open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cadrega

La **cadrega** o **scagna** (anca *cardega*) a l'è on element de arredament doperaa de settàss giò, generalment costituii de on pian orizontal ch'el poeuggia su quatter gamb e da on pian vertical per poggià la s'cèna. I materiai pussée doperaa per fabbricà i cadregh hinn: legn, plastica, ferr, ma anca l'alumini e l'azzal.

La forma pussee antica de cadrega cognossuda l'è quella dij Egizian, de legn tenc o intarsiaa con materiai prezios comè l'eban o l'avòri. I babilones doperavan cadregh faa de legn de palma, on material bell moresin e facil de lavorà.

## In de la coltura popolar
El termen "cadrega" l'è bell cognossuu in Italia anca per via d'on *[[sketch]]* del trio comegh de Aldo, Giovanni e Giacomo, propost prima in di teater e poeu in del cine ''Tre Uomini e una Gamba''. In del sketch, l'Aldo (che l'è de origin siciliana) el finiss per sbali in de là cà de duu paisan leghista e razzista (el Giovanni Storti e 'l Giacomo Poretti). Quei lor, che sospetten che l'Aldo el sia on *[[teron]]* (anca se lu, tutt stremii, el dis de ciamass *Brambilla Fumagalli*) el ghe fann el "scherz de la cadrega": ghe dann on pomm e ghe disen che l'è ona "cadrega": inscì l'Aldo, che 'l sa nò el milanes (proppi perchè l'è sicilian) el ghe cred a lor e 'l dis: "Mmm, buona questa catrèga!", inscì capissen che l'è on *teron*.

## El nomm
El nomm *cadrega* l'è on'evoluzion popolar del latin *cathĕdra*, prestet del grech antigh *kathédra*. El termen l'è doperaa e cognossuu in tutt el nord Italia: in piemontes (*carega* o *cadrega*), in genoves e in venezzian (*carega*), in forlan (*cjadree*) e in emilian (*cadrega*), ma anca in del sardegnoeu (*catrea, cadrea* o *cradea*), in del catalan (*cadira*) e in del portoghes (*cadeira*).
El termen *scagn(a)* inscambi el riva del latin *scamnum*.

## Referiment
Miglos

Miglos l' è un Comun Frances nel departament de l'Ariège e in la reson da Midi-Pyrénées, Arrondissement de Foix, canton da Tarascon-sur-Ariège.  
* Miglos www.amiglos.fr
Breinigerberg

**Breinigerberg** a l'è una frazion de la cità de Stolberg in del distret de Aquisgrana, stat del Nord Reno-Westfalia, Germania. A l'è a pressapoch 17 km de la fruntera intra la Germania, el Belgi e l'Ulanda. Al gh'ha 971 abitant (2005). 

Cità arent: Aquisgrana e Eschweiler
 
## Ligam de föra
* Breinig + Breinigerberg 
* Breinigerberg
Sest San Giovann

**Sest San Gioann** (*Sesto San Giovanni* in italian) l'è on comun de  abitant de la Provincia de Milan, in Lombardia. L'era vun di sitt di acciaierij Falck e Marelli (che hinn tucc dismess al dì d'incoeu).

Sest, situada a nòrd de Milan e al confin con la Provincia de Monza, l'era anca ciamada *[[Stalingrad]]* per el volt numer de Comunista che ghe abitaven ona voeulta.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Sest San Giovann l'è mostraa in la tabella chi de sòtta:

## Sport
La squadra de folber principal de Sest San Giovann l'è el Pro Sesto. Di alter squader minór hinn el Sesto 2012, la Rondinella, la Rondò Dinamo, el San Giorgio e la Città di Sesto.

## Vos correlaa
* Pro Sesto
* Sesto 2012
* Villa Zorn
* Giardin de Villa Zorn
* Villa Viscont d'Aragona
* Casa Cotechini
* Villa Torrètta
* Villagg Falk
* Villa Mylius
* Giardin de Villa Mylius
* Villa Puricelli Guerra
* Villa Pelucca
Mós (BG)

**Mós** l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' gh'à . L' se tróa a 5 km a sira de la sità e a 252 méter de altèsa söl lièl del mar.

L'è tacàt ai cümü de Albrèmb, Bèrghem, Cüren e Put San Piéro.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Pulimer

Un pulimer l'è una macrumulecula (l'è una mulecula cunt un pes mulecular propi grand) che l'è fada sü de toch che se ripeten un bel poo de völt, ch'a hinn ciamaa ünità strütüraj, e a hinn ligaa intra de lur cun ligam cualent. I esempi püssee cugnussüü de pulimer a hinn la plastica e'l DNA.
I ünità strütüraj poden vess istess intra de lür (alura el pulimer el se ciama omopulimer) o discumpagn, (cupulimer). 
De spess cun la parola pulimer vegnen in ment dumà i macrumulecul sintetich, 'me i plastich, i gom sintetich e i fiber di tessüü, ma a hinn pulimer anca i macrumulecul naturaj, cume i pruteinn, i acid nücleich e i polisacarid.
El grad de pulimerisaziun el fa vidè el nümer medi de monomer del pulimer:
* piscinin - a'l gh'ha de men de 100 monomer;
* medi - intra i 100 e 1000 monomer;
* grant - püsee de 1000 monomer.
Fevrer

**Fevrer** (parnonzia: /feˈvreː(r)/; ciamad anca **febrar** per analogia cont el talian) l’è el segond mes de l’ann ind i lunari sgiulian e gregorian. El gh’ha de norma domà 28 dì, ma ind i agn besest el ghe n’ha 29. L’è donca el mes pussee curt de l’ann, e el pœul passà senza havégh una luna piena. Fevrer l’è el terz mes de l’inveren meteorologegh ind l’emisferi boreal. Ind l’emisferi austral, a l’è el terz mes de l’istad meteorologega, desgià che l’è compagn de vost ind l’emisferi boreal.

In latin, el nom del mes l’era *Februarius*, e el vegneva sgiò de *februum* (‘purifegà’). A gh’era puranca un ritual de purifegazzion ciamad *Februa* ch’el se tegneva el 15 de fevrer. Sgener e fevrer inn stait i duu mis darer a vesser sgiontad al lunari roman, introdut del Numa Pompili ind el 713 iEC.

I feste de fevrer de la Roma antiga tœuven denter *Amburbium*, *Sementivae* (2 de fevrer), *Februa* (13–15), *Lupercalia* (13–15), *Parentalia* (13–22), *Quirinalia* ( 17), *Feralia* (21), *Caristia* (22), *Terminalia* (23), *Regifugium* (24) e *Agonium Martiale* (el 27).

*Solmonath* (‘mes de la fanga’) e *Kale-monath* (‘mes di virz’) inn di nom istoregh per fevrer in anglo-sassen. In finlandes, el mes l’è ciamad *helmikuu* (‘mes de la perla’), referendes a la fioca in sui ram dei arbor che la se deslengua, cont el crejà di gote d’aigua sberlusente. In sloven a fevrer ghe disen *svečan*, parolla ligada a la festa de la Madona de la Zeriœula. Un’oltra manera per segnà fevrer in sloven a l’era *vesnar*, ch’el doveva el sò nom a la Vesna, un personasg de la mitologia slava.

I segn zodiegai de fevrer inn aquari – infina al 18 de fevrer – e pess – del 19 inanz. I sò fior inn i viœule, i fior de primavera e i spadon. La preja zodiegal de fevrer l’è l’ametista, simbol de devozzion, saviezza spiritual e sinzeritaa.

Fevrer l’è ancasì considerad el mes de l’amor per via del Dì de San Valentin, la festa di namorad.

## Proverbi
* *Febrar l’è curt, ma l’è pesg de un turch*;
* *Sgener e fevrer, la nev ai pee*.

## Refarenze

## Olter proget
Avril

**Avril** (parnonzia: /aˈvriːl/) l’è el quart mes de l’ann ind i lunari sgiulian e gregorian. El gh’ha 30 dì. Avril l’è sozziad con la seson de la primavera ind l’emisferi boreal, e con l’autoven in chell austral, indova occiover l’è el sò equivalent, e vizzeversa.

I Roman chell mes chì el ciamaven *Aprilis*, ma de indova el vegna sgiò el nom l’è minga zert. L’ideja tradizzional l’è ch’el rivi del verb *aperire* (‘dervì’), un’allusion al sò vesser la seson indova i arbor e fior tachen a dervìss. Desgià che i Roman gh’haveven l’us de dedegàgh i sò mis a di deitaa, avril l’era sacher a la Vener, e i sò *Veneralia* vegneven zelebrad propri al prim de avril. Gh’è anca pœu dei ipotes che el nom de *Aprilis* in orisgen l’era *Aphrilis*, e donca conness a la deja grega Afrodita. Avril l’era el segond mes ind el lunari roman, inanz che el Numa Pompili el sgiontass *Ianuarius* e *Februarius* ind el 700 iEC. Apœus a chesta introduzzion, l’è vegnud el quart mes de l’ann.

Ind la Roma antiga, i feste di *Cerealia* se faseven per set dì adree a la metaa de avril, ma es sa minga la data sgiusta. Anca i *Feriae Latinae* se tegneven in avril, ancaben che la data la mudass. Oltre zelebrazzion toveven denter i *Veneralia* – 1 de avril – i *Megalesia* – del 10 al 16 – *Fordicidia* – el 15 – i *Parilia* – el 21 – i *Vinalia Urbana* – el 23 – i *Robigalia* – el 25 – e i *Serapia* – el 25. I *Floralia* se faven del 27 de avril duranta l’etaa republegana, e indaven inanz infina al 3 de masg.

I Anglo-sassen avril el ciamaven *ēastre-monaþ*, e l’era dedegad a la deja Eostre, che la vegneva festesgiada propri in chell mes chì.

La preja zodiegal de avril a l’è el diamant. El fior l’è la margarita. I sò segn zodiegai inn monton – infina al 19 de avril – e tor – del 20 inanz.

## Proverbi
* *April n’ha trenta, e se piovess trentun, farav dagn a nissun*;
* *April gnanca un fil, masg adsg, sgiugn pœu fa quell che te vœu’*;
* *April fa el fior, masg el gh’ha l’onor*.

## Refarenze

## Olter proget
Masg

**Masg** (parnonzia: /ma(t)s/ o /ma(t)ʃ/) l’è el mes de l’ann quell di zinch ind i lunari sgiulian e gregorian. El gh’ha 31 dì. 

Masg l’è un mes de primavera ind l’emisferi boreal, e de autoven in quell austral. Donca, Masg ind l’emisferi austral l’è equivalent a november ind l’emisferi boreal, e vizzeversa.

El nom del mes in latin l’è *Maius* e l’era ciamad insì in onor de la deja grega Maja, identifegada con la Bona Deja, deitaa romana de la fertilitaa che la gh’haveva i sò feste propri a masg. Però, el poeta roman Ovidi el porta un’oltra etimologia per el nom del mes, cont el dì che *Maius* el se ciamava insì per i *maiores* (o ben i vegg) e el mes subet dedree, sgiugn, per i *iuniores* (i sgioven).

Segonda el lunari roman, la festa de la Bona Deja l’era el 1 de masg, e i *Argei* el 14 o el 15. I *Argonalia* eren el 21, e i *Ambarvalia* el 19. I *Lemuria* se festesgiaven el 9, el 11 e el 13. A gh’era anca i duu *Rosalia*, zelebrad el 11 e pœu el 22.

La preja zodiegal de masg l’è l’ismerlad, ch’el simbolesgia amor e suzzess. I sò fior inn el moneghin e l’ispin bianch. I sò segn zodiegai inn tor – infina al 20 de masg – e sgemei – del 21 inanz.

## Proverbi
* *Masg succ, gran per tucc*;
* *Masg ventos, ann bondanzios*;
* *Se masg l’è el mes di fior, dei asen l’è pur quell, ma de dìll el pu bell, tuti ghe fann l’onor*;
* *Masg pioverasg tut i nivoi vann in gronda*.

## Refarenze

## Olter proget
Catalão

**Catalão** a l'è una cità brasiliana del stat de Goiás. La sò pupulaziun a l'è de 75.623 (2007). La sò süperfis a l'è de 3.779,5 km².

## Galeria de fotu

Image:Museu Catalão 2.jpg
Image:Patio Mitsubishi.jpg
Image:Catalão2.JPG
Image:Represa Monsenhor Souza 1.jpg
Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Igreja Dom Bosco.jpg
Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Catalão cidade das flores.JPG
Sgener

**Sgener** (parnonzia: /(d)zeˈneː(r)/ o /(d)ʒeˈneː(r)/; ciamad anca **genar** per analogia cont el talian) l’è el prim mes de l’ann ind i lunari sgiulian e gregorian. El gh’ha 31 dì, e el prim dì del mes l’è anca el prim de l’ann. A l’è, in media, anca el mes pussee fregg de l’ann ind l’emisferi boreal – indova l’è el segond mes de l’inveren – e el mes pussee cold in chell austral – indova l’è el segond mes d’istad. Ind l’emisferi austral, sgener l’è pu o manca compagn de luj ind l’emisferi boreal, e vizzeversa.

Ind la Roma antiga, a sgener ghe ocorreva i zelebrazzion di *Cervula* e *Juvenalia* – che se festesgiaven al 1 de sgener – ma anca vun di trii *Angonalia* – zelebrad el 9 de sgener – e *Carmentalia* – 11 de sgener.

El nom de sgener (latin: *Ianuarius*) el ven sgiò del Sgian, dia dei inizzi e di transizzion ind la religion romana. Dei olter nom istoregh per sgener inn el termen sassen *Wulf-monath* (‘mes del lov’) e *Wintarmanoth* (el ‘mes fregg’; el ‘mes de inveren’) duranta el regn del Carel el Grand. Ind la tradizzion slovena el ven ciamad *Prosinec*.

La preja zodiegal de sgener l’è el granad, ch’el representa la constanza. I sò fior inn el garofol e el campanin. I sò segn zodiegai inn capricoren – infina al 19 de sgener – e aquari – del 20 inanz.

Chei ch’è nassud a sgener se ciamen ‘sgener’.

## Proverbi
* *L’è chì sgener de la bona ventura*;
* *Genar el fa i pont e febrar je romp*;
* *Chi mazza un pures de sgener, en mazza un zentener*.

## Refarenze

## Olter proget
Sgiugn

**Sgiugn** (parnonzia: /(d)zyɲ/, /(d)ʒyɲ/, /(d)zøɲ/ o /(d)ʒøɲ/) l’è el mes de l’ann quell di ses ind i lunari sgiulian e gregorian. El gh’ha 30 dì.

Ind l’emisferi boreal, sgiugn el ghe da l’inviada a l’istad – desgià che el tœul denter el solstizzi d’istad – inscambi, ind l’emisferi austral, sgiugn el gh’ha denter el solstizzi de inveren e el representa donca el prenzipi de la seson freggia.

El nom de sgiugn el riva sgiò del mes latin de *Iunius*, ciamad insì in onor de la deja romana Sgiunona (latin: *Iūnō*). Ind la Roma antiga, sgiugn l’era retegnud un period de poch cavigg per i mariozz, delzadess el poeta Ovidi el porta de havé ciamad l’opinion de una *flaminica Dialis* – vuna di sazzerdotesse pussee volte del Sgiœuv – intuitù de la data de zernì per l’isposalizzi de la tosa sova de lu, e gh’hann consejad de fà passà almanca el 15 de sgiugn. Tamen, el filosef e scriccior gregh Plutarch el dis che el mes de sgiugn l’era pussee favorevel per i mariozz che gnanca masg.

In strologia, el segn zodiegal per i persone nassude intra el 21 de masg e el 21 de sgiugn l’è sgemei; per quii ch’è nassud del 22 de sgiugn al 22 de luj, el sò segn l’è el cancher. I preje zodiegai sozziade cont el mes inn perla, preja de luna e lissandrita. I fior inn la rœusa e el zizza-lacc.

## Proverbi
* *In sgiugn, luj e agòst chi pratica done le fa a sò mal cost*.

## Refarenze

## Olter proget
Vost

**Vost** (parnonzia: /(v)ust/ o /(v)ost/; ciamad anca **agost**) l’è el mes de l’ann quell di vot ind i lunari sgiulian e gregorian. El gh’ha 31 dì.

Ind l’emisferi austral, vost l’è equivalent a quell che l’è fevrer ind l’emisferi boreal, e vizzeversa. Ind l’emisferi boreal, vost l’ocorr d’istad; ind l’emisferi austral, inscambi, el riva de inveren.

Ind la Roma antiga a gh’era un frach de feste adree a vost: el *Supplicia canum* el se faseva el 3, i *Lychnapsia* el 12, i *Nemoralia* del 13 al 15, i *Tiberinalia* el 17, i *Consualia* el 18, i *Vinalia* el 19, i *Vulcanalia* el 23, i *Opiconsivia* el 25, e i *Volturnalia* el 27.

In prenzipi, el mes el se ciamava *Sextilis* in latin, desgià che l’era el sest mes ind el prim lunari roman che l’era stait fait su duranta el regn del Romel ind el 753 iEC. Ind el 8 iEC, el mes l’è stait renomenad in onor de l’imperador August.

I preje zodiegai de vost inn el peridot, l’onez e l’ispinell. I sò fior inn el gajœul e la bosola, che inn simboi de bellezza, forza, carater, amor, sposalizzi e fameja. I sò segn zodiegai inn leon – infina al 22 de vost – e versgen – del 23 inanz.

## Proverbi
* *Marz duu fus scars, april un fus sgentil, masg el coo sul piumasg, vost gh’è el rizzet e se fila un fuset*.

## Refarenze

## Olter proget
Setember

**Setember** (parnonzia: /seˈtem.bɛr/) l’è el mes de l’ann quell di nœuv ind i lunari sgiulian e gregorian. El gh’ha 30 dì. Setember ind l’emisferi boreal e marz in quell austral inn equivalent. Ind l’emisferi boreal, el prenzipi de l’autoven metereologegh l’è el 1 de setember; inscambi, el prenzipi de la primavera metereologega l’è el 1 de setember ind l’emisferi austral.

Setember (del latin *septem*, o ben “set”) l’era in orisgen el mes quell di set ind la version pussee veggia del lunari roman, el Lunari del Romel. Chichinsì, marz l’era el mes ch’el dava l’inviada a l’ann e, despœu una reforma, gh’haveven sgiontad anca sgener e fevrer in coo al lunari. Insì, setember l’è vegnud el mes quell di nœuv ancaben ch’el retegness el sò nom orisgenal.

Ind la Roma antiga, a setember es zelebrava i *Ludi Romani*. De sora maross, a gh’era l’*Epulum Jovis* le 3 de setember, i *Ludi Triumphales* del 18 al 22, e el *Septimonium*.

La preja zodiegal de setember l’è el zafir. I sò fior inn i oggit de la Madona, la sgilapa e l’aster. I sò segn zodiegai inn versgen – infina al 22 de setember – e balanza – del 23 inanz.

## Proverbi
* *In setember e setembrin mangen pollaster anca i zavatin*.

## Refarenze

## Olter proget
Utuber

**Utùer** l'è chèl dei dés dei més del an segónt el calendàre Gregorià. Utùer l'è 'l segónt més de l'Autuno 'ndèl emisféro boreàl, de la Primaéra 'ndèl emisféro austràl. Utùer l'è giü dei sèt més che g'ha 31 dé. 
Endèl calendàre de Ròmolo, l'éra chèl dei vòt dei més e de lé vé 'l nòm (*Octo* en latì el völ dì *òt*) 

Utùer el vé dòpo del més de Setèmber e prìma del més de Noèmber.

## Oter progecc
Nuember

**Noèmber** l'è chèl dei öndes dei més del an segónt el calendàre Gregorià. L'è giü dei quàter més che g'ha 30 dé. El sò nom el vé del latì *novem*, perchè noèmber l'ìa 'l nòno més del calendàre de Ròmolo, che 'l cuminciàa cón Mars.
El més prìma l'è utùer e chèl che vé dòpo l'è dezèmber.

## Oter projecc
Dicember

**Dezèmber** l'è chèl dei dùdes e öltem més del an segónt el calendàre Gregorià. L'è giü dei sèt més che g'ha 31 dé. El sò nom el vé del latì *decem*, perchè dezèmber l'ìa 'l més dei dés endèl calendàre de Ròmolo, che 'l cuminciàa cón Mars.

Dezèmber l'è 'l més cói dé piö cürcc e le nòcc pö lónghe 'ndèl emisféro boreàl e i dé piö lónc e le nòcc piö cürte 'ndèl emisféro austràl.

El més prìma l'è noèmber e chèl che é dòpo l'è zenér.

## Oter progecc
Alseri

**Alsèri** (*Alserio* in Italian) l'è on comun de , 'na superfis de 1,9 km² e 'na densità de  ab./km².  de la Provincia de Còmm. Vesin al comun el gh'è pur on lagh ch'el gh'hà el sò istess nòmm.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Alseri l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Appian

**Appian** o anca domà **Pian** (nom ufizial in italian: *Appiano Gentile*) l'è on comun de la Provincia de Còmm de , 'na superfis de 12,91 km² e 'na densità de  ab./km²..

L'è tacaa ai comun de  Beregazz, Bulgar, Carbonaa, Castelnoeuv, Guanzaa, Luragh Marinon, Casciv, Ultrona, Tradaa (VA) e Venian

## Stòria
### Età antiga
In di ann Trenta, in de la località Mont de Mezz, l'è staa trovada ona prima necròpoli con tomb de l'Età del Bronz****** de la Cultura de Canegraa. In di ann Vottanta , in del sitt che ghe disen La Mortizia, hann trovaa ona necròpoli anmò pussee granda golasecchiana, che la dovariss testimoniaa la transizion in tra la cultura celtega e quella romana. I oggett hinn foeura in del Museo archeologich Paolo Giovio de Còmm.
El fatt che i gent de la zòna de Appian commerciaven con gent de cultura greca l'è on ipotesi che l'è saltada foeura perchè l'è stada trovada on'iscrizion de Ἀφροδίτη (Afrodite) in su on'ara de marmo ****** che l'è vegnuu foeura quand hann tiraa bass on tòcch de l'abside de la gesa del S. Stevan Pròtomartir  De l'età romana gh'è tamben ona necròpoli che l'è saltada foeura in via del Mont Zuccòl.******

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Appian l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Ass

**Ass** (nom ufizial in italian: *Asso* in Italian) on comun de la Provincia de Còmm (el gh'hà , 'na superfiss de 6,46 km² e 'na densità de  ab./km². che ghe viven). L'è el capploeugh de la Valassina. L'è 'l capoligna de la ferrovia Milan-Ass, anca se in realtà la stazion che la serviss el comun, quella de Canz-Ass, l'è in del territori comunal de Canz.


## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Ass l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Bellas

**Bellas** o **Belas** (nom ufizial in italian: *Bellagio*; *Bilacus* in Latin) l'è on comun de , 'na superfiss de 26,6 km² e 'na densità de  ab./km². ch'el se troeuva in de la Provincia de Còmm. In di ultem agn, Bellas l'è vegnuu inscí famos e popolar cont i turista American che gh'hann fáa su perfin on casinó a Las Vegas (U.S.A.) che'l se ciama anca luu "Bellagio".

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Bellas l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Binagh

**Binagh** (nom ufizial in italian: *Binago* in Italian) l'è on comun de , 'na superfiss de 6,9 km² e 'na densità de  ab./km². che 'l se troeuva in de la Provincia de Còmm. El confina con la Provincia de Vares e i sò abitant hinn ciamaa ''Scusaritt".

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Binagh l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Caj

**Caj** (nom ufizial in italian: *Caglio* in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm de , 'na superfiss de  km² e 'na densità de  ab./km². 

El se troeuva in de la Valassina, de la qual l'ha condidividuu tucc i avveniment stòrich. Fina al 1947 Caj el faseva part del comun de Santa Valeria, insema aj paes de Rezzagh e Sorman. I abitant del paes hinn ciamaa *gòss*.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Caj l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Cantuu

**Cantuu** (nòmm ofizzial in italian: *Cantù*; *Canturium* in latin) l'è on comun de la Provincia de Còmm de , 'na superfis de  km² e 'na densitaa de  ab./km². L'è vun di comun pusse important de la provincia.

## Evoluzion demografega

L'andament del nummer d'abitant del comun de Cantuu l'è mostraa in de la tabella chì de sòtta:

## Citaa ingemelaa
*  Villefranche-sur-Saône, Francia
*  Dumfries, Regn Unii

## Riferiment
Carbonaa

**Carbonaa** o *Carbunâ* (*Carbonate* in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm che gh'ha , 'na superfiss de  km² e 'na densità de  ab./km². L'è staa tacaa ai comun de Locaa e Mozzaa in del comun de Sever per vintcinch ann (1928-1953).

## Vos correlaa
* Locaa
* Mozzaa

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Carbonaa l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Scirimed

**Scirimed** (nom ufizial in italian: *Cirimido* in Italian) l'è on comun de , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km² de la Provincia de Còmm.

L'è tacaa ai cumün de Fenegrò, Guanzaa, Lomazz e Turaa.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Scirimid l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Drezz

**Drezz** (parnonzia local: [drɛts]; italian: *Drezzo*)l'è ona frazion del comun comasch de Colverd. El se troeuva a nord de Gironegh e de Parè (i alter duu centri del comun), e 'l confina cont el comun tesines de Ciass.
El paes el gh'ha ona popolazion de 1.266 abitant.
L'è staa ona frazion del comun de Lieto Colle in tra el 1928 e 'l 1956 (insemm a Parè e Cavallasca), per poeu deventà on comun indipendent. L'è restaa inscì fina al 2014.

## Vos correlaa
* Parè
* Cavallasca
* Gironegh

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Drezz l'è mostraa in de la tabella chì de sotta:
Eupili

**Eupili** (nom ufizial in italian: *Eupilio* in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm che gh'ha , 'na superfiss de  km² e 'na densità de  ab./km²  

El comprend i frazion de Carela, Cornén, Gajàn, Mariaga e Pensciàn. Se troeuva aj pee del mont Corniscioeu,  in ona zòna prealpina cont on fracch de lagh e situada in de l'òlta Brianza. L'è staa loeugh d'on cas de cronaca negra in del giugn del 1975 per el rapiment de la Cristina Mazzotti, finii con la mòrt de la tosa, che adess l'è in del cimiteri de la frazion de Gajàn.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Eupili l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Fenegrò

**Fenegrò** (inscì anca in Italian; in del dialett local l'è parnonziaa con la *o* sarrada, *Fenegró*) l'è on comun de la Provincia de Comm. La sò popolazion l'è de , che viven sora ona superfiss de  km² per ona densità de  ab./km².

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Fenegrò l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Locaa

*Locaa (*Locate di Triulzi* in Italian), comun de la Provincia de Milan.
*Locaa (*Locate Varesino* in Italian), comun de la Provincia de Còmm.
Luragh

*Luragh (*Lurago Marinone*), comun de la Provincia de Còmm.
*Luragh (*Lurago d'Erba*), comun de la Provincia de Còmm.
Meròn

**Merun** (*Meron* in del dialet del loeugh; *Merone* in Italian) l'è ün cumün de la Pruvincia de Còmm de , cont ona süperfis de  km² e ona densità de  ab./km² .

## El sitt

Merònn se troeuva in su la spunda süd-ovest del lach de Püsiann e l'è traversàa dal fiüm Lamber.
L'è ün sitt cugnusüü specialment perchè 'l ghè la cimenteria, fabrica fada sù in del 1928 e che anca incoeu dà de lavurà a ün frach de uperari.

## De nà a vedè

* La gesa de **San Giàchem e Filipp**;
* L**'Oasi de Bàgger**, poch foeura dal paès, visìn a Lambrügh: hin düü laghett, ricavàa dai büs scavàa per trà foeura la marna per fà sü'l ciment, che sun stàa dopu rempìi cun l'aqua de la Roeugia Cavôlt. El sitt, caraterisàa da la presenza di besti aquatich cumè i anatri, i cigni ed i och, l'è al dì d'incoeu üna di met dumenicai preferidi dij Brianzöö.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Meròn l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Monguzz

**Monguzz** (nom ufizial in italian: *Monguzzo* in Italian) l'è ün cumün de la Provincia de Còmm de , cont ona süperfis de  km² e ona densità de  ab./km². 
Part del sò teritori cumünàal se troeuva in del "Parch Regiunàal de la Val del Lamber".

## Il Cumün in generàal

Mongòzz se truva sü'na culina ai pè d'ün **castel feudàal**, che incoeu l'hann in man i fràa di "Fatebenefratelli"; l'è pusibil vardal dedént dumàa la segunda dumenega de setember.
In del paes gh'hinn du gesi: la gesa di **Sant Biàas e Sebastiàn** (via Chiesa) e'l **Santuari de la Madùna de Lourdes** (via Santuario), che tücc dùu hinn stàa metüdi a post in di ültim temp.


## I part del Cumün
Se poeu divider il cumün in trè part principai:
* **Monguzz**, che, cumè l'è stàa giamò dit, se troeuva sü la culina;
* **Nòbil** o **Nòber** (nom ufizial in italian: **Nobile** in italiàn), che l'è ai pè de la culina, in de la part urientàal del cumün; in di temp indree Nobil l'era cugniusüda in tutta la Brianza per i sò piant di persich, tant che i sò abitant i veniven ciamàa *Persegatt*; 
* **Pogg Cavòlt** (nom ufizial in italian: **Poggio Cavolto** in italiàn), zona residenziàal che la s'è svilüpada in di ann Setanta e che l'è in de la part meridiunala de la culina, visìn al cunfìn cunt Luràgh.

A Monguzz gh'hinn anca ün frach de **cassini** metüdi a post e cunt tücc intur noeuvi casètt; quij pussee impurtant sun i cassini **Noeuva**, **Sulferìn**, **Bindèla**, **Enrichèta** (ciamada anca el "Cassinùn") e **Bassètt**.


## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Monguzz l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Orsenigh

**Orsenigh** (prononzia local: [urtsi'niːk]; nom ufizial in italian: *Orsenigo*) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Còmm. El gh'ha , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².

L'è tacaa ai cumün de Vila, Albes con Cassan, Alseri, Alzaa, Anzan, Cantuu, Capiagh e Intimian e Montòrfen.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Orsenigh l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Pusian

**Pusian** (nom ufizial in italian: *Pusiano* in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm brianzoeu de , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km², ch'el se troeuva visin al lagh ch'el gh'ha el sò istess nòmm. El paes el confina con la Provincia de Lecch (San Fermo)

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Pusian l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Inverigh

**Inverigh** (nom ufizial in italian: *Inverigo*) l'è on comun de la Provincia de Còmm de , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².

L'è tacaa ai comun de Alzaa, Aroeus, Brèna, Briusch (MB), Carugh, Giussan (MB), Lambrugh, Luragh d'Erba, Nibionn (LC) e Vedugg (MB).

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Inverigh l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Aroeus

**Aroeus** (nom ufizial in italian: *Arosio* in Italian), l'è on comun de la Provincia de Còmm de , 'na süperfis de 2,7 km² e 'na densità de  ab./km².

El se ciamava inscì anca on vegg comun del Canton Tisin, in Svízzera, che nunch l'è staa atacaa a dij alter paes intel comun de Malcanton Alt (2005).

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Aroeus l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Brèna

**Brèna** (nom ufizial in italian: *Brenna*) l'è on comun de la Provincia de Còmm de , 'na superfiss de 4,9 km² e 'na densità de  ab./km². El se troeuva in quella part de la Brianza dent a la provincia comasca.

El comun a l'è gemellaa con quell spagnoeu de Láchar, in Granada.

## El dialett

El lombard parlaa a Brenna a l'è vesin ai olter dialett brianzoeu de la zona. Chì de sotta, on quai confront de prononzia cont el milanes.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Brèna l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Anon

**Anón** o **Anun** o anca dumà **Nun** (nom ufizial in italian *Annone di Brianza*) l'è ün cumün de , cont ona süperfis de  km² e ona densità de  ab./km² da la Pruvincia de Lecch. 

Al gh'è anca ün oltru cumün italian che sa ciama *Annon* e sa tröva in da la Pruvincia da Venesia.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Anon l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Bùsis

**Bùsis** (nom ufizial in italian: *Bosisio Parini*) a l'è un cumün da la Pruvincia da Lecch.da , cont ona süperfis de  km² e ona densità de  ab./km². In Italian al se ciama Bosisio Parini, parchè lì a l'è nassüü ul famus scritur Giuseppe Parini (1729-1799). Un teemp al era sota la Pruvincia da Comm.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Bùsis l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Calóls e Cùrt

**Calóls** (nom ufizial in italian *Calolziocorte*) l'è ü cümù de  'n de la pruinsa de Lèch e l' se tróa 'n de la Al Sàn Martì', al cunfì con la pruinsa de Bèrghem dè la quàl l'hà fàj pàrt fin àl 1992. In chèsto pais l'è nàsida Michela Vittoria Brambilla (1967).
Ol paés a 'l g'ha ü pó de frasiù, ciamàde: Cornèl, Cùrt, Föpenìch, Galaéza, Lurentì, Pàscol, Russì, Sàla e Suracòrnola.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Calóls e Cùrt l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Casanoeuv

**Casanoeuv** o anca **Casaa** (nom offizial in italian *Casatenovo*) l'e 'n coomun de , cont ona superfis de  km² e ona densità de  ab./km², da la Provincia de Lecch. Al confina con la Provincia de Monscia e Brianza. 

## Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Casanoeuv l'è mustraa in de la tabela chi de sotta:

## Riferiment
Cassagh

**Cassagh** (nom ufizial in italian *Cassago Brianza*; *Cassiciacum* in Latin) a l'è un cumün da la Pruvincia da Lecch da , cont ona süperfis de  km² e ona densità de  ab./km². 

L'è tacaa ai comun de Barzanò, Bülciagh, Crimela, Muntisel, Nibiònn, Renaa (MI), Veduggio con Colzano (MI).

Al pö vess ul lööch indue ul Sant Agüstìn a l'è staa intant ch'al spetava de vess batezaa. El gh'è anca el Mausolee Viscont de Modron.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Cassagh l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Cernösch (LC)

**Cernüsch** a l'è un cumün da , cont ona süperfis de  km² e ona densità de  ab./km² da la Pruvincia da Lecch. In Italian al sa ciama *Cernusco Lombardone* parchè sinò sa pöö cunfuunt cunt un oltar Cernüsch ch'al sa tröva in Pruvincia da Milàn (*Cernusco sul Naviglio*). 

L'è tacaa ai comun de Meraa, Muntavégia, Usnach.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Cernösch (LC) l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Turaa

**Turaa** (nom ufizial in italian: *Turate* in Italian) l'è on comun de la Provincia de Còmm de , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².

L'è tacaa ai cumün de Scirimid, Cislagh (VA), Fenegrò, Gerenzan (VA), Limid, Lomazz, Rovell.

## Storia
L'è citaa per la prima voeulta 'me *Thurao* in del 712, quand che 'l ghe vegn donaa del re Liutprand al monastee de San Peder a Pavia.
La storia del borgh medieval e moderno l'è ligada con quella de la fameja di Caimm. L'è deventaa on comun autonom del tutt con l'età napoleonega. In del 1802 el vegna spostaa de la Provincia de Milan a quella de Comm. El primm timber ofizzial del comun de Turaa l'è del 1827.
## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Turaa l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Crimela

**Crimèla** o **Cremèla** (nom ufizial in italian *Cremella*) a l'è 'n cumün da la Pruvincia da Lèch ca 'l cünta , cont ona süperfis de  km² e ona densità de  ab./km².
Ul paés al sa tröa in dal teritòri stòrich dal Meratés e l'è a l'istèssa distànsa da Cóm, Lèch e Meraa.

L'è tacaa ai comun de Barzagh, Barzanò, Bülciagh, Cassagh.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Crimela l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Dulzàgh

**Dulzàgh** (nom ufizial in italian *Dolzago* in Italian) a l'è un cumün da , cont ona süperfis de  km² e ona densità de  ab./km² da la Pruvincia da Lecch.

L'è tacaa ai comun de Barzagh, Castell de Brianza, Ell, Ugiòn, Siron.
I sò abitant i g'hann el suranom da *gussatei*.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Dulzàgh l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Vila Guardia

**Vila Guardia** (nom ufizial in italian: *Villa Guardia*) a l'è un cumün de la Pruvincia de Com de , 'na süperfis de 7,7 km² e 'na densità de  ab./km².. 
Vila Guardia la nass in del 1928 da l'üniun di cumün de Macc e de Civel. Ultra a quei dü sit chì, el paes el cünta alter tre fraziun, ciuè Brügh, Masan e Musin.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Vila Guardia l'è mustraa in de la tabela chi de suta

## Riferiment
Veneto

El **Veneto** l'è ona region de l'Italia del nòrd, che la confina a sud con la Emilia-Romagna, a nòrdest cont el Friul, a nordòvest cont el Trentin-Sud Tiroeu e a nòrd, per on tocchell con l'Austria; a est l'è bagnada dal mar Adriatigh. El gh'ha ona superfis de 18.239 km2 e ona popolazion (al dicember del 2011) de 4.956.146 abitant. L'è spartii in sett provinz e 581 comun. El president l'è el Luca Zaia.

La pù part del territòri l'è costituida da la part pussee bassa de la Pianura Padana, percoruda dal Po, da l'Adis, dal Brenta, dal Bacchiglion, dal Piav e da on quaj alter fiumm pussee piscinin; in su la còsta la se troeuva la laguna veneta. A nord de la pianura gh'è ona zenta de montagn bass e ronch, che la saria la zòna di Prealp venet; pussee ammò a nòrd, praticament domà in de la Provincia de Belun, el Veneto al pòrta via on tòcch de la cadena di Alp, con montagn che riven a pussee de 3.000 meter (hinn famos i Dolomit).

A diferenza del Piemont e de la Lombardia, in Veneto gh'è minga ona città tant pussee granda dij alter, ma gh'hinn tanti città minga tròpp gròss spantegaa ben in sul territòri. El capp-loeugh regional l'è la città de Venezia; i alter capp-loeugh de provincia hinn Verona (granda quasi comè Venezia), Padoa, Vicenza, Trevis, Rovigh e Belun. Paesòtt important, anca se gh'hann minga ona soa provincia, hinn Schio, Coneglian, Legnagh, Vittòrio Veneto, Miràno, Chioggia 'e Mira .

## Bibliografia
* Istituto Geografico De Agostini. *Enciclopedia geografica, edizione speciale per il Corriere della Sera, vol. 1*. RCS Quotidiani s.p.a., Milano, 2005. ISSN 1824-9280.
Piemont

El **Piemont** (anca **Piemunt** in alcun dialèt) l'è ona region de l'Italia del nòrd; la confina a sud con la Liguria, a est con la Lombardia, a nòrd con la Svizzera e a òvest con la Franza. El gh'ha ona superfis de 25.399 km2 e ona popolazion (al dicember del 2011) de 4.464.399 abitant. L'è spartii in vòtt provinz e 1.206 comun. El president l'è l'Alberto Cirio.

El Piemont l'è faa su del tòcch pussee occidental de la Pianura Padana, tajaa dal Po. Tutt intorna gh'è i montagn, i Apenin al sud, pussee bass (sòta i 2.000 meter) e i Alp a òvest e a nòrd (che inveci riven a toccà i altitudin maggior de). In Piemont gh'è minga una zenta de montagn bass e de ronch come i Prealp de la Lombardia e del Veneto, e pròppi per quella reson chì la region la gh'ha quell nòm chì, ch'el voeur dì *a i pè di montagn*.

I fiumm pussee important hinn el Po, ch'el nass in de la region, e i sò tributari de drizza e de mancina: i pussee gròss hinn la Dòra Baltea, el Sesia, el Tesin (ch'el scusa de confin con la Lombardia), el Tanaro. La fà part del Piemont la riva occidentala del Lagh Maggior.

El capp-loeugh l'è Turin, voeuna di città pussee important d'Italia; la gh'ha on poo manch de on milion de abitant, anca se in dij agn indree l'è rivada anca a superàll; a cuntà anca i paesòtt intorna, la riva à toeu dent asquas la mità de la popolazion piemontesa intrega. Gh'è minga alter città gròss, vist che i capp-loeugh de provincia (Novara, Vercej, Cuni, Lissandria, Ast, Verbania) gh'hann di 30.000 a i 100.000 abitant; alter paesòtt hinn Civass, Ivreja, Alba, Bra, Mondovì, Fossan, Pineroeu.

## Situazion lingovistega

In Piemont l'è parlaa comè lingova regionala el Piemontes (nòmm nativ: *Piemontèis*) che l'è voeuna di lingov galloitàlegh (comè el Lombard), ma gh'è anca di territòri indoe hinn parlaa olter dialett: in de la Provincia de Noara e in quela de Verbania e Versèj se parla dialett insùber, in vargoeuj comun de la Provincia de Cuni se parla el ligur e in di vallad de la provincia turinesa inveci l'arpitan, el frances e l'occitan. Bögna desmentegà no poeu la comunidaa di Walser (che l'è on dialett del Todesch) sù a Alagna (Provincia de Versèj). Ma la lingova pussee parlada l'è l'Italian.

## Galerìa de foto

File:Alessandria piazzaduomo.jpg|Lissandria
File:Monumento all'Unità d'Italia e Palazzo Medici del Vascello, Asti 2005.jpg|Asti
File:Biella veduta.jpg|Bièla
File:Cuneo PiazzaGalimberti panorama.jpg|Cuni
File:Novara panoramica08.jpg|Nuara
File:Mole Torino.jpg|Turin
File:Aerial image of Verbania (view from the south).jpg|Verbania
File:Vercelli_PiazzaCavour.jpg|Vercèj


## Bibliografia
* *Istituto Geografico De Agostini. Enciclopedia geografica, edizione speciale per il Corriere della Sera, vol. 1. RCS Quotidiani s.p.a., Milano, 2005. ISSN 1824-9280.*
Lissander III de Macedònia

El **Lissander III de Macedònia**, dii *el Grand* (in Grech Antich: *Aléxandros III toû Filíppou ho Mégas, basileùs tôn Makedónōn*) l'è staa vun di pussee grand imperador de la stòria.

## Origin e fameja

El Lisander III l'era fioeu del Filipp II de Macedònia (però lù el diseva che 'l sò pader l'era el dio Zeus) e de l'Olimpia (ciamada anca Olimpiad), tosa a soa vòlta del rei epiròta Neotolèmm I. La famiglia del Filipp II se diseva cha la fuss derivada de l'Eracle, quella de l'Olimpia inveci de l'Achill; donca el Lisander l'era fòrsi dissendent di duu eròi pussee fòrt e famos de l'antichitaa. Lù el gh'aveva ona sorella, ciamada Cleopatra, e on numer molto grand de fradei naturai, trai quai gh'era anca el Tolomee, devegnuu poeu vun di sò generai miglior e rei d'Egitt cont el nòmm de Tolomee I.

## L'educazion e i primm azion bellich
Come tucc i re macedon, che eren on pòpol portaa a la guerra, lù l'ha imparaa a combatt e andà a cavall, ma 'l gh'ha avuu anca on grand insegnant per la coltura, el filòsof Aristòtel. El gh'aveva la passion per l'epiga, e se diseva che 'l dormiva con l'Iliad sòtta 'l cussin.
L'è quand che l'eva ancamò on bagaj che l'ha incontraa i amis che poeu l'avarien segutaa in tutt i sò avventur, diventand i sò generai: gent come 'l Seleuch (el futur Seleuch I de Siria), el Tolomee, el Cratee, el Perdicca e l'Efestion.
La soa prima battaglia l'ha fada che 'l gh'aveva nanca vint ann. Infatt, al temp el sò pader el gh'aveva l'ntenzion de comandà tutta la Grecia, e anca si di Grech eren de la soa part, alter, comè i Teban e i Atenies, inveci voreven fermàll. La battaglia traj dò part la gh'ha avuu loeugh in del 388 a.C. a Cheronea, cittaa arent a Tebe. El Lissander, contra i ordin del pader, che voreva che lù el restass indree a l'esercit, per ris'cià minga de morì, l'ha caregaa coi sò soldaa a cavall e l'ha faa foeura ona part imporatanta de l'armada tebana e inscì i Macedon hann povuu avègh la vittòria.

## La ciapada del podè

Donca adess el Filipp II l'era pradigament el re de la Grecia, ma duu agn dòpo l'è staa mazzaa de on sò soldaa, in del dì in del qual la tosa Cleopatra la divegniva miee del re epiròta Lissander I, fradell de l'Olimpia. Subit el consigli del regn l'ha nominaa el Lissander come monarca noeuv, mestee che l'aveva giamò faa quand el Filipp, quatter ann prima, l'era andaa a fà ona guerra contra Bisanzi.

Però, con la mòrt del vegg re, on gran numer de cittaa grech el s'è ribellaa, e inscì anca di tribuu dij Balcan. El Lissander l'ha sconfiggiuu tucc i sò nemis continentai e per dàggh ona lezion l'ha tiraa giò tutta la cittaa de Tebe, a eccezion de la cà del poetta Pindar, del qual lù l'era on ammirador.

## La spedizion contra la Persia
Ma el Lissander el voreva nò domà la Gresa, la soa ambizion el portava a 'ndà vers orient, a la fin del mond conossuu e contra el pusee gran nemis di Grech: l'Imperi Persan.

Donca, dòpo avè lassaa la Gresa in di man del general Antipater, l'è partii a la vòlta de l'Asia, de indove 'l sariss mai tornaa.

## Alter progett
Teka-P

I **Teka-P** a hinn un grüp che'l fa müsega rock/blues e jazz cantada in lengua lumbarda. El grüp l'ha tacaa a sunà in del 2000 e fin adess l'ha faa  ses disch: *[[Caragna nò]]*, *[[Pan e Larsen]]*, *[[A ramengo]]*, *[[Per fare certe cose]]*, *[[Quater malnàtt]]*, *[[Volen i Madonn]]*

I sò member a hinn: 

* Ivo Maghini (vus e cumpusisiun);
* Andrea Parazzoli (pianufort e taster);
* Fabrizio Catinella (bass e viuron);
* Sergio Bianchi (bateria);

## Curiusità

* El nom "Teka-P" el suna cume "t'hee capii?"

## Discugrafia
* 2005 - Caragna nò
* 2008 - Pan e Larsen
* 2012 - A ramengo
* 2013 - Per fare certe cose
* 2015 - Quater malnàtt
* 2020 - Volen i Madonn

## Ligam de föra
*Sit ufizial 
*Facebook
Vad Vuc

I **Vad Vuc** hinn on grupp musigal svizzer che 'l canta canzon in Lombard ticines e, ona quai volta, anca in Italian.
## Biografia
I Vad Vuc nassen a Coldree (Canton Tisin), in del 2000.
Poden vantà d'avè venduu 25.000 album, e inscì hinn vun di grupp folk-rock pussee cognossuu in Svizzera.
Lor hinn tra quei che sostegnen l'autoproduzion s'hinn faa cognoss prima in de l'underground svizzer e poeu, ann dopo ann, anca la notorietà in television.
Col passà di ann i Vad Vuc hinn staa invidaa anca foeura de la Svizzera e hann tolt part a diversi festival.
Hann collaboraa cont on mucc de star internazionai, compagn de Steve Wickham (The Waterboys), Marino Severini (The Gang), GnuQuartet, Yo Yo Mundi, e hann spartii el palco con Simone Cristicchi, Frankie HI-NRG MC, Misfits, No Use For a Name, e poeu anmò coi SKA-P e i Modena City Ramblers, con Massimo Bubola, i Gotthard, Davide Van de Sfroos e tant alter. Anca se gh'hann tucc 'sti impegn, hinn minga on grupp de professionista.

## Formazion
*Michele "Cerno" Carobbio - Vos, Ghitarra, Mandola, Mandolin
*Giacomo "Jacky" Ferrari- Bass, Banjo, Cor
*Thomas "Büti" Butti - Fisarmoniga, Tromba, Pianofort
*Sebastiano "Sebalter" Paù-Lessi - Violin, Mandola, Mandolin
*Daniele "Q" Cuffaro - Sax, Flauti, Cor
*Sebastian "Seba" Cereghetti - Trombon, Bombardin, Cugiar
*Michelangelo "Miske" Storari - Batteria, Percussion
*Davide "Boss" Bosshard - Susafon, Pianofort, Bass
## Discografia
### In Studi
* 2004: Il Monastero dei Folli
* 2006: Trans Roonkaya Express *(doppio CD)*
* 2007: Trans Roonkaya Express
* 2009: La Parata dei Secondi
* 2013: Hai in mente un Koala?
### Live
* 2005: Live in Cevio
### EP
* 2007: The Vad Vuc & Little Orchestra
### Singol
* 2003: Murrayfield Pub
Garbagnaa (LC)

**Garbagnaa** (nomm ofizzial in italian *Garbagnate Monastero*) a l'è on comun de la Provincia de Lecch con , cont ona superfis de  km² e ona densità de  ab./km².

L'è tacaa ai comun de Barzagh, Bülciagh, Còsta Masnaga, Molten e Siron.
## Geografia
A l'è on comun de la Brianza central, in de la zona de collinn a sud-est del Lagh de Pusian. L'è traversaa de la Bevera e, oltra al center comunal, el gh'ha anca la frazzion de Brongg (it. *Brongio*), che la se troeuva a sud-est, in su la strada che la va a Barzagh.
## Storia
El par che 'l sò nomm el poeuda rivà del latin *garbus*, che 'l voeur dì "spiazz d'erba". El monastee regordaa in del nomm ofizzial italian (e che l'è disegnaa anca in del stemma comunal) el par che l'è staa faa su in del VIII secol, ma al dì d'incoeu el gh'è pu.
L'è de origin gall-romana, e in del Medioev l'era denter ai territori ministraa del monastee de San Martin, che poeu hinn staa passaa ai famej Corbetta e d'Ada. El s'è desliberaa del domini feudal in del 1671. Prima l'era denter a la piev de Ogionn, e poeu l'è passaa sotta a quella de Inscin.
Fina al XIX secol el paes el viveva de agricoltura, soratutt forment e formenton. Poeu l'è passaa a l'industria di bigatt.
## Monument
Garbagnaa el gh'ha minga ona soa parocchia, ma l'è denter a quella de Molten. A bon cunt, in del paes a gh'è l'oratori di Sant Nazari e Cels (patronn del paes), che l'è del XII secol: el gh'ha ona pianta rettangola e on'absida a semi-serc. I restaur del 1891 hann tiraa foeura un'absida che forsi l'è del VI-VII secol.
Inscambi Brongg la gh'ha ona soa parocchia, che l'è dedicada al San Bernard (el patronn de la frazzion). La gesa che gh'è adess l'è stada fada su in del 1923-1933, ma prima ghe n'era on'oltra, che l'era deventada parocchia in del 1608 per vorè del cardinal Federigh Borromee; el sò campanin inveci l'è del XVI secol. De dent a gh'è on afresch del XVI secol con su San Rocch.
## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Garbagnaa Munastér l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Bibliografia
**Enciclopedia dei comuni d'Italia. La Lombardia paese per paese, vol. IV*, Fiorenza, ed. Bonechi, 1985
## Riferiment
Brignà

**Brignà** (nòm uficiàl en italià: *Brignano Gera d'Adda*) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la Géra d'Ada, chèl tòcc de la média pianüra bergamasca apröf al cunfì co la pruinsa de Milà che storicàmènt l'à sèmper fai part del Ducàt de Milà e l'è mia stacc sóta la Serenisima.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²
 
Ol paìs l' se tróa a 18 km de la sità e a 131 méter söl lièl del mar e 'l cunfìna coi cümü de Careàs, Castèl Russù, Cològn, Lürà, Morèngh, Pagassà, Spirà e Treì.

## De èt

Ol palàs Visconti ciamàt pò Palàs Ècc o Castèl.


Immagine:Brignano1.JPG|La césa parochiàl
Immagine:Brignano2.jpg|Palàs Viscónti
Immagine:Brignano3.JPG|Ol curtìl del palàs Viscónti


## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Brignà l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Misà

**Misà** (*Misano di Gera d'Adda* in Italià, *Misà/Mizà* in Bergamasch) l'è ü cümù 3066 abitàncc de la pruinsa de Bèrghem.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

L'è tacat ai cümu de Carvensà, Capralba (CR), Careàs e Ailàt (CR).

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Misà l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Sergnà

**Sergnà** (*Sergnano* in Italian) l'è 'n cümü de  che sa tröa 'n Pruincia da Cremuna. El g'ha 'na frasiù ciamada Tresulasch.

## Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer de abitàncc l'è mustràt in de la tabela ché sóta:

## Pagine tacade
* Fiöm Sère

## Riferimèncc
Treì

**Trèì** (*Treviglio* in Italian, *Tervillium* in Latin), l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la bàsa pianüra a 20 km de la sità e a 125 méter söl lièl del mar.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

El cunfìna coi cümü de Àrsen, Brignà, Carvensà, Careàs, Casiràt, Cassà (MI), Castèl Russù, Fara Gera d'Ada, Puntiröl.

L'è ü di cèntri 'ndüstriài piö 'mportàncc 'n de la pruinsa. Ol nòm dèl pais l'è nasìt e l'è derivàcc de trè sità (de che el nòme latin: *Tres Villæ*, o "Trè pais") ciamacc *Cusarola*, *Pisignà* e *Pòrt* (= *Cusarola*, *Pisignano* e *Portoli* in Italian). 

A Treì gh'è nasit ol zögadùr de fóbal de l'Inter Giacinto Facchetti (Trèì, 1942- Milà 2006) e pò a 'l vescov emèrit de Lòd, Giosèpe Merisi.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Treì l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment


## Alter pruget

## Us curelade
*Musee civegh de Trevij