open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alcol

In chimiga, un **alcol**, a l'è un cumpost urganigh induè che al post d'un atum idrogen al gh'è ligaa un grüp funziunal idrossid -OH. Un alcol al gh'ha dunca la furmula bruta CnH(2n&nbsp;+&nbsp;2)O se la cadena a l'è verta.

I alcol püssee leger a hinn - a la temperadüra ambient - liquid vulatij senza culur, cunt un udur carateristigh e che se mes'cen cun l'aqua.
A bun cumand, se mes'cen ben in aqua i alcul che gh'hann fina a 4 atum de carboni per atum de ussigen. El fat che i alcol se mes'cen ben in de l'aqua e che gh'hann un punt de büjziun volt rispet ai alter cumpost urganigh de dimensiun e strütür cumpagn se'l mustra ben cun la furmaziun de ligam a idrogen intra l'idrogen del grüp OH e l'ussigen di mulecul arent (semper de l'alcol, o de l'aqua,...).

I alcol se utegnen de la nadüra o per sintesi.
Alcol cumün a hinn el metanol (CH3-OH) e l'etanol (CH3-CH2-OH). Quest chì a l'è pö quel che ciamum alcol tücc i dì, e'l s'utegn de la fermentaziun di zücher e l'è dent in del vin, in de la bira e l'altra roba de bev alcoliga.

## Classifigaziun
La classifigaziun di alcol basada sü la strütüra chimiga ja spartiss in alcol "primari", segündari" e "terziari" in funziun del nümer de grüp alchiligh ligaa a l'atum de carboni cun tacaa el grüp -OH:

**Alcol primari**;

:CH3OH (metanol)
: 
:CH3-CH2-OH (etanol)

**Alcol segundari**;

:(CH3)2CH-OH

**Alcol terziari**;

:(CH3)3C-OH

## Alter prugett
Cavenàgh (LO)

**Cavenàgh** (*Cavenago d'Adda* in Italian) l'è un cumün d'el center de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun  abitant (dàto del  ). El se tröva a gnànca 10 chilometri a süd de Lod.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Cavenagh l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Carbuidraa

I **Carbuidraa** (o **sacarid** o **glücid**) a hinn la class de biumulecul püssee abundanta intra i quater class principaj. I gh'hann impurtant röl in di rop che viven, cume el mügiaa sü e traspurtà in gir l'energia (per esempi 'me amid o glicogen) o'l fa di cumpunent strütüraj (la celulusa di piant e la chitina in di besti). I carbuidraa e i sò derivaa a hinn anca un röl in di prucess del sistema imünitari, in de la fertilizaziun, in de la patogenesi e in de la coagülaziun del sanch.

I carbuidraa a hinn cumpost urganigh semplis: a hinn aldeid o chetun cunt un bel poo de grüp idrossiligh, de solet vün per atum de carboni che'l fa minga part del grüp aldeidigh o chetonigh. I carbuidraa de bas a hinn i monosacarid 'mè la glücosa, la galatosa e la frütosa. La furmula de bas d'un monosacarid senza mudifigaziun a l'è(C·H2O)n, induè che "n" a l'è 3 o püssee. A bun cünt, gh'è di carbuidraa che gh'hann minga quela furmula chì, mè l'acid uronigh.

I monosacarid se poden ligà intra de lur per furmà i polisacarid (o oligosacarid se hinn poch) che hinn di pulimer. Un frach de carbuidraa gh'hann dent vün o püssee ünità de monosacarid cun vün o püssee grüp müdaa o destacaa via.

## Referenz
Cavacürta

**Cavacürta** (*Cavacurta* in Italian) l'è un paesìn d'el sud de la pruìncia de Lod, Lumbardia cun  abitant (dàto del  ). Cumün deperlü fina al 2017, del 2018 el s'è traa insèma al nöu cümun de Castelgerund, de che l'è fraziun.

## Storia

Par che la sò urìgin la sia antichisima, béle in del 997. El teritòri l'era pruprietà del vesc Aribert d'Intimian''.

In del sécul 12° l'é diventài priprietà de la Cesa de Milan, e dopu l'é 'ndài in man a dle famiglie lumbarde. Insema a Basiasc, Cor Giùn, Corvècc, Pisighitòn e Mancasturma l'è diventai Cuntàd de Lod, fin a la fin del 1300.

El num, pribabilment, el deriva da una cava ch'i hann fai per fà andà via le acque.


El prìm de genàr 2018 el cumün el s'è tacàd a Camiràgh e l'è nasüd el nöu cumün de Castelgerund. 

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Cavacürta l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Barzanò

**Barzanò** o **Barzenò** (*Barzanò* in Italian) l'è on comun de , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km² de la Provincia de Lecch.

L'è on center industrial e agricol situaa a 20 km del capploeugh in direzion sud-òvest, in su i còll tra l'Adda e 'l Lamber, in del Merates. L'è miss a ona distanza quasi egual tra Còmm, Monza e Lecch, in d'ona zòna verd de la Brianza alta. Chì la gh'è la tomba del Luciano Manara, eròe di Cinqu Giornad de Milan e chì hinn nassu i fradei Carlo e Guerino Besana, partisan de la Resistenza. 

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Barzanò l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Luciano Manara

El **Luciano Manara** (Milan, 23 marz 1825 - Roma, 30 giugn 1849) l'è staa on patriòta italian, trai figur pussee conossuu del Resorgiment. L'è mòrt duranta la difesa de la Segonda Repubblica Romana.

## La vita
Amis del Carl Cattaneo, l'ha partecipaa ai Cinqu Giornad de Milan e in quella occasion l'ha anca comandaa i milanes che hann conquistaa Pòrta Tosa. Poeu , l'ha combattuu in de la Prima Guerra de Indipendenza cont on grupp de volontari che l'aveva organizzaa pròppi lù.

Quand però i Austriach hinn tornaa a Milan, el Manara l'è scappaa in Piemont: chì l'è staa miss al comand d'on grupp de bersagliee cont i quai l'ha combattuu in sul Pò e a La Cava (in Provincia de Pavia). Finida la guerra tra Austriach e Piemontes, l'è scenduu a Roma, indove la resisteva anmò la Repubblica Romana e indove l'è staa nominaa capp del Statt Maggior del Garibaldi. L'è mòrt menter el combatteva contra i soldaa frances in di sconter de Villa Spada.

## I esequi
I funerai hinn staa celebraa a Roma in de la gesa de San Lorenz in Lucina. L'omelia l'è stada celebrada del patriòta e barnabita Ugo Bassi. El còrp per on poo l'è restaa a Roma, perchè la mader la gh'aveva minga el permess de part di Austriach de fàll portà a Milan. Per quella reson chì, el sò cadaver l'è staa portaa a Vescia (Lügan) con quell del Emilio Morosini e de l'Enrico Dandolo, e mettuu in de la medemma tomba. Quest l'è mudaa domà in del 1853, quand l'imperador Francesch Giusepp I l'ha consentii al trasferiment, anca se in d'ona manera *streggiament privada*. Domà dòpo l'Unità, in del 1864 el s'è poduu consentì ai Manara de fà su ona tomba de famiglia a Barzanò, indove gh'aveven ona villa.

A Milan, al Luciano Manara l'è dedicada ona via, vesin a Corso di Porta Vittoria e on monument ai Giardin Pubblich.

A Roma inveci hinn dedicaa al patriòta ona strada a Trastever, on licee e ona caserma.

## Riferiment
Urmun

Un **urmun** (del Grech *όρμάω* - "met in muiment") a l'è un cumpost chimigh che'l vegn relassaa de vüna o püssee celül per mandà di messagg a vüna o alter celül. El messagg al serviss per müdà el metabulism d'una celüla e/o l'atività di tessüt o di orghen.

Tücc i urganism multicelülar prudücen i urmun; quij di piant se ciamen anca fiturmun. In di besti i urmun vegnen traspurtaa despess in del sanch. I celül respunden a l'urmun dumà se gh'hann un recetur specifigh per quel urmun lì. Quand che l'urmun a l'è ligaa a la pruteina recetura, el resültaa a l'è la trasdüziun del segnal dent in de la celüla.

I urmun vegnen prudot in di gandul endocrin, che pöö ja fan finì in di liquid del corp.

I urmun a hinn classifegaa, in bas a la sò strütüra, in trì grüo

* urmun peptidigh
* urmun steroidigh
* urmun derivaa de aminuacid
Emilio Morosini

L**Emili Morosini** (Vares, 1831 - Roma, 30 giugn/1 luj 1849) l'è staa on patriòta talian.

## Biografia
L'Emili a l'era el fioeu de 'l nobil luganes Giambattista Morosini e de la tosa de l'ambassador svizzer in Francia, l'Emilia Zeltner, che a s'eren traduu da 'l Canton Tisin a Vares. Unich mas'c cont cinqu sorej (la Luigia, l'Anna, la Giuseppina, la Carolina e la Cristina, che gh'hann avuu 'me maester de musica el Giusep Verdi), l'ha studiaa a Milan a 'l licee de Brera, indue l'ha cognossuu i fradej Dandolo e 'l Lucian Manara.

Quij là a hinn staa fra i primm a sarì sui barricad di Cinqu giornad de Milan de 'l marz 1848 e poeu hann combattuu insema a l'esercit piemontes duranta la Prima guèra de indipendenza. Finida e persa la guera in Lombardia, hann refudaa de scappà in Svizra e hann segutaa a combatt longh el Pò, ai comand de 'l Manara. Quand che 'l Regn de Sardegna l'è staa battuu anca lì, el Morosini, insema a i sò amis, a l'è andaa a combatt per la difesa de la Repubblica Romana de 'l Giusep Mazzini. El 29 giugn, menter el difendeva el Gianicol de l'attacch di soldaa frances, el Morosini l'è staa colpii e l'è mòrt on para de dì dòpo.

## Vos correlaa
* Enrico Dandolo
* Emilio Dandolo
* Luciano Manara
* Cinqu giornad de Milan
* Repubblica Romana
Romano Prodi

**Romano Prodi** (Scandiano, 9 de óst del 1939) l'è 'n pulìtic e ecunumìsta italià. El g'ha ricuprìt la càrica de Presidènt del Consiglio dei ministri de la Repüblica Italiàna per dò ólte (del 1996 al 1998 e del 2006 al 2008).

Profesùr üniversitàre de *Economìa e pulìtica 'ndüstriàl* a l'Università de Bologna, l'è stat ministro de l'Indüstria col Goèrno Andreotti IV, ndèl 1978; presidènt de l'IRI del 1982 al 1989 e del 1993 al 1994.

L'è stat apò a presidènt de la Cumisiù Europèa del 1999 al 2004 (Cumisiù Prodi).

Del 17 de zenér al 6 de febrér del 2008 el g'ha ricuprìt apò a la càrica de Ministro de la Giüstìsia a interim.

Del 12 de setèmber del 2008 l'è presidènt del *Gruppo di lavoro ONU-Unione Africana* sö le misiù de peacekeeping en Africa. El prim de setèmber del 2008 el g'ha creàt la Fondasiù per la Colaborasiù 'ntra i Pòpoi.

L'è stacc ol fondatùr de la società de stöde Nomisma.
Giulio Tremonti

**Giulio Tremonti** (Sundri, 18 de óst del 1947) l'è 'n pulìtic e giürista italià. L'è stat divèrse ólte minìster de la Repüblica Italiàna.

L'è 'n sustenidùr de le puzisiù colbertiste per la 'ntrudusiù de dàse e dogàne per difènder sèrte setùr de l'ecunumìa, en particolàr per el tèsile. L'è stat apò *visiting professor* a Oxford.

L'è 'l vicepresidènt de Fórsa Italia a pàrter del 2004. De l'8 de màgio del 2008 el ricòpre la càrica de Minìster de l'Ecunumia e de le Finànse del Goèrno Berlusconi IV.

## Riferimèncc
Mond

El **mond** l'è un nomm per el pianeta *[[Terra]]*, intes come un loeugh abitaa da esser uman.

Soratutt in d'un contest metafisich, el poeu anca vess drovaa in riferement a tucc quel che l'è real, o a l'univers.

La parola **mond** la se droeuva per indicà tutt el pianeta complet o la popolazion de qualsìa pais o region. La parola **Terra**, inscambi, la se riferiss al pianeta intenduu come un'entità fisega, e per fà distinzion da i alter pianet e oggett fisegh o metafisegh.

## Vardee anca
* Terra
UEFA Champions League

La **UEFA Champions League** (leteralment *Lega di Campion*), ciamada in passad **Coppa di Campion d'Europa** (ancamo adess ciamada con qest nom in lombard), pussee semplizement come **Champions League** o **Coppa di Campion**, l'è el tornee de folber principal europee. A l'è jestid de l'UEFA.

El vinjidor annual de la competizion ciapa el titol de ***Campion d'Europa***; la se qualifica anca ind la Supercoppa UEFA. 

L'è la competizion a squader considerada la pussee importanta del mond per nivel sportiv e per la quantità d'arxent che gh'è denter. La soa prima edizion l'è staita in del 1955-1956. La squadra cont pussee titoi a l'è el Real Madrid.

## Edizion in lombard

* UEFA Champions League 2009-2010 
* UEFA Champions League 2010-2011
* UEFA Champions League 2011-2012
* UEFA Champions League 2012-2013
* UEFA Champions League 2013-2014 
* UEFA Champions League 2014-2015 
* UEFA Champions League 2015-2016
* UEFA Champions League 2016-2017
* UEFA Champions League 2017-2018 
* UEFA Champions League 2018-2019
* UEFA Champions League 2019-2020
* UEFA Champions League 2020-2021

## Titoi per squadra

*Atualizad a'l 30 de magg 2021*

## Ligam de fœra
* Sit Web de l'UEFA Champions League (in italian)
Enrico Dandolo

*Enrico Dandolo (duca): LXI duca de Venezia (1107-1205)
*Enrico Dandolo (patriarca): vescov de Grad, in provincia de Gorizia, e zio del precedent (...-1182)
*Enrico Dandolo (patriòta): patriòta italian, nassuu a Vares (1827-1849)
Enrico Dandolo (patriòta)

L**'Enrico Dandolo** (Vares, 26 giugn 1827-Roma, 3 giugn 1849) l'è staa on patriòta italian, conossuu per avè tòlt part a on quaj avveniment trai pussee important del Risorgiment.

## Biografia
L'era fradell de l'Emilio Dandolo, cont el qual l'ha combattuu duranta i Cinqu Giornad de Milan, insema ai amis Luciano Manara ed Emilio Morosini.

Vist che in quella esperienza chì l'aveva ottegnuu ona certa conossenza di tattich de guerriglia, l'ha tòlt part, insema ai volontari lombard de la Legion Manara, a la campagna in del Bressan e in del Trentin duranta la Prima Guerra de Indipendenza, e l'ha participaa a la costituzion de la Repubblica Romana, in del 1849. Quand la giovin repubblica l'è stada taccada di Frances, el Dandolo, insema ai sò amis lombard, l'era lì a difendela, sòtta el comand pròppi del Manara.

L'è mort a Roma la nott del 3 de giugn del 1849, in di incident che gh'è s'cioppaa foeu arent a la Villa Corsini.
El cont Tullio Dandolo, el papà de Enrico e Emilio, el gh'eva cercaa de otegn del permess del governa de l'Austria, de fà soterrà el fioeu in de la tomba de fameja a Ader, ma i condizion che l'Austria la gh'eva mettud eren tropp umiliant per la fameja, inscì el corp de Enrico l'è restad in terra forestera. 120 agn pù tardi, quand che s'è savud che la capella de Vescia l'eva oramai stada lassada nà e nissun le curava pù, la comunità de Ader la gh'ha domandaa e otegnuu de fà rientrà i rest de Enrico. La traslazion l'è stada fada in del mes de settember del 1968.

## Alter progett

## Vos correlaa
*Emilio Dandolo
*Emilio Morosini
*Luciano Manara
*Repubblica Romana
*Cinqu giornad de Milan
Alümìnio

L**alümìnio** (*alümini* en ucidental) l'è ün elemènt chìmich che 'l g'hà 'l 13 come nömer atòmech. Ol sò sìmbol l'è **Al**.

L'è ü metàl che 'l se piéga e 'l làsa laurà facilmènt, culùr arzènt, che 'l vé caàt sùra de töt de i minerài de bauxite.

L'è 'mportànt e dovràt pròpe tat, dezà che 'l fà mia la rözèn, l'è bèl mòl e lizimbrì.

## Oter prugècc
Sundri

**Sundri** (*Sondrio* in Italià; in Todèsch *Sonders* o *Sünders*: in Rumànc istoricamènt *Sunder*) l’è öna sità de la Lumbardéa che la fà pò pruinsa e che la se tróa ‘n del fónt al de la Altelina sö i rie del fiöm Ada.

In Lumbardéa, tra i sità che i fà prunisa, l’è la piö picinina de töte, desà che la gh’à  abitàncc (dàto del  ), 'na superfìce de 20,43 km² e 'na densità de  ab./km². 

A Sundri gh'è nasìt, tra i óter, ol Giulio Tremonti.

## De èt

*Ol castèl Masegra del méla e trì (1300) che l’ se tróa sö sö öna culina apröf a la sità,
*La sità ègia co la contrada Sarpatècc che la ména sö fina al castèl, 
*La césa di Sancc Gervasio e Protasio patroni de la sità col campanìl in preda sgrèsa, progetàt da ‘l artista e architèt Pietro Ligari,
*Ol palàs Sassi de' Lavizzari ‘ndóe gh’è ‘l Müséo Altelinés de Storia e de Art.

## Evulusiù demogràfica

## Ol sit

*Ol sit del cümü de Sundri 

## Riferimèncc
Curt Palasi

**Curt Palàsi** (*Corte Palasio* in Italian) l'è un cumün de  abitant (dàto del  ) de la Pruincia de Lod, che el se tröva sü la riva sinistra ad l'Ada.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Curt Palasi l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Gianfranco Fini

**Gianfranco Fini** (Bologna, 3 de zenér del 1952) l'è 'n òm pulìtic italià. L'è stat presidènt de *[[Lianza Nazionala]]* per quindez'àgn, a pàrter de la fondasiù 'ndèl 1993 'nfìna al 2008.

El g'ha ricuprìt l'encàrech de vicepresidènt del Consiglio dei minìster dei goèrni Berlusconi II e III; endèl III l'è stat apò minìster dei Afàre èsteri.

Del 30 de bril del 2008 l'è Presidènt de la Càmera dei deputàcc. 

L'è presidènt de la *[[Fondasiù Farefuturo]]*.
Massimo D'Alema

** 

**Massimo D'Alema** (Roma, [[20 05|20 de bril]] del [[1949]]) l'è 'n òm pulìtic italià. L'è stat Presidènt del Consiglio dei Minìster del [[21 10|21 de utùer]] del [[1998]] al [[25 05|25 de bril]] del [[2000]], prim e ünic mèmber del oramài sciuglìt ''[[Partito Comunista Italiano]]'' a ricuprì chèst encàric.

L'è stat apò [[minìster dei Èsteri]] e [[vicepresidènt del Consiglio]] del [[goèrno Prodi II]].

L'è stat segretàre nasiunàl del ''[[Partii Democrategh de la Sinistra]]'' del [[1994]] al [[1998]] e presidènt dei ''[[Democrategh de Sinistra]]'' del [[2000]] al [[2007]]. L'è 'l vicepresidènt de la [[Internasiunal Socialista]] e [[deputàt]] iligìt endèl grupo de l**Ulivo*. Del [[2007]] l'è 'n mèmber del *Partìt Democràtic''.

Del 13 de mars del 1991 l'è iscriìt a l'Albo dei giornalisti prufesiunìsti.
Roberto Formigoni

El **Roberto Formigoni** (Lech, 30 de marz 1947) a l'è un ex politegh italian, president de la Lombardia dal 22 de avril 1995 al 18 de marz 2013.

Cognossud principalment per la soa riforma de la sanità lombarda, l'è borlad in desgrazzia propi grazzia a lee, quand che l'è becad a fà di favoritismi in favor de la Maugeri e del San Raffael per pussee de 200 milion de Euro e 'l gh'ha, in su spinta de la Liga Nord, de dimetès, e infin l'è condanad per coruzzion in cambi de jut a la Maugeri a 5 agn e 10 mes de galera, che 'l passa per un poo a Bollad, per poeu andà ai domiciliar.

Assee vesin a Comunion e Liberazzion, l'è stad acusad de havé fad un *spoil system* a favor del moviment in la Region.

## Riferiment
*Treccani
Boris Vian

**Boris Vian**, (Ville d'Avray, Île-de-France, 10 de màrs 1920 – Paris, 23 de giügn 1959) l'è stai un ingignér, cantànt, scritùr e müsicista francés.

L’è indetificàd cume el simbul de l’anarchìa e del *Bohemien*. L’è stài anca dirigént dal repàrt de discografia *[[müsega jazz|jazz]]* a la *Philips*.

## I so laurà

### Literatüra

L’ha scrìtt tantìsim, cul so nùm e anca con di pseudònim: de **Vernon Sullivan**, de **Bison Ravi**, de **Baron Visi** ou de **Brisavion**. Ch'ì ültim dü chì, i'enn di *anagramm* del sò nùm.

Cume **Boris Vian**:

* *Trouble dans les Andains* (1947, püblicàd dopu la mort in del 1966)
* *Vercoquin et le plancton* (1947) (it. *Vercoquin e il plancton*, Corbaccio)
* *L'écume des jours* (1947) (it. *La schiuma dei giorni*, Marcos y Marcos)
* *L'automne à Pékin* (1947) (it. *L'autunno a Pechino*, Sellerio)
* *Les Fourmis* (1949, racùnt)**L'herbe rouge* (1950) (it. *L'erba rossa*, Marcos y Marcos)
* *L'arrache-coeur* (1953) (it. *Lo strappacuore*, Marcos y Marcos)
* *Le loup garou* (racùnt, püblicàd dopu la mort in del 1970; it. *Il lupo mannaro*, Marcos y Marcos)
* *Écrits pornographiques* (racòlta dopu la mort 1980; it. *Scritti pornografici*, :duepunti)

Cume **Vernon Sullivan**:
* *J'irai cracher sur vos tombes* (1946) ((*Spudarò sü le vòste tumbe*, Marcos y Marcos)
* *Les morts ont tous la même peau* (1947)
* *Et on tuera tous les affreux* (1948)
* *Elles se rendent pas compte* (1950)

### Teàter
* *L'equarrissage pour tous* (1950)
* *Le dernier des metiers* (1950)
* *Tete de Meduse* (1951)
* *Le goûter des généraux* (1951) (dòpu la mort 1962)
* *Paris varie ou fluctuat nec mergitur* (1952)
* *Le chevalier de neige* (1953)
* *Les batisseurs d'empire* (1959)

### Cansòn

* *El Disertùr (Le Déserteur)* (1954) (L’è la sò cansòn püsee famùsa e cugnusüda, cantàda par la prima volta in Italia néla versiòn uriginàl in francés da *Margot*, sü tradüsiòn de Lüìs Tenco, cul tìtul *Padròn d'la tèra*; in di ann ’70 gh’è staia la versiòn de Giorg Calabrese, cantàda da Urnèla Vanoni e Ivano Fossati). L'é stàia scrita quànd i Francés i'hann perdüd la guèra in Indocina.

* *Buarò*
* *Tang d’i maslàr*
* *Valzer del sùl*
* *Java d’i bumbi atòmichi*

### Puesie
* *Barnum's Digest* (1948, grüp de 10 puesie)
* *Cantilenes en gelee* (1949)
* *Je voudrais pas crever* (dòpu la mort in d’el1962)

### Tradüsiòn
* *The Big Sleep* (Rumàns, el *El grand sògn*) de *Raymond Chandler* (cul tìtul *Le grand sommeil*, 1948)
* *The Lady in the Lake* (*La sciùra del làg) de *Raymond Chandler* (cul tìtul *La dame du lac* [[1948]])
* *The World of Null-A* (*El mùnd d’i Non-a*) de *Alfred Elton van Vogt*, (cul tìtul *Le Monde des A~'' 1958)

## Ligàmm de föra

* Le Déserteur  cun la versiòn in 45 Lengue in d'le cansòn cuntra la guéra
Storia di un bellimbusto

**Storia di un bellimbusto** l'è 'l prim singol sortii de l'album Gattini di Elio e le Storie Tese. La canzon l'è stada fada sentì in anteprima el 1 ottober duranta el programma radiofònich Deejay Chiama Italia e l'è staa pubblicaa el dì dòpo.

El singol el contegn dò version de la medemma canzon:
**Storia di un bellimbusto*
**Storia di un bellimbusto - Laconic Version*

La segonda version la gh'ha minga el tòcch parlaa che 'l se toreuva a la fin de la version normal de la canzon. L'è anca la version doprada per el videoclip del singol.

A la fin de la canzon la se sent ona citazion de la fin de *A Day in the Life* di Beatles. Gh'hinn citazion anca de *Arrivedervci a Questa Sera* del Lucio Battisti e de *Mille Lire al Mese*

## Font
*Marok.org
## Collegament esterni
*El video musical de la canzon
San Giulian (MI)

**San Giügliàn** (*San Giulian* in Milanes, *San Giuliano Milanese* in Italian) l'è un cumün d'la pruìncia de Milàn en Lumbardìa. El g'ha  abitànt e l'é el penültim paès che se tröva prima de rivà a Milàn.

## Demugrafia

## Ligamm de föra

*Sitt del Cumün



## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de San Giulian l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Vizzoeu

**Vissöl** (*Vizzoeu* in Milanes, *Vizzolo Predabissi* in Italian) l'è un Cumün d'la pruìncia de Milàn. El g'ha 4.069 abitànt e 'l se tröva a quasi 20 chilometri a süd de Milàn, e a 15 a nord de Lod

## Demugrafia

## Ligamm de föra

* Sitt del Cumün



## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Vizzoeu l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Dresan

**Dresan** (*Dresano* in Italian) l'è un Cumün d'la pruìncia de Milàn cun  abitànt.

El sò num el vegn da *Tre seni*, trì àngui in dle palüd del post: Tresseno --> Tressano --> Tresano --> Dresano.

## Demugrafia

## Àlter futugrafìi


Image:DresanoNewTownHall1.jpg|El Cumün
Image:DresanoFriars.jpg|L'ex Cunvent d'i Benedetìn


## Ligamm de föra

*Sitt del Cumün



## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Dresan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Francu Cerri

**Francu Cerri**, (Milan, 29 de genár 1926 - 18 de utuber 2021) l'è un müsicista italian, püsé precisament de chitàra *jazz*. Per tütt i sò laurà, l'é stài fatt *Cumendatùr ad la Repüblica Italiana*.

In Italia, pürtropp, quasi tütt i se ricorden de lü apena par un püblicità in televisiòn, quéla del *Bio Presto*: el feva l'omm in amòll.

## Discugrafia

### Album

* 1952 - *The Franco Cerri Quintet'
* [[1958]] - *Jazzin' with Cerri*
* [[1959]] - *Franco Cerri and his European Jazz Stars* 
* [[1960]] - *Franco Cerri Quartet*
* [[1960]] - *Franco Cerri Quartet and Choristers*
* [[1961]] - *Franco Cerri International Jazz Meeting*
* [[1963]] - *Bossa nova*
* [[1964]] - *Chitarra*
* [[1966]] - *12 bacchette per una chitarra*
* [[1968]] - *La sera a casa con te*
* [[1970]] - *Franco Cerri Jazz*
* [[1972]] - *Metti una sera Cerri*
* [[1974]] - *From Cathetus to Cicero*
* [[1975]] - *A Limen*
* [[1975]] - *Querce platani e cerri*
* [[1976]] - *Nuages* (Ricordi, MRX 70001)
* [[1976]] - *Franco, Tony e Pompeo*
* [[1977]] - *Un suo modo di dire* (Dire, FO 347)
* [[1978]] - *Noi duero*
* [[1979]] - *Demoiselle*
* [[1981]] - *Omaggio a Bill Evans* (Dire, FO 361; cun Ricu Intra)
* [[1982]] - *Effetto Alfa*
* [[1984]] - *Franco Cerri Today!* (Dire FO 372)
* [[1985]] - *From Milan to Frankfurt*
* [[1990]] - *Jazz in Italy* (cun Ricu Intra quartet; Ariston Records, ARJ/701)
* [[1990]] - *Di jazz in jazz* (Dire FO386)
* [[1993]] - *Cerri & Cerri*
* [[1995]] - *A Django, en souvenir de Milan*
* [[1997]] - *From Milan to Brussels*
* [[1998]] - *Images*
* [[1999]] - *Di Jazz in Cerri...di Cerri in Jazz*
* [[2000]] - *In punta di Cerri*
* [[2003]] - *From Cathetus to Cicero* (rifài in CD)
* [[2004]] - *Ieri & oggi* (rifài in CD de *Metti una sera Cerri* + bonus track)
* [[2006]] - *Just Smile* (òspit)

=== 45 gir ===

* [[1961]] - *I magnifici sette/Pepe'' (Columbia, SCMQ 1468

## Ligamm de föra

*Sitt üficial
Ares

***[[Ares (dio)|Ares]]**, dio grech de la guerra.
***[[Ares (MI)|Ares]]**, comun de la Provincia de Milan.
***[[Ares (alber)|Ares]]**, variant de *[[lares]]*.
***[[Ares (ES-GA)|Ares]]**, comun spagnoeu de la comunitaa autonoma de la Galizzia.
Ares (MI)

**Ares** (*Arese*) l'è on comun de la Provincia de Milan con  abitant.

La città de Ares la se troeuva a 15 km nòrd-òvest de Milan. In del territòri comunal passen i torrent Guisa e Lura e on sò tòcch l'è drent al Parch di Groann.

Ad Ares gh'è on center important de l'Alfa Romeo.
## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Ares l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Piev (MI)

**Piev** (*Pieve Emanuele* in Italian) l'è 'na citadina d'la pruìncia de Milàn èn Lumbardìa. La g'ha  abitànt.

## Cultüra
* La citá l'é traversada dal *Lamber Meridiunàl* e dal'Olona; pròpi per chel mutìu chi, che gh'é acqua in abundànsa, el terèn l'é fertilìsim.
* El Castél de Tulcinàsch
* Gh'è anca un parch grandìsim, che'l fà part del *Parch Agrìcul [[Süd]] [[Milan]]*.

## Demugrafia

## Ligamm de föra

*Sitt del Cumün 



## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Piev l'è mustraa in de la tabela chi de sutta:
Giorgio Napolitano

**Giorgio Napolitano** (Napoli, 29 de zögn del 1925 - Roma, 22 de setember 2022) l'è stàt 'n òm pulìtich italià, presidènt nömer öndes de la Repüblica, en càrica a pàrter del 15 de màgio del 2006 e ri-iligìt per en segónt mandàt ai 20 de bril del 2013.

Prìma de deentà Presidènt de la Repüblica l'ìa stat apò a Presidènt de la Càmera dei Deputàcc endèla Legisladüra XI (el g'ha ciapàt el pòst de Oscar Luigi Scalfaro, che l'ìa dientàt Presidènt de la Repüblica endèl 1992) e Minìster de l'Intèrno endèl goèrno Prodi I. E pò amò l'è stàt deputàt del 1953 al 1996 e Senatùr a vita del 2005 (numinàt de Carlo Azeglio Ciampi) enfìna al dé che l'è stat iligìt a la prìma càrica de la Repüblica.

L'è 'l prim Presidènt che gh'è stat iligìt per en segont mandàt e 'l prim President che g'ha fat part endèla sò cariéra del Partit Comunista Italià.

Quan che l'è stàt iligìt la prìma ólta, l'è stat el tèrs presidènt a véser iligìt a la quàrta ciamàda (dopo Einaudi e Gronchi) co 543 vóti a favùr sö 990 che votàa e 1009 che gh'ìa dirìt (el segónta véser stat iligìt apéna coi vóti de la magiurànsa de goèrno de l'época — prìma de lü Luigi Einaudi); per el segónt mandàt envéce l'è stat iligìt a la sèsta otasiù e 'l g'ha ciapàt 738 vóti a favùr sö 997 che votàa e 1007 che gh'ìa dirìt.

L'è stat el sèst ex Presidènt de la Càmera a véser iligìt a Presidènt (dòpo de Enrico De Nicola, Gronchi, Leone, Pertini e Scalfaro), el segónt a véser stat iligìt quan che l'ìa zà senatùr a vita (prìma de lü l'ìa stat Leone), e 'l tèrs presidènt de urìgin napoletàna (dopo De Nicola e Leone).
Marie-Thérèse Porchet

**Marie-Thérèse Porchet née Bertholet** a l'è al personagg creaa dal comich e ümorista svízzer **Joseph Gorgoni**.

## La vera Marie-Thérèse

Joseph Gorgoni (nassüü ul 10 masg 1966 a Gland) a l'ha cominciaa cunt un apprentissasg de venditor da papeteria. En parallel, al sigüta di curs de danza. Dopu chest apprentissasg al sigüta una scöra de dansa a Paris e a Geneva. 

### Spetacul

*1988, tournée dal Rocky Horror Show.
*1989, protagonista en Cats.
*1990, al rencontra ul Pierre Naftule
*1998, « La truie est en moi » - 350 représentaziun a la Comédie Caumartin à Paris
*2001, tournée cul Cirque Knie en Svizzera romanda
*2002, « L'Expo de Marie-Thérèse »
*2003, « Marie-Thérèse amoureuse »
*2003, « Y a de beaux restes ! »
*2004, tournée cul Cirque Knie en Svizzera
*2005, « Soleil ! »
*2008, « Uf Düütsch ! » en Schwitzerdütsch
*2008, « EuroPorchet»: *première* ul 20 masg 2008 à Montreux (Suisse)
Vaccinium vitis-idaea

El **Vaccinium vitis-idaea** (o anca: *gravalon/grovalon*, *lurionella*, *lurion ross*, *angroven*, *gajuda*, etc.) l'è ona pienta perenn de la famija di Ericaceae, originaria de l'Eurasia e de l'America del Nord. El nomm de la specie el fa riferiment al mont Ida de la Grecia.
 
## Distribuzion
El lurion ross el viv in di zonn artich, del nord de l'Eurasia, del Giappon e de l'America del Nord. L'è donca assee comun in di Alp tra i 300 ai 3000 meter de altezza.

## Caratteristigh
L'è on bosch (sub-arbust) perenn a portament bass coi brocch che riven a on'altezza de 20 cm. El gh'ha i foeuj a forma de oeuv cont i bord arrotolaa. I fior hinn bianch o appena appena roeusa, faa sù insemma a grappellitt. El frutt l'è on borlin de color ross, bon de majà.


Image:Vaccinium_vitis-idaea.jpg|*El fior*
Image:Cowberry.jpg|*I frutt*
Image:Preiselbeeren-WJP-3.jpg|*I frutt*


## Referiment


## Links de foeura
Ericaceae

Le **Ericaceae** i è 'na famìa botànica de piànte che aparté a l'ùrden de le Ericales.

## Sistematica
La famìa de le Ericaceae la töl dét presapóc 100 zèner e 3300 spéci.
'Na ólta l'ìa dividìda en trè sótafamìe ma a la situasiù dei stüde del dé d'encö la vé spartìda en òt sotafamìe:
* *[[Arbutoideae]] *
* *[[Cassiopoideae]] *
* *[[Enkianthoideae]] *
* *[[Ericoideae]]*, con dét sic tribù (Bejarieae, Empetreae, Ericeae, Phyllodoceae e Rhodoreae)
* *[[Harrimanelloideae]] *
* *[[Monotropoideae]]* con dét trè tribù (Monotropeae, Pterosporeae, Pyroleae)
* *[[Styphelioideae]] * con dét sèt tribù (Archerieae, Cosmelieae, Epacrideae, Oligarrheneae, Prionoteae, Richeeae e Styphelieae)
* *[[Vaccinioideae]] * con dét sic tribù (Andromedeae, Gaultherieae, Lyonieae, Oxydendreae e Vaccinieae)

### Zèner

* *[[Acrostemon]]*
* *[[Agapetes]]*
* *[[Agarista]]*
* *[[Andromeda (botanica)|Andromeda]]*
* *[[Anomalanthus]]*
* *[[Anthopteropsis]]*
* *[[Anthopterus]]*
* *[[Arachnocalyx]]*
* *[[Arbutus]]*
* *[[Arctostaphylos]]*
* *[[Bejaria]]*
* *[[Bruckenthalia]]*
* *[[Bryanthus]]*
* *[[Calluna]]*
* *[[Calopteryx]]*
* *[[Cassiope]]*
* *[[Cavendishia]]*
* *[[Ceratiola]]*
* *[[Ceratostema]]*
* *[[Chamaedaphne]]*
* *[[Coccosperma]]*
* *[[Coilostigma]]*
* *[[Comarostaphylis]]*
* *[[Costera]]*
* *[[Craibiodendron]]*
* *[[Daboecia]]*
* *[[Demosthenesia]]*
* *[[Didonica]]*
* *[[Dimorphanthera]]*
* *[[Diogenesia]]*
* *[[Diplarche]]*
* *[[Diplycosia]]*
* *[[Disterigma]]*
* *[[Enkianthus]]*
* *[[Eremia]]*
* *[[Eremiella]]*
* *[[Erica]]*
* *[[Findlaya]]*
* *[[Gaultheria]]*
* *[[Gaylussacia]]*
* *[[Gonocalyx]]*
* *[[Grisebachia]]*
* *[[Harrimanella]]*
* *[[Kalmia]]*
* *[[Kalmiopsis]]*
* *[[Killipiella]]*
* *[[Lateropora]]*
* *[[Ledothamnus]]*
* *[[Ledum]]*
* *[[Leiophyllum]]*
* *[[Leucothoe]]*
* *[[Loiseleuria]]*
* *[[Lyonia]]*
* *[[Macleana]]*
* *[[Macnabia]]*
* *[[Malea pilosa|Malea]]*
* *[[Menziesia]]*
* *[[Mitrastylus]]*
* *[[Mycerinus]]*
* *[[Nagelocarpus]]*
* *[[Notopora]]*
* *[[Oreanthes]]*
* *[[Ornithostaphylos]]*
* *[[Orthaea]]*
* *[[Oxydendrum]]*
* *[[Pellegrinia]]*
* *[[Pernettya]]*
* *[[Pernettyopsis]]*
* *[[Phyllodoce]]*
* *[[Pieris (botanica)|Pieris]]*
* *[[Platycalyx]]*
* *[[Plutarchia]]*
* *[[Polyclita]]*
* *[[Psammisia]]*
* *[[Rhododendron]]*
* *[[Rhodothamnus]]*
* *[[Rusbya]]*
* *[[Salaxis]]*
* *[[Satyria]]*
* *[[Scyphogyne]]*
* *[[Semiramisia]]*
* *[[Simocheilus]]*
* *[[Siphonandra]]*
* *[[Sphyrospermum]]*
* *[[Stokoeanthus]]*
* *[[Sympieza]]*
* *[[Syndsmanthus]]*
* *[[Tepuia]]*
* *[[Thamnus]]*
* *[[Themistoclesia]]*
* *[[Therorhodion]]*
* *[[Thibaudia]]*
* *[[Thoracosperma]]*
* *[[Tsusiophyllum]]*
* *[[Utleya]]*
* *[[Vaccinium]]*
* *[[Xylococcus]]*
* *[[Zenobia (botanica)|Zenobia]]*.

## Colegamèncc estèrni
* en inglés: Ericaceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval. http://delta-intkey.com
* en fransés Belles fleurs de France - Ericacee
Marcéll Candia

**Marcéll de Candia** (Portici, 27 de lüi 1916 - Milàn, 31 d’agùst 1983) l'è stai un imprenditùr, misiunàri laich italiàn, e gran benefatùr in Amasònia, Brazìl.

## Biugrafia

Marcéll Candia l'è nasüd a Portici, vizìn a Nàpuli, el 27 de lüi 1916 da una famiglia milenésa che la s'era trasferìda par laurà; l'era el tèrs de cinch fradéi.

L'ha ciapàd tri lauree: in Chímica, in Farmacìa e in Biulugía. Ind i an '40 l'ha cuminciàd a laurà ind l'aziénda de sò pà. Ind i an '50 l'ha vendüd l'aziénda de famiglia par andà in Brasìl a Macapá, ins el Riu d'le Amàzoni, par cumincià da zero a fà el misiunàri laich.

Fra le tante opere che l'ha prumòs, l'ha fai sü 14 fra uspedài, scole e cénter suciài ind le *favelas*, dü cunvènt e un cénter par i fiulìn handicapàd.

L'é mort de malatìa a Milan el 31 d’agùst 1983. Pader Pèder Gheddo el s'è ucüpàd d'la causa de beatificasión

## Bibliugrafía

*Marcéll Candia, *Lettere dall'Amazzonia*, San Paolo Edizioni, 1996
*Pèder Gheddo, *Marcello dei lebbrosi*, De Agostini, 1994
*Giorg Torelli, *Da ricco che era. La frontiera del dottor Candia sul [[Riu dii Amazzun|Riu dle Amazzoni]]*, EMI, 1992
*Giorg Torelli, *Marcello Candia, che straordinaria persona*, Ancora, 2006

## Ligàm de föra

*Fundasiòn Marcéll Candia
*Center de Cultüra Marcéll Candia
Batik

El **batik** l’è una tecnica druàda per culurà le stòfe. La tecnica la se ciàma anca *Tintüra a riserva* perché i vegnen culurade apena dle part de la stofa, che i’hann impermeabilizàd cun la cera o la téra o l’àmid.

El nùm batìk e vegn da l’Indunesia; *amba* (scrìu) e *titìk* (punta o anca gùsa) e vurarés dì *la roba che as disegna*.

## Tìpp de disegn de batìk
*Cemurikan: diségn cui ragg.
*Kawung: cun le palme.
*Gringsing: a scàja de pés.
*Nitik: cun d'i quadradìn.
*Parang rusak: per la  nubiltà.
*Sawat: i'enn i all de l'üsell *Garuda*.
*Senen: energia che la anima el mund.
*Udan liris: *piògia ligera*.
*Tambal: *patchwork*.

## Alter futugrafie de batìk


Archivi:Making of Batik.jpg|Un omm che el prepara un batìk
Archivi:Batik Indonesia.jpg|Un batik Indunesian
Archivi:Skirt from Cirebon, Java, early 20th century, coton, 'tulis' batik.jpg|Un batìk de Java
Archivi:Niya batik.jpg|Un batik antìch cinés
Archivi:Batik painting.jpg|Un sugétt de un batìk
Archivi:Abbindebatik-Sweatshirt-zweifarbig.jpg|Una camisa de batìk
Archivi:Baticart1.jpg|Batik de Irìna Babaiàn
Archivi:Baticart2.jpg|Batik de Irìna Babaiàn


## Bibliugrafia

*Nadia Nava, *Il batik* – Ulissedizioni – 1991 ISBN 88-414-1016-7

## Ligamm de föra

* ''How to batik'' – ''Cùm fà el batìk''
Ziziphus zizyphus

El **Ziziphus zizyphus** l'è 'n boscàl spinùs uriginàre de la Cina, ma che 'l crès come negót apò a 'ndèle regiù del mediteràneo. El fröt, cunusìt col nòm de *zöbia*, l'è bù de maià, ma al dé d'encö l'è póc cunsideràt. L'è amò cultiàt evéce endèl Estrémo Oriènte endóche se 'n tróa 'n divèrse varietà.

## Descrisiù

L'è 'n àlber o arbùsto alt de 6 a 10 m coi ram spinùs (ma gh'è apò a de le varietà sènsa spì).

Le fòie i è càduche, bislónghe, co i òrli a capitìne fìne e condèle stìpole spinùze.

I fiùr i è pesègn e de culùr i tìra al zaldì, i ve fò a la sèa de le fòie. 

El fröt, la zöbia, l'è 'na drùpa a fùrma de öf picinì, prìma zàlda e pò dòpo rósa quan che l'è madüra. La g'ha dét en giandì dür de fùrma elìtica. La pólpa l'è dólsa de 'n saùr dèbol.

Le zöbie le conté tàte vitamìne, suratöt vitamina A et C e per chèsto le vé doperàde de spès endèla preparasiù de midizìne.

## Sinònim
*Ziziphus jujuba* P. Mill.
Drùpa

'Na **drùpa** l'è 'n fröt carnùs indeiscente (cioè che, apò a quan che l'è bèl madür, el se dèrf mìa de per sò cönt per fà saltà fò la somésa (el giandì). El g'ha 'na part estèrna sitìla (l'esocarpo membranùs o scórsa), 'na part centràl carnùza (el mesocarpo carnùs e mustùs o pólpa), e 'na part intèrna lignùza (endocarpo lignùs o giandì), con déter apéna 'n grà de somésa.

Le piànte che fa sö le drùpe le se afìde per la reprudusiù a le bès•ce che le màia chèsti fröcc, tiràcc de la sò pólpa che de sòlet l'è dólsa e saurìda. El giandì el vé madàt zó e gràsie a l'endocarpo bèl dür, el grà de somésa el pàsa sènsa dagn l'aparàt de digestiù de chèste bès•ce.

En quac ezèmpe de drùpe i è töcc i mèmber del zèner *[[Prunus]]*, 'ntra le quàle 'l pèrsec, l'ambrognàga, la saréza, le brògne e le màndole, e pò amò, l'ulìa, el pistàchio, el màngo, el cafè e la nus.
Fleurdelisé

Le **fleurdelisé** l'è la bandéra üficiàla del Québec, l’à gh’à öna crus d’erzènt (che la diènta biànca sö la stòfa) sö ü fónt blö e sö töcc i quàter quarcc blö gh’è sö ü fiurdalìs d’erzènt.

La crus d’erzènt la stà a significà ü paìs catòlech e l’è ü sìmbol che l’nas in del medioéf, menimà ‘l culùr blö, a parti dal an méla, 'l regórda la Frànsa.

La bandéra l’è stàcia istitusiünalizàda dal goèrno del Maurice Duplessis ol 21 de zenér del 1948.
Mes (SO)

**Mes** (nom ufizial in talian: ‘‘Mese’’) a l’è un cumün italian, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.

Al gh'ha , cont ona süperfis de  km² e ona densità de  ab./km².

A l’è tacaa a Sciavena, Gurduna, Prada, San Giacum.

La césa de Mes l'è dedicada a San Vitur. 

A Mes gh'è 'na centràl elètrega che l'era, se dis, la piö granda de l'Italia.

De la banda de la Al Splüga i gh'è i *crott de scandulera*, fra i piö bèi de la Alciaèna.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Mes l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Menaröla

**Menaröla** (nom ufizial in talian: *Menarola*) a l’è una frazziun dul cumün de Gordona, de la regiun Lumbardia, in Pruincia de Sundri.

Fin a quand a l'è staa tacaa al cumün de Gordona, Menaröla a l'era el terz cumün men abitaa de la regiun e vun di men pupulus de l'Italia tuta.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Menaröla l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Varda anca
* Gordona

## Riferiment
Rhamnaceae

Le **Rhamnaceae**, i è 'na famìa botànica de l'ùrden de le Rosales. Se tràta de àlber o arbùsti, àle ólte rampicànte per mès dei spì. 

Le fòie i è sèmpe, de spès altèrne, de rar opòste, condèle stìpole càduche (che cröda) o trasfurmàde 'n spì; i fiùr i è inconspìcui (mìa tat apariscèncc), ermafrudìcc o unisesuài (piànte diòiche o polìgine), pentàmere o tetràmere, diclamidàde o monoclamidàde, co l'ovàre súpero o ínfero, condèn óvulo per ògna lóculo. Enfiurescènse en gratèle o glomèruli. I fröcc de sòlit i è dèle drùpe carnùze o nus. 

La famìa l'è furmàde de presapóc 6.000 spéci cosmopolìte, le piö tàte dei paés calcc e temperàcc.

## Zèner

* Tribù **[[Ampelozizipheae]]**
** *[[Ampelozizyphus]]*

* Tribù **[[Bathiorhamneae]]**
** *[[Bathiorhamnus]]*

* Tribù **[[Colletieae]]**
** *[[Adolphia]]*
** *[[Colletia]]*
** *[[Discaria]]*
** *[[Kentrothamnus]]*
** *[[Retanilla]]*
** *[[Trevoa]]*

* Tribù **[[Doerpfeldieae]]**
** *[[Doerpfeldia]]*

* Tribù **[[Gouanieae]]**
** *[[Alvimiantha]]*
** *[[Crumenaria]]*
** *[[Gouania]]*
** *[[Helinus]]*
** *[[Johnstonia]]*
** *[[Reissekia]]*

* Tribù **[[Maesopsideae]]**
** *[[Maesopsis]]*

* Tribù **[[Paliurieae]]**
** *[[Hovenia]]* – Raisin Tree
** *[[Paliurus]]*
** *[[Zizyphus]]*

* Tribù **[[Phyliceae]]**
** *[[Nesiota]]*†
** *[[Noltea]]*
** *[[Phylica]]*

* Tribù **[[Pomaderreae]]**
** *[[Blackallia]]*
** *[[Cryptandra]]*
** *[[Pomaderris]]*
** *[[Siegfriedia]]*
** *[[Spyridium]]*
** *[[Stenanthemum]]*
** *[[Trymalium]]*

* Tribù **[[Rhamneae]]**
** *[[Auerodendron]]*
** *[[Berchemia]]*
** *[[Berchemiella]]*
** *[[Chaydaia]]*
** *[[Condalia]]*
** *[[Karwinskia]]*
** *[[Krugiodendron]]*
** *[[Reynosia]]*
** *[[Rhamnella]]*
** *[[Rhamnus]]*
** *[[Sageretia]]*
** *[[Scutia]]*

* Tribù **[[Ventilagineae]]**
** *[[Smythea]]*
** *[[Ventilago]]*

* *[[Alphitonia]]*
* *[[Ceanothus]]*
* *[[Colubrina]]*
* *[[Emmenosperma]]*
* *[[Lasiodiscus]]*
* *[[Schistocarpaea]]*
* *[[Talguenea]]*

## Sinònim
* **Ziziphaceae**
L'immensità

**L'immensità** l’è öna cansù del 1967 scricia dal Mogol ‘nsèma al Detto Mariano e al Don Backy e l'è stacia cantada sées dal Johnny Dorelli, sées dal Don Backy e quach mis dòpo po’ la Mina n’à facc öna sò versiù.  

La cansù l’è stacia preşentada al Festival di Sanremo 'n del 1967 e l’è riada al nöf pòst, pò però ol Jonny Dorelly l’è riàt al segónt pòst ‘n del la hit parade, ol Don Backy al quint e la Mina al quatórdes. 

In tance i à però fai notà che *L’immensità* la sömeàa ‘mpó tròp compagna a Un giorno ti dirò de Gorni Kramer e sura de töt a I put a spell on you, cansù di agn '50 del bluesman [Screamin' Jay Hawkins] che ‘n del [1966 l’éra stacia portada de bèl nöf in di clasifighe ‘ngléşe dall'Alan Price Set.

La versiù de *L’immensità* del Johnny Dorelli l’è egnida fò come ü 45 gir e ‘l B side l’è Soltanto il sottoscritto.

I Negramaro i n’à fai öna cover in del 2005 che l’è dèt in del album Mentre tutto scorre.
Fragaria vesca

La **Fragaria vesca** (en bresà: *Maöla salvàdega*, *Maöla de bósc* o piö de spès apéna *Maöla*, en insübrich *magiustra*) l'è 'na piantìna erbàcea de la famìa botànica de le Rosaceae. 
La crès endèi sotabósc ma la vé apò a cultiàda per i sò fröcc, dèle fàlse bache picinìne condèn bù udùr bèl fòrte. 

L'è diferènta de le varietà ibride che de sòlit vé cultiàde 'ndèi órcc. En confrónt a chèle ìbride, el fröt de la *F. vesca* l'è piö pesèn e mulzì (*vesca* en latì völ dì mulzì). 

## Descrisiù

Le fòie i è tacàde a la base en ciöfècc picinì, i è trifoiàde e capetàde. 

I fiùr i è picinì e biànc e i g'ha de 4 a 6 pétali. I fiorés endèl perìode de bril a löi, e a le ólte le refiorés apò 'n autùno. 

Chèl che de sòlit l'è cunsideràt el fröt de la maöla, de fat l'è 'n fals-fröt. I fröcc véri e pròpri i sarès i granì che se èt sö la superfìce del fals-fröt.

## Habitat

*F. vesca* l'è uriginària de l'Eurasia, la crès salvàdega en töta Europa e l'Asia setentriunàla. La preferés i teré ömecc, bèi drenàcc, ric de nütrièncc e de humus; la g'ha bizògn de 'n bris de sùl ma mìa tròp, de sòlit la crès endèle radüre, ai màrzegn dei bósc de los bosques o endèi bósc mìa tròp spès.

## Üzo
Come èrba medicinàl la maöla la pöl véser dopràda per calmà i dulùr gastrointestinài.

I prensépe atìf cuntignìcc endèla piànta i è dèi oli esensiài, tanì e flavone.

L'è bastànsa rìca de vitamìna C, de iòdio, de fèr, de càlcio, de fòsforo. De mìa sotastimà apò a la prezènsa endèl fröt de acido salicilico. Se ghe atreböés proprietà depuratìve e diurétiche. L'è 'ndicàda per le 'nfiamasiù de la bóca e de la góla. 

## Pusìbol cunfuziù
*la pöl véser cunfundìda co la *[[Duchesnea indica]]*, che però la g'ha gnè udùr gnè saùr e adognimòdo l'è mìa vilinùza.

## Galerìa
### Fiùr

Image:Ahomansikka Fragaria vesca.jpg
Image:Fragaria vesca-01 (xndr).jpg
Image:Fragaria vesca0.jpg
Image:Fragaria vesca.jpg

### Fröcc

Image:Walderdbeere.jpg
Image:Fragaria vesca(fiore-foglia-frutto).jpeg
Image:Fragaria_vesca_2.jpg
Image:Fragaria vesca close-up 1.jpg
Image:Fragaria vesca close-up 2.jpg
Image:Fragaria vesca close-up 3.jpg
Image:Fragaria vesca close-up 4.jpg
Image:Fragaria vesca close-up 4 cropped.jpg
Image:Fragaria vesca close-up 5.jpg
Image:Fragaria vesca fruit 2005-03-24.jpg
Image:Fraises des bois.jpg
Image:Woodland_Strawberry.JPG
Image:Wald-Erdbeere 8 Juni 2003.JPG
Image:Fragaria vesca berry.JPG
Image:Fragaria vesca berry2.JPG
Image:Fragaria vesca berry2EDIT.JPG
Image:Wild_strawberries_on_straw.jpg
Image:SumskeJagode.jpg
Fouad Twal

**Fouad Twal**, in Arab **فؤاد طوال**, (Màdaba, 25 de genár 1940) l'è un Arcivèsc católic giurdàn, püse precisament el Patriarca Latìn de Gerüsalem.

## Biugrafia

Nasüs a Màdaba, in Giurdania, el 25 de genár 1940, l'é diventàd prét in del 1966, e l'ha fài la carriera diplumatica in Honduras, Germania e Perù, fin al 1992. L'é stài anca Retùr del Seminari de *Beit Jala*, in Palestina.

### La Tünisia

El 22 de lüi 1992 l'é stai cunsacràd Prelàt de Tünis. In del 1995 Tünis l'é diventàda Diocesi, e Mons. Twal l'è stài el prim Arab a diventà Vesc d'un paés del Nord-Africa. El 30 utùber 2005 el céd el pasturàl al nöu Vesc Marùn Lahham, perché lü l?è stai numinàd Arcivesc aüsiliari de Gerusalem.

### La Palestina

In del màrs 2006 el diventa president de la Üniversità de Betlem. El 19 de màrs 2008 l'è diventàd el nöu Patriarca d'i Latin de Gerüsalem.

## Mótt

El mótt del Patriarca Fouad l'é, in Latin: *Cor unum*, che in Lumbard vör dì: *Un sùl cör*.

## Ligamm de foeura

*Sitt del Patriarcàt de Gerüsalém
Artemisia vulgaris

La **Artemisia vulgaris** (en Bresà: *Èrba lègn*, in Milanes *medeghett*) l'è 'na piànta de la famìa de le Asteraceae.  
uriginària de l'Europa, de l'Asia, e de l'Africa setentriunàla. La crès facilmènt söi teré mìa cultiàcc e 'n bànda a le stràde e ai sentér.

## Descrisiù
L'è 'na piànta erbàcea che g'ha le fòie che düra divèrsi agn (perennifolia). La vé grànda 'nfìna a 'n méter o dù (de rar enfìna a 2,5 m) e la g'ha le raìs lignùze. 

Le fòie i è lónghe de 5 a 20 ghèi, i è vérde scüre, penàde, condèi pilizì biànc e spès söl roèrs.  El gamp l'è drit e 'l tìra al rós pórpora.  

I fiùr i è picinì (5 mm de longhèsa) co simetrìa radiàl e divèrsi pétali zalcc o rós scür.  La fa sö nömerùs capulì bèi strècc che i se dèrf en gratilìne. La fiorée endèi més de löi a setèmber (endèl emisfér boreàl). 

## Pusìbol cunfuziù
El zèner *[[Artemisia]] el g'ha nömerùze spéci, tra le quàle, chèle che se 'nsomèa de piö i è:
**Artemisia douglasiana*
**Artemisia glacialis*
**Artemisia norvegica*
**Artemisia stelleriana*
**Artemisia verlotiorum*

La *A. verlotiorum* en particolàr l'è fàcil fés de sconfónder. La g'ha dei cauplì bislónc che tìra al rós o maròn.  El gamp l'è vért méno culuràt e le fòie i è piö grànde.  L'udùr de le fòie l'è piö fòrte e bù che nó chèl de la *A. vulgaris* (che 'nvéce l'è piö dèbol).  La fiorés piö tàrde 'n [[istàt]] e la se 'ngènera tràmite stulù dimòdo che la fùrma dei boscài bèi spès.  La *A. verlotiorum* e la *A. vulgaris'' le crès piö o méno endèi stès hàbitat e i è töte dò comùni fés.

## Colegamèncc estèrni
Il ragazzo della via Gluck

*Il ragazzo della via Gluck, album del Adriano Celentano.
*Il ragazzo della via Gluck, cansù del Adriano Celentano.
Anaheim (California)

**Anaheim** a l'è una cità in de la cuntea de Orange, California, Stat Ünii d'America. La se tröva al südest de Los Angeles.
In del 2003 la gh'aveva 328.014 abitant.

Ad Anaheim gh'è Disneyland.

## Cità Gemelaa
* Chuncheon, Curea del Süd
* Mito, Giapun
* Vitoria-Gasteiz, Spagna
* Orlando, Florida, Stat Ünii d'America

## Ligam de föra
 Sit ufizial
Fresno (California)

**Fresno** a l'è una cità de la cuntea de Fresno, California, Stat Ünii d'America. Al gh'ha 481.035 abitant (2006).

## Ligam de föra
 Sit ufizial
Irvine (California)

**Irvine** a l'è una cità de la California, Stat Ünii d'America, in de la cuntea de Orange. Al gh'ha 152.048 abitant (2003).

## Ligam de föra
 Sit ufizial
Oakland (California)

**Oakland** a l'è una cità in de la cuntea de Alameda, California, Stat Ünii d'America. Al gh'ha 440.646 abitant (2020).

## Ligam de föra
 Sit ufizial 

## Riferiment
Sacramento

**Sacramento** a l'è la capital de la California, Stat Ünii d'America, in de la Cuntea de Sacramento. Al gh'ha 467.343 abitant (2000).

## Ligam de föra
 Sit ufizial
San Jose (California)

**San José** a l'è una cità in de la Cuntea de Santa Clara, California, Stat Ünii d'America. Al gh'ha 929.936 abitant (2006).

## Ligam de föra
 Sit ufizial
Il ragazzo della via Gluck (la cansù)

**Il ragazzo della via Gluck** l’è öna cansù del Fevrér del 1966 cantada dal Adriano Celentano. La cansù l’éra stacia presentada al Festival di Sanremo e ‘l Celentano l’éra stacc eliminàt söbet a la prima sira, ma pò la cansù l’à endìt tat e l’è dientada öna di sò cansù piö famuse.

L’è egida fò come 45 gir, ol B side l’éra Chi era lui; i paròle i è del Luciano Beretta e del Miki Del Prete, la müşega del Adriano Celentano.

Ol Giorgio Gaber n’à facc öna cover söbet in de l’istès an e pò l’à scricc in rispòsta a la cansù del Celentano, per grignà, öna sò cansù che l’à ciamàt La risposta al ragazzo della via Gluck.

In del 1967 la cansù l’è dientada la prima tracia de ün album che l’ s’è cimamàt pròpe Il ragazzo della via Gluck.

La cansù l’è ‘mpó autobiogràfega e la cónta sö 'l dispiasèr de ü s-cèt che l’ gh’à de lasà la sò bröta cà de periferéa ‘n mès a i pracc per indà a stà ‘n sità, ‘ndóe la cà l’è bèla, ma se respira cemènt e l’ se domanda, şamò ‘n del 1966, perché i l’la móca piö de fà sö di cà.
 
Se pènsa che chèl is-cèt l’ sìes pròpe ‘l Celentano che l’istàa de cà a l’Ortiga a la pereferéa de Milà apröf a binare del tré: de fati la cansù la dis “*e sentirò l’amico treno che/fischia così.... ua ua*”.

Chèla cansù ché la endìt piö de ü miliù de còpie e l'è stacia 'n tèsta a la hit parade 'nsèma a Nessuno mi può giudicare de la Caterina Caselli.