open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Còsta Ulpì

**Cósta Ulpì** (*Costa Volpino* in Italià) l'é 'n comú de  abitàncc (dàto del  ) dela Provinsa de Berghém, situat nela bàsa Al Camonega, poch de lóns de la còsta setentriunàla del Lach d'Izé.

L'é situatt a 192 meter d'altèsa sura'l màr, e 'l gh'à 'n area de 18 km².

La densità l'é de  ab./km².

Website = http://www.comune.costa-volpino.bg.it/ 


## Andamènt demogràfech
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Còsta Ulpì l'è mustràt in de la tabèla ché sóta:
 

## Riferimèncc
Rógn

**Rógn** (*Rogno* in Italià) l'é 'n comú de  abitàncc (dàto del  ) dela Provinsa de Berghém, situat nela bàsa Al Camonega, a presapóch 5&nbsp;km de la còsta setentriunàla del Lach d'Izé.

L'é situatt a 215 meter d'altèsa sura 'l leèl del màr e 'l sò teretóre 'l cuàrcia zó 'n area de 15,6&nbsp;km².

La densità l'é de  abitàncc per km².

Rogn, in del medioéf, l'è stat ol capolöch de öna di quàter circuscrisiù (pievàtech) in de le quài l'ìa spartìda sö la Al Camònega. Ol pievàtech de Rógn 'l ciapàa dét chèi che adès i è i teretóre dei paés de Rógn, Darf, Giànech, Artògne, Erbàn, Gordù, Sciano, Anfurro, Àngol.

## Andamènt demogràfech
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Rógn l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:
 

## Ligam da fò
* Sit

## Riferimèncc


## Us corelade
*Gesa de San Steven (Rogn)
Lùer

* **[[Lùer (BG)|Lùer]]**,  cümü de la pruinsa de Bèrghem söl Lach de Sàrnech.

* **[[Quercus|Lùer]]**, piante del gèner Quercus.

Pusìbol cunfuziù pò a con de:

* **[[Lùar]]**, cümü de la Altelina, endela Pruinsa de Sundri.
Òsem

**Òsem** (nòm uficiàl: *Ossimo*) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa.

El g'ha , condena superfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km².

El cunfìna coi cümü de Bùren, Siidà, Lós, Malégn, Piancógn e Scülpér (BG).

El teretóre del cümü de Òsem el töl dét la part setentriunàla de la àl del Trubiöl, ciamàt apò Altopià del Sul. Òsem l'è furmàt de du abitàcc: Òsem de Sóta e Òsem de Sura. El cèntro comünàl l'è a Òsem de Sura e 'l se tróa a 869 meter d'altèsa sùra 'l leèl del mar. Per Òsem de Sóta pàsa la Stràda Puvinciàl SP5 che de Malégn la mìna a Bùren e pò la và 'nvers la Al de Scalf.

'Na part del teretóre del cümü la scaàla 'l spartiàive co la àl del Lànech, 'ntra i cümü de Bùren e Lós, e la rìa a tocà 'l cunfì co la Pruvìncia de Bèrghem (cümü de Scülpér). El pùnto piö alt del cümü l'è 'l mut Susì (2398 m).

## Cuurdinade

## Evulusiù demogràfica

## Colegamèncc estèrni
*Pro Loco

## Riferimèncc
Plà

**Plà** (nòm uficiàl: *Pian Camuno*) l'è 'n cümü de la bàsa Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha presapóch 3.767 abitàncc, 'na süperfìce de 11&nbsp;km², per 'na densità de 342 ab./km². El cunfìna coi cümü de Artògne, Cósta Ulpì (BG), Pizògne, Rógn (BG)

L'abitat el se tróa a 244 meter d'altèsa sùra 'l leèl del mar.

## Cuurdinade

## Evulusiù demogràfica
Prèsten

**Prèsten** (nòm uficiàl: *Prestine*) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha presapóch  395 abitàncc, 'na süperfìce de 16 km², per 'na densità de 25 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bagulì, Bièn, Bré, Niàrt.

L'abitàt l'è sitüat a 610 meter de altèssa sùra 'l leèl del mar.

## Cuurdinade

## Evulusiù demogràfica
Paspàrt

**Paspàrt** (nòm uficiàl: *Paspardo*) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha presapóch 677 abitàncc, 'na süperfìce de 10&nbsp;km², per 'na densità de 68 ab./km². El cunfìna coi cümü de Co de Pùt, Sedégol, Simbèrch.

L'abitàt el se tróa a 978 meter d'altèsa sùra 'l leèl del mar.

## Cuurdinade

## Evulusiù demogràfica

## Galerìa de fóti

Archivi:Capitello due pini.jpg|Capitèl dei du pì (Età del ram)
Image:Paspardo - Panorama (foto Luca Giarelli).jpg|Panorama de la céza
Image:Affresco e portale - Paspardo (Foto Luca Giarelli).jpg|Portal
Image:Portale (1593) - Paspardo (Foto Luca Giarelli).jpg|Portal
Image:Archetti sulla strada - Paspardo (Foto Luca Giarelli).jpg|La vià de Paspàrt
Image:Interno - Chiesa S. Gaudenzio - Paspardo (Foto Luca Giarelli).jpg|Dedét de la céza de San Gaudenzio
Image:Porta laterale - Chiesa S. Gaudenzio - Paspardo (Foto Luca Giarelli).jpg|Portàl lateràl de San Gaudenzio
Édol

**Édol** (nòm uficiàl: *Edolo*) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha , condena superfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km². 
El cunfìna coi cümü de Córten, Incüzen, Luàr (SO), Malòn, Mòn, Put de Lègn, Saviùr, Sernio (SO), Sónech, Temù, Tuv (SO), Èza e Viù.

L'abitàt l'é sitüat a 720 méter d'altèsa sura 'l leèl del mar, endel pónt de conflüènsa de la Al de Córten co la alta Al Camònega e dóca el reprezènta apò 'n pónt de colegamènt 'mportànt 'ntra la Al Camònega e la Al Telìna via el Pas de l'Aprica.

Le frasiù de Vich e Cortenédol le se tróa endela part bàsa de la Al de Corten envéce la frasiù de Mö la se tróa sö la spónda mansìna de l'Òi e la fùrma 'n abitàt ünech col cèntro de Édol.

Par che 'ndel 1450 Édol l'ìes 'na stasiù de pagamènt del pedàgio come pòst de cunfì. Chèsta colocasiù la g'ha valìt en perìot de prosperità, testemognàt de divèrse demóre nòbii endel cèntro stòrich, concentràde perlopiö en via Battisti, dedré de la piàsa che g'ha 'n mès el stèma de la Val Camònega. En chèsta stèsa vìa gh'è apò Casa Zuelli, monümènt nasiunàl, che a stà a l'aspèt se stéma che 'l pöde éser stat fat sö endel sècol XVI, ma che 'ndel part piö bàsa l'ezebés dei detài architetònich piö antìch. En particolàr en capitèl con tré figüre che le somèa barbàriche e 'na iscrisiù en caràter quàze gòtich, endoche par de lèzer la dàta 1350.

## Evulusiù deomgràfica

## Riferimèncc
Darf

**Darf** (nòm uficiàl: *Darfo Boario Terme*) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa.

El g'ha , condena superfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km². 

El cümü de Darf el se tróa a la conflüènsa del fiöm Dès e 'l fiöm Òi, entùren a 'na culinèta de arenària rósa postàda en mès al fónt de àl de la Al Camònega ciamàda Montécol e colocàda pròpe endóche se 'mbóca la Al de Scalf. El cunfìna coi cümü de Àngol, Artògne, Ézen, Giànech, Piancógn e Rógn (BG).

Del teretóre comünàl fà part apò a le frasiù de Boér, Pelalégor, Gorsù, Scià, Erbàn, Angù, Bèsem, Codelàch, Montècc e Còrna.

El cèntro comünàl el se tróa a 220 meter d'altèsa sùra 'l leèl del mar.

## Stória
La prezènsa de cumunità umàne zamò en época preistòrica l'è testemognàda de le divèrse inciziù rüpèstre 'ntra le quàle le piö 'mportànte i è chèle che se tróa en località Atóla (sit ciamàt dei "Córegn Frèsch"), ai pè del Montécol, e 'ndel Parch Comünàl de le inciziù rüpèstre de de Lüìne, isé come i ogècc de l'Età del Bróns (terecòte al Lach Móro, segür de bróns söl Montécol)

Se g'ha póche nutìsie sö la prezènsa en época romàna. Dei tép de le invaziù barbàriche g'harès de éser la necròpoli troàda endel 1808 de le bànde de la frasiù Córna e le tombe scuprìde 'ndel 1939 e 'ndel 1958 arènt al Municìpio.

Endel Medioévo el cèntro piö 'mportànte l'ìa Montècc endóche par che ghe fös apò a 'n pórt (amò 'ncö gh'è 'na piàsa ciamàda "Piàsa del Pórt"). L'abitàt l'ìa duminàt de 'n Castèl con funsiù de controlà i tràfech comerciài co la part piö àlta de la Al Camònega e co la Al de Scalf. Endel 1200 l'è regordàt come *burgus* furnìt de 'n *castrum*, endóche gh'ìa séde la cüria, che gh'ìa ciapàt el pòst de la piéf de Rògn che oramài la gh'ìa perdìt emportànsa.

Endel 1047, l'imperadùr Enrico III l'estetöés Darf a Córt Regia, e 'l stabelés che i abitàncc de la Al de Scalf i nàghe en nacc come per tradisiù a portà a Darf ògna an 1000 lìbre de fèr. Chèsto öl dì che a Darf gh'ìa de stàga 'n vicàre imperiàl.

Endel sècol XV la Repüblica de Venésia la iàpa el contròl de la Al Camònega e la fà sbàter zó töcc i castèi de la àl, el Castèl de Montècc isé el vé distrügìt e al dé d'encö rèsta óter che póche ruìne. Póch agn dòpo 'na fràna aluviunàla la g'ha sotràt quàze del töt el bórch de Montècc che de alùra el riarà mìa piö a ìga l'emportànsa che 'l gh'ìa prìma.

'N ótra aluviù la g'ha devastàt i abitàcc de Darf endel 1923. L'evènt l'è cunusìt come 'l dizàster del Gleno e 'l gh'ìa caüzàt la mórt de 150 persùne.

Endel 1929 al cümü de Darf gh'è stat agregàt i teretóre dei cümü de Erbàn e Gorzù che vignìa suprimìcc.
Endel 1959 le frasiù de Bèsem de Sùra e Có de Lach le vognìa destacàde del cümü de Angol e agregàde a Darf.

Ai 8 de màgio del 1968 el cümü el ciàpa la denuminasiù uficiàla de *Darfo Boario Terme* (prìma el se ciamàa apéna "Darfo", e ai 28 de zenér del 1969, el decrét del Presidènt de la Repüblica n.38 el stabelés che Darf el ciàpa el tìtol de "Cità".

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Incüzen

**Incüzen** (nòm uficiàl: *Incudine*) l'è 'n cümü de la àlta Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha , condena superfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km². El cunfìna coi cümü de Édol, Mòn e Èza. L'è giü dei cümü piö pesègn de la Al Camònega.

## Teretóre

L'abitàt el se tróa a 910 meter d'altèsa sùra 'l leèl del mar e l'è streersàt del fiöm Òi. El pónt piö bas del sò teretóre l'è 'l put de S.Brixio a 842 m s.l.m. e i póncc piö eleàcc i è la Bochèta del Fupù (2728 m) e la testàda de la Al Andrina (2907 m).

## Stória
La tradisiù popolàr la tramànda la stória che 'l paés l'è stat fondàt en época romàna o medievàla, come località endoche se reünìa e tignìa sóta sorvegliànsa i schiàvi; 'n ótra tradisiù la dis envéce che 'l sìes stat fondàt de zécc nòmadi de urìgin ungheréza.
En docümènt del 1032 el ripórta el decrét del vèscof de Brèsa, che 'l destàca 'n quach paés de Édol, 'ntra chèst i gh'è apò Incüzen che isé la deènta entità aministratìva autònoma.
I agn entùren al 1630 i è stacc difìcii per i abitàncc de Incüzen, martoriàcc de la pèste e vìtime de 'na gròsa enondasiù e dòpo de 'na bröta caristìa.

## Cuurdinade

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc


-
Temù

**Temù** (nòm uficiàl: *Temù*) l'è 'n cümü de la àlta Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa.

El g'ha , condena superfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km².

El cunfìna coi cümü de Édol, Put de Lègn, Èza e Viù.

## Stória
El teretóre de Temù el fàa part de la tèra ciamàda *Dalaunia* o *Dalania*, lüminàda zamò 'ndel 774, enden diplóma 'ndèl qual el Carlo Magno el ghe afidàa la Al Camònega al Monastér de Tours:  
.

Chèste tère le tülìa dét i nùclei abitàcc de Temù, Le Canù, Mulìna, Puntàgna, La Vìla, Póia, Pónt, Suàn, Parchezài e Pés.

Endel 1624 chèste tère, che 'ndel'ocaziù i è mensiunàde co la denuminasiù de *"Ponte di Legno"*, le vé separàde en dò entità: Le *"terre di fori di Ponte di Legno, cioè Villa, Pontagna, Themù e Lecanù"* le se destàca de le *"terre di dentro, cioè Ponte di Legno, Pezzo, Precasaglio, Zoanno e Poia"* Le prìme le fùrmarà chèl che 'l deentarà el cümü de Dalègn e le segónde le costetöés el cümü de Put de Lègn.

Co la denuminasiù Dalègn difàti se indicàa uficialmènt 'nfìna al 1810 el cümü che fàa riferimènt al paés che adès se ciàma *"Villa Dalegno"*, che al dé d'encö l'è frasiù del cümü de Temù e che alùra l'izistìa a fiànch del cümü denuminàt uficialmènt *"Ponte di Legno"*.

Del 1810 al 1816 Temù, Vìla Dalègn e Pontàgna i vé riagregàcc a Put de Lègn ma a pàrter del 1816 i vé turna separàcc e 'nfìna al 1927 i fà ognü cümü de per sò cönt. Endel 1928, endel quàder de la reorganizasiù generàl de le autonomìe locài mitìda en camp del goèrno de Musolìni, Temù, Vìla e Pontàgna le vé riagregàde amò 'na ólta, sóta 'l cümü denuminàt uficialmènt Temù.

L'abitat el se tróa a 1150 meter d'altèsa sùra 'l leèl del mar.

## Cuurdinade

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Sónech

**Sónech** (nòm uficiàl: *Sonico*) l'è 'n cümü de la àlta Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa.

El g'ha , condena superfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km².

El cunfìna coi cümü de Bèrs Dém, Séf, Édol, Malòn e Saviùr.

L'abitat el se tróa a 650 meter d'altèsa sùra 'l leèl del mar.

L'è lüminàt zamò 'ndel 1233 come cümü preprezentàt de du cònsoi al zuramét de fedeltà al vèscof Guala (Valetti Bonini 1976), el cümü l'ìa furmàt de tré tère: chèla de Sónech, chèla de Re e chèla de Garda.

Endel 1928 l'ìa stat agregàt al cümü de Édol ma 'ndel 1948 l'è stat tùrna destacàt e l'è turnàt a fà cümü de per sò cönt.

La sò céza parochiàla l'è dedicàda a San Lorèns e l'è almeno del sècol XV, l'è però stàda recustrüìda endel sècol XVI. Piö antìca amò l'è la cizulìna de S.Andrea, de fùrme romàniche, che la par véser uriginària del sècol XI.

## Cuurdinade

## Evulusiù deomgràfica

## Riferimèncc
Piancógn

**Piancógn** (nòm uficiàl: *Piancogno*) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha , condena superfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km². El cunfìna coi cümü de Àngol, Bùren, Siidà, Darf, Ézen e Òsem.

L'è furmàt de dù nùclei abitatìf: Pià de Bùren (nòm uficiàl en italià: *Piamborno*) e Cógn (nòm uficiàl en italià: *Cogno*).

El se tróa a 251 meter d'altèsa sùra 'l leèl del mar. El cèntro comünàl l'è a Pià de Bùren.

## Cuurdinade

## Evulusiù demogràfica
Malégn

**Malégn** (nòm uficiàl: *Malegno*) l'è 'n cümü de la média Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa.

El g'ha , condena superfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km².

El cunfìna coi cümü de Bré, Servé, Siidà, Lùzen, Lós e Òsem. La sò paròchia l'è dedicàda a S. Andrea.

L'abitàt el se tróa sö la spónda dèstra del fiöm Òi, a 364 méter d'altèsa sùra 'l leèl del mar. El sò teretóre l'è streersàt de la Stràda Pruvinciàl SP345.

## Cuurdinade

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Lóh

**Lós** (nòm uficiàl: *Lozio*) l'è 'n cümü de la Al Camònega, en Pruvincia de Brèsa, endèla regiù de la Lombardìa. El g'ha presapóch 405 abitàncc, 'na süperfìce de 23&nbsp;km², per 'na densità de 18 ab./km². El cunfìna coi cümü de Servé, Malégn, Òsem, Scülpér (BG).

L'é sitüat a 975 meter d'altèsa sùra 'l leèl del mar.

## Cuurdinade

## Evulusiù demogràfica
Camunni

I **Camunni** o (**antichi Camuni**) ié na antica popolasiù dele Alpi, che l'ha abitat nela Al Camonega ("Vallis Camunnorum", al dei Camunni).

I antichi Camuni ié anche famùs per le incisiù sura i plok dela al, ciamacc dài Camuni de 'ncò "pitòti" (in italià "pupazzi").
Sistema operativ

Un **sistema operativ**, ciamad in passad *supervisor* e breviad *OS* o *SO*, a l'è un software che 'l gestiss l'hardware e i resorse software de 'n computer e ghe dà una piataforma comuna ai alter programa, per esempi con la gestion de l'input/output,  l'allocazzion de la memoria, e cont el gestì del multitasking e, se 'l gh'è, de l'acess di utent.

In origin, eren soratut i computer classegh a havégh un sistema operativ, in del cas di home computer despess un BASIC, menter incoeu anca i telefonin, i console di videosgioeugh e alter dispostiv ghe n'hann vun.

## Riferiment
*Treccani

## Alter proget

## Vos corelade
*Sistema operativ mobile
*Sistema operativ hobbista
*Hypervisor
*Sistema live
Middleware

El Middleware a l'è on software che'l connett component software o applicazzion: a'l fa de intermedari intra dij aplicasiun. De spess a hinn doperà 'me suppprt per applicazzion distribuii compless. I software ch'a hinn doperà pòden anca vess pussee de vun. Per esempi:
* server web;
* server de applicazzion.
Computer

On **computer** (anca **calcolator** o **elaborator**) a l'è ona macchina automatizzada bona de eseguì di cunt matemategh, e despess anca di àlter operazion accessori de elaborazion di dacc, segond ona lista d'istruzion scrivuu in d'on lenguagg formal.

In del cors de l'istoria l'implementazion e i fonzion di computer hinn cambiaa drasticament: I primm computer eren no intregament elettronegh e eren assee grand, pussee de 'na stanza e pensaa per l'elaborazion centralizzada. Doma di agn '50 i computer hinn rivaa anca in di aziend, e a metà agn '60 hinn faa i primm computer per l'utent singol professional, i primm calcolator de tavol, 'me la Programma 101 e l'HP 9100A. A metà agn '70 i primm home computer riven in dal mercaa e dann 'na granda spinta per la diffusion de l'informatizzazion, che la ved on sò standard de facto in del PC IBM di primm agn '80.

Al di d'incoeu la pupart di computer a l'è 'na macchina de Turing elettronega, se fonden in su l'architettura de Von Neumann e hinn progammabij a scopp general, anca se gh'è despess di computer pensaa per di compit specìfich doperaa in di varij camp de la tecnega.

In 'sta forma generala l'ha permettuu de modifegà assee, insemma a la television, el comportament uman dòpo de la segonda guerra mondiala, cont el nass de l'inscì ciamada società de l'informazion dovuda a la terza rivoluzion informatega.

## Alter progett

## Vos corelaa
*Home computer
*Personal computer
Palmar

Un **palmar** (ciamaa anca cumpiüter palmar), che l'è de spess indicaa in ingles cunt el acronim PDA (Personal Digital Assistant) o anca 'me *palmtop* (anca se l'è dupraa poch), a l'è un calculadur piscinin che se pö tegnil dent in de la man, cunt un scherm che l'è sensibil al tóch (TouchScreen).
Hardware

El **'Hardware** a l'è una parola inglesa che la fa riferiment punt prim a materiaj de feramenta e de custrüziun, pö ai ropp fisech d'una tecnulugia. A l'è anca i cumpunent fisech d'un cumpiüter.
GNU

**GNU** ("GNU is Not Unix") a l'è un sistema uperatif che l'è faa tütt de software liber. El nomm a l'è un acronim de *GNU's Not Unix* perchè'l sumeja al Unix, ma a diferensa del Unix, a l'è un software liber e'l gh'ha minga dent codes Unix.

El desvilüpp del GNU l'ha scuminciaa el Richard Stallman e l'era el laurà principal de la Free Software Foundation (FSF).

El prugett de desvilüpp del GNU l'è cugnusüü 'me GNU Project, e i prugramm relasaa per el GNU Project a hinn ciamaa GNU packages (Pachett GNU) o GNU programs (Prugramm GNU).

Cume cumpunent de bas del sistema a gh'hinn el GNU Compiler Collection (GCC), el GNU Binary Utilities (binutils), el bash shell, la GNU C library (glibc), e i GNU Core Utilities (coreutils).

## Garda anca
* Linux
* Richard Stallman
* Free Software Foundation
GPL

La GNU (GNU General Public License, *Licensa püblega generala*), ciamada GNU GPL o anca GPL, a l'è una licensa per el software liber duprada de spess, che l'aveva scrivüda el Richard Stallman per el GNU Project. 
La GPL a l'è un esempi de forta licensa copyleft che la dis che i laurà derivaa gh'hann de vess anca lur copyleft, inscì che ch'a l'è rispetaa el diritt de un software de vess liber.
Linus Torvalds

El **Linus Benedict Torvalds** (parnunzia in svedes: [ˈliːnɵs ˈtuːrvalds], nasuu el 28 Disember 1969 a Helsinki in Finlandia) a l'è on programmador svedes de la minoranza finlandesa, cognosuu soratutt per el desvilupp de la prima version del kernel del Linux. Adess a l'è el cordinador del progett de desvilupp del Linux.
Richard Stallman

El **Richard Matthew Stallman** (nasüü el 16 de Mars del 1953 a New York), de spess scürtà *rms*, a l'è un ativista american per el software liber, un hacker, un desvilüpadur de software, cunsideraa de quejvün un radical e un estremista. In del setember del 1983 l'ha scuminciaa el GNU Project (Prugett GNU) per creà un sistema uperatif 'me Unix ma liber, e lü l'era el capo e l'urganisadur. Cunt el GNU Project l'ha scuminciaa el muiment per el software liber e, in del 1985, l'ha faa la Free Software Foundation (fundasiun per el software liber).
El Stallman l'è staa anca el piunier del cuncett del *[[copyleft]]* e l'autur de un fracch de licens 'me la GNU General Public License, la licensa per software liber püsee duprada.
El Stallman l'ha anca desvilüpaa dij bej tocch de software dupraa un fracch, come l'uriginal Emacs, la GNU Compiler Collection e'l GNU Debugger. L'è staa anca in del 1989 el cu-fundadur de la League per Programming Freedom.
Battaja de Dego

La **battaja de Dego** l'è stada voeuna de quei de la Campagna d'Italia.

Dopo de la vittoria de duu dì prima, el Napoleon l'è riessì a ciappà anca la città ligur de Dego ai Austriegh, el quattordes de april del 1796, per vessen scasciaa foeura domà dopo pocch or.
A bon cunt, el dì dopo l'ha comandaa de persona l'attach, inscì i Frances hann ciappaa ona voeulta per tutt la città.
Pirù

Ol **pirù** o **pirùna** (*furselìna* in Lumbard Ucidental) l'é an laùr che'l se dopera per maià.
L'è formàt da'n bastunsì con du, tre o quatér ponte per infilsà'l cibo.
L'è pusibìl che'l saes fàt de metàl, de légn o anca de plastica.
L'è 'na paròla che la vé del gréch bizantì *pirounì* e l'è doperàda pò andèl vèneto, andèl rumagnöl e 'nde l'albanés.
Gran Bretagna

La **Gran Bretagna** (Inglees: *Great Britain*; Galees: *Prydain* *Fawr*; Gaelich Scuzes: *Breatainn Mòr*; Curnuvajees: *Breten Veur*; Inglees dla Scosia: *Graet Breetain*) l'è un'isula dl'ucean Atlantic pusisiunaa a nord-ovest dl'Europa cuntinental, e l'è la part principal del Regn Ünì. La gh'a un'area ad 229.850 km2.
Lengua curnuvajesa

Al **curnuvajees** (noom natiiv: *Kernowek*) l'è vöna di lengu celtich dal grüp britonich, assema al galees e al breton. Al curnuvajees l'è parlaa in Curnuvalia e circa l'80% d'al so vucabulari u se sumija a cul d'al breton e d'al galees.

## Situazión linguistica
Int al 20esim secul a gh'è stat un quaj tentativ da fa resüsità al cunruvajees e da incuragià la gent a drubàl cme lengua ad tüt i dì sia int'al parlà che int'al scriv. Seconda un stüdi ad Kenneth MacKinnon, dal 2000 a gh'era 300 personn ch'i parlavan curnuvajees a un bon liveel. Dal 2007 l'è cuminciaa la Strategia dl'a Lengua Curnuvajesa (The Cornish Language Strategy), un pruget ad ricerca per calculà al nümer ad parlant. A sumija che al tentativ ad recüper a l'è adrè andà ben perchè dal 2007 a gh'era gnentemeno che 2000 personn bon da parlà al curnuvajees.
## Al Pader Noster Curnuvajees
Agon Taze nye, eze en Neve,
Benegas bo tha Hanow.
Tha Gwlaskath gwrenz doaz;
Tha Voth bo gwreze,
En Noer pecarra en Neve.
Ro tha nye an journama gon bara pub death,
Ha gave tha nye gon pehasow
Pecarra tel era nye gava angye
Neb eze peha war agon bidn.
Ha na raze gon lewa en antall,
Buz gweeth nye thurt droeg, amen.
Ligam chimich

Un ligamm chìmich a l'è 'l prucess fisich che l'è respunsabil del interaziun atrativa intra i atum e i mulecul, e che la da la stabilità ai cumpost chìmich. L'eletrudinamica quantistica, cunt i sò legg, la da la spiegaziun di forz atrativ ma a la fin de la fera i chìmich dupren la teuria quantistica o descriziun ch'a hinn rigurus de men ma a hinn men cumplicà de capì.
Taèrnole

**Taèrnole** (pronunciàt [taˈɛrnole] endèl dialèt del pòst. En Italià: *Tavernole sul Mella*) l'è 'n cümü de  abitàncc (dàto del  ) dèla Pruvìncia de Brèsa. 

El se tróa 'ndèla àlta Val Trompia e 'l g'ha dò frasiù: Sém e Pezór. El cümü de Taèrnole 'l fa part de la comunità montana dèla Val Trompia.

## Evulusiù demogràfica
*Abitàncc censìcc*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:2000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 844
  bar:1871 from:0 till: 928
  bar:1881 from:0 till: 1001
  bar:1901 from:0 till: 1112
  bar:1911 from:0 till: 1215
  bar:1921 from:0 till: 1135
  bar:1931 from:0 till: 1203
  bar:1936 from:0 till: 1226
  bar:1951 from:0 till: 1536
  bar:1961 from:0 till: 1561
  bar:1971 from:0 till: 1363
  bar:1981 from:0 till: 1341
  bar:1991 from:0 till: 1358
  bar:2001 from:0 till: 1346

PlotData=

  bar:1861 at: 844 fontsize:S text: 844 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 928 fontsize:S text: 928 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 1001 fontsize:S text: 1.001 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 1112 fontsize:S text: 1.112 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 1215 fontsize:S text: 1.215 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 1135 fontsize:S text: 1.135 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 1203 fontsize:S text: 1.203 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 1226 fontsize:S text: 1.226 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 1536 fontsize:S text: 1.536 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 1561 fontsize:S text: 1.561 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 1363 fontsize:S text: 1.363 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 1341 fontsize:S text: 1.341 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 1358 fontsize:S text: 1.358 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 1346 fontsize:S text: 1.346 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:fónt ISTAT - elaborasiù gràfica a cüra de Wikipedia



## Riferimèncc
Betula

La *bèdola* l'è'n albèr del nord Europa, el nom derìa da celt "betu", cheìl sarès a dì "albera"
Córna

La **córna** (anca *Corén*) l'è an insiem de mineral che i ga mìa nà formula chimica definida.

An nà corna picinina l'è ciamada *plok*.
Föch

El **föch** (o **fögh**) a l'è el calur e l'energia lüminusa che vegnen föra per una reaziun chimiga, in particular una cumbüstiun. El culur e l'intensità de la fiama dipenden di sustanz ch'a hinn 'dree brüsà e di impurez.
Lüs

La **lüs**, o lüs visibil, a l'è la radiasiun eletrumagnetega d'una lunghesa d'unda che l'öcc uman a l'è bun de videla (400-700 nm). In d'un cuntest scentific, la parola lüs la se dupra per l'intregh speter eletrumagnetich.
Pezàze

**Pezàze**, (en bresà prununciàt [pɛˈzaze] ma la prunùncia locàl l'è [pɛˈδaδe]; en Italià: *Pezzaze*) l'è 'n cümü de  abitàncc (dàto del  ) de la Àlta Val Trompia, en la pruvìncia de Brèsa. 
El se tróa endèna àl lateràl de la Val Trompia, söla dèstra orogràfica e l'è furmat de le Frasiù de Pezazöle, Straignì, Mondér, Daà, Canèi, Mut, Èto, Còl de San Zé, Laù e L'Aiàl. Le ölteme dò le se tróa söle spónde de la Mèla endèl fónt de la al. Pezàze el comünica có la Val Camònega per mès del Pas del Còl de San Zé.
El municìpio e la céza de la paròchia de Sant'Apolóne i è 'ndèla frasiù de Straignì, a 625 méter de altèsa, a 34km de Brèsa.

## Evulusiù demogràfica
*Abitàncc censìcc*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:2000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 1481
  bar:1871 from:0 till: 1472
  bar:1881 from:0 till: 1503
  bar:1901 from:0 till: 1662
  bar:1911 from:0 till: 1924
  bar:1921 from:0 till: 1727
  bar:1931 from:0 till: 1760
  bar:1936 from:0 till: 1703
  bar:1951 from:0 till: 1989
  bar:1961 from:0 till: 1800
  bar:1971 from:0 till: 1573
  bar:1981 from:0 till: 1595
  bar:1991 from:0 till: 1470
  bar:2001 from:0 till: 1613

PlotData=

  bar:1861 at: 1481 fontsize:S text: 1.481 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 1472 fontsize:S text: 1.472 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 1503 fontsize:S text: 1.503 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 1662 fontsize:S text: 1.662 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 1924 fontsize:S text: 1.924 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 1727 fontsize:S text: 1.727 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 1760 fontsize:S text: 1.760 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 1703 fontsize:S text: 1.703 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 1989 fontsize:S text: 1.989 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 1800 fontsize:S text: 1.800 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 1573 fontsize:S text: 1.573 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 1595 fontsize:S text: 1.595 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 1470 fontsize:S text: 1.470 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 1613 fontsize:S text: 1.613 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:fónt ISTAT - elaborasiù gràfica a cüra de Wikipedia




## Riferimèncc
Ludrì

**Ludrì**, (prununciàt [luˈdri]; en Italià: *Lodrino*) l'è 'n cümü de  abitàncc (dàto del  ) de la Val Trompia en pruvìncia de Brèsa. 
El se tróa söla sinìstra orogràfica de la Val Trompia, endèna àl lateràl, furmàda dei torèncc Ré e Lembrìo. El teretóre el töl dét le frasiù de Invich, Éla e Dòs. 
Ludrì 'l se tróa sö'ndèn giöna de le vìe de cumunicasiù 'ntra la Val Trompia e la Val Sàbia, la stràda pruvinciàl SP-III che önés Brós e Nòza.

## Evulusiù demogràfica
*Abitàncc censìcc*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:2000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2011 text:2011

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 714
  bar:1871 from:0 till: 718
  bar:1881 from:0 till: 741
  bar:1901 from:0 till: 729
  bar:1911 from:0 till: 818
  bar:1921 from:0 till: 843
  bar:1931 from:0 till: 855
  bar:1936 from:0 till: 868
  bar:1951 from:0 till: 1122
  bar:1961 from:0 till: 1201
  bar:1971 from:0 till: 1208
  bar:1981 from:0 till: 1318
  bar:1991 from:0 till: 1416
  bar:2001 from:0 till: 1717
  bar:2011 from:0 till: 1750

PlotData=

  bar:1861 at: 714 fontsize:S text: 714 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 718 fontsize:S text: 718 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 741 fontsize:S text: 741 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 729 fontsize:S text: 729 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 818 fontsize:S text: 818 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 843 fontsize:S text: 843 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 855 fontsize:S text: 855 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 868 fontsize:S text: 868 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 1122 fontsize:S text: 1.122 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 1201 fontsize:S text: 1.201 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 1208 fontsize:S text: 1.208 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 1318 fontsize:S text: 1.318 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 1416 fontsize:S text: 1.416 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 1717 fontsize:S text: 1.717 shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 1750 fontsize:S text: 1.750 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:fónt ISTAT - elaborasiù gràfica a cüra de Wikipedia



## Paés enzemelàcc
Ludrì l'è 'nzemelàt del 1965 col cümü omònim de Lodrino del Canton Ticino, 'n Svìsera.

## Arda apò
*Cesa de San Vigili (Ludrì)

## Riferimèncc
Marmintì

**Marmintì** (pronunciàt [marminˈti]. En Italià: *Marmentino*) l'è 'n cümü de  abitàncc (dàto del  ) de la Pruvìncia de Brèsa. 

El cümü de Marmintì l'è furmàt de trè frasiù principài, Vìle, Dòs e Ombrià, che le se tróa dré a la stràda che de la Val Trompia la ràmpa sö dré a giöna de le sò ài laterài, söla sinìstra orogràfica, e che la mìna 'n Val Sàbia per mès del Pàs del Tèrmen. De la Frasiù del Dòs (località Santilù), 'n ótra stràda la mina a Ìrma per la vià che la pàsa póc sóta de 'n ótra frasiù, frequentàda, per lo piö, de turìsti, che l'è la Vaghèsa. El cümü de Marmintì 'l fa part de la *comunità montana de la Val Trompia*.

 
## Evulusiù demogràfica
*Abitàncc censìcc*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:1500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 737
  bar:1871 from:0 till: 770
  bar:1881 from:0 till: 786
  bar:1901 from:0 till: 784
  bar:1911 from:0 till: 852
  bar:1921 from:0 till: 972
  bar:1931 from:0 till: 989
  bar:1936 from:0 till: 1016
  bar:1951 from:0 till: 1004
  bar:1961 from:0 till: 1022
  bar:1971 from:0 till: 841
  bar:1981 from:0 till: 728
  bar:1991 from:0 till: 665
  bar:2001 from:0 till: 712

PlotData=

  bar:1861 at: 737 fontsize:S text: 737 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 770 fontsize:S text: 770 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 786 fontsize:S text: 786 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 784 fontsize:S text: 784 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 852 fontsize:S text: 852 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 972 fontsize:S text: 972 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 989 fontsize:S text: 989 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 1016 fontsize:S text: 1.016 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 1004 fontsize:S text: 1.004 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 1022 fontsize:S text: 1.022 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 841 fontsize:S text: 841 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 728 fontsize:S text: 728 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 665 fontsize:S text: 665 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 712 fontsize:S text: 712 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:fónt ISTAT - elaborasiù gràfica a cüra de Wikipedia



## Riferimèncc
Brós

**Brós**, (endèl dialèt del pòst prununciàt [broh], en Bresà [bros]; en Italià: *Brozzo*) l'è 'na frasiù del cümü de Marché. La g'ha presapóch en miér de abitàncc e la se tróa 'ndèl font de àl de la Val Trompia sö la spónda dèstra de la Mèla.
L'è streersàda de la stràda pruvinciàl BS-345 "de le Tre Ai" e de Brós part giöna de le vìe de cumunicasiù 'ntra la Val Trompia e la Val Sàbia, la stràda pruvinciàl SP-III che la mìna a Ludrì e pò a Nòza.

Del teretóre de la frasiù fà part apò a la località che g'ha nòm Cascàda, ciamàda isé perchè 'nfìna ai agn otànta gh'ìa 'na cascàda furmàda de 'n torènt che fàa 'n sàlto de divèrse donzéne de méter per sbötàs endèla Mèla.

L'è mensiunàt come cümü endèl estimo Visconteo del 1557, e piö tàrde, 'ndèl més de zögn del 1805 gh'è stat agregàt al cümü de Sezöf. Endèl 1927 ensèma con Sezöf l'è stat agregàt el cümü de Marché.

Brós el fà paròchia de per sò cönt e la sò céza l'è dedicàda a San Mighél Arcàngel.

## Us corelàde

* Marché
* Sezöf

## Riferimèncc
Murterun

**Murterun** (nom ufizial in italian *Morterone*) a l'è un cumün de , cunt una süperfis de  km² e una densitaa de  ab./km² suta al Resegun, in de la Pruvincia da Lecch.

A l'è el cumün cunt la pupulaziùn püssee bassa da tüta l'Itàlia (riserca ISTAT dal 2007), anca parchè in realtaa a Murterun ghe viven dumà des persunn e el cunsej cumünal el sa tröva in del cumün de Balabi, che l'è là aren't (15 km). La pupulaziun però la crèss in di mes estif, quand che ghe riven i türista e i vegg abitant dal lögh. 

## Evuluzion demugrafega

L'andament del nüumer de abitant del cumün de Murterun l'è mustraa in de la tabela chi de suta

## Riferiment
Balabi

**Balabi** (nom ufizial in italian *Ballabio*) a l'è ün cumün cun , cont ona süperfis de  km² e ona densità de  ab./km² de la Pruvincia de Lecch, vesin al capplöch. 

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Balabi l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Busti Grand

**Busti Grand** (*Büsti Gràndi* in del dialett del loeugh; *Busto Arsizio* in Italian) l'è on comun de la Provincia de Vares con , cont ona superfiss de 30.27 km² e 'na densità de  ab./km².

L'è la cittaa pu granda de la region a nòrd de Milan e l'è on center industrial ed econòmegh assee important. El confina con la Provincia de Milan e a òvest cont el fiumm Olòna. El sò dialett l'è ciamaa bustòcch e 'l gh'ha di particularitaa respett aj òlter varietaa del Lombard. L'è s'gemelaa cont el comun piemontes de Dòm.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Büsti Gràndi l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Sport
La squadra de folber principal de Busti Grandi l'è la Pro Patria.

## Varda anca

* Aurora Pro Patria 1919
* Gesa de San Grigoeu (Bust Grand)
* Statua a cavall de l'Enrico dell'Acqua
* Stazion de Busti Grandi Nord

## Riferiment


## Alter progett

## Vos corelaa
*Cimiteri Monumental (Bust Grand)
Caron e Pertüsela

**Caron e Pertüsela** (nom ufizial in italian: *Caronno Pertusella*) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vares cunt , cunt ona süperfis de 8,6 km² e 'na densità de  ab./km². 

Un temp el paes el se ciamava *Caron Milanes* e 'l faseva part del teritori de la Pruvincia de Milan, cun la qual el cunfina ancamò (cumün de Cesaa, Garbagnaa, Lainaa e Suree). Quand pö a l'è nassüda la pruvincia varesota (1927), el cumün a l'è andaa in questa, anca se per un poo de temp l'ha mantegnüü el sò nom vegg.

Ultra ai dü center numinaa in del nom del cumün, gh'è anca la lucalità de Bariöla (*Bariola*).

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Caron e Pertüsela l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Carònn

**Caron** (nom ufizial in italian: *Caronno Varesino*) a l'è un cumün de la Pruvincia de Vares cun , cont ona süperfis de 5,6 km² e 'na densità de  ab./km². Un temp a l'era ciamaa, in Italian, *Caronno Ghiringhello*, suratüt per fà minga cunfüsiun cun l'alter Caron present in Itàlia.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Carònn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Casoraa (VA)

**Casuraa Sempiùn** (nom ufizial in italian: *Casorate Sempione*) a l'è un cumün da la Pruvìncia da Varés cun , cont ona süperfis de 6,9 km² e 'na densità de  ab./km².
L'è sitüaa in la regiùn da l'Òlt Milanés. Gh'è ànca un òlter cumün lumbàrt ciamaa *Casurà*, e sa tröa in da la Pruvìncia da Pavìa (*Casorate Primo*).

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Casoraa (VA) l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Visever

**Castel Sevar**, **Sibrion**, o **Visevar** (nom ufizial in italian: *Castelseprio*) al è un cumün da la Pruvincia da Varés da , cont ona süperfis de 3,9 km² e 'na densità de  ab./km².

Ul capplöch, a dispecc dal nom, sa tröva a Visevar (*Vico Seprio*) parchè a Castel Sevar a gh'è i rüinn dal paes bütaa giò in dal XIII sécul, adess prutètt da una zòna d'impurtanza eurupéa. Al è luntàn dumà 12 km da Büsti Grand.


## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Visevar l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Cislagh

**Cislagh** (nom ufizial in italian: *Cislago*) a l'è un cumün varesòtt ch'al cunfina cun i pruvinz da Milan e da Comm. Al gh'hà 9484 abitant.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Cislagh l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment


## Alter pruget

## Vus curelaa
*Castell Viscont Castelbarch
Stì

**Stì** (tajàn: *Cittiglio*, latin: *Cistellum*) a l'è 'n comùn lumbaart de la pruìncia de Varés.
El gh'ha , cont ona süperfis de 11,5 km² e 'na densità de  ab./km². L'è tacaa ai cumün de Brenta, Caravaa, Castelveccana, Gimón e Laven-Mombell.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Stì l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Gàrza

El **Gàrza** (o *la Gàrza*) l'è 'n fiöm a regìme de torènt de la pruvìncia de Brèsa.

El nas endèl cümü de Lemezàne, endèla zòna del Pas del Caàl, piö o méno a metà stràda 'ntra Lemezàne e Gnùzen e 'l percór la Al de Bertù e la Al del Gàrza, àrea de 'nterès stòrico che la ciàpa 'l nòm del chèsto fiöm. El streèrsa i teretóre dei cümü de Caì, Nàe e Boès e pò 'l ghe cór dré al percórs de la Stràda Statàl 237 del Càfer. La ghé gìra 'ntùren a le müre vènete de la cità de Brèsa e pó la va 'nvers San Pól (frasiù de Brèsa) e la tóca anche i cümü de Borsadól, Castinìdol e Ghét, endóche 'l se pèrt endèla zòna de la località Santa Lucia.

A l'altèsa de la cità de Brèsa, se destàca 'n óter ram, ciamàt *Garzèta*, che 'l ghe cór dré a la Stràda Pruvincial IX (Quinsanéza), el streèrsa la frasiù de le Fornàs e 'la frasiù dei Finìj Belàzi e 'l va a finì 'ndèla Mèla 'ndèl teretóre de Cavreà.
Cüjaa

**Cüjaa** (nom ufizial in italian: *Cugliate-Fabiasco*) a l'è un cumün varesòtt. In Italian al gh'hà avüü un fracch da tradüziùn differeent: *Quiliate*, *Coliate*, *Quigliate*, *Quià*, *Culiate* u anca *Culliate*. El gh'ha , cont ona süperfis de 6,7 km² e 'na densità de  ab./km².

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Cüjaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Fagnan

**Fagnan** (nom ufizial in italian: *Fagnano Olona*) a l'è un cumün da la Pruvincia da Varés visìn a l'Ulòna cun , al ga dü fraziun: vüna l'è ciamà Bergual (Nom in italian: Bergoro) e l'oltar Furnas (Nom in italian: Fornaci), ma chela chì l'è minga reconosüda com una fraziun ufizial dül cumün da Fagnan. Al cont vüna süperfisa de 8,63 km² e 'na densità de  ab./km². Al cunfina cun la Pruvincia da Com (Lucaa). Gh'hinn oltar düü cumün italian ciamaa *Fagnan*: vün sa tröva in la Pruvincia da Cusenza (Fagnano Castello), e vün in quèla da L'Aquila (Fagnano Alto).

La sed de cumün l'è in del vegg Castell.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Fagnan l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Cumpost inurganich

Un **cumpost inurganich** a l'è definii clasicament 'me un cumpost chimich che'l gh'en ha minga de atum de carboni. In verità la gh'è una class de cumpost del carboni che la se stüdia dent in de la sistetega inurganica. Anca el stüdi de la chimica metalurganica e de chela biurganica l'ha faa vidè che la chimica urganica e chela inurganica a hinn mes'ciaa.
Gimón

**Gimon** (nom ufizial in italian: *Gemonio*) a l'è un cumün del varesot cun , cont ona süperfis de 3,7 km² e 'na densità de  ab./km².

L'è tacaa ai cumün de Asc, Besózz, Brénta, Caravaa, Stì e Coeuch Trevisagh.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Gimón l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Gerenzan

**Gerenzan** (nom ufizial in italian: *Gerenzano*) l'è on comun de la Provincia de Vares cont ona popolazion de , ona superfiss de 9,8 km² e ona densità de  ab./km²..
El paes el se troeuva al confin cont i provincc de Comm  (comun de Rovell e de Turaa) e de Milan (comun de Rescaldina).

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Gerenzan l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Sarònn

**Sarònn** (nom ufizial in italian: *Saronno* in Italian) a l'è un cumün da la Pruvincia da Varés cun , ona süperfis de 10,86 km² e 'na densitaa de popolazion de  ab./km².

L'è tacaa ai comun de Scerian, Caron e Pertüsela, Cogliaa, Gerenzan, Origg, Rovell, Soree e Übold.

El gh'ha du fraziun: Cassina Colombera e Cassina di Ferree.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Sarònn l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment


## Alter progett

## Vos corelaa
*Municipi Vegg
*Gesa de San Francesch (Saronn)
*Musee di Industrie e del Lavorà del Saronnes
*Santuari di Miracoi (Saronn)
*Gesa di Sant Peder e Paol (Saronn)
*Gesioeul de Sant Antoni
*Gesa de San Giacom (Saronn)
*Villa Gianetti
*Amarètt de Sarònn
Tradaa

**Tradaa** (nom ufizial in italian: *Tradate*) a l'è un cumün dal varesot cun , 'na süperfis de 21 km² e 'na densità de  ab./km². A l'è staa ünii al cumün d'Abiaa (*Abbiate Guazzone*) in del 1929 e a l'è diventaa cità in del 1958.
Ultra a Abbiaa el paes el gh'ha un'altra fraziun, ciamada Scipinn (*Ceppine*).

L'è tacaa ai cumün de Appian (CO), Cairaa, Carbonaa (CO), Castelnoeuv (CO), Locaa (CO), Lonaa Ceppin e Venegón da Sót.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Tradaa l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Abiaa

**Abbiaa** (*Abbiate Guazzone*) a l'è una fraziùn dal cumün varesòtt da Tradaa. Ghe vivan püü u mén 6000 persònn.

## Vùs currelaa
* Tradaa
Übold

**Übold** o anca **Ambold** (nom ufizial in italian: *Uboldo*) a l'è un cumün da la Pruvincia da Varés. El gh'ha , 'na süperfis de 10 km² e 'na densità de  ab./km². L'è tacaa ai cumün de Scerr (MI), Gerenzan, Uricc, Rescaldina (MI) e Saronn.

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Übold l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Cassinetta de Lugagnan

**Casinetta de Lugagnan** (*Cassinetta di Lugagnano* in Italian; in del dialett del loeugh l'è pronunciaa *Cassinétta da Lugagnan*) l'è on comun 1905 abitant de la Provincia de Milan.
El paes l'è traversaa del Navili Grand.
## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Cassinetta de Lugagnan l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Malnaa

**Malnaa** (nom ufizial in italian: *Malnate*) l'è on comun in de la Provincia de Vares cont ona popolazion de , 'na superfiss de 8,8 km² e 'na densità de  ab./km².
El paes el confina con la Provincia de Comm (comun de Binagh, Cantell e Solbiaa) e 'l gh'ha vari frazion, ciamaa Folla, Guron, Rovera e San Salvador (in dialett *San Salvoo*).

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Malnaa l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Ìrma

**Ìrma** (pronunciàt [ˈirmɔ] endèl dialèt del pòst. En Italià: *Irma*) l'è 'n cümü de  abitàncc (dàto del  ) de la Pruvìncia de Brèsa. El se tróa 'n àlta Val Trompia, sö'ndèna còsta de 'na valèta lateràl söla sinìstra orogràfica de la Val Trompia. El cümü l'è colegàt al fónt de la àl per mès de dò strade, la pruvinciàl SP53 che la part de L'Aiàl (frasiù de Pezàze) e l'ótra che và sö de Böegn.

## Evulusiù demogràfica
*Abitàncc censìcc*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:350
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 280
  bar:1871 from:0 till: 279
  bar:1881 from:0 till: 276
  bar:1901 from:0 till: 345
  bar:1911 from:0 till: 347
  bar:1921 from:0 till: 313
  bar:1931 from:0 till: 313
  bar:1936 from:0 till: 296
  bar:1951 from:0 till: 268
  bar:1961 from:0 till: 266
  bar:1971 from:0 till: 222
  bar:1981 from:0 till: 173
  bar:1991 from:0 till: 166
  bar:2001 from:0 till: 139

PlotData=

  bar:1861 at: 280 fontsize:S text: 280 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 279 fontsize:S text: 279 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 276 fontsize:S text: 276 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 345 fontsize:S text: 345 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 347 fontsize:S text: 347 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 313 fontsize:S text: 313 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 313 fontsize:S text: 313 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 296 fontsize:S text: 296 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 268 fontsize:S text: 268 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 266 fontsize:S text: 266 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 222 fontsize:S text: 222 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 173 fontsize:S text: 173 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 166 fontsize:S text: 166 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 139 fontsize:S text: 139 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:fónt ISTAT - elaborasiù gràfica a cüra de Wikipedia



## Riferimèncc