open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Remissell

El **remissell** o **gamissell** (alter nomm: *bondorell*, *binant*, *fondaroeu*, *canell*, *glamost*, *borl*, *borlin*, *binell*, oltra a l'italianism *gomitol*) l'è vuna di formi cont i quai se pò fà su 'n fil o 'n reff. La soa forma l'è quella d'ona balla. Insemma a l'ascia, la navetta e la rocca, l'è vun di formaa pussee drovaa de l'industria tessil per stoccà el filaa.
I remissei poeuden vess faa su sia a man che cont ona macchina.
## El nomm
### Variant in lombard
L'AIS el ne da on mucc de variant locai per quella parolla chì:
**Remissell*, *lemissell*, *romissell*, *lumissell*
**[ram'sɛ] (Vigeven)
**[ramy'sɛl] (Colegh)
**[remi'ʃɛl] (Curcc)
**[lima'sɛl] (Preston)
**[rumi'sɛl] (Introeubi)
**[lym'se] (Isola)
**[lymi'ʃɛl] (Branz)
**Gamissell*, *camissell*, *smissell*, *gumissell*, *guminsell*, *comissell*
**[gamy'sɛl] (Bosasgia, Cortisciasca)
**[kamy'sɛl] (Lanzada)
**[gami'se] (Gajaa, Borbanee)
**[kɑmi'sel] (Gnun)
**[gami'sel] (Ornavass)
**[gim'ʃil] (Cecch Morell)
**[ɟam'ʃel] (Premia)
**[ɕam'ʃel] (Trasquera)
**[ʒmi'se] (Malesch)
**[gamu'ʃɛl] (Gros)
**[gromi'sel] (Mortas)
**[gamø'hɛl] (Lumezann)
**[gøme'hɛl] (Monasteroeu)
**[gymi'hɛl] (Martinengh)
*Binant
**[be'neːnt] (Mell)
**[bi'nent] (Isolascia)
**Glamost*
**[gri'most] (Fontanee)
**[gra'most] (Tiarn de Sotta)
**[glɑ'most] (Bagolin)
**Binell*
**[bi'næ̃l] (Antrona)
## Referiment
Lauren Bacall

La **Betty Jane Perske**, mej cognossuda 'me **Lauren Bacall** (New York, 16 de settember del 1924 – New York, 12 de agost del 2014) l'è stada on'atris americana.
L'è considerada vuna di atris pussee important de la storia del cine, e l'è famosa anca per vess stada l'ultima miee de l'Humphrey Bogart.
In del 2010 la gh'ha 'vuu on Oscar a la Cariera.
Mortas

**Mortas** (*Mortaso*) l'è ona frazion del comun de Spiazz, in del Trentin.
El paes el se troeuva in de la Rendena, a nord del center comunal e in su la strada che la va a Stremb.
Fina al 1928 l'era on comun indipendent.
Gioeugh del Knock-Out

El **Knock Out Game**, o **Gioeugh del [[Knock out]]** in Lombard, l'è on "gioeugh" putost popolar in di Stat Unii in del qual vun el se vesina, quacc quacc, a vun che 'l passa de li e 'l ghe da ona gran tapada, de sollet on gran pugnon, in sul coo cont la mira de faggh perd i sens, ciovè de *knock them out* in ingles. La vitima, a regola, l'è vun che 'l se cognoss minga.

Chell "gioeugh" chi l'è giamò staa la redis de tant mort in di Stat Unii degià che quan che vun el se cata ona gran tapada in sul coo el ris'c de 'ndà al fopon l'è semper li. 

El primm *Knock out* de la storia l'è staa in del Setember del 1992 in del stat American del Massachussetts a la MIT quan che 'l student forest Ingve Raustein, nassuu e chersuu in Norvegia, l'è staa copaa de trii gioen American, che 'na voeulta ciapaa hann ametuu de vegghel copaa, 'l student Norveges, inscì tant de fà on quejcoss, in d'on gioeugh ciamaa per l'apunt *Knock Out*.http://news.google.com/newspapers?id=2pZGAAAAIBAJ&sjid=lvgMAAAAIBAJ&pg=6167,4733376&dq=violent+knockout+game&hl=en

## Referiment
Forn

El **forn** (parnonziaa ['furen] in lombard oriental) l'è on lavorà che 'l fa nass el calor doperaa per scoldà materiai soled o liqued.
L'è doperaa sia in cà (per esempi per coeus el mangià), in de l'artisanaa e in de l'industria (metallurgia).
I forn poeuden vess de vari formi e poeuden fonzionà in vari maner: el forn pussee classegh l'è quell che 'l va a legna, ma gh'è anca quei elettregh e a microond.
L'omm che 'l lavora al forn el se ciama *[[fornee (mestee)|fornee]]* o *[[prestinee]]*.
## El nomm
La parolla *forn* la riva del latin *fornus* o *furnus*, con l'istess significaa. El termen l'è ligaa anca al grech *thérmos* (che 'l voeur dì "cold") e al germanegh **warmaz*. Anca in di alter lengov romanz se doperen paroll derivaa de quell termen chì latin (cf. italian e portoghes *forno*, catalan *forn*, spagnoeu *horno*, frances *four*, forlan *fôr*, sardegnoeu *vorru, *puter e vallader *fuorn, *napoletan *furno*): di lenguagg neolatin gh'è rivaa anca la parolla greca *foúrnos*.

## Referiment

## Varda anca
*Stuva
*Fornas
Platon

**Platon** (Πλάτων|*Plátōn* in gregh antigh; *Plato* in latin: Atene, 428 a. C. - Atene, 348 a. C.) l'è staa on filosof gregh intra i pussee important e cognossuu. La soa influenza la s'è sentuda in tutta la storia de la filosofia, soratutt in del Medioev e in del primm Umanesim.

L'ha fondaa la Cademia a Atene e l'è staa majester de Aristotel.
## I œuver principai
* Apologia de Socrate 
* Criton
* Fedon
* Symposium
* Fedro
* Protagora
* Gorgia
* Menon
* Republica
* Timeo

## Vos correlaa
*Aristotel
*Filosofia
*Platonismo
François Asselineau

**François Asselineau** (nasüd a Paris, Francia, 14 de settember 1957) l'è un pulìtic francès, che el 15 de màgg 2007 l'è stài elètt cume (primer) President d'la UPR (Union Popular Republicana). L'è staa candidaa de la UPR per i elezion del President de la Republica francesa el 23 april 2017, e l'ha ciapaa 332.600 voti (el 0,92%). El voeur fà sortì la Francia de l'Union Europea, come l'ha faa l'Inghiltera cont la Brexit.

## Ligamm de foeura
* Blog üficiàl
Instrument Landing System

El **Sistema de atterragg cont i strument** (**Instrument Landing System ** in ingles, **Sistema di atterraggio strumentale** in italian) l'è on sistema automatic per far atterà i apparecc su la pista de atteragg. 

El sistema el se dopera semper, soratutt in condisiun de visibilità scarsa.
Reoplan

El **reoplan** (anca **aero** e **aeroplan**) o **avion** o **aparecc** o **sgolatasc**, l'è on aeromobel che 'l gh'ha di ai fermi, orizontai e de solet taccaa a la fusolera. Anca se l'è pussee grev de l'aria, ruzaa de vun o pussee motor, l'è bon de destaccàss de terra, golà in l'atmosfera terrestra e aterrà in alter reoport.

El reoplan, che l'è guidaa de almen on pilota dent a 'na gabina de pilotagg, el pò 'vèggh svariaa formi, dimension e configurazion, e l'è drovaa 'me mezz de trasport de ben e gent, e per usagg civil e militar.

## El nomm
La parolla *reoplan* l'è ona coruzion de l'italian regional * areoplano* (italian standard: *aeroplano*), che la vegn del frances *aéroplane*, componii del prefiss del grech antigh * ἀήρ* (aèr, aria) e del latin *planus* (piatt).

## Alter progett

## Vos corelaa
*Reoport
*Fradei Wright
*Instrument Landing System
Stuva

La **stuva** (anca *pigna*, *fornell*) l'è on lavorà faa de ghisa, de ceramega o de azzal che l'è doperaa per scoldà i stanz de la cà.
Ghe n'è de tanti modei diferent, che muden anca per el tipo de lavor che 'l ven brusaa 'me combustibel (legna, metan, carbon, gas, pellet...).
In general el scolda pussee d'on camin, perchè 'l gh'ha ona superfis pussee esposta al contatt con l'aria de l'ambient che 'l gh'ha de vess scoldaa.
I stuv che fonzionen con la legna poeuden vess doperaa anca per coeus el mangià.
## El nomm
La parolla *stuva* la rivariss del latin volgar *stufa*, che forsi l'è on termen de origin germanega (anca se alter disen che l'è de origin romanza). L'è doperaa in vari lengov romanz (catalan e spagnoeu *estufa*, italian *stufa*...).
El termen *pigna* l'è doperaa in tutta la Valtolina, in del Tesin e in di Grison (anca in romanc).
Infina, la parolla *fornell* l'è doperada in d'on quai sit de la Lombardia oriental, in tutt el Trentin e de scià e de là in Piemont e in Venet. 
## Referiment
 
## Varda anca
*Forn
## Ligamm de foeura
*La ''stüa'' nella Rezia Italiana
Pizza

La **pizza** l'è on mangià tipegh de Napoli, che l'è faa su de aqua, farina, saa e levaa e che, dopo avè levaa per almanch 24 or, el ven lavoraa fina a 'vèggh ona forma piatta, vess cott in d'on prestin e condii con vari aliment.
A l'è 'l mangià pussee famos e rapresentativ de la cusina italiana.

Tipega soratutt de l'area mediterranea, la pussee cognossuda a l'è la pizza napolitana, ciamada anca *Margarita*, ma la gh'è anca de Napoli la pizza marinara. Anca zone compagne de Genoa, Pisa, i Marche e la Sicilia gh'hann la soa pizza, menter a Milan, a partì di agn '60, la s'è desvilupada la pizza al trancc.

In di Stat Unii, anca grazzia a 'na forta immigrazion italiana, s'hinn desviluppaa vari tipi de pizza, compagna de la Deep-dish pizza, de la pizza californiana e de la pizza newyorkesa. Originaria del Canada l'è inveci la pizza con l'ananas.

## Riferiment
*Treccani

## Alter progett

## Vos correlaa
*Pizza margherita
Ghitara

La **ghitara** l'è un strüment a corda ch'a l'è sunaa in del spizzegàggh i cord. I part principal de la ghitara i henn el corp, la tastera, la paleta e i cord. I ghitar i henn de solet faa sö cunt el legn o la plastega. I so cord i henn fà de asall o nylon.

I cord de 'na ghitara i vegnen spizegaa cunt el did e cun l'üngia de la man destra (o la sinistra, per i sunadur mansin), o cont un tocch piscin de plastega fina. Chel robb chì al ven ciamaa *[[pleter]]*. La man sinistra la ten sö el coll de la ghitara in tant che i did spizzeghen i cord. I pusiziun devers de i did in sö la tastera i fa di son devers.

I strümencc spizzegaa cumpagn de la ghitara i henn staa druvaa per tancc agn. In devers pais e in tancc temp difarent de la storia, i ghitar e olter strümencc a corda spizzegaa i henn staa devera famus, perchè i henn leger de purtà de lögh in lögh, i henn facil de imparà a sunà respett a tancc olter strümencc. I ghitar i henn druvaa per tancc gener müsegaj, de la Classega al Rock. La grand part di bindej de müsega del völgh ch'i henn staa scrivüü de i agn 50 del '900, i henn staa faa per ghitara.

A gh'hemm tancc mudej devers de ghitar, classifegaa sö cume i henn faa e 'l gener de müsega ch'i gh'han de sunà. Tücc i mudel de ghitara tradiziunaj gh'han un corp che dent a l'è vöt. Quela roba chì la genera un son de i cord püssee fort, e la ghe da a i ghitar püssee qualità. Quel mudel chì de ghitara al ven ciamaa *acüstegh*. (Un strüment *acüstegh* l'è vön ch'al fà i so dinamegh.)

De i agn 30 del '900, la gent l'ha tacaa sö a creà e sunà i ghitar ch'i druven eletricità e *amplifegano* el cuntroll del vulüm. Chej chitar, ch'i henn de solet druvaa in de la müsega pupular, i vegnen ciamaa *chitarr eletricch*. I gh'ha no besogn de vegh un corp vöt denter, perchè i druven no l'acüstega per amplifegàggh el son.

La grand part de i ghitar la gh'ha ses cord, ma a gh'henn anca di ghitar cunt quater, sett, vot, des, o dudes cord. Püssee cord fan el son del strüment anmò püssee pien. El coll de 'na ghitara el gh'ha bar o segn ciamaa *tast*. I tast vüten el ghitarista a cugnuss indue mett i so did per tö la giösta intunaziun quand ch'el suna.

## Urigin del nomm
La parola *ghitara* l'è staa adutada in Lumbard dal Spagnöö *guitarra*. Chela parola chì la ven a so völta del Latin *cithara*, che la ven anmò del Grech Antich *kithara*. *Kithara* la pö vegh urigin  del Persian *sehtār*. *Seh* al vör dì *alber* e *tār* al vör dì *corda*. Al gh'era anca un strüment ch'el ghe sömea in de l'Impee Persian, ma al gh'eva dumà do cord, e l'era ciamaa *dotār*. *Do* al vör dì *dü* in persian (*do-cord*). El strüment indian sitar l'è staa numinaa apus del Persian *sehtār*.. 

Chel lüü ch'el suna la ghitara al ven ciamaa ghitarista. Vön ch'el fà sö o mett a post i ghitar l'è un liüter, ch'al ven de la parola *[[liütt]]*. La parola *liütt* la ven del Arabich *Al-Uud*, un strüment a corda del Medi Urient.

## Riferimencc

## Ligamm de föra
* International Guitar Research Archive 
* I primm ghitar rock
Tambur

Un *tambur* l'è un strüment müsegal ch'a l'è sunaa cunt i man o cunt i bachett (una bacheta per picàggh sora la membrana). Una culeziun de tambur e piatt l'è ciamada bataria.
I tambur i henn druvaa per batt el temp in d'una canzun: i ghe dann a la müsega ritm. Per esempi, per fà devegnì una canzun svelta o lenta, i tambur sunen püssee pian o püssee svelt.

El tambur l'è un strüment de percüssiun, ch'al vör dì ch'al fa son in del culpìll. A gh'henn devers mudel de percüssiun 'me i piatt e i campan; anca un semplis tocch de legn al pö vess cunsideraa 'na percüssiun.

La bataria l'è un grup de tambur e piatt ch'i batten el ritm per la müsega. I baterij i henn druvaa in de la grand part de la müsega pupular e anca rock, jazz, country e blues, e tancc olter.
Paul L. Smith

El **Paul Lawrence Smith** (Everett, 24 de giügn del 1936 - Paradise Cay, 25 de april del 2012) l'è staa on comegh e ator american.
Carl Reiner

El **Carlton** "**Carl**" **Reiner** (The Bronx, 20 de marz del 1922 - 29 de giugn 2020) l'è staa on comegh e ator american.
Carrot Top

El **Scott Thompson** (Rockledge, 25 de febrar del 1965), mej cognossuu cont el nomm de **Carrot Top**, l'è on comegh e ator american.
Joan Rivers

La **Joan Alexandra Molinsky** (Brooklyn, 8 de giügn del 1933 – 4 de setember del 2014), cognossuda anca col nom de **Joan Rivers**, l'è stada ona comega atris Americana de fameja Giudeja.
Albèrt Quadrelli

**Albèrt Quadrelli** (Rivolta, sécul XII – Lod, 4 de lüi 1179) l'è stái vesc de Lod dal 1168, fin a quant l'è mort, in del 1179.

Incö l'é sant de la césa católica, co-patrón de la citá de Lod e de tüta la Diocesi, insema al patrón San Basán. La sò festa l'è el quaàter de lüi.

## Bibliugrafìa
* *Alberto, santo*, in *Dizionario Biografico degli Italiani*, vol. I, Treccani, Ruma 1960.
* Eugenio Calvi - Cesare Sottocorno - Giulio M. Facchetti, *La Basilica di Santa Maria e San Sigismondo e le chiese minori*, Rivolta 1991.
* Giulio M. Facchetti, *Ripalta Sicca: Rivolta d'Adda dall'origine all'anno 1300 alla luce delle nuove importanti scoperte*, Rivolta 1996.
* Antonio Bravi, *S. Alberto Quadrelli: attualità di un vescovo del Medioevo*, Banca di credito cooperativo di Rivolta d'Adda e Agnadello, Lod 1997.

## Ligam de föra
* Pagina sü Sant'Albèrt in de l'Enciclupedia di Sant
* Jean-Loup Lemaitre, ''La consorce du clergé de Lodi et son missel, XIIe-XIVe siècle'', in ''Le mouvement confraternel au Moyen Âge. France, Italie, Suisse''. Actes de la table ronde de Lausanne (9-11 mai 1985), (Publications de l'École française de Rome, 97), École Française de Rome, Ruma 1987, pp. 185-220.

## Alter pruget
Steve Irwin

El **Stephen Robert** "**Steve**" **Irwin** (Essendon, 22 de febrar del 1962 - Batt Reef, 4 de settember 2006), l'è staa on personagg televisiv e naturista australian.
Liütt

El **liütt** l'è un gener de strüment müsegal cunt i cord, donca al tö part in de la categuria de i cordofun.
## Strutüra
El liütt al gh'ha una s'cena tunda e bislunga, fada de list de legn. Al gh'ha una front piada, cunt un coll ch'al gh'è intacaa sö.  Despöss a chij cord chì, a gh'eren cord ligaa al coll, induve el sunadur al schisciava giò per sunàggh i nott. Chij cord chì i eren ciamaa *tast*. 
La part de front del corp a l'è fada de tòcch pian de legn, e cugnussüü cumè la tavula armonega. La gh'ha un bell büss decuraa in del senter ch'a l'è ciamaa *rösa*.

## Storia
### I so av
El prim liütt l'è staa purtaa in Spagna de i Mor. Olter pöden vess staa purtaa in Europa de i ter arabich.  El liütt l'è vön di av de la ghitara classega.

El liütt l'è staa prima sunaa cunt un pleter per spizzegà i cord. Püssee tard s'è passaa a sunàj dumà cunt un did.

Dürant el Renassiment, i henn staa designaa liütt püssee grand. La grand part di liütt a chel temp lé i even sett o vot grupp de cord. Di növ gener de liütt henn staa inventaa: vön l'era la teòrba. Un olter mudel l'è staa l'arciliütt.

In de la müsega classega Europea el liütt l'è staa vultaa in del clavisembul, e in del mandulin. 

Incö a gh'henn olter mudej de liütt anmò sunaa in Grecia, Türchia, e in di pais parlancc l'arab. El liütt del Renassiment a l'è anmò sunaa incö, in di pais ucidentaj, cume el liütt tudesch che al ven sunaa a l'istessa manera de una ghitara.

### Urigin del nomm
Vön ch'el fà sö o mett a post i strümencc müsegaj l'è un liüter, ch'al ven de la parola *[[liütt]]*. La parola *liütt* la ven del Arabich *Al-Uud*, un strüment a corda del Medi Urient.

## Ligamm de fö
* Sucietà del liütt (UK)
* Sucietà del liütt d'America
* Sucietà del liütt de l'America
* Sucietà del liütt francesa
* Sucietà del liütt giapunesa
* Sucietà del liütt belga
* Sucietà del liütt e de la ghitara antiga  (Fundada del Toyohiko Satoh)
Maurizio Malvestiti

**Maurizio Malvestiti** (Màren, 25 d'agùst 1953) l'è el vesc de Lod dal 26 d'agùst 2014.

## Biugrafia

Nasìd a Màren de Filàch el 25 d'agùst 1953, l'è stài batzàd in d'la cesa de San Burtulumè. L'ha stüdiàd in Seminàri a Bergum e l'è stài cunsacràd prèt in del 1977. L'è stài cüràt a Pedrèngh e, dal 1978 al 1994, prufesùr al Seminàri indùe l'eva studiàd.

In del 1994 el va a Ruma a la *Cungregasiòn per le Cese Urientài* e in del 2009 l'è numinad, da Benedet XVI, sut-segretàri. L'è prufesùr al *Pontificio Istituto Orientale* e retùr d'la cesa de *[[San Biàs]] d'i Armèn* a Ruma.

El 26 d'agùst 2014 papa Francesch l'ha numinàd nöu vesc  de Lod..

L'è stài cunsacràd el 11 d'utuber 2014 dal cardinal Leonardo Sandri.

## Unureficènse

* : Capelàn del papa - 1996
* : Prelàd d'unùr del papa - 26 d'agùst 2006

## Altre futugrafíe


File:BISHOP Malvestiti Lodi.jpg|El vesc Malvestiti, el dì d'la sò cunsacrasion, a Ruma.
File:BISHOP Malvestiti Lodi 02.jpg|El vesc Malvestiti, el dì d'la sò cunsacrasion, a Ruma.
File:BISHOP Malvestiti Lodi 03.jpg|El vesc Malvestiti apéna cunsacràd, el salüda la gent e i parènt.
File:BISHOP malvestiti lodi installed.jpg|El vesc Malvestiti ch'el s'è apena setàd sü la càtedra d'la catedràl de Lod.
File:Bishops Malvestiti and Warda.jpg|El vesc Malvestiti cùl vesc caldèu Bashar Warda a la veglia de Pentecòst in d'la catedràl de Lod, 14 de magg 2016.
File:Bishops miragoli and malvestiti.jpg|Mons. Malvestiti al mett el süchèt in testa a mons. Miragoli, el 29 de setèmber del 2017.


## Note


## Ligamm de föra

* Sitt d'la Diocesi de Lod
Brad Dourif

La **Bradley Claude** "**Brad**" **Dourif** (Huntington, West Virginia, 18 de marz del 1950) l'è on ator american. L'è anca staa candidaa a l'Oscar in del 1975 come mejor ator minga protagonista per la sua recitazion indel film "One Flew Over the Cuckoo's Nest" (ind le sale italiane col titol: "Qualcuno volò sul  nido del cuculo"; en lombard: "Vergun l'ha volaa sora el nid del cuco").
Buzz Aldrin

**Buzz Aldrin** (nasìt **Edwin Eugene Aldrin, Jr.**; Montclair, 20 de zenér del 1930) l'è 'n ex-astronauta americà, cunusìt suradetöt per véser stat el segónt òm a mèter pè sö la lüna dopo del Neil Armstrong, endel cors de la legendària misiù "Apollo 11".
Apollo XI

**Apollo XI** l'è stada 'na misiù del progràma spasiàl americà denominàt *Apollo*, endel cors de la qual per lprìma ólta dei òm i g'ha püdit postà 'l pè sö la Lüna. Apollo XI l'è stada la tèrsa misiù del progràma Apollo a portà dei òm arènt a la Lüna dòpo la Apollo VIII e Apollo X, e la quìnta a ìga en equipàgio de òm. Per mès de chèsto rezültàt l'agensìa spasiàl americàna, la NASA, la g'ha utignìt l'obietìf perfisàt del presidènt John F. Kennedy endel 1961 de rià a portà 'n equipàgio sö la Lüna e fal turnà 'ndré sènsa incidèncc, prìma de la fì dei agn 1960.

La misiù la vé lanciàda del cèntro spasiàl Kennedy ai 16 de löi del 1969 per mès del mìsile vetùr Saturn V, ideàt e realizàt apòsta per chèsto progràma. L'equipàgio l'ìa cumpunìt de Neil Armstrong, comandànt de la misiù e pilota del mòdulo lünar, Edwin «Buzz» Aldrin, che 'l g'ha acompagnàt Armstrong endèla sò escürsiù sö la Lüna, e Michael Collins, pilòta del mòdulo de comàndo che l'è restàt en òrbita entùren a ala Lüna. Armstrong e Aldrin, endel mòdulo lünar (LEM) i tóca la superfìce de la Lüna a le  20:17:40 (ùra UTC) del 20 de löi dòpo de 'na manòvra de alünamènt che g'ha ìt en quach contratèp, Dòpo töta 'na série de contròi Armstrong el saltarà fò del LEM e 'l tocarà el teré lünàr a le 2:56 del 21 de löi (UTC). Dòpo de presapóch en quart d'ùra  pò a Aldrin el metarà pé sö la Lüna. En töt i dù i rèsta de piö de 21 ùre sö la superfìce de la Lüna e l'escürsiù estraveicolàr la düra 2 ùre e mèza. Dòpo éser ri-decolàcc e éser ricongiungìcc en òrbita col mòdulo de comàndo, l'astronàf Apollo la g'ha fat rota vers la Tèra e l'è amaràda sènsa incidèncc endèl Océano Pacìfich dòpo de 'n vul che g'ha ìt 'na düràda totàl de 195 ùre.
Bochotnica

**Bochotnica** al è ü pais de la Pulonia süd orientala, sitüat 'ntra Puławy e Lublin, arent a Kazimierz Dolny, sö le spnde del fiöm Wisła.
Al in de la Contèa de Puławy. La sò popolassiú in del 2010 al era de 1500 abitancc.

## Colegamencc esterni
*  Bochotnica
Jackie Gleason

La **John Herbert** "**Jackie**" **Gleason** (Brooklyn, 26 de del 1916 - 24 de giugn del 1987) l'è stada ona atris comega Americana de fameja Giudeja.
Mantes

Un **mantes** l'è vargott che'l bufa aria in d'un büss piscin per fà funziunà un quajcos. Al ven druvaa per tacà sut' el fögh de füsina, furen o semplisement de un camin, ma anca 'me tocch de un quaj strüment müsegal aerofun, cume l'orghen, l'harmonium e la fisarmonega.

El termen al ven del latin *mantica,* sachett", o (per spigà la desinenza *-e*) del plüral de l'istessa parola manticae, . A l'è no lassaa föra un ligamm cun *mantell*, a so völta del latin *mantellum *e chest chì de un tema mediterani **manta*.

## Riferimencc
Piöda (desambiguaziun)

La **piöda** (cugnussüda anca cume *pioda* o *biöda* o *plota*) l'è una pedra druvada de forma piana che la pö fa riferiment a:
*Piöda cume arnes de druvà in cüsina (la *[[Steatite]]*)
*Piöda cume pedra (de solett de lavagna) druvada in l'edilizia per quatà i tecc
*Piöda cume la tavuleta negra de scöra
*Piöda* l'è un termen che el fa a bun cünt riferiment in general a qualsessia ugett retangular e pian.

El termen *piöda* al pö anca referiss a Piöda, fraziun de cumün valtellines de Ardenn, in Pruvincia de Sondri.
Steatite

La **Steatite**, cugnussüda anca cunt el termen **piöda**, l'è una rogia metamorfega. La gh'ha dent una badalöcch de talch.

La Steatite l'è püssee morbed de i olter peder. Per el fatt che la sömea al savon, in di olter lenguv la ciamen anca *pedra del savon*. La gent l'è nada inanz per agn a fà robb de Steatite.

La steatite, spantegada quasi depertüt in del mund, la gh'ha dent:
*magnesi idraa silicaa, cunt un tass de talch al 40-50%,
*magnesite al 40-50%,
*penninite al 5-8%.

## Üs
A l'è druvada in del camp de la ceramega cumè cumpunent isuladur eletrich per devers agn.

La Steatite l'è tipega de la cüsina lumbarda alpina: quand che la ven druvada cume arnes per cüsinà l'è ciamada **[[piöda (cüsina)|piöda]]** (cunt i so variant *pioda*, *plota* e *biöda*), e la sömea a una lastra piana. A bun cünt, la steatite la ven druvada anca per i lavecc e i stuin (ch'i henn di pilott tipegh de la Valtolina).

## Te pö anca interessà
*Piöda (cüsina)
*Geulugia
*Lavecc
*Stuin
Vitālijs Jagodinskis

**Vitālijs Jagodinskis** ( rus. Виталий Ягодинский) 28 febrar 1992) l'è ü calciadùr de fùbal letton, l' zöga cóme difensùr.
Piöda (cüsina)

*Chest articul l'è sö l'arnes da cüsina, se te seet dree a sercà un olter significaa, varda *'chì**''.</center>

La **piöda*' l'è un arnes che se dröva per cüsinà var alimencc, suratüt [[carna]], [[pess]] e [[verdür]].
L'è tipegh de la cüsina [[Lombardia|lumbarda]], e'l so üs l'è spantegaa suratüt in sö l'arch [[Alp|alpin]], in grand möd in [[Valtolina]], induve l'è druvaa anca el [[lavegg]].

La piöda la gh'ha di urigin devera antich: n'hemm cataa föra trass fin al [[Mediuev]].

L'üs de la piöda in cüsina al ven cunsideraa salütar, per el fatt che a fà sö el majà gh'è no besogn de druvà [[oli]] o [[büter]] per fà no tacà giò l'aliment a la piöda.  
Oltra carateristega impurtanta de la piöda l'è la distribüziun del calur in manera üniforma.

La cüsina a la piöda la ved un grand nümer de robb ch'i se pöden fà sö cunt lee: custulett e olter carn, verdür, cumè i pomm de tera tajaa a tocch, var pess, cumè i [[Tröta|tröt]], induve a la fin de solet se fà giò del büter fundüü. 
La piöda la ven de solet fada föra de [[steatite]], un mineral ch'al tö part in del grupp di rogg metamorfegh, ma la pö vess anca fada de [[Ardesia]].

El termen l'è cugnussüü anca in di so variant funetegh *piota*, *plota* o *biöda* e al ven prubabilment del latin **plattum''.
Adromischus cooperi

***Adromischus cooperi*** l'è 'na spéce de piànta suculènta che fà part de la famìa botànica de le Crassulaceae. Se la tróa a ólte cultiàda come ornamentàl perchè la cuarcia zó 'n frèsa el teré che la g'ha a dispuzisiù e la fa sö dei fiùr pesenècc e ròza a fùrma de campanèla, portacc sö dei gambì bei lónch.

## Descrisiù
L'è 'na piànta suculènta che scàmpa divèrsi agn (perène) che g'ha furma de boscài picinì e che pöl rià en natüra a 10÷35 ghèi de altèsa. La crès spontànea en Sudafrica 'ìntra i 700 e i 1500 méter söl leèl del mar.

## Sinònim
* *Adromischus cuneatus* Poelln.
* *Adromischus festivus* C.A.Sm.
* *Adromischus halesowensis* Uitewaal
* *Adromischus pachylophus* C.A.Sm.
* *Cotyledon cooperi* Baker	basónimo
* *Cotyledon cooperi var. immaculata* Schönland & Baker f.
* *Echeveria cooperi* (Baker) Otto

## Riferimèncc


## Bibliografìa
# Fl. Pl. Africa 47: t.1849 (1982).
# List South. African Succ. Pl.: 58 (1997).
Tavuleta

*Chest articul l'è sö la tavuleta negra, se te seet dree a cercar un olter significaa, varda *'chì**''.</center>

Una **tavuleta** (ciamada anca **piöda'''), l'è una tavula retangular de culur negher fada sö cunt ardesia, druvada suratüt in di scör per scriveggh sura e per vütà a capì a traversa di ilüstraziun cunt un tocch de gess. 
A s'è tacaa sö a druvà i tavulett a scöra a partì del XVI secul.
Adromischus

***Adromischus*** l'è 'n zèner de piànte suculènte che fà part de la famìa botànica de le Crassulaceae. Le spéci acetàde de chèsto zèner i è 'na trentìna. I è spéci endémiche de la part meridiunàl del cuntinènt africà. 

## Descrisiù
I è piànte gràse che fùrma dei boscaì picinì. Le fòie i è carnùze e le pöl vìga fùrma stondàda, cuneifùrma o piàna. Se i è picàde al sul le ciàpa 'na culurasiù maculàda.

## Spéci

Chèsta l'è la lìsta de le spéci acetàde segónt el sit del giardì botànich del Missouri (Missouri Botanical Garden), agiurnàda al setèmber del 2014:
**[[Adromischus alstonii]]* (Schönland & E.G.Baker) C.A.Sm.
**[[Adromischus bicolor]]* Hutchison
**[[Adromischus caryophyllaceus]]* (Burm.f.) Lem.
**[[Adromischus coleorum]]* G.Will.
**[[Adromischus cooperi]]* (Baker) A.Berger
**[[Adromischus cristatus]]* (Haw.) Lem.
**[[Adromischus diabolicus]]* Toelken
**[[Adromischus fallax]]* Toelken
**[[Adromischus filicaulis]]* (Eckl. & Zeyh.) C.A.Sm.
**[[Adromischus hemisphaericus]]* (L.) Lem.
**[[Adromischus humilis]]* (Mart.) Poelln.
**[[Adromischus inamoenus]]* Toelken
**[[Adromischus leucophyllus]]* Uitewaal
**[[Adromischus liebenbergii]]* Hutchison
**[[Adromischus maculatus]]* (Salm-Dyck) Lem.
**[[Adromischus mammillaris]]* (L.f.) Lem.
**[[Adromischus marianae]]* (Marloth) A.Berger
**[[Adromischus maximus]]* Hutchison
**[[Adromischus montium-klinghardtii]]* (Dinter) A.Berger
**[[Adromischus nanus]]* (N.E.Br.) Poelln.
**[[Adromischus phillipsiae]]* (Marloth) Poelln.
**[[Adromischus roaneanus]]* Uitewaal
**[[Adromischus schuldtianus]]* (Poelln.) H.E.Moore
**[[Adromischus sphenophyllus]]* C.A.Sm.
**[[Adromischus subdistichus]]* Makin ex Bruyns
**[[Adromischus subviridis]]* Toelken
**[[Adromischus triflorus]]* (L.f.) A.Berger
**[[Adromischus trigynus]]* (Burch.) Poelln.
**[[Adromischus umbraticola]]* C.A.Sm.

## Riferimèncc


## Bibliografìa
# Bailey, L.H. & E.Z. Bailey. 1976. Hortus Third i–xiv, 1–1290. MacMillan, New York.
Pioda (edilizia)

La **pioda** (o anca **pioeuda**) (probabilment del latin *plautus* (ag.), o ben "piat") a l'è una preja retangolara e piana, de solet de lavagna. I piode vegnen anca drovade coma cop in l'edilizzia per quatà i tecc di cà, in Lombardia la tradizzion de drovà i piode 'me covertura per i costruzzion a l'è spantegada in manera particolar in di vall alpine.

I roman doperaven i piode per i so strade, process che ciamaven «lastricare».

## Risoluzzion matematega
Per la risoluzzion de la pioda esisten du metod:
# *metod diret*;
# *metod semi-invers*.

Quell ultem metod chì el troeuva grand aplicazzion grazzia a la semplicità de esecuzzion. El consist in de l'assunzion de una fonzion de sforz, Ψ (x,y), ciamada fonzion de l'Airy. In olter parolle se supon che el stat tensional el sia cognossud a partì de la fonzion de sforz.

## Ligam de foeura
*Pioda, in sul Cherubin
Sedum montanum

***Sedum montanum*** l'è 'na piànta perène suculènta de dimensiù pesène che fà part de la famìa botànica de le Crassulaceae. L'è uriginària de l'Europa meridiunàla 'ndoche la crès 'n ambièncc pridùs de culìna e montagna (enfìna a 1500 méter). L'è 'na piànta che se adàta bé a la söta per via de la sò capacità de 'nmagazinà de le resèrve de àiva endèle sò fòie. I fiur i è de sòlet ezàmer, de culùr zalt bèl vif. I è reünìcc en corimbi terminài. 

## Tasonomìa
*Sedum montanum* l'è stàda discriìda de Songeon & E.P.Perrier e püblicàda en *[[Billotia]]* 1: 77. 1866.

## Sinònim
* *Petrosedum montanum* (Songeon & E.P.Perrier) Grulich	
* *Petrosedum rupestre subsp. montanum* (Songeon & E.P.Perrier) Velayos	
* *Sedum ochroleucum subsp. montanum* (Songeon & Perrier) Webb
;*subsp. orientale* 't Hart
* *Petrosedum orientale* ('t Hart) Grulich	
* *Sedum pseudorupestre* L.Gallo 
* *Sedum thartii* L.P.Hébert

## Riferimèncc
Plumbago auriculata

***Plumbago auriculata***  l'è 'na spéce de piànta a portamènt de boscài che fà part de la famìa de le Plumbaginaceae. L'è cunusìda come piànta ornamentàl en Europa, ma l'è uriginària del Sudáfrica endoche l'è endémica.

L'è 'na spéce che crès en frèsa e la pöl rià 'nfìna a sés méter de altèsa en natüra, en bèl pó de méno se cultiàda föra del sò ambiènt. La g'ha fiùr celèscc ma gh'è apò de le varietà che g'ha fiur bianch (var. *Alba*) o blö scür (var. *Royal cape*). La fiuridüra l'è piö bèla e spèsa semài che l'è postàda al sul pié ma la g'ha bezògn de éser sbrofàda de spès.

## Üzi
De chèsta piànta se càa 'n pigmènt, la capensinidina, dopràt endèl'indüstria.


## Riferimèncc
Haworthia fasciata

***Haworthia fasciata*** l'è 'na spéce de piànta suculènta de dimensiù pesène che fa part de la famìa botànica de le Xanthorrhoeaceae. L'è endémica del Sudàfrica.

## Descrisiù

I è piànte pesenète (de méno de 10 ghèi) co le fòie vérde scüre con dele striadüre trasversài strète e en riliéf de culùr biànch de l'envèrs de la fòia. La fòia la fenés ensìma condena spìna mulzìna e mìa gösa.

## Cultivar
* *H. fasciata var. fasciata* 
* *H. fasciata f. browniana* : *fasciata* 

## Sinònim
* *Aloe fasciata* (Willd.) Salm-Dyck ex Schult. & Schult.f. 
* *Aloe fasciata var. major* Salm-Dyck 
* *Aloe subfasciata* Salm-Dyck ex Schult. & Schult.f.
* *Apicra fasciata* Willd. 
* *Catevala fasciata* (Willd.) Kuntze
* *Catevala subfasciata* (Salm-Dyck ex Schult. & Schult.f.) Kuntze 
* *Haworthia browniana* Poelln. 
* *Haworthia fasciata var. browniana* (Poelln.) C.L.Scott
* *Haworthia fasciata forma browniana* (Poelln.) M.B.Bayer 
* *Haworthia fasciata var. major* (Salm-Dyck) Haw. 
* *Haworthia fasciata forma ovatolanceolata* Poelln. 
* *Haworthia fasciata forma sparsa* Poelln. 
* *Haworthia fasciata forma subconfluens* (Poelln.) Poelln. 
* *Haworthia fasciata var. subconfluens* Poelln.
* *Haworthia fasciata forma vanstaadensis* Poelln. 
* *Haworthia fasciata forma variabilis* Poelln.
* *Haworthia pumila subsp. fasciata* (Willd.) Halda 
* *Haworthia subfasciata* (Salm-Dyck ex Schult. & Schult.f.) Baker

## Riferimèncc
Xanthorrhoeaceae

Le **Xanthorrhoeaceae** i è 'na famìa de piànte Angiospermae monocotilédone che fà part de l'ùrden de le Asparagales. 

Chèsta famìa l'è stàda recunusìda de 'na gran part dei tasònom ma la sò circuscrisiù l'è cambiàda endèl córs del tép .

A pàrter del 2009, dòpo stüde e anàlisi filogenétiche, gh'è stat prupunìt e acetàt 'na definisiù làrga de la famìa. La stèsa la töl dét tré cladi che g'ha categurìa tasonòmica de sota-famìa: Hemerocallidoideae, Asphodeloideae e Xanthorrhoeoideae.

La famìa la g'ha 'na distribusiù geogràfica bastàsa grànda, en pó sparnegàda 'ntra i pròpich e le regiù temperàde de la tèra. Divèrse spéci i è cultiàde come ornamentài e vergöne i è cultiàde per i fiùr de tài. Dò spéci del zèner *[[Aloe]]* i è cultiàde per le proprietà cosmétiche e medicinài del gel cuntignìt endèle sò fòie.

## Zèner

## Filogenia

## Riferimèncc


## Colegamèncc estèrni
* Xanthorrhoeaceae At: Angiosperm Phylogeny Website At: Missouri Botanical Garden Website

* Xanthorrhoeaceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). *[http://delta-intkey.com/angio/ The families of flowering plants]: descriptions, illustrations, identification, information retrieval.* Version: 9 March 2006. http://delta-intkey.com
* NCBI Taxonomy Browser
* links at CSDL, Texas
Haworthia truncata

***Haworthia truncata*** l'è 'na spéce de piànte suculènte che fà part de la famìa botànica de le Xanthorrhoeaceae. L'è uriginària del Sudàfrica.

## Descrisiù
L'è 'na piànta suculènta perène de dimensiù pesène (de 1 a 20 ghèi) de altèsa. La crès en Sudàfica dei 500 ai 1500  méter sùra del leèl del mar.

## Tasonomìa
*Haworthia truncata* l'è stàda discriìda del Selmar Schönland endèla püblicasiù *Transactions of the Royal Society of South Africa 1: 391*, dendèl an 1910.

### Sotaspéci e varietà
	
* *[[Haworthia truncata var. maughanii]]* (Poelln.) Halda	
* ''Haworthia truncata var. truncata

## Riferimèncc


## Bibliografía
# Gibbs Russell, G. E., W. G. Welman, E. Reitief, K. L. Immelman, G. Germishuizen, B. J. Pienaar, M. v. Wyk & A. Nicholas. 1987. List of species of southern African plants. Mem. Bot. Surv. S. Africa 2(1–2): 1–152(pt. 1), 1–270(pt. 2).
#  Haworthia Revisited : 150 (1999).
Aloe aristata

***Aloe aristata*** l'è 'na piànta suculènta de dimensiù pesène che fà part de la famìa botànica de le Xanthorrhoeaceae. L'è uriginària de la part meridiunàla del cuntinènt africà.

## Descrisiù
La fùrma 'na rözèta bazàl (de 15 a 30 ghèi de diàmetro), sènsa gamp, con fòie suculènte a dintì fì fì. El gamp del fiùr e vé fò en mès a la rözèta.

## Tasonomìa
*Aloe aristata* l'è stada discriìda del Adrian Hardy Haworth endèla püblicasiù *[[Philosophical Magazine]]* (1825) 280.

## Sinònim
* *Aloe ellenbergeri*
* *Aloe longiaristata*
* *Aloe aristata var. parviflora*
* *Aloe aristata var. leiophylla*

## Riferimèncc


## Bibliografìa
# Bailey, L.H. & E.Z. Bailey. 1976. Hortus Third i–xiv, 1–1290. MacMillan, New York.
# Gibbs Russell, G. E., W. G. M. Welman, E. Retief, K. L. Immelman, G. Germishuizen, B. J. Pienaar, M. Van Wyk & A. Nicholas. 1987. List of species of southern African plants. Mem. Bot. Surv. S. Africa 2(1–2): 1–152(pt. 1), 1–270(pt. 2).
Sedum glaucophyllum

**Sedum glaucophyllum** l'è 'na spéce de piànta suculènta de dimensiù pesène che fà part de la famìa botànica de le Crassulaceae. L'è uriginària dei mucc Apalàchi endèi Stati Ünìcc orientài, de la Virgìnia Ucidentàla, del Maryland, Virginia e Carolina del Nort.

## Descripción
La fùrma dele màce spèse e ricadènte de 30o 40 ghèi de diàmetro. Las fòie de 1 ghèl o 2, i è de culùr vért che tìra al celèst, carnùze e srotondàde. I fiùr i è biànch grancc 10 o 12 mm de diàmetro, con quàter pétali fì e che fenés a puta; i fùrma dele enfiurescènse a sìma che crès ensìma a gamp dricc de 3 ÷ 17 ghèi de altèsa envers la fì de la primaéra enfìna a le metà de l'istàt.

Come töte le piànte del zèner Sedum i è piànte üze a la söta. La crès bé picàde al sul, ma le acèta pò a puzisiù a mèza ómbra.

## Tasonomìa
*Sedum glaucophyllum* l'è stàda discriìda del Robert Theodore Clausen e püblicàda en *[[Cactus and Succulent Journal]]* 18(4): 60–61, f. 40. 1946.

## Riferimèncc


## Bibliografìa
# Anonymous. 1986. List-Based Rec., Soil Conserv. Serv., U.S.D.A. Database of the U.S.D.A., Beltsville.
# Clausen, R. T. 1975. Sedum of North America North of the Mexican plateau. p.. 1–742.
# Fernald, M. 1950. Manual (ed. 8) i–lxiv, 1–1632. American Book Co., New York.
# Flora of North America Editorial Committee. 2009. Magnoliophyta: Paeoniaceae to Ericaceae. 8: i–xxiv, 1–585. In Fl. N. Amer.. Oxford University Press, New York.
# Gleason, H. A. & A. J. Cronquist. 1991. Man. Vasc. Pl. N.E. U.S. (ed. 2) i–910. New York Botanical Garden, Bronx.
Haworthia cooperi

***Haworthia cooperi*** l'è 'na spéce de piànte suculènte che fà part de la famìa botànica de le Xanthorrhoeaceae. L'è uriginària del Sudàfrica.

## Descrisiù
L'è 'na piànta suculènta perène che pöl rià a furmà 'na rözèta de 30 o 40 fòie oblongo-lanceolàde, de culùr vért ciàr, quàze trasparènt endela part ensìma e con righìne verticài. La 'nfiurescènsa l'è a fùrma de grezèmbol sèmpe, coi pedezèi cürcc cürcc, e le bràtee deltòidee.

## Tasonomìa
*Haworthia cooperi* l'è stàda discriìda del John Gilbert Baker endèla püblicasiù *Refug. Bot. 4: t. 233*, dendèl an 1870.

### Sotaspéci e varietà
	
* *[[Haworthia cooperi var. cooperi]]*	
* *[[Haworthia cooperi var. dielsiana]]* (Poelln.) M.B.Bayer
* *[[Haworthia cooperi var. doldii]]* M.B.Bayer	
* *[[Haworthia cooperi var. gordoniana]]* (Poelln.) M.B.Bayer
* *[[Haworthia cooperi var. leightonii]]* (G.G.Sm.) M.B.Bayer
* *[[Haworthia cooperi var. pilifera]]* (Baker) M.B.Bayer
* *[[Haworthia cooperi var. truncata]]* (H.Jacobsen) M.B.Bayer
* *[[Haworthia cooperi var. venusta]]* (C.L.Scott) M.B.Bayer

(MHNT) Haworthia cooperi var. truncata.jpg|*Haworthia cooperi* var. *truncata*


### Sinònim
* *Catevala cooperi* (Baker) Kuntze	

## Riferimèncc


## Bibliografía
# Gibbs Russell, G. E., W. G. Welman, E. Reitief, K. L. Immelman, G. Germishuizen, B. J. Pienaar, M. v. Wyk & A. Nicholas. 1987. List of species of southern African plants. Mem. Bot. Surv. S. Africa 2(1–2): 1–152(pt. 1), 1–270(pt. 2).
Gasteria

***Gasteria*** l'è 'n zèner de piànte gràse (suculènte), uriginàrie del Sudàfrica. L'è 'mparentàt coi zèner *[[Aloe]]* e *[[Haworthia]]*. Del pónt de vìsta tasonòmich l'è colocàt endèla famìa botànica de le Xanthorrhoeaceae.

## Spéci

* *[[Gasteria acinacifolia]]* Haw.
* *[[Gasteria antandroi]]* Decary 
* *[[Gasteria armstrongii]]* Schönland
* *[[Gasteria batesiana]]* Baker
* *[[Gasteria baylissiana]]* Rauh 
* *[[Gasteria croucheri]]* Baker
* *[[Gasteria disticha]]* Haw.
* *[[Gasteria doreeniae]]* van Jaarsv. & A.E.van Wyk
* *[[Gasteria ellaphieae]]* van Jaarsv.
* *[[Gasteria excelsa]]* Baker
* *[[Gasteria glauca]]* van Jaarsv.
* *[[Gasteria glomerata]]* van Jaarsv.
* *[[Gasteria latifolia]]* Hort. ex Baker  
* *[[Gasteria nitida]]* Haw.
* *[[Gasteria pendulifolia]]* van Jaarsv. 
* *[[Gasteria pillansii]]* Kensit 
* *[[Gasteria polita]]* van Jaarsv.
* *[[Gasteria pulchra]]* Haw.
* *[[Gasteria rawlinsonii]]* Oberm. 
* *[[Gasteria tukhelensis]]* van Jaarsv.
* *[[Gasteria vlokii]]* van Jaarsv. 
* *[[Gasteria worrinkae]]* Hort. ex Guillaumin

## Riferimèncc


## Colegamèncc estèrni

* Colesiù de Gasteria en Nord Amèrica
* Webshots - Fóto de Gasteria 
* La 'Nciclopedia de le piànte ornamentàle - Gasteria
* Gasteria
Aptenia cordifolia

***Aptenia cordifolia*** (L.f.) Schwantes l'è 'na piànta perène de la famìa de le Aizoaceae. La g'ha fòie carnùze a fùrma de cör e la fà sö dei fiurilì culùr pórpora de 'n pér de ghèi de diàmetro con tacc pétali lineàr. Gh'è 'n ìbrido de chèsta piànta con *A. (Platythyra) haeckeliana* che g'ha dat urìgin a 'na varietà ciamàda *Aptenia "Red Apple"* che g'ha fiùr de culùr rós bèl vif e l'è dopràda de spès come piànta ornamentàla.

## Sinònim

* *Tetracoilanthus cordifolius* (L.f.) Rappa & Camarrone, Lav. Ist. Bot. Giard. Bot. Colon. Palermo, 5: 66, 1959 *comb. invalid.*
* *Litocarpus cordifolius* (L.f.) L.Bolus,  Flowering Plants of South Africa 7:261, 1927
* *Mesembryanthemum cordifolium* L.f., *Suppl. Pl.*, pl.260, 1782 (=basiònim)
* *Aptenia cordifolia* (L. f.) N.E.Br., Jour. Bot. (London) 66: 139, 1928
* *Ludolfia cordifolius* (L. f.) L.Bolus,  Flowering Plants of South Africa 7, 1927

## Distribución geográfica
*A. cordifolia* l'è uriginària de l'Africa meridiunala, ma l'è cunisìda en töt el mónt come piànta ornamentàla. 

## Riferimèncc


## Bibliografìa
# Eliasson, U. H. 1996. Aizoaceae. Fl. Ecuador 55: 14–27
# Flora of North America Editorial Committee, e. 2003. Magnoliophyta: Caryophyllidae, part 1. 4: i–xxiv, 1–559. In Fl. N. Amer.. Oxford University Press, New York
# Jørgensen, P. M. & S. León-Yánez. (eds.) 1999. Catalogue of the vascular plants of Ecuador. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 75: i–viii, 1–1181
# Prescott, A. & J. Venning. 1984. Aizoaceae. Flora of Australia 19–62
# Wunderlin, R. P. 1998. Guide Vasc. Pl. Florida i–x + 1–806. University Press of Florida, Gainseville
# Zuloaga, F. O., O. Morrone, M. J. Belgrano, C. Marticorena & E. Marchesi. (eds.) 2008. Catálogo de las Plantas Vasculares del Cono Sur (Argentina, Sur de Brasil, Chile, Paraguay y Uruguay). Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 107(1): i–xcvi, 1–983; 107(2): i–xx, 985–2286; 107(3): i–xxi, 2287–3348
Robert I de Scozzia

El **Robert I Bruce** (Girvan, 11 de luj del 1274 - Cardross, sett de giugn del 1329) l'è staa el re de Scozzia del 1306 al 1329.

L'era de fameja normanna e scozzesa, e l'è staa vun di re scozzes pussee important. L'ha menaa el sò paes contra el Regn d'Inghilterra, e l'ha vinciuu i guerr de indipendenza scozzes. L'era el pronevod del David I de Scozzia, e despess el s'è trovaa in desacordi cont el William Wallace, l'eroe nazional scozzes. Con la Battaja de Bannockburn (1314) l'ha garantii l'indipendenza del sò regn almanch fina al 1603.
Statoa

Ona **statoa **(IPA: ['statua]; plural *statov*, ['statuf]) l'è on'oeuvera de scultura a tutt riliev.. Poeuden vess de vari materiai, compagn del bronz, del marmor e de la preja.
La pò representà on ogett, ona figura umana, on animal, o anca on queicoss de astratt e idealizaa.
Semm bon de scernì foeura e distingh i statov a segonda de la posizion del sogett representaa e de quell che 'l mostra.
I statov hinn vuna di oeuver d'art pussee antigh e spantegaa del mond, doperaa in tutt i coltur e religion, anca al dì d'incoeu.
Aloe arborescens

***Aloe arborescens*** l'è 'na piànta suculènta a portamènt arbüstìf de la famìa botànica de le Xanthorrhoeaceae. L'è lignùza a la bàze e la fà fò divèrsi ram dré al gamp principal ma apò a divèrsi böcc che part de le raìs (pulù).
La fà sö dei fiùr culùr aràncio reünìcc enden'enfiurescènsa a gratèla.  

L'è 'na spéce uriginària de la còsta sud-orientàla de l'Africa, en natüra se la càta 'n Sudafrica, Mozambico, Zimbabwe e Malawi, l'è però de spès dopràda come ornamentàla en pó 'n töt el mónt.

## Bibliografia
* USDA, NRCS. 2006. The PLANTS Database, 6 de mars del 2006 (http://plants.usda.gov ).
* Gard. dict. ed. 8: *Aloe* no. 3. 1768
Stypandra

***Stypandra*** R.Br. l'è 'n zèner de piànte perèni, rizomatùze, che fà part de la famìa botànica de le Xanthorrhoeaceae. Le spéci de chèsto zèner i è uriginàrie de l'Australia e de la Nöa Caledonia.

## Spéci
Segónt el sit del giardì botànich del Missouri (Missouri Botanical Garden), le spéci acetàde per chèsto zèner i è dò:

* *[[Stypandra glauca]]* R.Br. 
* *[[Stypandra jamesii]]* Hopper

## Riferimèncc
Dianella

***Dianella*** l'è 'n zèner de piànte erbàcee perèni che fà part de la famìa botànica de le Xanthorrhoeaceae. Le spéci de chèsto zèner i è 'na quarantìna e i è uriginàrie l'Africa tropicala, de l'Africa meridiunàla, de l'Oceanía e de la Bolivia.

## Spéci
Segont Kew le spéci acetàde per chèsto zèner i è:

## Riferimèncc
Herpolirion

***Herpolirion*** l'è 'n zèner monotìpich (cioè che töl dét apéna 'na spéce) de piànte bulbùze che fà part de la famìa botànica de le Xanthorrhoeaceae. La sò ünica spéce l'è la *[[Herpolirion novae-zelandiae]]* Hook.f. che l'è uriginària de la Nöa Zelanda e de l'Australia 

## Riferimèncc
Thelionema

***Thelionema*** l'è 'n zèner de piànte cespitùze perèni che fà part de la famìa de le Xanthorrhoeaceae. Chèsto zèner el töl dét tré spéci, töte trè uriginàrie de l'Australia, e töte trè che 'ndèi sistémi de clasificasiù piö ècc i éra enserìde endèl zèner Stypandra.

## Spéci
Lista di president de la Republega Italiana

De la nassida de la Repubblega (el 2 de giugn del 1946), l'Italia la gh'ha avuu dodes president.

El mandaa presidenzial in Italia el dura sett agn: domà duu president hinn duraa meno de quell temp chì, intant el Giorgio Napolitano) l'è staa eleggiuu per on segond mandaa, ma al segond el s'è dimettuu dòpo du agn. Al dì d'incoeu el President a l'è el Sergio Mattarella

## Lista
Quella chì l'è la lista di **president italian**. 
*Enrico De Nicola 1948; Partii Liberal Italian
*Luigi Einaudi 1948-1955 *Partii Liberal Italian*
*Giovanni Gronchi 1955-1962 Democrazzia Cristiana
*Antonio Segni 1962-1964 *Democrazzia Cristiana*
*Giuseppe Saragat 1964-1971 Partii Socialdemocrategh Italian
*Giovanni Leone 1971-1978 *Democrazzia Cristiana*
*Sandro Pertini 1978-1985 Partii Socialista Italian
*Francesco Cossiga 1985-1992 *Democrazzia Cristiana*
*Oscar Luigi Scalfaro 1992-1999; *Democrazzia Cristiana*
*Carlo Azeglio Ciampi 1999-2006; *indipendent*
*Giorgio Napolitano 2006-2015; Democrategh de Sinistra (adess *indipendent*)
*Sergio Mattarella 2015-...; *indipendent*

## Vos corelaa
*Italia
*Re d'Italia
Malatya

**Malatya** (*ملطية* in arab; *Μαλάτεια* in grech; *Melitene* in latin) l'è la cità de la Türchia, cun pressapoch 400.000 abitant.

L'è una cità de muntagna e l'esìst dal sècul IV.

## Persunàgg
* Espedìt de Melitene, (mòrt in del 303), sànt
* Rabia Kazan, (1976), giurnalista
Rabia Kazan

**Rabia Özden Kazan**, (cunusüda apena cume *Rabia Kazan*, Malatya, 25 d'agùst 1976) l'è una giurnalista e scritura türca.

L'ha cumenciàd a laurà da giùna, in del 1996 a *Turkish Flash TV*. L'ha intervistàd Mehmet Ali Ağca, el türc che g'ha sparàd al papa Giuànn Pàul II in del 1981.

L'ha fundàd la rivista *Haber Revizyon* e in del 2007 l'ha scrìtt *Tahran Melekleri* ('I àngiui de Teheran) in due la parla d'la *Mut'a* (arab متعة), el spusalìsi purisòri, che el saress cume legalisà la prostitüsiòn.

L'è spusada dal 2008 cul pulìtic e aucàt Giacinto Licursi; in del 2012 l'ha decìs de tiràss via el vèl, e l'è stàia minaciàda de mòrt. L'è anca stàia vulutària a la WFUNA (World Federation of United Nations Associations).

## Riferimént
Led Zeppelin

I **Led Zeppelin** hinn staa on grupp musegal ingles che l'ha sonaa in tra el 1968 e 'l 1980.
Hinn consideraa tra i pussee grand inovator de la musega rock, e i fondador de l'hard rock. La musega soa de lor la gh'eva radis che vegniven de gener descompagn, tant 'me el blues, el rockabilly e 'l folk: al temp l'era on messedozz noeuv e original, e l'ha influenzaa on mucc de alter grupp.
La critega musegal la ghe recognoss on fracch de meret: la rivista Rolling Stone la dis che hinn staa el grupp pussee important di Agn Settanta.

Dopo la mort del batterista John Bonham, el grupp l'ha moccaa de stà insemma, anca se gh'è staa di reunion in di agn a vegnì (1985, 1988, 1995 e 2007).
## Formazion
*Jimmy Page (Londra, 1944), ghitarra.
*Robert Plant (West Bromwich, 1948), vos e armonega.
*John Paul Jones (Sidcup, 1946), bass e taster.
*John Bonham (Redditch, 1948 - Windsor, 1980), batteria.
## Discografia
*Led Zeppelin (1969)
*Led Zeppelin II (1969)
*Led Zeppelin III (1970)
*Led Zeppelin IV (1971)
*Houses of the Holy (1973)
*Physical Graffiti (1975)
*Presence (1976)
*The Song Remains the Same (1976)
*In Through the Out Door (1979)
*Coda (1982)
Creedence Clearwater Revival

I **Creedence Clearwater Revival** hinn staa on grupp musical che l'ha sonaa in tr el 1967 e 'l 1972.
El sò stil musical l'era influenzaa del country, del blues e del rock and roll. Hinn consideraa i fondador del *[[swamp rock]]*, anca se per i argoment di sò test vegnen despess mittuu dent a la categoria del southern rock.
L'ha venduu 26 milion de disch domà in di Statt Unii, e vegnen consideraa vuna di band pussee important de la storia del rock.

## Formazion
*John Fogerty (1945), vos, ghitarra, sassofen, armonega, taster 
*Tom Fogerty (1941-1990), ghitarra, vos
*Stu Cook (1945), bass, vos
*Doug Clifford (1945), batteria, vos
## Discografia
*Creedence Clearwater Revival (1968)
*Bayou County (1969)
*Green River (1969)
*Willy and the Poor Boys (1969)
*Cosmo's Factory (1970)
*Pendulum (1970)
*Mardi Gras (1972)
*Live in Europe (1973)
*The Concert (1980)
Marmor

El **marmor** (o **marmol**) l'è ona preja metaforma, fada su soratutt de carbonad de calsc (CaCO3).
A l'è formaa cont on process metamorfegh de prej sedentari, compagn del calcar o la dolomia. El ven cavaa foeura di terren de pianura, indove la presenza eventual de aqui sotta terra la pò creà problema; o in montagna, indè che l'è pussee facil rivà.
L'è doperaa despess per mett in pee costruzzion (per esempi i ges) e statov. Per esempi, el Domm de Milan l'è faa cont el marmor de Candoja, portada giò a Milan coi barconi del Lagh Magior.
## El nomm
El termen *marmor* el riva del grech  μάρμαρον o μάρμαρος (*mármaron* o *mármaros*), cont el significad de "preja sberlusenta".