open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ceravall

**Ceravall** (*Chiaravalle* in italian) a l'è ona località rural del comun de Milan. la se troeuva a sud-est de la città, in del territòri del Parch Agricol Sud Milan.
Fina al 1923 l'è stada on comun deperlee, cont el nòmm de *Chiaravalle Milanese*.

## Stòria
El primm nucli del paes l'è nassuu in del Medioev intorna a l'omònima abbadia cistercensa, arent a quella che al dì d'incoeu l'è la via San Bernard. Al temp la faseva part de la Piev de San Donaa.
Duranta el period napoleònich Ceravall l'è stada taccada a Milan, ma l'ha recuperaa l'autonomia sòtta el Regn Lombard-Venet.

In del 1841 el comun de Poasch (con la frazion de Sorighee) l'è finii in de la giurisdizion de Ceravall. In del 1870 l'è stada la vòlta de Nosed.

In del 1923, Ceravall l'è stada unida a Milan: noeuv ann dòpo, Poasch e Sorighee inveci hinn staa mettuu dent al comun de San Donaa.
## Vos correlaa
* Badia de Ceravall
* Piev de San Donaa
* Stazzion de Ceravall
Riviera-Pays-d'Enhaut (distret)

El **Distret de Riviera-Pays-d'-Enhaut ** l'è giü dei dés distrècc del Canton Vaud. Endèl mes de , la popolasiù totàl del distrèt l'ìa de .

## Südiviziù aministratìva

El distrèt de Riviera-Pays-d'-Enhaut l'è furmàt dei cümü elencàcc endèla tabèla ché sóta:





## Riferimèncc
Jura-Nord Vaudois (distret)

El **Distret de Jura-Nord Vaudois ** (en fransés: *District du Jura-Nord vaudois*) l'è giü dei dés distrècc del Canton Vaud, en Svìsera. Endèl mes de , la popolasiù totàl del distrèt l'ìa de . El capolöch del distrèt l'è la citadìna de Yverdon-les-Bains.

## Südiviziù aministratìva

El distrèt de Jura-Nord Vaudois l'è furmàt dei 76 cümü elencàcc endèla tabèla ché sóta (situasiù agiurnàda al zenér del 2012):





## Riferimèncc
Ormont-Dessous

**Ormont-Dessous** a l'è un cumün svizzer del distret de Aigle, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 63.37 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Ormont-Dessous al se tröva a una altitüden de 705 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Château-d'Œx, Ormont-Dessus, Ollon, Aigle, Leysin, Corbeyrier, Villeneuve.

## Riferimèncc
www.ormont-dessous.ch
Bron

***[[Brònn]]**, (nom uficiàl en italià *Broni*) cümü lombart de la pruvinicia de Pavia;
***[[Bron (FR-69)|Bron]]**, cümü fransés del dipartiment del Rodano.
Territòri paves

Cont el termin de ***Paves*** de nòrma se intend tutta la Provincia de Pavia, ma in sens pussee stregg el correspond a voeuna di tre arei principal in di quai la se divid quella provincia chì, insema a l'Oltrepò e a la Lomellina. 'Sto territòri el catta dent la città de Pavia e la zòna che gh'è pussee streggiament legada.
El territòri del Paves l'è situaa a nòrd del Pò e per la maggior part a est del Tesin (a eccezion del territòri del Siccomari, che 'l se troeuva a òvest). L'è asquas tutt in pianura e l'è traversaa de l'Olòna, del Lambrett, del Navili Paves e del Navili de Bereguard. El confina coi provincc de Milan e Lòd.
## I comun
I comun che fann part del territòri paves a hinn 55: oltra a Pavia, la gh'è la campagna, che tradizionalment l'è dividuda in *Campagna de Sora* (a nòrd de la città) e *Campagna de Sòtta* (a sud).
* **Campagna de Sora**: Battuda, Bereguard, Borgarell, Bornasch, Casoraa, La Certosa, Giussagh, Marcignagh, Rognan, San Gines, Torr d'Isola, Trivolz, Troeuv, Velezz e Zeccon.
* **Campagna de Sòtta**: Albuzzan, Casell, Belgioios, Ciranoeuva, Chignoeu, Copian, Cortolòna, Còsta di Nòbil, Cura, Ferighera, Ginzon, Girenzagh, Inverna, Lardiragh, Linaroeu, Magherno, Marzan, Miradoeu, Montisei, Piev Pòrt Moron, Roncar, Santa Cristina, Sant'Aless, San Zenon, Spessa, Torr d'Ares, Torr di Negher, La Vall, Villantee, Vistarin e Zerb.

Inoltra fann part del Paves anca i comun de Bascapè, Landrian, Torr Veggia (che faseven part de la Piev de San Giulian), Sizian e Vidigulf (giamò in del Vicariaa de Binasch).
Ladinia

La **Ladinia** l’è chèl insèma de alàde di Dolomiti che i se strèns ‘ntùren al Mut Sèla e ‘ndó che s’pàrla la lèngua ladìna, che l’è öna lèngua romànza de sostràt retìch.

I fà part de la Ladinia la Al Gardéna (Gherdëina), la Al de Fàsa (Fascia), la Al Badéa, ol Marebàn, ol Livinalónch o Fodom, Cortìna e ‘l sò teritòre, l’Ampesà (Anpezo). La Ladìnia l’è stàcia spartìda ‘n dò regiù de la Repüblica Italiàna, ol Trentì Süd Tiról e ‘l Vèneto, e ‘n trè pruìnse, la pruìnsa de Bolsà, la pruìnsa de Trènt e la pruìnsa de Belü. 

In Ladìnia i ghe stà de cà piö o méno 35.000 persùne che i è quàze töte bùne de parlà la lèngua ladìna.

## I cümü de la Ladinia

## Economéa
L’economéa de la Ladìnia l’è bazàda quàze del töt söl türìsm, estìf, ma sùra de töt invernàl, dezà che i alàde ladìne i è tra i pòscc de ‘ndà a scià piö bèi al mónt, cóme paesàgio e cóme chilòmeter de pìste e qualità di ‘mpiàncc, de fati i fà part del Dolomiti Superski.

## Union Generela di Ladìns dla Dolomites
La lèngua e la cültüra ladina i è stödiàde e tütelàde da la Union Generela di Ladins dla Dolomites che l’è stàcia fundàda ‘n del 1950. Ol giurnàl üficiàl de la Union Generela l’è ‘l setimanàl ciamàt La Usc di Ladins.

## La Bandéra de la Ladìnia
La bandéra de la Ladìnia, nasìda in del 1922, l’à gh’à trè bànde metìde ‘n orizontàl de culùr blö, biànch e ért che i regórda ‘l cél, la nif di mucc e l’ vért di pràcc.

## Arda ach

Urtizèi,
Museum Gherdëina,
Al Gardéna, 
Cianacèi,
Lengua ladina,
Ladin standard, 
Heinrich Schmid.

## Referense

Belardi Walter, 2005, *Breve storia della lingua e della letteratura ladina*, Istitut ladin "Micurà de Rü" - San Martin de Tor.
Puncròu

**Puncròu** (en italià: *Pontecurone*) l'è un cumün italian de la regiun del Piemont, en pruvincia de Alessandria, che g'ha pressapoch 3.848 abitant (ISTAT, 2005), una süperfiss de 29,81&nbsp;km², per una densità de 127 ab./km². Al cunfìna coi comün de Ar Casà, Casé (PV), Casternöv, La Riva (PV), Turtona, Vigsö, Vughera (PV).

L'è el pais indue che gh'è nassüü Luigi Orione, un prevost, fondadùr *Picola Opera de la Divina Pruvidensa*: proclamaa sant dal papa Giuan Paol II.

## Evoluzion demografega
Cerniaz

**Cerniaz** a l'è staa un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 1.77 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 42 abitant.

In del mes de giügn del 2010 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Cerniaz, Combremont-le-Grand, Combremont-le-Petit, Granges-près-Marnand, Marnand, Sassel, Seigneux et Villars-Bramard han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Valbroye. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011.

L'abitaa de Cerniaz al se tröva a una altitüden de 687 meter sura al livel del mar e quand che el faseva cumün, l'eva tacaa ai cumün de Henniez, Seigneux, Villars-Bramard, Villarzel.

## Riferiment
Constantine (VD)

**Constantine** a l'eva un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 2.83 km² e in del 2009 al gh'eva una popolazion de 327 abitant.

In del mes de nuvemeber del 2009 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Bellerive, Chabrey, Constantine, Montmagny, Mur, Vallamand et Villars-le-Grand han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Vully-les-Lacs. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011.

L'abitaa de Constantine al se tröva a una altitüden de 510 meter sura al livel del mar e quand che l'eva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Avenches, Bellerive, Montmagny e Vallamand.

## Riferiment
Oulens-sur-Lucens

**Oulens-sur-Lucens** a l'eva un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 1.59 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 52 abitant.

El prim de lüi del 2011 el s'è fundüü ufizialment cunt el cumün de Lucens.

L'abitaa de Oulens-sur-Lucens al se tröva a una altitüden de 633 meter sura al livel del mar e quand che l'eva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Bussy-sur-Moudon, Forel-sur-Lucens, Lucens, Neyruz-sur-Moudon e Villars-le-Comte.

## Riferiment
Goumoens-la-Ville

**Goumoens-la-Ville** a l'è staa un cumün svizzer del distret de Gros-de-Vaud, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 7.27 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 660 abitant.

In del mes de mars del 2010 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Eclagnens, Goumoens-la-Ville e Goumoens-le-Jux han acetaa de fundiss insema per furmà un cumün ünegh ciamaa Goumoëns. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011.

El cumün de Goumoens-la-Ville al se tröva a una altitüden de 618 meter sura al livel del mar e, quand che 'l faseva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Echallens, Eclagnens, Goumoens-le-Jux, Penthéréaz, Saint-Barthélemy e Villars-le-Terroir.

## Riferiment
Fey (VD)

**Fey** a l'è un cumün svizzer del distret de Gros-de-Vaud, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 7.35 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Fey al se tröva a una altitüden de 638 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bercher, Boulens, Naz, Pailly, Peyres-Possens, Rueyres, Sugnens, Villars-le-Terroir, Vuarrens.

## Riferiment
Montaubion-Chardonney

**Montaubion-Chardonney** a l'è staa un cumün svizzer del distret de Gros-de-Vaud, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 2.05 km² e in del dicember del 2010 al gh'eva una popolazion de 69 abitant.

In del mes de lüi del 2011 i cumün de Villars-Tiercelin, Montaubion-Chardonney, Sottens, Villars-Mendraz e Peney-le-Jorat s'hinn ünii per furmà un cumün ünegh ciamaa Jorat-Menthue.

El cumün de Montaubion-Chardonney al se tröva a una altitüden de 761 meter sura al livel del mar e quand che 'l faseva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Dommartin, Peney-le-Jorat, Peyres-Possens, Sottens, Villars-Mendraz e Villars-Tiercelin.

## Riferiment
Sottens

**Sottens** a l'è una frazzion del comun de Jorat-Menthue, in del distret de Gros-de-Vaud del Canton Vaud. La soa superfiss l'è de 4.53 km² e in del dicember del 2010 al gh'eva una popolazzion de 256 abitant.

In del mes de luj del 2011 i comun de Villars-Tiercelin, Montaubion-Chardonney, Sottens, Villars-Mendraz e Peney-le-Jorat hann fad su un comun unegh ciamad Jorat-Menthue.

L'abitad de Sottens el se troeuva a una altituden de 755 meter sora el nivell del mar e, quand che 'l faseva comun deperlu, l'era tacad ai comun de Chapelle-sur-Moudon, Hermenches, Martherenges, Montaubion-Chardonney, Moudon, Peney-le-Jorat, Peyres-Possens e Villars-Mendraz.

## Riferiment


## Alter proget
Essert-sous-Champvent

**Essert-sous-Champvent** a l'è staa infina a la fin del 2011 un cumün svizzer del distret de Jura-Nord Vaudois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 1.23 km² e in del dicember del 2010 al gh'eva una popolazion de 151 abitant.

Dal prim de ginee del 2012 el cumün de Essert-sous-Champvent l'è minga pü un cumün desperlü ma l'è devegnü — insema anca al cumün de Villars-sous-Champvent — part del cumün de Champvent. 

L'abitaa de Essert-sous-Champvent al se tröva a una altitüden de 480 meter sura al livel del mar e quand che 'l faseva cumün desperlü l'eva tacaa ai cumün de Champvent, Montagny-près-Yverdon, Valeyres-sous-Montagny, Villars-sous-Champvent e Vuiteboeuf.

## Riferiment
Gera d'Adda

La **Gera d'Adda** (in Italian anca *Ghiara*, *Ghiera* o *Giara d'Adda*) l'è ona region stòrica de la Lombardia (situada in de la [Pianura Padana]) che l'è compresa tra el fiumm Adda a òvest, el fiumm Seri a est e 'l Fòss Bergamasch a nòrd. El confin a sud inveci l'è minga ben definii e l'è semper staa oggett de discussion, anca se tendenzialment el correspond al confin meridional de la Provincia de Bergom pù i comun cremasch de Gnidell, RIvòlta e Vailaa. Ghe viven circa 110.000 abitant, distribuii in di provincc de Milan, Bergom e Cremòna. I comun pussee important a hinn Trevij, Caravagg e Rivòlta.

El territòri el gh'ha avuu ona stòria particolar, perchè anca se per la pupart el partegn a la Provincia de Bergom, l'è storicament legaa al Milanes: de fatt, quand che la Repubblica de Venezia l'ha conquistaa el Bergamasch, quella zòna chì l'è restada in del Ducaa de Milan. Anca al dì d'incoeu, bòna part di comun del territòri hinn situaa in de l'Arcidiòcesi de Milan e a quella de Cremòna pù che in quella de Bergom (domà Pagazzan).

## I comun del territòri
*Provincia de Milan: Cassan su l'Adda (domà perchè ona part del sò territòri el se troeuva a est de l'Adda. I sò frazion de quella banda del fiumm fann part de la diòcesi cremonesa).
*Provincia de Cremòna: Gnidell, Rivòlta e Vailaa.
*Provincia de Bergom: Arzagh, Brignan, Calvenzan, Casiraa, Calòniga, Fara, Misan, Caravagg, Mozzaniga, Fornoeuv, Pontiroeu, Pagazzan, Castell Rozzon e Trevij.
Villette (VD)

**Villette** a l'è staa un cumün svizzer del distret de Lavaux-Oron, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 1.31 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 581 abitant.

In del mes de mas del 2009 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Villette, Cully, Epesses, Grandvaux et Riex han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Bourg-en-Lavaux. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011.

L'abitaa de Villette al se tröva a una altitüden de 467 meter sura al livel del mar e quand che 'l faseva cumü desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Forel, Grandvaux, Lugrin (FR-74), Lutry, Meillerie (FR-74) e Savigny.

## Riferiment
Arbògna-Erbognon

L**'Arbògna-Erbognon** a l'è on riaa situaa longh el confin lombardo-piemontes. De fatt el nass cont el nòmm de *Arbògna* in de la bassa novaresa arent al capploeugh de provincia (frazion de Bicòcca). De chì el scorr vers sud, in direzion de la lombarda Lomellina (provincia de Pavia), indè che 'l ciappa el nòmm de *Erbognon*, el bagna Mortara e 'l finiss drent in de l'Agògna de la part de mancina.
## Comun traversaa
* Provincia de Novara: Novara, Garbagna, Nibbiòla, Vispolaa e Borglavezzar.
* Provincia de Pavia: Albones, Mortara, Cergnagh, San Giòrg de Lomellina, Ottibian e Ferrera.
Perth (Regn Unii)

**Perth** (*Peairt* in scozzes; antigament, in scots, *Saint John's Toun*, cioè "Cità de San Sgiovann") a l'è una cità del Regn Unid situada in de la Scozzia centrala. L'è 'l caploeugh de la provincia de Perth e Kinross. Traversada del fium Tay, a l'è stada capital de la Scozzia in fina al 1452. De sorapu, la cità la da el nom anca a la cità australiana de Perth.
Patrass

**Patrass** (*Pátra* in grech; *Pátrai* in grech antich; *Patræ* in latin; *Patrasso* in italian; *Patras* in vari lengov europei; *Balyabarda* in turch stòrich) a l'èla terza città pussee granda de la Grecia (dòpo Atene e Salonicch). A l'è 'l capploeugh de la prefettura de l'Acaia (region de la Grecia Occidental).

Patrass l'è vun di pòrt pussee important de la Grecia, destinazion de la maggior part di traghett che vegnen del Mediterrani occidental in direzion de la nazion elleniga. L'è situada in del nòrd-òvest del Peloponnes, in sul Golf de Corint e dinanz a la còsta de la Grecia continental. A Patrass, in de la gesa che la gh'è stada dedicada a lù, se troeuven i òss del Sant Andrea.

## Gemellagg
*  Aleksinac, Serbia.
*  Bydgoszcz, Polònia.
*  Chişinău, Moldavia.
*  Bari, Italia.
*  Ancòna, Italia.
*  Argirocaster, Albania.
*  Canterbury, Australia.
*  Regg Calabria, Italia.
*  Limassòl, Cipro.
*  Craiova, Romania.
*  Banja Luka, Bòsnia-Erzegòvina.
*  Famagosta, Cipro.
*  Saint-Étienne, Francia.

## Nòt e alter progett
Bydgoszcz

**Bydgoszcz** (*Bomberg* in todesch; pronunciaa *Budgòsc'c* in lombard) a l'è ona città de la Polònia. Al gh'ha 358 614 abitant (2014) e una superfisss de 175 km². La se troeuva in del Voivodaa de Cuiavia-Pomerania, del qual, insema a Toruń, a l'è 'l capploeugh. Per popolazion l'è l'ottava città de la Polònia.
L'è on center econòmich important, in del mezz de ona region molto coltivada. La gh'ha anca on areopòrt.
## Gemellagg
* Čerkasy, Ucraina.
* Hartford, Statt Unii.
* Kragujevac, Serbia.
* Kremenčuk, Ucraina.
* Mannheim, Germania.
* Ningbo, Cina.
* Pavlodar, Kazakistan.
* Patrass, Grecia.
* Perth, Regn Unii.
* Regg Emilia, Italia.
* Tempe, Statt Unii.
* Wilhelmshaven, Germania.
Yuan

El **yuan** l'è una denominazzión de la valuta cinesa, che la se ciama **[[renminbi]]** (in cinés, "la moneda del popol").

Bisogna semper dì "yuan" quand che se drova on numeral. Se dis "tri yuan" e minga "tri renminbi", ch'el sarìa on errór bell e bon. Però se se parla de la moneda in general, se dovarìa dì el "renminbi". Domà che gh'è proppi nissun ch'el faga inscì. Disen tucc "yuan" e via andà.

El yuan el se divid in 10 yao (ciamà anca "mao", on nomm tradizzional ch'el vegn minga del nomm de Mao Zedong).

La parola "yuan" la indicava in origin ona moneda d'argent che la correspondeva al "pezz de vott" de l'America del Sud spagnoeula e al dollar american, che de fatt in lengua cinesa el se ciama "mei yuan" (mei=american).

El renminbi el gh'ha minga on gran significaa internazzional, ma el comincia a veghel.

## Riferiment

## Ligam de föra
*    Yuan renminbi (CNY / RMB) 1953-2019
*    Yuan FEC (FEC) 1980-1994
Isola Bergamasca

L**'Isola Bergamasca** (inscì anca in Italian) l'è ona zòna de la Lombardia situada ai confin occidentai de la Provincia de Bergom. In particolar, quell territòri chì l'è 'me on triangol col vertice in giò che 'l se troeuva tra i fiumm Adda e Bremb, in del pont in del qual el segond el va drent al primm. A nòrd inveci l'è limitaa del Mont Cant. La zòna l'è soratutt in pianura e la confina cont i provincc de Lecch e de Milan. L'isola bergamasca l'è vun di sitt pussee industrializzaa e ricch de la Lombardia e de l'Italia.
## I comun
In de l'Isola Bergamasca se troeuven vintun comun che gh'hann on'alta densità abitativa.
I paes a hinn Ambiver, Bonaa de Sora, Bonaa de Sòtta, Bottanuch, Brembaa de Sora, Brembaa, Calusch, Cavriaa, Carvich, Chignoeu, Filagh, Madon, Mapell, Medolagh, Pont San Peder, Presezz, Sòlza, Sòtta el Mont, Suis, Terno e Villa d'Adda.
El paes con pussee abitant l'è Pont San Peder, quell che gh'en ha de men l'è Sòlza.
## Vos collegaa
* Adda
* Bremb
* Mont Cant
* Provincia de Bergom
Cheseaux-sur-Lausanne

**Cheseaux-sur-Lausanne** a l'è un cumün svizzer del distret de Losanna, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.60 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Cheseaux-sur-Lausanne al se tröva a una altitüden de 604 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Boussens, Crissier, Etagnières, Losanna, Morrens, Sullens.

El fà part de la perferìa de la cità de Losanna.

A Cheseaux-sur-Lausanne gh'è 'l quartér generàl de la aziènda Kudelski SA, 'n impréza fondàda de Stefan Kudelski specializàda 'n sistémi de criptàgio, che g'ha 'nventàt el sistéma ciamàt *Nagra* e adotàt 'ntra l'àlter de divèrse televiziù a pagamènt europèe.

## Riferiment
Apples

**Apples** a l'è un cumün svizzer del distret de Morges, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.89 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Apples al se tröva a una altitüden de 635 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Pampigny, Sévery, Colombier (VD), Clarmont, Reverolle, Bussy-Chardonney, Yens, Ballens, Mollens (VD).

## Ligam de föra
*  Sit Ufizial 
*  Aerial views of the municipality
*  Commune de Apples - VD - Suisse . *communal.ch*.

## References

* FallingRain Map - elevation = 556m
Mur (VD)

**Mur** a l'è staa un cumün svizzer del distret de Broye-Vully, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'eva de 1.78 km² e in del 2010 al gh'eva una popolazion de 203 abitant.

In del mes de nuvemeber del 2009 gh'è staa faa un referendum inde che i cumün de Bellerive, Chabrey, Constantine, Montmagny, Mur, Vallamand et Villars-le-Grand han acetaa de fundiss per furmà un cumün ünegh ciamaa Vully-les-Lacs. La decision le vegnüda efetiva el prim de lüi del 2011.

L'abitaa de Mur al se tröva a una altitüden de 484 meter sura al livel del mar e quand che l'eva cumün desperlü, l'eva tacaa ai cumün de Cudrefin, Faoug, Greng (FR), Haut-Vully (FR), Vallamand.

## Riferiment
Lista di imperador roman

La **lista di imperador roman** de la nassida de l'Imperi fina a la soa division in duu tòcch. Donca la lista l'andarà innanz con l'elench di imperador roman de Occident.
El va ditt che 'l titol de imperador l'era minga tanto doperaa e che la carega l'è mai stada intenduda in del sens moderno: formalment, el *princip* a l'era domà "primus inter pares" tra i Senator. Domà con Dioclezian i imperador hann ciappa anca in manera formal el poder assoluu. 
## [[Dinastia giuli-claudia]]
* August (23 a.C. - 14)
* Tiberi (14-37)
* Caligola (37-41)
* Claudi (41-54)
* Neron (54-68)
## Senza dinastia (ann di quatter imperador)
* Galba (68-69)
* Oton (69)
* Vitelli (69)
## [[Dinastia flavia]]
* Vespasian (69-79)
* Tito (79-81)
* Domizian (81-96)
## [[Dinastia di Antonin]]
* Nerva (96-98)
* Traian (98-117)
* Adrian (117-138)
* Antonin Pio (138-161)
* March Aureli (161-180) cont el Lucio Ver (161-169)
* Còmmod (177-192)
## Senza dinastia (guerra civil)
* Pertinas (192-193)
* Didio Giulian (193)
## [[Dinastia di Sever]]
* Settimi Sever (193-211)
* Caracalla (211-217) cont el Geta (211-212)
* *Interregnum* (212-217)
* Macrin (217-218)
* Eliogabal (218-222)
* Lissander Sever (222-235)
## [[Crisi del III secol]] ([[235]]-[[285]])
* Massimin el Tras (235-238)
* Gordian I (238)
* Gordian II (238)
* Pupien (238)
* Balbin (238)
* Gordian III (238-244)
* Filipp l'Arab (244-248)
* Decio (249-251) con l'Erenni Etrusch (251).
* Trebonian Gall (251-253) con l'Ostilian (251) e col Volusian (251-253).
* Emilian (253)
* Valerian (253-260)
* Gallien (253-268), col Corneli Salonin in del 260.
* Claudi el Gòtich (268-270)
* Quintill (270)
* Aurelian (270-275)
* Tacit (275-276)
* Florian (276)
* Pròbo (276-282)
* Car (282-283)
* Carin (283-285)
* Numerian (284)

## Period de la [[tetrarchia]] ([[285]]-[[337]])
* Dioclezian (284-305)
* Massimian (286-305)
* Costanz Clòro (305-306)
* Galeri (306-311)
* Flavi Sever (306-307)
* Massimin Daia (308-313)
* Licini (313-324)
* Costantin I (306-337)

## [[Dinastia de Costantin]] ([[337]]-[[364]])
* Costantin II (337-340)
* Costanz II (337-361)
* Costant I (337-350)
* Giulian l'Apòstata (360-363)
* *Interregnum* (363-364)
* Giovian (364)

## [[Dinastia de Valentinian e Teodòsi]] ([[364]]-[[395]])
* Valentinian I (364-375)
* Valent (364-378)
* Grazian (375-383)
* Valentinian II (375-392)
* Teodòsi I (379-395)

## [[Imperi roman d'Occident]] ([[395]]-[[476]])
* Onòri (393-423)
* Costanz III (421)
* *Interregnum* (423-425)
* Valentinian III (425-455)
* Petròni Massim (455)
* Avit (455-456)
* Maggiorian (457-461)
* Libio Sever (461-465)
* *Interregnum* (466-467)
* Antemi (467-472)
* Anici Olibri (472)
* Gliceri (473-474)
* Giuli Nevod (474-475)
* Ròmol August (475-476)

## Vos correlaa
* Imperi roman
* Giuli Ceser
* Imperi roman d'Occident
* Imper roman d'Orient
* Sacher Roman Imperi
* Ròma
* Stòria de Ròma
* Crisi del III secol
* Lista di imperador bizantin
* Lista di usurpador roman
* Lista di consoi roman
* Imperi di Galli
* Regn d'Italia
Begnins

**Begnins** a l'è un cumün svizzer del distret de Nyon, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 4.76 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Begnins al se tröva a una altitüden de 541 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bassins, Burtigny, Gland, Le Vaud, Luins, Vich.

L'è sitüaa sura la cità de Nyon, intra 'l Lagh de Ginevra (en fransés: *Lac Léman*) la cadéna del Giüra, póch lontan de le cità de Ginevra e Losanna.

## Riferiment
Arzier

**Arzier-Le Muids** a l'è un cumün svizzer del distret de Nyon, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 51.89 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Arzier-Le Muids al se tröva a una altitüden de 870 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bassins, Bois-d'Amont (FR-39), Genolier, Givrins, Le Chenit, Les Rousses (FR-39), Saint-Cergue, Vich.

## Riferiment


## Ligam de föra
* http://www.arzier.ch
Château-d'Œx

**Château-d'Œx** a l'è un cumün svizzer del distret de Riviera-Pays-d'Enhaut, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 113.76 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Château-d'Œx al se tröva a una altitüden de 958 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Charmey (FR), Grandvillard (FR), Gsteig bei Gstaad (BE), Haut-Intyamon (FR), Ormont-Dessous, Ormont-Dessus, Rossinière, Rougemont, Saanen (BE), Villeneuve.

## Ligamm de föra
* Château-d'Œx & Pays-d'Enhaut Tourist Office. 
* WikidOex ~ News and views from Château-d'Œx

## Riferiment

*
Lista di duca de Normandia

La **lista di duca de [[Normandia]]**, de la creazion del ducaa fina ai ultim che hinn gh'hann avuu el titol de duca per onorificenza.
## Ducaa ver e pròppi
*Rollon (911-927).
*Guglielm I *Spada Longa*, fioeu del precedent (927-942).
*Riccard I *Senza-Paura*, fioeu del precedent (943-996).
*Riccard II *el Bon*, fioeu del precedent (996-1026).
*Riccard III, fioeu del precedent (1026-1027).
*Robert I *el Diavol*, fradell del precedent (1027-1035).
*Guglielm II *el Bastard*, poeu *el Conquistador*, fioeu del precedent (1035-1087).
*Robert II *Gamba Curta*, fioeu del precedent (1087-1106).
*Enrich I *el Ceregh*, fradell del precedent (1106-1135).
*Steven de Blois, nevod del precedent (1135-1144).
*Goffred Plantagenet, gener de l'Enrich I (1144-1150).
*Enrich II, fioeu del precedent (1150-1189).
*Riccard I *Coeur de Leon*, fioeu del precedent (1189-1199).
*Giovann I *Senza Terra*, fradell del precedent (1199-1204; rivendicaa in del period 1204-1216).
*Enrich III, fioeu del precedent (rivendicaa, 1216-1259).
## Duca titolar
*Giovann II Capet *el Bon* (1332-1350).
*Carlo II Capet *el Sagg*, fioeu del precedent (1355-1364).
*Enrich V de Inghilterra (1418-1422).
*Enrich VI de Inghilterra, fioeu del precedent (1422-1450).
*Carlo II Capet (1465-1469).
*Luis I Capet (1785-1789).
## Vos correlaa
*Vichingh
*Normann
*Normandia
*Ducaa de Normandia
*Lista di re d'Inghilterra
*Inghilterra
*Francia
*Isol del Canal
Saint-Sulpice (VD)

**Saint-Sulpice** a l'è un cumün svizzer del distret de Ouest lausannois, in del Canton Vaud. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.85 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Saint-Sulpice al se tröva a una altitüden de 394 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Denges, Ecublens, Évian-les-Bains (FR-74), Losanna, Préverenges, Publier (FR-74).


Image:St-sulpice_VD_ag2.jpg|La còsta del Lagh de Ginevra
Image:St-sulpice VD ag1.jpg|Gesa romanica del secul XII
Image:Saint Sulpice 2009.JPG|El lagh de Ginevra


## Riferiment
Chiaramonte Gulfi

**Chiaramonte Gulfi** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Ragusa. El g'ha presapóch 8.029 abitàncc, 'na superfìce de 126&nbsp;km² e 'na densità de 64 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acate, Comiso, Licodia Eubea (CT), Mazzarrone (CT), Monterosso Almo, Ragusa, Vittoria.

## Evulusiù demogràfica
Giarratana

**Giarratana** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Ragusa. El g'ha presapóch 3.343 abitàncc, 'na superfìce de 43,47&nbsp;km² e 'na densità de 78 ab./km². El cunfìna coi cümü de Buccheri (SR), Buscemi (SR), Licodia Eubea (CT), Modica, Monterosso Almo, Ragusa, Vizzini (CT).

## Evulusiù demogràfica
Ispica

**Ispica** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Ragusa. El g'ha presapóch 14.403 abitàncc, 'na superfìce de 113,5&nbsp;km² e 'na densità de 127 ab./km². El cunfìna coi cümü de Modica, Noto (SR), Pachino (SR), Pozzallo, Rosolini (SR).

## Evulusiù demogràfica
Modica

**Modica** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Ragusa. El g'ha presapóch 54979 (30.11.2009) abitàncc, 'na superfìce de 290,77&nbsp;km² e 'na densità de 180 ab./km². El cunfìna coi cümü de Buscemi (SR), Giarratana, Ispica, Noto (SR), Palazzolo Acreide (SR), Pozzallo, Ragusa, Rosolini (SR), Scicli.

## Evulusiù demogràfica
Pozzallo

**Pozzallo** (en sicilià: *Puzzaḍḍu*) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Ragusa. El g'ha presapóch 18.908 abitàncc (dato ISTAT, 2008), 'na superfìce de 14,94&nbsp;km² e 'na densità de 1263 ab./km². L'è postàt söl Mar Mediterraneo e 'l sò teretóre 'l cunfìna coi cümü de Ispica, Modica. El se tróa a 35 chilòmetri de la cità de Ragusa e 65 de chèla de Siracusa.

Al dé d'encö Pozzallo l'è 'n paés che 'l bàza la sò economìa suratöt söl turìsmo e söl sò pórt, che 'l reprezènta 'l pónt de colegamènt principàl co l'arcipélago de Malta.

## Evulusiù demogràfica
Buccheri

**Buccheri** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Siracusa. El g'ha presapóch 2.320 abitàncc, 'na superfìce de 57,43&nbsp;km² e 'na densità de 41 ab./km². El cunfìna coi cümü de Buscemi, Carlentini, Ferla, Francofonte, Giarratana (RG), Vizzini (CT).

## Evulusiù demogràfica
Lentini

**Lentini** (em siciliano *Lintini*; antiga **Leontinos**, do grego *Leontinoi*, ou **Leôncio**, do latim *Leontium*) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Siracusa. El g'ha presapóch 23.711 abitàncc, 'na superfìce de 215,75&nbsp;km² e 'na densità de 110 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belpasso (CT), Carlentini, Catania (CT), Francofonte, Militello in Val di Catania (CT), Palagonia (CT), Ramacca (CT), Scordia (CT).

## Evulusiù demogràfica
Noto

**Noto** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Siracusa. El g'ha presapóch 22.971 abitàncc, 'na superfìce de 550.86&nbsp;km² e 'na densità de 42 ab./km². El cunfìna coi cümü de as comununidade de Avola, Canicattini Bagni, Ispica, Modica, Pachino, Palazzolo Acreide, Rosolini, Siracusa.

## Evulusiù demogràfica
Sortino

**Sortino** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Siracusa. El g'ha presapóch 9.086 abitàncc, 'na superfìce de 93,19&nbsp;km² e 'na densità de 98 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carlentini, Cassaro, Ferla, Melilli, Palazzolo Acreide, Priolo Gargallo, Solarino.

## Evulusiù demogràfica
Taormina

**Taormina** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 9.902 abitàncc, 'na superfìce de 13&nbsp;km² e 'na densità de 762 ab./km². El cunfìna coi cümü de Calatabiano (CT), Castelmola, Castiglione di Sicilia (CT), Gaggi, Giardini-Naxos, Letojanni. La cità de Taormina l'è colocàda 'nsìma al mut Tauro.

## Persunàgg

* Francesco Buzzurro

## Galeria de foto


Archivi: Taormina01.jpg|Palàs dücal
Archivi: Taormina BW 2012-10-05 17-13-58.jpg|Palàs dücal
Archivi: Taormina03.jpg|El Castèl Saracéno
Archivi: Taormina04.JPG|Tór de la céza
Archivi: Taormina07.JPG|El Castèl Saracéno
Archivi: Taormina011.JPG|El Castèl Saracéno
Archivi: Taormina012.JPG|Cèntro de la cità - Pórta Catània
Archivi: Taormina013.JPG|Monümènt ai m'orcc del bombardamènt del 1943
Archivi: Taormina014.JPG|Etna - vést de Taormina
Archivi: Taormina015.JPG|El mar Jonio]]
Archivi: Taormina16.JPG|El Castèl Saracéno



## Evulusiù demogràfica
Canton Friburgo

El **Canton Friburgo** l'è giü dei vintisés cantù de la Svìsera, l'è sitüàt endèla part ocidentàla del paés. El cunfìna a ucidènt col lach de Neuchâtel, che 'l la sepàra del Cantù de Neuchâtel, piö a sud el cunfìna col Canton Vaud e a nòrt e a èst el cunfìna col Canton Berna.

La popolasiù del cantù l'è 'n magiurànsa de religiù catòlica (73%). Endèl teretóre del canton Friburgo gh'è divèrsi convèncc, e gh'è apò a l'ünica Üniversità Catòlica de Svìsera, l*'Üniversità de Friburgo*. 

El cantù 'l se tróa a la frontiéra linguìstica (Röstigraben) 'ntra la zòna che pàrla 'l fransés e chèla che pàrla 'n todèsch. El cunfì 'ntrà le dò àree l'è segnàt del fiöm *[[Sarine]]* (en todèsch: *Saane*), a ucidènt del fiöm gh'è i du tèrs de popolasiù che pàrla fransés e a èst el rèst che pàrla todèsch.

El Canton Friburgo 'l g'ha aderìt a la Confederasiù Svìsera zamò 'ndèl an 1481. l'è stat el prim cantù a magiurànsa de lèngua franséza. 

## Südiviziù aministratìva

El cantù l'è spartìt en 7 distrècc:
* Broye, che g'ha per capitàl la citadìna de Estavayer-le-Lac
* Glâne, che g'ha per capitàl la citadìna de Romont
* Gruyère (en todèsch: *Greyerz*) , che g'ha per capitàl la citadìna de Bulle
* Sarine (en todèsch: *Saane*) , che g'ha per capitàl la cità de Friburgo
* See (en fransés: *District du Lac*) , che g'ha per capitàl la citadìna de Murten
* Sense (en fransés: *Singine*) , che g'ha per capitàl la citadìna de Tafers
* Veveyse (en todèsch: *Vivisbach*) , che g'ha per capitàl la citadìna de Châtel-Saint-Denis

## Colegamèncc estèrni
* Official Statistics
* Sit Uficiàl  
*
Castroreale

**Castroreale** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 2.894 abitàncc, 'na superfìce de 54&nbsp;km² e 'na densità de 54 ab./km². El cunfìna coi cümü de Antillo, Barcellona Pozzo di Gotto, Casalvecchio Siculo, Rodì Milici, Santa Lucia del Mela, Terme Vigliatore.

## Evulusiù demogràfica
Santa Lucia del Mela

**Santa Lucia del Mela** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 4.700 abitàncc, 'na superfìce de 82&nbsp;km² e 'na densità de 57 ab./km². El cunfìna coi cümü de Barcellona Pozzo di Gotto, Casalvecchio Siculo, Castroreale, Fiumedinisi, Furci Siculo, Gualtieri Sicaminò, Mandanici, Merì, Pace del Mela, Pagliara, San Filippo del Mela, San Pier Niceto.

## Evulusiù demogràfica
Patti

**Patti** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 13.019 abitàncc, 'na superfìce de 50&nbsp;km² e 'na densità de 260 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gioiosa Marea, Librizzi, Montagnareale, Montalbano Elicona, Oliveri, San Piero Patti.

## Evulusiù demogràfica
Francavilla di Sicilia

**Francavilla di Sicilia** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 4.060 abitàncc, 'na superfìce de 82&nbsp;km² e 'na densità de 50 ab./km². El cunfìna coi cümü de Antillo, Castiglione di Sicilia (CT), Fondachelli-Fantina, Malvagna, Montalbano Elicona, Motta Camastra, Novara di Sicilia, Tripi.

## Evulusiù demogràfica
Forza d'Agrò

**Forza d'Agrò** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina.

El g'ha , condena superfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km².

El cunfìna coi cümü de Casalvecchio Siculo, Gallodoro, Letojanni, Limina, Mongiuffi Melia, Sant'Alessio Siculo e Savoca.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Milazzo

**Milazzo** (*Milazzu* 'n sicilià; *Múlai* 'n gréch antìch; *Mylæ* 'n latì) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 29.792 abitàncc, 'na superfìce de 24&nbsp;km² e 'na densità de 1241 ab./km². El cunfìna coi cümü de Barcellona Pozzo di Gotto, Merì, San Filippo del Mela.

## Evulusiù demogràfica
San Marco d'Alunzio

**San Marco d'Alunzio** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 2.202 abitàncc, 'na superfìce de 26&nbsp;km² e 'na densità de 85 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alcara li Fusi, Capri Leone, Frazzanò, Longi, Militello Rosmarino, Torrenova.

## Evulusiù demogràfica
Santa Domenica Vittoria

**Santa Domenica Vittoria** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 1.172 abitàncc, 'na superfìce de 19&nbsp;km² e 'na densità de 62 ab./km². El cunfìna coi cümü de Floresta, Montalbano Elicona, Randazzo (CT), Roccella Valdemone.

## Evulusiù demogràfica
Santa Teresa di Riva

**Santa Teresa di Riva** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 9.077 abitàncc, 'na superfìce de 8&nbsp;km² e 'na densità de 1112 ab./km². El cunfìna coi cümü de Casalvecchio Siculo, Furci Siculo, Sant'Alessio Siculo, Savoca.

## Evulusiù demogràfica
Tortorici

**Tortorici** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 7.530 abitàncc, 'na superfìce de 70&nbsp;km² e 'na densità de 108 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bronte (CT), Castell'Umberto, Floresta, Galati Mamertino, Longi, Randazzo (CT), San Salvatore di Fitalia, Sinagra, Ucria.

## Evulusiù demogràfica
Tripi

**Tripi** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 1.044 abitàncc, 'na superfìce de 54&nbsp;km² e 'na densità de 19 ab./km². El cunfìna coi cümü de Basicò, Falcone, Francavilla di Sicilia, Furnari, Mazzarrà Sant'Andrea, Montalbano Elicona, Novara di Sicilia.

## Evulusiù demogràfica
Pachino

**Pachino** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Siracusa. El g'ha presapóch 21.048 abitàncc, 'na superfìce de 50,47&nbsp;km² e 'na densità de 421 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ispica (RG), Noto, Portopalo di Capo Passero.

## Evulusiù demogràfica
Bàrca de San Piéro

La **bàrca de San Piéro** o **barchèta de San Piéro** l’è öna tradisiù lombàrda (bergamàsca, bresàna, mantuàna, ma pò pavéza e cremunéza) e èneta che la se té töcc i agn ol dé de San Piéro e Pól che l’è ‘l 29 de Zögn.

La sìra prìma, se ciàpa öna butìglia, se la ‘mpienés de àqua e pò ghe s’mèt dét la ciàra d’ün öf. Seràda fò la butìglia se la mét zó destendìda de quàch bànde prìma de ‘ndà ‘n lècc e pò la matìna del 29, quando s’ lèa sö s’ tróa la ciàra de l’öf che la s’è spantegàda dét in de l’aqua e l’à ciapàt la fùrma de öna bàrca che l’è ciamàda, bé apùnto, la Barca de San Piéro.

De cóme la egnìa la barchèta, s’sircàa de ‘ndüinà come l’ sarès istàcc ol tép che l’ gh’éra de ègn.
## Nòte
Cesa de San Giügliàn el Pòver

La Césa de San Giügliàn el Pòver (in frances *Église Saint-Julien-le-Pauvre*) l'è una cesìna che gh'è a Parìs, apèna dòpu el pùnt che porta a la granda Catedràl de ''Notre Dame''. 

L'è l'ünica cesa melkita de tüta la cità, fin dal 1889.

## Ligamm de föra

* Sìtt üficiàl d'la paròchia melkita de Parìs
Itala

**Itala** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 1.692 abitàncc, 'na superfìce de 10&nbsp;km² e 'na densità de 169 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alì, Alì Terme, Fiumedinisi, Messina, Scaletta Zanclea.

## Colegamèncc estèrni

* Sit Uficiàl

## Evulusiù demogràfica
Naso (ME)

**Naso** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 4.512 abitàncc, 'na superfìce de 36&nbsp;km² e 'na densità de 125 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brolo, Capo d'Orlando, Castell'Umberto, Ficarra, Mirto, San Salvatore di Fitalia, Sinagra.

## Evulusiù demogràfica
Tusa

**Tusa** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 3.358 abitàncc, 'na superfìce de 40&nbsp;km² e 'na densità de 84 ab./km². El cunfìna coi cümü de Motta d'Affermo, Pettineo, San Mauro Castelverde (PA).

## Evulusiù demogràfica
Lipari (ME)

**Lipari** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 10.240 abitàncc, 'na superfìce de 37&nbsp;km² e 'na densità de 116 ab/km².

El teretóre del cümü 'l töl dét töte le ìzole del arcipélago de le Ìzole Eolie, àle ólte ciamàde apò a Ìzole Lipari, sitüàde 'ndèl mar Tirreno, a nòrt de la Sicilia.

Óltre a 'lìzola de Lìpari, le ótre ìzole che fà part del cümü i è: Alicudi, Filicudi, Stromboli, Panarea, Vulcano e Basiluzzo.

## Evulusiù demogràfica

## Colegamèncc estèrni

* Lipari nutisie
Mirto

**Mirto** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Messina. El g'ha presapóch 1.073 abitàncc, 'na superfìce de 9&nbsp;km² e 'na densità de 119 ab./km². El cunfìna coi cümü de Capo d'Orlando, Capri Leone, Frazzanò, Naso, San Salvatore di Fitalia.

## Evulusiù demogràfica
Nòrd-Pass de Calais

El **Nòrd-Pass de Calais**, che a vòlt l'è ciamaa domà *Nòrd* (frances: *Nord-Pas-de-Calais*; in piccard: *Nord-Pas-d'Caleus*; in fiammingh: *Noord-Nauw van Kales*) a l'è ona region de la Francia, situada in del nòrd-est de la Nazion.

## Geografia
La region l'è situada al confin cont el Belgi a est (sia cont i Fiander che con la Vallònia), a sud con la Piccardia e a nòrd-òvest cont el Canal de la Manica, che le separa de la Gran Bretagna.
L'è divisa in duu departiment (Nòrd e Pass de Calais) e 'l gh'ha 'me capploeugh la città de Lilla. Alter città important a hinn Calais, Dunkerque, Roubaix e Tourcoing.

## Lengua
Oltra al frances, la lengua nazional, in del Nòrd-Pass de Calais l'è parlaa el Piccard (varietà *ch'timi*), ma anca on quai dialett fiammingh.
Übiàl Clanèss

**Übiàl Clanèss** (*Ubiale Clanezzo* 'n italià) a l'è ü cümü de la Pruìnsa de Bèrghem.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

El cunfìna coi cümü de Almèn, Brembila, Capissù, Sedrina, Stròsa e Éla d'Almè

## Descrisiù
Übiàl Clanèss l'è furmàt da dò frasiù principài, Übiàl e Clanèss che l'è la frasiù piö de 'nterès istòrech e paesagìstech. A l’è sö la conflüènsa de du fiöm, ol Brèmp e la Màgna chi fùrma i du ài, la Al Brembàna e la al d’Emàgna. Amò ‘ndel Medioevo la pasàa la strada Priula che la portàa i comerciàncc da Enésia in del céntro Euròpa. 

L’è amò ‘mpé ol put de Attone, fàcc sö per ol cónte de Lmèn (*Almenno San Salvatore*) Attone Leuco, chè l’è apèna stàcc rifàcc. Con chèsto put a 's püdìa scaalcà ol trut Imàgna, per pudì ‘ndà da Clanèss a Lmèn. Lé apröf a gh'è anche la dogàna de Clanèss. 

La piö bèla custrüsiù l’è ol Castèl de Clanèss: in prensépe i era fàcc sö in del Medioevo, ma l’è stàcc rifàcc in del XVII sécol. A Clanèss i à fàcc tàte guère i Guèlfi e Ghibellìni, pròpe al Castèl de Clanèss che l’era de la famèa ghibelìna di Dalmasano, chèla de Beltramo ed Unguerrando. In del XIV sécol Clanèss, che l'era ligàda a Brembìla, l’ha fàcc tàte guère cuntra de la al d’Emàgna chi i era ‘nvece Guelfi. L'è 'ndàcc inàcc isé 'nfina al prensépe del XV sécol, quàndo töta la Bèrgamàsca l'è 'ndàcia söta Enésia.
A Clanèss a gh'è ànche ü bèl put de córde, ciamàt "ol put che bàla", che 'l pasa sura ol Brèmp.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Übiàl Clanèss l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Bivona

**Bivona** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Agrigento. El g'ha presapóch 4.225 abitàncc, 'na superfìce de 88&nbsp;km² e 'na densità de 48 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alessandria della Rocca, Calamonaci, Castronovo di Sicilia (PA), Cianciana, Lucca Sicula, Palazzo Adriano (PA), Ribera, Santo Stefano Quisquina.

## Evulusiù demogràfica
Caltabellotta

**Caltabellotta** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Agrigento. El g'ha presapóch 4.485 abitàncc, 'na superfìce de 123&nbsp;km² e 'na densità de 36 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bisacquino (PA), Burgio, Calamonaci, Chiusa Sclafani (PA), Giuliana (PA), Ribera, Sambuca di Sicilia, Sciacca, Villafranca Sicula.

## Colegamèncc estèrni
http://www.caltabellotta.com (italiano)

## Evulusiù demogràfica
Cammarata

**Cammarata** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Agrigento. El g'ha presapóch 6.406 abitàncc, 'na superfìce de 191&nbsp;km² e 'na densità de 34 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acquaviva Platani (CL), Casteltermini, Castronovo di Sicilia (PA), Mussomeli (CL), San Giovanni Gemini, Santo Stefano Quisquina, Vallelunga Pratameno (CL), Villalba (CL).

## Evulusiù demogràfica
Agrigento

**Agrigento** (en sicilià: *Girgenti*; en fransés: *Agrigente*; en català: *Agrigent*; en latì: *Agrigentum*; en gréch antìch: *Ἂκραγας/Ákragas*; en àrabo: *Kerkent*) l'è 'na cità italiàna sitüàda 'ndèla regiù de la Sicilia. L'è 'l capolöch de la pruvincia omònima.

El cümü de Agrigènto 'l cönta presapóch 59.200 abitàncc (dato ISTAT del dezèmber del 2009), distribüìcc söndèn'àrea de 244&nbsp;km² per 'na densità de popolasiù de 242 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aragona, Cattolica Eraclea, Favara, Joppolo Giancaxio, Montallegro, Naro, Palma di Montechiaro, Porto Empedocle, Raffadali, Realmonte, Sant'Angelo Muxaro e Siculiana

Le sò urìgign i è antìche e le risàl al tép de la colonizasiù de l'Italia meridiunàla per mà dei gréci (Magna Grécia). Le ruìne de le custrusiù gréche de la Val dei Templi i è 'n pé amò al dé d'encö e 'l tèmpio de Concòrdia l'è giü dei ezèmpe piö bèi de l'architetüra de la grecia antìca.

## Persùne famùze
Endèn quartér popolàr de la cità de Argrigento, Contrada Xaos, gh'è nasìt Luigi Pirandello, giü dei scritùr piö 'mportàncc de la leteradüra italiàna, insidùr del prémio Nobel de leteradüra 'ndèl 1934.

## Evulusiù demogràfica

## Cità 'nzemelàde
* Tampa, 
* Valenciennes, 
* Perm,
Aragona (AG)

**Aragona** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Agrigento. El g'ha presapóch 10.092 abitàncc, 'na superfìce de 74&nbsp;km² e 'na densità de 136 ab./km². El cunfìna coi cümü de Agrigento, Campofranco (CL), Casteltermini, Comitini, Favara, Grotte, Joppolo Giancaxio, Sant'Angelo Muxaro, Santa Elisabetta.

## Evulusiù demogràfica
Vuvuzela

La vuvuzela (se dis: /vuːvuːˈzɛlə/), cognusìda ach col nòm de **lepatata** (in lèngua Tswana) l’è öna trombetìna de sólet lónga 65 ghèi e fàcia de plàstica che l’è bùna de fà adóma ü suòno fórt e sibilànt de sólet ‘ntùren a B♭3. 

I vuvuzéle i è dientàde famùze ‘n töt ol mónt in del 2010 quando i è stàce dovràde da i tifùs in di partìde del Campiunàt del Mónt de Fùbal che l’ s’è zögàt ‘n Süd Africa e zamò prima in del 2009 quando la s’è zögàda sèmper in Süd Africa la FIFA Confederations Cup. 

Ol sòn di vuvuzéle l’è però sèmper istèss e a la fì l’ diènta noiùs e fastidiùs tat che i televisù eüropée i à stödiàt di manére de netà l’àudio di sò telecrònache per mia fà sènt ol rumùr di vuvuzèle a i telespetatùr a cà. Segónt ol Trevor Cox, presidènt del Institute of Acoustics e 'nzegnér del suòno de la Uniérsità de Salforde, ol rumùr di Vuvuzéla i pöl fà di dàgn a l'üdìto.

Ü strömènt compàgn, ciamàt corenèta l’è dovràt in Brazìl e ‘n Süd Amèrica.
Canicattì

**Canicattì** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Agrigento. El g'ha presapóch 31.650 abitàncc, 'na superfìce de 91&nbsp;km², per 'na densità de popolasiù de 348 ab/km².

El cümü de Canicattì 'l cunfìna coi cümü de Caltanissetta, Castrofilippo, Delia, Montedoro, Naro, Racalmuto e Serradifalco.

## Geografìa
Canicattì 'l se tróa 'ndèla part àlta de la àl del fiöm Naro, 'n mès a mucc de mìa gran chè alcc, endèna zòna piötòst fèrtil, adàta a la cultivasiù de le màndole.

## Stória
El nòm *Canicattì* el vé de la paròla de la lèngua àraba "Al Qattà", ma l'urìgin del abitàt l'è piö antìca de la duminasiù àraba de la Sicìlia. I rèscc archeològich ritroàcc endèla cità e 'ndèle zòne 'ntùren le testemógna che la regiù l'ìa abitàda zà prìma del tép dei Romàni, quan che facilmènt la se ciamàa "Corconiana".

## Cültüra e turìsmo
Canicattì l'è cunusìda per la sò *Accademia del Parnaso*, inaugüràda 'ndèl 1922.

De éder gh'è apò:
* la céza Màder de San Pancràsio,
* el Teatro Sociàl
* el Palàs Bartoccelli

## Evulusiù demogràfica
Casteltermini

**Casteltermini** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Agrigento. El g'ha presapóch 8.773 abitàncc, 'na superfìce de 99&nbsp;km² e 'na densità de 89 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acquaviva Platani (CL), Aragona, Cammarata, Campofranco (CL), San Biagio Platani, Sant'Angelo Muxaro, Santo Stefano Quisquina, Sutera (CL).

## Evulusiù demogràfica
Grotte

**Grotte** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Agrigento. El g'ha presapóch 5.956 abitàncc, 'na superfìce de 23&nbsp;km² e 'na densità de 259 ab./km². El cunfìna coi cümü de Aragona, Campofranco (CL), Comitini, Favara, Milena (CL), Racalmuto.

## Evulusiù demogràfica
Licata

**Licata** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Sicilia, en Pruvìncia de Agrigento. El g'ha presapóch 34.942 abitàncc, 'na superfìce de 178&nbsp;km² e 'na densità de 196 ab./km². El cunfìna coi cümü de Butera (CL), Camastra, Campobello di Licata, Naro, Palma di Montechiaro, Ravanusa.

## Evulusiù demogràfica