Crocus biflorus

El **Crocus biflorus** Miller (en Bresà: *Maìgola*) l'è 'na piànta erbàcea, perène, che la fa part de la famìa botànica de le Iridaceae. L'è tìpica la sò fiuridüra 'ntrà la fì de l'envéren e 'l prensépe de la primaéra.

## Etimologìa
El nòm del zèner (*Crocus*) el vé del gréco *Kròkos*, che völ dì “fil de téla” e 'l se referés ai stìgmi bèi lónch e vizìbii en sèrte spéci de chèsto zèner.

El nòm de la spéce (*biflorus*) el vé del fat che àle ólte el se prezènta condèna 'nfiurescènsa compunìda de dù fiùr.

El nòm scentìfich de chèsta piànta l'è stat definit del botànich scosés Philip Miller.

## Descrisiù
L'altèsa de la piànta la vària de 12 a 20 ghèi.  La fùrma biològica l'è "geofita bulbùza" (**G bulb**), che völ dì che l'è 'na piànta erbàcea perène che la g'ha i böcc sotatèra. Endèla stagiù mìa favorévola, la g'ha mìa órghègn aèrei e i böcc i se tróa riparàcc déter endèl bùlbo (órghen de risèrva che töcc i agn el trà fò gamp, fòie e fiùr nöf).

### Raìs
Le raìs i è de tìpo fascicolàt e le se fà sö a la bàze del bùlbo.

### Gamp
*Part ipogèa (sóta la téra): la part sotatèra del gamp la consìste 'ndèn bùlbo a fùrma de öf, töt enciurciàt sö en tòneghe cartàcee maròn-feruginùze; endèla pàrt piö àlta le fìbre i è sitìle (0,1 mm) e i è mitìde a fùrma de reticolàt.
*Parte epigèa (sùra la tèra): la part aèrea l'è 'n gamp cürt cürt o adiritüra inezistènt cilìndrich che 'l pórta diretamènte 'l fiùr. El bùlbo l'è grant 1,5 – 2 ghèi.

### Fòie
La piantìna la trà fò póche (de 3 a 7) fòie bazài (o radicài) che pàrt diretamènte del bùlbo sotatèra. Le g'ha 'na fùrma lineàr-laminàda ma sitìla condèna rìga 'n mès longitudinàl piö ciàra (l'è 'na scanaladüra); la pàgina superiùra l'è de culùr vért scür, chèla inferiùra la tìra al biànc; l'òrlo l'è apéna apéna riultàt endré, la pàrt terminàl i è arcuàde e riultàde 'n zó. Ghe sarès apò a dèle fòie inferiùre ma de sòlit le se rödés a guàine ciàre ciàre. La larghèsa de la làmina de la fòia l'è de 'n milìmetro o dù. En longhèsa la pöl pasà fò 'l fiùr, ma de póc.

### Enfiurescènsa
La 'nfiurescènsa l'è furmàda de sòlit de 'n fiùr apéna (de rar i pöl véser de 2 'nfìna a 5), i g'ha mìa udùr e i è 'nciurcàcc sö e dò o trè spàte membranùze. La fùrma l'è chèla de 'n tüvo drit e lónch che 'nsìma el se dèrf en 6 segmèncc (tépali). 

### Fiùr

La strütüra del fiùr l'è chèla tìpica dei monocotilédoni: en peregóne con tré tépali dópe de tìpo petaloidèo e de culùr biànch o lìla ciàr ciàr. A l'enstèrno i prezènta de 3 a 5 venadüre scüre e longitudinài, a l'intèrno 'nvéce le fàuci i è culuràde de zàlt. La longhèsa del fiùr apéna l'è de 20 a 40 mm.

La fiuridüra l'è 'n primaéra (de febrér a bril), ma 'ndèle zòne piö càlde la pöl anticipà 'nfìna a 'n dezèmber.

### Fröcc
El fröt l'è 'na càpsula bislónga furmàde de trè vàlve (càpsula triloculàr). La somésa l'è dét endèl fröt l'è nömerùza e l'è furmàda de granì picinì e rotóncc. 

## Difuziù e hàbitat

L'è prezènte 'n pó sö töta la penìzola itàlica ma de maniéra discontìnua (söl versànt adriàtich el gh'è mìa) e piötòst rar; se 'l tróa 'n Sicilia ma 'n Sardegna 'l gh'è mìa. Sö le Alpi se 'l tróa 'ndèle pruvìnce de Cùneo, Bèrghem, Brèsa e Trènt; Endèle ótre zòne l'è sporàdich. Endèl rèst de l'Europa se 'l tróa suratöt endèi Balcani, 'ndèla Türchia europèa e 'ndèla Anatòlia 'nfìna a la Georgia e al nòrt de l'Iran.

Come habitat el preferés i pracc sèch; ma apò a le praterìe ràze de le culìne 'nfìna al lièl subalpìno ('nfìna a 1200 méter) e 'ndèi bósch de rùer sub-mediterànei. La crès de preferènsa söi teré calcàrei có 'n pH bàzich e póch o médio nütrimènt. El teré 'l g'ha de éser piötòst sèch.

## Sinònim
**Crocus adamii* J.Gay
**Crocus alexandri* Nicic ex Velen.
**Crocus annulatus* Herb.
**Crocus argenteus* Sabine
**Crocus circumscissus* Haw.
**Crocus italicus* Gaudin
**Crocus lineatus* Jan
**Crocus minimus* Hook., non DC.
**Crocus pestalozzae* Boiss.
**Crocus praecox* Haw.
**Crocus pusillus* Ten.
**Crocus tauricus* (Trautv.) Puring
**Crocus weldenii* Hoppe & Fürnr.

## Pusìbil cunfuziù
**[[Crocus weldeni]]* Baker – Zaferà de Welden: se 'l conós perchè la g'ha mìa le fàuci zàlde e i fiùr i è piö picinì; endèla penìzola itàlica se la tróa apéna 'ndèla Pruvincia de Trieste.
**[[Crcus reticulatus]]* Steven – Zaferà de Trièste: se 'l conós perchè 'l g'ha sèmper en fiùr apéna, ma suratöt perchè le tòneghe del bùlbo i è reticolàde 'n maniéra bèla evidènta (màe có fìbre bèle gròse, 'nfìna a a 0,3 mm). Pò a chèsta spéce se la tróa apéna a l'estrémo est de la penìzola itàlica (Carso Triestì) e fórse 'ndèna quach zòna del cèntro de l'Itàlia.

## Colegamèncc estèrni
*Flora Europaea - Royal Botanic Garden Edinburgh
*Flora Italiana
*Flora Italica 
*Tropicos