha seguii el Valerian in Mesopotamia in de la guerra contra i Persian. Ma quand che l'imperador l'è staa ciappaa del nemis, lù e Quiee, cont el sostegn del pader e del prefett del pretori Ballista, l'è staa elegiuu noeuv monarca de part l'esercit.

Ma el ver imperador el gh'aveva de vessel el Gallien, che 'l gh'aveva el favor di provinz ocidentai, mentra i usurpator gh'aveven de la lor part l'Egitt e i region de l'est. Per combatt contra el Galieni, i duu Macrian hinn andaa vers l'ovest, ma hinn staa battuu in Tracia e mazzaa di sò istess soldaa.

## Alter progett

## Vôs corelaa
*Macrian Maggior
*Quiee
*Ballista
*Gallien
*Valerian
Macrian Maggior

El **Fulvi Macrian** o anca **Macrian Magior** (*Titus Fulvius Macrianus* ò *Macrianus Maior* in Latin; ...-261) l'è staa on offizial roman che 'l s'è rebelaa a l'imperador Gallien.

## Biografia
Se conossen minga i sò origin ma semm che l'era on *eques*. L'ha sposaa ona donna che forsi la se ciamava Giunia, de la qual el gh'ha avuu duu bagai, Macrian Minor e Quiee. L'è staa el responsabil de la persecuzion di Cristian in Egitt sotta el regn del Valerian.

El Macrian l'ha seguii l'imperador Valerian in de la soa spedizion contra i Persan, in del 260, cont el titol de *procurator arcæ et præpositus annonæ in expeditione Persica*, var a dì che 'l controlava i danee de l'esercit. Dopo che però el Valerian l'è staa ciappaa di Persan, el Macrian, con l'aiutt del prefett del pretori Ballista, l'ha faa elegg i sò duu fioeu imperador. Se i provinz orientai e l'Egitt eren con lù, inveci l'Occident l'è restaa cont el ver imperador, el Gallien. El Macrian Maggior e 'l Minor allora hann lassaa in orient Quiee e Ballista e hinn andaa contra el rest de l'Imperi, ma hinn staa batuu de l'Aureol (o mej, del sò general Domizian) tra la Tracia e l'Ilìria e mazzaa di proppi soldaa.

## Bibiografia
* Usebi de Cesarea, *[[Historia Ecclesiastica]]*
* *[[Historia Augusta]] - Gallienus; Tyranni Triginta*

## Vos correlaa
* Macrian Minor
* Quiee
* Valerian
* Galieni
* Aureol
Manicomi (album)

**Manicomi** a l'è el terz disch di De Sfroos. A l'è surtii in del 1995 e l'è 'l sò prim disch che l'è registraa in d'un stüdi. Dopu che'l grüp l'è finii, el disch Manicomi a l'è staa stampaa pü .

## Canzun
# *Anna*
# *Manicomi*
# *Zia Luisa*
# *Lo sconcio*
# *La curiera*
# *Ave Maria*
# *De Sfroos*
# *El teemp*
# *Spara Giuvànn*
# *La Frontiera*
# *Kamell*
# *Poor' Italia*
# *La furmiga*
# *Nonu Aspis*
# *El Diavùl*

## De Sfroos
* Davide Van De Sfroos - Vus e ghitara
* Alessandro Frode - Bass e cor
* Marcu de la Guasta - Flüta, sax e cor
* Teo De Sfriis - Trumba, Armoniga e cor
* Lorenzo Mac Ingranada - Viulin, Armandulin, Banjo e cor
* Didi Murahia - Bateria
Ciulandari

***Ciulandari*** a l'è staa el prim disch di De Sfroos, che l'è surtii in del 1992. La gh'ha dent i sò sücess *De sfroos*,  *Il fantasma del laac* e *Zia Luisa*.

## Canzun
### Part A
# *Kamell*
# *Zia Luisa*
# *El veent*
# *Remuliif radiuattiif*
# *Saddamsaddam*
# *Pà*
### Part B
# *La ranza*
# *De sfroos*
# *Fantasma del laac*
# *El buceer l'è finii*
# *Fa nagott*
# *Joni*
# *Balacuntelluff*

## De Sfroos
* Davide Van De Sfroos - Vus e ghitara
* Alessandro Frode - Bass e cor
* Marcu de la Guasta - Flüta, sax e cor
* Lorenzo Mac Ingranada - Viulin, Armandulin, Banjo e cor
* Fabietto Stralush - Bateria
E semm partii

**E semm partii**  a l'è el quint album del Davide Van De Sfroos (se tirum dent anca i tre album registraa cunt i De Sfroos), e l'è surtii in del 2001.

## Canzun
# *El bestia*
# *Sugamara*
# *Kapitan Kurlash*
# *Trenu, trenu*
# *...E semm partii...*
# *Me canzun d'amuur en scrivi mai*
# *L'omm de la tempesta*
# *Grand Hotel*
# *El mustru*
# *Television*
# *San Macacu e San Nissoen*
# *La ballata delle 4 carte*
# *Il ladro dello zodiaco*
# *Ventanas*
Laiv

***Laiv*** è a l'è el primm - e per adess ünich - album live del Davide Van De Sfroos. A l'è la registraziun del cuncert del 15 giügn 2002 a Menas, paes sül lagh de Comm. 

L'album el gh'ha dent 24 canzun che 4 a hinn surtii mai in sü i alter cd.

## Canzun
### Disch 1
#*La balera*
#*Cau Boi*
#*Sügamara*
#*Kapitan Kurlash*
#*San Macacu e San Nissoen*
#*Pulenta e galena fregia*
#'La balada del Genesio*
#*Il duello*
#*Hoka Hey*
#*Me canzun d'amuur en scrivi mai*
#*Sciuur Capitan**
===Disch 2===
#*El diavùl*
#*Televisiòn*
#*Poor Italia*
#*La nocc*
#*La curiera*
#*De sfroos*
#*Ventanas*
#*... e semm partii...*
#*Cyberfolk*
#*Ninna nanna del contrabbandiere*
#*L'esercito delle 12 sedie**
#*Sguarauunda**
#*I ann selvadegh del Francu''*

* Canzun mai surtii in sü i alter cd

## Grüp
### Member
* Davide Van De Sfroos - Vus e ghitara
* Caludio Beccaceci - Ghitara
* Alessandro Parilli - Bass
* Diego Scaffidi - Bateria
* Angapiemage Galiano Persico - Viulin
* Simone Pozzini - ferr

### Alter müsicista
* I Balentes - Cor
* Alessio Canino - Trumba
* Maurizio Aiello - Trumbun
* Pier Muccio - Trumbun
* Massimo Germini - Armandulin
* Davide Brambilla- ferr

ĉ
Akuaduulza

**Akuaduulza** è l'è el setim album del Davide Van De Sfroos (se tirum dent anca i trì di De Sfroos), che l'è surtii in del 2005.

## Canzun
#*Madame Falena*
#*Il paradiso dello scorpione*
#*Caramadona*
#*Akuaintro*
#*Akuaduulza*
#*El fantasma del Ziu Gaetan*
#*Il libro del mago*
#*Shymmtakula*
#*Nona Lucia*
#*La preghiera delle 4 foglie*
#*Fendin*
#*Il corvo*
#*Rosanera*
#*El baron*
#*Il prigioniero e la tramontana*
Ventanas

***Ventanas*** a l'è el prim DVD del Davide Van De Sfroos. A gh'hinn dent i imagin e i canzun del tour del Estaa 2006, che l'era scuminciaa el 10 giügn a Com e l'era finii el 22 utuber a Sundri. I canzun a hinn dudes, che hinn giamò surtii sü alter disch ma in del DVD a hinn sunaa cunt alter rangiament.

### Canzun
#*Il Paradiso dello Scorpione*
#*El Baron*
#*Pulenta e galena fregia*
#*Nona Lucia*
#*La poma*
#*La balera*
#*Ninna nanna del contrabbandiere*
#*Sügamara*
#*La balada del Genesio*
#*Hoka Hey*
#*Cyberfolk*
#*Ventanas*
#*Akuaduulza*

### Rop xtra
#*New Orleans*
#*L'intervista*
#*Odontoblues*
#*Transenna*
#*Briganti e leopardi*
#*Riturnella*
#*Bar De Sfroos*
#*Lucania*
#*Le origini di Jaimi*
#*Scuola di cinema*
#*La cravatta*
#*Anguadi*

## Member in del tour
*Davide Van De Sfroos - Vus e ghitara
*Angapiemage Galiano Persico
*Jamie Scott Dolce
*Sugar Blue
*Latonya Cobin
*Giorgio Peggiani
*Michele Papadia
*Andrea Taravelli
*Silvio Centamore
*Tiziana Zoncada