open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gera (DE-TH)

**Gera** a l'è una cità de la Germania in del Land (Stat Federal) de la Türingia.
La gh'ha  abitant (dato del ).

## Aministraziun

El sindich a l'è la sciura Viola Hahn.

## Cità gemelaa
Gera a l'è gemelada cun:
*  Arnhem, Paes Bass 
*  Fort Wayne, Stat Ünì d'America
*  Goražde, Bosnia e Erzegovina
*  Kuopio Finlandia
*  Nurimberga, Germania
*  Plzeň, Repüblica Ceca 
*  Pskov, Rüssia 
*  Rostov sül Dòn, Rüssia 
*  Saint-Denis, Francia
*  Skierniewice, Pulonia
*  Sliven, Bülgaria 
*  Timişoara, Rumania

## Ligam de föra

* Sit istitüziunal

## Riferiment
Kiel

**Kiel** (*Kil* in frisun; *Kilonia* in pulach) a l'è una cità de la Germania de 235.366 abitant (2006).
A l'è la capital e la cità püssee pupulada del Land (Stat Federal) Schleswig-Holstein. 

## Geugrafia
Kiel a l'è in sül fiüm Eider, arent al Mar Baltegh, e in particular in sü una baja strecia ciamada (*Kieler Förde*)

## Ecunumia
I atività ecunomich principaj fan part del setur terziari e de quel di cantier navaj.
Impurtant a l'è el port, che'l permet el trasport vers alter cità in sül mar Baltich e inturna: Oslo (in Nurvegia), Göteborg (in Svezia), Klaipėda (in Lituania), Tallinn (in Estonia), Turku (in Finlandia), Kaliningrad e San Pederburgh (in Rüssia).

## Aministraziun
El bürghermaster, u sindech, a l'è l'Ulf Kämpfer de la SPD

## Cità gemelaa
Kiel a l'é gemelaa cun:
*  Brest, Francia
*  Coventry, Regn Ünì
*  Gdynia, Pulonia
*  Kaliningrad e Sovjesk, Rüssia
*  Stralsund, Germania
*  Tallinn, Estonia
*  Vaasa, Finlandia

## Riferiment


## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Saturday Night Strage

**Saturday Night Strage** a l'è la segonda version del maxi-singol Sveliatevi! Born to be Abramo, faa di Elio e le Storie Tese in del 1990. Come quell, anch quast chì l'è staa retiraa dòpo pòcch dì de la soa sortida, ma al contrari de l'alter, tutt i sò canzon hinn staa publicaa su alter disch.

## Canzon
***Saturday Night Strage** (*Strage del sabet sera*): remix de *Born to be Abramo* (ma con campionament musegai de canzon de Elio Samaga Hukapan Kariyana Turu), in del qual se sent l'Elio che l'amoniss i giovin a bev e drogàss minga, sedenò poeu el sabet sera la gent la moeur in di strad (anca se dis pur la colpa di 'sti stragg a l'è del govern) oppur la se ciappa l'AIDS.
***Giocatore Mondiale** (*Giugador Mondial*): sigla del programma radiofònich Quasi Gol de la Gialappa's Band. La cunta la partecipazion del Pierangelo Bertoli.
***Nella Vecchia Azienda Agricola** (*In de la vegia azienda de l'agricoltura*): canzon giamò present in Elio Samaga Hukapan Kariyana Turu, a l'è ona cover de *Nella Vecchia Fattoria* del Quartetto Cetra.

El disch l'è staa retiraa perchè la covertina l'aveva di immaginn traa de la rivista *[[Svegliatevi!]]* di Testimòni de Geova, che s'hinn inrabii per quest e hann domandaa la soa sortida del mercaa. A bon cunt, sia *Giocatore Mondiale* che *Saturday Night Strage* hinn staa publicaa in del disch de quell istess agn The Los Sri Lanka Parakramabahu Brothers featuring Elio e le Storie Tese (e *Giocatore Mondiale* anca in Peerla).
Francufort sül Men

**Franchfort sül Men** (*Frankfurt am Main* in tudesch) a l'è una cità de l'Assia, in Germania.

La gh'ha  abitant (dato del ), e pressapoch 1.800.000 abitant se cuntum tüta l'area metrupulitana.

## Geugrafia

A Franchfort al passa el fiüm Men. 

## Aministraziun
El sindich a l'è Peter Feldmann (dal Lüj del 2012).

## Cità gemelaa
Franchfort a l’è gemelaa cun:
*  Birmingham, Regn Ünì
*  Bùdapest, Üngheria
*  Canton, Cina
*  Cracovia, Pulonia
*  Granada, Nicaragua
*  Lion, Francia
*  Milan, Italia
*  Praga, Repüblica Ceca
*  Tel Aviv, Israel

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal

## Riferiment
Lautertal (DE-BY)

**Lautertal** a l'è un paes de la Germania de 4.157 abitant (2006), in del Land de la Baviera.
A'l se tröa in de la Franconia Volta e'l fa part del Landkreis de Coburg.

## Ligam de föra

* Sit istitüziunal
Lübeca

**Lübeca** (*Hansestadt Lübeck* o dumà *Lübeck* in tudesch; *Lubecca* in italian; *Lubeka* in pulach) l'è giöna de le cità ciamàde *Anseàtiche* perchè le g'ha fat part de la Léga Anseàtica. L'è la segónda cità piö grànda del Schleswig-Holstein dòpo de Kiel .

El sò cèntro stòrich l'è 'nserìt endèl patremóne de l'umanità de l'UNESCO per el stil Gotich Baltich.

## Geografìa
L'è sitüàda 'ndèl nòrd de la Germània, 'ndèl Land del Schleswig-Holstein póch delóns de 'ndóche 'l fiöm Trave 'l se sböta 'ndèl Mar Bàltich (a Travemunde). 

## Monümèncc

* L' Holstentor co le dò tór zemèle che l'òspita 'l Muzèo de Stória Cìvica (*Stadtgeschichtliche Sammlung*)
* Céza de Sànta Mària de Lübeca
* Céza de Santa Pedro
* Lübecker Dom 
* Buddenbrookhaus -> Thomas Mann 
* Günter-Grass-Haus 
* La Lübecker Rathaus (el municìpio)
* Fischerdorf Gothmund (paés dei pescadùr de Gothmund)


## Aministrasiù
El sìndech l'è Bernd Saxe.

## Cità 'nzemelàde

Lübeca a l'è gemelada cun:
*  Bergen, Nurvegia
*  Kawasaki, Giapun
*  Klaipėda, Lituania 
*  Kotka, Finlandia 
*  La Rochelle, Francia 
*  Spokane, Stat Ünì d'America
*  Venezia, Italia
*  Visby, Svezia
*  Wismar, Germania 

## Riferimèncc


## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Magdeburgh

**Magdeburgh** a l'è una cità de la Germania de  abitant (dato del ).
A l'è la capital del Land Sassonia-Anhalt. 

## Geugrafia
Magdeburgh a l'è in sül fiüm Elba. 

## Storia

Magdeburgh a l'era vüna di cità püssee impurtant de l'Età de Mez e l'ha avüü una pusiziun impurtant duranta el regn de l'imperadur Utun I el Grant, che l'è cunsideraa el prim ver imperadur del Sacher Ruman Imperi, che'l visitava suenz la cità, induè che la viveva la sua miee *Editha*. A l'era anca una sede arcivescuvil impurtanta. Magdeburgh a l'ha avüü di cuntrast cun la Gesa, tant che l'è stada vüna di prim cità che l'è vegnüda prutestanta, grazie a l'ativism del Martin Luter. La cità a l'è stada quasi tüta devastada duranta la Segunda Guera Mundiala e l'è stada fada sü de növ cunt un stil mudern.


## Munüment püssee impurtant

* Catedral
* Monastee *Unsere Lieben Frauen* (Nostra Sciura Amada)
* Munüment a caval d'Oton I
* I rest de la furteza prüssiana

## Gent de Magdeburgh

* Otto von Guericke, om de scenza che l'aveva faa di stüdi impurtant del vöj cunt impurtant dimustraziun püblich (se regorden i emisfer de Magdeburgh)
* Georg Philipp Telemann, cumpusidur baroch

## Aministraziun
El sindich a l'è el Lutz Trümper.

## Cità gemelaa
Magdeburgh a l'è gemelaa cun:
*  Braunschweig, Germania
*  Nashville, Stat Ünì d'America
*  Sarajevo, Bosnia e Erzegovina

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal

## Riferiment
Timbaland

El **Timothy Zachery Mosley** (nassüü el 10 de Marz 1971), püssee cugnussüü cunt el nom **Timbaland**, a l'è un prudütur, rapper, e cantant american. Cunt el Magoo l'ha furmaa el grüp hip-hop Timbaland & Magoo.

L'ha prudot un frach de album e singul per una caterva de artista de la metà di agn '90 fina a adess, tant che l'è vün di artista püssee pagaa de l'indüstria de la müsega: in de l'articul del 2008 del giurnal Forbes "Hip Hop Cash Kings" al gh'era scrivüü che in quel ann l'ha guadagnaa 22 miliun de dolar. Segunt la campagna "Keep It Fit" Campaign,in di agn 2007-2008 per i sò prudüziun per i alter artista el Timbaland l'aveva ciapaa 45 miliun de dolar.

I sò prudüziun püssee cugnussüü a hinn quij cun Björk, Justin Timberlake, Nelly Furtado, The Game , Missy Elliott, 50 Cent, Mario Barrett, Fall Out Boy, Destiny's Child, Duran Duran e Madonna . 

## Ligam de föra
*Sit ufizial
*Mosley Music Group site
Neustadt bei Coburg

**Neustadt bei Coburg** l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (*Bundesland*) de la Baviera, distrèt (*Regierungsbezirk*) de l'Àlta Francònia. La fà part del circondare rüràl (*Landkreis*) de Coburg. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 61.90 km² e 'ndel  la gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc.

Neustadt bei Coburg la se tróa a 'na altèsa de 344 méter sura 'l leèl del mar.


## Riferimèncc
Oettingen in Bayern

**Oettingen in Bayern** a l'è un paes de la Germania de 5.190 abitant (2006), in del Land de la Baviera.
Al se tröa in Svevia e'l fa part del Landkreis Donau-Ries.

## Cità gemelaa
Oettingen a l'è gemelaa cun:
*  Bagulin, Italia

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal

## Riferiment
Potsdam

**Potsdam** (*Podstupim* in lüsazian inferiur e lüsazian süperiur; *Postupim* in cech; *Poczdam* o *Postąpin* in pulach) a l'è una cità de la Germania de 150.000 abitant (2008).
A l'è la capital del Land de Brandeburgh. 

## Geugrafia

La cità a l'è 26 km a süd-ovest de Berlin in cità al passa el fiüm Havel.

## Aministraziun
El sindich a l'è el Jann Jakobs.

## Cità gemelà
Potsdam a l'é gemelà con:
*  Bobigny, Francia
*  Bonn, Germania
*  Jyväskylä, Finlandia
*  Lüzerna, Svizera
*  Opole, Pulonia
*  Perugia, Italia
*  Sioux Falls, Stat Ünì d'America

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Schwerin

**Schwerin** (*Suerinum* in latin) a l'è una cità del nord de la Germania de  abitant (dato del ).
A l'è la capital del Land Meclenburgh-Pumerania Ucidentala. 

## Munüment de la cità

El Castel a l'è el munüment simbul de la cità, per secuj la residenza di Düch del Meclembürgh e incö la sede del Parlament e del Stat.

## Cità gemelaa
Schwerin a l'è gemelaa cun:
*  Odense, Danimarca
*  Piła, Pulonia
*  Rez de l'Emilia, Italia
*  Tallinn, Estonia
*  Vaasa, Finlandia
*  Växjö, Svezia
*  Wuppertal, Germania

## Ligam de föra
Sit istitüziunal

## Riferiment
Würzburg

**Würzburg** (*Wirzburg* in bavares; *Wurtzbourg* in frances; *Herbipolis* in latin; *Wurtzburgo* in spagnö e purtughes) a l'è una cità de la Germania de 134.225 abitant (2007).
Al fa part del Land (Stat Federal) de la Baviera e l'è la capital del distret de la Basa Francònia.

## Aministraziun
El sindich a l'è el Georg Rosenthal.

## Cità gemelaa
Würzburg a l'è gemelaa cun:
*  Bray, Irlanda
*  Caen, Francia
*  Dundee, Regn Ünì
*  Mwanza, Tanzania
*  Ōtsu, Giapun
*  Rochester, Stat Ünì d'America
*  Salamanca, Spagna
*  Suhl, Germania
*  Umeå, Svezia

## Galerìa de fóto

Wuerzburg-von Festung-18-Alte Mainbruecke-gje.jpg
Wuerzburg-von Festung-08-Alte Mainbruecke-gje.jpg
Wuerzburg-Residenzplatz-12-Kiliansdom-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Residenz-Parkfassade-38-2014-gje.jpg|El palass di vescuf-princip (*Residenz*)
Wuerzburg-Residenz-Park-12-2014-gje.jpg
Wuerzburg-Kaeppele-14-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Kaeppele-34-zum Altar-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Festung Marienberg-16-vom Kaeppele-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Festung Marienberg-Brunnentempel-02-2014-gje.jpg
Wuerzburg-Festung Marienberg-Brunnentempel-06-Statue-2014-gje.jpg


## Riferiment


## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch

**Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch** a l'è un paes del Galess in sü l'isula de Anglesey.
El gh'ha 3.040 abitant.

## Nom
*Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch* a l'é 'l paes cunt el nom püssee lungh de tüt el Regn Ünì (e 'l terz in tüt el mund).
El nom al vör dì: *Gesa fr Santa Marìa, in de la valada del nisciöl bianch, arent ai rapid e a la gesa de San Tysijl, arent a la caverna russa*.
Mostar

**Mostar** (*Мостар* in cirillegh; *Martarita* in latin) a l'è una cità de la Bosnia e Erzegovina, la capital minga ufiziala de l'Erzegovina e caplögh del cantun de l'Erzegovina-Narenta.

Al gh'ha 113'169 abitant (2013): el 48% hin cruat, el 44% busgnach e 'l 4% serb.

Mostar a l'è vün di simbul di guer che han devastaa l'ex Juguslavia a la fin del XX secul: el punt che 'l culega i dò spund de la Narenta a l'è staa traa giò de l'esercit cruat e l'è staa recustrüii dumà de recent grazie a l'intervent de l'UNESCO.

## Geugrafia
A Mostar al passa el fiüm Narenta.

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal 

## Alter pruget
Rugby (cità)

**Rugby** a l'è una cità de l'Inghiltera (Regn Ünì) de pressapoch 62.000 abitant. 

## Geugrafia
Rugby a l'è in de la cuntea del Warwickshire, 21 km a est de Coventry.

## Sport
La cità a l'è cugnussüda in tüt el mund perchè 'l se cünta sü che'l sport del rugby a l'è staa inventaa propi chì, in del 1823, de William Webb Ellis, un stüdent de la *Rugby School*.

## Cità gemelaa
Rugby a l'è gemelaa cun:
*  Évreux, Francia
*  Rüsselsheim, Germania
Ay

**Ay** a l'è un cumün de la Francia del dipartiment de la Marna (in de la Regiun francesa de Sciampagna-Ardenn).
A conta 4.315 abitant.

## Cità gemelaa
Ay a l'é gemelaa cun:
*  Besigheim, Germania
*  Newton Abbot, Regn Ünì
*  Quaregnon, Belgi
*  Sinalunga, Italia

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Bastia

**Bastia** (*Mantinum* in latin; antigament, in Italian, *Bastiglia*) a l'è una cità francesa e Corsa, el caplögh del dipartiment de la Corsica Volta, in de la regiun francesa de la Corsica. La gh'ha  abitant, dato agiurnaa al .

El sò teritori el g'ha 'na superfis de  e 'l và de 'na altèsa mìnima de 0 méter a 'na altèsa màsima de 963 méter s.l.m.

## Aministraziun
El sindich a l'è l'Émile Zuccarelli (del 2001).

## Cità gemelaa
Bastia a l'é gemelada cun:
*  Erding, Germania
*  Viaregg, Italia

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal

## Riferiment
Biarritz

**Biarritz** (*Biàrritz* in gascun, aragunes e catalan; *Miarritze* in basch; *Biarriz* in spagnö) a l'è una cità francesa e basca in del dipartiment Pyrénées-Atlantiques (regiun Aquitania), arent al cunfin cun la Spagna. 

Al gh'ha pressapoch 30.000 abitant.

## Turism
Biarritz a l'è in sü la costa atlantiga e l'è vüna di lucalità eurupei püssee rinumaa per andà cunt el surf. 

## Sport
El sport püssee pupular a Biarritz a l'è 'l rugby.
La squadra del sit, el *Biarritz Olympique Pays Basque* o *BOPB*, a l'ha vingiüü 5 völt el campiunà frances (l'ültima in del 2006).

## Aministraziun

El sindich a l'è el Didier Borotra (del 2001).

## Cità gemelaa
Biarritz a l'è gemelaa cun:
*  Augusta, Stat Ünì d'America
*  Cascais, Purtugal
*  Ixelles, Belgi
*  Jerez de la Frontera, Spagna
*  Saragossa, Spagna
Bordeaux

**Bordeaux** (*Bordèu* in ucitan; *Burdigala* in latin; *Burdeos* in spagnö; *Bordeus* in aragunes e catalan; *Bordele* in basch; *Bordéus* in purtughes) a l'è una cità francesa, el caplögh de la Regiun Növa-Aquitania e del dipartiment Girunda.
Al gh'ha 229.500 abitant.

## Geugrafia
In cità el passa el fiüm Garona prima che la diventa la Girunda. Bordeaux a l'è un impurtant port de fiüm.

## Aministraziun

El sindich a l'è l'Pierre Hurmic (del 2020).

## Cità gemelaa
Bordeaux a l'è gemelaa cun:
*  Ashdod, Israel
*  Baku, Azerbaigian
*  Bristol, Regn Ünì
*  Casablanca, Maroch
*  Fukuoka, Giapun
*  Lima, Perù
*  Los Angeles, Stat Ünì d'America
*  Madrid, Spagna
*  Monegh de Baviera, Germania
*  Oran, Algeria
*  Porto, Purtugal
*  Québec, Canada
*  Wuhan, Cina

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Dax

**Dax** (*Dacs* in gascun, aragunes e catalan; *Akize* in basch; *Civitas Aquensium* in latin) a l'è una cità francesa del dipartiment di Landes, in de la regiun Aquitania, cun pressapoch 20.000 abitant.

## Sport
A Dax la gh'è una sucietà del rugby rinumada, l'US Dax.

## Cità gemelaa

Dax a l'è gemelaa cun:
*  Logroño, Spagna

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Forcalquier

**Forcalquier** (*Forcauquier* in pruenzal e catalan; *Forum Calcorium* in latin) a l'è un cumün de 4.650 abitant de la Francia (dipartiment Alp e Pruenza Volta, regiun Pruenza-Alp-Costa Azüra).

## Cità gemelaa
Forcalquier a l'è gemelaa cun:
*  Guastalla,  Italia

## Aministraziun
El sindich a l'è el Christophe Castaner.

## Ligam de föra
* Sit ufizial
Grigny (FR-91)

**Grigny** a l'è un cumün de l'Essonne, in Francia, de pressapoch 26.200 abitant.

## Aministraziun
El sindich a l'è el Claude Vazquez (del 2001).

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Wiesbaden

**Wiesbaden** (*Aquæ Mattiacæ* in Latin; *Wiasbån* in bavares) a l'è una cità de  abitàncc (dato del ) de la Germania setentriunala.
A l'è la capital del Land Assia. L'è bagnada dei fiüm Menu e Renu. La se tröva propi in mira a la cità de Magunza (che l'è la capital del Land de la Renania-Palatinaa) de la qual l'è separada dal fiüm Renu

## Aministraziun
El sindich a l'è l'Helmut Müller.

## Cità gemelaa
Wiesbaden a l'è gemelaa cun:
*  Fondettes, Francia
*  Gent, Belgi
*  Görlitz, Germania
*  Kfar Saba, Israel
*  Klagenfurt, Austria
*  Lübiana, Sluenia
*  Montreux, Svizera
*  Ocotal, Nicaragua
*  San Sebastián, Spagna
*  Tunbridge Wells, Regn Ünì
*  Breslavia, Pulonia

## Ligam de föra

* Sit istitüziunal

## Riferiment
Lilla

**Lille** ("*Rijsel*" in ulandes, "*Ryssel*", che'l vör dì *[[isula]]*, in fiamengh) a l'è una cità francesa, el caplögh de la regiun Nord-Pas de Calais e del Dipartiment Nord, arent al cunfin cunt el Belgi.

La gh'ha püssee de 200.000 abitant (un miliun se cuntum tüta l'area metrupulitana, che l'è estendüda in part anca in sül teritori del Belgi). Inturna a Lille a gh'hinn i cità de Roubaix (cugnussüda per la cursa ciclistiga Paris-Roubaix), de Tourcoing e de Villeneuve-d'Ascq.

## Aministraziun
El sindich a l'è la Martine Aubry (del 2001).

## Cità gemelaa

Lille a l'è gemelada cun:
*  Buffalo, Stat Ünì d'America
*  Culonia, Germania
*  Erfurt, Germania
*  Esch-sur-Alzette, Lüssemburgh
*  Char'kov, Ücraina
*  Leeds, Regn Ünì
*  Liège, Belgi
*  Nablus, Palestina
*  Oujda, Maroch
*  Rotterdam, Paes Bass
*  Safed, Israel
*  San Luis, Senegal
*  Shangai, Cina
*  Türin, Italia
*  Valladolid, Spagna

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Montfort-sur-Meu

**Montfort-sur-Meu** (*Moñforzh* in bretun) a l'è una cità francesa in Bretagna, de pressapoch 7000 abitant.

## Cità gemelaa
Montfort-sur-Meu a l'è gemelaa cun:
*  Marktheidenfeld, Germania

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Roubaix

**Roubaix** (*Robaais* in ulandes) a l'è una veggia cità indüstriala in del nord de la Francia, in de la regiun Nord-Pass de Calais-Piccardia, arent al cunfin cunt el Belgi.

La gh'ha püssee de 95.000 abitant e a l'è la terza cità de la regiun Nord-Pass de Calais-Piccardia, dopu de Lilla e de Amiens.

## Musee
* La Piscine, musee d'art e d'indüstria.

## Sport
Roubaix a l'è cugnussüda per la cursa ciclistiga Paris-Roubaix.

## Cità gemelaa
Roubaix a l'è gemelaa cun:
*  Bouira, Algeria
*  Bradford, Regn Ünì 
*  Covilhã, Purtugal
*  Mönchengladbach, Germania 
*  Praa, Italia
*  Skopje, Macedonia 
*  Sosnowiec, Pulonia
*  Verviers, Belgi

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Saint-André-Farivillers

**Saint-André-Farivillers** a l'è un cumün frances in del dipartiment de l'Oise (regiun Picardìa).
El gh'ha pressapoch 550 abitant.

## Munüment püssee impurtant
A Saint-André-Farivillers la gh'è una gesa del secul quel de XV.

## Ecunumia
Una part impurtanta de l'ecunumia del paes a l'è basada in sü la presenza d'un parch eolich d'11,5 MW, che l'hann faa sü el febrar 2008.

## Aministraziun
El sindich a l'è l'Hervé Commelin (del 2008).
Teilhet (FR-63)

**Teilhet** a l'è un cumün frances del Puy-de-Dôme (Regiun Alvernia) de pressapoch 300 abitant, in del cör di Combrailles.

## Aministraziun
El sindich a l'è el Bernard Duverger.
Wingen-sur-Moder

**Wingen-sur-Moder** (*Wingen an der Moder* in tudesch) a l'è un paes alsazian (dipartiment Bass Ren), in Francia.
Al gh'ha 1.484 abitant.

## Ecunumia
A Wingen-sur-Moder a gh'è la sede de la cristaleria Lalique, che la fa laurà 260 persun.

## Cità gemelss
Wingen-sur Moder a l'è gemelaa cun:
*  Burgkirchen an der Alz, Germania

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Gaspard Augé

El **Gaspard Augé** (nassüü el 21 de Magg 1979 a Besançon), a l'è vün di dü member del grüp frances de müsega eletroniga Justice, insema al Xavier de Rosnay.

El Gaspard l'ha anca faa el disegnadur grafich cunt el pseudonim "Gaspirator" cunt un stil retru-fütürista. Adess al culabura al design di majet per la Sixpack France.

## Ligam de föra
Xavier de Rosnay

El **Xavier de Rosnay** (nassüü cunt el nom **Xavier Dulong de Rosnay** el 2 de giügn 1982), a l'è vün di dü member del grüp frances de müsega eletroniga Justice, insema al Gaspard Augé.

## Referenz
Baviera

La **Baviera** u **Bavaría** (*Bayern* in bavares e tudesch; *Bavaria* in latin e ingles; *Bavière* in frances; *Bavorsko* in cech) a l'è vün di 16 stat federaj (*Bundesländer*) de la Germania.
La gh'ha 12.483.000 abitant (2006) e la gh'ha una süperfiss de 70.551,57 km².
La sua capital a l'è Münegh.

## Geugrafia

La Baviera a l'è tacada a nord-est a la Sassonia, a nord a la Türingia, a nord-ovest a l'Assia, a ovest al Baden-Württemberg, a süd a l'Austria e a est a la Repüblica Ceca.

## Cità püssee impurtant

## Südiviziù aministratìva

### Distrècc aministratìf

La Baviéra l'è spartìda 'n sèt distrècc aministratìf (en todèsch: *Regierungsbezirke*): 

* Bàsa Francònia (*Unterfranken*) (che g'ha per capitàl Würzburg)
* Àlta Francònia (*Oberfranken*) (che g'ha per capitàl Bayreuth)
* Francònia Central (*Mittelfranken*) (che g'ha per capitàl Ansbach)
* Svévia (*Schwaben*) (che g'ha per capitàl Augùsta)
* Alt Palatinàto (*Oberpfalz*) (che g'ha per capitàl Ratisbóna)
* Alta Baviéra (*Oberbayern*) (che g'ha per capitàl Mònaco)
* Bàsa Baviera (*Niederbayern*) (che g'ha per capitàl Landshut).

### Circondàre e cità extra-circondariài
I cìrcoi aministratìf i reönés 71 circondàre (*Landkreise*) e 25 cità extracircondariài (*kreisfreie Städte*):

Le 25 cità extracircondariài i è: Amberg, Ansbach, Aschaffenburg, Augùsta, Bambèrga,  Bayreuth, Cobùrgo, Erlangen, Fürth, Hof, Ingolstadt, Kaufbeuren, Kempten, Landshut, Memmingen, Mònaco, Norimbèrga, Passau, Ratisbóna, Rosenheim, Schwabach, Schweinfurt, Straubing, Weiden e Würzburg.

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal

## Riferiment
William Cameron Townsend

El **William Cameron Townsend** (9 luj 1896 – 23 april 1982) a l'è staa on important missionari protestant in America Latina. El sò ministeri l'è comenzaa in di primm ann del XX secol. I organizzazion che l'ha faa sù duranta la soa vita (*Traduttor de la Bibbia de [[Wycliffe]]*; *Istituu Estiv de Lenguistega*) hinn attiv anca al dì d'incoeu, e hinn concetraa sul voltà la Bibbia in di lengov minoritari. L'idea che la moeuv quest organizzazion l'è che se la Bibbia l'è disponibil in del lenguagg de ona popolazion, questa la pò diventà pussee autònoma sul pian religios, e i sò appartenent pòden vess i capp de la pròpria gesa.

Quand, in del 1917-1918, el giovin Townsend el provava a vend di Bibbi in Spagnoeu in del Guatemala, el s'è renduu cunt che la magior part di persònn che l'incontrava la parlava nò el Castejan, ma el Cakchiquel, ona lengua che l'era mai stada scrivuda, traj alter còss. L'ha donca desmettuu de vend i sò Bibbi e l'ha comenzaa a viv traj Cakchiquel. Inoltra l'ha imparaa la lengua, de la qual l'ha creaa on alfabett e ona traduzion del Noeuv Testament in domà des ann.

Per i alter minoranz lenguistich, el Townsend l'ha fondaa in del 1934 in Arkansas el *Camp Wycliffe* (John Wycliffe l'è staa on eretich del Medioev, el primm a voltà la Bibbia in Ingles), faa sù per insegnà a giovin òmen aj vari metod de traduzion. Se a l'inizzi gh'eren domà cinch student, incoeu quest progett l'ha daa vita aj grand organizzazion che hinn staa citaa pussee sora.
John Michael Talbot

**John Michael Talbot** (Oklahoma City, Oklahoma, 8 Magg, 1954) a l'è un monegh catolich, cantaudur, cumpusidur e müsicista american. El Talbot l'è cunsideraa un cantaudur pupular in de la Gesa Catoliga. A l'è el fundatur de la cumünità *The Brothers and Sisters of Charity* in Eureka Springs, Arkansas.

## Discugrafia

* 1. Reborn (1972)
* 2. John Michael Talbot (1976)
* 3. The New Earth (1977)
* 4. The Lord's Supper (1979)
* 5. Beginnings / The Early Years (1980)
* 6. Come to the Quiet (1980)
* 7. The Painter (1980)
* 8. For the Bride (1981)
* 9. Troubadour of the Great King (1981)
* 10. Light Eternal (1982)
* 11. Songs For Worship Vol. 1 (1982)
* 12. No Longer Strangers (1983)
* 13. The God of Life (1984)
* 14. Songs For Worship Vol. 2 (1985)
* 15. The Quiet (1985)
* 16. Be Exalted (1986)
* 17. Empty Canvas (1986)
* 18. The Heart of the Shepherd ([1987])
* 19. Quiet Reflections (1987)
* 20. The Regathering (1988)
* 21. Master Collection (1988)
* 22. The Lover and the Beloved (1989)
* 23. Come Worship the Lord Vol. 1 (1990)
* 24. Come Worship the Lord Vol. 2 (1990)
* 25. Hiding Place (1990)
* 26. The Birth of Jesus (1990)
* 27. The Master Musician (1992)
* 28. Meditations in the Spirit (1993)
* 29. Meditations from Solitude (1994)
* 30. Chant from the Hermitage (1995)
* 31. The John Michael Talbot Collection (1995)
* 32. The Talbot Brothers Collection (1995)
* 33. Brother to Brother (1996)
* 34. Our Blessing Cup (1996)
* 35. Troubadour for the Lord (1996)
* 36. Table of Plenty (1997)
* 37. Hidden Pathways (1998)
* 38. Pathways of the Shepherd (1998)
* 39. Pathways to Solitude (1998)
* 40. Pathways to Wisdom (1998)
* 41. Quiet Pathways (1998)
* 42. Spirit Pathways (1998)
* 43. Cave of the Heart (1999)
* 44. Simple Heart (2000)
* 45. Wisdom (2001)
* 46. Signatures (2003)
* 47. City of God (2005)
* 48. Monk Rock (2005)
* 49. The Beautiful City (2006)
* 50. Living Water 50th (2007)
* 51. Troubadour Years (2008)

## Ligam de föra

*  Sit ufizial
*  ''The Brothers and Sisters of Charity''
Fièsch

**Fièsch** (nòm uficiàl en Italià: *Fiesco*) l'é 'n cümü 'n pruincia de Cremuna che g'ha , condèna süperfis de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km².

El sò teretóre 'l cunfìna con chèl dei cümü de Castigliòn, Izà, Salviròla e Trigol.

## Evoluzion demografega
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Fièsch l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:

## Riferiment
.
Galeàs dei Urs

**Galeàs dei Urs** (in Italià: *Galeazzo dagli Orzi*) l'è l'autùr de giü dei prim cumpunimèncc en Bresà.

## Biografìa
L'éra nasìt ai Urs Vècc endèl 1492, e 'l gh'ìa lauràt a Brèsa come consigliér del nòbil *Mariotto Martinengo de la Palàda*. Se sa mìa de precìs en che an che l'è mórt.

## Òpere
El Galeàs dei Urs l'è l'autùr de *[[La Massera da bé]]*, che l'è giü dei piö antìc cumpunimèncc en dialèt Bresà che gh'è riàt enfìna a nóter,

Se tràta de 'na *fròtola*, 'na sórt de òpera teatràl, troàda 'ndel 1512 endèla vìla del cónte *Martinengo de la Palàda*. L'òpera l'è ambientàda endèla contràda de *Coblàt* (al dé 'ncö Cobiàt) e la pàrla de 'na maséra de nòm *Flor* che la sérca de cunvìncer la sò padrùna a töla dét a laurà de lé. 

El prensépe de l'òpera l'è isé:

:*Brigada, za za tug,* 
:*famèi, maseri e pug,* 
:*corrì, corrì, corriét,* 
:*corrì za prestamét,* 
:*che voi dì una canzò.* 

che 'ndèl Bresà del dé d'encö la pödarès sunà isé:

:*Brigàda, sà sà töcc,* 
:*faméi, masér e pöcc,* 
:*curì, curì, de córsa,* 
:*curì sà al piö prèst,* 
:*che voi dì 'na cansù.* 
 

La *Masséra* l'è pièna de elencasiù de operasiù tìpiche dei mestér che 'na maséra la gh'éra de fà 'ndèla zurnàda e de descrisiù precìze e insistìde de ricète gastronòmiche, ma gh'è apò 'na quat denùncia de le cundisiù de vìta dei contadì de chèla época là.

## Interprogèt
*lmo.wikisource

**La massera da bé
**Maitinada


## Riferimèncc bibliogràfic
*Regione Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi
Miti de Cthulhu

I **Miti de Cthulhu** a l'è un'insema di divinità imaginari che l'ha inventaa in di agn '20 el scritur horror american H. P. Lovecraft. A di gent, cume el stüdius del Lovecraft S.T. Joshi, al ghe pias püssee el nom *Miti del Lovecraft*. El nom "miti de Cthulhu" l'ha inventaa l'amis del Lovecraft, August Derleth, e l'è ligaa a Cthulhu, vüna di entità püssee impurtant in di stori del Lovecraft. 

I "miti di Cthulhu" a hinn minga dumà un laurà del Lovecraft: quand che l'era anmò vif, di alter artista eren giamò 'dree giuntà di creatür e di divinità ligaa ai miti de Cthultu, anca se despess in toch de questa espansiun de l'ünivers del Lovecraft la s'è un poo perdüda la sua cunceziun uriginala de l'ünivers.  
## Referenz
S.T. Joshi

El **Sunand Tryambak Joshi** (nassüü el 22 de giügn 1958 a Pune, India) a l'è un critich literari indian american, e una figüra impurtanta in del stüdi de l'Howard Phillips Lovecraft e de alter scritur de literadüra fantastiga. L'ha scrivüü quela che di critich cunsideren la biugrafia "definitiva" del Lovecraft (*H. P. Lovecraft: A Life*, *H.P. Lovecraft, una vita* 1996). El Joshi l'ha scrivüü anca de Ambrose Bierce, H. L. Mencken, Lord Dunsany, Algernon Blackwood e M.R. James, e l'ha lauraa a culeziun di sò laurà.
D. H. Lawrence

**David Herbert Richards Lawrence** (11 Setember 1885 – 2 Mars 1930) l'è stat un autur, pueta, scritur, sagista e critich leterari ingles. El so laur el rapresenta una riflession sura di efet de la de-ümanizzazion che l'è purtaa da la mudernità e da l'indüstrializzazion. Lawrence l'ha cunfruntaa question de salüt, vitalità, spuntaneità, sessüalità e istint.

I so upinion i gh'han fat guadagnaa tant nemis, e de suent l'è stat vitima de la censüra. Al periud de la so mort l'era stimaa ben poch, e tanta gent i la cunsideraven un autur purnugrafich.
Ma al mument de la so mort, el E. M. Forster l'ha criticaa quel pont de vedüda chì, quand che l'ha scrivüü che Lawrence l'era "El püssee grand e imaginativ nuvelista de la nossa generazion".
Al dì d'incö Lawrence l'è cunsideraa un pensatur visiunari e un gran resgiuu del mudernism de la leteradüra inglesa.
Cthulhu

**Cthulhu** a l'è una creadüra giganta imaginaria, vün di Grant Antigh (in ingles, *Great Old One*) in di stori de l'H. P. Lovecraft e di Miti de Cthulhu. La sò descriziun a l'è quela d'una creadüra giganta che la fà vegnì urur dumà a vardala.

Cthulhu a l'è anca scrivüü *Tulu, Clulu, Clooloo, Cthulu, Cighulu, Cathulu, Kutulu, Q’thulu, Ktulu, Kthulhut, Kulhu, Thu Thu,* e in d'una caterva de alter maner. Despess prima del nom al gh'è l'epitet *Great, Dead,* o *Dread* (*grant, mort*).

Lovecraft l'ha trascrivüü la parnunzia de *Cthulhu* 'me "Khlûl'-hloo" (in IPA ˈkɬʊl.ɬuː).. El critich S. T. Joshi l'ha anca dii che'l Lovecraft l'ha daa un bel poo de diferent parnunzi in diferent ucasiun.  In acordi al Lovecraft, 'sta chì a l'è dumà la manera püsse vesina che la vus ümana la pö ripet una lengua aliena. Dopu de la mort del Lovecraft la parnunzia (kə-TH**OO**-l**oo**) (IPA kəˈθuːluː) a l'è vegnüda cumüna e l'è quela che la dupra el giögh de röl *[[Call of Cthulhu]]*.

El Cthulhu a l'è cumparii la prima völta in del racünt "The Call of Cthulhu" (*La ciamada de Cthulhu*1928) e l'ha faa una quaj altra apariziun in alter sò laurà. August Derleth, a correspondent of Lovecraft's, used the creature's name to identify the system of lore employed by Lovecraft and his literary successors, the Cthulhu Mythos.

## Referenz
Charles Baudelaire

El **Charles-Pierre Baudelaire** (Paris, 1821- Paris, 1867) a l'era un pueta, critich e tradütur frances. A l'è staa vün di pueta püssee inflüent del secul XIX, e l'ha rapresentaa - cun la sua vita bohemien e i sò ecess - la figüra del *pueta malarbet*. A l'è cunsideraa el pader de la puesia muderna. La sua övra principala a l'è la racolta de puesii *Les fleurs du mal* (*I fiur del mal*).

## Inflüenza
El Baudelaire a l'è vün di pueta decadent püssee famus e prubabilment quel püssee impurtant. A l'è famusa la sua critiga de la puesia "ütil": lü'l pensava la puesia cume una furma de beleza püra e superiura, che la serviva minga per insegnà o per trasmet un messagg pulitich. A l'è el pader del decadentism, un precursür del simbulism e un autur inflüent per la puesia e la literadüra muderna - minga dumà francesa - del secul quel de XX.

## Simbulism e Aleguria

In de l'övra del Baudelaire a hinn dü i puetich principaj: el simbulism, che l'ha generaa el desideri grant de truà anmò un ligam fort intra la sucietà pre-indüstriala e la natüra, e che'l se realiza cun la figüra retoriga de la sinestesia, e l'aleguria.

## Över

* *Le Salon de 1845* (1845)
* *Le Salon de 1846* (1846)
* *Le Salon de 1859* (1859)
* *Journaux intimes* (*Diari*) (1851-1862)
* *Les Paradis artificiels* (*I paradis artificiaj*) (1860)
* *Curiosités esthétiques* (1868)
* *Réflexions sur quelques-uns de mes contemporains* (1862)
* *Richard Wagner et Tannhäuser à Paris* (1862)
* *Le Peintre de la vie moderne* (1863)
* *L'œuvre et la vie d'Eugène Delacroix* (1863)
* *Mon cœur mis à nu* (1864)
* *L'art romantique* (1869)
* *La Fanfarlo* (1847)
* *Du vin et du haschisch* (1851)
* *Les Fleurs du mal* (*I fiur del mal*) (1857)
* *Fusées* (1867)
* *Petits poèmes en prose ou Le Spleen de Paris* (*Puema piscinit in prosa o El Spleen de Paris*) (1862)
Rodènch

**Rodènch** (*Rudènch*, endèla parlàda de la franciacürta; *Rodengo-Saiano*, en Italià) l'è 'n cümü de la Pruvìncia de Brèsa che 'l cönta  abitàncc (dàto del  ). 

El cümü, coi cunfì isé come che i è al dé d'encö l'è stat istitüìt endèl 1927 de l'üniù dei cümü de **Rudènch** e de **[[Saià]]** (nòm uficiàl en italià: *Saiano*) e l'è dividìt en sés frasiù: Bètula, Betulì, Delma, Moie, Padergnù e Ponte Cingoli. 

I paès cunfinàncc i è: Castignàt, Güsàch, Óme, Padéren e Pasirà.

El cümü de Rudènch l'è 'nzemelàt col paés de Kürten, en Germania.

## L'Abasìa Olivetàna

Rudènch l'è cunusìt apò a per la prezènsa de l'Abasìa Olivetàna de San Nicóla, fondàda dei frà cluniacènsi - congregasiù de l'Urden de San Benedèt - envèrs le metà del sècol XI.

Dòpo 'n prìm perìodo de espansiù l'abasìa, zamò 'ndèl sècol XIII la gh'ìa ambiàt a dà sègn de éser dré a fermàs e de mìa rià piö a crèser. Isé, 'ndèl sècol XV l'è stàda afidàda ai frà olivetàni che i g'ha ambiàt sübet 'n òpera 'mportànte de ristrütürasiù de le òpere architetòniche ezistènte e de l'edificasiù de nöe.
En chèl perìodo ché, divèrse i è stàde le òpere afidàde ai artìsti bresà piö 'mportàncc compàgn de 'l Romanino, 'l Moretto, el Lattanzio Gambara e Grazio Cossali.

Endèl 1797, el Goèrno Provizóre de Brèsa, en aplicasiù de le légi napoleòniche, el gh'ìa decretàt la sopresiù del monastér e la sò asegnasiù a l'öspedàl feminìl de Brèsa.

Dòpo de 'n perìodo de decadènsa , endèl 1969, per vìa de l'enteresamènt de papa Pàol VI, l'è stàda riconsegnàda ai frà olivetàni. Al dé d'encö, la g'ha recüperàt 'na bùna part del sò splendùr e l'è turnàda a éser en cèntro de spiritualità de 'mportànsa.



## Sport

A Rudènch g'ha séde l'Asociasiù Calcio Rudènch-Saià, società de fóbal nasìda 'ndèl 1983, che 'ndela stagiù 2010-2011 la züga 'ndèl campiunàt de Lega Pro Segónda Diviziù. La züga 'ndel Stadio Pulispurtìf Cumünàl, en via Culumbàra, n°1. L'è 'na strütüra che la g'ha 'n teré de zöch per el fóbal en èrba de 105x65 méter e 'na tribüna lateràl da 2.500 pòscc per sintàs zó.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Urs Vècc

**Urs Vècc** o **Iurvècc** (Italià: *Orzivecchi*) l'è 'n cümü de  de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa 'ndèla Bàsa Bresàna a 25 km a sudòvest de Brèsa.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Lissandren dra Roussela

El **Lissandrén dra Roussela** (nom anagrafich: *Alessandro Maragliano*) (Voghera, 1850 – Napoli, 1943) l'è stad on poeta e lenguista italian.

Al so soranom l'è legad al fat ch'o stava arent a Porta Rossella, vuna di cinqu porte de Voghera, da indè ch'la partiva la strada per Genoa. Al Lissandren l'è stad pitor, giornalista, lenguista e poeta in vernacol. O s'è dedicad con passion per desvilupà e per mantegnì la cultura locala. Organiator ad event cultural e promotor d'inizziative ch'i gh'havan semper i giovin come pont ad riferiment, insema ai intellettual e i anticonformista ad l'epoca. Intra i so opere gh'è d'arcordà *Biografie e Profili Vogheresi*, *Sestine e Sonetti in Dialetto Vogherese* e al *Dizionario Vogherese-Italiano*.
Óme

**Óme** (**Ome** en Italià) l'è 'n cümü de  abitàncc (dàto del  ) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa a 15 km de la cità de Brèsa, en diresiù Nordòvest. 

Óme el fa part de la Franciacürta e 'l se tróa endèna cónca fùrmàda dei torèncc Gandùer e Martignàch a 242 méter söl lièl del mar e delimitàda dei cümü de Montezèi, Rodènch, Gösàch, Polàen e Breó.  

El teretóre del cümü al ciàpa dét dèle contràde che le pórta amò dei nòm arcàich (vergü fórse amò presitòrich) compàgn de *Fus*, *Nas*, *Ertina*, *Al*, *Martignàch*, *Burbù*. Ergöne de chèste contrade le g'ha conservàt 'n aspèt medievàl. Óme e le sò contràde i è regordàcc en divèrsi docümèncc del convènt Cluniacènse de *San Nicóla* de Rodènch a cumincià del sècol XII.

Endèla località de *San Mighél* se tróa la céza omònima che la g'ha urìgin che risàl a la prezensa longobàrda. Endèla contrada de *Al* (colocàda sö 'na vìa de cumunicasiù antìca co la val Trómpia) se tróa 'nvéce la céza Diaconàl de San Lorèns che la testemónia de 'n pónt de tràfich importànte co la Val Trómpia e co la  Val Camònega.

A Ome ghe nasìt pò a 'l zugadùr de fóbal Daniele Bonera.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Benalmádena

**Benalmádena** a l'è una cità de l'Andalusìa, al süd de la Spagna.
La gh'ha 52.217 abitant (2007).

## Geugrafia
Benalmádena a l'è in sül mar Mar Mediterani, pressapoch a 20 km a ovest de Malaga, in su la Costa del Suu.

## Cità gemelaa
Benalmádena a l'è gemelada cun:
*  Finale Ligure, Italia
*  Nuevitas, Cuba

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Caravaca de la Cruz

**Caravaca de la Cruz** a l'è un cumün spagnöl de 25.688 abitant (2007) de la Cumünità Utonuma de la Regiun de Murcia.

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Entrena

**Entrena** a l'è un cumün de la Spagna in de la Cumünità utonuma de La Rioja.

La gh'ha una süperfiss de 21,03 km2 e una pupulaziun de 1.451 abitant (2008).

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Montezèi

**Montezèi** o **Montezèi Brüzàcc** (**Monticelli Brusati** en Italià) l'è 'n cümü de  abitàncc (dàto del  ) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa a 19 km de la cità de Brèsa, en diresiù Òvest. 

El nòm del paés el fa riferimènt a la fùrma del teretóre e al nòm de la famìa dei feudatàre del XII sècol. El teretóre defàt l'è furmàt dei dòs (endóche gh'è sparnegàt le vàrie frasiù) che stà töt 'ntùren al torènt Gandùer, per n'escursiù altimétrica de 507 méter (mìnima 205 e màsima 712).  Montezèi el fa part de la Franciacürta.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Bilbao

**Bilbao** (*Bilbo* in basch; *Bilvao* in latin) a l'è la cità püssee impurtanta di Paes Basch, el caplögh de la pruincia de Biscaja.

El gh'ha 353.168 abitant (2007).

## Aministraziun
El sindich a l'è l'Iñaki Azkuna.

## Cità gemelaa

Bilbao a l'è gemelaa cun:
*  Bordeaux, Francia
*  Buenos Aires, Argentina
*  Iloilo, Filipinn
*  Medellín, Culumbia
*  Pittsburgh, Stat Ünì d'America
*  Qingdao, Cina
*  Rosario, Argentina
*  Sant Adrià de Besòs, Spagna
*  Tbilisi, Georgia

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Malaga

**Màlaga** (*Málaga* in spagnöl; *Malaca* in latin) a l'è una cità de l'Andalusia, al süd de la Spagna.
La gh'ha 561.250 abitant (2007), 1.100.000 se cüntum tüta l'area metrupulitana.

## Geugrafia
Màlaga a l'è in sül mar Mediterani, pressapoch a 100 km a est del Strecc de Gibiltera .
A l'è un port impurtant e la capital cultürala e ecunomiga e la Costa del Suu.

## Aministraziun
El sindich a l'è el Francisco de la Torre Prados.

## Cità gemelaa
Màlaga a l'è gemelada cun:
*  El Ayun, Repüblica Araba Saharawi Demucratica
*  Erfurt, Germania
*  Faro, Purtugal
*  Mobile, Alabama, Stat Ünì d'America
*  Tiro, Liban

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Pueta

Un **pueta** a l'è vün che'l scrif i puesij. El nom el vegn del latin *poeta*, derivaa del grech antich ποιητῆς (*poiētês*) che a sua völta el vegn del verb ποιέω (*poiéō*), che'l gh'ha cume sens literal "fà", ma anca *creà*, e de fatt el pueta a l'è vün che 'l fa di creaziun (inscì eren cunsideraa i puesii, minga dumà di semplis cumpuniment, ma adiritüra di creaziun), ròba che 'l da ai pueta un'investidüra quasi divina. Gh'emm minga de desmentegàss che al temp di grech, indue l'è nasüda la parola, i pueta diseven de vess ispiraa di Müs, i divinitaa de l'art.
Puesia

La **puesia** (del grech "ποίησις", poiesis, *un fà*) a l'è una furma d'art literaria che la lengua la se dupra per i sò qualità estetich e evucatif olter a - o al post del - sò sens cumün. La puesia la se pö scrif indeperlee o insema anca a alter art, cume in di canzun.
Murcia

**Murcia** a l'è una cità de la Spagna, la capital de la Comunità Utonuma de la Regiun de Murcia.

La gh'ha 422.861 abitant (2007).

## Aministraziun
El sindich a l'è el Miguel Ángel Cámara Botía.

## Cità gemelaa

Murcia a l'è gemelada cun:
*  Grasse, Francia
*  Irapuato, Messich
*  Lecce, Italia
*  Łódź, Pulonia
*  Miami, Stat Ünì d'America
*  Murcia, Filipin

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Saragoza

**Saragoza** (*Zaragoza* in spagnöl e aragunes; *Saragossa* in catalan, ingles e in tudesch; *Saragozza* in italian; *Saragosse* in frances; *Cæsaraugusta* in latin; **سرقسطة**/*Saraqusta* in arab ) a l'è una cità de la Spagna, la capital de la Cumünità Utonuma de l'Araguna.

La gh'ha 682.283 abitant (2008).

## Aministraziun

El sindich a l'è el Juan Alberto Belloch.

## Cità gemelaa
Saragoza a l'è gemelada cun:
*  Betlem, Palestina
*  Biarritz, Francia
*  Coimbra, Purtugal
*  La Plata, Argentina
*  León, Nicaragua
*  Móstoles, Spagna
*  Pau, Francia
*  Ponce, Portorico
*  Tijuana, Messich
*  Zamboanga, Filipinn
*  Zaragoza, Guatemala

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Valladolid

**Valladolid** (*Valdoletum* in latin; *Valladolit* in aragunes; *Valladolís* in estremadürian; *Vayadolid* in giüdee-spagnö; *Valhadolide* in purtughes) a l'è una cità de la Spagna, la püssee impurtanta e la capital de la Cumünità Utonuma de Castija e Leon.

El gh'ha 316.564 abitant (2007), 400.000 se cuntum tüta l'area metrupulitana.

## Aministraziun
El sindich a l'è el Francisco Javier León de la Riva.

## Cità gemelaa

Valladolid a l'è gemelaa cun:
*  Firenz, Italia
*  Lille, Francia
*  Morelia, Messich
*  Orlando, Stat Ünì d'America

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Villarrobledo

**Villarrobledo** a l'è una cità spagnöla de 25.417 abitant (2007), in de la Cumünità Utonuma de Castija-La Mancha.

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal

## Alter pruget
Vitoria-Gasteiz

**Vitoria-Gasteiz** a l'è una cità de la Spagna, la capital de la Cumünità Utonuma di Paes Basch.

La gh'ha 229.483 abitant (2007).

## Nom
El nom ufizial del cumün a l'è *Vitoria-Gasteiz*: *Vitoria* a l'è 'l nom in spagnöl, e *Gasteiz* a l'è quel in basch.

## Aministraziun

El sindich a l'è el Patxi Lazcoz.

## Cità gemelaa
Vitoria-Gasteiz a l'è gemelada cun:
*  Anaheim, Stat Ünì d'America
*  Angoulême, Francia
*  Daïra, Repüblica Araba Saharawi Demucratica
*  Cogo, Guinea Equaturiala
*  Kutaisi, Georgia
*  Victoria, Stat Ünì d'America
*  Vitória, Brasil

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Madrid

**Madrì** a l'è la capitàl del Règn d'la Spagna e d'la Cümünità Tónoma de Madrì.

A l'è ach la prima sità spagnöla per popolassiù, co 3.099.834 abitant (dato del 2003).

## Munüment püssee impurtant

* Palaz Real (*Palacio Real de Madrid*)
* Templo de Debod
* Catedral de l'Almudena
* Gesa de San Francisco el Grande
* Gesa de San Jerónimo el Real
* Fuente de Cibeles
* Fuente de Neptuno
* Puerta de Alcalá
* Puerta de Toledo
* Fábrica de Tabacos
* El Pardo
* Teatro Real
* Banco de España
* Pont de Toledo
* Pont de Segovia

## Musee
 
* Musee del Prado
* Musee Thyssen-Bornemisza
* Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía (cunt el quader "Guernica" del Pablo Picasso)

## Edücaziun
A Madrid a gh'hinn 6 üniversità.

## Aministraziun
El sindich a l'è dal 2019 el José Luis Martínez-Almeida.

## Sport
I squader de folber principal de Madrid sòn el Real Madrid e 'l Atletico Madrid.

## Cità gemelaa
Madrid l'è gemelaa cun:

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Lùzen

**Lùzen** (nòm uficiàl: *Losine*) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha presapóch 510 abitàncc, 'na süperfìce de 6&nbsp;km², per 'na densità de 85 ab./km². El cunfìna coi cümü de Braù, Bré, Servé, Malégn, Niàrt.

## Cuurdinade

## Evulusiù demogràfica
Lengua lepontiga

El **Lepontich** l'è 'na lengua celtica estinta, che l'era parlaa in certi part de la Rhaetia e de la Galia Cisalpina intra el 700 e el 400 prima del Signur. L'è cunusüü anca cun el nom de *Celtich Cisalpin*.

Se cunuss ben poch de quela lengua chì, principalment da di iscrizion descuprii a Lügan, scrivüü int un alfabet ciamaa "italich del Nord", che l'era derivaa da l'alfabet etrüsch. I iscrizion i henn stat truaa arent a la cità de Lügan e arent al Lagh de Comm e el Lagh Magiur. Di scrit cumpagn i eren druaa anca per scriv i lenguv Rhaetich e Venetich, e certi stüdius i pensen che i alfabet druvaa per scriv i lenguv germanich rünich i henn derivaa da l'istess grüp.

El Lepontich l'è stat assimilaa dal Galich, ai temp d'i insediament di tribüü Galich a nord del Po. Dop che la Repüblica Rumana l'aveva ciapaa cuntrol de la Galia Cisalpína a la fin del second secul prima del Signur, i lenguv celtich furmaa da quela assimilazion chì i han pruedüü el sustraa per la furmazion di parlad neo-latin a l'interen de l'area padana e padana-alpína.
Judenburg

**Judenburg** a l'è un cumün de l'Austria de 9.619 abitant (2006), in del Land de la Stiria.

## Cità gemelaa
Judenburg a l'è gemelaa cun:
*  Massa e Cozzile, Italia

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Rhaetia

La **Raetia** (int i scrit classich se legia de suent anca *Rhaetia*) l'era 'na pruincia nordica de l'Imper Ruman, tacaa a ovest cun el pais di Helveti, a est cun Noricum, a nord cun Vindelicia, e a sud cun la Galia Cisalpína. 
La cumprendeva i sit che al dì d'incö i henn la Svizra centrala, el sud de la Bavaria e Vorarlberg, la püssee part del Tirol, e 'na quaj part de la Lumbardia.
Galia Cisalpina

La **Galia Cisalpína** (Latin: **Gallia Cisalpina**, che vör dì "Galia da chì da i Alp") l'era el nom che i Ruman i daven a l'area geugrafica (pö diventaa 'na pruincia de la Repüblica) int el teritori che al dì d'incö sariss l'Alt Italia (cumpres l'Emilia-Rumagna, el Friul, la Ligüria, la Lumbardia, el Piemont, el Trentín, el Südtirol, e el Veneto). Quel'area chì l'era abitaa dai popul Celtich.

El fiüm Rübicon el marcava el cunfín cun l'Italia vera e propia, e l'è stat dop avè guadaa 'stu fiüm chì del 49 prima del Signur che Giüli Cesar l'ha cunqistaa la Galia, fasenda partì la guera civil in tüta la Repüblica Rumana e andanda a finì cun l'istitüzion de l'Imper Ruman.

## Varda anca
* Galia
Žlobin

**Žlobin** (*Жлобін* in bielurüss; *Żłobin* in pulach; *Žlobinas* in litüan; *Schlobin* in todesch; *Žlobyn* in ücrain) a l'è una cità de la Bielurüssia.
Al gh'ha una pupulaziun de pressapoch 80.000 abitant.

## Cità gemelaa
Žlobin a l'è gemelaa cun:
*  Scalenghe, Italia

## Ligam de föra
* [Sit istitüziunal(in [rüss])]
Bielurüssia

La **Belarössia** o la **Rössia Biànca** ach (*Беларусь* in belarösse)  a l'è un paes de l'Europa de l'est.

A l'è tacada a la Pulonia e la Lituania a ovest, a la Rüssia a est, a l'Ücraina a süd e a la Letonia a nord.
La capital a l'è Minsk.
La gh'ha una süperfiss de 207.600 km² e una pupulaziun de pressapoch 10.300.000 abitant.



## Urganizaziun pulitiga
La Bielurüssia (nom ufizial: **Рэспубліка Беларусь**) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Aljaksandar Lukašenka (Аляксандр Лукашэнка) (del 1994).
El Prim Minister a l'è el Roman Golovchenko (Раман Галоўчэнка) (del 2020).
Minsk

**Minsk** (*Мінск* o *Менск* in bielurüss; *Mińsk* in pulach) a l'è la capital de la Bielurüssia.
Al gh'ha 1.921.861 abitant (2014).

## Cità gemelaa
Minsk a l'è gemelaa cun:
*  Bakersfield, Stat Ünì d'America
*  Bangalore, India
*  Belo Horizonte, Brasil
*  Detroit, Stat Ünì d'America
*  Eindhoven, Paes Bass
*  Erevan, Armenia
*  Kathmandu, Nepal
*  Lione, Francia
*  Murmansk, Rüssia
*  Nottingham, Regn Ünì
*  Novosibirsk, Rüssia
*  Potsdam, Germania
*  Sendai, Giapun
*  Erevan, Armenia
*  Teheran, Iran
Paes Bass

I **Paes Bass** (ciamaa anca **Ulanda**; *Nederland* in ulandes) a hinn un paes de l'Europa ucidentala.
A hinn tacaa a la Germania e al Belgi.
La capital a l'è Amsterdam.
I gh'hann una süperfiss de 41.526 km² e una pupulaziun de pressapoch 16.300.000 abitant.

I fan part de l'Üniun Eurupea.

## Urganizaziun pulitiga

I Paes Bass (nom ufizial: **Koninkrijk der Nederlanden**, "Règn di Pais Bass") a hinn una munarchia custitüziunala.
El re a l'è Güglielmu Lissander (del 1980).
El Prim Minister a l'è el Mark Rutte (del 2010).

## Muneda
Del 1m de genar del 2002 i Paes Bass dupren l'Euro.
Karlovac

**Karlovac** (*Károlyváros* in üngheres, *Karlstadt* in todesch, *Carlostadium* in latin) a 'è una cità de la Cruazia.
Al gh'ha 59.395 abitant (2001).

## Geugrafia
Karlovac al se tröa in sü la strada che la liga Zagabria (che l'è a 56 km) a Fiüm (che l'è a 130 km).

## Cità gemelaa
Karlovac a l'è gemelaa cun:
*  Lissandria, Italia
*  Kansas City, Stat Ünì d'America
*  Kragujevac, Serbia

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal

## Alter pruget
Amsterdam

**Amsterdam** a l'è la capital di Paes Bass.
A l'è anca la prima cità di Paes Bass per pupulaziun, cun 739.295 abitant (2005), 1.450.000 se cuntum tüta l'area metrupulitana.

## Cità gemelaa

Àmsterdam a l'è gemelaa cun:
*  Beira, Muzambich
*  Managua, Nicaragua 
*  Montreal, Canada
*  Pechin, Cina 
*  Sarajevo, Bosnia e Erzegovina

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal

## Alter pruget

## Vus curelaa
*red di tram de Amsterdam