open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Il ragazzo della via Gluck ('l album)

**Il ragazzo della via Gluck** l’è ün album de cansù del Adriano Celentano püblicàt ‘n del Noèmber del 1966 che l’ ciapa ‘l nòm dal sìngol Il ragazzo della via Gluck egnìt fò ‘n del Fevrér de l’istès an.

Töte i cansù de chèsto album i éra şamò stace püblicade prima o con di 45 gir o in di óter album egnìcc fò prima, fò che Il mio amico James Bond che l’è l’ünica cansù nöa.

Sö la coertina gh’è sö ‘l Celentano de schéna che l’ camina con ü sò amìs e l’è la stèsa coertina che l’éra dovràt pò per ol 45 Gir egnìt fò prima. 

I arangiamèncc i è töcc del Detto Mariano. 

In del 2005 l’è stai stampàt ol cd de chèst album e come bonus track gh’è dét ol Celentano che l’ canta Nessuno mi può giudicare, ‘l tòch che l’ gh’éra de portà al Festival di Sanremo del 1966 e che l'à metìt de banda pròpe per cantà Il ragazzo della via Gluck, desà che l' ghe tegnìa tat a chèla cansù lé. 

Nessuno mi può giudicare ‘nvéce a la fì l’è stai cantàt da la Caterina Caselli e pò a chèl l'è dientàt gran sucèso.

## Töte i cansù

LATO A 

#*[[Il ragazzo della via Gluck (la cansù)|Il ragazzo della via Gluck]]* (paròle de Luciano Beretta e de Miki Del Prete; musèga de Adriano Celentano) 4' 17"
#*È inutile* davvero ( paròle de Mogol e de Miki Del Prete; muşèga de Gino Santercole) 3' 32"
#*Ciao ragazzi* ( paròle de Mogol e de Miki Del Prete; muşèga de Adriano Celentano) 2' 34"
#*E voi ballate* ( paròle de Nisa e de Miki Del Prete; muşèga de Nello Ciangherotti) 2' 57"
#*Chi ce l'ha con me* ( paròle de Mogol e de Miki Del Prete; muşèga de Natale Massara) 3' 19"
#*Non mi dir* ( paròle de Miki Del Prete e de Claudio Adorni; muşèga de Alex Alstone e de George Tabet) 2' 13"
#*Uno strano tipo* ( paròle de Mogol e de Miki Del Prete; muşèga de Don Backy e de Adriano Celentano) 2' 05"

LATO B

#*Il mio amico James Bond* ( paròle de Mogol e de Miki Del Prete; muşèga de Barry e Black) 2' 10"
#*La festa* ( paròle de Luciano Beretta e de Miki Del Prete; muşèga de Natale Massara) 3' 42"
#*[[Chi era lui]]* ( paròle de Mogol e de Miki Del Prete; muşèga de Paolo Conte) 2' 49"
#*Sono un simpatico* ( paròle de Luciano Beretta, de Rosario Leva e de Don Backy; muşèga de Gianfranco Reverberi) 2' 43"
#*Il problema più importante (If you Gotta Make a Fool of Somebody)* ( paròle de Luciano Beretta e de Miki Del Prete; muşèga de Rudy Clark) 2' 32"
#*Due tipi come noi* ( paròle de Luciano Beretta e de Miki Del Prete; muşèga de Gino Santercole) 2' 08"
#*Ringo* ( paròle de Castellano e de Pipolo; muşèga de Don Robertson e Hal Blair) 3' 07"
Fort Lauderdale

**Fort Lauderdale** a l'è una cità in de la Cuntea de Broward, Florida, Stat Ünii d'America. Al gh'ha 164.578 abitant (2004).

## Persunàgg ligàd a Fort Lauderdale

* Nadine Sierra, soprano (1988)

## Ligam de föra
 Sit ufizial
Enosis

Cont el termin **énōsis** (*ένωσις*), che in grech el voeur dì *union* s'intend de nòrma l'idea politica de on'union tra la Grecia e Cipro (che la gh'ha ona popolazion che per la maggior part l'è de origin greca), idea che l'è scominciada a madurà duranta l'occupazion britannica de l'isola (1878-1960).

In del 1864 i Ingles aveven ceduu al noeuv Regn de Grecia i Isol Iònii, che aveven governaa per cinquant'ann. Quell fatt chì l'è staa consideraa di nazionalista grech e cipriòta come on precedent valid per la cession de territòri ellenich a la Grecia dòpo on period de amministrazion britannica. El moviment per l'énōsis l'è cressuu duranta i ann '40 e '50 del XX secol.

In del 1954, per istigazion de l'arcivescov de Cipro, el Macari III, la Grecia l'ha sostegnuu ai Nazion Unii la causa del diritt de autodeterminazion per i cipriòta, cont el prevedè che i sò abitant avarien scernii de taccàss a lee. L'ann dòpo a Cipro l'è nassuu el moviment de guerriglia de l'EOKA. A bon cunt, i trattativ tra Regn Unii, Turchia e Grecia hann daa a Cipro domà on'indipendenza puttòst debol.

El president del stat noeuv, el Macari III, che fina a qual moment l'era staa on sostenidor de l'énōsis, l'ha ciappaa in di confront de l'union con la Grecia ona posizion semper manch convinta, fina a rivà a dì, in del 1968, che l'énōsis l'era *impossibil*, al contrari de l'indipendenza.

'Sta ròbba chì l'ha portaa a di contrast cont i estremista, che hann formaa el moviment EOKA-B e che hann participaa al golpe sostegnuu de la Grecia e la CIA contra l'arcivescov.

El colp de stat l'è staa de durada brev, ma l'ha daa origin a l'invasion turca del tòcch settentrional de Cipro.

## Vos correlaa
*Mégalē Idéa
*Stòria de Cipro
*Makarios III
*EOKA
Peerla

**Peerla** (pronuncia: *pirla*) l'è on album di Elio e le Storie Tese, sortii in del 1998 a l'interno de la raccòlta Perle ai Porci. El CD el contegn ona seri de inedit, live e rarità, come i sighel de Mai Dire Gol, parodii de canzon ingles e italian e canzon giamò pubblicaa in di CD singoi precedent. In de la segonda version, del 2000, l'è stada giontada la canzon *Tenia*.

## I Canzon
# *Introducing prof. Magneto (intro)* - 0:26
# *La donna nuda (I Want a New Drug)* - 3:40
# *La cinica lotteria dei rigori* - 1:21
# *Help Me* - 3:56
# *Nessuno allo stadio* - 3:39
# *In te* - 5:44
# *Urna* - 3:46
# *Balla coi barlafüs (Time Warp)* - 2:25
# *Agnello Medley* - 2:48
# *Il concetto di banana* - 1:20
# *Christmas With the Yours* - 5:54
# *Giocatore mondiale* - 5:11
# *Sabbiature* - 5:40
# *Ameri (Gli amori)* - 4:19
# *Sunset Boulevard* - 3:50
# *Gli occhiali dell'amore* - 2:39
# *Puliletti Blues* - 5:05
# *Ti amo campionato* - 6:44
# *Tenia (Maniac)* 
## Formazion
*Elio - vos
*Rocco Tanica - pianòla
*Cesareo - ghitara
*Faso - bass, batteria in *Help Me*
*Feiez - sassòfon, bass in *Help Me*
*Christian Meyer - batteria

### Alter musicista
*Mangoni - vos in *In te*, cantant addizional in *La cinica lotteria dei rigori*
*Giacomo Poretti - vos foeura de camp in *Balla coi barlafüs (Time Warp)*
*Marina Massironi - vos foeura de camp in *Balla coi barlafüs (Time Warp)*
*The Los Parakramabahu Brothers - vos in *Agnello Medley*
*Naco - percussion in *Agnello Medley*
*Graziano Romani - vos in *Christmas With the Yours*, cantant addizional in *Sunset Boulevard*
*Curt Cress - batteria in *Giocatore mondiale* e *Puliletti Blues*
*Pierangelo Bertoli - vos in *Giocatore mondiale*
*Sandro de Bellis - percussion in *Sunset Boulevard*
*Daniela Rando - cantant addizional in *Sunset Boulevard*
## Vos correlaa
*Perle ai Porci
## Collegament esterni
*Video de ''Ti amo campionato''
Faceva il palo

**Faceva il palo** l’è öna cansù cantàda dal Enzo Jannacci che l'è egnìda fò per la prìma ólta cóme sìngol ol 6 de mas del 1966 e 'l B side l'éra E savè. 
Söbet dòpo se la tróa ach in del album ciamàt Sei minuti all'alba (*6 menücc a la dé*) egnìt fò 'l 16 de löi de l'istès an e pò amò in del album del setèmber del 1972 intitulàt Jannacci Enzo. Ön'ótra versiù la se tróa pò 'n del album Quando un musicista ride del 1998.

I paròle, ‘mpó ‘n Milanés e ‘mpó ‘n Italià, i è stàcie scrìcie dal Walter Valdi. Pò 'l Nanni Svampa 'l l'à cantàda, de fati se la tróa in del sò album Milanese - Antologia della canzone lombarda nömer 8 - *Il cabaret* del 1973 e pò amò ach ol Valdi l'à cantàda in Così per sport del noèmber del 1974. I è chèste i prìme ólte che la cansù la é registràda isé come l'è nasìda, dezà che 'l Valdi 'l l'à scrìcia e 'l la cànta quàze töta in milanés, menimà chèla cantàda dal Jannacci l'è quàze töta in italià e ghe rèsta póch de milanés. 
Fò sùra ach la müzica di dò cansù l'è diferènta, dezà che 'n chèla cantàda dal Jannacci la müzìca l'è del Jannacci, menimà in chèla cantàda dal Valdi la müzica l'è de la pianìsta Jaqueline Perrotin .

La cansù l’è öna cansù de grignà che la cónta sö la stòria del pal del la Banda de l'Urtìga, quartér tra Lambràt e 'l parch Furlanini, ü pal che 'l ghe edìa negóta e che ghe sentìa de méno amò, isé töta la bànda l’è stàcia ciapàda da i Caramba sóta ‘l sò nas sènsa che lü 'l se ‘ncorzès de negót, ànse l’è restàt lé a spetài e l’ se lamentàa:

*Ah, nò, quest chì l'è proppi on lavorà de ciolla*  
*mì sont on palo, minga on pippa, a ghe stoo pù*  
*mì vegni foeura de la banda de l'Ortiga,*  
*in d'ona banda inscì scassada cosa foo?*  

*Mì vegni foeura de la Banda de l'Ortiga*  
*mi metto in proprio inscì almen ghe pensi pù* 

## Ótre cansù del Jannacci

L'Armando del 1964
Vengo anch'io. No, tu no e Giovanni telegrafista del 1968
Ho visto un re e Bobo Merenda del 1968

## Riferimèncc

## I vìdeo
*- ''Faceva il palo'' cantàda dal Walter Valdi;
*- ''Faceva il palo'' cantàda dal Enzo Jannacci.
Nanni Svampa

**Nanni Svampa** (Milàn, 28 febràr 1938-Vares, 26 de agost del 2017), l'è stai un cantànt, scritùr e atùr milanés, fundadùr dal grüp musicàl dialetàl *[[I Gufi]]*, cun Roberto Brivio, Gianni Magni e Lino Patruno.

## Biugrafìa

Nanni Svampa l'è nasüd pochi an prima dal cunflìt mundiàl a Porta Venésia, vün di poch ingrès d'la Milàn del'età de méz amò in pé. Porta Venésia l'èra 'na zona pupulàra, abitàda da uperàri e impiegàd, che vivevùn ind'le cà de ringhèra, ca che se afacèvun sü de un curtìl cumün e che in cumün dividèvun anca la vita de tüti i dì.

Quésta cültura pupulàna l'è stàia pö rafursàda dall'inìsi d'la guèra.

## Ligamm de föra

* Sitt üficial
* Nanni Svampa sül IMDB
Luci a San Siro

**Luci a San Siro** l’è öna cansù del Roberto Vecchioni del 1971, che l’è dét in del sò prim àlbum ciamàt Parabola.

L’è la reinterpretasiù de Ho perso il conto ü 45 gir püblicàt öna quach mis prìma, in del Avrìl del 1971, dal Rossano Attolico, che l'éra ü cantànt de Bari. Ol Roberto Vecchioni 'l gh’à cambiàt i paròle e l’à metìt ü tèsto autobiogràfech che 'l pàrla de lü e del sò amùr per l’Adriàna che l’éra la sò vizìna de cà, che l'è stàcia la sò murùza per 4 agn e l'è stàcia pò ach la sò Müsa. 

## Ligamm da fö
*YouTube
Taraxacum officinale

El **Taraxacum officinale** Weber ex F.H.Wigg. (en Bresà: *sicória* o *segórgia* o *pisacà*) l'è 'na piànta erbàcea de la famìa de le Asteraceae. L'è 'na èrba de ciós che se tróa facilmènt e che la vé catàda sö suratöt en primaéra per dopràla 'n cuzìna come èrba còta o crüda 'ndèle 'nsalàte.

## Descrisiù
L'è 'na piànta anöàla i perène condèna raìs primària e 'na rozèta bazàl, de altèsa rar la rìa a 40-50 ghèi.
La g'ha fòie altèrne, sènsa gambì diferensiàt, pinnapartìde coi lòbi a fùrma triangolàr e òrli dentàcc e acùti. El gamp del fiùr l'è öt. I fiùr, ermafrudìcc, de culùr zalt doràt i la rènt fàcil de conóser. La coròla la prezènta dèle lìgule (tìpiche de sèrte categurìe de asteraceae) che le fenés con sich dintì picinì. El fröt l'è 'n achénio dotàt de pàpo.

El *Taraxacum officinale* l'è difundìt en töcc i cuntinèncc e se 'l tróa facilmènt en bànda ai sentér, endèi pràcc, ma apò a 'ndèi giardì, tat che i giardiniér de spès i la cunsìdera 'n èrba 'nfestànta.


Image:Taraxacum_2005_spring_001.jpg
Image:Maskrosboll.jpg
Image:Zaadpluis van een paardenbloem.jpg


## Apicültüra
L'è giöna de le spéci principài de la flòra de 'nterès apìcol endèle praterìe. le àe le ghe fà vìzita ontéra ai sò fiùr che i dà 'na bùna quantità de nètare e pòline. Per vìa de la sò distribusiù cosmopolìta, l'è cunusìda dei apicultùr de töt el mónt.

## Varietà
**[[Taraxacum officinale var. alpinum]]* Koch
**[[Taraxacum officinale subvar. dissectissimum]]* Koidz.
**[[Taraxacum officinale var. dissectum]]* Schinz & Thell.
**[[Taraxacum officinale var. kalbfussi]]* Sch.Bip.
**[[Taraxacum officinale var. lividum]]* Koch ex A.Gray
**[[Taraxacum officinale subsp. paludosum]]* Schinz & R.Keller
**[[Taraxacum officinale var. paludosum]]* F.W.Schultz
**[[Taraxacum officinale var. palustre]]* Benth.
**[[Taraxacum officinale var. parvula]]* Hook.f.

## Sinònim botànich
* * Leontodon taraxacum * L.
* * Taraxacum dens-leonis * Desf.
* * Taraxacum retroflexum * Lindl.

## Colegamèncc estèrni

* ''Preslia'' 75, 137, 2003
Gügia

La **gügia** l'è un arnes piscinín druvaa per rüzà o tirà un fil denter int un bögg. L'è druvaa de suent per fà i vestii o i scarp.

La gügia l'è fata cume un bastunín cun una ponta güzza da una part e un bögg per infilà 'l fil da l'altra. Al dì d'incö i gügg i henn fat d'azzal, ma ai temp antigh i eren fat cun la preia o cun di tuchet de legn.
Rosy Bindi

**Rosy Bindi** - a l'anàgrafe **Maria Rosaria Bindi** - (Sinalunga, (SI) 12 de Febrér del 1951) l'è 'na pulìtica italiàna, mèmber del Partìt Democràtich.

Laüreàda 'n scènse pulìtiche, risercadùra üniversitària en Dirìt Aministratìf a la facoltà de Scènse Pulìtiche de l'Üniversità de Siena, l'ìa 'n bànda a Vittorio Bachelet quan che l'è stat copàt de le Brigàde Róse ai 12 de Febrér del 1980.

L'è stàda Minìster de la Sanità endèi goèrni Prodi I, D'Alema I e D'Alema II e pò Minìster de le pulìtiche per la Famìa endèl goèrno Prodi II.

Dòpo le ilisiù pulìtiche del 2008 l'è stàda iligìda a vicepresidènt de la Càmera dei Deputàcc. I dàti sö la prezènsa dei deputàcc endèla prìma part de la legisladüra i segnàla la Rosy Bindi come el parlamentàr piö prezènte en àula ('ntra discusiù e votasiù): 0 asènse.
Ivan Della Mea

**Ivan Della Mea** (Lucca, 16 utùbor 1940 – Milan, 14 giügn 2009), l'è stai un cantànt, scritùr e giurnalìsta italiàn.

## Biugrafìa
L'è nasüd a Lucca el 16 utùbor 1940 ma el s'è trasferìd da picinìn a Milàn, due l'è diventàd un cantànt e autùr milanés anca par scèlta lenguistìca. So, i èn tra le püssè bèle balàde cuntempuranée én dialèt milanés, tame *El mè gatt*, *Ringhèra*, *Mio dio Teresa tu sei bella* e *La ballata dell'Ardizzone*. Prutagunìsta d'la növa cansòn pulitìca italiana dai an sesànta, ha avüd par cumpàgn de strada Fausto Amodei, Michele Straniero, Sandra Mantovani, Giovanna Daffini, Rudi Assuntino, Gualtiero Bertelli, Alfredo Bandelli, Paolo Pietrangeli, Giovanna Marini, Sandra e Mimmo Boninelli. 

In del 1956 s'è iscrìt al Partìd Cumunìsta Italiàn. Prima de ucupàs de müzica l'ha fai tanti mesté: uperàri in fabrìca, barìsta, fachìn, faturìn cun e sénsa biciclèta, redatùr, revizùr e scrutùr de rumànz. L'ha cumincìad a scriu cansón in del 1957; in del 1962 l'incùnter cun Gianni Bosio l'ha segnàd un mumént impurtànt néla so vita de militànt e cantànt. 

All'1:30 dal 14 giügn 2009 l'è mort all'Uspedàl San Paul de Milàn, indùe l'èra stai ricuveràd d'urgénsa dopu un malùr seguìd a un lungh témp de grama salüd.

## Ligàm de föra
El mè gatt (da Youtube)
Anna Politkovskaja

**Anna Stepanovna Politkovskaja** (en rüso: *Анна Степановна Политковская*; Nöa York, 30 de óst del 1958 - Mósca, 7 de utùer del 2006) l'è stàda 'na giornalìsta rüsa e ativìsta per i derécc de l'òm cunusìda per la sò upuzisiù a la guèra 'n Cecénia e al presidènt de la Rüsia Vladimir Putin. 

La Politkovskaja la s'è fàda 'n nóm coi sò reportàge sùra la Cecénia, endóche divèrsi giornalìsti e lauradùr umanitàre i è stacc sequestràcc e facc fò. 'Na ólta pò a lé l'è stàda arestàda e pò fàda ogèt de na simulasiù de ezecusiù de la part dei militàr rüsi. 

'N ótra ólta, endèl setèmber del 2004, quan che gh'ìa 'n bal la crìzi dei ostàgi de Beslan, entàt che l'ìa söl aparèchio per nà a Beslan, l'è stàda mal e la g'ha pirdìt conoscènsa. L'aparèchio el g'ha duzìt turnà 'ndré per dàga socórs. I dutùr i è mai stacc bù de spiegà 'l malùr ma 'n tacc i pènsa che la sàpe stàda 'nvelenàda, però lé l'è scampàda e l'è nàda 'n nacc a fà informasiù. 

La g'ha scriìt divèrsi lìber, tat sùra la guèra 'n Cecénia come sùra la Rüsia de Putin e la g'ha risiìt divèrsi prémi 'ntenasiunài. 

Ai 7 de utùer del 2006, Anna Politkovskaja la vé copàda 'ndèl ascensùr de la sò cà, entàt che l'ìa dré a rientrà. La sò mórt la g'ha mitìt en müimènt divèrse persùne e organizasiù en Rüsia e 'ndèl mónt, per fà sé che le circostànse de l'omicìdio le vignìes ciarìde prìma pusìbol.

## Biografìa
La Politkóvskaja l'è nasìda a New York endèl 1958 col nòm de **Anna Mazepa**, de genitùr de urìgin ucraìna che lauràa cóme diplomàtich a le Nasiù Ünìde. L'è crisìda a Mósca e la g'ha stüdiàt giornalìsmo a l'Università Statal de Mósca, endóche la s'è laureàda endèl 1980. La g'ha dat la tézi sùra le poezìe de Marina Cvetaeva. La Politkovskaja la gh'ìa citadinànsa tàt dei Stàti Ünìcc che de la Federasiù Rüsa.

## Premi e ricunusimèncc
* 2001: Prémio de l'üniù dei Giornalìsti Rüsi
* 2001: Amnesty International Global Award for Human Rights Journalism
* 2002: PEN American Center Freedom to Write Award
* 2002: International Women's Media Foundation Courage in Journalism Award
* 2003: Lettre Ulysses Award for the Art of Reportage
* 2003: Hermann Kesten Medal
* 2004: Prémio Olof Palme (ensèma a Ljudmila Alekseeva e Sergej Kovalev)
* 2005: Prémio per la LIbertà e 'l Futùro dei Media
* 2006: Prémio Giornalìsmo 'Nternasionàl dedicàt a Tiziano Terzani

## Riferimèncc
Besançon

**Besançon** (*Vesuntio* in latin; *Besanzón* in spagnö; *Bisanz* in tudesch antich; *Besanzone* in italian antich) a l'è la capital de la regiun de la Franca-Cuntea in Francia. Al gh'ha pressapoch 122.000 abitant (1999), cunt un'area metrupulitana de pressapoch 220.000 abitant.
Leonding

**Leonding** a l'è una cità de l'Austria, in de l'Austria Volta. Al gh'ha 22,269 abitant (2001) e una süperfiss de 24.05 km². A l'è a süd-est de Linz. 

L'Adolf Hitler l'è staa a Leonding intra el 1898 e'l 1905, e l'è andaa a scöra chì.

## Ligam de föra
*  sit ufizial
Icurcc

**Icurz** (nom ufizial en italian: *Aicurzio*) l'è un cumün de la Provincia de Munscia e Brianza. El gh'ha  abitant (dàto del  ), 'na süperfis de 2 km² e 'na densità de 990 ab./km². L'è tacaa ai cumün de Verdee de Sott (LC), Bernaregg, Sulbiaa.

El so teritori l'eva part de la veggia Piev de Vimercaa.

## Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Icurz l'è mustraa in de la tabela chi desutta:

## Riferiment
Hafnarfjörður

**Hafnarfjörður** a l'è una cità in sü la costa ucidentala de l'Islanda. A l'è a pressapoch 10 chilometer de la capital Reykjavík. A l'è a l'april del 2009 la terza cità per pupulaziun, che l'è de pressapoch 25.400 abitant (2008).

## Ligam de föra
* sit ufizial
Belusch

**Belusch** (prononzia local: [be'løsk]; nomm ofizzial in italian: *Bellusco*) a l'è on comun de la Provincia de Monza e Brianza che 'l cunta  abitant (dàto del  ). El paes l'è situaa a nòrd-òvest de la città de Monza e l'è tacaa ai comun de Sulbiaa, Mezzagh, Vimercaa, Busnagh, Ornagh e Ronscell. El faseva part de la veggia Piev de Vimercaa.

## Evoluzion demografega
L'andament del numer di abitant del comun de Belusch l'è mustraa in de la tabela chi desutta:

## Riferiment
Giacarta

**Giacarta** a l'è la capital de l'Indunesia.
A l'è in sü l'isola de Giava e la gh'ha 8.540.306 abitant (2005).

## Ligam de föra
* Sit ufizial
Antonio Di Pietro

**Antonio Di Pietro** (Montenero di Bisaccia, 2 de utùer del 1950) l'è 'n òm pulìtich, aocàt e ex magistràt italià.

El g'ha fat part del pool de "Mani Pulite" come Püblich Ministéro. Endèl 1996 el g'ha cuminciàt la cariéra pulìtica e 'ndèl 1998 el g'ha fondàt el müimènt Italia dei Valori.

Endèl 1996, ciamàt de Romano Prodi, el g'ha acetàt de deentà Minìster del sò Goèrno, sustignìt de la coalisiù de l'Ulìvo. Ghe é dat l'encàrech de Minìster dei Lavori Pubblici, ma 'l decìt de prezentà le dimisiù dòpo de apéna sés més perchè 'l g'ha risiìt 'n avìzo de garansìa del Tribünàl de Brèsa. El vegnarà asulvìt de le 27 acüze en töcc e dés i procès perchè "il fatto non sussiste".

Ai 17 de Màgio del 2006 el vé numinàt Minìster de le 'Nfrastrütüre endèl segónt goèrno Prodi.
Coimbra

**Coimbra** a l'è una cità del Purtugal. A l'è stada la capital del paes düranta el secul quel de XII, e l'è la sed de l'Üniversità de Coimbra, vüna di istitüziun academigh in lengua purtughesa püssee vegg.
La gh'ha 159.083 abitant (2006). In de la sò area metrupulitana i abitant a hinn püssee de 430.000.

## Alter pruget
Faro

**Faro** a l'è una cità del Purtugal. Al gh'ha 58.305 abitant e 'l se tröa in de la regiun de l'Algarve
Nazareth

**Nazareth** (in ebraigh נָצְרַת **Natz'rat** o **Natzeret**, in arab الناصرة **an-Nāṣira** o **an-Naseriyye**, in grech *Ναζαρέτ*, in latin *Nazara* o *Nazaret*) a l'è la capital del distret nord de Israel, in de la regiun storiga de la Galilea.

I sò abitant a hinn pressapoch 60.000 e per la püssee part arab (31,3% cristian e 68,7% islamigh). 

La cità a l'è antiga e l'è induè che l'è vegnüü sü Gesü.
Fátima (Purtugal)

**Fátima** a l'è una *[[freguesia]]* del Portugal. A l'è famusa per i apariziun sücedüü in del 1917 a trì pasturej (Lúcia dos Santos, Francisco Marto e Giacinta Marto) e l'è la resun ch'hann faa sü el Santüari. La gh'ha 10.302 abitant (2001) e la se tröa in del cumün de Ourém e l'è in del center del paes, a 187 km süd de Porto e 123 km nord de Lisbuna.

## Alter pruget
Porto

**Porto** a l'è un comun del distret de Porto in Portogall: l'è la segonda cità del paes dopo Lisbona.

El gh'ha  abitant e una superfiss de  km2: el confina cont i comun de .

## Ligam de foeura
*[ Sit ofizzial]
## Alter proget
Mahatma Gandhi

**Mohandas Karamchand Gandhi** (en devanagari मोहनदास करमचन्द गांधी, Porbandar, 2 de utùer del 1869 – Nöa Delhi, 30 de zenér del 1948) l'è stat en òm pulìtich indiàno.

Guìda spiritüàla de prìma 'mportànsa per el sò paés, se 'l conós suratöt col nòm de *Mahatma* ("ànema grànda" 'n lèngua sànscrita), scötöm che gh'è stat dat per la prìma ólta del poéta Rabindranath Tagore. Gandhi l'è stat giü dei piuniér e dei teòrich del *satyagraha*, la rezistènsa a l'opresiù per mèzo de la dizübidiènsa civìl de màsa che la g'ha portàt l'India a la 'ndependènsa. El *satyagraha* l'è fondàt sö la *satya* (verità) e sö la *ahimsa* (nonviolènsa). Có le sò asiù 'l Gandhi 'l g'ha ispiràt divèrsi müimèncc de diféza dei dirìcc civìi e grànde personalità compàgn de Martin Luther King, Nelson Mandela e Aung San Suu Kyi.

'N India, 'l Gandhi l'è stat ricunusìt come pàder de la nasiù e 'l dé che l'è nasìt (el 2 de utùer) l'è 'n dé de fèsta. Chèsta dàta l'è stàda proclamàda apò a *Zurnàda 'Nternasiunàla de la Nonviolènsa* de l'Asemblèa generàl de le Nasiù Ünìde.

## Oter progècc

## Us curelade
*Mohammed Ali Jinnah
Sacavém

**Sacavém** a l'è una freguesia del Purtugal, arent a la capital Lisbuna. Al gh'ha 17.659 abitant e 'l se tröa in del cumün de Loures, distret de Lisbuna.

Sacavém a l'è cugnussüü per i sò ceramigh.
Inverness

**Inverness** (*Inbhir Nis* in scuzes; *Innerness* in scots) a l'è una cità in del nord de la Scozia. A l'è despess ciamada la capital di Highlands. Al gh'ha pressapoch 55.000 abitant (2001).
Dundee

**Dundee** (*Dùn Dèagh* in scuzes) a l'è una cità in sü la costa est de la Scozia, induè che'l fiüm Tay al va dent in del Mar del Nord. A l'è la quarta cità püssee granda de la Scozia. Al gh'ha 143.090 abitant.

A Dundee gh'è dò üniversità: l' *[[University of Dundee]]* e l' *[[University of Abertay Dundee]]*.
Stirling

**Stirling** a l'è una cità in mezz a la Scozia. A l'è stada la capital del Regn de la Scozia. El sò nom in gaelich scuzzes a l'è **Sruighlea**, in scots **Stirlin**.

## I dò bataie de Stirling

A Stirling i s’è combatide dò bataie pròpe ‘mportante: 

la prima di dò ‘n del 1297, ciamada la bataia del put de Stilring, la ést i Scosès guidàcc dal William Wallace èns cóntra i ‘nglés;

la seconda in del 1314, congnusida come bataia de Bannockburn, che l’è ü paisèl lé apröf a Stirling, la ést i Scosés guidàcc chèsta ólta dal Robert Bruce èns amò öna ólta cóntra i ‘nglés.
Bernaregg

**Bernaregg** (*Bernareggio* in Italian; *Hiberna Regis* in Latin) l'è on comun de la Provincia de Monza e Brianza, situaa arent al fiumm Adda, al confin con la Provincia de Lecch. L'è tacaa ai comun de Ronch, Verdee de Sott (LC), Carnaa, Icurz, Sulbiaa e Vimercaa.

In del comun ghe viven  abitant (dàto del  ). El comun l'è anca gemellaa con Wachtberg (Germania) e La Villedieu-du-Clain (Francia).

## Evoluzion demografega
L'andament del numer di abitant del comun de Bernaregg l'è mustraa in de la tabela chi desutta:

## Riferiment
Batàia de Hastings

La **Batàia de Hastings** (en ànglo-sàsone: *Beadu Hǣstingum*; en fransés: *Bataille d'Hastings* o *de Senlac*) l'è stàda la batàia deciziva 'ntra le trüpe de Aroldo II, öltem rè dei Sàsoni de 'Nghiltèra, e i 'nvazùr Normàni de Guglièlmo 'l Cunquistadùr.

L'è stàda combatìda ai 14 de utùer del 1066 endèla località de Hastings, arènt a Londra, e finìda co la vitòria de i Normàni. Aròldo II l'è mórt endèla batàia e con lü gh'è finìt el domìnio sàsone sö l'Inghiltèra.
Brughee

**Brughee** (*Brugherio*) a l'è on comun de la Provincia de Monza e Brianza, center industrial de importanza media. Ghe viven  abitant (dàto del  ) e 'l confina con la Provincia de Milan (Carugaa, Sest San Giovann, Cernusch) e cont el sò capploeugh.
Oltra al centro comunal a gh'è anca i frazion de Baraggia, Dordee, Moncucch e San Damian. Di tempi di piev a l'era partii in tra di different località, recognossuu autonom ma part de Brughee, ch'eren partii in tra la Cort de Monscia, la Piev de Gorgonzoeula e la Piev de Vimercaa.

## Evoluzion demografega
L'andament del numer di abitant del comun de Brughee l'è mostraa in de la tabella chi de sotta:

## Gemelagg
El comun l'è gemellaa con: 
*  Le Puy-en-Velay (Francia);
*  Prešov (Slovacchia).

## Vos correlad
* Molin de Oggiaa

## Riferiment
Buragh

**Buragh** (nom ufizial in italian: *Burago di Molgora*) l'è on comun de la Provincia de Monza e Brianza de , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km². 

Come 'l dis anca el sò nòmm italian, el paes l'è situaa adree ai spond del rial Molgora.

L'è tacaa ai comün de Vimercaa, Ornagh, Cavenagh, Agraa.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Buragh l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Planoise

**Planoise** (Planoise in frances) l'è un quartee de Besançon (regiun de Franca-Cuntea, Francia) de pressapoch 20.700 abitant (1999). 

## Alter futugrafìj

Image:Franche-Comté-Planoise.JPG|
Image:Tour de Planoise.JPG|
Aròldo II d'Inghiltèra

**Aròldo II** (en inglés: **Harold Godwinson** o **Harold II**; en inglés antìc: **Harold Gōdwines sunu**; 1022 – 14 de utùer del 1066) l'è stat l'öltem Re d'Inghiltèra de stìrpa anglo-sàsone prìma de la cunquìsta normàna. L'ìa fiöl de Godwin, cónt de Wessex, e de la sò segónda moér Gytha Thorkelsdaettir. Sò sorèla Edith l'ìa la Regìna spùza de Edoàrdo 'l Confesùr.
Aròldo el g'ha regnàt dei 5 de zenér del 1066, enfìna ache l'è mórt endèla batàia de Hastings ai 14 de utùer del stès an, en combatimènt cùtra i 'nvazùr Normàni, comandàcc de Guglièlmo 'l Cunquistadùr. Aròldo l'è giö dei du sùi rè de Inghiltèra che gh'è mórt en batàia (l'óter l'è stat Ricardo III).
Košice

**Košice** (in tudesch: *Kaschau*, in üngheres: *Kassa*, in pulach: *Koszyce*, in rumen: *Caşovia*/*Caşău/Coaşa*, in latin: *Cassovia*, in frances a volt *Cassovie*) a l'è la segunda cità püssee granda de la Sluachia, cun pressapoch 235.000 abitant. La cità a l'è stada fundada in del 1230.

## Ligam de föra
*sit ufizial
Taiwan

**Republega de Cina** o **Taiwan** a l'è on paes de l'Asia orientala.

A l'è faa de l'isola de Taiwan (ciamada anca *Formosa*) e de alter isol pussee piscininn in de l'Ocean Pacìfigh, denanz a la costa cinesa.
La capital a l'è Nanchin, ma vist che l'è in de la Cina popolara, el govern l'è a Taipei.
Al gh'ha ona superfiss de 35.980 km² e una popolazion de pressapoch 23 milion d'abitant.



## Storia
In del 1949, quand che i comunista del Mao Zedong i hann ocupaa tuta la Cina e hann fondaa la *Republiga Popolara Cinesa*, el govern nazionalista del Kuomintang del Chiang Kai-shek a l'è scapaa via a Taiwan per fondaa la *Republega de Cina*.
Incoeu Taiwan a l'è recugnussuu domà de 23 govern.

## Organizazion politiga
Taiwan (nom ufizial: **中華民國** = *Republega de Cina*) a l'è ona republega.
El president a l'è el Tsai Ing-wen (del 2016).
El prim minister a l'è el Su Tseng-chang (del 2019).

## Rapport con la Cina
La costituzion taiwanesa dis che la Republega de Cina l'è sovrana de:
* L'isola de Formosa
* La Cina continentala
* La Mongolia
* La Republega de Tuva, in Russia.

Al di d'incoeu, el govern taiwanes el reclama no effettivament el territori costituzionalment assegnaa.

L'ONU, fin ai primm agn '70, diseva che 'l rappresentant de la Cina l'è la ROC (Taiwan), ma poeu l'è passaa a la RPC (Cina).

Incoeu 23 govern recognossen Taiwan 'me govern legittim del intera Cina. Probabilment el ricognossiment pussee important el vegn dal Vatican. De facto, tucc i olter governi i gh'han di relazion con Taiwan.

Vista la noeuva legg anti secession cinesa, di cambiament costituzionai a Taiwan che tajen i dichiarazion de possess de la Cina podarien portà a l'invasion militar da part de la RPC.
Taipei

**Taipei** a l’è la capital de Taiwan o *Repübliga de Cina*.

A l'è anca la prima cità del paes, cun 2.630.872 abitant (2007).

## Cità gemelaa

Taipei a l'è gemelaa cun:
Roberto Maroni

Ol **Roberto Maroni** (Varés, 15 de marz del 1955 - Loza, 22 de november 2022) l'è stad un politegh italian

Lauread in giurisprudenza, el gh'ha lavorad come *manager* dei afare legai per diverse aziende: l'esercitava apò la profession de avocat.

Member de la Liga Nord, l'è stat ilisgid consilier municipal de Vares in del 1990 e po deputad en del 1992. En del 1998 l'è deventad capogrupo parlamentar de la Liga.

En del governo Berlusconi I el ven nominad Minister de l'Interno e vicepresident del Consiglio. En del 1991, col governo Berlusconi II l'è nominad minister del lavorà e 'l resta al stess encaregh apò col governo Berlusconi III. En del 2008, col governo Berlusconi IV, l'è tornad a vesser nominad Minister de l'Interno.

Dopo i dimission de l'Umbert Boss e dopo una quach mis de triumvirad insema al Roberto Calderoli e a la Manuela Dal Lago a capo de la Liga, ol prim de loeuj del 2012 'l dienta el secretare federal de la Liga Nord.

Ol 26 de fevrer del 2013 ai elezzion regionale de la Lombardéa el vensg con 42,81%, denancc a l'Umberto Ambrosoli del centro-sinistra che 'l se ferma al 38,24%: ol Maroni 'l diventa issé 'l president de la Region.

A fin 2013 ol Matteo Salvini l'è elesgid al so post 'me secretare de la Liga, e 'n di elezzion del 2018 el scerniss de candidàss no ancamò, e 'l centro-destra 'l candida l'Attilio Fontana. Ol so nom l'è 'ndad in sgir anch per i elezzion comunai de Vares del 2021, ma el se candida no per di reson de salut.

El moeur el 22 de november del 2022 a cà a Loza de cancher al cervell.

## Referimencc
*Treccani

## Oter progecc
Busnagh

**Busnagh** (nom ufizial in italian: *Busnago*) l'è on comun de la Provincia de Monza e Brianza che 'l cunta , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².
El paes el se troeuva minga lontan de l'Adda e 'l confina con la Provincia de Milan (Trezz, Trescian e Gresciagh).
Ai temp di piev el partegniva a quella de Pontiroeu.

## El dialett

A Busnagh se parla ona variant brianzoeula oriental de la lengua lombarda. Chì de sotta, on quai esempi de diferenz de prononzia in tra la parlada del paes e quella milanesa.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Busnagh l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Mossul

**Mossul** (arab: الموصل scrivüü anca *Mosul* o *Mossoul*; cürd: *Mûsil*; türch: *Musul*) a l'è una cità in del nord de l'Iraq. "Mossul" a l'è el nom arab de l'antiga Ninive, la capital assira che l'è citada anca in de la Bibia. El sit de Ninive a l'è in sü la riva urientala del fiüm Tigri, intanta che Mossul a l'è in sü l'altra, quela ucidentala. A l'è cunsiderada la terza cità de l'Iraq, dopu de Baghdad e Bassora, cunt una stima de 450.000 abitant.
Samarra

**Samarra** (Arab: *سامرّاء*, *Sāmarrā*) a l'è una cità de l'Iraq. A l'è in sü la riva est del fiüm Tigri, a 125 km nord de Baghdad. La gh'ha 201.700 abitant (2002).

La muschea Al-'Askari, un sit impurtant per i sciita, a l'è in cità.
Karbala

**Karbala** (Arab:كربلاء; **Al Karbala**; cugnussüda anca 'me **Karbala al-Muqaddasah**, in de l'ovest ciamada anca **Kerbela**) a l'è una cità de l'Iraq. A l'è a pressapoch 100 km süd-est de Baghdad e l'è la capital de la pruincia de Karbala.
Per i sciita, Karbala a l'è vüna di cità sant, dopu de la Mecca, Medina, Gerüsalem, e An Najaf.
Arbil

**Arbil** (ciamada anca **Erbil** o **Irbil**; *Hewlêr* in cürd; *Arbela* in latin) a l'è una cità de l'Iraq e la capital del Kurdistan Irachen. Al gh'ha pressapoch 1.091.000 abitant. A l'è a 80 km est de Mosul.
Jönköping

**Jönköping** a l'è una cità de la Svezia. Al gh'ha pressapoch 85.000 abitant e 'l se tröa in del süd del paes, arent al lach Vättern. A l'è la decima cità del paes.
Karlstad

**Karlstad** a l'è una cità in del Värmland, Svezia. Al gh'ha 58.544 abitant, un'üniversità e una catedral.

## Ligam de föra
* Sit ufizial
Lund

**Lund** a l'è cità in del süd de la Svezia. Al gh'ha pressapoch 80.000 abitant. A l'è arent a Malmö. 

Lund a l'è cugnussüda per la sò üniversità, la *[[Lunds Universitet]]*,  la püssee granda de la  Scandinavia. La cità a l'è cugnussüda anca per la sò catedral, la *Lunds domkyrka*.

## Alter prugett
Malmö

**Malmö** (in danes: **Malmø**) a l'è la terza cità de la Svezia. Al gh'ha pressapoch 265.000 abitant e l'è in del süd-ovest del paes, arent al mar. 

El punt de Öresund al conliga de Malmö a Copenhagen. In del secul quel de XV, Malmö a l'era vüna di cità püssee grand de la Danimarca.
Hastings

**Hastings** l'è 'na citadìna del sud de l'Inghiltèra e pò a 'n distrèt de la contèa del East Sussex.

L'è stàda séde de du avenimèncc emportàncc: 
* la Batàia de Hastings combatìda ai 14 de utùer del 1066 'ntra Guglièlmo 'l Cunquistadùr, e i Anglo-Sàsoni de Aròldo II d'Inghiltèra. La vitória de Guglièlmo la segnarà l'inìsio de la duminasiù normàna sö l'Inghiltèra.
* el rifùgio momentàneo de Napuliù III e de Eugénie de Montijo dòpo de la proclamasiù de la Repüblica Franséza ai 4 de setèmber del 1870..

## Manifestasiù
*Töcc i agn, endèl més de dezèmber, vé organizàt el tornèo 'nternasiunàl de scàchi. Chèsta manifestasiù la comèmora de la fì de la Prìma Guèra Mondiàl (1920), el prim gran tornèo de scàchi modèrno, cioè chèl zügàt a Hastings endèl 1895.

## Pòsti de éder
*El **Hastings Country Park**, acesìbil per mès de dò funivìe
*El **Fisherman's museum**, en muzèo dedicàt a la stória de la pèsca a Hastings. L'è 'n muzèo alestìt al intèrno de 'na ex-céza.

## Cità 'nzemelàde
* Béthune, Frància
* Dordrecht, Olànda
* Audenarde, Bèlgio
* Schwerte, Germània
Växjö

**Växjö** a l'è una cità in del Småland, in del süd de la Svezia. Al gh'ha una pupulaziun de 55.600 abitant (2005). 
A l'è la sed de la münicipalità de Växjö e'l center aministrativ, cultüral e indüstrial de la Cuntea de Kronoberg. A l'è anca la sed de la Diocesi de Växjö.
Växjö l'è gemelada cun la cità 'mericana de Duluth.
Guglielmo I d'Inghiltèra

**Guglièlmo 'l Cunquistadùr** (en inglés: *William the Conqueror*; en fransés: *Guillaume le Conquérant*), nasìt a Falaise, vers el 1027 e mórt a Rouen ai 9 de setèmber del 1087, l'è cunusìt apò coi nòm de **Guglièlmo 'l Bastàrt** (perchè fiöl ilegìtim), **Guglièlmo II de Normandìa** e **Guglièlmo I d'Inghiltèra**. 

L'è 'l fiöl de Robèrto 'l Magnìfich e de «Herleva» o «Arlette», 'na *frilla*, cioè 'na segónda spùza segónt la tradisiù danéza (*more danico*). 

Düca de Normandìa zà de l'età de òt agn (l'è stat el quint a ricéver formalmènt el tìtol de Düca de la Normandìa) col nòm de Guglielmo II, el g'ha portàt chèsto tìtol del 1035 enfìna al 1087.

Dopo la batàia de Hastings endèl utùer del 1066 el deènta 'l prim rè d'Inghiltèra de stìrpa Normàna e 'l regnarà dei 25 de dezèmber del 1066 enfìna al dé de la sò mórt, ai 9 de setèmber del 1087. 
L'è stat giü dei monàrchi piö 'mportàncc de l’Europa ucidentàla.
Arendal

**Arendal** a l'è una city e un cumün in de la Cuntea de Aust-Agder, in Nurvegia. A l'è el center aministrativ de la cuntea e'l pertuca a la regiun del Sørlandet. 

## Ligam de föra
* Sit ufizial
Drammen

**Drammen** a l'è una cità e una münicipalità in de la Cuntea de Buskerud, Nurvegia. A l'è vüna di cità püssee grand de la Nurvegia, cun 60.145 abitant (2004), e a l'è a pressapoch 47 km de la capital Oslo. El center de la cità a l'è a la fin d'un val, in sü i riv del fiüm Drammenselva, e induè che'l fiüm al va in del Drammensfjord.
Moss (Norvegia)

**Moss** a l'è una cità in sü la costa süd de la Nurvegia, in de la Cuntea de Østfold. A l'è anca el center de la münicipalità de Moss, che l'è larga 63 km² e la gh'ha 28 000 abitant (2006).
Trondheim

**Trondheim** (antigament *Nidaros* e *Trondhjem*) a l'è una cità e münicipalità de la Nurvegia, in de la Cuntea de Trøndelag. Al gh'ha 198.219 abitant (2019), e l'è la terza cità del paes e'l center de la quarta area urbana, cun pressapoch 186.364 abitant. La sò area metrupulitana la gh'ha 279.234 abitant (2019).

## Other Websites
* Sit ufizial
Caponagh

**Caponagh** (*Caponago* in Italian; *Caponiacum* in Latin) a l'è on comun brianzoeu con , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².
 
El se troeuva in de la Provincia de Monscia e Brianza e l'è staa però vun di ultim comun a lassà quella de Milan.

L'è tacaa ai comün de Agraa, Cambiagh (MI), Pessan con Bornagh (MI), Carugaa (MI).

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Caponagh l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Cavenagh

*Cavenagh, comun de la Provincia de Monza e Brianza, in Italian *Cavenago Brianza*.
*Cavenagh, comun de la Provincia de Lòd, in Italian *Cavenago d'Adda*.
Cavenagh (MB)

**Cavenagh** (nom ufizial in italian: *Cavenago di Brianza*) l'è un cumün de la Provincia de Munscia e Brianza. El cunta  abitant (dàto del  ), 'na süperfis de 4 km² e 'na densità de  ab./km². L'è tacaa ai cumün de Urnagh, Büragh, Basian (Pruvincia de Milan), Agraa e Cambiagh.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Cavenagh l'è mustraa in de la tabela chi desutta:

## Riferiment
Cesan

***[[Cesan (MB)|Cesan]]** (it. *Cesano Maderno*), comun de la Provincia de Monscia.
***[[Cesan (MI)|Cesan]]** (it. *Cesano Boscone*), comun de la Provincia de Milan.
Ho visto un re

**Ho visto un re** l’è öna cansù del 1968 cantada dal Enso Janaci, che l’è stacia püblicada come 45 gir e ‘l B side l’è Bobo Merenda, ma l’è dét po’ ‘n del album Vengo anch'io. No, tu no.

La cansù l’è stacia scricia dal Dario Fo e la müşéga l’è del Omicron e gh’è öna versiù cantada ‘nsèma al Cochi e Renato che i canta ‘l ritornèl. 

L'è quase töta scricia 'n Italià, ma 'l riornèl de spès l' gh'à dét di tòch 'n milanés.

L’è stacia öna di cansù piö cantade in del 1968, desà che, ach se la sömèa dóma öna cansunèta ‘mpó stüpidèla, l’è ‘n realtà öna satira che la şgrafa bé ‘l potér e i potèncc.

Ol Janaci nel 1969 l' völia portà chèla cansù ché a Canzonissima, ma la Rai ghe l'à mia lasàt fà e l'à döşìt cantà Gli zingari. Gh'è però restàt pròpe mal e sömèa che l' sìes pròpe per chèsto che l'è 'ndacc 'n Süd Áfrega e 'n di Stacc Ünìcc a stödia de cardiochirurgo e l'è stai vià per 4 agn.

## Ligam da fö
*Video
Limbiaa

**Limbiaa** (nom ufizial in italian: *Limbiate*) l'è on comun de la Provincia de Monza e Brianza, in del territòri de la veggia Piev de Seves.

El paes el cunta , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km². El se troeuva al confin con la Provincia de Milan (Paderna Dugnan, Senagh, Solee , Cesaa)  

El gh'ha vari frazion, trai quai troeuvom Ceresoeu, Mombell, Pinzan. 

## Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del cumun de Limbiaa l'è mostraa in de la tabella chi de sotta

## Riferiment
Cornaa

**Cornaa** (nom ufizial in italian: *Cornate d'Adda*; in del Medioev *Coronate*) l'è on comun brianzoeu del Vimercates, in sul fiumm Adda, che 'l cunta , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².

El se troeuva in la Provincia de Monza e Brianza, arent al confin cont i provincc de Milan (Trezz), de Bergom (Bottanugh, Suis e Medolagh), de Lecch (Verdee e Paderno).
Cornaa el gh'ha tre frazion, ciamaa Colnagh, Port e Villa Paradis. Inoltra a gh'è on fracch de cassinn in de la zona.
## Storia
La zonna l'è abitada de on bell poo de temp, almanch de l'epoca di Roman: a Villa Paradis l'è stada trovada ona veggia villa romana, menter a la Rocchetta de Port hann cattaa foeura i rest de ona cisterna.
El paes el gh'ha 'vuu ona soa importanza perchè l'è staa chì arent che in del 689 l'è stada combattuda la Battaja de Cornaa (*Coronate* in latin): in questa, s'hinn combattuu el re di Longobard Cunipert e 'l sò nemis, el duca de Trent Alahis. La vittoria l'è stada del Cunipert, menter l'Alahis l'è s'cioppaa in del combatt. El resultaa de la battaja l'ha portaa la fin di revolt di duca longobard e l'ha dervii la strada a la conversion a la religion cattoliga de tutta la nazion germaniga (ghe n'era anmò tanti che eren arian, scismatigh o pagan).

In del XVIII secol gh'hann faa i lavorà per el Navili de Paderna; in quella istessa zonna, in di secol che hinn vegnuu dopo, hann faa sù on bell poo de centrai idroelettregh, che fonzionen anca al dì d'incoeu.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Cornaa l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Najaf

**Najaf** (Arab:النجف; **An Najaf**; in Persian:نجف; türch: *Necef*) a l'è una cità de l'Iraq. A l'è a 160 km süd de Baghdad. Al gh'ha pressapoch 585.600 abitant (2003). A l'è la capital de la pruincia de Najaf e vüna di cità püssee sant per i sciita. A l'è el center del pudee pulitegh di sciita in Iraq.
Mezzagh

**Mezzagh** (nom ofizial in italian: *Mezzago*) l'è on comun de la Provincia de Monza e Brianza con , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km². 

L'è tacaa ai comun de Cornaa, Sulbiaa, Bellusch, Busnagh. El  gh'ha domà ona frazion: Cassina Robona.

El paes l'è gemellaa con Saint-Pierre-de-Chandieu (Francia) e Reilingen (Germania).

## El dialett

El lombard parlaa a Mezzagh a l'è ona variant brianzoeula oriental, vesina a quella parlaa in di paes vesin (per esempi a Cornaa, Busnagh, Meraa, Lomagna, Calch).
Chì de sotta, on quai esempi de come la cambia la prononzia rispett a Milan in del dialett mezzaghell:

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Mezzagh l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Ronscell

**Ronscell** (nom ufizial in italian: *Roncello*) l'è on comun de la Monza e Brianza de , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².

L'è tacaa ai comün de Bellusch, Busnagh, Ornagh, Trescian, Basian.

Ronscell el se troeuva in del territòri de la veggia Piev de Pontiroeu.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Ronscell l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Ornagh

**Ornagh** (nom ufizial in italian: *Ornago*) l'è on comun del Vimercates, in la Provincia de Monza e Brianza con , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km². 

El se troeuva al confin con la Provincia de Milan (Basian) e a 14 chilòmeter del sò capploeugh. 

A Ornagh l'è mòrta voeuna di figur pussee grand e important de l'Illuminismo lombard e italian, el Peder Verri (Milan, 12 dicember 1728 - Ornagh, 28 giugn 1797).

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del coumun de Ornagh l'è mostraa in de la tabella chi de sota

## Referiment
Sulbiaa

*Solbiaa (in ortografia unificada: *Sulbiaa*), nòmm de quater comun lombard:
**Solbiaa (ort. un.: *[[Sulbiaa (CO)|Sulbiaa]]*), in Provincia de Còmm.
**Solbiaa Arno (ort. un.: *[[Sulbiaa Arnu]]*), in Provincia de Vares.
**Solbiaa Olòna (ort. un.: *[[Sulbiaa Uluna]]*), in Provincia de Vares.
**Sulbiaa (in ortografia unificada: *Sülbiaa*): comun de la Provincia de Monza e Brianza.
Sulbiaa (MB)

**Sulbiaa** (nom ufizial in italian: *Sulbiate*) l'è un cumün de la Provincia de Munscia e Brianza. El gh'ha  abitant (dàto del  ), 'na süperfis de 5 km² e 'na densità de  ab./km². L'è tacaa ai cumün de Verdee de Sott (LC), Cornaa, Bernaregg, Icurz, Mezzagh, Vimercaa e Bellusch.

## Evoluzion demografega
L'andament del nümer de abitant del cumün de Sulbiaa l'è mustraa in de la tabela chi desutta:

## Riferiment
Carpenzagh

**Carpenzagh** (pernonzia local: [karpi'nsa:k]; italian: *Carpenzago*) l'è voeuna di quatter frazion del comun de Robecch, in Provincia de Milan.
## Vos correlaa
* Robecch
* Cassinazza
* Castillasc di Barz
* Casterna
Castellasc di Barz

**Castellasc di Barz** (pernonzia local: [kasti'laʃ]; in Italian *Castellazzo de' Barzi*) l'è voeuna di quatter frazion del comun de Robecch (Provincia de Milan), del qual l'è lontana manch de on chilòmeter. A Castellazz ghe viven 696 persònn.

## Vos correlaa
* Robecch
* Carpenzagh
* Cassinazza
* Casterna
Castellasc de Corbetta

**Castellasc de Corbetta** (in dialett corbettin: [kasti'laʃ]; italian: *Castellazzo de' Stampi*) l'è ona frazion del comun milanes de Corbetta, del qual l'è lontana domà mezz chilòmeter. I sò abitant hinn 666.

## Vos correlaa
* Corbetta
L'Armando

**L’armando** l’è öna cansù del 1964 cantada dal Enso Janaci e l’è dét in d’ü 33 gir Ep, cioè ü 33 gir con sés brani ‘nvéce che dù. I ótre cansù i è:
 
Andava a Rogoredo, 
El portava i scarp del tennis
La forza dell'amore
Ti te se no
Senza de ti

Chèla cansù ché l’è dét po’ in del album Enzo Jannacci in teatro.

La muşéga l’è del Enso Janaci, i paròle del Dario Fo e gh’è öna versiù cantada del Enso Janaci compagnàt dal Giorgio Gaber che l’ suna la chitara.

L’Armando l’è öna cansù de grigna, pensada per ol cabarét e l’è la stòria d’ ün interogatòre tra ‘l comisario e ‘l sospetàt che l’è acuşàt de ì copàt ol sò şemèl: lü però l’ nega töt, ma a la fì l’ se ‘mbròia desperlü. 

## Ol video

Àrdel sö http://www.youtube.com/watch?v=985ll33DMfs

## I paròle

Tatta tira tira tira tatta tera tera ta 
Era quasi verso sera 
se ero dietro, stavo andando 
che si è aperta la portiera è caduto giù l'Armando. 
Commissario, sa l'Armando era proprio il mio gemello, 
però ci volevo bene come fosse mio fratello. 
Stessa strada, stessa osteria, 
stessa donna, una sola, la mia. 
Macché delitto di gelosia, 
io c'ho l'alibi a quell'ora sono sempre all'osteria. 
Era quasi verso sera, se ero dietro stavo andando 
che si è aperta la portiera è caduto giù l'Armando. 
Tira ta tira... 
Commissario, sa l'Armando mi picchiava col martello, 
mi picchiava qui sugli occhi per sembrare lui il più bello. 
Per far ridere gli amici, mi buttava giù dal ponte 
ma per non bagnarmi tutto 
mi buttava dov'è asciutto. 
Ma che dice, che l'han trovato 
senza scarpe, denudato, già sbarbato? 
Ma che dice, che gli han trovato 
un coltello con la lama di sei dita nel costato? 
Commissario, 'sto coltello non lo nego, è roba mia, 
ma ci ho l'alibi a quell'ora sono sempre all'osteria. 
Tira ta tira... 
Era quasi verso sera 
se ero dietro, stavo andando 
che si è aperta la portiera 
ho cacciato giù... pardon... è caduto giù l'Armando. 
Tira ta tira....
Ronch

***[[Ronch (Italia)|Ronch]]** (*Ronco Briantino*), comun de la Provincia de Monscia.
***[[Ronch (Svizzera)|Ronch]]** (*Ronco sopra Ascona*), comun del Canton Tesin.
***[[Ronch (Bidree)|Ronch]]** (*Ronco*), frazion de Bidree.
***[[Ronch (Quint)|Ronch]]** (*Ronco*), frazion de Quint.
***[[Ronch (Gussagh)|Ronch]]** (*Ronco*), frazion de Gussagh.
***[[Ronch (Port Ceres)|Ronch]]** (*Ronco*), frazion de Port Ceresi.
***[[Ronch (Germignaga)|Ronch]]** (*Ronco*), frazion de Germignaga.
***[[Ronch (Brebbia)|Ronch]]** (*Ronco*), frazion de Brebbia.
***[[Ronch (Cassina)|Ronch]]** (*Ronco*), frazion de Cassina.
***[[Ronch (Paù)|Ronch]]** (*Ronco*), frazion de Paù.
***[[Ronch (Travedona-Monaa)|Ronch]]** (*Ronco*), frazion de Travedona-Monaa.
***[[Ronch (Galaraa)|Ronch]]** (*Ronchi*), frazion de Galaraa.
***[[Ronch (Canoeubi)|Ronch]]** (*Ronco*), frazion de Canoeubi.
## Varda anca
*Ronchett
Veran

*Veran (it.: *Verano*; tod.: *Vöran*), comun de la Provincia Autònoma de Bolzan.
*Veran (it.: *Verano Brianza*), comun de la Provincia de Monza e Brianza.
Vengo anch'io. No, tu no

*Vengo anch'io. No, tu no, album del Enso Janaci.
*Vengo anch'io. No, tu no, cansù del Enso Janaci.
Casterna

**Casterna** (*Casterno*) l'è voeuna frazion del comun milanes de Robecch. L'è lontana domà 2,08 chilòmeter del center comunal.

## Vos correlaa
* Robecch
* Cassinazza
* Carpenzagh
* Castillasc di Barz