open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sasònia-Anhalt

La **Sasònia-Anhalt** (en todèsch: *Sachsen-Anhalt*; en bas todèsch: *Sassen-Anholt*) l'è giü dei sédes stacc (en todèsch: *Länder*) de la Repüblica Federàl de Germania. El stat l'òcupa n'àrea de presapóch 20.446 km² e 'l g'ha 'na popolasiù de 2.347.000 abitàncc (màgio del 2010). L'è colocàt endèla Germània centro-setentriunàla. La capital de la Sasònia-Anhalt l'è la cità de Magdebùrgo, la cità piö pupulùza l'è Halle an der Saale.

El cunfìna a sud co la Türìngia e co la Sasònia, a èst col Brandebùrgo e a òvest co la Bàsa-Sasònia.

Dòpo la fì de la Segónda Guèra Mondiàl e 'nfìna al 1990, an de la riünificasiù de la Germania, la Sasònia-Anhalt la g'ha fat part de la Repüblica Democràtica Todèsca (la DDR).

En sèrte zòne rürài del nòrt se pàrla 'l Bas Todèsch.

## Riferimèncc
Meclembùrgo-Pomerània Anteriùr

El **Meclembùrgo-Pomerània Anteriùr** (en todèsch: **Mecklenburg-Vorpommern**; en bas todèsch: *Mäkelborg-Vörpommern*) l'è giü dei sédes stacc (en todèsch: *Länder*) de la Repüblica Federàl de Germania. El stat l'òcupa n'àrea de presapóch 23.180 km² e 'l g'ha 'na popolasiù de 1.647.000 abitàncc (màgio del 2010). L'è colocàt endèla pàrt nordorientàl de la Germània. La capital del Meclembùrgo-Pomerania Anteriur l'è la cità de Schwerin. Ótre cità 'mportànte i è Rostock, Stralsund e Wismar.

El cunfìna a òvest col Schleswig-Holstein, a sudòvest co la Bàsa Sasònia, a sud col Brandebùrgo e a èst co la Polònia (Voivodàt de la Pomerània Ucidentàl). A nòrt l'è bagnàt del Mar Bàltico endóche gh'è apò a 'n quach ìzole che le fà part del sò teretóre. Le piö 'mportànte de chèste i è: Rügen, Hiddensee, Usedom e Poel. El stat del Meclemburgo-Pomerània Anteriùr el g'ha 'na bàsa densità de popolasiù, entùren ai 72,7 abitàncc per ògna chilòmetro quadràt. 


Dòpo la fì de la Segónda Guèra Mondiàl e 'nfìna al 1990, an de la riünificasiù de la Germania, El Meclembùrgo-Pomerània Anteriùr el g'ha fat part de la Repüblica Democràtica Todèsca (la DDR).


## Riferimèncc
Precòtt

**Precòtt** (*Precotto*) a l'è on quarter de Milan.
L'è situaa in del nòrd-est de la città, in del Municipi 2.

In del quarter a gh'è el deposit de l'ATM e i ges de l'Arcangiol e de la Madalena.

## Stòria
Precòtt l'è staa on comun indeperlù (partegnent a la Piev de Bruzzan) fina al 1920, quand el s'è unii a Gòrla in del comun de Gòrla e Precòtt per evità l'annession a Milan. Ma in del 1923 l'union tra 'sto noeuv comun e 'l capploeugh lombard a gh'è staa l'istess.

## Straport
A Precòtt gh'è 'na fermada de la metropolitana milanesa, in su la linia M1.

## Vos correlaa
* Gòrla
* Gòrla e Precòtt
* Comun inglobaa a Milan
San Martin (sant)

**San Martin de Tours** (*Martinus* in latin; Szombathely, 316/317; Candes-Saint-Martin, 8 november 397) l'è staa on vescov e confessor, che al dì d'incoeu l'è veneraa 'me sant de la Gesa Cattòliga, de la Gesa Ortodòssa e de quella Còpta.
El sò dì de festa l'è 'l 11 november, ciè quand che hann faa i sò funerai. L'è molto veneraa in del nòrd de l'Italia.

## Patronaa
San Martin l'è 'l patròn di albergador, di cavalier, di fant frances e italian, di mendicant, di militar, di òcch, di òst e de Bellun. La città de Lucca la gh'ha dedicaa el Dòmm a lù.
L'è vun di sant pussee popolar in del nòrd Italia, e in Lombardia.
### In Lombardia
*Alzan
*Balsom
*Biassòn
*Bollaa
*Borgarell
*Bovis-Masciagh
*Castion
*Calòlz e Cort
*Carpian
*Carvigh
*Castell de Luraa
*Castell Valsòlda
*Cusan
*Gargnan
*Gordòna
*Grech
*Inverun
*Ispra
*Lambraa
*Langusch
*Legnan
*Magenta
*Malnaa
*Magn de Inzì
*Maron
*Marchiroeu
*Monìga del Garda
*Montemezz
*Palester
*Rebbi (Còmm)
*San Martin (Desenzan)
*San Martin (LO)
*San Martin (PV)
*San Martin (Val Masen)
*Sergnan
*Soncin
*Taverneri
*Tiran
*Torr Boldon
*Torr d'Ares
*Trevij
*Vezza d'Òli
*Villapizzon

### Tesin
*Ronch
Gòrla

***[[Gòrla (Milan)|Gòrla]]** (*Gorla*), quarter de Milan.
***[[Gòrla Maggior]]** (*Gorla Maggiore*), comun de la Provincia de Vares.
***[[Gòrla Minor]]** (*Gorla Minore*), comun de la Provincia de Vares.
***[[Gorla (Svizzera)|Gòrla]]** (*Gorla*), frazion de Castell San Peder.
Gòrla (Milan)

**Gòrla** (*Gorla*) l'è on quarter de Milan.
La se troeuva in del nòrd-est (Municipi 2) de la città, tra i quarter de Turr e de Precòtt, arent a Viale Monza. L'è traversada de la Martesana. A Gòrla la gh'è ona stazion de la metropolitana milanesa, in sù la linia M1.

## Stòria
Gòrla la gh'ha on nòmm che 'l ven del latin *gulula*, cioè *gora piscinina*, in del sens de piccola zòna reparada.
L'è stada a longh on center agricol con vari vill, situaa longh la strada che de Milan la portava a la Villa Real de Monza, minga lontan de Sest San Giovann.
Gòrla l'è stada on comun autònom (che 'l faseva part de la Piev de Bruzzan) fina al 1920, quand che l'è stada unida a Precòtt per fà sù el noeuv comun de Gòrla e Precòtt. Quella azion chì la saria dovuda servì per evità l'union con Milan, che però l'è vegnuda in del 1923.

### I Mòrt de Gòrla
Gòrla l'è anca famosa per on event de la segonda guerra mondiala: el 20 ottober del 1944 i bomb di Anglo-American hann colpii i costruzion industriai de Gòrla, ma anca ona scòla elementara. In del bombardament de l'edifizzi hinn mòrt anca 184 fioeu.
In sul sitt de la tragedia al dì d'incoeu a gh'è on momument in onor a quei pòver pinitt e pòcch distant a gh'è on *Musee de la Pas*.

## Vos correlaa
* Precòtt
* Gòrla e Precòtt
* Martesana
* Comun inglobaa a Milan
Alta Baviera

L**'Alta Baviera** (en todèsch *Oberbayern*; en bavares *Obabayern*) l'è giü dei sèt distrècc aministratìf (en todèsch: *Regierungsbezirke*) del Land de la Baviera, en Germania. La capitàl del distrèt l'è Mònaco.

## Evulusiù demogràfica
L'evulusiù de la popolasiù de l'Alta Baviera l'è mostràda 'ndèla tabèla ché sóta:

## Südiviziù aministratìve
El distrèt de l'Alta Baviera l'è dividìt en vint circondàre (*kreise*) e trè cità extra-circondariài (*Kreisfreie Städte*), che apraté a nisü circondàre.
* Circondàre (*Kreise*):
# Altötting
# Bad Tölz-Wolfratshausen
# Berchtesgadener Land
# Dachau
# Ebersberg
# Eichstätt
# Erding
# Freising
# Fürstenfeldbruck
# Garmisch-Partenkirchen
# Landsberg
# Miesbach
# Mühldorf
# Mònaco
# Neuburg-Schrobenhausen
# Pfaffenhofen
# Rosenheim
# Starnberg
# Traunstein
# Weilheim-Schongau

* Cità extracircondariài (*Kreisfreie Städte*):
# Ingolstadt
# Mònaco
# Rosenheim
Alta Francònia

L**'Alta Franconia** (en todèsch: *Oberfranken*; en bavarés: *Obafrankn*) l'è giü dei sèt distrècc aministratìf (en todèsch: *Regierungsbezirk*) del Land de la Baviera, 'n Germània. La capital del distret l'è la cità de Bayreuth.

## Evulusiù demogràfica
Andamènt de la popolasiù de l'Alta Francònia:

## Südiviziù aministratìve
El distrèt de l'Alta Francònia l'è dividìt en 9 circondàre (en todèsch: *kreise*) e 4 cità extra-circondariài (*Kreisfreie Städte*) che aparté a nisü circondàre.

* Circondàre (*kreise*):
** Bamberga
** Bayreuth
** Coburgh
** Forchheim
** Hof
** Kronach
** Kulmbach
** Lichtenfels
** Wunsiedel

* Cità extra.circondariài (*Kreisfreie Städte*):
** Bamberga
** Bayreuth
** Coburgh
** Hof
Média Francònia

La **Media Franconia** (en todèsch: *Mittelfranken*) l'è giü dei sèt distrècc aministratìf (en todèsch: *Regierungsbezirk*) del Land de la Baviera, 'n Germània. La capital del distret l'è la cità de Ansbach.

## Südiviziù aministratìve
El distrèt de la Media Francònia l'è dividìt en 7 circondàre (en todèsch: *kreise*) e 5 cità extra-circondariài (*Kreisfreie Städte*) che aparté a nisü circondàre.

* Circondàre (*kreise*): 
# Ansbach
# Erlangen-Höchstadt
# Fürth
# Neustadt (Aisch)-Bad Windsheim
# Nürnberger Land
# Roth
# Weißenburg-Gunzenhausen

* Cità extra-circondariài (*Kreisfreie Städte*):
# Ansbach
# Erlangen
# Fürth
# Nuremberg
# Schwabach
Basa Francònia

La **Bàsa Francònia** (en todèsch: *Unterfranken*) l'è giü dei sèt distrècc aministratìf (en todèsch: *Regierungsbezirk*) del Land de la Baviera, 'n Germània. La capital del distret l'è la cità de Würzburg.

## Südiviziù aministratìve
El distrèt de la Bàsa Francònia l'è dividìt en 9 circondàre (en todèsch: *Kreise*) e 3 cità extra-circondariài (*kreisfreie Städte*) che aparté a nisü circondàre.

* Circondàre (*Kreise*): 
# Aschaffenburg
# Bad Kissingen
# Haßberge
# Kitzingen
# Main-Spessart
# Miltenberg
# Rhön-Grabfeld
# Schweinfurt
# Würzburg

* Cità extra-circondariài (*kreisfreie Städte*):
# Aschaffenburg
# Schweinfurt
# Würzburg
Regierungsbezirk

En ***Regierungsbezirk*** l'è 'na südiviziù aministratìva 'n vigùr en Germània, che la pöl véser tradücìda come *Distrèt aministratìf* o *Regiù aministratìva*. L'è mìa dopràda de töcc i Länder todèsch ma apéna de la Baviera, del Baden-Württemberg, de l'Assia, del Nord Reno-Westfalia e de la Sasònia.

I *Regierungsbezirke* i è spartìcc en circondàre (*Kreise*) che i pöl véser de du tìpi: i *Landkreise* o circondàre rürài e le *kreisfreie Städte* cioè cità extracircondariài o circondàre ürbà.

En *Regierungsbezirk* l'è goernàt de 'n *Bezirksregierung* cioè 'na giunta regiunàla condèn *Regierungspräsident* cioè 'n presidènt regiunàl.

Al momènt i *Regierungsbezirke* i è vintidù:

* **[[Baden-Württemberg]]**:
** Friburgh, Karlsruhe, Stocàrda, Tübinga

* **[[Baviera]]**:
** Média Francònia, Bàsa Baviéra, Alta Baviéra, Alta Francònia, Alt Palatinàto, Svévia, Bàsa Francònia

* **[[Assia]]**:
** Darmstadt, Gießen, Kassel

* **[[Nord Reno-Westfalia]]**:
** Arnsberg, Colònia, Detmold, Düsseldorf, Münster

* **[[Sasònia]]** (però i se ciàma *Direktionsbezirke*):
** Chemnitz, Dresden, Lipsia

Ai prim de óst del 2008, el Land de la Sasònia el g'ha riurdinàt i sò circondàre rürài (*Landkreise*) e 'l g'ha cambiàt denominasiù ai sò distrècc de *Regierungsbezirke* a *Direktionsbezirke*. perchè sèrte funsiù che prìma i éra sóta la responsabilità de i *Regierungsbezirke* i è stàde asegnàde ai circondàre. 
I *Direktionsbezirke* i è amò ciamàcc Chemnitz, Dreden e Lìpsia.
Svevia

La **Svévia** (en todèsch: *Schwaben*) l'è giü dei sèt distrècc aministratìf (en todèsch: *Regierungsbezirk*) del Land de la Baviera, 'n Germània. La capital del distret l'è la cità de Augùsta.

## Südiviziù aministratìve
El distrèt de la Svévia l'è dividìt en 10 circondàre (en todèsch: *Kreise*) e 4 cità extra-circondariài (*Kreisfreie Städte*) che aparté a nisü circondàre.

* Circondàre (*Kreise*): 
# Aichach-Friedberg
# Augùsta
# Dillingen
# Donau-Ries
# Günzburg
# Lindau
# Nöa-Ulma
# Oberallgäu
# Ostallgäu
# Unterallgäu

* Cità extra-circondariài (*Kreisfreie Städte*):
# Augùsta
# Kaufbeuren
# Kempten im Allgäu
# Memmingen
Würzburg (circundari)

El **Circondàre de Würzburg** (en todèsch: *Landkreis Würzburg*) l'è giü dei 71 circondàre de la Baviera. El se tróa 'ndèla Bàsa Francònia e la sò capitàl l'è la cità de Würzburg.

## Cità e cümü

(abitancc ai )

## Riferimèncc
Weilheim-Schongau

El **Circondàre de Weilheim-Schongau** l'è giü dei 71 circondàre de la Baviera. El se tróa 'ndèla Alta Baviéra.

## Cità e cümü

(Nömer de abitàncc agiurnàt al )

## Riferimèncc
Unterallgäu

El **Circondàre de Unterallgäu** l'è giü dei 71 circondàre de la Baviera. El se tróa 'ndèla part meridiunal del distrèt de la Svévia.

## Cità e cümü

## Riferimèncc
Alt Palatinato

L**'Alt Palatinàto** (en todèsch: *Oberpfalz*) l'è giü dei sèt distrècc aministratìf (en todèsch: *Regierungsbezirke*) del Land de la Baviera, 'n Germània. La capital del distret l'è la cità de Ratisbóna.

## Südiviziù aministratìve
El distrèt de l'Alt Palatinàto l'è dividìt en 7 circondàre (en todèsch: *Kreise*) e 3 cità extra-circondariài (*Kreisfreie Städte*) che aparté a nisü circondàre.

* Circondàre (*Kreise*): 
# Amberg-Sulzbach
# Cham
# Neumarkt
# Neustadt (Waldnaab)
# Ratisbóna
# Schwandorf
# Tirschenreuth

* Cità extra-circondariài (*Kreisfreie Städte*):
# Amberg
# Ratisbóna
# Weiden
Basa Baviera

La **Basa Baviera** (en todèsch: *Niederbayern*) l'è giü dei sèt distrècc aministratìf (en todèsch: *Regierungsbezirk*) del Land de la Baviera, 'n Germània. La capital del distret l'è la cità de Landshut.
## Südiviziù aministratìve
La regiù de la Bàsa Baviéra l'è dividìda 'n nöf circondàre (*Kreise*) e trè cità extra-circondariài  (*Kreisfreie Städte*), che le aparté e nisü circondàre.

* Circondàre (*Kreise*):
# Deggendorf
# Dingolfing-Landau
# Freyung-Grafenau
# Kelheim
# Landshut
# Passau
# Regen
# Rottal-Inn
# Straubing-Bogen

* Cità extra-circondariài:
# Landshut
# Passau
# Straubing

## Colegamèncc estèrni
* Pàgina uficiàl del Goèrno
* Página uficiàl del Distrèt
Chalandamarz

La **Chalandamarz**, una festa di scular, la vegn di temp assee passaa quand ch’i Ruman eren i cunquistadur de la Rezia (el nom el vegn dal latin *Kalendæ Martii*), e l’eva el prim dí de l’ann. La resun de chela vegia üsansa chi l’è quel de scascià via l’inverna. Chela tradissiun chi l’è festegiada in de l’intrega Engadina, però la difariss de paes in paes.

A Sent, dopu che i scular püssee grand hann visedaa in de la matina de bon ura i frassiun de *Crusch* (*Crus*) e *Sur En* (*Sü l’Inn*), la scumencia la prucessiun in del paes. Tücc i scular sfiren per el paes cunt campanej, campan e campanasc de vaca e canten cansun de primavera. El cor di scular el vegn deregiüü di völt de la tusa pü granda e di völt del bagaj pü grand.

El cumpet di bagaj püssee grand l’è quel de vestiss de casee e pastur e urganizzà e cuntrulà la prucessiun. I sifuj ghe dann l’ütoridaa che ghe vör! Arent a lur gh’è un para de tusann vestíd in del custüm tradissiunal engadines. Ij olter scular gh’hann in man campan u früstít e in cuu a la prucessiun gh’è i scular de la prima class, vestii de gnom.

Pö, in del pomezzdí, gh’è 'l bàl per i püssee piscinít e la sira gh’è quel per i bagaj püssee grand.

In Lumbardia (suratüt in Valtulina e in Valciavena), a gh'è una tradissiun cumpagna, fada semper el prim de mars e che la gh'ha el nom de *[[Ciamà l'erba]].*

In del cumün de Vila de Ciavena l'è ciamaa *calendamàarz*.

## Varda anca
*Ciamà l'erba
## Referens
Oberallgäu

El **Circondàre de Oberallgäu** l'è giü dei 71 circondàre de la Baviera. El se tróa 'ndèla Svévia, endèla Germània del sud.

## Cità e cümü

**Consórse de cümü:**

**Teretóre föra 'nquadramènt** (*Gemeindefreien Gebiet*)
# Kempter Wald (12,03 km²)
Nöa Ulma (circundari)

El **Circondàre de Nöa Ulma** (en todèsch: *Neu Ulm*) l'è giü dei 71 circondàre de la Baviera. El se tróa 'ndèla Svévia, estado da Baviera.

## Südiviziù aministratìve

'Ntra parèntezi 'l nömer de abitàncc agiurnàt al )

**Cità (''Städte'')**
# Illertissen ()
# Nöa Ulma, ()
# Senden ()
# Vöhringen ()
# Weißenhorn ()

**Cümü mercàt (''Marktgemeinden'')**
# Altenstadt ()
# Buch ()
# Kellmünz an der Iller ()
# Pfaffenhofen an der Roth ()

**Cümü (''Gemeinden'')**
# Bellenberg ()
# Elchingen ()
# Holzheim ()
# Nersingen ()
# Oberroth ()
# Osterberg ()
# Roggenburg ()
# Unterroth ()

## Riferimèncc
Schlitteda

La **Schlitteda** engadinesa l'è una slitada rumantega per i valaa ben nevaa, in gir cunt i slít trainaa de cavaj per el paesagg invernal.
La "Schlitteda" engadinesa, passada sgiò de generassiun in generassiun e metüda in pe tücc ij agn la segunda dumenega de Sgenee, l'è 'l "cluu" de l'invern endadines e desegür una gran festa.  

La festiva slitada per la volta val Engadinesa, ben nevada in de la lüs blö d'un dí invernal, l'è l'espressiun de  la beatitüden e de la sgioja de vif de la „Giuventüna“, de la giuventü, de tücc i paes engadines. I bagaj inviten i so tusann in de la slita e i purten a cà: el „cavajee“ l'è in pee in del dedree e 'l tegn in di man bela franca la brija, menter la sua dama la se seta sgiò in de la slita denans a lü. Tücc e düü gh'hann indoss el custüm tradissiunal engadines e 'l caval medem l'è imbandii cunt campanej e bisgiuu. 
I cavaj tiren driss per la sua via finn che riven in d'un sit prestabilii indua a speciaj, inscí de soldaj, gh'è del vin brülee e di dulz tipegh de la val. Pö i giuen vann a cà in di slít, slít che se fan semper püssee delunsg l’una de l’oltra, menter quij in de la slita se fan semper püssee vesin…
Chel'üsansa chi, in di temp andaa, l'eva una festa dumà di scapuj. Al didincö la "Schlitteda" l'è devegnüda una festa un puu per tücc, scapuj e minga scapuj, indua la müsega, el cant, e i baj se scandissen in di prim ur del matin. 

## Referens
Bruscian

**Bruscian** (*Bruzzano*) l'è on quarter de Milan, situaa in de la periferia nòrd de la città. El se troeuva in del municipi 9, a nord del center citadin.

## Stòria
Bruscian l'è staa per tanto temp on paes de paisan, in su la strada che la va de Milan a Còmm.
Per on bell poo de temp l'è staa el center de ona piev milanesa.

In del period napoleònigh (1810) l'è stada prima unida a Brusuj, poeu (1811) a Bress insema a Corman. La situazion l'è tornada quella de l'Ancien Régime cont el Regn Lombard- Venet.
Con l'Unità d'Italia Bruscian l'ha ciappaa el nòmm offizial de *Bruzzano Due Borghi*, per evità de fà confusion cont el comun calabres de Bruzzano Zeffirio.
L'indipendenza comunal de Bruscian l'è durada fina al 1869, quand che 'l paes l'è staa unii ad Affer insema a Bress e Derghen.
## Vos correlaa
* Piev de Bruzzan
* Affer
Ravell (Parabiagh)

**Ravell** (*Ravello*) l'è ona frazion del comun milanes de Parabiagh.
La confina a nòrd cont el comun de Canegraa e a òvest con quell de Bust Piccol.
## Stòria
El paes, cont el nòmm de *Cassina Ravell*, l'esist giamò del Medioev, come el ghe cunta sù el Goffred de Busser.
Lorentegg

El **Lorentegg** (*Lorenteggio*) l'è on quarter de Milan, svilupaa longh i strad *via Lorenteggio* e *via Giambellino*.
El se troeuva a sud-òvest del centro, in del Municipi 6. I dò strad, parallel e longh pussee de 2 chilòmetri, colleghen Milan e la città de Còrsigh.

Socialment l'è puttòst variegaa, perchè a gh'è sia cà popolar che zònn residenziai.

## Stòria
El Lorentegg l'è staa on comun per on bell poo de temp, a partì de l'ann 1000 circa. Vist che l'era molto foeura di mur de Milan, el se trovava in de la campagna e 'l gh'eva vari cassinn, trai quai regòrdom Cassina Còrba, Cassina Lorentegg, la Cassinazza, la Cà di Biss e Cassina Travaja.
A partì del Settcent ona part de Lorentegg l'è stada dada ai Còrp Sant. In del 1841 el comun de Lorentegg l'è vegnuu frazion de Còrsigh, menter el rest del paes l'è andaa dree al destin di Còrp Sant, che in del 1873 hinn diventaa part de Milan. La part restada a Còrsigh l'è passada a Milan in del 1923.

Quand che l'era on comun indipedent, Lorentegg el gh'eva tre frazion (Cassina Travaja, Molinett e Gesoeu de Robarell) e 'l faseva part de la Piev de Cesan Boscon.

Come quarter de Milan, el Lorentegg l'ha perduu la soa economia agricola (al dì d'incoeu domà la Cassina Còrba la fonziòna anmò), per diventà prima ona zòna industrial e poeu on sitt indove ghe andaven a viv i emigrant del sud de l'Italia. Per tanto temp i quarter de Lorentegg e del Giambellin hinn staa consideraa di loeugh on poo pericolos, sede de attività criminai (come 'l testimònia la canzon del Giorgio Gaber La Ballata del Cerutti).

Lorentegg e 'l Giambellin hinn staa famos per la presenza o la frequentazion de Giorgio Gaber, Adriano Celentano, Bobby Solo, Enrico Mentana, Renato Vallanzasca.

A Lorentegg a gh'è la stazion de Milan San Cristòfen, longh la ferrovia Milan-Mortara.

## Bibliografia
* Gabriele Pagani, *L'antico comune di Lorenteggio*, New Press edizion, Milan, 2012.
## Vos correlaa
* Oratòri de San Protas
* Còrp Sant de Milan
* Comun inglobaa a Milan
Giambellin

El **Giambellin** (*Giambellino*) l'è on quarter de Milan, ciamaa inscì perchè la soa via principal l'è dedicada al pittor venezian Giovanni Bellini o, appont, Giambellino.
Storigament el partegn al territòri del vegg comun de Lorentegg, in de la periferia sud-òvest de Milan.

L'è famos per la canzon del Giorgio Gaber *La Ballata del Cerutti* (1960), che la descriv in manera on poo iròniga la situazion de micro-criminalità present in del quarter al temp. De fatt l'è staa a longh on quarter popolar, che 'l s'era molto grandii con l'emigrazion meridional in Lombardia.
## Vos correlaa
* Lorentegg
Calvairaa

**Calvairaa** (*Calvairate*) l'è on quarter de Milan, a sud-est del center istoregh, arent al stradon *Corso 22 Marzo-Viale Corsica*, che 'l colega al center de la città a l'areoport de Linaa, e poeu in direzion sud (per esempi invers a *piazzale Vincenzo Cuoco*). El fa part del Municipi 4.
## Storia
El someja che 'l nomm el vegna del latin *Mons Calvarius*, perchè lì arent a gh'era ona collinetta sora la qual a gh'era ona cappella con su on quader del calvari.
In del Medioev el paes l'è staa denter a la piev de Segraa, ma poeu el se n'è destaccaa, e l'è passaa ai dipendenz de la gesa de San Steven a Milan. La soa gesa l'è deventada parocchia in del 1576, dopo de la visita de San Carlo Boromee..
Finna al 1873 l'era on borgh di Corp Sant de Milan (quei de Porta Oriental), cioè quell comun nassuu in del 1757 che 'l tegniva dent tucc i paes che se trovaven appena foeura di mur spagnoeu milanes.
Al dì d'incoeu l'è on quarter soratutt residenzial e popolar: del vegg paes l'è restaa proppi negott.
El centro del vegg paes a l'è quella che al dì d'incoeu la se ciama *Piazza Ferdinando Martini* (lì arent de fatt a gh'è anmò la *via Calvairaa*).
In del Parch *Marinai d'Italia* gh'è staa, del 1911 al 1969 el noeuv Verzee. La parrocchia del paes a l'era la gesa de Santa Maria del Suffragio, che l'è stada fada in del 1577, trada giò e fada su amò del tutt in d'on alter sitt in del 1896 e che on temp la se ciamava *Gesa de Santa Maria che la Nass*.

Minga delongg de Calvairaa a gh'era la Senavra. Inoltra, la caratteristega pussee importanta de Calvairaa, almanch in del Vottcent, l'eva el fatt che lilinscì a gh'era la giazzera pussee granda de Milan.

## Not

## Vos corelaa
* Corp Sant de Milan
* Senavra
## Ligamm de foeura
* Storia de Calvairaa 
* Semper a proposet de Calvairaa
Giovanni Ambrogio Biffi

El **Giuan Ambrös Biffi** l'è un scritur milanes dal 1600, impurtant parchè cun i sò scrit l'ha miss in pé le fundamenta de la funetica ragiunada de la lengua lumbarda e dal dialet milanes.

El libor de riferiment l'è el "*Varon milanes de la lengua de Milan*" dal 1606, scrivüd insema al Giuan Capis e püblicad da l'editur Gian Giacum Cum. La scunda part la libor, intitulada "*Prissian de la parnonzia milanesa*" e ispirada al gramatich latin dal sest secul Prissian, l'è el prim test cun esempi de funetica ragiunada dal milanes.

Lü l'ha miss in prim pian l'upusission funetica e semantica de la silaba cun vucal lunga e sarada sü, cun dopu 'na cunsunat curta, de frunt a 'na silaba curta e verta, cun dopu 'na cunsunant lunga (es: al, pel gris, tos / ball, pell, fiss, toss).

## Riferiment


## Interprogèt
* Prissian de Milan de la parnonzia milanesa

## Ligam in sü la red
* Archive.org ristampa 1750 
* Giovanni Ambrogio Biffi, La risorgente Roma (Da Google liber)
Cassina Mata

***[[Cassina Mata (Cantù)|Cassina Mata]]** (it. *Cascina Amata*), frazzion de Cantù.
***[[Cassina Mata (Paderna Dugnan)|Cassina Mata]]** (it. *Cascina Amata*), frazzion de Paderna Dugnan.
Parazzoeu

**Palazzoeu** (**Parazzoeu** in del dialett local; *Palazzolo Milanese* in Italian) a l'è voeuna di sett frazion del comun milanes de Paderna Dugnan.
El paes el se troeuva arent al fiumm Seves.

## Stòria
Palazzoeu l'è nassuu 'me borgh agricol, che al temp di piev l'era on comun de la Piev de Des.
La soa indipendenza l'è durada fina al 1869.

## Alter progett
Muggian

**Muggian** (*Muggiano* in italian) l'è on quarter de Milan, situaa a òvest del centro stòrigh (a des chilòmetri), in del Municipi 7.

A l'è asquas on paesin, cont ona popolazion de circa 3000 abitant. El confina coi comun de Cesan Boscon, Cusagh, Settim e Trezzan sul Navili.

## Stòria
El par che 'l nòmm el vegna del latin *Modianus*.
L'è staa a longh on comun indipendent (piev de Cesan Boscon) che 'l gh'aveva i frazion de Viscòna, Visconscina e Assian. I primm dò hinn di cassinn.
L'indipendenza del comun l'è durada fina al 1869, quand che l'è vegnuu frazion de Bagg.

## De vidè
* Gesa de Santa Marcellina
* Cassinn Guascona e Guasconcina
* Parch de la Cava de Muggian

## Riferiment
* LombardiaBeniCulturali
Ansbach

**Ansbach** ('nfìna al sècol XVII l'ìa cunusìda come **Onolzbach**), l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, capitàl del distret de la Média Francònia.

Ansbach l'è 'na cità extra-circondariàl (*kreisfreie Städte*) che völ dì che la fà circondàre (*Kreis*) de per sò cönt. El distrèt omònimo el g'ha séde 'n cità ma la cità la na fà mìa part.

## Geografìa
Ansbach la se tróa 'ndèla regiù muntagnùza de la Frankenhöhe a 45 km a sudòvest de Norimbèrga. El fiöm Fränkische Rezat — che l'è 'n aflüènt del Meno — el strèrsa la cità .

## Stória
Endèl an 748, de le bànde del paizì de *Onolzbach*, en monastér biniditì l'è stat fondàt de 'n nòbil locàl de nòm Gumbertus. Col pasà dei sècoi, tat el monastér come 'l paizì i è crisìcc , e i è nìcc a furmà la cità de Ansbach, che l'è ducumentàda per la prìma ólta endèl 1221.

## Cità 'nzemelàde
* Bay City, Stàti Ünìcc, del 1960
* Anglet, Francia, del 1968
* Jing Jiang, Cina, del 2004
* Fermo, Italia, del 2006

## Riferimèncc


## Colegamèncc estèrni

* Sit uficiàl
Aschaffenburg

**Aschaffenburg** l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Bàsa Francònia.

Aschaffenburg l'è 'na cità extra-circondariàl (*kreisfreie Städte*) che völ dì che la fà circondàre (*Kreis*) de per sò cönt. El distrèt omònim el g'ha séde 'n cità, ma la cità la na fà mìa part.

Aschaffenburg l'è übicàda söndèn dòs sö la spónda dèstra del fiöm Méno. L'è mensiunàda per la prìma ólta 'ndèn docümènt del 957. Endèl Medioévo la cità l'è deentàda la segónda séde del vèscof de Magónsa.
L'atrasiù türìstica piö 'mportànta l'è 'l castèl ciamàt Schloss Johannisburg, colocàt endèla cità ècia.


Image:Aschaffenburg Schloss Johannisburg.jpg
Image:Schönbusch6.jpg


## Riferimèncc
Kaufbeuren

**Kaufbeuren** l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Svevia.

Kaufbeuren l'è 'na cità extra-circondariàl (*kreisfreie Städte*) che völ dì che la fà circondàre (*Kreis*) de per sò cönt. L'è colocàda del pont de vista geogràfich endèl teretóre del Ostallgäu cità ma del pont de vìsta aministratìf la cità la na fà mìa part.

## Riferimèncc
Kempten

**Kempten** l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Svevia.

Kempten l'è 'na cità extra-circondariàl (*kreisfreie Städte*) che völ dì che la fà circondàre (*Kreis*) de per sò cönt. L'è la cità piö grànda de la regiù geogràfica de l'Allgäu, endèl sudòvest de la Baviera. la popolasiù la pàsa i 60.000 abitàncc. L'ìa la *Cambodunum* del tép dei Romàni. 


## Cità 'nzemelàde
*  Bad Dürkheim, Renània-Palatinàto, Germania, del 2001
*  Quiberon, Morbihan, Francia, del 1971 
*  Sligo, County Sligo, Irlànda, del1990
* Sopron, Győr-Moson-Sopron, Ungherìa, del 1987
*  Trento, Trentino-Alto Adige/Südtirol, Italia, del 1987

## Colegamèncc estèrni
* Sit uficiàl	

## Riferimèncc
Landshut

**Landshut** l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Bàsa Baviéra (*Niederbayern*).

Landshut l'è 'na cità extra-circondariàl (*kreisfreie Städt*) che völ dì che la fà circondàre (*Kreis*) de per sò cönt. L'è la capitàl del distret de la Bàsa Baviera e apò a del circondàre omònim ma del pont de vìsta aministratìf de chèst öltem la na fà mìa part.


Image:LandshutStMartin01.jpg|La céza de San Martì
Image:Landshut Burg 2.jpg|
Image:Landshuter hochzeit 7.jpg|
Image:LandshutTrausnitz01.jpg|Castel de Trausnitz


## Colegamèncc estèrni
* Sit uficiàl	

## Riferimèncc
Weiden

**Weiden in der Oberpfalz** l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret del Àlt Palatinàto (*Oberpfalz*).

Weiden l'è 'na cità extra-circondariàl (*kreisfreie Städt*) che völ dì che la fà circondàre (*Kreis*) de per sò cönt.

## Cità 'nzemelàde

*Issy-les-Moulineaux, Francia, del 1962
*Macerata, Italia, del 1963
*Weiden am See, Austria, del 1990
*Annaberg-Buchholz, Germania, del 1990
*Mariánské Lázně, Repüblica Céca, del 2008

## Colegamèncc estèrni
* Sit uficiàl	

## Riferimèncc
Ingolstadt

**Ingolstadt** (*Inglstod* en baarés) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Bàsa Baviéra (*Oberbayern*). 

La se tróa söl córs del Danubio a 130 km de 'ndóche 'l cumìncia e coi sò  abitàncc (dato del ) l'è la segónda cità piö grànda de la Bàsa Baviéra dòpo de Mònaco e la sèsta de töta la Baviera. A Ingolstadt g'ha séde la fàbrica de màchine Audi.

Ingolstadt l'è 'na cità extra-circondariàl (*kreisfreie Städte*) che völ dì che la fà circondàre (*Kreis*) de per sò cönt. El teretóre sóta la sò aministrasiù l'è tacàt ai circondàre rürài (*Landkreis*) de Eichstätt, Pfaffenhofen e Neuburg-Schrobenhausen, ma la cità la na fà mìa part.


## Südiviziù 'n circuscrisiù
El teretóre sóta aministrasiù de la Kreisfreie Stadt de ingolstadt l'è spartìt en dùdes circuscrisiù (*Stadtbezirk*) e 61 sóta-circuscrisiù (*Unterbezirke*).

 


Image:Ingolstadt_Mitte.jpg|Le contrade del cènter
Image:Kreuztor Ingoldstadt.jpg|La *Kreuztor*


## Cità 'nzemelàde
*  Győr, Ungherìa
*  Kirkcaldy, Fife, Scòsia, Regn Unìt
*  Grasse, Francia
*  Carrara, Italia
*  Kragujevac, Serbia
*  Manisa, Türchìa
*  Opole, Polònia 
*  Distrèt Centràl de Mosca, Rüsia
*  Murska Sobota, Slovénia

## Riferimèncc


## Colegamèncc estèrni
* Ingolstadt Sit uficiàl de la cità (en todèsch)
* Üniversità Catòlica de Eichstätt-Ingolstadt 
* Üniversità de Scènse Aplicàde (Fachhochschule)
* Muzèo de l'Ezèrcit Bavarés (en todèsch) 
* Audi
* Stória de Ingolstadt, òpera de Kurt Scheurer  (en todèsch)
Schweinfurt

**Schweinfurt** l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Bàsa Francònia (*Unterfranken*).

Schweinfurt l'è 'na cità extra-circondariàl (*kreisfreie Städt*) che völ dì che la fà circondàre (*Kreis*) de per sò cönt. L'è la capitàl del circondàre omònim ma del pónt de vìsta aministrtìf la na fà mìa part.  


## Geografìa
L'è colocàda sö la spónda dèstra del fiöm Méno, a presapóch 27 km a nordèst de Würzburg e 20 km a nord de Gerolzhofen. 
Dòpo de Würzburg e de Aschaffenburg l'è la tèrsa cità con piö tacc abitàncc de la Bàsa Francònia.

## Cità 'nzemelàde
* Châteaudun, Francia
* Seinäjoki, Finlandia
* Motherwell, Scòsia
* Castel Lagopesole, (frasiù de cümü de Avigliano), Italia

## Colegamèncc estèrni
* Sit uficiàl	

## Riferimèncc
Parma

**Parma** l'è 'na cità italiàna de la regiù de l'Emìlia-Romàgna, che g'ha presapóch 178.718 abitàncc (dàto del dezèmber del 2007). El teretóre del cümü de Parma l'òcupa 'n àrea de 260&nbsp;km², per 'na densità de popolasiù de 601 ab./km². Parma la cunfìna coi cümü de Collecchio, Felino, Fontanellato, Fontevivo, Gattatico (RE), Langhirano, Lesignano de' Bagni, Mezzani, Montechiarugolo, Noceto, Sala Baganza, Sant'Ilario d'Enza (RE), Sorbolo, Torrile, Traversetolo, Trecasali.

L'è cunusìda per le sò architetüre medievài e per i bèi bósch che gh'è töt entùren a la cità.

El monümènt fórse piö importànt l'è 'l Dòm, en stil romànich co la sò famùza cùpola pitüràda del Correggio. Endèla piàsa del dòm gh'è apò a 'l batistér, òpera magistràl del scultùr Benedetto Antelami.

De fàma mondiàl l'è apò a 'l Teatro Regio e 'l piö pesèn Teatro Farnesio, fat sö töt de lègn.

La zòna de Parma l'è famùza 'n töt el mónt per i sò prodócc gastronòmich, suratöt el formài Parmigiano/Reggiano (ensèma a la zòna de Règio Emìlia e per el persöt, registràt e prutigìt col nòm de *Prosciutto di Parma*. El setùr agroalimentàr l'è 'l setùr indüstriàl de pónta de la zòna: la Barilla e la Parmalat le g'ha séde a Parma.

## Geografìa

Parma l'è sitüàda 'ntrà la cadéna dei Apenìni e la pianüra del fiöm Pò. La cità l'è streersàda e spartìda in dò parcc del fiöm Parma, aflüènt del Pò.

## Frasiù

Alberi, Baganzola, Beneceto, Botteghino, Ca'Terzi, Calestani, Carignano, Carpaneto, Cartiera, Casalbaroncolo, Casalora di Ravadese, Case Capelli, Case Cocconi, Case Crostolo, Case Nuove, Case Rosse, Case Vecchie, Casino dalla Rosa, Casagnola, Castelletto, Castelnovo, Cervara, Chiozzola, Coloreto, Corcagnano, Eia, Fontanini, Gaione, Ghiaiata Nuova, Il Moro, La Catena, La Palazzina, Malandriano, Marano,Mariano,Marore, Martorano, Molino di Malandriano, Osteria San Martino, Panocchia, Paradigna, Pedrignano, Pilastrello, Pizzolese, Ponte, Porporano, Pozzetto Piccolo, Quercioli, Ravadese, Ronco Pascolo, Rosa, San Prospero, San Ruffino, Valera, Viarolo, Viazza, Vicofertile, Vicomero, Vigatto, Vigheffio, Vigolante.

## Galerìa de fóto


Archivi:Palazzo del Governatore, Parma 2002.jpg|El Palàs del Goernadùr en Piàsa Garibàldi.
Archivi:Palazzo della Pilotta, Parma 2002.jpg|La Piàsa de la Pàce Col Palàs de la Pilotta de la famìa Farnesio.
Archivi:Duomo e Battistero di Parma.jpg|La Catedràl e 'l Batistér de Parma.
File:Parma Opera e Biciclette.jpg|*Opera* de Parma


## Evulusiù demogràfica

## Zét famùza de Parma

* Sisto Badalocchio, pitùr
* Bernardo Bertolucci, diretùr de cìne e scritùr
* Giambattista Bodoni, tipògrafo
* Francesco Mazzola, ciamàt *El [[Parmigianino]]*, pitùr del sècol XVI
* Arturo Toscanini, Diretùr de Orchèstra
* Giuseppe Verdi, cumpuzidùr

## Cità 'nzemelàde
*  Rosario (Argentina)
*  Shijiazhuang (Cina)
*  Bourg-en-Bresse (Francia)
*  Tours (Francia)
*  Lubiana (Slovenia)
*  Worms (Germania)
*  Szeged (Ungheria)

## Riferimèncc


## Oter prugecc

## Us curelade
*Citadella de Parma
*Palazzi di Ministeri
*Palazzi del Comun (Parma)
Rhön-Grabfeld

El **Circondàre de Rhön-Grabfeld** l'è giü dei 71 circondàre de la Baviera. El se tróa 'ndèl distret de la Bàsa Francònia. El circondàre 'l töl dét en teretóre de 1.021,9 km² e ghe vìf 'na popolasiù de 85.313 abitàncc (2006).

## Südiviziù aministratìve
Vincent Price

El **Vincent Leonard Price Jr.** (27 de Magg del 1911 – 25 de Ottober del 1993) a l'è staa on attor american de film de spavent. Per i sò maner da aristocratigh, elegant, la soa statura vòlta (1.93 cm) e la soa vos particolar l'è regordaa come vun di attor pussee bravi del genere de l'orror.

## Biografia
L'è nassuu a St. Louis, in del Missouri. El sò nònno l'aveva inventaa ona crema de *lievito tartaro* che gh'ha faa la fortuna de la soa famiglia. Vincent inscì l'è staa bon de frequentàa scoeul important, comè l'Università de Yale, indovè che l'ha studiaa i bei art e poeu l'è andaa a studià a Londra indovè l'ha incominciaa a fà teater.
In del 1938 l'ha taccaa a lavorà in del cinema comè attor , ma l'è staa domà in del 1948 quand l'ha faa la vos de l'òmm invisibil che l'ha cominciaa la soa carriera in del genere de l'orror, che l'ha faa diventà famos.
Da lì inanz l'ha taccaa a fà tucc i film de fà stremì i gent, trai quai *La vendèta del Dottor K.*, *La cà di fantasma*, *L'ultim òmm in sù la tera*, *El sgorbatt* e *La mascara de cera*, che l'è staa vun di primm film in 3D.

## Ligamm de foeura

*Vincent Price Gallery
*vincentprice.org
*St. Louis Walk of Fame 
*The Vincent Price Exhibit
*Vincent Price performs "Three Skeleton Key" on ''Escape'' (1950) 
*Vincent Price in "Bloodbath" on ''Escape'' (1950) 
*Profile @ Turner Classic Movies
*Vincent Price Papers catalog
*Tilex ad in ''Family Circle''
*''The Saint'' radio program
Letera de'l Giagum

## Giagum
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess in del nost parlà Insübregh del didincö.  

* Giagum Capitel Vün
* Giagum Capitel Düü
* Giagum Capitel Trii
* Giagum Capitel Quater
* Giagum Capitel Cinch
Augsburg

**Augùsta** (en todèsch: *Augsburg*) l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera. L'è la capitàl del distret de la Svevia (*Schwaben*). 

Augùsta l'è 'na cità extra-circondariàl (*kreisfreie Städte*) che völ dì che la fà circondàre (*Kreis*) de per sò cönt. El teretóre sóta la sò aministrasiù l'è tacàt a èst col circondàre rüràl (*Landkreis*) de Aichach-Friedberg e a òvest a chèl de Augùsta del qual l'è 'l capolöch ma la cità, del pónt de vìsta aministratìf la na fà mìa part.



Coi sò  abitàncc (dato del ) l'è la tèrsa cità piö grànda de la Baviéra dòpo de Mònaco e Norimbèrga. El nòm de la cità 'l vé del latì *Augusta Vindelicorum*, che l'ìa 'l nòm de l'acampamènt militàr che gh'ìa stat fat sö 'n chèsta zòna a l'época de l'imperadùr Augùsto endèl an 15 prìma del Signùr.


## Südiviziù 'n quartér e circuscrisiù
El teretóre sóta aministrasiù de la Kreisfreie Stadt de Augùsta l'è spartìt en didisèt quartér (*Planungsräume*) e 42 circuscrisiù (*Stadtbezirk*) .


## Riferimèncc


## Colegamèncc estèrni

* Augsburger Stadtlexikon
* Augsburg-Webseite der Deutschen Zentrale für Tourismus e.&nbsp;V.
* Gemeindedaten von Augsburg im Standort-Informations-System Bayern
* Geographische und klimatische Daten zu Augsburg
* Augsburg-Wiki
* Karte von Augsburg  – (BayernViewer)
Straubing

**Straubing** l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de la Bàsa Baviéra (*Niederbayern*).

Straubing l'è 'na cità extra-circondariàl (*kreisfreie Städt*) che völ dì che la fà circondàre (*Kreis*) de per sò cönt. L'è la capitàl del circondàre de Straubing-Bogen ma del pont de vìsta aministrtìf de chèst öltem la na fà mìa part.

La cità l'è postàda sö le spònde del Danùbio e l'è 'l cènter piö 'mportànte del Gäuboden, 'na zòna de teré fèrtii, sitüàda a mesdé de la Forèsta Bavaréza. 

L'è cunusìda perchè l'è séde del segónt fèstival fulclurìstich piö 'mportànt de la Baviera (dòpo de l*'Oktoberfest* de Mònaco), ciamàt *Gäubodenvolksfest* e che 'l vé celebràt töcc i agn endèl més de óst.


## Colegamèncc estèrni
* Sit uficiàl	

## Riferimèncc
Segunda letera de'l Giuan

## Segunda Giuan
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.  

1*L'anzian*, a la signura scernida e a i so bagaj, che mi vöri bén in de la verità, e mi sull no, ma anca tücc che 'l sa la verità, 2segund la verità che *la sta* in de nümm, e la sarà cun nümm per sémper. 3Grazia, misericordia e pas sarann cun nümm de Diu el Pader, e de Gesü Crist el bagaj del Pader, in de la verità e in del bén. 
4Mi sun staa tant alegher che huu truaa un quaj di so fiö che caminen in de la verità, cume nümm èmm ricevüü un cumandament del Pader. 5E adess mi te dumandi, signura--no cume scrivendut un növ cumandament, ma chell che gh'èmm avüü del principi--che nümm se vörum bén vun cun l'alter. 6E chest l'è 'l bén: che caminum segund i so cumandament; chest l'è 'l cumandament, cume vialter avii sentii del principi, perchè en caminii. 7Perché hinn vegnüü föra in del mund tanti impustur che cunfessen no che Gesü Crist l'è vegnüü in de la carna: chest l'è l'impustur e l'anticrist. 8Vialter stí reguardaa, perchè nümm perdum minga quell che èmm faa, ma che ricevum una ricumpensa piena. 9Tücc che vann innanz e restann no in de *l'insegnament* de Crist hann minga Diu. 10Se quajdün ven a vialter e porta minga chest *insegnament*, ricevíll no vialter a cà e salüdél no! 11Chi el ghe salüda, el partecipa a i so oper malign. 
12Mi gh'huu tant de scrivuv, e huu vurüü no scrivel a carta e incoster, ma speri de vegnì a vialter e parlà facia a facia, perchè la nostra letizia la sia piena. 13I fiö de la tua surela scernida te salüden.
Terza letera de' Giuan

## Terza Giuan
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.  

1*L'anzian*, al predilett Gaj, che mi vöri bén in de la verità. 2Predilett, mi preghi che te prusperet riguard a tütt e te siet san, cume pruspera la tua anima. 3Perchè mi sun staa tant alegher quand hinn vegnüü di fradèll e hann testimuniaa la tua verità, cume ti te caminet in de la verità. 4Gh'huu minga letizia püssee granda de chest: che mi senti che i me fiö caminen in de la verità. 
5Predilett, ti te fee una cossa fedela tütt quell che te lauret vers i fradèj e i furestee, 6chi hann testimuniaa al to bén denanz a la gésa, te faree bén a *mandà lur in viagg* in möd degn de Diu. 7Perchè hinn naa föra per el Nomm, sénza ciapà nagott di pagan. 8Dunca nümm gh'èmm de *ricév* taj personn, perchè diventum nümm culégh in de la verità. 
9Mi huu scrivüü quajcossa a la gésa, ma Diutrèf, chi'l vör vèss primm tra lur, el ghe ricév no. 10Dunca, se mi vegni, regurdaruu i so oper che'l fa, acüsandugh cun paroll malign; e cuntént no cun chest, lü el ricév no i fradèj, e quej che vören el impediga e'l se cascia föra de la gésa. 
11Predilett, imita no el mal ma el bén; chi'l fa el bén l'è de Diu; chi'l fa el mal l'ha minga vedüü Diu. 12La testimunianza l'è stada dada de tücc e de la verità medema; e anca nümm testimonium, e ti te see che la nostra testimunianza l'è vera. 
13Mi gh'avevi tant de scriv a ti, ma vöri no scrivel a ti cun incoster e pèna; 14E mi speri vedèt *sübit*, e parlarèmm facia a facia. 15Pas a ti. I amis te salüden. Salüda i amis *segund el nomm*.
Mario (personagg)

El **Mario** (ciamaa despess impropriament *Super Mario*) a l'è 'n personagg de la Nintendo, protagonista de l'omonema serie di videogioeugh, ideaa in del 1981 del Shigeru Miyamoto e ciamaa in origin "Jumpman".

Personagg sìmbol de la Nintendo, a l'è 'n trombee italian e 'l gh'ha on fredell, el Luigi e 'na morosa, la Peach, ch'el voeur di persega in lombard. De solit a l'è vestìi cont ona majina rossa, ona salopette bloeua, on para de guant bianch e 'n cappell ross cont ona "M". El sò desenemis principal a l'è el Bowser, menter el pussee storigh a l'è el Donkey Kong.

L'è staa miss per la prima voeulta in del 1981 in del videogioeugh arcàde Donkey Kong e 'l ciappa el sò nomm in del 1983, in del gioeugh Super Mario Bros. per el Famicom. In Giappon a l'éra in origin ciamaa "Mr. Video" ma in la localizzazion americana a l'è ciamaa Mario 'me tributt al Mario Segale, proprietari del stabiliment de la Nintendo in America, 'me rengraziament.

Hinn sortii vari gioeugh cont el Mario protagonista: I pussee famos a hinn quej platform e quej de la serie Mario Kart ma gh'hinn anca di s'ceppacoo compagn de Dr. Mario, GDR compagn de Paper Mario, gioeugh de società compagn de la serie de Mario Party, gioeugh de sport compagn de Mario Power Tennis e de Mario Smash Football o di menadur compagn de Super Smash Bros.. De sòlit 'sti gioeugh gh'hann na 'trama semplis, ma gh'hinn di eccezion compagn de Super Mario Galaxy. Mario l'è anca comparii cont di àlter personagg compagn del Sonic, in di epoch a 8 e 16 bit sò principàl rivàl, in di gioeugh de la serie Mario e Sonic ai Gioeugh Olimpich.

El gh'è anca el personagg de Baby Mario, on Mario fiolin, ch'el compariss per la prima voeulta in Yoshi's Island del 1995 ch'el ciappa importanza soratutt in del gioeugh per el Nintendo DS Mario & Luigi: Fredej in del Temp e 'l compariss despess anca in Mario Kart.

## Riferiment
*Sitt offizial

## Vos corelaa
*Luigi (personagg)
*Wario (personagg)
*Regn di Fonsg
*Lista di videogioeugh cont el Mario
*Trasformazion del Mario
*Desenemis del Mario
Barbis

I **Barbis** i en d'i pei ch'i cressun tra el nas e i lavor. In de la magiuransa d'i cas i en 'na particularità d'i om, d'i quai i en un carator sessual secundari.

La presensa d'i barbis ind i don la pöd es un segn de squilibri urmunal, pruvucad dal fat che se surbissun miga d'le sustanse androgine, in particular par una tropa bundansa de testusteron e delta-4 andrusteron trai föa da le uvaie. I barbis ind la dona pödun es indicatiu de 'na disfünssión de le uvaie de urigin cistica o tümuràl.
Lavor

El **lavor** (*Travaj* in d'on quaj dialett al confin cont el piemontes) a l'è 'n sforz manoval o intelletoval che 'l gh'ha 'me contrapartida 'n quajcoss, de solit danee o servizzi.

In lombard el "lavor" l'indica anca 'n quajcoss faa in general, per esempi "quell lavor chi l'è minga bon"

## Riferiment
*Treccani

## Vos corelaa
*Salari
*Stipendi
*Salari minim
*Lavor forzaa
*S'ciavituu
Bayreuth

**Bayreuth** l'è 'na cità todèsca sitüàda 'ndèl Land de la Baviera, 'ndèl distret de l'Alta Francònia.

Bayreuth l'è 'na cità extra-circondariàl (*kreisfreie Städte*) che völ dì che la fà circondàre (*Kreis*) de per sò cönt. El distrèt omònim el g'ha séde 'n cità, ma la cità la na fà mìa part.

## Informasiù generài
Bayreuth l'è übicàda söl fiöm Méno Rós (*Roter Main*, giü de i dù ram che i fùrma 'l Méno), 'ntra i mucc del Fichtelgebirge e l'altipià ciamàt Svìsera Francùna. Se pènsa che la cità la sàpe stàda fondàda dei Cónti de Andechs, facilmènt entùren a la metà del sècol XII, ma l'è stàda mensiunàda per la prìma ólta 'ndèl an 1194 col nòm de *Baierrute* endèn docümènt del Vèscof Otto II de Bambèrga. La pàrt finàl *-rute* la pödarès significà *Rodung* o "radüra", 'nvéce *Baier-* 'l signìfica "imigràncc de la regiù de la Baviéra", isé a mèter ensèma töt, a stà a chèsta ricustrusiù, Bayreuth el pödarès significà argóta come "Piana dei Bavarés".


## Südiviziù 'n circuscrisiù
El teretóre de la cità de Bayreuth l'è spartìt en 39 circuscrisiù:
* 1: Westliche Innenstadt
* 2: Östliche Innenstadt/Obere Röth
* 3: Cosima-Wagner-Straße/ Nürnberger Straße/Universitätsstraße
* 4: Südöstliche Innenstadt
* 5: Südwestliche Innenstadt
* 6: Birken
* 7: Justus-Liebig-Straße/Quellhöfe/Rückertweg
* 8: Leuschnerstraße/Ludwig-Thoma-Straße
* 9: Saas
* 10: Bismarckstraße/Friedrichstraße/Moritzhöfen
* 11: Freiheitsplatz/Malerviertel
* 12. Erlanger Straße/Wolfsgasse
* 13: Jakobshof
* 14: Hetzennest/Braunhof/Fantaisiestraße
* 15: Meyernberg
* 16: Nördlicher Roter Hügel
* 17: Grüner Hügel/Wendelhöfen
* 18: Kreuz
* 19: Herzoghöhe/Am Bauhof
* 20: Nördliche Innenstadt
* 21: Carl-Schüller-Straße/Bürgerreuther Straße/Gutenbergstraße
* 22: Gartenstadt
* 23: Bürgerreuth/Gravenreutherstraße
* 24: St. Georgen/Grüner Baum/Burg
* 25: Östliche Hammerstatt
* 26: Westliche Hammerstatt
* 27: Bernecker Straße/Insel/Riedelsberg
* 28: Industriegebiete St. Georgen
* 29: St. Johannis
* 30: Neue Heimat
* 31: Oberkonnersreuth
* 32: Laineck
* 33: Westlicher Roter Hügel
* 34: Eubener Straße/Furtwänglerstraße/Schupfenschlag/Hohe Warte
* 35: Seulbitz
* 36: Aichig/Grunau
* 37: Thiergarten/Destuben
* 38: Oberpreuschwitz
* 39: Wolfsbach

## Cità 'nzemelàde

Bayreuth l'è 'nzemelàda co le cità de:
* Annecy, Francia, del 1966
* Rudolstadt, Türingia, del 1990
* La Spezia, Italia, del 1999
* Distrèt nömer 6 de Pràga, Repüblica Céca, del 2008

## Galerìa de fóto

File:blickbtstadtkirche.jpg|Panoràma de Bayreuth vést de la *Stadtkirche*
File:Stadtkirche Bayreuth.jpg|La  *Stadtkirche*
File:Neues schloß bayreuth.JPG|El palàs nöf
File:Friedrichstrasse-Bayreuth.jpg|Friedrichstrasse


## Riferimèncc
Crash Bandicoot

**Crash Bandicoot** a l'è on personagg di videogioeugh creaa in del 1996 de la *Naughty Dog* (che in lombard el voeur dì *can che l'è on brighella") per la [[Playstation]].

==I personagg==
**'Crash Bandicoot** - a l'è 'l protagonista del gioeugh e l'è ona specie de ratt australian che l'è staa rapii de on dottor foeura de coo ([[dr. Neo Cortex]]) che l'ha trasformaa in d'on animal antropomorf. Da quell di lì, lù el tacca semper de cercà de fermà i piani del dottor che 'l voeur conquistà el mond.  
***Coco Bandicoot** - a l'è la sorella de Crash, ghe pias studià, e l'è semper taccada al [[computer]].
***Dr. Neo Cortex** - a l'è on malnatt, che gh'ha semper in ment de conquistà el mond e de fà foeura el pòver Crash.
***Aku AKu*' - a l'è ona mascara come quei de [[carneval]], domà che l'è d'on stregon che 'l protegg Crash quand se fa mal.

==I gioeugh==
Crash dal novantases a incoeu l'ha faa ona ventina de gioeugh, tra cui i pussee important hinn:<br>
*Crash Bandicoot 2 : Gh'arriva Cortex* (Crash bandicoot 2: Cortex strikes back), *Crash Bandicoot 3: indree dal temp* (Crash Bandicoot 3: Warped), *Crash e i gar de squadra* (Crash team racing), *Crash Bandicoot - cortex s'inrebbiss* (Crash Bandicoot - l'ira di Cortex), *Crash e i gemei malnatt* (Crash Twinsanity) e l'ultim *Crash ciappa el contròll di moster'' (Crash - il dominio sui mutanti).