Aritmetega

L**'aritmetega** (an'pò *aritmetega*) a l'è ol ram ol pioeu vegg de la matematega, che la stoeudia i proprietà fondamentai di numer. L'aritmetega l’è, a dìlla 'n de 'n oltra manera, l'art de meter ensema i numer segond procedure diverse, ciamade "operazzion".

Ol termen el ven de la parolla grega *arithmetikè*, che a so volta a l'è fada soeu a partì dei termign *arithmòs* ("numer") e *tèchne* ("tenega"), e 'l voeul dì "art dei numer".

## Storia
L'aritmetega come scenza a l'è nassida tancc agn endree, en principe de la storia de l'umanità. Se envece en gh'hess de parlà soeu l'origen de la parolla *aritmetega*, al dé d'encoe la pioepart dei storegh i pensa che i prum a dovrà la parolla *aritmetega* i sies stacc i dissepoi del Pitagora. Forsora, i pitagoregh i gh’ha stabilid una partizzion ciara entra i numer par e i numer despar.

I pitagoregh i gh’ha descovrid an'pò i numer prum, cioè quei che se pol spartì noma per l'unità e per lor medem. En vers de l'ann 300 p.d.S. l'Euclide el gh’ha mostrad queste chelò e de an'mò otre nozzion de aritmetega e geometria en d'la so oevra pioeu famosa, i *Elemencc*. En di secoi che i ven 'dree i s’è enteressacc a l'aritmtega di scenziacc grancc come l'Archimed e l'Eratosten, l'enventor del cribi, un metod che 'l serv per catà i numer prum pioeu picin a partì de un numer entregh dad.

## I operazzion aritmeteghe
### Adizzion (+)
Ciamada an'pò soma, la met ensema i quantità de du numer.

Esempe: adess en d'la cusina i gh'è tri gacc, entant che en d'la sala ghe n'è cinch. Quancc gacc i gh'è a baita? 

*la soluzzioon aritmetega: "tri pioeu cinch el fa vot, donca en gh'ha vot gacc a baita"* 

### Sotrazzion (+)
La sotrazzion la toeu via la quantità de 'n numer de 'n olter numer.

Esempi: en d'la cusina gh'era noeuv gacc, dopo un poo de temp ses i è andacc fouera. Quancc gacc i gh'è restacc en d'la cusina?

*la soluzzion aritmetega: "noev manch ses el fa tri, donca adess en d'la cusina i gh'è an'mò tri gacc"* 

### Moltiplicazzion (x)
La moltiplicazzion en realtà l'è negot oter che 'na serie de adizzion repetude. 

Esempe: En mete che en gh'ha du castei: en del primo i gh'è set soldacc, e an'pò en chell segond ghe n'è prope set, gna' un de pioeu e gna' un de manch. Per rivà a dàghe una resposta a la domanda de **quancc soldacc en gh'hai en toeut**, se poel fà en do manere: pruma, se poeul dovrà l'adizzion: set pioe set el fa quatordes, cioè set una volta pioeu an'mò set 'n oltra volta el fa quatortdes. 

*Ma en d'l'estess temp, set una volta pioeu an'mò set una volta l'è compagn de sgiontà set a set che'l val a dì *'set do volte**. Defate, se en gh'ha set soldacc en d'ogne castell, set per do (cioè set per do volte) el fa quatordes.''  

=== Spartizzion (/) ===
La spartizzion, a bon cunt, a l'è 'na repetizzion de sotrazzion.

Esempe: Metid che gh'è tri soci, el Tone, el Lissander e el March che i è vegnicc a trovà el Michel, en gh'ha de capì **quante bozze de birra el poel ciapà ognedun de lor quater*', se 'l Michel el gh'hiva metit en del frigider vot bozze.

*La soluzzion de chell problema chelò l'è prope semplisa:'' 
# Quante bozze en toeut en g'hai en del frigor? La resposta l'è vot
# Quancc soci en toeut gh'è a baita del Michel? Ghe n'è quater: el Tone, el Lissander, el March e el Michel.
# Quante bozze ciapal ognedun de lor quater? Donca, en d'otre parolle, en gh'ha de fà quella operazzion chelò: vot spartid quater el fa du, alora, ognudun dei soci el gh'havarà do bozze de birra

## Riferimencc


## Oter progecc