open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cunsunanta nasala

Int la funetica de l'articulazion, 'na **cunsunanta nasal** l'è un son cunsunant che l'è articulaa seranda sü el canal ural, e desbassanda el vel del palat, in pusizion de ripos. El risültà l'è un git d'aria ch'el va föra dai naris inveci che da la buca.
Cunsunanta africada

Int la funetica de l'articulazion, 'na **cunsonanta africaa** (o semplicement africaa) l'è 'na cunsunanta articulaa in dü fas: vöna plusiva e vöna fricativa.
Cunsunanta fricativa

Int la funetica de l'articulazion, 'na **cunsunanta fricativa** (o semplicement fricativa) l'è un son cunsunant articulaa furmanda 'na strenciöla tra j'orghen de la cavità ural. Quej orghen chì i se fan arent vün cun l'alter ma (cuntrari di cunsunant plusiv) i se serren no cumpletament. Insì l'aria la seguìta a surtì föra in manera turbulenta, furmanda un rumur particular, che l'è pö el son fricativ.
Tacoma

**Tacoma** a l'è una cità del stat de Washington, Stat Ünì d'America, che la gh'ha 196.800 abitant (2003). A nort a gh'è el Reuport Internaziunal de Seattle-Tacoma.

## Cità gemelaa
* Alesund, Nurvegia 
* Davao, Filipinn 
* Fuzhou, Cina 
* George, Süd-Africa 
* Qiryat Motzkin, Israel 
* Kitakyushu, Giapun 
* Gunsan, Curea del Süd 
* Cienfuegos, Cuba 
* Vladivostok, Rüssia 
* Taichung City, Taiwan
Topeka

**Topeka** a l'è la capital del Kansas, vün di stat di Stat Ünì d'America. La gh'ha 121.570 abitant. 
## Geugrafia
* Altitüdin: 304 meter. 
* Latitüdin: 39º 02' 53" N 
* Lungitüdin: 095º 40' 40" O
Trenton

**Trenton** a l'è la capital del New Jersey, vün di stat di Stat Ünì d'America. El gh'ha 82,804.abitant (2007). A l'è anca la capital de la Cuntea de Mercer.
Tulsa

**Tulsa** a l'è la segunda cità püssee granda de l'Oklahoma dopu de Oklahoma City. La gh'ha una pupulaziun de 382.872 (2006), 946.993 abitant se cunsiderum tüta l'area metrupulitana. Insema a Houston a l'è cunsiderada la *capital mundial del [[petroli]]*.
## Persunacc famus

* J.J. Cale, müsicista

* Blake Edwards, regista

* Hanson, grüp müsical

* Sammy Sosa, giügadur del baseball

* John Starks, giügadur del basket

* Richard Vaughan, 

* Paula Trickey, atris
Virginia Beach

**Virginia Beach** a l'è la cità cun püssee pupulaziun de la Virginia, Stat Ünì d'America. A gh'è l'Ucean Atlantich a est e la cità de Chesapeake a ovest. La gh'ha una pupulaziun de 425.257 abitant. 

## Geugrafia
* Altitüdin: 4 meter. 
* Latitüdin: 36º 51' 10" N 
* Lungitüdin: 075º 58' 41" O
Cunsunanta bilabiala

Int la funetica de l'articulazion, 'na **cunsunanta bilabial** l'è un son cunsunant articulaa metenda insema, o anca dumà fanda arent, i laver, in manera da ustaculà l'aria, per fagh fà rumur int el menter la va föra.
Burbané

**Burbanee** (Piemuntes: *Borbané*; Italian: *Borgomanero*) l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara. Dopu el capplögh, l'è 'l segund center citadin püssee pupulaa de la pruvincia (21.103 abitant).
El se tröva in de la piana tra la Sesia e 'l Tisin a 32&nbsp;km a nord de Nuvara. L'è bagnaa del rial Agogna. L'è gemelaa cun i cumün de Digne-les-Bains (Francia) e Bad Mergentheim (Germania).
Burnbanee 'l gh'ha diversi fraziun, ciamaa Rivan, San March, Santa Cristina, Santa Crus, Vargan Bass, Vargan Sora, Piuvin.
El dialet del sit el se ciama *dialötu burbanelu* e l'è vün de quei dialet de transiziun tra lumbard e piemuntes.

## Demugrafia

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:20000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from: 0 till:8814
  bar:1871 from: 0 till:9641
  bar:1881 from: 0 till:10307
  bar:1901 from: 0 till:10983
  bar:1911 from: 0 till:12122
  bar:1921 from: 0 till:13243
  bar:1931 from: 0 till:13279
  bar:1936 from: 0 till:13434
  bar:1951 from: 0 till:13944
  bar:1961 from: 0 till:15692
  bar:1971 from: 0 till:18930
  bar:1981 from: 0 till:19457
  bar:1991 from: 0 till:19102
  bar:2001 from: 0 till:19315

PlotData=

  bar:1861 at:8814 fontsize:XS text: 8814 shift:(-8,5)
  bar:1871 at:9641 fontsize:XS text: 9641 shift:(-8,5)
  bar:1881 at:10307 fontsize:XS text: 10307 shift:(-8,5)
  bar:1901 at:10983 fontsize:XS text: 10983 shift:(-8,5)
  bar:1911 at:12122 fontsize:XS text: 12122 shift:(-8,5)
  bar:1921 at:13243 fontsize:XS text: 13243 shift:(-8,5)
  bar:1931 at:13279 fontsize:XS text: 13279 shift:(-8,5)
  bar:1936 at:13434 fontsize:XS text: 13434 shift:(-8,5)
  bar:1951 at:13944 fontsize:XS text: 13944 shift:(-8,5)
  bar:1961 at:15692 fontsize:XS text: 15692 shift:(-8,5)
  bar:1971 at:18930 fontsize:XS text: 18930 shift:(-8,5)
  bar:1981 at:19457 fontsize:XS text: 19457 shift:(-8,5)
  bar:1991 at:19102 fontsize:XS text: 19102 shift:(-8,5)
  bar:2001 at:19315 fontsize:XS text: 19315 shift:(-8,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Data de l'ISTAT



## Vos corelaa

* Battaja de Borbanee
* Stazion de Borbanee

## Ligam de föra
* Sit sura la fraziun de Vargan Bass (in Italian, "Santo Stefano")
Cunsunanta dentala

Int la funetica de l'articulazion, 'na **cunsunanta dental** l'è un son cunsunant articulaa purtanda la ponta de la lengua arent o anca denter ai dent davanti de sura, in manera de ustaculà l'aria per fagh fa rumur int el menter che la va föra.
Camra

**Camra** o **Cambra** (Italian: *Càmeri*) l'è un cumün de la Pruincia de Nuara.

El gh'ha ona popolaziun de , cunt ona superfis de  km² e ona densità de popolaziun de  ab./km².

L'è tacaa ai cumün de Bransach, Caltignaga, Castano Primo (MI), Galiaa, Nosaa (MI), Nuara e Turbigh (MI) e 'l fa part del Parch piemuntes del Tisin. El cumün, a partì del 2003, l'è gemelaa cun quell svedes de Vännäs.

## Esempi del dialet de Camra

Un om l'eva dü matai.
E 'l pü sgióv l'ha dicc al sò pà: “Pà, dem la mè part ad cul ch'am tuca a mì” e l'ha facc al parti dla sò sostanza in tra 'd lói.
E da là a poch 'l mat pü sgióv, facc sü 'l fagot, l'è andà in pais dalungg. E l'ha facc fora tüta la sò roba vivend da mangaligh.
E dopo ch'l'eva spes propia tüt al fat sò, l'è gnì 'na gran cristia in cóo pais, e lü l'ha cmenzà a 'vègh dabsögn par viv.
E l'ha 'ndà e s'è armandà a ügh da cóo pais, ch'a l'ha mandà a la sò cassina a cürè i porscei.
E lü 'l spasmèva d'impinì la panscia 'd giandi ch'i mangèva i porscei, e inzügh aov na dèva.
Ma pensand sü l'ha dicc: “Quanci giornalier in cà dal mè pà i mangio gin ch'i n'hagh voja, e mì chì crepi dla fam!
Mì scaparò da chì e andarò in dal mè pà e 'j zarò: *Pà, j'ho facc maa contra 'l ciel e contra 'd vü*;
*Pà, mì sum pü degn da zìm vost fiö, tratìm com vügh di vost giornalier*”.
E l'ha ciapà sü e l'è andà indè 'l sò pà. E lü l'eva ancó dalungg, al sò pà l'ha vüst e j'è savü 'd maa, e j'è córs incotra e j'ha batà 'l brasci al col e l'ha basà sü.
E l'ha dicc: “Pà, j'ho facc maa contra 'l ciel e contra vü, i sum pü degn d'vess ciamà vost fiö.”
E 'l pà l'ha dicc ai servitor: “Prast, tirè fora i vistì püssè bei e bütej sü, e metìj in dì l'anel e metìj in pee 'l scarpi
E minè fora 'l videl pü grass e mazzèl, e mangiuma e bivuma alagrament.
Perchè ust mè mat l'eva mort e l'è arsciüscità, l'eva pirdü e s'è trovà”. E i hagh cmenzà a mangèe alagrament.
In cula, 'l prim mat l'eva fora, e gnind a cà, quand l'eva stacc riva a cà, l'ha sintü sonèe e balèe.
E lü l'ha ciamò ügh di servitù, e j'ha dicc coss l'eva 'sta roba.
E lü l'ha raspost: “'L tò fradèe l'è tornà cà, e 'l tò pà l'ha mazzà un videl grass parchè l'ha podü 'vèl uncù sangh”
E lü l'è gnì rabià, e 'l voreva nuta andè in cà. Par cust al pà l'è gnì fora e lü l'ha cmanzà a preghèl.
Ma lü l'ha raspost e dicc al sò pà: “Igh tancc agn ch'iv serv, e v'ho mai disübidì una bota, e mai i m'ii dacc gnanca un cravigh da mangèe insema ai mè compagn.
Ma dapöi che 'sto vost mat l'ha mangià 'l fat sò com al fumnasci, l'è gnì cà, vü ii mazzà par lü un videl grass.”
Ma 'l pà j'ha dicc: “Car al mè mat, tì ta stee sempru con mì, e tüt coal ch'i ho l'è tò;
ma l'eva giüst da fèe taulada e ligria, parchè tò fradèe l'eva mort e l'è arsciüscità, l'eva pirdü e l'è stacc truvà”.

(Antonio Rusconi, *I parlari del Novarese e della Lomellina*, 1878)

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Camra l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Cümiaagh

**Cümiaagh** (Piemuntes: *Cumgnagh*; Italian: *Comignago*) a l'è un cumün de la Pruincia de Nuara.

El gh'ha ona popolaziun de , cunt ona superfis de  km² e ona densità de popolaziun de  ab./km².

L'è tacaa ai cumün de Arona, Burgh Tisin, Castlét, Drumlét, Gatich, Ulesc Castel, Vrün.

El fa part, insema a alter quatter cumün, del Parch natüral di Laguni de Mercüragh (fraziun de Aruna).

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Cümiaagh l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Galiaa

*Galiaa (*Galliate*), cumün de la Pruvincia de Nuvara.
*Galiaa (*Galliate Lombardo*), cumün de la Pruvincia de Vares.
Mercoldì

Ol **mercoldì** a l'è el terz dì de la setimana, el ven dopo del martedì e prima del giovedì: ol nom el ven del latin *Mercurii dies*, che 'l voeul dì "dì del Mercuri", che l'era vuna di divinità romane: quasi tute le lengue neolatine i ciapa de quella etimolotia, foeura che 'l portoghes: anch in galles e albanes l'è ciamad del Mercurio.

In di lengue germaniche el deriva quasi semper del dio Wodan che al temp di antich roman l'era sociad al Mercuri, ma mia in todesch, che 'l ciama *Mittwoch*, che 'l voeul dì "metà setimana".

## Riferimencc
*Treccani

## Olter progecc
Oslo

**Òslo** a l'è la capital de la Nurvegia.
A l’è anca la prima cità de la Nurvegia per pupulaziun, cun 548.617 abitant (2007).

## Geugrafia

Oslo al se tröa al fund de l'Oslofjord, un fiord del Skagerrag.

## Nòm
Oslo la se ciamava *Christiania* del 1624 al 1878 e *Kristiania* del 1878 al 1924.

## Cità gemelaa

Oslo a l'è gemelaa cun:
*  Göteborg, Svezia
*  Shanghai, Cina
*  San Pederburgh, Rüssia
*  Vilnius, Litüania
Muldavia

La **Muldavia** o **Muldòva** (*Moldova* in rumen; *Молдавия/Moldavija* in rüss) a l'è un paes de l'Europa urientala.

La cunfina cun Rumania e Ücraina.
La capital a l'è Chişinău.
La gh'ha una süperfiss de 33.843 km² e una pupulaziun de pressapoch 2.381.300 abitant.

## Urganizaziun pulitiga
La Muldavia (nòm ufizial: **Republica Moldova**) a l'è una repübliga.
El president a l'è 'l Maia Sandu (Майя Санду) (del 2020).
El Prim Minister a l'è 'l Alexandru Munteanu (Александру Мунтяну) (del 2025).
Chișinău

**Chişinău** (parnunzia: *Chiscinèu*; in rüss *Kišinëv/Кишинёв*; in ücrain *Kyšyniv/Кишинів*; in bielurüss *Kišynëw/Кішынёў*)  a l’è la capital de la Muldavia (o *Muldòva*).
A l’è anca la prima cità de la Muldavia per pupulaziun, cun 647.513 abitant (2004).

## Geugrafia

Chişinău a l'è al center de la Muldavia, in sül fiüm Bîc.

## Cità gemelaa

Chişinău a l'è gemelaa cun:
*  Bucarest, Rumania
*  Cracovia, Pulonia
*  Erevan, Armenia
*  Greensboro, Stat Ünì d'America
*  Grenoble, Francia
*  Kiev, Ücraina
*  Mannheim, Germania
*  Udessa, Ücraina
*  Patrass, Grecia
*  Rez de l'Emilia, Italia
*  Sacramento, Stat Ünì d'America
*  Tel Aviv, Israel
Bîc

El **Bîc** (o **Bâc**; **Byk** in rüss) a l'è un fiüm de la Muldavia, tribütari de drita del Dniester, che l'è lunch 155 km. La capital de la Muldavia, Chişinău, a l'è in sül fiüm Bîc. El Bîc a l'è un fiüm bel inquinaa.
Magiura

**Magiura** (nom ufizial in italian: *Maggiora*) a l'è un cumün de la Pruvincia de Nuvara.

El gh'ha ona popolaziun de , cunt ona superfis de  km² e ona densità de popolaziun de  ab./km².

El cunfina cun la Pruvincia de Vercei. L'è tacaa ai cumün de Boca, Burbané, Cürésc, Gargal, Valdügia (VC).

## Ligamm de föra
*Gramatiga del dialet magiures 

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Magiura l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Nibiòla

**Nibiola** (Piemuntes: *Nibiola*, parnunziaa *Nibiula*; Italian: *Nibbiola*) l'è un cumün de la Pruincia de Nuara.

El gh'ha ona popolaziun de , cunt ona superfis de  km² e ona densità de popolaziun de  ab./km².

El se tröva a circa des chilometer a süd del capplöch. L'è tacaa ai cumün de Garbagna, Granòss, Nuara, Tardubiaa e Vispulaa.

In del sò teritori passen i rial Ri e Arbogna. Gh'è anca un castel, che l'è staa faa sü in del XII secul di cunsui del cumün (al temp indipendent). Sindich de Nibiola l'è staa, in del XIX secul, el Giuseppe Ravizza, inventur de la machina per scrif.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Nibiula l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Ulesc Castel

**Ulesc Castel** (Piemuntes: *Olegg Castel*; Italian: *Oleggio Castello*) a l'è un cumün de la Pruincia de Nuara.

El gh'ha ona popolaziun de , cunt ona superfis de  km² e ona densità de popolaziun de  ab./km².

L'è tacaa ai cumün de Arona, Cümiaagh, Gatich e Parscé.

Fundaa prubabilment di Celta, düranta el dumini lungubard a l'era cunussüü cume *Olegio qui dicitur Langobardorum* (che in latin el vör dì: *Ulesc che l'è dii di Lungubard*). Tra el 1928 e 'l 1951 l'è staa tacaa ai cumün de Parüssé e de Muntrigiash (diventandu frasiun del primm). El fà part del Parch natüral di Lagünn de Mercüragh.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Ulesc Castel l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment


## Alter pruget

## Vos curelade
*Castell dal Pozz
Armantin

**Rmantin** (Piemuntes: *Rmantin*; Italian: *Romentino*) a l'è un cumün de la Pruincia de Nuara.

El gh'ha ona popolaziun de , cunt ona superfis de  km² e ona densità de popolaziun de  ab./km².

El se tröva süi rif del Tisin a düü chilometer de Nuara. L'è tacaa ai cumün de Bernaa (MI), Galiaa, Nuara e Tracaa.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Armantin l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Cultüra e tradizziun
### Esempi del dialet de Rementin

Un om l'eva dü matai.
Cul püsse gióvnu l'ha zii al pà: “O pà, dem la mè part ch'am vägnu!” e 'l pà gh'ha sparté la roba.
E d'agnò poch dé, il mat püssè giovnu l'ha fai visin töt la sò roba e l'ha 'ndai antu pais lontän e l'ha fai fovra töt vivend da porscè.
E dop che l'ha fai fovra tötcoss inta cul pais, l'ha vegnü una gran carastia e l'ha comincià a 'vè bsogn.
L'ha 'ndai insema da vön da cui part lontan, e cul là l'ha mandà inte sò camp a cürè i porscei.
E gh'aveva vòja d'ampenéss con giandri da porscè, ma trovaca gnanca vün da dè un bocon pän.
E l'ha vegnü a capé daperlü e l'ha zià: “Quancc servitoi 'd mè pà i hann tütcoss che vojan e mé mòri 'd fam!
E mé vegnerò sü e indrò dil mè pà e zirò: *Mì ho gai i picai contra 'l ciel e gnan a vü*. 
*Mì merto nuta che mi ciamè voss mat; tignem com un di vost servitoi*”
E s'ha alzà e l'ha 'ndai di sò pà; e l'eva ancura lontän quand al sò pa l'ha vöst e l'ha 'vü compassion, j'ha cors incontra, l'ha brascià e l'ha basà.
El mat l'ha zii al pà: “Ho fai picai contra 'l ciel e ignan a vü, e merta mia piü da vess voss mat e che am ciamè ancora voss mat”.
Ma 'l pà gh'ha zii a son servitoi: “Portè chilò bel vestì e vestìr; metèj sü l'anè ant i dii e i scarp ant i pei;
E menè fora al videl ingrassà e mazzumla, e mangiuma e bevuma.
Perchè cost mat chilò l'era mort e l'ha tornà in véta, e l'eva perdö e l'è stai trovà” e i s'hann bütà a fè gran festa.
E 'l mat püssè grand da cui matai l'eva ant i campi, e quand a vigniva e l'eva visin a cà, l'ha sintö sonè la müsga e che i balevan.
E l'ha ciamà vün di sò servitù e gh'ha domandà coss che voreva zì cula roba.
E lü gh'ha zii: “Al tò fradè l'ha gnö a cà e 'l tò pà l'ha mazzà un videl ingrassa perchè l'ha vignö cà sän e ardé.”
Ma lü l'ha vignö arabià e l'ha mia vorsö andè an cà; e 'l sò pà l'ha vignö fora e s'ha méss a pregal d'andà dentra.
Ma lü l'ha rispondö e gh'ha zii al pà: “Mì l'è già tanti agni che fo voss servitù e v'ho mai discontradé i vost comand, e vü hii mai dai una cravin par tignì mé e i mei amis alegra;
ma quand quest voss mat l'ha vignö dop avè mangià tüt cul che gh'aveva coi donasc, vü hii mazzài i videl a l'ingrass”.
E i pà l'ha zii a cul mat: “té ti sei stai sempro mé e tüt cul che gh'ho dla mè roba l'è tóva tüta;
adess convägnia a fè festa e stè alegra, perchè i tò fradè l'eva già mort e l'ha tornà in véta, l'eva perdö e l'uma tovà”.

(Antonio Rusconi, *I parlari del Novarese e della Lomellina*, 1878)

## Riferiment
VirtualDJ

El **VirtualDJ** a l'è un prugrama per DJ (*mixing console*) che'l serviss per mixà i canzun.  El Virtual DJ l'ha desvilüpaa la Atomix Productions e l'è surtii el 1 de giügn del 2003. A l'è el sücessur del AtomixMP3, che l'era surtii el 25 setember 2000.

## Ediziun
El VirtualDJ a l'è dispunibil in dò versiun, cun carateristich diferent:
***Home Edition** — che la fa in manera utumatiga l'analisi del ritm de la müsega e la vüta in del missacc di canzun.
***Professional Edition** — che la giunta alter rop a l'interfacia e la dà anca la pussibilità de trà giò di plugin.

## Referenz

## Ligam de föra
*Sit ufizial
Cardiff

**Cardiff** (*Caerdydd* in gales, irlandes e scuzes; *Kardhyd* in curnuvaglies; *Kerdiz* in bretun; Cayr Deeth in manes) a l'è la capital del Galess.
La gh'ha una pupulaziun de 317.500 abitant (2006).

## Geugrafia

Cardiff a l'è al süd-est del Galess, arent al cunfin cun l'Inghiltera.

## Cità gemelaa

Cardiff a l’è gemelaa cun:
*  Bergen, Nurvegia
*  Nantes, Francia
*  Stucarda, Germania
*  Xiamen, Cina

## Ligam de föra
* Sit istitüziual
Calgary

**Calgary** a l'è la cità püssee granda de l'Alberta, Canada. La se tröa a 80 km a est di Muntagn Rucius. La gh'ha una pupulaziun de 991.759 abitant (2006). La cità a l'è una destinaziun cugnussüda per i sport de l'Inverna e l'ecu-turism, e in cità s'en tröen un frach de post per passaa i feri.
L'ecunumia de la cità a l'è basada suratüt in sü l'indüstria petrulifera, l'agricultüra, el turism e l'alta tecnulugia. 
Calgary a l'è anca la sede de festival cume: la Calgary Stampede, el Folk Music Festival, el Lilac Festival, el GlobalFest e'l Carifest. In del 1988 a gh'hinn staa i Giöch Ulimpich Invernaj.

## Alter pruget
Québec (cità)

La citá del **Québec** a l'è la capital de la pruincia canadesa del Québec. L'UNESCO l'ha diciaraa la cità vegia (*Vieux-Québec* in frances) Patrimoni Mundial de l'Ümanità in del 1985. El 3 de lüj del 2008 la cità l'ha celebraa i sò 400 agn e l'è dunca la cità francofuna püssee vegia del cuntinent american. Per 'sta resun chì, la cità a l'è anca cugnussüda cunt el suranom *la Vieille Capitale* (la capital vegia).

## Ligam de föra
* Sit ufizial
Montréal

**Montréal** a l'è la cità püssee granda de la pruincia canadesa del Québec, la segunda cità francofuna del mund, e la segunda cità canadesa per pupulaziun e impurtanza. El gh'ha una pupulaziun de 1.620.693 (2006=, che vegnen 3,6 miliun se cunsiderum tüta l'area metrupulitana. La cità la se tröa in sü l'isula de Montréal, a la cunflüenza di fiüm *St-Laurent* e *St-Pierre*, a 246 km a süd-ovest de la cità del Québec, la capital de la pruincia, e a 202 km de Ottawa, la capital del Canada. 

#### Arrondissements

El teritori münicipal de Montréal a l'è dividüü in 19 *arrondissements*:

* Ahuntsic-Cartierville
* Anjou
* Côte-des-Neiges–Notre-Dame-de-Grâce
* Lachine
* LaSalle
* Le Plateau-Mont-Royal
* Le Sud-Ouest
* L'Île-Bizard–Sainte-Geneviève
* Mercier–Hochelaga-Maisonneuve
* Montréal-Nord
* Outremont
* Pierrefonds-Roxboro
* Rivière-des-Prairies–Pointe-aux-Trembles
* Rosemont–La Petite-Patrie
* Saint-Laurent 
* Saint-Léonard
* Verdun 
* Ville-Marie
* Villeray–Saint-Michel–Parc-Extension

## Edücaziun
Montréal el gh'ha 6 üniversità e 12 "cégep" (*Collège d'enseignement général et professionnel*, un'istitüziun d'edücaziun per i agn dopu i scör süperiur carateristiga del Québec e del Canada); a l'è anca la cità nord-americana cun la püssee granda prupurziun de stüdent de edücaziun süperiura per abitant.

### Üniversità francofun
* Université de Montréal:
** École Polytechnique de Montréal
** HEC Montréal - École des Hautes Études Commerciales de Montréal
* Université du Québec:
** Université du Québec à Montréal (UQÀM)
** École de technologie supérieure (ETS)
** École nationale d'administration publique (ENAP)
** Institut National de la Recherche Scientifique (INRS)
* Université de Sherbrooke (a l'è a Sherbrooke, e la gh'ha una campus a Longueuil)
* Université Laval (a l'è a Québec, e la gh'ha una campus a Longueuil)

### Üniversità anglofun
* Université McGill
* Université Concordia

## Ligam de föra
* Sit ufizial
* Ufizi del turism
Edmonton

**Edmonton** a l'è la capital de la pruincia canadesa de l'Alberta, la segunda cità de la pruincia (dopu de Calgary) e la quinta del Canada. A l'è stada la sede del Campiunaa del Mund d'Atletica del 2001. El gh'ha una pupulaziun de 752.412 abitant (2008), che vegnen 1.081.300 se cunsiderum tüta l'area metrupulitana (2007).

A Edmonton al gh'è el West Edmonton Mall, el center cumercial püssee grant de l'America del Nort.

## Alter pruget
Batalia del pass de Riški

La **batalia del pass de Riški** (bulgher: Битката при Ришкия проход, *Biktata pri Riškija prochod*) ciamada inscì perchè l'è avegnuda in 'sto pass di Balcan (bulgher: *Stara planina*, che voeur dì *vegg montagn*), l'è stada combattuda tra l'Imperi Bizantin e quell bulgher.

Tra el 755 e 'l 775, l'imperador bizantin Costantin V l'ha organizaa noeuv guerr per fà foeura la Bulgaria e anca se despess l'è riessii a batt i Bulgher l'ha poduu nò fà diventà realtaa el sò intent. Per esempi, in del 759, l'è partii cont ona grandissima armada ma el khan Vineh el gh'ha avuu on mugg de temp per mett di soldaa ai pass de montagna. Inscì, quand i Bizantin hinn rivaa al pass de Riški, hinn staa completament battuu. El stòrich bizantin Teòfane el Confessor l'ha scrivuu che i Bulgher hann massaa anca el *stategós* de la Tracia Leon e quell de Drama.

Ma el Vineh l'ha minga aprofitaa de la vittòria per vincc el nemis in moeud definitiv, ma l'ha inveci avanzaa di propòst de pas. Questa decision l'è diventada verament impopolar e 'l Vineh l'è staa massaa in del 761 da di nòbil.

## Vôs collegaa
*Costantin V
*Vineh de Bulgaria
Atalanta

* Atalanta, personàgg mitologèch de l'antìca Grécia.

* Atalanta, squàdra de fùbal maschìl de Bèrghem.
* Atalanta, squàdra de fùbal femnìl de Almèn 'n pruìnsa de Bèrghem.

* Atalanta, tragédia del Marco Pacuvio.

* Vanessa atalanta, farfàla de la famèa di Ninfalidi.
Vancouver

**Vancouver** a l'è una cità canadesa del süd-ovest del British Columbia. El gh'ha una pupulaziun de 582.296 abitant e la sua area metrupulitana, cugnussüda 'me el *Greater Vancouver Regional District* (Distret Regiunal del Vancouver Grant), a l'è la püssee granda de l'ovest del Canada e la terza del paes, e la gh'ha püssee de 2 miliun de abitant.
Vancouver l'è stava la sede di Giöch Ulimpich d'Inverna del 2010.
Halifax

**Halifax** a l'è una cità canadesa, la capital e la cità püssee granda de la pruincia de la Növa Scozia. El gh'ha una pupulaziun de 359.111 abitant (2001).
Toronto

**Torónt** a l'è la cità püssee granda del Canada, e la capital de la pruincia de l'Ontario. La pupulaziun de la cità a l'è de pressapoch 2,5 miliun de abitant, che la vegn de 5,8 miliun se cunsiderum tüta l'area metrupulitana. A l'è cunsideraa el "mutur ecunomich" del Canada, el center finanziari e cultüral del paes, e anca vüna di cità püssee sicür de l'America del Nort.

Toronto a l'è vüna di cità püssee multi-cultüraj del mund, vist che'l 49% de la pupulaziun a hinn imigrant de alter paes. Anca se l'ingles a l'è la lengua che la cumanda (e Toronto a l'è la capital anglofuna del Canada), un nümer grant de abitant al parla alter lenguf.
Fina ai agn '70 Toronto a l'era la segunda cità del paes dopu de Montreal ma cunt el desvilüp de l'indüstria di utumobil e de l'mineraria, e la custrüziun di canal de St. Lawrence, Toronto a l'è vegnüü sü a la svelta, tant che l'è divegnüü inscì la cità püssee impurtanta del paes.
Winnipeg

**Winnipeg** a l'è la capital de la pruincia canadesa del Manitoba, Canada. A l'è la sesta cità püssee granda del Canada e la püssee impurtanta del center del Canada. El gh'ha una pupulaziun de 632.837 abitant (2006). La cità la se tröa a la cunflüenza di fiüm Vermell e Assiniboine.
A Winnipeg a hinn nassüü:
* Randy Bachman, müsicista fundadur di grüp müsicaj The Guess Who e Bachman Turner Overdrive;
* Neil Young, müsicista e cantautur;
* Aaron Funk, müsicista di Venetian Snares.
Whitehorse

**Whitehorse** (in ingles al vör dì «caval bianch») a l'è la capital del Yukon, in del nort-ovest del Canada. El gh'ha una pupulaziun de 20.461 abitant 2006 (22.898 cunt i arei inturna), che l'è el 75% de pupulaziun tutala di teritori del Yukon.
St. John's

**St. John's** (in frances:* Saint-Jean*), a l'è la capital de la pruincia canadesa de Terranova e Labrador, che la se tröa a l'estrem est de la penisula de Avalon, in de l'isula de Terranova. El gh'ha l'area metrupulitana püssee pupulada de la pruincia, cunt una pupulaziun de 100.646 abitant, e, dopu de Halifax, a l'è la segunda area metrupulitana püssee pupulada di Pruinc Atlantich, cun 181.113 abitant.

## Referenz
Idiulet

Un **idiulèt** l'è na varianta d'una lengua che l'è ünich d'un individuv. El se manifesta principalment int i cumbinazion de parol (selezion de vucabulari), gramatica, fras idiumatich, o parnonzi che i henn ünich d'una persona. Quand se cunsidera che ogni persona la gh'ha di esperienz linguistich divers da j'alter, l'è logich che la so lengua de lur - anca se l'è largament cumpagna de quela d'altra gent cun l'istessa lengua mader - la gh'avrà di diferenz persunal.

Di völt pö süced che un idiulet el se svilüpa int un "eculet", un dialet specifich d'una cà o fameja.

Int la linguistega furensica, i idiulet i vegnen druvaa per decid se 'na letera l'è staa scrivüü da 'na certa persona.
Brema

**Brema** (inscì anca in italian e pulach; *Bremen* in tudesch; *Brême* in frances), a l'è una cità in del nord-est de la Germania che la gh'ha 545,869 abitant (2005). 

Insema a la cità de Bremerhaven (60 km a nord-ovest) la furma la *Cità Hanseatica Libera de Brema* (*Freie Hansestadt Bremen*) ciuè 'l Land de Brema.

La sede vegia del municipi (ciuè la *Rathaus*) e la statua de Roland in de la piasa dinanz al municipi hinn staa mittüü in del *Patrimoni Mondial de l'UNESCO*.


## Galeria

image:4StadtmusikantenBremen.JPG|Statua di Quater müsicista de Brema
Image:Bremen_Roland.jpg|Statua de Roland
Image:Bremen-dom.jpg|La Catedral de Brema


## Sit interessant
* La *Marktplatz*, piaza del mercaa.
* La *Rathaus*
* La Statua de Roland, 1404.
* La catedral de St. Peter, del secul XIII.
* L*'Schlachte*, el port medieval de Brema.
* *Die Bremer Stadtmusikanten*, i prutagunista del liber di Fredej Grimm.

## Cità gemelaa

* Danziga (Pulonia) fin del 1976
* Riga (Letonia) fin del 1985
* Dalian (Cina) fin del 1985
* Rostock (Germania) fin del 1987
* Haifa (Israel) fin del 1988
* Bratislava (Sluachia) fin del 1989
* Corint (Nicaragua) fin del 1989 
* Smirne (Türchia) fin del 1995.

## Ligam de föra
* sit ufizial 
* Foto panuramich de Brema - 

## Riferimèncc
Rostock

**Rostock** (un temp, *Roztoka* in pulach) a l'è una cità in del nord de la Germania che la gh'ha 199.108 abitant. El quarter de Warnemünde, 12 chilometer a nord, al se tröa diretament in sü la costa del mar Baltich. La cità l'hann fundada in del 1218 e l'ha faa part de la Lega Hanseatica di Cità, insema a Brema e Ambürgh.
Rostock a l'è la cità püssee granda del stat federal del Mecklemburg-Pumerania Ucidentala (*Mecklenburg-Vorpommern*), e'l segunt port püssee grant in sül Mar Baltich, dopu de Lübeca. L'Üniversità de Rostock, fundada in del 1419, a l'è cunsiderada la püssee vegia de l'Europa del Nord.
## Cità gemelaa
* Stetin, Pulonia.
* Turku, Finlandia.
* Dunkerque, Francia.
* Riga, Letonia.
* Anversa, Paes Bass.
* Århus, Danimarca.
* Göteborg, Svezia.
* Bergen, Nurvegia.
* Varna, Bülgaria.
* Fiüm, Cruazia.
* Brema, Germania.
* Dalian, Cina.
* Raleigh, Stat Ünii.

## Riferiment
Saarbrücken

**Saarbrücken** (*Sarrebruck* in frances; *Saarbrécken* in lüssembürghes; *Saarbrigge* in del dialett del lögh) , a l'è la capital del stat federal tudesch del Saarland. La se tröa in del süd de la Germania, arent a la fruntera cunt la Franza e'l Lüssemburgh, e l'è traversáda del fiüm Saar. La sua pupulaziun a l'è de 178.151 abitant (2015).

## Geugrafìa
Saarbrücken a l'è in d'una valada granda in sü i riv del fiüm Saar, aflüent de la Mosela, arent al cunfin cun la Francia. 

## Storia
In del Nöfcent Saarbrücken a l'è stada dò völt (1919-1935 e 1945-1957) metüda dent in d'un teritori indipendent ciamaa *Saarland* e sòta l'aministraziun francesa.

## Ecunumia
La cità a l'è el center d'una zona indüstriala impurtanta per la prudüziun d'azal, zücher, bira, ceramica, istrüment otich e materiaj per i custrüziun.

## Munüment püssee impurtant

* el Punt de preia in sül fiüm Saar (1546)
* la Gesa gotica de Sankt Arnual
* el Castel del secul XVIII
* el Mercà *St. Johanner Markt*

## Aministraziun
El sindich a l'è la Charlotte Britz.

## Cità gemelaa

*  Nantes (Francia), fin del 1965
*  Tbilisi (Georgia), fin del 1975
*  (Germania), Cottbus fin del 1987

## Ligam de föra
* Sit ufizial
Thalía

La **Thalía**, pseudonim de *Ariadna Thalía Sodi Miranda*, a l'è una cantant e atris messicana che l'è nassüda e Cità del Messich el 26 de agust del 1971.

L'ha vendüü püssee de 25.000.000 album e l'è dunca cunsiderada vüna di cantant de müsega latina püssee impurtant al mund. Segunt un'intervista del 2006, la gh'ha una registraziun de vus de trì utav. Cun la sua partecipaziun ai telenovel di agn '90 e per la sò beleza, i messican gh'hann daa el suranom "regina di telenovel" *(Reina de las Telenovelas)* e "Imperadris de la Beleza" *(Emperatriz de la Belleza)*. 
Segunt un'indagin, a l'è la terza dona püssee cugnussüda in Messich. Del desember del 2000 l'è maridada cun l'impresari american Tommy Mottola, e cun lüü l'ha aüü una tusa, *Sabrina*, che l'è nassüda el 7 d'utuber del 2007.

## Discugrafia
* Cume cantant del grüp de bagaj messican *Din-Din* (1981-83): 4 disch
* Cume cantant del grüp de giuin messican *Timbiriche* (1986-89): 4 disch
* *Thalía* (Fonovisa, 1990)
* *Mundo de Cristal* ("Mund de cristal" – Fonovisa, 1991)
* *Love* (Fonovisa, 1992)
* *En éxtasis* ("In estasi" – EMI, 1995)
* *Nandito Ako* (In tagalog: "A dun chì" – EMI, 1997)
* *Amor a la mexicana* ("Amor a la messicana" – EMI, 1997)
* *Arrasando* (EMI, 2000)
* *Thalía con banda: Grandes éxitos* ("Thalía cun la banda: Sücess grant" – EMI, 2001)
* *Thalía (2002)* (EMI, 2002)
* *Thalía's Hits Remixed* (EMI, 2003)
* *Thalía (English)* (EMI/Virgin Records, 2003)
* *Greatest Hits* (I sücess cun la EMI, 2004)
* *Greatest Hits Videos* (DVD – EMI, 2004)
* *Grandes éxitos* (I sücess cun la Fonovisa, Univision, 2004)
* *El sexto sentido (The Sixth Sense)* ("El sest sens" – EMI, 2005)
* *El sexto sentido "Re+Loaded"* (Ediziun speciala dumà in Messich e USA – EMI, 2006)
* *Lunada* (EMI, 2008)
* *Primera fila* (Sony Music, 2009)

## Filmugrafia
* *La guerra de los pasteles* (Film messicana, 1976)
* *La pobre señorita Limantour* (Telenovela messicana, 1987)
* *Quinceañera* (Telenovela messicana, 1987-88)
* *Luz y sombra* (Telenovela messicana, 1989)
* *María Mercedes* (Telenovela messicana, 1992)
* *Marimar* (Telenovela messicana, 1993-94)
* *María la del Barrio* (Telenovela messicana, 1995-96)
* *Mambo Café* (Telecumedia messican-americana, 1999)
* *Rosalinda* (Telenovela messicana, 1999)

## Referenz


## Ligam de föra
* Sit ufizial
* Sit de la sua cà discugrafiga 
* Conexión Thalía Radio Show
* Thalía in Twitter
Sgiovedì

El **sgiovedì**, ciamad anca *la sgioeubia*, l'è el quart dì de la setimana, el ven dopo del mercoldì e prima del venerdì.

El nom el ven del latin *Iovis dies*, che 'l voeul dì "dì de Sgiœuv, la pussee importanta divinità per i antigh roman: l'è insì in la pupart di lengov romanze, foeura del portoghes, e anca in galles.

In di lengov germaneghe, inveci, el ven del dio Thor, compagn del Sgioeuv roman.

## Riferiment
*Treccani

## Alter proget
Aarau

**Aarau** a l'è la capital del cantun svizer Argovia e'l se tröa in del distret de Aarau. La cità a l'è in sü la costa del fiüm Aar a una altitüden de 381 meter sura al livel del mar e la gh'ha una pupulaziun de  abitant.

Aarau a l'è tacaa a nord ai cumün de Küttigen e Erlinsbach, a est a Rohr e Buchs, a süd-est a Suhr, a süd a Unterentfelden e a ovest a Eppenberg-Wöschnau (SO) e Erlinsbach (SO).

## Sport
La cità la gh'ha una squadra del folber che la se ciama Fussballclub Aarau 1902 e la giüga in de la Lega Svizera de folber .

## Cüriusità
* l'Albert Einstein l'ha faa part di sò stüdi chì a Aarau.

## Citaa gemelaa
* Neuchâtel, Svizera
* Delft, Ulanda
* Reutlingen, Germania
* Santa Fe, Argentina
Tavò

**Tavò**, mej cugnussüü cunt el nom tudesch de **Davos** (*Tavate* in Italian; *Tavau* in Rumancc, *Tavaa* in Lumbard standard) a l'è una cità de la Svizera,
distret de Prättigau/Davos, in del Canton Grisun. El so cumün al gh’ha pressapoch  abitant e una süperfiss de 283.99 km², e al se tröva a una altitüden de 1560 meter sura al livel del mar.

A l'è tacaa a nort a Klosters-Serneus, a est a Susch, a süd a Schanf e Bergün/Bravuogn, e a ovest a Wiesen, Arosa e Langwies.

Davos a l'è famus perchè tücc i agn a l'è la sede del World Economic Forum (*Forum Ecunomich Mundial*). A l'è impurtanta anca per i sport invernaj e per i aveniment cume la Cupa Spengler, el turnee püssee vecc de hockey sura el giaz.

Davos a l'è anca la cità püssee volta d'Europa (1.560 - 2.844 m).

Se pö andà a Davos cun l'utumobil o'l trenu. El reuport püssee arent a l'è quel de Zürich.

## Storia
L'abitaa atual l'ha cuminciaa a ess abitaa in de l'Alta Età de mezz, con l'immigrazion de gent de lengua rumancia. El paes de Davos l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1213 col nom de *Tavaus*.

L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sota:

## Turism
* Pupulaziun: 13.000 abitant
* Lengua: tudesch
* Gastrunumia: 100 risturant
* Hotels: 24.000 lecc
* Vies / remuntis: 54 instal·lacions
* Staziun püssee volta: 2.844 m d'altitüdin
* Chilometer de pista: 300 km
* Major pista d'esquí en descens: 12 km
* Camins de senderisme a l'hivern: 97 km
* Itineraris per a esquí de fons: 75 km clàssic / 40 km skating
* Itineraris per a esquí: 700 km


File:Kirchnermuseum2.jpg|Kirchner Museum


## Ligam de föra
* Sit ufizial

## Referiment
Coira

**Coira** (variant lucai in lumbard: *Chéira* a Mesoch, *Cùira* a Bund, *Cöira* a Pus'ciav; in tudesch *Chur*, in talian *Coira*, in rumanc *Cuira* o *Cuera*, in franses *Coire*) a l'è una cità de la Svizera, la capital del cantun Grisun e la citaa, la pü vegia de la Cunfederaziun Elvetega. La se tröa in del distret de Plessur. A l'è tacada a nord ai cumün de Haldenstein e Trimmis, a est a Maladers, a süd a Churwalden e a ovest a Domat/Ems e Felsberg. La gh'ha una pupulaziun de  abitant ().

## Evoluzion demografega
I dat de la popolazion istòrega i henn riportaa in de la tabela chi de sotta:

:NOTA: El dato del total de la percentual dei parlant el fa sü püssee del 100% perchè se cünta tüt i lengh, minga doma la prima lengua.

## Dati climategh




## Riferiment
Friburgh (CH-FR)

:*Per vidè la pagina de la cità tudesca *'Friburg in Brisgovia**, vardii [[Friburgh (DE-BW)]]''







**Friburg*' (inscì anca in [[rumancc]]; *Fribourg* o *Fribourg en Nuithonie* in [[frances]], *Freiburg* o *Freiburg im Üechtland* in [[tudesch]]; *Friburgo'' in italian) a l'è una cità in de l'ovest de la svizera, la capital del cantun de Friburgh. Al se tröa arent al fiüm Sarine.

La cità la gh'ha una pupulaziun de 32.000 abitant (94'867 se cunsiderum l'aglumeraa ürban) e l'è una cità suratüt francofuna e de religiun catoliga.

La cità l'ha fundada el duca Berthold IV de Zähringen in del 1157 e la fa part de la Svizera del 1481.

La sua üniversità (1889) la gh'ha 10.000 stüdent, cunt un insegnament in frances e tudesch.
Ginevra

**Ginevra** (*Genève* in frances, *Genf* in tudesch, *Ginevra* in italian e *Genevra* in rumanc; *Geneva* in arpitan e ingles; *Ginebra* in spagnö; *Genava* in latin), a l'è una cità de l'ovest de la Svizera, la capital del cantun svizer de Ginevra e'l center de la part francofuna de la Svizera (a l'è püssee giüst dì francupruvenzal). La gh'ha 184.758 abitant (2003), 645.000 in de l'area metrupulitana, e l'è la segunda cità del paes, dopu de Zürich. El 43,4% de la pupulaziun a l'è d'urigin furesta.
La cità la se tröa in del süd-ovest del lach Leman, in sü i dò riv del Rodan, in d'una valada sarada cunt inturna i muntagn.

## Etimulugia
El nom Ginevra a l'è de urigin celtega: *Genava*. Anca se'l nom "Genava" al se tröa in di test latin, el nom a l'è celtegh. In francupruvenzal al se dis propi *Geneva*. 

La cità a l'è la sede de urganizaziun internaziunaj cume la Crus Russa, l'istitüt de ricerca CERN, i Naziun Ünii (sede segundaria) e una quaj sua agenzia (Urganizaziun Mundiala de la Salüt (OMS), Üniun Internaziunala di Telecumünicaziun (UIT), Urganizaziun Metereulogica Mundiala (OMM), e alter).

El simbul püssee cugnussüü de la cità a l'è el Jet d'Eau, un racc d'aqua de 140 meter d'alteza.

## Ligam de föra
* Sit ufizial
Gstaad

**Gstaad** a l'è un sit de la Svizera in del Cantun de Berna cunt pressapoch 2500 abitant. Al fa part del cumün de Saanen. A l'è un sit de turism invernal, induè che van i persunacc famus e i member de l'aristucrazia eurupea.

D'estaa a gh'hinn aveniment cume l'Allianz Suisse Open Gstaad, un turnee del tennis che'l gh'ha partecipaa anca el campiun Roger Federer, el world championship del beachvolley, e'l Gstaad Country Night: un festival de müsega country che'l düra trì dì.
Venerdì

El **venerdì** l'è el quint dì de la setimana, el ven dopo del giovedì e prima del sabet: el so nom el ven del latin  *Veneris dies*, che 'l voeul dì "dì de Vener", dea romana de la bellezza: l'è insì in squasi tute i lengov romanze, foeura del portoghes, e anca in galles.

In di lengov germaneghe el ven inveci de la dea *Frigg* o *Freyja*. In la tradizzion cristiana a l'è un dì de penitenza, perchè el Gesù el saria stad miss in cros propi de venerdì, menter per l'islam a l'è el di pussee important, che i musulman inn ciamad a orà in moschea.

## Riferiment
*Treccani

## Alter proget
MC Killer

**McKiller**, l'e' nasüü a Milano (al sa fa ciamà anca in bref *DJC*). L'e' un deejay rap cal culabura e produs cun Dr.Love e l'ha faa cun lü un album in dal 2007, cal sa ciama **Fratelli di Lambro** (*Fredei da Lamber*).
Sciafüsa

**Sciafüsa** (*Schaffhouse* in frances; *Sciaffusa* in italian; *Schaffausen* in tudesch; *Schafuuse* in aleman; *Schaffusa* in rumancc; *Scafusa* in latin) a l'è una cità svizera del Canton Sciafüsa cun 34600 abitant (2005). La se tröa a la riva de dirita del Rin.
Triant (quarter da Munscia)

Ül quarter da **Triant** l'é un riùn da Munscia e l'é amministrativament apartenent a la Circuscrisiùn 4. A in resident in tuta la Circuscrisiùn 33.863 personn i pari al 27,88% da la pupulasiùn; l'età media l'è da 44 an e la percentuol di ansian cün pùsé da 65 an l'è ül 22,51%. Cun chi nümar chi, la risülta la pùsé pupulusa da tucc i circuscrisiùn da Munscia; Triant al cunfina cun San Biòs, San Frutus e San Giusep, e l'é traversada dal Canal Viluress.

I vii principal dal quarter à in: Via Cavallotti (v'una di arteri pùsé impurtant ca culegan ul Centar Storic), Via Vittorio Veneto (strada ca la culega Via Cavallotti cun la SS36) e via Monte Cervino, famusa per i giardinett.
La Gesa dal Sacro Cuore l'é l'unic logg da preghiera e à l'é in mess a Via Vittorio Veneto. Ül nom **Triant** deriva da l'antica Casìna al centar dal quarter che l'era dutada da tri port (*ant*).
Ül Quarter da Triant l'é v'un di pùsé rinumò da Munscia.

## Curiusità
Ül cantant Davide Van De Sfroos l'é urugunari da Triant e l'ha abitò in Via Biancamano fin ai quatr'ann prima da trasferis in da la pruvincia da Comm.

## Ligam de föra
* Sit da la Circuscrisiùn 4
Montreux

**Montreux** a l'è una cità svizera, del Cantun Vaud, e del Riviera-Pays-d'Enhaut, cunt una pupulaziun de 23.010 abitant (2006). La cità la se tröa in sü la riva superiura del lach Leman e l'è tacada a nort al cumün de Blonay, a est a Haut-Intyamon (Canton Friburgh), a süd a Veytaux, a ovest al lach Lehman e, dunca, ai cumün de Noville e La Tour-de-Peilz.

Apartegnen al teritori cumünal i lucalità de: Baugy, Brent, Caux, Chailly-sur-Clarens, Chamby, Chaulin, Chêne, Chernex, Clarens, Collonge, Cornaux, Crin, Fontanivent, Glion, Jor, Le Châtelard, Les Avants, Les Planches, Mont-Fleuri, Pallens, Pertit, Planchamp, Sâles, Sonzier, Tavel, Territet, Vernex, Villard-sur-Chamby i Vuarennes.

A Montrex al gh'è el famus Festival del Jazz de Montreux.
Basilea

**Basilea** (inscì anca in italian e rumanc; in tudesch: *Basel* ; in frances: *Bâle* ; in latin: *Basilia* o *Athenæ Raucorum*; arpitan: *Bâla*) a l'è la terza cità püssee granda de la Svizera, cun 188.000 abitant e 690.000 abitant in de la cunürbaziun. La se tröa in del cantun de Basel-Stadt (*Basilea-Cità*), al nord-ovest de la Svizera, sura el Rin. 

Basilea a l'è un center indüstrial impurtant per l'indüstria chimiga e quela farmaceutiga. 

## Gent de Basilea
* Luci Munati Planc (c.87 BC - c.15 BC), fundadur de la cità
* Jacob Bernoulli (1654-1705), matematich
* Johann Bernoulli (1667-1748), matematich
* Daniel Bernoulli (1700-1782) matematich
* Leonhard Euler (1707-1783), matematich
* Johann Bernoulli (1710–1790),  matematich
* Jakob Emanuel Handmann (1718-1781), pitur
* Johann Peter Hebel (1760-1826), pueta  
* Jacob Burckhardt (1818-1897), professur de storia, teulugia, filusufia
* Karl Barth (1886-1968), teulugista prutestant
* Arthur Cohn (1927--), prudütur de cinema
* Beat Raaflaub (1946--), diretur d'urchestra
* -minu (1947--)
* Dani Levy (1957--), diretur de cinema
* Patty Schnyder (1978--), tenista
* Roger Federer (1981--), tenista
* Sarah Stocker, artista e scritur
* Idith Zertal, storich

## Referenz
* Gossman, Lionel. *[http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/13917.ctl Basel in the Age of Burckhardt: A Study in Unseasonable Ideas.] * Chicago: University of Chicago Press, 2000. ISBN 0-226-30498-1
* Kearney, Shirley. *Basel: A Cultural Experience*, Spalentor Verlag, ISBN 10:3-908142-23- 7, ISBN 13: 978-3-908142-23-2

## Ligam de föra
* Basel - Wikivoyage
Lusana

**Lusana** (*Losena* in arpitan; *Lausanne* in frances e tudesch (pr tud: []); *Losanna* in italian; *Lausana* in ucitan; *Lausonium* in latin) a l'è la capital del Cantun Vaud, Svizera. La gh'ha una pupulaziun de 128.4321 abitant (2006).

El cumün de Lausanne al se tröva a una altitüden de 495 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bottens, Bretigny-sur-Morrens, Chavannes-près-Renens, Cheseaux-sur-Lausanne, Crissier, Cugy, Ecublens, Epalinges, Évian-les-Bains (FR-74), Froideville, Jouxtens-Mézery, Le Mont-sur-Lausanne, Lugrin (FR-74), Maxilly-sur-Léman (FR-74), Montpreveyres, Morrens, Neuvecelle (FR-74), Prilly, Pully, Renens, Romanel-sur-Lausanne, Saint-Sulpice, Savigny.

Lausana a l'è la sede del CIO (*Cumitaa Ulimpich Internaziunal*).

La catedral de Lusana a l'è vün di edifizi püssee bej de stil gotich in Svizera.

## Ligam de föra
* Sit ufizial
* Fotu de Lusana
Zürigh

**Zürigh** (in tudesch: *Zürich* (parnunziaa: ); endèla parlàda locàl: *Züri* (parnunziaa: ); *Zurigo* in italian; *Zurich* in frances; *Turitg* in rumancc) a l'è la cità püssee granda de la Svizera, cunt una pupulaziun de  abitant (), che la vegn püssee de un miliun se cunsiderum tüta l'area metrupulitana. A l'è anca la capital del Cantun Zürigh e del distret de Zürigh. La cità la se tröa in sül fiüm Limmat e 'l Lagh de Zürigh.
Zürigh a l'è el principal center cumercial de la Svizera e la sede del reuport püssee grant del paes. Chì a l'è nassüü in del (1916) el muiment artistich Dadà.

El nom de la citaa el vegn prubabilment del celtegh *Turus* (a l'era staa truaa in d'una tumba del segunt secul, düranta l'ucüpaziun rumana). El nom ruman de la vila a l'era *Turicum*.

## Vos correlaa
* Red di tram de Zurigh
Örebro

**Örebro** a l'è una cità de la Svezia cunt 127.770 abitant (2006). 
La cità, la setima de la Svezia cume abitant, a l'è al center del paes, in sü la riva del lach Hjälmaren, in de la pruincia del Närke e l'è la capital de la Cuntea d'Örebro. A l'è a pressapoch 200km de Stuculma e 300 de Göteborg e Oslo.

L'Üniversità d'Örebro a l'è vüna di üniversità svedes püssee mudern, e fina al 1999 a l'era una *högskola* (scöra üniversitaria). Incö la gh'ha 14.000 stüdent e 1.300 gent cume persunal üniversitari.
Uppsala

**Uppsala** a l'è una cità in del center de la Svezia, che l'è cugnussüda suratüt per la sua üniversità, la püssee vegia del paes (e de tüta la Scandinavia) e perchè a l'è la sede de la residenza de l'arcivescuf de la Gesa svedesa.
Uppsala a l'è a 70 km a nort de Stuculma, 35 km a nord del reuport d'Arlanda e 100 km a süd de Gävle. A l'è la capital de la Cuntea d'Uppsala. Cun pressapoch 180.000 abitant a l'è la quarta cità del paes (dopu de Stuculma , Göteborg e Malmö). 

El fiüm Fyris el traversa la cità.
Västerås

**Västerås** ([vɛstər'oːs]; in finlandes anca *Vesterås* o *Vesteroos*) a l'è una cità in del center de la Svezia che la se tröa in sül lach Mälaren, in de la pruincia de Västmanland, a pressapoch 100 km a ovest de Stuculma. La cità la gh'ha una pupulaziun de pressapoch 102.000 abitant.
Sabet

El **sabet** o **sabot** l'è el sest dì de la setimana, el ven dopo del venerdì e prima de la domenega: el nom el ven del latin *sabbatum*, che 'l ven de l'ebraich *[[shabbat]]* o ben *polsà* e l'etimologia l'è scompartida de la piùpart di lenuge romanze, fò del romen *Sâmbătă* e del franzes *Samedi* che i ven del latin bass *Sambati dies*.

In de le lengue scandinave el gh'ha el nom ligad al bagn, perchè per i vichinghi a l'era el dì del bagn: in todesch se dis *Samstag* che 'l ven apò a lu de Shabbat ma in certe zona de la Germania se dopera apò la parolla *Sonnabend* che la voeul dì "vigilia del Sol". In de le oltre lengue germaniche inveci el nom el deriva del latin *Saturnii dies*, cioè "dì del pianeta Saturno", istess in galles, bretone e gaelich scozzes.

El sabet l'è el dì che i sgiudee i polsa.

## Riferimencc
*Treccani

## Olter progecc
Cunsunanta aprussimaa

Int la funetica de l'articulazion 'na **cunsunanta aprussimaa** (ciamaa anca mezza-cunsunant o semivucal) l'è un son ch'el se tröva al cunfin tra l'articulazion cunsunantica e quela vucalica.
Odense

**Odense** (*Ottensee* antegament in tudesch; *Óðinsvé* in islandes) a l'è la terza cità püssee granda de la Danimarca, dopu de Copenaghen e Århus. La se tröa a 147 km a ovest de Copenaghen, in de l'isula de Fionia (*Fyn*) e in de la regiun Syddenmark. Odense el gh'ha una pupulaziun de pressapoch 185.000 abitant. A l'è vüna di cità püssee vecc de la Danimarca: in del 1988 l'ha celebraa i sò 1.000 agn.

El nom "Odense" el vegn de "Odins Vi", che'l vör dì *El Santuari d'[[Odin]]*, in relaziun cun l'andiga mitulugia scandinava.

## Ligam de föra
Odense - City of Hans Christian Andersen
Aabenraa

**Aabenraa** (in danes anca o *Åbenråes*; in tudesch *Apenrade* ) a l'è una cità de la Danimarca, in de la regiun de Syddanmark. La se tröa arent al fiord cunt el sò nom, al strecc Little Belt, in del süd de la penisula del Jütland. Per la rifurma aministrativa del 1 genar 2007, el cumün l'ha ciapaa insema i teritori di vecc cumün de Bov, Lundtoft, Rødekro e Tinglev. La gh'ha una pupulaziun de 22.039 abitant (2002). 

L'indüstria alimentara a l'è la prutagunista de l'ecunumia de la cità, in particular per la prudüziun de la bira e di cunserv.

## Ligam de föra

*Sit ufizial
*Sit del port 
*Sit turistich
Elsinör

**Helsingør** (in italian e in ingles *Elsinore*; in frances *Elseneur*; in spagnö *Elsinor*; in islandes *Helsingjaeyri*) a l'è una cità in del nord-ovest del Sjælland, Danimarca che la gh'ha 59.492 abitant. A l'è cugnussüü per el castel de Kronborg, el scenari de la tragedia de l'Amlet del Shakespeare.
Aarhus

**Århus** (antegament in tudesch: *Arenhusen*; in islandes: *Árósar*) a l'è una cità de la Danimarca, vüna di püssee vecc (951) e la segunda per pupulaziun, cun 303.318 abitant (2007). La se tröa in de la penisula del Jütland (*Jylland* in danes) e in de la regiun del Jütland Central.

## Ligam de föra
* Sit ufizial