Sostanza organica del soeul

La **sostanza organica del soeul** a l’è on insèma complèss e differént di compòst orgànich, risultàa di procèss de degradiazion, spartizión, risintesi di residuv rilassà in del cors de la vita e dòpo la mòrt di animàj, di vegetàj e di mircroorganismi. 

Di valór  tipich in di soeul di àrej temperàd hinn: 

-1% *[[carbòni]] orgànich* (1,7% se el ven esprèss in tèrmen de sostanza organica) inscì dividùu:

- Mineralizzazion: l'è la trasformazion di compòst orgànich del carbòni, de l’azòto, de fòsforo e del solfer in di form mineràj. Per mèzz de la mineralizzazion i element mineràj  hinn liberàa ind la fase lìquida del soeul; 
* Immobilizzazion: a l’è el procèss contrari de la mineralizzazion;
* Humificazion: a l’è l’insèma di procèss de natura chimica, biochimica e microbiologica fàa di microorganismi. Per quèj procèss chì se foeumen i sostanz hùmich ch ‘a hinn di sostanz  orgànich de natura aromatica e pòlifenòlica molto stàbil e diffìcil de vèss mineràlizzàa. 

#### Temp per la mineralizzazion ([[emivita]] di frazión principàj de la materia orgànica)
 

## Humus
I sostànz humic (o humus) hinn quèj ottegnùu cont el procèss de l’humificazion; infra i sostànz humic gh’è:  

* i ''àcid humich'' (insolùbil a pH500mol/kg e donca ona maggiora fertilità. 

## Biomass [[Microb|micròbica]]
La biomass micròbica l’è l’insèma di microorganismi de grandèzza pussée piscinina de 5•103 micron e ‘l sò conmtegnùu de carbòni orgànich e de azòto orgànich el pò vèss determinàa cont el mètod de la fumigazión/estrazión del Jeckinson (1988). 

### Fattor che influenzen la quantità de biomassa micròbica
I fattór che influénzen la quantità de biomassa micròbica hinn: 

* el pH;
* el potenziàl redox;
* el contegnùu de carbòni orgànich.

La biomassa micròbica l’è classificada segond i sorgént doprà per el metabolismo:

* fotòtrof (doperen l’energia luminosa)
* chemiòtrof (doperen l’energia chimica)
* fòtolitòtrof (doperen per la fotosintesi on donatór de elettrón mineràl).
* fòtochemiòtrofi (doperen per la fotosintesi on donatór de elettrón orgànich).

I batteri hinn assosènn important perchè degràden la sostanza orgànica frèsca e ‘na quàj vòlta anca quèlla stabilizzada (sostanza hùmic), o ben fànn el mestée de la mineralizzazion, che l’è el procèss che ‘l mètt a disposizión i mineràj ‘me nutriént.

### El lavorà di enzima
La degradiazion la pò succèd anca al defoeura di batteri grazie ai enzima che lor  prodùsen. I enzima hinn di catalizzador di reazión chimich che ménen a la degradazión.  

I ezima pòden vèss: 

* associàa a di cèllul prolificant (quèj in del citoplasma, quèj in del periplasma, quèj in su la pared cellular);
* associàa a di cèllul nò prolificant (spòr, cisti e somènz di piant);
* associàa a di component del soeul (sostanz hùmich, mineràj creós; òssid e idròssid de fèr e de alumini.)
* rilassàa ind la fase liquida adrée a la lisi cellulàr.

I enzima de sti ùltim dò categurìj chì fànn el sò lavorà al de foeura de la cèllula e vegnen classificàa in idrolasa e òssido-redottasa. Infra i idrolàs gh’è l’amilasa, la cellulasa, la proteasa, la fosfatasa, la solfatasa, l’ureasa. Infra i òssidoreduttàs gh’è la desidrogenasa, la laccasa, la perossidasa. 

I enzima hinn tràa denter in di procèss de: 

* degradiazion di resìduv orgànich;
* cicli di elemént nutriént;
* humificazion di sostanz orgànich;
* procèss de detòssificazion del soeul.

## Proprietà e funzion agronòmich e ambientaj de la sostanza organica e di sostanz humich

* Riscaldament del terrén: l’humus l’è de colór scur, e 'l gh'hà donca on albedo alt; per quèst el favorìss el riscaldament del terrén che l’aumenta con l’esposiziٙón del versànt. 
* Capacità de trattegnì l’acqua: l’humus el prevén la siccità perché el gh’hà ‘na ritenuda idrica fin a 20 vòlt el sò pes. 
* Capacità de scambi catiònich: l’humus el contribuìss a la CSC soratùtt quèlla di terrén pòver de tèrra crea. 
* Podè tampon del terrén. 
* Solubilità limitada: prevenzión de la lessiviazion. 
* Interazion cont i mineràj: la favorìss la formazión di compòst stàbil, la migliora la struttura, la permeabilità el drenagg e i scambi de gas; 
* Risèrva de element nutriént: la rilassa manemàn in del cors del temp i element nutriént de manera de favorì la nutrizión
* Formazión de complèss e chelàa. el condiziona la biodisponibilità de micro-elemént metàllich e di metàj psant che pòden vèss tòssich
* Interazion cont i farmaci agrari: el ne condiziona l’attività, la degradazion e la persistenza in del soeul con di conseguenz in sui criteri segond i quàj sti chì gh’hànn de vèss dàa ai piant e in sò dòsi.
* Interazion cont i enzima: el favorìss la formazion di complèss cont i enzima e de conseguenza la fertilità del soeul. 

## Digeribilità
La determinazion di element de la sostanza organica l’è minga importanta per la fertilità del soeul. Quèll che ‘l cunta l’è se la piantà l’è bona de surbìj su e poeu digerìj La capacità de la pianta de surbìj la dipend del pH, de la capacità de scambi catiònich, de la specie vegetàl, de la forma chimica (per esempi i formi organich e hinn surbìbil domà dopo de la mineralizzazion. 

## Vos correlad

* Vocazion ambiental di piant
* Humus
* Ingrassadura
* Capacità de scambi catiònich
* Mineralizzazion
* Proprietà chimich de terren
* Proprietà fisich del terrén

## Riferiment