open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stazion militar de Pierre-sur-Haute

La **Stazion militar de Pierre-sur-Haute**, (*Station hertzienne militaire de Pierre-sur-Haute* in frances) l'è ona stazion militar francesa, al confin 'ntra la region Rhône-Alpes e l'Alvernia.

Oltra ai installazion militar, gh'è denter anca on antenna televisiva de la TF1 e on radar per aeroplan civil.

## Tochelin de storia
In del 1913 el Governo frances el derva on telegraf ottich.  In del 1961 la NATO la derva on cantont per i comunicazion. In del 1974 la passa de l'armada francesa a l'aeronautica.

## Censura
Anca se la pupart di contegnuu hinn staa tolt da on documentari autorizaa dal governo frances, in del april 2013 el govern frances l'ha domandaa la censura de la vos in su la Wikipedia francesa, tant da menaccià de menà via vun di admin. A la fin la vos l'è stada rimetuda al sò post da on'admin de la Svizzera franzesa, e gh'è staa on bell Effett Streisand che l'ha faa cognoss a tut el mond l'esistenza de la stazion.
Eukaryota

I **Eukaryota** (dal grech, el voeur dì "ver nucleo") hinn on domini, el pussee compless de la biologia. El gh'ha dent 5 regn: Animalia, Fonsg, Plantae, Protista e Chromista.

Se distinguen dai Prokaryota perchè el nucleo cellular el se ved ben, l'è dividuu dal rest de la cellula e gh'è dent bona part del DNA.
Piergiorgio Cinelli

El **Piergiorgio Cinelli** (*Gio* per i amis; Sarezz, 1961) l'è on cantant lombard, che 'l canta despess in del dialett bressan de la lengua lombarda.
El s'è specializaa (al contrari del sò fradell Charlie) in del fà parodii e traduzzion de canzon famos, anca se i manchen minga anca di oeuver originai.
In di ultem agn el Cinelli l'ha colaboraa anca cont el rapper del Dellino Farmer (soratutt in del disch Trenta piò), e l'ha partecipaa a la produzzion d'on quai disch del sò fradell. 

## Discografia
*Fradèi che nas (2003)
*Schìa le póce (2007)
*Viola, du viulì, violoncello e Cinilì
*Tal amore (2009)
*Titanic (meglio dal vivo) (2011)
*Trenta piò (2012) - cont el Dellino Farmer
*Pitóto (2014)
*Cidì nöf (2014)
*Pirlo, Pota, Rock&Roll (2018)

## Riferiment
Gesa de San Giacom (Saronn)

La **gesa de San Giacom** l'è on edifizzi de Saronn.
L'è stada fada su del patrizzi saronnatt Ambroeus Legnan (che incoeu el ghe da el nomm a la strada indè che la se troeuva la gesa). La costruzzion l'è scominciada in del 1578 e l'è finida in del 1612. L'è stada dedicada ai sant Ambroeus, Carlo, Giacom e Filipp, che i eren i nomm di fradei del Legnan.
In sui pared de la gesetta gh'è dipingiuu di fresch del pitor Steven Maria Legnan.
Andreja Lanzan

L**'Andreja Lanzan** (it.: *Andrea Lanzani*; Milan, 1641 - Milan, 30 de magg del 1712) l'è staa on pitor lombard.

Contemporani del Legnanin, el Lanzan l'è staa on testimoni de la transizzion del mond de la pittura milanesa al stil barocch. L'ha lavoraa soratutt in vari ges de Milan, ma anca in olter sitt del Ducaa de Milan e in del territori austriegh.

## Alter progett
Aleksandr Vasil'evič Aleksandrov

El **Aleksandr Vasil&#39;evič Aleksandrov**, in russ **Александр Васильевич Александров** (Plachino. 1 de april 1883 - Berlin, 8 de lugl 1946) l'è staa on composidor soviedegh. L'è famos per avè scritt la musega del Inn de l'URSS, incoeu drovada per l'quell Russ.

Aleksandrov l'ha studiaa al Conservatori de San Pederburgh, cont Anatolij Konstantinovič Ljadov e Aleksandr Konstantinovič Glazunov, e a Mosca cont el Sergej Nikiforovič Vasilenko. 
Dal 1922 l'è staa professor de Teoria musicala al Conservatori de Mosca e dal 1928 l'è divegnuu el direttor de la banda e del corp de ball del Armada Rossa, fondaa da lu. In quell roeul chì l'ha guadagnaa el favor del Stalin.
Invich

**Invìch**, (en Italià: *Invico*) l'è 'na frasiù del cümü de Ludrì. La g'ha presapóch 300 abitàncc e la se tróa a 600 méter sùra el leèl del mar, endèna valèta lateràl de la Val Trompia, sö la spónda mansìna de la Mèla.
L'è streersàda de giöna de le vìe de cumunicasiù 'ntra la Val Trompia e la Val Sàbia, la stràda pruvinciàl SP-III che de Brós la mìna a Ludrì e pò a Nòza. L'è séde de 'n Muzèo Etnogràfich.

L'ìa zamò lüminàt endel sècol XVII come giöna de le trè tère del cümü de Ludrì ensèma a Dòs e a Vìla.

## Riferimèncc
Al del Càfer

La **Al del Càfer** l'è 'na àl alpìna, lateràl de la Al Sàbia.

L'è streersàda del fiöm Càfer, che 'l nàs endel teretóre del cümü de Bré, de le pendènse del curnù del Blümù e che 'l fà a finì 'ndel Cés.

Endela part alta de la àl gh'è la località Gàver, dedicàda ai sport invernài e piö 'n bas la frasiù de Valdorés e piö 'n bas amò el paés de Bagulì. La àl la sbóca endela àl del Cés a l'altèsa de Put del Càfer, al cunfì 'ntra la pruvìncia de Brèsa e chèla de Trènt. 'Na part del teretóre de la àl la fà part del comprensóre del Maniva.

La reprezènta el cunfì orogràfich 'ntra le Alpi Rétiche meridiunài, a nord, e le Prealpi Bresàne e Gardezàne, a sud.
Incident del missil norveges

L**Incident del missil norveges** l'è staa on moment de volta tension nuclear, vegnuu el sì 25 de genar 1995, quater agn despoeu la fin de la guerra fregia, indoa gh'è staa el ris'c de la terza guerra mondiala.
Mario Tchou

El **Mario Tchou**, scrivuu anca **Mario Zhū**, (Roma, 1924 - Santhià 9 de november 1961) l'è staa on ingegner eletronegh e informategh italian, de origin cinesa. L'è el principal progettista del Olivetti ELEA, el primm computer commercial a transistor al mond.

## Biografia
Nassuu a Roma, fioeu de la *Evelyn Waung* e del * Yin Tchou*, che 'l lavorava in del ambassada cinesa al Vatican, l'ha ciappaa la maturità classega al Liceo Ginnasio Torquato Tasso de Roma. Despoeu, l'ha scernii de studià ingegneria elettrotecnega in Italia, ma poeu l'ha vinciuu ona borsa de studi per i Stat Unii e l'ha finii in Americà i sò studi. In del 1947 l'ha ciappaa el *Bachelor of electrical engineering* a la Catholic University of America de Washington. 

Poeu, l'ha faa San Martin a Noeuva York, e l'ha scomenzaa a insegnà al Manhattan College. In del 1949 l'ha ciappaa el *Master of Science*. In del 1952, a 28 agn, a l'è ciamaa per insegnà a la Columbia University.

L'è mort el 9 de november del 1961 in d'on incident in su l'autostrada al nivell de Santhià.

## Riferiment
*Mario Tchou

## Vos corelaa
*Pier Giorgio Perotto
*Olivetti
Dotrina Sinatra

La **Dotrina Sinatra** l'è stada la dotrina de politega estera del governo soviedegh del Michail Gorbačëv, che la dava libertà de decision ai paes liaa a l'URSS.

El nomm el vegn de la canzon del Frank Sinatra ciamada *My Way* (*a la mè manera*). L'è in contrapposizion con la Dottrina Brežnev, che l'ha portaa a l'invasion de la Cecoslovacchia e che la obbligava i Stat socialista a portà el socialism in di Stat liaa che scerniven di formi liberaj o socialdemocrategh.

La parolla a l'è inventada del Gennadi Gerasimov, diplomategh sovietegh e personna assee "a la man" che in d'on festival de la Democrazia Cristiana l'ha deciaraa, el 7 de november 1989:

E poeu, el 23 de otober, el Minister di Affar Forest, l'ha dii che tucc i paes i gh'hann libertà de scernì la soa via, e l'ha mituu denter anca i paes del Patt de Varsavia. Duu dì despoeu el Gerasimov l'ha dii a Good Morning America che l'URSS l'avaria accettaa tucc i cambiament, vist che i popoi i gh'han de decid in de per lor.

## Vos correlaa
*Patt de Varsavia
*Autodeterminazion
Luis Emanueli

El **Luis Emanueli**, in italian **Luigi Emanueli** (Milan, 1883 - 15 de febrar 1959) l'è on ingegner e inventor italian, l'è vun di pader del elettrotecnica d'incoeu.

## Biografia
El sò pader, Leopold, l'eva on tecnegh a la Pirelli e 'l aveva lavoraa cont el Bartolomee Cabella al miôrament de la dinamo, e l'ha fa su i primm machin per la fabbricazion di cav.

El se laurea al Politecnegh de Milan in del 1905, e 'l va a lavoraa a la Pirelli in del 1907. El suta a studià, soratutt el dielettrich, e l'inventa in del 1911 el elettrodinamometer.

## Riferiment
*Il cavo Emanueli
San German

El **San German** (latin: *Germanus*; frances: *Germain*; Auxerre, 378 - Ravenna, 31 de luj del 448) l'è staa on vescov roman.
L'è veneraa 'me sant de la Gesa Catolega, e la soa festa l'è el 31 de luj..
## Vita
L'era fioeu de 'na fameja de sciori e padroni de terren, el Rustegh e la Germanilla. L'ha studiaa i art liberai e diritt a Roma. Tornaa in Galia, l'è deventaa governador de la provincia de Lion (*Lugdunum*). Despoeu l'è deventaa vescov de Auxerre: quand che l'è staa eleggiuu capp de la diocesi, l'ha lassaa tutt i sò ricchezz e ghe j'ha daa ai pover. In del sò episcopaa l'ha combattuu contra el pelagianesim, insemma al sò amis Ilari, vescov de Arles.
Mort a Ravenna, el sò corp l'è staa portaa anmò a Auxerre, come che 'l voreva lu.
## Patron
In del nord de l'Italia, el San German l'è patron de Senna, Lagna e San German (VC).
Sant Andreja

El **Sant Andreja** (gregh: Ανδρέας; Betsaida, 6 p.d.C. - Patrass, 30 de november del 60) l'è staa on apostol del Signor.
L'è veneraa 'me sant de tucc i ges che permetten el cult de dulia.

## Vita
Quell che semm de lu el toeuvom su del Noeuv Testament e de la tradizzion cristiana di primm secoi.
L'Andreja l'era fradell del San Peder e, come lu, el faseva el pescador in Galileja (l'era nassuu a Betsaida, un paesoeu de la region). El saria staa el primm di discepoi ciamaa del Gesù, semper insemma al sò fradell. Prima ghe andaven adree al San Gioann Batista.
In di Vangeli a l'è present in vari moment important de la vita del Signor, inscambi in di Att di Apostoi l'è poch present.
L'Usoeubi de Cesareja el dis che l'ha viaggiaa in Asia Minor per menà in gir el Vangeli. Segond la tradizzion, l'è staa lu a fondà la diocesi de Bisanzi, che poeu la saria deventada la sede del Patriarcaa de Costantinopel, el pussee important del cristianesim oriental.
Dopo tanto girondà, el saria staa martirizaa a Patrass, in Grecia. La tradizzion, gemò a partì di Att de Andreja (citaa del San Grigoeu de Tours), la dis che l'è staa miss in cros, ma minga 'me quella de Gesù, a forma latina: ma cont ona a forma de X, e che de alora la vegna ciamada "cros de Sant Andreja"; la scerna de doperà quella cros chì la saria stada proppi soa, perchè 'l credeva de vess minga degn de morì a l'istessa manera del sò Maester.
## Patron
Sant Andreja, regordaa el 30 de november, e l'è patron de la Scozzia, de la Russia, de l'Ucraina e de la Grecia.

In Lombardia, Sant Andreja l'è patron de Albaree (PV), Bracca, Brunaa, i Cà, Cavralba, Carugaa, Castana, Cazzan, Ciur (con San Jacom), Crespiadega, Fin (BG), Icurz, Iss, Mairan, Malegn, Massalengh, Mornigh, Pescheroeu, Pioltell, Pompian, Premol, Sangian, Stroza, Suis, Tisengh, Varan, Villa d'Adda, Zaa, Zanell, Zel Bon Persegh e Zet.
## Varda anca
*Apostoi
*Att de Andreja
*Cros de Sant Andreja
*San Peder
San Giorgg

El **San Giorgg** (latin: *Georgius*, gregh: *Γεώργιος*, siriach: *ܓܝܘܪܓܝܣ*; Capadocia 275-285 – Nicomedia, 23 de avril 303) l'è stad on militar roman, marter cristian del IV secol.

L'è venerad 'me sant de tute i Gese che ameten el culto di sant, e in del cristianesim oriental l'è vist 'me on megalomarter, e 'l sò cult el gh'è almen del secol IV. La soa storia l'ha ciapad on color de legenda che 'l fa vegnì quasi impossibel cognosser la soa vita vera.

On so gran atribut a l'è el Dragh, che per ona legenda l'ha copad quand che l'era a cavall: el se ved per esempi in sul stema de la Russia, in su la bandera de Malta, in su stema de l'oblast de Kyiv e de la cità de Mosca e de la Georgia. La cros rossa in camp arsgent l'è ciamada *de San Giorgg* e de Genoa la s'è spantegada in la Lombardia storega - tant de deventà la bandera de la Liga Lombarda - e in Inghilterra. Gh'è anca varie tradizzion ligade al Dì de San Giorgg, per esempi in Catalogna se regalen di liber.

## Riferiment
*Treccani

## Alter proget
San Gioann

El **Gioann** (gregh: Ἰωάννης; Betsaida, 10 - Efes, 98-99) l'è staa vun di apostoi del Signor.
La tradizzion la dis che l'è staa anca l'autor de vun di Vangeli canonegh, e per quest ghe disen anca "evangelista".
A l'è vun di apostoi pussee present in di Vangeli, e l'è consideraa vun de quei pussee vesin a Gesù - l'unegh di Dodes a stà insemma al Signor intant che 'l moriva in cros.
Oltra al Vangeli, se cred che l'abbia scrivuu olter quatter test del Noeuv Testament: i tre letter de Gioann e l'Apocaliss. Per la perfondità di sò test, el vegna ciamaa el "teolegh" per zelenzia. In tra i sò simboi a gh'è l'aquila, proppi perchè l'è vuna di besti che la ved pussee lontan e mej.
L'è veneraa 'me sant de tucc i Ges che acetten el culto di sant. La Gesa Catolega le regorda el 27 de dicember, duu dì dopo Nedal.
Virus Zika

El **Virus Zika** (ZIKV) a l'è on virus descovert per la prima volta in del 1946 in Uganda, e in di ultim agn el s'è spantegaa in tutt el mond.

## Informazion
### Trasmission
Principalment, el Zika 'l se trasmett cont i zanzar, anca se l'è possibil la trasmission con la sborradura.
### Infezion
In di omm, el virus el fa vegnì ona fever leggera, infiamazzion a la pell, infezion ai oeugg e mal de coo. Gh'è mia ona cura, ma basta el trattament sintomategh.

Inveci, in di fomme in contra, pò dà on fracch di problema al fioeu. In di facc, el Zika l'è fortement sospetaa de dà la microcefalia ai fioeu.

## Vos corelaa
*Epidemia de Zika in di Ameregh del 2015-Incoeu
Epidemia de Zika in di Ameregh del 2015-16

In del april del 2015 l'è scominciada l'epidemia pussee granda de la storia del Virus Zika, che poeu l'è rivada in del Sud America.

In del genar 2016, l'OMS ha dii che a la fin del ann la malatia la sarà in bona parta di Ameregh, con la diffusion di zanzar.

L'infezion da Zika l'è mia pericolosa per l'omm, ma per i embrion si, pò dà di important malformazion, 'me la microcefalia.

## Epidemiologia

In del magg 2015 è staa confermaa che 'l virus ha provocaa on'epidemia in del nord del Brasil, e a otober l'è staa trovaa in Colombia, e in di olter paes in dicember.

Gh'hinn staa anca di cas "importaa" in Europa: Per esempi on omm che l'è tornaa in Italia dal Brasil in del magg 2015.

## Controll
I govern di nazion sudamerican, soratutt quej di  Colombia, Ecuador, El Salvador e Jamaica, han dii ai donn de avegh mia di fioeui in quell period chì.

I govern europee han daa di avvertiment ai viaggiador.
San Simplizzian

El **Simplizzian** (latin: *Simplicianus*; Bebraa, 320 circa - Milan, 401 circa) l'è staa l'arcivescov de Milan del 397 fina a la soa mort.
A l'è veneraa 'me sant de la Gesa Catolega. L'è regordaa el 15 de agost (per el rito roman) o el 14 de l'istess mes (per el rito ambrosian).
## Vita
L'è semper staa amis de l'Ambroeus: de fatti, quand che quell lì l'era dree a preparàss al batesem, el Simplizzian l'era el preved che ghe dava ona man. L'ha faa l'istess lavor cont el San Gustin, cont el qual l'ha tegnuu anca on contatt epistolar strecc.
L'è cognossuu per vess staa on gran catechista e convertidor.
Quand che l'Ambroeus l'è mort, l'è staa el sò sucessor, anca se 'l gh'eva ormai giamò vottant'agn. L'ha governaa apena quatter agn, e l'ha minga lassaa tanti notizzi. Se sa che l'ha combattuu per fà lassà la sede de l'imperi a Milan.
A la soa mort, l'è staa sotraa in de la basilega che incoeu l'ha ciappaa el sò nomm.
## Varda anca
* Sant Ambroeus
* San Gustin
* Basilega de San Simplizzian
Gli strani effetti del clima

**Gli strani effetti del clima** l'è ona canzon del Dellino Farmer venuuda foeura in del ann 2014. L'è in del album Biorap.

In de la canzon el parla di cambiament ambientai, e gh'è anca ona poesia reppada del Gabriele D'Annunzio: La pioggia nel pineto.

## Ligamm de foeura
*Video de la canzon
20-25-30

El **20-25-30** l'è ona canzon del Dellino Farmer venuuda foeura in del ann 2014. L'è in del album Biorap.

In de la canzon el parla dell'evoluzion del omm 'ntra i 20 agn, indoa per el Dellino i gh'han giamò la morosa, a 25, indoa hinn giamò sposaa e a 30 indoa hinn giamò pader di dò fioeui. A la fin dis che lu resta semper quell.
San Luzzi (pass)

El **San Luzzi** (prononzia local: ['lytsi]; it.: *Passo San Lucio*) l'è on pass de montagna in di Prealp Luganes.
El se troeuva a 1.541 meter sora el nivell del mar. El mena de la Val Cavargna (Lombardia) a la Val Colla (Canton Tesin).
Werner Teske

El **Werner Teske** (Berlin, 24 de april del 1942 - Lipsia, 26 de giugn del 1981) l'è staa on official todesch, ultim condanaa a mort de la DDR, e donca de la Germania.

## Biografia
L'è staa reclutaa da la Stasi quan l'era on student, e despoeu la laurea el se occupa de pianificazion economega.

A metà di agn '70 l'ha cominciaa a disertà per la Germania del Ovest, ma poeu han trovaa i sò document e l'è staa portaa innanz a la Cort Suprema de la DDR.

El sò avocatt l'ha dii che lu l'ha mia daa di informazion al govern del Ovest, ma l'è staa condanaa a mort istess.

L'è staa coppaa in de la preson de *Alfred-Kästner-Straße*, dal Herman Lorenz, e in del 1993 la sò sentenza l'è stada scassada.
Caloss de Bressa

El **Caloss** (latin: *Calogerus*; Bressa, ... - Albenga, 18 de april del 121) l'è staa on soldaa roman, marter ai temp de l'imperador Adrian.
## La vita
La soa storia l'è cuntada su in di att di sant Faustin e Giovita; bressan, el Caloss el s'era convertii al Cristianesim dopo d'avè scoltaa quei duu sant. Anca lor, de fatti, eren duu soldaa che vegneven de Bressa. Tucc e trii hinn staa menaa a Milan per vess processaa. Nissun de lor l'ha abiuraa la fed noeuva, e donca hinn staa condannaa a mort.
Menaa foeura di mur de la città, arent a l'Arena, hinn staa ligaa a on carr, cont i cavai che correven a s'ceppacazzuu. Ma i trii sant hinn staa bon de governà i carr, e scappà via. El Caloss alora l'è andaa invers a Vigeven, e de là fina a Ast: lainscì l'ha convertii el San Segond (incoeu patronn de la città), che poeu l'è andaa a Milan a daggh ona man a Faustin e Giovita.
Inveci el Caloss l'è andaa a Albenga (anca se se sa minga el perchè), e anca lì l'ha predicaa el Vangeli. Descovert, gh'hann tajaa el coo.
Il Monastero dei Folli

**Il Monastero dei Folli** (in lombard *el monastee di matt*) a l'è el primm album in studi del grupp tesines di The Vad Vuc. L'è sortii foeura in del 2004.
## Lista di canzon
#*In fuund al tavul* - 4:04
#*Il socio* - 3:01
#*Gli occhi di Shanghai* - 4:26
#*Gin barbee* - 2:59
#La vall - 4:01
#Il canto del suicida #1 - 2:18
#Se stanòcc vù in Paradiis - 4:14
#Infernu - 3:53
#Bala cunt el Negru - 3:32
#Martin O'Main - 2:13
#Il vecchio saggio - 3:43
#Murrayfield Pub - 4:47
#Capitano Saska-O-Man - 4:01
#Maria - 3:38
#Ammò viif - 2:52
#Gent che möör - 4:31
Trans Roonkaya Express

**Trans Roonkaya Express** l'è 'l segond album in studi di Vad Vuc. L'è sortii foeura in del 2006.
## Lista di canzon
#*Trans Roonkaya Intro* - 0:53 	
#*Vaya con Dios* - 3:25 	
#*Fisherman's Blues* - 4:34 	
#*Sang e stralüsh* - 3:29 	
#*Lark in the Morning* - 1:08 	
#*Sgrafignaa in da l'umbría* - 3:39 	
#*La canzun dii ciocc - a Dahmeena's Jig* - 3:02 	
#*Mr. Jimmy* - 4:26 	
#*Büceer da sabia (Ljubavi)* - 3:54 	
#*Un sogn sbagliaa* - 3:43 	
#*Par vess un omm* - 6:15 	
#*Nai* - 2:46 	
#*Alpinenstrasse* 69 - 3:36 	
#*C'era una volta* - 3:26 	
#*Ninnananna a Santa Poolawnya* - 3:23
San Giuli

El **Giuli** (latin: *Iulius*; Egina, ...- Isola d'Orta, 390) l'è staa on religios gregh.
Insemma al fradell Giulian l'è staa quell che l'ha menaa el Vangeli in de la zona del Lagh d'Orta e de l'olt Noares.
A l'è consideraa on patronn di magutt. 
## Vita
A la fin del IV secol i duu fradei Giuli e Giulian, che rivaven de l'isola de Egina, hinn rivaa in su la riva del Lagh d'Orta e s'hinn dedicaa, cont el permess de l'imperador Teodosi I, a trà a bass i templi pagan e a tirà su i ges. La storia la cunta che 'l Giuli l'abbia lassaa al fradell el lavorà de tirà su a Gozan la gesa quella di novantanoeuv, intant che lu l'era dree a cercà foeura el sit per quella numer cent. Rivaa denanz a l'isola del Lagh d'Orta, l'ha deciduu che quell l'era el sit giust, però gh'era nissun che 'l podeva portàll in barca. Donca l'ha ciappaa el sò mantell e l'ha navigaa de soravia a quell. In su l'isola, el Giuli l'ha battuu di dragh e i biss che ghe viveva dent (tucc simboi de la superstizzion pagana). La gesa che l'ha miss in pè la saria a la bas de quella che gh'è anmò incoeu in su l'isola.
## Varda anca
*San Giulian
*Isola
Pugerna

**Pugerna** (it. *Pugerna*) l'è ona frazzion del comun luganes de Rogn.
El paes el se troeuva a nord del center comunal, in direzzion del Lagh de Lugan, e arent al confin con Campion.
Santa Giuliana

La **Giuliana** (Cuma, 285- Nicomedia, 305 ca.) l'è stada ona martira cristiana ai temp de l'imperador Massimian.
L'è venerada 'me santa de la Gesa Catolega, e l'è regordada el 16 de febrar.
## Vita
Nassuda in Campania, l'era de fameja pagana, ma la s'è convertida al cristanesim. L'è stada promettuda al prefett de la città, ma lee la miss 'me condizzion per sposass che anca el marì el se convertiss a la religion cristiana. Alora l'è stada denonziada del sò fidanzaa, processada e condannada a mort. Lee l'ha refudaa de bandonà la soa fed, e donca gh'hann tajaa el coo. Se dis che l'è stada mazzada a Nicomedia, perchè al temp l'era vuna di sedi imperiai, e l'è staa de lì che 'l Massimian l'ha inviaa a perzepità i cristian.
## Culto e tradizzion popolar
L'è la patrona di malaa e di donn che hinn in compra. Inoltra, in de la zona lombarda, l'è patrona de el Borgh (NO) e de Caponagh. L'è regordada in d'on proverbi, che 'l dis:

che 'l voeur dì che el 16 de febrar ormai el fregg pussee dur l'è balcaa, e i besti tornen a girà per la campagna.
Pioeuda (mont)

La **Pioeuda** (localment: ['pjɔda]; italian: *Pioda di Crana*) l'è ona scima del Grupp de Zarnon, in di Alp Lepontinn.
A l'è volta 2.430 meter sora el nivell del mar, e la se troeuva in tra la Vall Vigezz e la Vall Isorn, minga delonsg del confin cont el Canton Tesin.
Se ghe pò rivà in scima cont el partì del paes vigezzin de Arvogn.
## Referiment
I paroll d'on lenguagg, car sur Gorell

**I paroll don lenguagg, car sur Gorell** l'è ona poesia del 1812 scritta dal Carl Porta. L'è dedicada a on scior che 'l offendeva la lengua lombarda.
## Test original

I paroll d'on lenguagg, car sur Gorell,
hin ona tavolozza de color,
che ponn fà el quader brutt, e el ponn fà bell
segond la maestria del pittor.

Senza idej, senza gust, senza on cervell
che regola i paroll in del descor,
tutt i lenguagg del mond hin come quell
che parla on sò umilissim servitor:

e sti idej, sto bon gust già el savarà
che no hin privativa di paes,
ma di coo che gh'han flemma de studià:

tant l'è vera che in bocca de Usciuria
el bellissem lenguagg di Sienes
l'è el lenguagg pù cojon che mai ghe sia.


## Anàlisi
La poesia a l'è, in sostanza, on'apologia di lengov locai, men nobilitaa de quej nazionai, che la dis che, in di per se, ògni lengua a l'è bona de dì tuscoss e de esprim tucc i concett e che l'è compit di personn doperàj ben e che la capacità de fàll a l'è no pròpia di città ma de la gent che la gh'ha la voeuja de studià e se fàss ona coltura.

El Porta el fa proppi on esempi in del dì che la lengua toscana, che per lu a l'è bella bellenta, in la bocca del scior Gorell, a l'è la lengua pussee stupida che la ghe sia.

## Riferiment
*Porta, Carlo - Skuola
Statut d'autonomia de la Lombardia

El **Statut d'Autonomia de la Lombardia**, in italian **Statuto d'Autonomia della Lombardia** l'è la legg fondamental de la Region Lombardia. L'è stada publegada in del Bollettin Official de la Region del 31 de agost del 2008, e el gh'ha avuu effett el dì adree.

## Division
L'è dividuu in noeuv titoi e 65 articoi.

**Titoi**
#Principi generai
#Organ de la Region
#Attività normativa de la Region
#Amministrazion regional
#Partecipazion popolara
#Finanza e programmazion de la Region
#Organ de garanzia
#Approvazion e revision del Statut
#Disposizion finai

## Ligamm de foeura
*El statut
Ununtri

El **Ununtri** (*Uut*) l'è el nom temporaneo daa da la IUPAC al element numer 113. L'element l'è staa approvaa da la IUPAC el 30 de dicember 2015, insema al 115, 117 e 118, completand el 7m period de la Tavola Periodica.
Suerpùt

**Suersput**, (en Italià: *Sopraponte*) l'è 'na frasiù del cümü de Gaàrt. La g'ha 'na popolasiù de presapóch 1500 abitàncc.

Enfìna al 1928 la comunità de Suerpùt la g'ha fat cümü de per sò cönt. Col Régio Decrét n. 2046 del 10 de óst del 1928, l'è stada agregàda a Gaàrt ensèma a Suersòch.

El nòm del paés el vé del fat che 'l se tróa a mut del put sura 'l torènt Vrènda.

## Oter progecc
Tavord

**Tavord** (prononzia local: [ta'vo:rt]; italian: *Tavordo*) l'è ona frazzion del comun comasch de Porlezza.
El se troeuva in del coeur del territori comunal, in su la strada che la va su a Carlasc.
A l'è staa on comun indipendent fina al 1928. Al temp di piev a l'era denter a la Piev de Porlezza.
I sò abitant a se ciamen *tavordin* (prononzia local: [tavord'iŋ]) e a gh'hann 'me soranomm *zoccolon* (prononzia locali: [tsuku'loŋ]).
## Nott
Lagh de Pian

El **Lagh de Pian** (it. *Lago di Piano*) a l'è on laghett de la Val Menas, in Lombardia. El ciappa el sò nomm de Pian, vuna di frazzion de Carlasc.
El gh'ha ona superfis de 0,72 chilometer quadraa, e l'è perfond al massim 13 meter. El se troeuva ai spall de Porlezza e arent ai mont Galbiga e de Tremezz.
On temp a l'era ona part del Lagh de Lugan, ma l'è staa separaa de quell in del cors di ann, e soratutt de la buza del Cusc, el riaa lì arent.
Val Perlana

La **Val Perlana** l'è ona vall alpina in sul Lagh de Comm.
L'è traversada de la Perlana, e la gionta insemma Lenn (a est) e Ossusc (a ovest).
I sò montagn pussee volt a hinn:
*el Mont de Tremezz (1.700 meter)
*el Galbiga (1.698 meter)
*el Croson (1.647 meter)
*el Mont de Lenn (1.589 meter)
*la Scima de la Diaria (1.447 meter)
Lagh de Alseri

El **Lagh de Alseri** l'è on laghett de la Brianza.
El se troeuva in de la Provincia de Comm e 'l bagna i comun de Erba, la Villa, Alseri e Monguzz.
El g'ha ona superfis de 1,72 chilometer quadraa e l'è perfond al massim vott meter.
Pin Girometta

El **Pin Girometta** l'è la maschera bosina de Carneval.
L'è stada pensada e creada del sur Giusepp Talamon in del 1956, per on concors inviaa de la Famiglia Bosina (nassuda l'ann prima), che la voreva trovà ona maschera bosina per el carneval de Vares. El Talamon l'ha dii che probabilment la figura del Pin Girometta l'era ispirada a on quai personagg del folklore varesin, ona sort de *[[barbapedana]]* bosin che 'l vendeva i giromett per la strada.
La maschera l'è stada impersonada del Rico Vanett (ciamaa anca *el Vanetton*) per tanti agn fina a la mort, in del 1990; e poeu, de quell ann chì, del Loris Baraldi.
## Ligamm de foeura
*La storia del Pin Girometta in sul sit de la Famiglia Bosina
Tavà

El **Tavà** l'è on magattell tipegh de Comm.
L'è on personagg che l'è staa inventaa e creaa del poeta Piero Collina, che 'l diseva de vesses ispiraa a on omm ciamaa *Carlo Mazzoeula*. Ona storia, insomma, minga tropp lontana de quella del Pin Girometta, la maschera bosina.
Quell personagg chì l'è staa poeu trasformaa in d'on magattell de la tradizzion comasca, e l'è on poo la "maschera" de Comm.
A l'è on pessatt vestii a la marinara, cont in man la stadera per pesà el pess de vend e in de l'oltra man el fiaschett del vin.
## Ligamm de foeura
*teatroburattinicomo.it
Bob Noorda

El **Bob Noorda** (Amsterdam, 15 de luj del 1927 – Milan, 11 de genar del 2010) l'è staa on designer olandes naturalisaa italian. Dai agn '60 l'è diventaa vun di protagonista del rinnovament del design e de la grafica italiana.

## Biografia
Despoeu el servizzi militar in Indonesia (in quij agn colonia di Paes Bass), el torna ad Amsterdam a la fin di agn 40, per finì de studià al *Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs*, indoa che 'l se diploma in del 1950.

El Noorda, de scoeura fonzionalista, l'ha lavoraa 'me liber professionista in de la capital olandesa, per poeu fà san Martin in Lombardia, a Milan, in del 1954.

Rivaa in de la capital lombarda, 'l s'è on poo faa on nomm, e l'ha lavoraa per la Pirelli (i reclamm), La Rinascente ('n tra el 1963 e 'l 1964) e anca l'Olivetti. A la Pirelli l'è entraa in contatt cont i designer famos Walter Ballmer, Aldo Calabresi, Max Huber, Lora Lamm, Bruno Munari, Raymond Savignac, Albe Steiner, Antonio Boggeri e Pino Tovaglia.

In del 1964 l'ha lavoraa a la Metropolitana Milanesa, iningurada in del november del 1964. L'ha lavoraa a la segnaletega e all'allestiment general, e per quell l'ha vengiuu el Compass d'Or. Despoeu l'ha progettaa anca la Metropolitana de New York e poeu quella de San Paol.

L'ha poeu disegnaa, insemma al Pino Tovaglia, al Bruno Munari e al Roberto Sambonet, el stemma de la Region Lombardia, doperà ncamò incoeu 'me Bandiera mia offiziala de la Lombardia.
Auxiliary power unit

La **Auxiliary power unit** (**Unità de potenza ausiliaria** in lombard) l'è on unità de potenza ausiliaria installada soratutt in di avion per dà energia doperada no per la propulsion.

## Repolan
Incoeu la *APU* di reoplan l'è ona turbina a gas che la da energia ai impiant pussee important del avion quand gh'hinn di problema ai motor, e quand a terra hinn smorzaa.

### Storia
Vuna di primm APU cognossuda l'è stada doperada dal Supermarine Nighthawk, in del 1916, ma entra in del aviazion civil domà in del 1963, cont el Boeing 727, e 'l permett al Boeing de volà anca in di aeroport piscinitt, vist che 'l gh'aveva mia busoeugn di apparecc a terra.
Segnaletega e allestiment de la Metropolitana de Milan

La **segnaletega e allestiment de la Metropolitana de Milan**, in italian **segnaletica e allestimento della metropolitana milanese** l'è 'n oeuvra de comunicazion visiva realizzada del Bob Noorda e del Franco Albini per dà on'identità precisa a la metropolitana milanesa.

L'è progettada per dà pussee informazion che la pò dà ai viaggiator, e per dà on'immagen coordinada a la linia di trasport milanesa.

El progett l'ha daa, in del 1964, ai scior Noorda e Albini, e all'azienda MM, el Premi Compass d'Or, e i studi e i sbozz hinn anmò espost in di musee de tutt el mond.

## Origin del progett

In del 1963, l'Albini l'ha parpognuu al Noorda de collaborà a la creazion de la M1, la linea rossa de Milan. L'è ancamò on esempi pionieristegh de sistema unificaa de element architettonegh, grafegh e d'arredament.

La coerenza l'è dovuda anca a la collaborazion, forta e avuuda fin de subit, in tra i dò progettista che, per el Noorda, l'ha permittuu de avegh on progett innovativ sia in del disegn, sia in la collaborazion.

Sta de fatt che el sò lavorà l'è diventaa famos in tutt el mond, e doperaa 'me esempi per ona motta de metropolitann de tutt el mond. Ha daa anca importanza al Noorda, cattaa foeura per disegnà la segnaletega di metropolitann de Noeuva York e de San Paol del Brasil.

## Stil

Fin dal inizzi, la M1 l'è stada caratterizada dal color ross, e poeu anca i olter lign gh'han avuu on color proppi. Quell color lì l'è staa doperaa per i cartej e per i treni. La precision del Albini l'è stafa 'n poo el "fil conduttor" del progett: Sò hinn i corriman, el paviment negher e i orelogg.

I segnal hinn assee innovativ, e gh'han el nom de la fermada ripetuu, per fà che i passegger poeuden legg anca quand el treno l'è dré a movess.

### El caratter
Per la Metropolitana l'è staa dopera on noeuv caratter inventaaa e disegnaa a man dal Bob Noorda, che l'è ona version modifegada del Helvetica, ma con manch curv e i lign pussee bass, per avegh ona leggibilità pussee volta.

## Vos corelaa
*Segnalament de la metropolitana de Milan

## Ligamm de foeura
* Metropolitane stazioni e segnali - L'Architetto 
*  Stazioni della Metropolitana Milanese, linee 1-2
Franco Albini

El **Franch Albini**, in italian **Franco Albini** (Robiaa, 17 de otober del 1905 - Milan, 1 de november del 1977) l'è staa on designer e architett italian, rigoros esponent del Razionalism italian.

## Biografia

### Premi vinciuu

## Didattega

## Progett principai
Roeusa camuna

La **roeusa camuna** l'è vuna di incision di camun, popolazion del età del ferr, pussee famosa. L'ha daa origin, in d'ona trasposizion del Bob Noorda, al stemma de la Lombardia.

La se troeuva sia in forma de fior che de svastega.


Archivi:Rosa camuna R24 - Foppe - Nadro (Foto Luca Giarelli).jpg|Una di incision
File:Camunian rose geometry.svg|Trasposizion geometriga


## Alter progett

## Vos corelaa
*Roeusa camuna (formai)
Sant Imeri

L**'Imeri** (latin: *Himerius*) l'è staa on marter lombard. L'è veneraa 'me sant de la Gesa Catolega, e l'è regordaa el 4 de febrar.
Insemma al sò amis Jemol l'era dree a andà a Roma. Rivaa in la Vall di Scires, gh'è staa on saltament de brigant che rivaven de Ambold. I duu amis hinn scappaa in Valganna, e la fin hinn staa coppaa, anca se aveven domandaa pietà in nomm del Signor. El Jemol l'è mort arent a Ganna, intant che l'Imeri l'è staa bon de rivà fina a Vares, per morì arent a Bost.
Suersòch

**Suersòch**, (en Italià: *Soprazocco*) l'è 'na frasiù del cümü de Gaàrt. La se tróa a presapóch 5 chilòmetri a nordest del sò cèntro comünàl.

Enfìna al 1928 la comunità de Suersòch la g'ha fat cümü de per sò cönt. Col Régio Decrét n. 2046 del 10 de óst del 1928, l'è stada agregàda a Gaàrt ensèma a Suerpùt.

Del pont de vìsta de l'aministrasiù religiùza la fà paròchia de per sò cönt e la sò céza l'è 'ntitulàda ai sancc Biàs e Giàcom.
Berardo Maggi

**Berardo Maggi**, (Brèsa 'ntra 'l 1240 e 'l 1245 - Brèsa 1308) l'è stat vèscof de la céza catòlica e signùr de la cità de Brèsa. L'ìa fiöl de Emanuele Maggi, podestà de Genova 'ndel 1242, de Piacènsa e senatùr a Roma, 'ndoche l'è stat copàt endel córs de 'na soleasiù del pòpol endel 1257.

L'è stat 'na figüra de prim pià endela stória de la cità de Brèsa. L'è stat fat vèscof endel setèmber de 1275.  Ai 25 de mars del 1298, el rìa a pacificà le fasiù guèlfe e ghibilìne che rindìa difìcil la vìta del Cümü e 'l se fà elèger come Signùr de la cità e, dàto che l'ìa zà vèscof, el g'ha ünificàt el potére civìl con chèl religiùs. 

Dòpo la sò mórt, el sò còrp l'è conservàt dét al Dòm Vècc, enden sarcòfago de màrmo rós de Verùna, cuarciàt zó de 'n coèrcc con decorasiù de gran valùr artìstich, colocàt pròpe a l'entràda del Dòm.
Eberhard August Wilhelm von Zimmermann

**Eberhard August Wilhelm von Zimmermann** (Uelzen, 17 de óst del 1743 – Braunschweig, 4 de löi del 1815) l'è stat en geògrafo e zoòlogo todèsch.

L'è stat profesùr de scènse natürài a Braunschweig. El g'ha scriìt el *"Specimen Zoologiae Geographicae Quadrupedum"* (1777), giöna de le prìme òpere sö la distribusiù geogràfica dei mamìfer.

El g'ha fat viàs de stüde en Inghiltèra, Itàlia, Frància, Rusia e Svésia.

L'è stat profesùr de Carl Friedrich Gauss.

## Opere
* *"Geographische Geschichte des Menschen und der vierfüßigen Tiere"*, Lipsia 1778-83
* *"Über die Kompressibilität und Elastizität des Wassers"*, Lipsia 
* *"Frankreich und die Freistaaten von Nordamerika"*, Berlino 1795 
* *"Allgemeine Übersicht Frankreichs von Franz I bis auf Ludwig XVI"*, Berlino 1800
* *"Taschenbuch der Reisen"*, Lipsia 1802-13 (Borrador de viajes)
* *"Die Erde und ihre Bewohner"*, Lipsia 1810-15, 5 volüm

## Abreviasiù

L'abreviasiù "Zimmermann" l'è dopràda per indicà Eberhard August Wilhelm von Zimmermann come autorità endele descrisiù e tasonomìe en zoologìa.
Joe Alaskey

El **Joseph Francis** "**Joe**" **Alaskey III** (Troy, 17 de april del 1952 – Green Island, 3 de febrar del 2016) l'è staa on comegh e ator american.
Pospés

**Pospés** l'è 'na frasiù del cümü de Paitù, en Pruvìncia de Brèsa. L'è abitàt de 'na sinquantìna de persùne e'l se tróa a 254 méter sùra 'l leèl del mar a 'n chilòmetro e mès de distànsa del sò cèntro comünàl. Del pont de vìsta de l'aministrasiù religiùza el fà riferimènt a la paròchia de Paitù. El g'ha mai fat cümü de per sò cönt ma l'ìa zamò lüminàt col nòm de *Pospencium* endei docümèncc del Monastér de Santa Giùlia endel sècol XII.

## Riferimèncc
Sbozzett

El **sbozzett** (a Novaa: [ʒbu'tsɛt]) l'è on arnes doperaa di minoeur.
A l'è on scupellon, che 'l gh'ha ona forma compagna del trà-via-canton (ma pussee gross): el gh'ha on boeugg a metà de l'asta per mettegh denter el manegh de legn.
El se batt cont el mazzott e 'l serviss per sagomà i bord di tocch de granii.

## Bibliografia
*Sandro Massera, *Vocabolario del dialetto di Novate Mezzola*, Ciavenna, Centro Studi Storici Chiavennaschi, 1985.
Scigogna (arnes)

La **scigogna** (a Corten: [tsi'goɲa]; a Novaa: [ʃi'guɲa]) l'è on arnes doperaa in di bait de montagna.
A l'è faa su d'on montant de legn che 'l gira, indè che gh'è miss denter on brasc longh, pontellaa d'on travett.
L'è miss arent al fogoraa e 'l serviss per tegnì su la coldera con scià el lacc de quaggià. El travett el serviss per mett la coldera arent al foeugh, o tiralla via.
## Bibliografia
*Sandro Massera, *Vocabolario del dialetto di Novate Mezzola*, Ciavenna, Centro Studi Storici Chiavennaschi, 1985.
Santa Gada

La **Gada** (latin: *Agatha*; Palermo, vott de settember del 229/235 - Catania, 5 de febrar del 251) l'è stada ona tosa romana, martora cristiana.
L'è venerada 'me santa de la Gesa Catolega, ma anca de tucc i ges che 'l permetten, fin di primm temp: la soa venerazzion l'è vuna di pussee antigh. L'è patrona de San Marin, de Malta e de Catania.

## El cult
In Lombardia l'è patrona de Basej, Bulgor, Martinengh, Marzignaa, Montisell, Ornagh, Tov, Trescor e Tremenegh.
Wikitongues

**Wikitongues** a l'è un'organizazion senza fin de guadagnar rejistrada a New York, USA. La g'ha l'obietiv de documentar tute i lengov del mond.  L'è staita fondada del Frederico Andrade, del Daniel Bogre Udell e de la Lindie Botes ind el 2014.

## Storie orai

Fina a'l Maj del 2016, Wikitongues l'ha rejistrad lì adree ai 329 video in plussee de 200 lengov. Fina a'l 2018, inscambi, hann rejistrad plussee de 350 lengov, o 5% de tute i lengov del mond.

## Poly
Poly l'è un software open source fait su per scompartir e imparar i lengov. El projet l'è stait suportad sora el Kickstarter e l'organizazion l'è staita bona de catae su $52,716 cont l'aiut de 429 finanziador. Adess el software l'è adree a vesser desvilupad.

## Licenze
Tuts i videos inn publegads sota la licenza CC-by-NC 4.0. De poc un'altra opzion per publegar i video sota licenza CC-by-SA 4.0 l'è staita metuda.

## Riferiments

## Ligam de fœra

* Sit ofiçal
* Lombard oriental
* Lombard occidental
* Interview with Freddie Andrade Wikitongues’ cofounder
Capitani Reggent

I **Capitani Reggent** (*Capitani Reggenti* un italian) hinn i capi de stat del San Marin. Hinn du e resten in carega per ses mes, primm de avril al primm de otover e viceversa. 

La *Reggenza* l'è 'n orghen collegial, e i dò reggent i gh'han el diritt de veto vun in sui decision de l'alter.

Hinn formalment a capi del Consili Grand e General, del Consili di XII e de Congress de Stat, ma pòden no toeuggh part se hinn no dì member elegiuu.

I capitani reggent elegiuu del Consili Grand e General per el semester ottover-avril hinn el Matteo Rossi e 'l Lorenzo Bugli.

## Storia

## Elezion
Hinn elegiuu dal Consiglio Grande e Generale, tipegament da du Partii different, per garantì el controll reciproch. L'è elegiuda la cobbia con la maggioranza assoluda e l'elezion l'è nonziada dal Segretari de Stat per i Affar Interni dal pogioeu del Palazz Publegh.

Dopo tri dii da la fin del mandaa i cittadin poden mandà i sò lament, e se gh'è di presuppost per giudegà i Reggent per quell che han faa o mia faa vegnen mandaa al Sindacaa de la Reggenza.

Poden vess elegiuu domà:
*I cittadin sammarines da la nassita
*Che i gh'ha pussee de 25 agn
*Che hinn consijee
*E che hinn no staa Reggent in di ultem 3 agn
Domm de Monscia

El **Domm de Monscia** a l'è ona gesa, la pussee importanta de Monscia. L'è dedicada al San Giovann Battista e 'l so progettista principal a l'è staa el Mattee de Campion.

## Àlter progett

## Vos corelaa
*Biblioteca del Domm de Monscia
Rivoeulta de Milan (1853)

La **revoeulta de Milan** del ses de febrar del 1853 l'è on episodi del Risorgiment italian. In 'sta revoeulta, i reson patriottegh s'hinn messedaa a primm idej socialista.
## Storia
I revoltos, senza i armi promettuu che doveven rivà de la Svizzera e de Genova, s'hinn lanzaa in gir per i strad armaa domà de cortei e olter arnes compagn. A gh'è mancaa l'aiutt di soldaa ongheres (che speraven de tirà denter, per l'oeudi contra l'Austria) e di mazzinian, che eren contrari ai idej socialista. Dopo de 'na giornada de combattiment, i austriegh hinn staa bon de menà l'orden grazzie ai rinforz, e hann fusilaa sedes personn.
Dopo che l'è andaa mal, quell fatt chì l'ha colpii l'opinion publega borghesa e moderada, che l'ha sentuu che l'era important rivà a l'Unità d'Italia cont el lassà de banda i posizzion del Mazzini e quei socialista, che s'eren giamò faa sentì in del 1848.
Jeonbuk HMFC

El **Jeonbuk Hyundai Motors Football Club**, pussee semplicement **Jeonbuk** l'è voeuna squadra de folber de Jeonju (pruincia de Jeollabuk-do), Corea del Sud, indoe l'è stada fondada in del 1994.

## Ligamm da foeura
* Sit Web del Jeonbuk
Leningrad

*San Peterburgh, città de la Russia, dal 1924 al 1991 ciamada Leningrad.
*Oblast' de Leinigrad, oblast' de la Russia, che 'l confina con San Peterburgh.
Carlo Collodi

**Carlo Collodi**, a l'anagrafe **Carlo Lorenzini** (Firenz, 24 november 1826 – Firenz, 26 ottober 1890), l'è staa on scrittor e giornalista italian. L'è famos principalment per vess staa l'autor del romanz *I avventur del Pinòcchio. Stòria de on burattin* ("Le avventure di Pinocchio. Storia di un burattino") che tutt el mond cognoss com'è *Pinocchio*.

## Pinocchio
L'è staa pubblicaa in del 1881. L'è on classich de la letteratura per bagai.
Ponte dei Trepponti

El **Ponte dei Trepponti**, che in lombard el voeur dì **Pont di Triiponc**, l'è el pont pussee famos de Comacchio, oltra a vess el sò monument representativ.

L'è staa fa su in del 1638 dal architett de Ravenna Luca Danese, sotà l'ordin del Giovanni Battista Maria Pallotta.
Bob Marley

El **Robert Nesta Marley**, mej cognossuu 'me **Bob Marley** (Nine Mile, ses de febrar del 1945 - Miami, vundes de magg del 1981) l'è staa on cantant e musicista giamaican.
Fioeu d'on marinar ingles e de ona donna giamaicana, el Marley l'ha scominciaa a moeuves in del mond de la musega in del 1961. Musicista e filosef, l'è la figura central de la storia de la musega reggae, che con lu l'è deventada anca on stil de vita e ona vision religiosa del mond. L'è consideraa vun di cantant pussee influent de la storia de la musega del XX secol.
Agnesa Visconta

L**'Agnesa Visconta** (it. *Agnese Visconti*; Milan, 1363 - Mantoa, 7 de febrar del 1391) l'è stada ona nobela milanesa.

## Vita
L'era la tosa del scior de Milan Bernabò Viscont e de la Beatriz de la Scala. La s'è sposada in del 1380 cont el Francesch I Gonzaga, scior de Mantoa: el matrimoni l'era staa combinaa per fà su 'na leanza in tra Milan e Mantoa. I spos gh'hann avuu 'na tosa ciamada Alda.
Quand che 'l sò pader l'è staa scasciaa via del trono del Gian Galeazz Viscont (1385), l'Agnesa la s'è s'cerada contra el cusin, e l'ha faa vegnì a Mantoa on rosc de oposidor milanes.
In del 1391 però l'è stada acusada d'avè tradii el marì, processada e condannada a mort: gh'hann tajaa el coo, intant che 'l sò sospett moros, el Toni de Scandian, l'è staa impiccaa. Se cred che dedree a 'sta condanna a ghe sia staa anca 'na quai reson politega: de fatti, on para de agn dopo el Gonzaga el s'è sposaa con vuna di Malatesta, in fonzion anti-milanesa.
Dialett barasin

El **barasin** (prononzia local: [bara'zeŋ]) l'è ona variant ocidental de la lengua lombarda.
L'è on dialett lodesan parlaa domà in del comun de Sant Angiol, in su la riva del Lamber. El se diferenzia di olter dialett de la provincia per 'na quai caratteristega fonetega.
Goid

**Goid** (it. *Goido*) l'è ona frazzion del comun lumellin de Med, in de la provincia de Pavia.
A l'è staa on comun indipendent fina al 1928.
Magiostra

La **Magiostra**, ciamada anca **Maoeula**, **Fraga** o **Fragola**, l'è on fals frutt di piant del gener *[[Fragaria]]*. Anca se dal punt de vista botanegh a l'è mia on frutt, da quell nutrizional l'è ritegnuu on frutt.

E nom deriva da un'antica parola d'origin indoeuropea  sopravvissu in Lombardia, Piemont e Emilia Romagna, con connession in la Francia meridional, fin ai Paes Basch.

## Riferiment


## Alter progett

## Vos corelaa
*Fragaria vesca
*Pasta cont i magioster
Roggion

**Roggion** (prononzia local: [ru'dʒɔːŋ]; italian: *Roggione*) l'è ona frazzion del comun cremones de Pizzighetton.
Pajaa

**Pajaa** (it. *Pagliate*) l'è ona frazzion de la città de Noara.
El paes el se troeuva a sud del center comunal, arent a Mellogn (del qual a l'è staa frazzion fina al 1808) e Gionzana.
Stropin

**Stropin** (it. *Stroppino*) a l'è ona frazzion del comun verbanes de Brovell-Campognin.
A l'è staa on comun indipendent fina al 1923, compagn de tutt i olter frazzion del comun.
Ferzonegh

**Ferzonegh** (prononzia local: [fer'tsɔnik]; italian: *Ferzonico*) a l'è ona frazzion del comun valtellin de Mantell, in de la Provincia de Sondri.
Filorera

**Filorera** (prononzia local: [felo'rera]; italian: *Filorera*) a l'è vuna di frazzion che fann su el comun de Val Masen, in de la Provincia de Sondri.
Bagn del Masen

**Bagn del Masen** (it. *Bagni del Masino*) l'è ona frazzion del comun del comun de Val Masen, in de la provincia de Sondri.
A l'è cognossuu per vess ona stazzion termal ben importanta.
Primol

**Primol** (italian: *Primolo*) l'è ona frazzion del comun valtellin de Gesa, in de la Provincia de Sondri.
El se troeuva a on'altezza de 1274 meter sora el nivell del mar: a ghe viv circa 150 abitant.
Rusnell

**Rusnell** (italian: *Ruginello*) l'è ona frazzion del comun brianzoeu de Vimercaa, in de la Provincia de Monscia.
A l'è separaa del rest del comun de la Molgora. El confina con Bernaregg, Bellusch, Carnaa e Solbiaa.
L'è staa on comun indipendent fina al 1929: al temp di piev el partegniva a la Piev de Vimercaa.
Fabrizio Cecchetti

El **Fabrizio Cecchetti** (Rò, 3 de dicember del 1977) l'è on politegh italian, dal 2018 deputaa cont la Liga Salvini Premier e, in precedenza, president del Consili Regional de la Lombardia e consejee regional.

## Biografia
Entra in gioventura in la Liga Nord e in del Moviment di Giovin Padan. In del 1998 l'è elegiuu consiliee a Rò, per poeu vess rielegiuu in del 2002 e 2007. In del 2005 l'è elegiuu al Consili Regional lombard e l'è riconfermaa in ddel 2010 e in del 2013.

In del 2012 l'è elegiuu President del Consili Regional, che l'ha sostituii el Davide Boni, indagaa per corruzion. In del 2013 a l'è mittuu 'me vicepresident.

In di elezion politegh italian del 2018 a l'è elegiuu deputaa in la circoscrizion Lombardia 2 cont la Liga Salvini Premier.

A l'è maritaa, del 2018, cont la Laura Santin.

## Posizion politegh
A l'è semper staa retegnuu vun di element pussee progressista de la Liga: I sò vot han permittuu per esempi a la Region de patrocinà dal 2014 al 2016 el gay pride de Milan, cont gran dibattit in del partii.

El s'è deciaraa a favor di union in tra i personn del midemm sess, al testament biologich e a l'us medich de la cannabis.

## Procediment giudiziari
In del 2012 a l'è indagaa in del process di "spes matt" e in del 2014, prima de la sentenza de la Cort di Cunt, el da indree 49'000 Euro.

El 29 de april 2015 a l'è rinviaa a giudizzi per peculaa.

## Riferiment
*Fabrizio Cecchetti rinviato a giudizio - Milano Today
*Tanti auguri da TN a Fabrizio Cecchetti e Laura Santin, oggi sposi - TicinoNotizie
*Elezioni/Lega, Fabrizio Cecchetti ‘verso’ Roma. ‘Tutti gli uomini’ di Salvini. E nell’Est Ticino.. - TicinoNews
*Fabrizio Cecchetti - OpenPolis 
*Cecchetti è il nuovo presidente del Consiglio regionale - Bergamo News
*Gay Pride, sì al patrocinio con voto leghista: Centrodestra si divide - Corriere della Sera
San Ladin

**San Ladin** (prononzia local: [san la'deŋ]; italian: *San Latino*) l'è ona frazzion spartida in tra i comun de Castelleon e Gombed.
Perseghell

**Perseghell** (italian: *Persichello*) a l'è ona frazzion del comun cremones de Persegh-Dosem.
A l'è la frazzion pussee grossa e popolada del comum.