open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Avicenna

**Avicenna** (latinizasiù del sò véro nòm: **Abū ‘Alī al-Husayn ibn ‘Abd Allāh ibn Sīnā**, en àrabo: ابو علی الحسين بن عبد الله بن سينا), cunusìt apò a col nòm de **Ibn Sīnā** , l'è stat en filòzofo, scritùr, dutùr en midizìna e scensiàt de la Pèrsia. El s'è 'nteresàt a divèrse scènse, sura de töt l'astronomìa, l'alchimìa, la e la psicologìa. 

L'è nasìt ai 7 de óst del an 980 a Afshena, de le bànde Bukhara, che alùra la fàa part de la pruvìncia de Khorasan, en Pèrsia, e al dé d'encö 'nvéce l'è 'n Uzbekistan, e l'è mórt a Hamadan, endèl més de zögn del 1037 .

I sò discèpoi i la ciamàa *Cheikh el-Raïs*, el prìncipe dei sàe, el piö grant dei dutùr, el maèstro per ecelènsa o el tèrs maèstro (dòpo de Aristotele e Al-Farabi).

La sò òpera l'è enòrme, quàze 270 tìtoi sùra la filizofìa e la scènsa, 'ntra i quài gh'è la sò autobiografìa, completada del sò discèpol al-Juzjani. 

La sò òpera de midizìna piö 'mportànta l'è 'l *al-Qanun* (o "el Cànone"), che al sò tép l'ìa piö cunsideràt amò che i lìber de Razés o del Galeno.

El Cànone l'è stat ambiàt a Gorgan, proseguìt a Rayy e completàt a Hamadan e l'è 'l piö gran laurà che 'l g'ha mitìt ensèma, con presapóch en miliù de paròle. Al sò tép el Cànone l'è stàt risiìt bé de la cumunità scentìfica de l'época e la cumprindìa 5 lìber (I- Generalità, II- Matéria mèdica, III- Malatìe del có ai pè, IV- Malatìe mìa specìfiche dei òrgani, V- Dróghe compòste).

Vün d'i persunàgg ch'i hann stüdiàa püsee Avicenna l'è el dutùr tünisìn Sleim Ammar.

## Riferimèncc
Merates

El **Merates** l'è on territori de la Brianza lecchesa, che 'l gh'ha 'me centro principal el comun de Meraa. El catta dent 26 comun de la provincia. L'è on territori storigh e coltural che 'l gh'ha nissun reconossiment offizial. Ghe viven 111.000 personn, pù de ona quai provincia italiana (per esempi la Provincia de Isernia).
## Geografia
A nord el gh'è 'l territori lecches ver e proppi, a est el gh'è l'Adda e la Provincia de Bergom, a sud-ovest la Provincia de Monza e Brianza. El se troeuva in la Pianura Padana, anca se se veden i primm collinn. Oltra a l'Adda a gh'è i riaa Curon e Molgora. A Meraa inoltra podom vedè on laghett de origin moreniga, el Lagh de Sartirana. In sù l'Adda passen vari pont, tra i quai el pussee important l'è 'l Pont de Paderno. In del Merates se troeuva ona sezion del Parch Adda Nord e 'l Parch regional de Montaveggia e del Curon.
## Comun del Merates
Barzagh, Barzanò, Brivi, Calch, Cassagh, Casanoeuv, Cernusch, Cremella, Imbersagh, Irun, Lomagna, **[[Meraa]]**, Massaja, Montaveggia, Montisell, Olgiaa, Osnagh, Paderno, Peregh, Robbiaa, Rovagnaa, Santa Maria, Sirtol, Verdee de Sotta, Verdee de Sora, Viganò.
## Vos correlaa
*Brianza
*Provincia de Lecch
*Meraa
*Adda
Legnanes

*Legnanes, territori de la Provincia de Milan.
*Legnanes, dialett del Lombard Occidental.
*I Legnanes, cumpagnia teatral en travestì.
Legnanes (territori)

El **Legnanes** l'è on territori de la Provincia de Milan che 'l gh'ha el proppi centro in del comun de Legnan.
El se troeuva in de l'Alt Milanes, a nord-ovest del capploeugh. I sò comun se troeuven soratutt longh l'Olona e la strada del Sempion.
Ghe viven quasi 185.000 personn: anca la densità de popolazion l'è molto alta.
## I comun del Legnanes
Legnan, Parabiagh, Nervian, San Giòrg, Canegraa, San Vittor, Villa Cortesa, Rescaldina, Dairagh, Scerr, Bust Piccol.
## Vos correlaa
* Alt Milanes
* Provincia de Milan
* Legnan
* Olona
Eberbach

**Eberbach** l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (*Bundesland*) del Baden-Württemberg, distrèt (*Regierungsbezirk*) de Karlsruhe. La fà part del circondare rüràl (*Landkreis*) de Rhein-Neckar. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 81.16 km² e 'ndel  la gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc.

Eberbach la se tróa a 'na altèsa de 134 méter sura 'l leèl del mar.

## Riferimèncc
Altlußheim

**Altlußheim** l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (*Bundesland*) del Baden-Württemberg, distrèt (*Regierungsbezirk*) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (*Landkreis*) de Rhein-Neckar. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 15.96 km² e 'ndel  el gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc.

El cümü de Altlußheim el se tróa a 'na altèsa de 103 méter sura 'l leèl del mar.

## Riferimèncc
Eau Claire (Wisconsin)

**Eau Claire** a l'è una cità del Wisconsin, Stat Ünì d'America. Al se tröa in di cuntei de Eau Claire. La sua pupulaziun a l'è de 61.704 abitant (2000).

## Alter pruget
Briciole

***Briciole*** a l'è staa la 1° canzon de la Noemi. L'è staa pubblicaa in *[[Noemi (EP)|Noemi]]*. L'è staa venduu le 10 04 2009.

## Canzun
# *Briciole* (Diego Calvetti, Marco Ciappelli, Francesco Sighieri) - 3:21

## El videoclip
*Briciole* l'è la 1° canzon de la Noemi che la gh'ha on videoclip. El video l'è sortii el 08 05 2009.

## Classifiga
* : l'è rivaa 2°
*  Europa: l'è rivaa 51°

## Ligamm de foeura
* El videoclip de la canzon
L'amore si odia

***L'amore si odia*** a l'è staa la 2° canzon de la Noemi cun Fiorella Mannoia. L'è staa pubblicaa in *[[Sulla mia pelle]]*. L'è staa venduu le 10 09 2009.

## Canzun
# *L'amore si odia* (Diego Calvetti, Marco Ciappelli) - 3:12

## El videoclip
*L'amore si odia* l'è la 2° canzon de la Noemi che la gh'ha on videoclip. El video l'è sortii el 02 10 2009.

## Classifiga
* : l'è rivaa 1°
*  Europa: l'è rivaa 34°

## Ligamm de foeura
*El videoclip de la canzon
Per tutta la vita

***Per tutta la vita*** a l'è staa la 3° canzon de la Noemi. L'è staa pubblicaa in *[[Sulla mia pelle|Sulla mia pelle (Deluxe Edition)]]*. L'è staa venduu le 17 02 2010 in occasion de la participazion de la Noemi al Festival di Sanremo.

## Canzun
# *Per tutta la vita* (Diego Calvetti, Marco Ciappelli) - 3:14

## El videoclip
*L'amore si odia* l'è la 3° canzon de la Noemi che la gh'ha on videoclip. El video l'è sortii el 17 02 2010.

## Classifiga
* : l'è rivaa 1°
*  Europa: l'è rivaa 42°

## Ligamm de foeura
*El videoclip de la canzon
Vuoto a perdere

***Vuoto a perdere*** a l'è staa la 5° canzon de la Noemi. L'è staa pubblicaa in *[[RossoNoemi]]*. L'è staa venduu le 28 01 2011.

## Canzun
# *Vuoto a perdere* (Vasco Rossi, Gaetano Curreri) - 4:03

## El videoclip
*Vuoto a perdere* l'è la 4° canzon de la Noemi che la gh'ha on videoclip. El video l'è sortii el 01 02 2011.

## Classifiga
* : l'è rivaa 6°
*  Europa: l'è rivaa 69°

## Ligamm de foeura
*El videoclip de la canzon
Elena Lucrezia Corner Piscopia

La **Elena Lucrezia Corner Piscopia** o **Elena Lucrezia Cornaro Piscopia** (Venésia, 5 de Zögn del 1646 - Pàdoa 26 de Löi del 1684) l'è stàcia la prima dòna al mónt a laüreàs.

Nasìda a Venésia in del palàs Cornàro söl Canàl Grant mia luntà del Put de Riàlto, la s'è laüreàda 'n filozoféa a l'Üniersità de Pàdoa ol 25 de Zögn del 1678 ach se lé l' avrès völìt laüreàs 'n teologéa che l'éra la sò pasiù.
Monscendra

**Monteceneri** a l'è un cumün svizzer del distret de Lügan. in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch  abitant e una süperfiss de 36,9 km², e al se tröva a una altitüden de 554 meter sura al livel del mar.

El 24 de giügn del 2010, con 68 voti a favur, gnanca vün cuntrari e 2 astension, el Gran Cunsili Ticines l'ha aprovaa l'agregazion de Bironich, Camignö, Medeja, Rivera e Sigirin int el növ comün de Monteceneri. El comün növ l'è nassüü ufizialment ai 21 de nuvember del 2010 con l'elezion di autorità comunai növ.
Fórmula de Eróne

La **fórmula de Eróne** l'è öna fórmula de matemàtega 'nventàda dal Eróne de Alesàndria o Eróne 'l vècc (o fòrse 'nventàda dal Archiméde) che la permèt de tróa l'àrea d'ü triàngol ach se s'cognòs adóma la mizüra di trì làti e s'cognòs mia l'altèsa.

La fórmula l'è chèsta: 
:A = \sqrt{s(s-a)(s-b)(s-c)}

'ndóe *A* l'è l'area e *s* l'è 'l sémi perìmeter che l'è 

:s = \frac{a+b+c}{2}
Vertemaa cont Minoeubra

**Vertemaa con Minoeubra** (nom ufizial in italian: *Vertemate con Minoprio* in Italian; *Bardomagum* in Latin) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Comm che 'l cunta , 'na süperfis de 5,77 km² e 'na densità de  ab./km²..
El paes l'è nassuu quand che i duu centri hinn staa unii in del 1928. I abitant de Vertemaa hinn ciamaa anca *sciatt*, quei de Minoeubra inveci *pescaluna*.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Vertemaa con Minoeubra l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Minoeubra

**Minoeubra** (*Minoprio*) l'è voeuna di dà frazion del comun brianzoeu de Vertemaa con Minoeubra, che 'l se troeuva in la Provincia de Comm.
L'è staa on comun indipendent fina al 1928.
La scormagna di sò abitant l'è *pescaluna*.
## Vos correlaa
* Vertemaa
* Vertemaa con Minoeubra
Caidaa

**Caidaa** (*Caidate*) l'è ona frazion del comun varesott de Sumiragh. I alter frazion del comun hinn Albusciagh, Menzagh e Quinzan.
In del paes a gh'è vari rion, che se ciamen: *Contraa Freggia*, *Canton de Sora*, *Pobbiee*, *Brianzoeu*.
L'è staa a longh on comun indipendent, che al temp di piev el faseva part de la Piev de Somma.
L'union con Sumiragh l'è del 1869.
A Caidaa l'è nassuu el grupp folk Maltra B-Folk.
Bataja de Meregnan

*Battalia de Meregnan (1515), battalia del Renassiment tra Frances e Milanes.
*Battalia de Meregnan (1859), battalia del Resorgiment tra Frances e Austriegh.
Lagh de Monaa

El **Lagh de Monaa** (*Lago di Monate*) l'è on lagh prealpin lombard (Provincia de Vares).

## Geografia
El Lagh de Monaa el se troeuva tra el Lagh de Vares e 'l Verban.
El gh'ha 'me imissari el Riaa Fregg e 'me emissari el Riaa Aqua Negra, che 'l finiss dent al Lagh Maggior.
Longh i spond del lagh se troeuven i comun de Cadrezzaa, Comabbi, Osmaa e Travedona-Monaa.

## Alter progett

## Vos correlaa
* Lagh lombard
* Provincia de Vares
Aglasterhausen

**Aglasterhausen** l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (*Bundesland*) del Baden-Württemberg, distrèt (*Regierungsbezirk*) de Karlsruhe. El fà part del circondare rüràl (*Landkreis*) de Neckar-Odenwald. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 22.85 km² e 'ndel  el gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc.

El cümü de Aglasterhausen el se tróa a 'na altèsa de 197 méter sura 'l leèl del mar.

## Riferimèncc
Adelsheim

**Adelsheim** l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (*Bundesland*) del Baden-Württemberg, distrèt (*Regierungsbezirk*) de Karlsruhe. La fà part del circondare rüràl (*Landkreis*) de Neckar-Odenwald. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 43.84 km² e 'ndel  la gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc.

Adelsheim la se tróa a 'na altèsa de 226 méter sura 'l leèl del mar.

## Riferimèncc
Rosenberg

* **[[Rosenberg (Ostalbkreis)|Rosenberg]]**, cümü todèsch del circondàre de Ostalbkreis, endèl stat federàl del Baden-Württemberg;
* **[[Rosenberg (Neckar-Odenwald)|Rosenberg]]**, cümü todèsch del circondàre de Neckar-Odenwald, endèl stat federàl del Baden-Württemberg.
Giüdee Capitel Trii

## Giüdee
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.  

### Capitel Trii
1De due, fradèj sant, culegh d'una ciamada celestiala, avii vardaa l'apostul e sacerdott scèff de la nostra prufessiún, Gesü, 2essend fedel a Lü che 'l ghe fa cumè anca Musé in de la sua cà. 3Già che lü l'ha cunsideraa degn de püssee gloria vèrs Musè, segund quant lü che 'l ghe fa sü gh'ha püssee unúr de la cà (medema); 4già che ogni cà l'è faa sü de quajdün, ma lü che 'l fa sü tüsscoss l'è Diu. 5Menter anca Musè l'era fedel in de tüta la sua cà cumè un sèrv a la testimunianza de quij coss che sarànn dii 6Crist cumè un fiöö sura la sua cà, la cà del qual nümm sèmm, se tegnum sald a la vémpa e 'l vant de la fed.
7L'è inscì che propi cumè 'l Spirit Sant el dis,
«Incöö, se sentii la sua vus,
8Fee no dür el voster cör
cumè in de la rivolta
segund el dì de la pröva
in del desert
9due i voster pader pruveven in del mètt a la pröva
e vedeven i mè oper per quaranta agn;
10L'è inscì che mì eri rabiaa cun chèsta generaziún
e huu dii: Semper hinn imbrujaa in del cör,
e lur hann minga cugnussüü i mè vi,
11cumè huu giüraa in de la mia ràbia:
Andarànn no denter al mè requià».
12Vardee, fradèj, perchè sarà no in de quajdün de vialter un cör malign d'infedeltaa, che 'l se retira via del Diu vivent, 13ma esurtees ogni dì, el vün l'alter, intanta che l'è ciamaa Incöö, perchè nigün de vialter sia minga faa dür del scocch del pecaa--14già che hèmm devegnüü i cumpagn de Crist, se dumà se tegnum sald al prenzipi segür del fundamént fin a la fin--15in del vèss dii:
«Incöö, se sentii la sua vus,
Fee no dür el voster cör
cumè in de la rivolta».
16Già che quij che hann sentii hann inzigaa? Ma no tücc quij che hinn naa föra de Egitt per Musè? 17E cun chi l'era rabiaa Lü per quaranta agn? No a quij che hann pecaa, i corp di quij hann burlaa giò in del desert? 18E a chi l'ha giüraa Lü che lur andassen no denter in del sò requià, se no lur che refüdeven d'übedì? 19E vardum che pudeven minga nà denter per via de l'infedeltaa.



### Navigaziun
*← Indree a Capitel Düü
*Inanz a Capitel Quater →
*A l'indes
Ahorn

* **[[Ahorn (DE-BW)|Ahorn]]**, cümü todèsch del circondàre de Main-Tauber endèl stat federàl del Baden-Württemberg;
* **[[Ahorn (DE-BY)|Ahorn]]**, cümü todèsch del circondàre de Cubùrgo endèl stat federàl de la Baviéra;
Nöa Ulma

**Nöa Ulma** l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (*Bundesland*) de la Baviera, distrèt (*Regierungsbezirk*) de la Svevia. L'è 'l capolöch del circondare rüràl (*Landkreis*) omònim. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 80.50 km² e 'ndel  la gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc.

Nöa Ulma la se tróa sö la spónda dèstra del Danùbio, en mìra a la piö antìca e famùza cità de Ulma che però l'è zà 'ndèl teretóre del stat federàl del Baden-Württemberg. 

## Riferimèncc
Arögn

**Arögn** o **Rögn** (*Arogno*) a l'è un cumün svizzer del distret de Lügan, in del Canton Tesin. Al gh’ha pressapoch  abitant (dato del ) e una süperfiss de 8.53 km², e al se tröva a una altitüden de 606 meter sura al livel del mar.

El cumün de Arögn a l'è tacaa ai cumün de Bisson, Campion d'Italia (IT-CO), Lanz (IT-CO), Lügan, Marogia, Pei (IT-CO), Röv.

## Riferiment
Triàngol

Ol **triàngol** l'è öna figüra geomètrica piàna, ü polìgon, che 'l gh'à trì vèrtici, trì làti che i và da ü vèrtice a l'óter e trì àngoi. L'è la figüra che la gh'à 'l méno lati de töte, dezà che i n'à ocór giöst trì per dizegnà öna süperfìce seràda.
La sóma di trì àngoi dèt in d'ü triàngol l'è de 180 gradi.

## I famèe di triàngoi

A segónda de cóme 'l gh'à i lati ü triàngol l' pöl vès:

* *equilàter* se 'l gh'à töcc e trì i làti stès compàgn, alùra pò i trì àngoi i è stès tra de lur e i mizùra 60 gradi,
* *izòscele* se 'l gh'à adóma dù làti che i è lónch istès e alùra i dù àngoi a la bàze i è gràncc istès,
* *scaléno* se 'l gh'è gnà ü làto compàgn di óter e alùra pò i trì àngoi i è diferèncc tra de lùr.

A segónda de cóme l' gh'à l'àngol piö grant ü triàngol l' pöl vès:

* *retàngol* se gh'è ün àngol che 'l mizüra 90 gradi,
* *otüzoàngol* se gh'è ün àngol che 'l mizüra piö de 90 gradi,
* *acütàngol* se gh'è ün àngol che 'l mizüra de méno de 90 gradi.

## Ol perìmeter d'ü triàngol

Per troà ol perìmeter d'ü triàngol gh'è dóma de fà la sóma di trì làti, sedenò se 'l triàngol l'è equilàter mè moltiplicà ol làto per 3.

## L'àrea d'ü triàngol

Per troà l'àrea d'ü triàngol mé moltiplicà la bàze per l'altèsa e dividì töt per 2.

Se menimà se cognòs mia l'altèsa s'pöl troà l'istès l'àrea co la Fórmula de Eróne a pàto de cognòs i trì lati.

## I diagnonài

I triàngoi i gh'à mia i diagonài.
Val Tidon

La **Val Tidon** (*Val Tidone*) l'è ona val italiana formada del riaa Tidon e situada tra i provincc de Pavia e Piasenza.

## Geografia
La Val Tidon la se troeuva in mezz tra la Val Luretta a est e la Val Staffora e l'Oltrapò Paves a ovest. La scomincia ai pee del mont Penes e la s'estend per ona zona de collinn fina a la Pianura Padana, indove che 'l Tidon el finiss dent in del Pò. Arent al comun de Nibbian la gh'è ona diga che la forma el lagh de Tribecch.
## Comun de la Val Tidon
*Provincia de Pavia: Romagnes, Ruvin, Zavattarell.
*Provincia de Piasenza: Nibbian, Pianell, Caminada, Castell San Giovann, Borgh Noeuv, Sarmet, Zian, Pegurera.
Giüdee Capitel Quater

## Giüdee
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.  

### Capitel Quater
1Dunca, intanta che la resta la prumèssa del nà denter al sò requià, gh'avarìum pagüra perchè 'l para no che quajdün de vialter el ghe manca. 2Già che anca nümm èmm staa vangelizaa propi cumè lur; ma la parola che hann sentii la fava no bén a lur, perchè eren minga messedaa insèma cun la féd in quij che hann sentii. 3Già che nümm che credum andèmm denter al sò requià, cumè l'ha dii:
«Cumè huu giüraa in de la mia ràbia:
Andarànn no denter al mè requià»,
ancabén i sò oper hinn staa finii del prenzipi del mund. 4Già che l'ha dii de qual part sül sètim inscì: «Anca Diu l'ha requiaa in del sètim dì di tücc i sò oper», 5e in de chèst de növ: «Andarànn no denter al mè requià». 6Dunca, già che 'l resta che quij ghe narànn denter e i primm, ancabén eren vengelizaa , hinn naa no denter per via de la sua infedeltaa, 7de növ el numina un dì «Incöö», disend travèrs David despö tant témp, propi cumè l'è staa vist prima:
«Incöö, se sentii la sua vus,
Fee no dür el voster cör».
8Giò che se Gesü l'ha daa 'l requià, l'ha dii no despö chèstcoss sü quajdün alter dì. 9Dunca, la resta un requià de sabet per el pòpul de Diu. 10Già che lü che 'l va denter al sò requià, anca lü l'ha requiaa di sò oper, propi cumè Diu l'ha faa di sò. 11Dunca, farìum prèssa de nà denter a chèll requià, perchè 'l burla no giò quajdün per el medemm esèmpi de desübediénza.
12Già che la parola de Diu l'è vivent, ativ e püssee filaa de ogni spada a dübi taj, e va denter fin a la divisiún de l'anema e 'l spirit, e di giunt e midol, e capaz de giüdegà i pensee e sentimént del cör; 13e gh'è no una creatüra scundüda denanz de Lü, ma tüsscoss hinn biott e desquataa a i sò öcc, a chi per nümm l'è la parola.
14Dunca, già che gh'èmm un sacerdott scèff grand che l'è naa travèrs i cél, Gesü el fiöö de Diu, tegnarìum sald a la prufessiún. 15Già che gh'èmm no un sacerdott scèff che 'l po minga simpatizà cunt i noster debulézz, ma perchè l'è staa tentaa in d'ogni cossa in de l'istessa manéra, sénza pecaa.
16Dunca, andarìum denanz cun cunfidénza al tron de la grazia, perchè nümm ricevum misericordia e trövum grazia a ajütt upurtün.



### Navigaziun
*← Indree a Capitel Trii
*Inanz a Capitel Cinch →
*A l'indes
Oberroth

**Oberroth** l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (*Bundesland*) de la Baviera, distrèt (*Regierungsbezirk*) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (*Landkreis*) de Nöa Ulma. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 9.95 km² e 'ndel  el gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc.

El cümü de Oberroth el se tróa a 'na altèsa de 534 méter sura 'l leèl del mar.

## Riferimèncc
Vöhringen

* **[[Vöhringen (DE-BY)|Vöhringen]]**, citadìna todesca del circondàre rüràl de Nöa-Ulma, endèl stat federàl de la Baviera;
* **[[Vöhringen (DE-BW)|Vöhringen]]**, cümü todèsch del circondàre rüràl de Rottweil, endèl stat federàl del Baden-Württemberg.
Vöhringen (DE-BY)

**Vöhringen** l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (*Bundesland*) de la Baviera, distrèt (*Regierungsbezirk*) de la Svevia. La fà part del circondare rüràl (*Landkreis*) de Nöa Ulma. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 23.63 km² e 'ndel  la gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc.

Vöhringen la se tróa a 'na altèsa de 499 méter sura 'l leèl del mar.

## Riferimèncc
Provincc del Regn Lombard-Venet

El Regn Lombard-Venet, vun di territori de l'Imperi Austriegh, l'era de fatt spartii in duu tocch, come 'l dis el sò nomm.
I dò part del regn poeu eren spartii in vari provincc, che a soa voeulta eren spartii in vari distrett, che gh'hann avuu ona reforma in del 1816 e in del 1853.
I **provincc del Regn Lombard-Venet**, quand che 'l regn l'è passaa sotta el controll de l'Italia, hinn restaa pù o men i istess.
## I provincc
*Lombardia
**Provincia de Bergom
**Provincia de Bressa
**Provincia de Comm
**Provincia de Cremona
**Provincia de Lod e Crema
**Provincia de Mantova
**Provincia de Milan
**Provincia de Pavia
**Provincia de Sondri
*Venet
**Provincia de Bellun
**Provincia del Friul
**Provincia de Padova
**Provincia de Rovigh
**Provincia de Trevis
**Provincia de Venezzia
**Provincia de Verona
**Provincia de Vicenza
## Vos correlaa
*Regn Lombard-Venet
Giüdee Capitel Cinch

## Giüdee
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.  

### Capitel Cinch
1Già che ogni sacerdott scèff che l'è ciapaa di omen per i omen l'è numinaa a i coss de Diu, perchè lü ufri sia regaj sia sacrifizi per i pecaa, 2essend capaz d'avegh cumpassiún a lur che sann no e hinn imbrujaa, già che lü medemm l'è incumpassaa cun debuléza 3e per via de chèst l'è ubligaa, cumè per el popul inscì per lü medemm, a ufrì per i pecaa. 4e quajdün ricev no l'unúr a lü medemm ma l'è ciamaa de Diu propi cumè anca Aharon.
5Inscì anca el Crist el s'è daa gloria de devegnì sacerdott scèff ma Lü che l'ha dii a lü:
«Tì te seet el mè fiöö
Incöö mì t'huu generaa»;
6propi cumè travèrs un alter el dis:
«Tì te see un sacerdott per semper
segund el orden de Melchizedec»,
7lü che, in di dì de la sua carna, despö che l'ha üfert cun giguj fort e lagrimm sia i preghee e sia i süplegh a Lü che 'l po salvàll de la mort e l'era sentii de la sua scapelada, 8ancabén l'è un fiöö, l'ha imparaa übediénza del qual el gh'ha patii, 9e despö che l'è staa faa perfètt, l'è devegnüü per lur che ghe übeden la causa de la salvéza etèrna, 10pruclamaa de Diu un sacerdott scèff segund el orden de Melchizedec.
11Sü chèst i coss de dì a nümm l'è tant e dificil de spiegà, già che avii devegnüü pedegh in del sentì. 12Già che malastant che anca vialter gh'avarìuv vèss insegnant per via del témp, de növ gh'avii besogn che quajdün el v'insegna i fundamentaj del prenzipi di messagg de Diu, e avii devegnüü che gh'avii besogn de lacc--no mangià sald! 13Già che ogni persona che 'l duvra 'l lacc l'è sénza esperiénza de la parola de la giüstizia, già che l'è un bagaj; 14e l'è per i adült el mangià sald, per lur che hann esercitaa i sò facultaa per via de pratega a la indritürasia del bén sia del mal.



### Navigaziun
*← Indree a Capitel Quater
*Inanz a Capitel Ses →
*A l'indes
Giüdee Capitel Ses

## Giüdee
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.  

### Capitel Ses
1Dunca, despö che lassum dedree la parola prenzipala del Crist, sarìum purtaa inanz a la madüritaa, no pundand de növ un fundamént de revedimént di oper mort e de la féd in de Diu, 2de la dutrina di batesim, de l'imponn di man, la resüreziún de la mort e de la cundana etèrna. 3E farèmm chèst, se Diu 'l lassa. 4Già che l'è no pussibil per lur che una völta hinn staa ilüminaa, che hann sagiaa i regaj celestiaj e hinn devegnüü cumpagn in del Spirit Sant 5e hann sagiaa la buntaa de la parola de Diu e i püder del secul che l'è dree a vegnì 6e despö che de növ hann burlaa giò fà növ al revedimént--crusefigen de növ per lur medemm el fiöö de Diu e ghe meten föra al desunúr püblegh. 7Già che tèra che l'ha bevüü la piöva che suvént la gh'è vegnüda e la prudü erba verda ütila per quij per via di quij l'è rigulaala ricev una benediziún de Diu; 8ma chèla che la prudü i spinn e i spinun, l'è inütila e vesin de malediziún, de la qual la fin l'è 'l brüsà.
9Ma sèmm staa persuas sü chèst, predilètt, de coss che hinn mejúr e che hann salvéza, se anca parlum inscì. 10Già che Diu l'è no ingiüst de desmentegà la vostra opera e 'l bén che avii mussaa per el sò nomm, intanta che servavii e servii i sant.
11E desiderum che ogni de vialter mussii la medema diligénza a la fidüzia de la speranza fin a la fin, 12perchè devegnii no pedegh, e imitadúr de lur che erediten travèrs la féd e la paziénza i prumèss.
13Già che intanta che Diu l'ha faa la sua prumèssa a Abraham, già che 'l gh'aveva nigün püssee grand per el qual giürà, l'ha giüraa per Lü medemm 14quand el dis, «Se certamént disend bén te benedisi, e fasend crèss te faruu crèss»; 15e inscì despö che l'ha perseveraa, l'ha utegnüü la prumèssa. 16Già che i omen giüren per la cossa püssee granda, e 'l giüramént l'è la fin d'ogni cuntestaziún per lur a una cunfermaziún, 17per el qual Diu, quand el vör fà vedè magiuramént a i ered de la prumèssa l'imüdabilitaa del sò cunsej l'è vegnüü intra per un giüramént, 18perchè per dò coss imüdabij in di quij l'è no pussibil che Diu 'l büsia gh'avarìum un incuragiamént fort nümm che èmm scapaa via a tegnì sald a la speranza che l'è metüda denanz; 19la qual gh'èmm cumè un'ancora de l'anema che l'è següra e salda e la va denter a la part püssee interna del vél, 20due 'l precürsúr per nümm, Gesü, l'è naa denter segund l'orden de Melchizedec, despö che l'è devegnüü un sacerdott scèff per semper.



### Navigaziun
*← Indree a Capitel Cinch
*Inanz a Capitel Sett →
*A l'indes
Giüdee Capitel Vott

## Giüdee
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.  

### Capitel Vott
1E la cossa prenzipala sü i coss che hinn staa dii l'è che gh'èmm un tal sacerdott scèff, che 'l s'è setaa giò a la driza del tron de la majestaa in di cél, 2el minister di sant e de la tenda vera, la qual el Signúr l'ha custrüii, no un omm. 3Già che ogni sacerdott scèff l'è numinaa per ufrì sia regaj sia sacrifizi; de due l'è necessari che anca chèsta persona l'ha quajcoss d'ufrì. 4Dunca, se l'era sü la tèra, el sarìa no gnanca sacerdott, perchè gh'hinn quij che ufren i regaj segund la leg; 5lur serven cumè un esempi e un'ümbrìa di coss celestiaj, propi cumè Musè l'è staa cumandaa de Diu quand l'era dree a cumpletà la tenda, «Defàtt, varda», el dis, «Te faree tütt segund l'esempi che el t'era mussaa in de la muntagna»; 6ma adèss l'ha utegnüü un ministeri püssee ecelént, tant quant lü l'è anca un mejúr mediadúr d'un acordi che l'è staa daa cumè una leg sü mejúr prumèss.
7Già che se chèll primm l'era ireprensibil, un lögh d'un segund el sarìa staa mai cercaa. 8Già che quand el je biasma, el dis:
«Varda, i dì vegnen, el dis el Signúr,
e finiruu el mè popul Israel,
e sü la cà de Giüda un növ acordi,
9no segund l'acordi, el qual huu faa cun lur pader,
in del dì quand huu i ciapaa per la lur man,
per menà lur de la tèra d'Egitt,
perchè hann minga restaa in del mè acordi,
e mì huu minga cüraa de lur, el dis el Signúr;
10Perchè chèst l'è 'l acordi che faruu cun la cà d'Israel,
despö quij dì, el dis el Signúr;
Meteruu i mè leg in de la lur mént
e i scrivaruu sül lur cör,
e saruu 'l lur Diu,
e sarann el mè popul;
11e insegnarann no, ogni persona el sò citadin cumpagn,
e ogni persona el sò fradèll, disend: Cugnuss el Signúr,
perchè tücc me cugnussarann
del piscinìn fin al grand de lur,
12perchè saruu misericordiús a i lur ingiüstizi,
e i lur pecaa me regurdaruu pü».
13Quand el dis «növ» l'ha faa vegg el primm; e chèll che l'è faa vegg e ubsulet, l'è dree a sparì.



### Navigaziun
*← Indree a Capitel Sett
*Inanz a Capitel Növ →
*A l'indes
Katwijk

**Katwijk** (*Kattek* in dialet ulandes; *Lugdunum Batavorum* in Latin) l'è una cità di Paes Bass cunt una pupulaziun de 61.000 abitant.
## Geugrafia
La cità la se tröva in de l'Ulanda Meridiunala, in sü la costa del Mar del Nord.
## Storia
L'è stada, ai temp di Ruman, un fort militar, mantegnüü almanch fina a la prima metà del III secul. El nom *Lugdunum Batavorum* l'è cunservaa in del nom de la vesina cità de Leida.
El nom *Catwijck* el ven föra per la prima völta in del 1231.
In del 2008 i cumün de Rijnsburg e Valkenburg hin staa tacaa a Katwijk.
## Gemelagg
* Ocrida, Macedonia.
* Lowestoft, Regn Ünii.
* Siegen, Germania.
Suceava

**Suceava** (*Szucsáva* in üngheres; *Szuczawa* in pulach; Сучава/*Sučava* in ücrain; **שאַץ**/*Shats* in yiddish) l'è una cità de la Rumania cun püssee de 105.000 abitant.
## Geugrafia
Suceava la se tröva in del distret umonim, in la regiun storiga de la Bücovina.
## Storia
La presenza de insediament üman in del'area de la cità l'è multu antiga, cume testimonien un frach de retruvament archeulogigh che vegnen dal Paleulitigh; pö la gh'è vivüda una tribü de Dach che l'è mai finida sota i Ruman, anca se gh'è staa un fort inflüss cultüral latin. Düranta el Mediuev la cità l'ha cunussüü el sò splendur massim quand che Peder I de Muldavia l'ha fada vegnì la capital del sò regn, un rol mantegnüü fina al 1565. In quel ann, Alexandru Lăpuşneanu l'ha spustaa la capital a Iaşi.
In del periud de la gloria de vess capital, el mument püssee bel l'è staa quel de regn del Steven III el Grand (*Ştefan III cel Mare* in rumen): a quel temp hin staa faa sü i dò citadel furtifigaa che se veden anca incö. Al temp Suceava l'ha patii anca l'assedi di Türch, sota al cumand del Maumet II (1476): ma l'è riessida a resist. Suceava l'è mai stada cunquistada cui arma.
El 21 de magg 1600, düranta la sua opera la riünifigaziun del paes, Michee 'l Bravu l'è 'gnüü denter a Suceava senza cumbat, vist che l'è staa acolt cun favur e unuraa 'me signur del lögh. E l'è staa chì che cinch dì dopu el Michee 'l s'è pruclamaa *Signur de la Tera de Rumania, de l'Ardeal e de la Tera de Muldavia*.
In del 1775, insema a tüta a la Bücovina, Suceava l'è finida sota el dumini di Austriegh. E l'è staa inscì fina al 1918, quand che 'l teritori l'è entraa a fà part de la Rumania. Da quel mument la cità l'è andada dedree ai sort del sò növ paes.
## Cumpusiziun etniga
Cumpagna de tanti cità de la Miteleuropa, anca Suceava la gh'ha di minuranz etnigh storigh. Al dì d'incö però. la cità l'è abitada suratüt da Rumen. In del 2002 un censiment el feva vedè questa sitüaziun:
*98% rumen
*0,48% zingher
*0,35% tudesch
*0,27% ücrain
*0,23% pulach
*0,20% lipuvian
*0,30% alter
La püpart de la pupulaziun l'è de religiun urtudossa.

## Gemelagg
*  Sosnowiec, Pulonia.
*  Cernăuţi, Ücraina.
Val Susa

La **Val Susa** (inscì anca in italian, piemontes e occitan; *Vâl Susa* in arpitan; *Val de Suse* in frances) l'è ona vall del Piemont occidental, a ovest de Turin.
## Geografia
La vall, missa giò in sens longitudinal, l'è traversada de la Dora Riparia. A destra del fiumm se troeuven i Alp Cozzi, a sinistra i Alp Graii.
I duu affluent principai del fiumm hinn la Dora de Bardonecchia e la Cenischia, che a soa voeulta formen dò vallad important.
El mont pussee alt de la val l'è 'l Rocciamelone (3.538 meter).
I alter vai laterai de la Val Susa hinn la Vall Argentera, la Val Thuras, la Val Streggia, la Val Clarea, la Val Cenischia.
La vall la se troeuva al confin con la Francia: per quest gh'è on fracch de valigh alpin.
## Situazion lenguistiga
La Val Susa l'è puttost interessanta del pont de vista lenguistiga: de fatt l'è on pont indove se incrosen trii lenguagg. In de la bassa val se parla el piemontes (dialett valsusin), menter in de l'alta val gh'è 'l pont de inconter trai parlad occitan (a sud) e trai parlad arpitan (a nord). Per quest la gh'è stada anca ona forta influenza francesa in sù la vall, tant che bona part di comun gh'hann on nomm in la lengua francesa e anzi a volt hinn pussee conossuu con quell puttost che cont el nomm offizial italian (l'è 'l cas de Sestriere, molto pussee conossuu col nomm de Sestrières).
### Esempi de dialett occitan de la vall
***Dialett de Giaglione**: *Ün ómen avè düe bot. E lo pì gióven ha döt a son pare: “Mon pare, donàmme mon dret!”. E lo pare u l'ot partagià-los son béin. Gio 'n trai giort aprè che lo pì gióven u l'ot ajö tutta sa porsión, u l'è allàssenen loin loin, e dedin de paì etrangé: e iziè u l'ot argheirà tut sö ch' u l'avéit, da deibucià.*
***Dialett de Oulx**: *Ün òmme avìe dus éifans. Le pü sgiuve d'iéllus dì a sun paire: “Paire, dùname la purziùn de ben che me revèn!” e iè lus ha partasgià le ben. Coches sgiurs aprè, aièn tut rebatà, le pü sgiuve garsùn partì par l'éitrangì, par ün paì éilunià, e ilhì u l'ha dissipà sun ben en vivèn lüxüriusmèn.*
***Frances**: *Un homme avait deux enfants. Et le plus jeune d'eux a dit à son père: “Père, donne-moi la portion des biens que me revient!”. Et il a partagé les biens entre eux. Quelques jours après, ayant ramassé tout, le garçon le plus jeune est parti par un pays bien loin, où il a dissipé ses biens en vivant luxoriousement*.

## I comun de la vall
### Comun piemontes

### Comun arpitan

### Comun occitan

## Vos correlaa
*Susa
*Bardonecchia
*Dialett valsusin
*Doria Riparia
Filipes Capitel Trii

## Filipes
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.  

## Capitel Trii
1Per el rest, mè fradèj, gh'abiuv letizia in del Signúr. El scriv a vialter i medemm coss l'è no dificil per mì, e per vialter l'è segür.
2Vardee i can, vardee i lauradúr cativ, vardee 'l mütilà. 3Già che nümm sèmm la circuncisiún, che servum per el Spirit de Diu e che vantum in de Crist Gesü e gh'èmm minga fidüzia in de la carna, 4ancabén mì gh'huu fidüzia anca in de la carna. Se quajdün alter el pensa che 'l gh'abia fidüzia in de la carna, mì gh'huu püssee: 5circuncis l'utav dì, de la naziún d'Israel, de la tribü de Benjamin, Ebree di Ebree, segund la leg un Farisee, 6segund el zél, persecüdúr de la gésa, segund la giüstizia che l'è in de la leg devegnüü ireprensibil. 7Ma i coss che eren a mì afarún, chèstcoss huu cunsideraa perdida per via de Crist. 8Ma anzi anca cunsideri che tüsscoss l'è perdida per via de l'ecelénza de la cugnussénza de Crist Gesü 'l mè Signúr, per via del qual huu perdii tüsscoss--anca ghe cunsideri rüff, per ciapà Crist 9e per vèss truaa in de Lü--avègh minga una propia giüstizia che l'è in de la leg ma che l'è travèrs la féd de Crist, la giüstizia che l'è de Diu sü la féd, 10del cugnuss de lü e de la puténza de la sua resüreziún e la fradelanza di sò patimént, faa cumpagn de la furma a la sua mort, 11se in d'una quaj manera mì rivarìa a la resüreziún che l'è föra di mort.
12No che gh'huu già ciapaa o huu già faa perfètt, ma perseguiti se mì anca ghe brancarìa, sül qual anca mì sun staa brancaa de Crist Gesü. 13Fradèj, mì medemm pensi minga d'avègh già brancaa: ma se, menter desmenteghi i coss dedree, tendi a i coss denanz, 14e inscì perseguiti vèrs la mira al prèmi de la ciamada sura de Diu in de Crist Gesü. 15Dunca, quant perfètt, pensarìum chèst e se quajdün de vialter el pensa sedenò, anca chèst Diu ve revelarà; 16Ma al qual sèmm rivaa, en marciarìum.
17Devegnii mè imitadúr, fradèj, e vardee lur che caminen inscì, propi cumè gh'avii un esempi in de nümm. 18Già che tant caminen che di quij despèss v'huu parlaa, e adèss disi intanta che piangi, cumè i nemis de Crist, 19la fin di quij l'è destrüziún, el diu di quij l'è la panscia e la gloria l'è in de la lur vergogna, che pensen di coss de la tèra. 20Defàtt, el noster lögh de la citadinanza l'è in di cél, del qual spetum anca un salvadúr, el Signúr Gesü Crist, 21che 'l trasfurmarà el corp de la nostra ümilitaa a un stat cumpagn de la furma al corp de la sua gloria segund la puténza per la qual el pudeva anca sutaponn a lü medemm tüsscoss.



### Navigaziun
*← Indree a Capitel Düü
*Inanz a Capitel Quater →
*A l'indes
Quadràt

* Quadràt, figüra geomètrica piàna, polìgon e quadrilàter regolàr,
* Quadràt o quadràt perfèt, rizültàt de la moltiplicasiù d'ü nömer per lü medézem.

* Quadràt, òs del có.

* Quadràt, scritùr gréch cristià del sécol II.
Filipes Capitel Quater

## Filipes
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.  

## Capitel Quater
1Per chèst, mè fradèj predilètt e desideraa, la mia letizia e curona, inscì stee sald in del Signúr, predilètt.
2Esorti Euodia e anca Sintíche a pensà la medema cossa in de Crist. 3Sì, dumandi anca a tì, cumpagn sincer, jüta lur, i quij cumbaten insèma in del vangel cun mì, Clement, e 'l rest di mè cumpagn, di quij i nomm gh'hinn in del liber de la vita.
4Gh'avarìuv letizia in del Signúr semper; de növ disaruu, gh'avarìv letizia! 5La sarìa cugnussüü la vostra mansüetüdin a tücc i omen. El Signúr l'è vesin! 6Sarìuv anziús per nagott, ma in de tütt travèrs la preghiera e la süplega cun gratitüdin faree savüü i voster dumand a Diu. 7E la pas de Diu, che la süpera ogni ménte, la farà la vardia sura i voster cör e i voster pensee in de Crist Gesü.
8Finalmént, fradèj, tücc i coss che hinn ver, tütt che hinn unurabij, tütt che hinn giüst, tütt che hinn pür, tütt che hinn piasèvul, tütt che hinn de bona fama, se gh'è un quaj virtü e se gh'è un quaj lod, pensee a chèst; 9Chèll che avii imparaa, ricevüü, sentii e vedüü in de mì, feej; e 'l Diu de la pas el sarà cun vialter.
10E gh'avevi tant letizia in del Signúr perchè avii una völta già faa növ el pensà a mì, sül qual pensavuv, ma mancavuv l'upurtunitaa. 11No perchè disi sü i besogn, già che mì huu imparaa a vèss cuntent in di coss che sun. 12Mì suu anca vèss ümil, suu anca bundà: in d'ogni cossa huu imparaa el segrett sia de vèss impienii, sia d'avègh famm, sia de bundà che d'avègh besogn: 13A sun capaz de tüsscoss in de lü che 'l me da la forza. 14Ma avii faa bén perchè avii smezaa cun mì la tribulaziún. 15E savii anca vialter filipes che al prenzipi del vangel, due sun naa via de la Macedonia, nigüna gésa l'ha smezaa cun mì la cossa del dà e del ricév, se no vialter dumà, 16perchè anca a Tessalonica sia una völta che dò völt avii mandaa la cossa che gh'huu avüü besogn. 17No che dumandi un regall, ma dumandi el frütt che 'l cress al voster cunt. 18E gh'huu tüsscoss e bundi: sun faa pien, perchè huu ricevüü d'Epafrodit chèll che l'è de vialter, perfümm fragrant, un sacrifizi acetabil, piasèvul a Diu. 19E 'l mè Diu l'impienarà el voster ogni besogn segund i sò richéz in de la gloria in del Crist Gesü. 20E al noster Diu e Pader sia la gloria per semper, amén.
21Salüdee tücc i sant in de Crist Gesü. I fradèj che hinn cun mì ve salüden. 22I sant salüden tücc vialter, e spezialamént lur che hinn de la cà de Cesar. 23Sia la grazia del Signúr Gesü Crist cunt el voster spirit.



### Navigaziun
*← Indree a Capitel Trii
*Inanz a Culusses Capitel Vün →
*A l'indes
Burgau (Baviera)

**Burgau** l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (*Bundesland*) de la Baviera, distrèt (*Regierungsbezirk*) de la Svevia. La fà part del circondare rüràl (*Landkreis*) de Günzburg. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 25.92 km² e 'ndel  la gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc.

Burgau la se tróa a 'na altèsa de 462 méter sura 'l leèl del mar.

## Riferimèncc
Burtenbach

**Burtenbach** l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (*Bundesland*) de la Baviera, distrèt (*Regierungsbezirk*) de la Svevia. El pórta 'l tìtol de Mercàt (*Marktgemeinde*) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (*Landkreis*) de Günzburg. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 37.64 km² e 'ndel  el gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc.

El cümü de Burtenbach el se tróa a 'na altèsa de 485 méter sura 'l leèl del mar.

## Riferimèncc
Rain

* **[[Rain (Donau-Ries)|Rain]]**, citadìna todèsca del circondàre de Donau-Ries endèl stat federal de la Baviera;
* **[[Rain (Straubing-Bogen)|Rain]]**, cümü todèsch del circondàre de Straubing-Bogen endèl stat federal de la Baviera;
* **[[Rain (LU)|Rain]]**, cümü svìser del Canton Lüzerna.
Waldstetten

* Waldstetten, cümü todèsch del circondàre de Ostalbkreis, endèl stat federal del Baden-Württemberg;
* Waldstetten, cümü todèsch del circondàre de Günzburg, endèl stat federal de la Baviera.
Lauben (Oberallgäu)

**Lauben** l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (*Bundesland*) de la Baviera, distrèt (*Regierungsbezirk*) de la Svevia. El fà part del circondare rüràl (*Landkreis*) de Oberallgäu. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 8.41 km² e 'ndel  el gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc.

El cümü de Lauben el se tróa 'ndèla part meridiunàl de la Svevia, 'ndèl'àrea geogràfica ciamàda *Algovia* (*Allgäu*), a 'na altèsa de 666 méter sura 'l leèl del mar.

Chèsto cümü l'è mìa de sconfónder co l'omònim Lauben che 'l se tróa 'n Bàsa Algòvia (*Unterallgäu*).

## Riferimèncc
Culusses Capitel Düü

## Culusses
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.  

## Capitel Düü
1Già che a vöri che vialter savii quant grand un cumbatiment che gh'huu per vialter e per lur che hinn a Laodicea e tücc che hann minga vedüü la mia fàcia in de la carna, 2perchè sien incuragiaa i lur cör, degià che hinn ünii insèma in del bén e a tüta la richéza de la piena certéza de l'inteligénza per la cugnussénza del misteri de Diu, Crist, 3in del qual hinn tücc i tesor scundüü de la saviéza e cugnussénza. 4Mì disi chèst, perchè nissün el v'imbröja cunt i argümént cunvincént. 5Già che se anca in de la carna sun assént, in del spirit sun cun vialter, intanta che gh'huu letizia e vedi la vostra orden e la saldéza de la vostra féd in de Crist.
6Dunca, cumè avii ricevüü Crist Gesü 'l Signúr, caminee in de lü, 7già che sii staa radisaa e faa sü in de lü e cunfermaa in de la féd propi cumè sii staa insegnaa, bundand in de lü in de la gratitüdin. 8Vardee che nissün de vialter sarà purtaa via per mèzz di filosofi e di vöj falsitaa segund la tradiziún di vèss üman e segund i prenzipi del mund e no segund Crist: 9perchè tüta la pienéza de la divinitaa la sta de cà in del sò corp, 10e vialter sii staa faa perfètt in de lü, che l'è 'l cuu d'ogni pudè e d'ogni auturitaa. 11In del qual anca sii staa circuncis cun una circuncisiún fada no cunt i man in del sbiutà del corp de la carna, in de la circuncisiún de Crist, 12suteraa cun lü in del batesim, in del qual anca sii staa levaa sü insèma per mèzz de l'opera de Diu che gh'ha levaa sü di mort; 13e vialter, intanta che sii staa mort in di trasgressiún e in de l'incircuncisiún de la vostra carna, Lü 'l v'ha faa viv insèma cun lü, despö che 'l m'ha perdunaa tücc i pecaa. 
14L'ha scassaa 'l ducümént di cumandamént cuntra de nümm che l'era nemís a nümm, e 'l gh'ha tolt del mèzz e 'l gh'ha inciudaa a la crus;
15despö che l'ha sbiutaa ogni pudè e ogni auturitaa, l'ha faa un esempi de lur püblegamént, despö che l'ha triunfaa sü de lur in de lü.
16Dunca, nissün de vialter giüdegarìa no in del mangià né in del bév né in di part d'una fèsta o d'una növa lüna o di sabèt; 17coss che hinn un'umbrìa di coss che hinn dree a vegnì, e 'l corp de Crist. 18Nissün decidarìa cumè arbiter cuntra vialter, vurend vèss in de l'ümiltaa e la religiún di angiul, i quij l'ha vedüü andand denter, sgunfiaa vanamént de la ment de la sua carna, 19e cuntruland no el cuu, del qual tütt el corp l'è furnii travèrs i giünt e i legamm e l'è ünii insèma e 'l cress el cressimént de Diu.
20Se avii mort cun Crist a i prenzipi del mund, perchè, cumè stii de cà in del mund, ve sutaponii a urdinamént? 21Tuca no, e sagia no, e manegia no, 22i quij hinn tücc a la destrüziún a l'abüs, segund i cumandamént e i insegnamént di vèss üman, 23i quij hinn una parola che gh'ha minga saviéza in de l'aduraziún e l'ümiltaa e l'austeritaa del corp, i gh'hann nissün valúr cuntra la sudisfaziún de la carna.



### Navigaziun
*← Indree a Capitel Vün
*Inanz a Capitel Trii →
*A l'indes
Culusses Capitel Trii

## Culusses
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.  

## Capitel Trii
1Dunca, se sii staa levaa sü insèma cun Crist, cerchii i coss sura, due Crist el se sta setand giò a drissa de Diu; 2pensee di coss sura, no i coss sü la tèra. 3Già che sii staa mort e la vostra vita l'è staa scundüda cun Crist in de Diu. 4Quand Crist l'è faa vedüü, la nostra vita, al chèll témp anca vialter sarii faa vedüü cun lü in de la gloria.
5Dunca, fee mort i member che hinn sü la tèra: la furnegaziún, l'impüritaa, la passiún, el desidéri cativ, e l'avarizia, la qual l'è idulatria, 6per via di quij l'è dree a vegnì la rabia de Diu, 7in di quij caminevuv una völta, quand vivevuv in de quij: 8ma adèss metii via anca vialter tüsscoss: la rabia, l'ira, la malignitaa, la bestemia, la parulascia de la vostra buca; 9Büsiee no vün a l'alter, sbiutanduv de la vègia persona cun i sò aziún 10e vestenduv el növ che l'è faa növ a la cugnussénza segund l'imagen de lü che 'l gh'ha creaa, 11due l'è no vün Grèch e Giüdee, una circuncisiún e un'incircuncisiún, barbar, scita, sèrv, liber, ma Crist tücc e in de tücc.
12Dunca, vestiiv cumè scernii de Diu, sant e predilètt, un cör de la cumpassiún, la gentiléza, l'ümiltaa, la mansüetüdin e la paziénza, 13supurtand vün i alter e perdunand vün i alter se quajdün el gh'ha cuntra un alter un lament; propi cumè 'l Signúr el v'ha perdunaa, inscì anca vialter; 14e sü tücc chèst l'è 'l bén, che l'è 'l legamm de la perfeziún. 15E la pas de Crist decidarà cumè arbiter in di voster cör, al qual erii ciamaa in de vün corp, e devegnarìuv gratt. 16La parola de Crist la starìa de cà in de vialter sciuramént, perchè insegnii in d'ogni saviéza e v'amunii vün l'alter in di salm, inn e canzunn spiritüaj in de la grazia, cantand in di voster cör a Diu; 17E qualsessìa che fii in de parola o in d'aziún, tücc in del nomm de Gesü, intanta che dii grazi a Diu 'l Pader per mèzz de lü.
18I miee, sutametiiv a i marì cumè l'è bén in del Signúr. 19I marì, vurii bén i miee e devegnii no már a lur.
20I bagaj, übedii i voster gént in de tüsscoss, già che chèst l'è piasèvul a Diu. 21I pader, inzighee no i voster bagaj, perchè sien no mogg.
22I sèrv, übedii in de tüscoss i voster signúr de la carna, no in del servizi quand veden, cumè lur che piasen i omen, ma in de la simplicitaa del cör, avendugh pagüra del Signúr. 23Qualsessìa fii, feel de l'anema, cumè per el Signúr e no per i omen, 24perchè savii che avii ricevüü del Signúr la recumpénsa de l'ereditaa. Servii 'l Signúr Gesü: 25già che lü che fa l'ingiüstizia el sarà recumpensaraa l'ingiüstizia che l'ha faa, e gh'è minga distinziún di personn.



### Navigaziun
*← Indree a Capitel Düü
*Inanz a Capitel Quater →
*A l'indes
Cimian

**Cimian** (*Cimiano* in italian) l'è on quarter de Milan, situaa in del nord-est del centro storigh, che 'l partegn al Municipi 3.

## El quarter
L'è staa per tant temp on comun autonom, che a l'età di piev el feva part de la Piev de Bruzzan.
In del 1757 l'è vegnuu ona frazion de Crescenzagh, che poeu in del 1923 l'è entraa a fà part de Milan.
A Cimian se troeuva ona stazion de la metropolitana (ligna M2), la prima a vess in superfis se se sortiss del centro perchè fada su per i Lign Celer de l'Adda.

El confina a sud-ovest con Lambraa.
I cà pussee vegg del quarter i hinn quij adree a la *via Pusiano*, a destra de la stazion del metrò.

## Vos correlaa
* Crescenzagh
* Cimian (metropolitana de Milan)
Retàngol

Ol **retàngol** l'è öna figüra geomètrica piàna, l'è ü polìgon e l'è ü quadrilàter che 'l gh'à quàter vèrtici, quàter àngoi, töi quàter de 90 gradi, e quàter làti, de chès-ce i lati opòsti i è lónch istès, a dù a dù. 

La sóma di quàter àngoi dèt in d'ü retàngol l'è de 360 gradi.

I dò diagonài d'ü retàngol i è lónghe stèse i se 'ncrùsia 'n del mès, ma i è mia metìde a perpendìcol tra de lùre.

## Ol perìmeter d'ü retàngol
Per troà 'l perìmeter d'ü retàngol m'è fà l sóma del làto piö córt e del làto piö lónch e moltiplicàt töt per 2, öpör moltiplicà 'l làto piö córt per 2, moltiplicà 'l làto piö lónch per 2 e pò fà la sóma di dù rizültàcc.

## L'àrea d'ü retàngol
Per troà l'àrea d'ü retàngol mé moltiplicà la bàze per l'altèsa.
Perìmeter

Ol **perìmeter**, de sólet l'è indicàt con la sìgla **2P**, l'è la mizüra del bòrd d'öna figüra, de fati la paròla *perìmeter* la é dal Gréch Antìch e l'è l'insèma de dò paròle:
**peri* che l' völ dì 'ntùren 
e
**meter* che l' völ dì mizüra, 
cioè la mizüra de chèl che l'istà 'ntùren a öna figüra.

## Per troà 'l perìmeter
Lauben

* **[[Lauben (Unterallgäu)|Lauben]]**, cümü todèsch del circondàre de la Basa Argovia, endèl stat federàl de la Baviera;

* **[[Lauben (Oberallgäu)|Lauben]]**, cümü todèsch del circondàre de l'Alta Argovia, endèl stat federàl de la Baviera.