open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Molgora

La **Molgora** l'è on riaa de la Lombardia. L'è longa trentott chilometri.
La nass in de l'alta Brianza, de duu rialitt che vegnen giò de Coll e de Santa Maria e de là la traversa tutta la Brianza.
A Oeus Velaa la ciappa i aqui de la Molgoretta. A Pessan la passa sotta al Villoresi e, grazzie ai *[[trii bocch de Pessan]]*, la riess a toeunn on poo de aqua. El succed proppi istess a Gorgonzoeula, con la Martesana.
A la fin del sò percors, in tra Truccazzan e Comazz, la va dent a la Muzza, che de lì a pocch a la va dent a l'Adda.

## La qualità de l'aqua
I aqui de la Molgora hinn consideraa puttost bonn fina a Meraa. A nord se troeuven i trutt, pussee giò inveci se poden trovà i vairon.
Dopo del sit ciamaa Sbianca, i pess tacchen a vessegh nò, e i aqui hinn on poo pesg. A sud, inveci, arent a Melz, i aqui hinn anmò bonn e polid, e se poden vedè nodà i trutt e i caveden.
Fiumlacc

**Fiumlacc** (*Fiumelatte* in italian) l'è ona frazion del comun lecches de Varenna.
El paes el se troeuva a sud del centro comunal, in sù la riva del Lagh de Comm e ai pee del Fopp (1.033 meter).
Quell paes chì el ciappa el nomm del riaa Fiumlacc, che l'è conossuu per vess vun di fiumm pussee curt del mond (domà 250 meter).
## Vos correlaa
* Fiumlacc (riaa)
* Varenna
Fiumlacc (riaa)

El **Fiumlacc** (*Fiumelatte* in italian) l'è on riaa de la Provincia de Lecch, che 'l ghe va dent al Lagh de Comm.
A l'è cognossuu per la soa cascada e per el fatto de vess el segond fiumm pussee curt d'Italia (el primm a l'è l'Aril).

El Fiumlacc el traversa on paes che 'l gh'ha el sò nomm medemm e l'è 'n fiumm stagional, che de solet el scorr de marz a ottover.

## Ligamm de foeura
* fiumelatte.it 

## Alter progett

## Vos corelaa
* Grott del Fiumlacc
Pizz Quader

El **Pizz Quader** (parnonzia ciavennasca: [pits kwaːdar]; italian: *Pizzo Quadro*; ciamaa anca *Cima de Pian Guarnei*) l'è on mont di Alp Lepontinn.
El se troeuva in del grupp di Alp de l'Adula (cadena Mesolcina) e l'è volt 3.015 meter.
A l'è al confin in tra la Val Mesolcina (comun de Mesocch) e la Val di Giust (comun de Cadolscin). 
## Not
Erythronium dens-canis

***Erythronium dens-canis***, l'è 'na piànta  de la famìa botànica de le Liliaceae. L'è l'ünica spéce del zèner Erythronium e l'è uriginària de l'Europa, endoche la crès spontànea.

## Descrisiù
L'è 'na pianta bulbùza, col bùlbo bislónch, sènsa pelürie e de culùr biànch. 

La rüzitìna bazàl l'è furmàda de dò fòie opòste, ovo-lanceolàde, cuarciàde zó de 'na rét maròn sö töta la fàcia de la fòia. El gamp, che'l pöl nà dei 10 ai 30 ghèi de altèsa, el pórta 'n fiùr de culùr biànch, ròza o lìla che 'l pendùla 'n zó, e co la bàze 'n brizinì a puntì. Quan che 'l se derf del töt, i pétali (lónch presapóch 3 ghèi) i pirla 'n sö e i làsa descuarciàcc sés stam e 'n pestél che 'l fa de reciàm per el sò culùr e grandèsa. 

El fiorrés al prensépe de la primaéra e 'l stà deèrt per presapóch en més e mès.

## Habitat
Se 'l tróa 'n töta l'Euròpa meridiunàla e centromeridiunàla, de la Repüblica Céca al centro de la Penìzola Ibérica, con dét Portogal, Itàlia e Türchia.

## Sinònim
* *Erythronium longifolium* Mill., Gard. Dict. ed. 8: 2 (1768).
* *Erythronium maculosum* Lam., Fl. Franç. 3: 286 (1779).
* *Erythronium vernale* Salisb., Prodr. Stirp. Chap. Allerton: 238 (1796).
* *Erythronium maculatum* DC. in J.B.A.M.de Lamarck & A.P.de Candolle, Fl. Franç. 3: 197 (1805).
* *Erythronium ovatifolium* Poir. in J.B.A.M.de Lamarck, Encycl. 8: 660 (1808).
* *Erythronium bifidum* Sweet, Hort. Brit., ed. 2: 597 (1830).
* *Erythronium obtusiflorum* Opiz, Seznam: 42 (1852).
* *Erythronium latifolium* Schur, Enum. Pl. Transsilv.: 663 (1866).
* *Erythronium caninum* Dulac, Fl. Hautes-Pyrénées: 113 (1867).
* *Erythronium bulbosum* St.-Lag., Ann. Soc. Bot. Lyon 7: 70 (1880). 

## Riferimèncc


## Colegamèncc estèrni

* fotos
Val Malench

La **Val Malench** (*Valmalenco*) l'è voeuna di vai laterai de la Valtellina pussee important.
La scomincia on poo pussee sora de Sondri e l'è longa quindes chilometri.
L'è traversada del Maller che 'l nass del Pizz del Forno e che poeu el ghe va dent a l'Adda arent a Sondri. El Maller el toeu sù i aqui de on bell poo de riaa: la Ventina, el Sisson, la Vazzeda, la Valbona, la Piroeula, el Lagazzoeu, el Nevasch, el Forasch, el Brasciasch, el Paluett, el Rovinee, la Sassersa, el Sgiumellin, la Lanterna, el Scerscen, el Cormor, el Largon, l'Aquanegra, el Pallin, el Torregg, el Sfrisighee, el Valdon e l'Antognasch.
La vall la catta dent i comun de Gesa, Lanzada, Caspoeugg, la Torr e Spriana. 
## I mont
I mont pussee important de la vall a hinn:
*Pizz Zupò - 3.996 meter
*Pizz Rosegh - 3.937 meter
*Mont Desgrazzia - 3.678 meter
*Scima de Ross - 3.369 meter
*Pizz Scarin - 3.323 meter
*Pizz Cassandra - 3.226 meter
*Pizz del Forno - 3.214 meter
*Vetta de Ron - 3.137 meter
*Pizz Cancian - 3.103 meter
Maller

El **Maller** (*Mallero*) l'è on riaa valtollin.
El nass ai pee del Pizz del Foren, a domilla meter de voltezza, e 'l fa sù la Val Malench.
Dopo d'avè traversaa i comun de Gesa, Caspoeusg, la Torr e Spriana, el riva a Sondri. Lilinscì a va dent a l'Adda.
Compagn de tucc i riaa de montagna, anch el Maller el gh'ha on mucc de affluent: tra i pussee important gh'è l'Antognasch, la Lanterna e 'l Torregg.
Bond

***[[Bond (TN)|Bond]]** (*Bondo*), comun del Trentin.
***[[Bond (Colgiaa)|Bond]]** (*Bondo*), frazion de Colgiaa.
***[[Bond (Svizzera)|Bond]]** (*Bondo*), frazion de Bregaja.
***[[Bond Petell]]** (*Bondo Petello*), frazion de Albin.
***[[Bond (Albin)|Bond]]** (*Bondo*), località de Albin.
***[[Bond (riaa)|Bond]]** (*Bondo*), riaa arent a Tremosen.
Eminem

**Marshall Bruce Mathers III** cugnusüü cum'é **Eminem** (St. Joseph, Missouri, U.S.A., 17 Utubar dal 1972) l'è un rapper, atur e produtur american.
Cyclamen purpurascens

***Cyclamen purpurascens*** (en bresà cunusìt col nòm popolàr de *bàchere*, *bàcare*
o *ciclamì*) l'è 'na spéce de piànta che fa part de la famìa botànica de le Primulaceae. L'è uriginària de l'Europa.

## Descrisiù
 
L'è 'na piànta tuberùza, che öl dì che 'na part del chèl che 'l sarès el fùsto la se tróa sotatèra (compàgn de le patàte). De chèsta patàta ve fò le raìs, ma böta pò a le parcc epigee (chèle che stà de sùra de la tèra) cioè le fòie e i fiùr. La part epigèa la mizüra dei 5 ai 15 ghèi de altèsa. I fiùr i vé 'mpolenàcc de insècc e i sò fröcc i vé portàcc en gir de le furmìghe.

I fiùr i g'ha 'n culùr tìpich che l'è 'ntramès 'ntra 'l rós e 'l viòla, de rar biànch. I crès ensìma a 'n gambì de longhèsa vària e che 'l compàr al stès tép che le fòie. El càles l'è lónch quàze compagn del tübo de la coròla, a ólte pò a de piö, e 'l prezènta diviziù acùte.  I fiur i fiorés 'ntra l'istàt e 'l prensépe de l'autùno, e i g'ha 'n bù udùr. 

Le fòie i è spèse e scorzégne, le g'ha fùrma a cör o a rugnù. La part de sùra la g'ha dele màce piö ciàre, la part de sóta de sòlet la tìra al rós.

## Distribusiù e habitat
L'è uriginària dei bósch ömecc, schiàcc del sul e col teré calcàreo de la zòna centràla e meridiunàla de l'Europa: Austria, Repüblica Ceca, Germània, Ungherìa, Polònia, Slovàchia, Svìsera, ex-Yugoslavia, Italia e Frància.

## Sinònim
* *Cyclamen europaeum* L.

## Riferimèncc


## Colegamèncc estèrni
Bond (Svizzera)

**Bond** (parnonzia local: ['boːnt]; *Bondo* in italian; *Buond* in romancc istoregh; *Bundth* in todesch istoregh) l'è ona frazion de Bregaja, in di Grison (distrett de Maloeuggia). L'è staa on comun deperlù fina al 2010.

El paes el se troeuva in sù la riva de manzina de la Mera (che lilinscì l'è ciamada *Maira*) e l'è al confin con l'Italia (Villa de Sciavenna). Al de là di montagn se troeuven anca la Val Codera e la Val Masen.

In del territori de Bond la se troeuva la val Bondasca, che l'è famosa de bon per i sò montagn, compagn del Cingol o del Badii.

Lilinscì a gh'è la Gesa reformada de San Martin de Tours e 'l Palazz Salis.

## Alter progett
Soldanella alpina

***Soldanella alpina*** l'è 'na spéce de piànta erbàcea de la famìa botànica de le Primulaceae.

## Descrisiù
L'è 'na piànta de 30 ghèi de altèsa, co fòie dispunìde endèna rüzitìna bazàl, col gambì lónch de 1 a 6 ghèi co pilizì glandulàr cürcc cürcc, che va vià prèst e che düra mìa 'nfìna a la madürasiù de la piànta. La làmina de la fòia l'è spèsa, a fùrma de rugnù, quàze circolàr, làrga de 1,5 a 6 ghèi, condena scaadüra a la bàze, a ólte de 1/6 de la longhèsa, vérde scüre, löstre, de spès entréghe, co l'òrlo pià e scorzégne a tocàle. El gambì del fiùr l'è lónch dei 5 ai 15 ghèi quan che l'è fiurìt, 'nfìna a 30 ghèi quan che 'l pórta 'l fröt. La 'nfiurescènsa l'è a ombrèla de 2 a 5 fiùr ermafrudìcc, de culùr celèst-viòla, co pedezèi de 3 a 15 mm. 

El càles el g'ha 5 sépali tacàcc ensèma, de culùr maròn-rós. La coròla l'è de 8 a 13 mm, de lar biànca, dividìda 'nfìna a la metà de la longhèsa o pò a de piö en 4, 5 o 6 lòbi o lacìnie lineàre e strète, con 5 pétali tacàcc ensèma endèla zòna inferiùra a fùrma de turtaröl, de 7 a 15 mm de longhèsa, 5 stam mìa pilùs saldàcc edèla tèrsa part bàsa, co filamèncc piö cürcc dei sachèi del pòlen. L'ovàre l'è súpero. El fröt l'è 'na càpsula de 10 a 15 mm de longhèsa, deisènta, che se dèrf en 10 décc. La pulinizasiù la se fà per mès dei insècc.


## Habitat
La preferés i teré frèsch, piö o méno gras. La é sö 'ndèi pracc alpì ömecc per enfiltrasiù, valète nevùze e depresiù. Se la tróa dei 1350 a 2600 méter söl  leèl del mar.

## Distribusiù
'N Europa, se la tróa 'n Spàgna, Francia, Germània, Svìsera, Austria, Italia, Bulgaria e Repüblica Céca. 

## Sinònim
**Soldanella alpina subsp. alpina* L.  
**Soldanella alpina subsp. cantabrica* Kress

## Bibliografìa
*Sandro Pignatti, *Flora d'Italia*, Bologna, Edagricole, 1982. ISBN 8850624492
*González Corregidor J. & Parejo Ana, (1999):  *Plantas Silvestres de la Flora Ibérica*, Toledo : Grijalbo, ISBN 84-253-3336-9

## Colegamèncc estèrni
Val Rivera

La **Val Rivera** (*Valle Riviera* in Italian; *Reffier* in todesch istoregh) l'è ona vall alpina che la se troeuva in di Alp Lepontinn.
## Geografia
A l'è in del Canton Tesin, in Svizzera e l'è tutta traversada del fiumm Tesin. L'è la zona che la gh'ha a nord la Leventina e a sud Bellinzona e 'l Pian de Magadin.
La scomincia là indè che 'l Tesin el se mes'cia cont el Brenn (che 'l riva giò de la Val de Bregn) e la finiss indè che 'l fiumm el toeu sù anca i aqui de la Moesa.
In sù la riva orografega de manzina, i montagn le separen de la Val Ponteron e de la Calanca. I montagn pussee important a hinn el Torron d'Oeurz (2.948 meter) e 'l Pizz de Clar o *Visagn* (2.727 meter). In sù la riva de dritta inveci i montagn i le separen de la Val Verzasca e de la Val d'Ambra. I mont pussee volt a hinn el Ponton Ninagn (2.930 meter) e la Scima de l'Omm (2.390 meter).
Tra i vai minor pussee important a regordom la Val d'Osogna e la Val de Lodrin.
## Comun de la vall
De nord a sud, i paes de la vall a hinn: 
*Biasca 
*Iragna 
*Osogna 
*Lodrin 
*Crescian
*Molen 
*Pronz 
*Cree 
*Gnosca
Mottaron

El **Mottaron** (*Mottarone*) l'è on mont del grupp del Mergozzoeu, in di Alp Peninn. A l'è volt 1.492 meter.

A l'è cognossuu per vess on sit indove che ghe va on monton de gent a scià duranta i vacanz invernai, oltra a vess staa on bell poo de voeult ona tappa del Gir d'Italia.
## Geografia
El Mottaron el se troeuva in d'ona posizion puttost isolada: in mezz in tra el Lagh d'Orta e 'l Lagh Maggior, e per quest a l'è cognossuu anca tant 'me *la montagna di duu lagh*.
De la soa scima (che la partegna al comun de Stresa, in Provincia de Verbania) se poden vedè 'sti duu lagh, ma anca el Mont Roeusa, la Val d'Ossola e la Val Strona, i lagh de Mergoeuzz, Vares, Monaa e Comabbi, la Pianura Padana e i Alp Marittim.
Intorna a lù a gh'è i paes de Gignes, Stresa, Baven, Gravellona, Omegna e Armen. A sud del mont la vegna foeura l'Agogna, fiumm che 'l passa anca per Novara e che 'l riva giò fina a Mortara.
## Not

## Vos correlaa
*Lagh Maggior
*Lagh d'Orta
*Vergant
*Agogna
Pizz Gallegion

El **Pizz Gallegion** (parnonzia local: [pits gala'dʒuŋ]; *Pizzo Galleggione* o *Pizz Gallagiun* in Italian) l'è on mont di Alp Retegh. L'è volt 3.107 meter.
La soa scima l'è spartida in tra i paes de Bregaja (Soeuj) in Svizzera e de Villa de Sciavenna in Italia. On tocch del mont el pertocca anca al paes de Castascegna.
Castascegna

**Castascegna** (*Castasegna* in italian, parnonziaa [kasta'zeːɲa]; *Castasengen* in todesch istoregh) l'è ona frazion de Bregaja, in di Grison.

L'è la frazion pussee a sud del comun, che la confina cont el comun italian de Villa de Sciavenna, oltra che con quell de Novaa. L'è taversada de la Mera, e 'l sò pont pussee volt l'è 'l Pizz Gallegion (2.876 meter).
L'è stada on comun indeperlee fina al 2010.
Pizz Pombi

El **Pizz Pombi** (cognossuu anca 'me *Pizzo Forato* in Italian) l'è on mont di Alp Lepontinn.
A l'è volt 2.957 meter e 'l se troeuva al confin in tra la Svizzera (val Mesolcina, Canton Grison) e l'Italia (Val di Giust, Lombardia).
Fontos

**Fontos**, cognossu anca 'me **Al Bass** (parnonzia local: [fu'ntos]; in Italian: *Fondotoce*) l'è ona frazion de Verbania.
El toeu sù el sò nomm del fatt che lì arent del paes la ghe passa la Tos, prima de 'ndà denter al Lagh Maggior.

El 20 de giugn del 1944 a Fontos hinn staa coppaa 43 partigian italian, faa presonee in la Val Granda duranta i restrellament di nazifascista.
Volgia

**Volgia** o **Olsgia** (parnonzia local: ['ulʒa]; *Olgia* Italian) l'è ona frazion del comun vigezzin de Re.
La se troeuva proppi arent al confin cont i Cent Vai, in Svizzera (pussee precisament, cont el paes de Camed). 
Al dì d'incoeu la strada la passa pù per Olsgia per rivà al confin, ma on temp a l'eva inscì: per 'sta reson, on temp lilinscì a gh'era anca ona guarnison de soldaa che gh'aveven de controllà che ghe fudessen minga di incursion de l'altra banda. A bon cunt, i sentee per rivà in Svizzera i gh'è anmò al dì d'incoeu, e donca se pò rivà al confin a pee.
Blessing Mokgohloa

**Blessing Mokgohloa** l'é un atur zimbabwes. L'ha recitò in la seri televisiva da ** in dal ròl dal pirata african Castus, che in da la realtà storiga l'era un gall.
Simon Merrells

**Simon Merrells** (nasüü in dal 1966 a Wanstead, Inghiltera) l'é un atür ingless.
L'ha recitò in da la seri televisiva da ** in dal ròl dal ruman Marcus Licinius Crassus.
Potentilla tabernaemontani

***Potentilla tabernaemontani*** l'è 'na spéce erbàcea del zèner *Potentilla*, inserìt endèla famìa de le Rosaceae. L'è 'na piànta de urìgin Europèa e che crès en ambièncc sèch, pridùs e calcàrei, endèi pracc, en bànda a le stràde e 'ndèle scarpàde.

## Descrisiù

L'è 'na piànta rüstega, che rèsta bàsa e va dré al teré, de sòlet la se àlsa mìa de piö de 15 ghèi de tèra. Le fòie i è pilùze, palmàde, dividìde en segmèncc come dicc, de sich a sèt, co l'òrlo capetàt. La g'ha stìpole lineàre o linear-triangolàr. I fiùr i g'ha 'n calizì furmàt de segmèncc lanceolàcc, per lo piö piö cürcc che i sépali. Chèsti i è a fùrma de öf e 'n nömer de 5. I sich pétali zalcc i è più lónch dei sépali. El fröt l'è 'n achénio rügus. La fiorés al prensépe de la primaéra.
 

## Sinònim
**Potentilla neumanniana* Rchb. 1832
**Potentilla neumanniana var. hirsuta* (DC.) O.Bolòs & Vigo 1984
**Potentilla verna* (L.) Hook.    
**Potentilla xerophila* Jord. ex Verl. 1856
**Potentilla vitodurinensis* Zimmeter 1884
**Potentilla turicinensis* Zimmeter 1884
**Potentilla syenitea* Jord. in Verl. 1857
**Potentilla siegfriedii* Zimmeter 1889
**Potentilla serotina* Vill. 1788
**Potentilla scoparioides* P.Monts. 1974
**Potentilla schwarzii* Poeverl.
**Potentilla prostrata* Haenke ex Pohl 1874
**Potentilla porrigens* Zimmeter 1884
**Potentilla opaca* L. 1759
**Potentilla montivaga* Timb.-Lagr. 1870
**Potentilla minor* Giraudias [1894, Bull]
**Potentilla mascunii* P.Monts. 1974
**Potentilla magna* Jeanb. & Timb.-Lagr. 1879
**Potentilla incana* Moench 1802
**Potentilla guarensis* P.Monts. 1974
**Potentilla explanata* Zimmeter 1884
**Potentilla croceolata* (Johanss.) Johanss. 1910
**Potentilla chaubardiana* Timb.-Lagr. 1856
**Potentilla candollei* Jeanb. & Timb.-Lagr. 1879
**Potentilla billotii* Boulay 1869
**Potentilla australis* Timb.-Lagr. 1871
**Potentilla agrivaga* Jeanb. & Timb.-Lagr. 1879
**Potentilla aestiva* Haller f. in Ser. 1820
**Dynamidium xerophilum* Timb.-Lagr. 1870
**Dynamidium vivariensis* Fourr. 1868
**Dynamidium syeniteum* (Jord.) Fourr. 1868
**Dynamidium stipulaceum* Timb.-Lagr. 1870
**Dynamidium chaubardianum* (Timb.-Lagr.) Timb.-Lagr. 1870
**Dynamidium australe* Timb.-Lagr. 1870
**Dynamidium agrivagum* Timb.-Lagr. 1870
**Potentilla tabernaemontani subsp. hirsuta* (DC.) O.Bolòs & Vigo 1974
**Potentilla opaca var. neumanniana* (Rchb.) Nyman 1878
**Dynamidium montivagum* (Timb.-Lagr.) Fourr.

## Riferimèncc


## Colegamèncc estèrni
Antognasch

L**'Antognasch** (*Antognasco*) l'è on riaa valtollin.
El nass del Pizz Scalin e 'l va giò de nord-est a sud-ovest in de la Val de Togn e 'l travers i comun de Montagna, Spriana, Sondri e la Torr.
El ghe va dent al Maller (el fiumm de la Val Malench) arent a Arquin, che l'è voeuna di frazion sondrasch.
I aqui de l'Antognasch vegnen drovaa per l'energia in de la central idroelettrega de Lanzada.
Pizz Scalin

El **Pizz Scalin** (parnonzia local: [pits ska'liŋ]; in Italian: *Pizzo Scalino*) l'è on mont di Alp Retegh. A l'è volt 3.323 meter
El se troeuva in tra la Val de Togn e la Val Malench, duu sotta-vai de la Valtellina (Provincia de Sondri, Lombardia). A l'è minga de longg del confin con la Svizzera (val Pos'ciav, Canton Grison).
L'è 'l mont pussee volt de quei de la cadena Scalin-Cancian, e l'è situaa dent al comun de Lanzada.

Del Pizz Scalin el nass el riaa Antognasch, che 'l passa per tutta la Val de Togn e 'l riva giò a Sondri.
## Vos correlaa
*Pizz Cancian
Pizz Cancian

El **Pizz Cancian** (parnonzia local: [pits ka'ntʃaŋ]; *Pizzo Canciano* in Italian) l'è on mont di Alp Retegh che l'è volt 3.103 meter.
El se troeuva al confin in tra l'Italia (Val Malench) e la Svizzera (Val Pos'ciav).
Conrad Bain

El **Conrad Bain** (14 de fevrar del 1923 – 4 de genar del 2013) a l'è un attor american.

## Television
* *[[Diff'rent Strokes]]* (1978-1986)
* *[[Twigs]]* (1975)
* *[[Maude]]* (1972-1978)
* *[[N.Y.P.D]]* (1968)
* *[[Star!]]* (1968)
Dryas octopetala

***Dryas octopetala***  l'è 'na piànta de fiùr a distribusiù àrtico-alpina che fà part de la famìa botànica de le Rosaceae. La g'ha portamènt de boscaì pesèn e la scàmpa divèrsi agn, la fùrma dele colònia che pöl véser pò a bèle grànde de preferènsa en ambièncc ruciùs e che par dei tapé.

## Descrisiù

I gamp i è de tìpo arbüstìf, töcc storzégn, che trà fò dei ram che se svelöpa 'n orizontàl. Le fòie i è sènsa péi de l'endrìt, e tomentùze biànche de l'envèrs. I fiùr i se fùrma 'nsìma a dèi gamp lónch de 3 a 10 ghèi, e i g'ha òt pétali de culùr biànch cremùs. I péi del fröt, che par piöme, prima i g'ha aspèt storzégn, töcc tacàcc ensèma e sterlözèncc, dòpo i se sepàra e i se dèrf fò 'nfìna a furmà 'n balù, che vé facilmènt sparnegàt del vènt.

La crès en pòscc sèch endóche la néf la se delégua per prìma e 'ndoche 'l teré l'è calcàreo, 'n mès al geròt e a le scarpàde ruciùze.


## Distribusiù
*Dryas octopetala* l'è 'na piànta che crès endèn areàl bèl grant en àree montagnùze con préde calcàree. Se la tróa en töt l'Artich, endèi mucc de la Scandinavia, sö le Alpi, Carpàsi, Pirenèi, Balcani, Càucazo e pòscc izolàcc de àlta montàgna. 
'N Gran Bretagna, se la tróa söi mucc Pennini (endèl'Inghiltèra setentriunàla), endèn pér de stasiù en Snowdonia (Gales setentriunàl), e piö facilmènt endèle Highlands en Scòsia; en Irlanda se la tróa 'ndèl Burren e e 'n póch óter pòscc. En Amèrica setentriunàla, la rìa 'nfìna al Colorado e a le Montàgne ruciùze.

## Taxonomía
*Dryas octopetala* l'è stàda discriìda del Linèo endèla püblicasiù *[[Species Plantarum]]* 1: 501–502. 1753. 

### Sinònim
* Relación de variedades en ITIS
* *Dryadaea octopetala* (L.) Kuntze  
* *Dryas alpina* Salisb. 
* *Dryas chamaedrifolia* (Crantz) Gray 
* *Dryas chamaedryoides* Pall. 
* *Dryas octopetala forma hirsuta* Hartz 
* *Dryas octopetala var. typica* Beck 
* *Geum chamaedrifolium* Crantz 
* *Ptilotum octopetalum* (L.) Dulac 
* http://www.catalogueoflife.org/show_species_details.php?record_id=4324453

## Galerìa de foti

Image:mountainavens3.jpg
Image:Holtasoley-1831.gif
Image:Dryas_octopetala_a4.jpg

## Riferimèncc


## Leteradüra
* Xaver Finkenzeller: *Alpenblumen*, München 2003, ISBN 3-576-11482-3
* Kremer, *Strauchgehölze*. Niedernhausen, 2002. ISBN 3-576-11478-5
* Fischer, M. A., Adler, W. & Oswald K.: *Exkursionsflora für Österreich, Liechtenstein und Südtirol, Linz*, 2005, ISBN 3-85474-140-5
* Düll, Kutzelnigg: *Taschenlexikon der Pflanzen Deutschlands*, 2005, ISBN 3-494-01397-7

## Colegamèncc estèrni

* Dryas octopetala en el Pirineo
* Dryas octopetala, herbario de Jaca
* Verbreitungskarte weltweit
Pulsatilla alpina

***Pulsatilla alpina***, l'è 'na piànta de la famìa botànica de le Ranunculaceae. La crès söi mucc de l'Europa centràla e de l'Europa Meridiunàla del cèntro de la Spàgna 'nfìna a la Croàsia.  Dei 1200  ai 2700 méter söl leèl del mar.

## Descrisiù
Quan che l'è zùina la g'ha 'n aspèt sidùs-pilùs, la tènt a deentà lìza col crèser. Le fòie bazài le g'ha 'n gambì bèl lónch, ma le se destàca col crèser. I fiùr i è gràncc dei 4,5 ai 6 ghèi de diàmetro, i crès bèi dricc; i pétali i è elìtich, zàlcc o biànch, che pöl tirà al celèst del envèrs.

## Distribusiù e habitat
Se la tróa 'ndèi pàscoi, endèi poscc pridus, endèle crèpe de le préde, tat sö teré silìceo come sö teré calcàreo; del leèl montà 'nfìna a chèl subalpì.

## Sinònim
**Anemone alpina subsp. apiifolia* (Scop.) O. Bolòs & Vigo
**Anemone alpina* L.
**Anemone apiifolia* Scop.
**Anemone gredensis* Rivas Mart.
**Preonanthus alpinus* (L.) Fourr.
**Preonanthus apiifolius* (Scop.) Skalický
**Pulsatilla alpina subsp. apiifolia* (Scop.) Nyman  
**Pulsatilla alpina subsp. cantabrica* M. Laínz  
**Pulsatilla alpina subsp. font-queri* M. Laínz & P. Monts.  

## Galeria de foti

File:Sasanka alpejska Pulsatilla alba RB2.JPG|Pulsatilla alba endèl Giardì Botànich de Poznań, Polònia.
file:Pulsatilla alpina fruit.JPG|El fröt de la *P. alpina* ssp. *alpina*.
file:Pulsatilla alpina fruit.jpg|Fröt.
file:Pulsatilla alpina retezat.jpg|Pulsatilla alba (P. alpina subsp. alpicola) endèi mucc Retezat, Romania.


## Riferimèncc
Eonaviego

L**'Eonaviego**, ciamaa anca **fala** o **galizian-asturian** l'è on parlà de transizion in tra el Galizian e l'Asturian o bable.
El ciappa el sò nomm de quell di fiumm Eo e Navia, cioè la region indè che l'è parlaa 'sto lenguagg. Al moment l'è anmò 'n poo in discussion el fatto che 'l sia on dialett asturian o galizian, compagn de quell che 'l succed anca in tanti alter zonn del mond cont alter lengov minoritari. De fatt in Asturian a l'è ciamaa *gallego-asturianu*, intant che in Galizian inveci el sò nomm a l'è *galego das Asturias*.

A l'è parlaa de circa 45.000 personn in di comun de  Boal, Castropol, Coaña, Illano, El Franco, Grandas de Salime, Ibias, Pesoz, San Martín de Oscos, Santa Eulalia de Oscos, San Tirso de Abres, Tapia de Casariego, Taramundi, Vegadeo, Villanueva de Oscos, e part de Navia, Villayón e Allande.
## Confront in tra i lengov de la zona

## Ligamm de foeura
* Informe sobre a fala ou Gallego-Asturiano. Úa perspectiva hestórica, social y llingüística, de la Academia de la Llingua Asturiana.
* Resumo prático de gramática eonaviega (segundo a proposta Cotarelo Valledor) , de Xavier Frías Conde
* FalaVIVA 
* Asociación Cultural Xeira 
* Mesa para la defensa del Gallego de Asturias 
* Aproximación al gallego exterior 
* Biblioteca virtual eonaviega
* Nota sobre el colectivo ABERTAL
* Noticias en eonaviego sobre el Eo-Navia 
* Recorrido por la diversidad lingüística de las tierras de España, artículo del profesor José Enrique Gargallo.
* Cómo contar en eonaviego
Aril

El fiöm **Arìl**, ciamàt pò a **Rì**, l'è giü dèi 25 fiöm che i èntra endèl Lach de Gàrda. El cór per entréch en la frasiù de Cassone endèl cümü de Malsézen, endèla Pruìncia de Verùna.

A l'è cugnusìt perchè l'è lónch adóma che 175 méter, e per chèsto se dis che l'è 'l fiöm piö cürt endèl mónt. Endèl sò viàs a l'è 'ntraversàt de trì pucc e 'l g'ha enfìna 'na cascàda.

Chèsto fiöm el nas de 'na bòia che la fa 'n pìcol lach che l'è 'na resèrva de pèsca protèta, perchè le tróte i remónta 'l sò lèt per depóner i öf.
Avannott

Cun ül termin **Avannott** s'indican i picul nasüü di pess, dal mument in cui asuman i sembians d'adult, quindi apèna finida el temp larval.
Zorlesch

**Zorlesch** (*Zorlesco*) l'è ona frazion del comun lodesan de Casal.
El paes el se troeuva a nord-est del centro comunal, in mezz ai camp e in sù la strada che la mena a Brembi e Secugnagh. Zorlesch l'è anca traversaa de la Via Emilia.
L'è staa on comun indeperlù fina al 1929. El gh'ha ona frazion che la se ciama Olza.
Cadenabbia

**Cadenabbia** (inscì anca in Italian) l'è la frazion del comun laghee de Griant, in de la Provincia de Comm.
La se troeuva in sul lagh, a sud de Griant e minga delongg de Tremezz. Al de là del lagh a gh'è 'l paes de Bellas, in sù la ponta del Triangol Larian.
L'è cognossuda per 'vèggh on mucc de bei vill e hotel de prestisg, indove che hinn passaa personn important de la storia: Stendhal, Giuseppe Verdi, la regina Vittoria, el kaiser Ghielm II, el cancellier todesch Konrad Adenauer.
Vittadon

**Vittadon** (parnonzia local: [vita'doŋ]; in Italian: *Vittadone*) l'è ona frazion del comun lodesan de Casal.
El paes el se troeuva a nord del centro comunal, in sù la strada che la mena a Turan.
L'è staa on comun indipendent (compagn de l'altra frazion importanta de Casal, cioè Zorlesch) fina a l'ann 1929. El gh'aveva dò frazion, ciamaa Bongod e Muzzan.
Muzzan

***[[Muzzan (Svizzera)|Muzzan]]** o **[[Muscian]]** (*Muzzano*), comun del distrett de Lugan.
***[[Muzzan (Casal)|Muzzan]]** (*Muzzano*), frazion de Casal, in de la Provincia de Lod.
***[[Muzzan (Zel)|Muzzan]]** (*Muzzano*), frazion de Zel Bon Persegh, in de la Provincia de Lod.
Regolee (Coeus)

**Regolee** (parnonzia local: [regu'liː]; in Italian: *Regoledo*) l'è ona frazion del comun valtellin de Coeus, in de la Provincia de Sondri.
El paes el se troeuva a est de Coeus: però besogna dì che 'l centro del comun (cont el municippi) a l'è proppi a Regolee, e minga a Coeus. Minga de longg de Regolee, a est, a troeuvom Morbegn. On poo pussee a nord inveci la se troeuva l'Adda.
## Vos correlaa
* Coeus
Regolee (Berbenn)

**Regolee** (*Regoledo*) l'è ona frazion del comun valtollin de Berbenn, in de la Provincia de Sondri.
El paes a l'è situaa a nord-ovest del centro comunal, in sù 'n sentee che 'l mena ai montagn.
Scilla bifolia

***Scilla bifolia*** l'è 'na piànta erbàcea de la famìa de le Asparagaceae ('na ólta Liliaceae) uriginària de l'Euròpa centro-meridiunàlae de l'Asia ocidentàla. Endel'Italia setentriunàla la crès dei 100 ai 2000 méter söl leèl del mar, en pòscc ömecc e schiàcc del sul.

## Descrisiù
L'è 'na piànta erbàcea perèna che g'ha 'n bùlbo profónt e dò fòie vérde lanceolàde. El gambì el pórta 6-10 fiùr che fùrma 'na gratilìna de culùr celèst, viòla o pùrpura. El fröt l'è 'na càpsula.

## Sinònim
**Scilla   xanthandra*   K.Koch   [1847]
**Scilla voethorum* Speta [1980]
**Scilla uluensis* Speta [1976]
**Scilla silvatica* Czetz [1872]
**Scilla secunda* Janka [1856]
**Scilla resslii* Speta [1977]
**Scilla pleiophylla* Speta [1980]
**Scilla nivalis* Boiss. [1844]
**Scilla minor* K.Koch [1847]
**Scilla longistylosa* Speta [1976]
**Scilla dubia* K.Koch [1847]
**Scilla decidua* Speta [1976]
**Scilla carnea* Sweet [1830]
**Scilla alpina* Schur [1852]
**Stellaris bifolia* (L.) Moench
**Ornithogalum bifolium* (L.) Neck. [1770]
**Hyacinthus bifolia* (L.) E.H.L.Krause in Sturm [1906]
**Genlisa bifolia* (L.) Raf. [1840]
**Anthericum bifolium* (L.) Scop. [1771]
**Adenoscilla bifolia* (L.) Gren. 
*http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/61464/synonymie

## Colegamèncc estèrni
Paradisea liliastrum

***Paradisea liliastrum*** l'è 'na piànta erbea de la famìa de le Asparagaceae (o segont la clasificasiù tradisiunàla de le Liliaceae. Se la càta sö le Alpi, söi Apenìni e söi Pirenèi dei 800 ai 1800 méter, sö le Dulumìcc.

La preferés i riù bèi en pé e erbùs, bèi ciocàcc al sul, e teré nèutri o apéna apéna acidi.
Gentiana clusii

***Gentiana clusii*** l'è 'na spéce de piànta erbàcea che fà part de la famìa botànica de le Gentianaceae.

## Descrisiù
Chèsta spéce la se 'nsömèa fés a la *[[Gentiana acaulis]]*, le g'ha töte dò 'l gambì cürt cürt e 'l fiùr blö e piötòst. Che àidia a catàle fò i è: la prezènsa (en G. acaulis) o sènsa (en G.clusii) de màce vérde dét endèla coròlala fùrma del àngol 'ntra i pétali (bèl sèch en *G. clusii*, piö srotondàt en *G. acaulis *); ma sura de töt la sò ecologìa , co *G. clusii* che la preferés teré calcàrei e *G. acaulis* che 'nvéce la culunìza teré silìcei.

## Distribusiù
Compàgn de la *G. acaulis*, * G. clusii* se la tróa sö le Alpi, söi Apenì, söi Pirenèi, sö la cadéna del Giüra, endèla Forèsta Négra e 'ndèi  Carpasi.

## Tasonomìa
*Gentiana clusii* l'è stàda discriìda de Perr. & Songeon e püblicàda söl *[[Bulletin de la Societe d'Histoire Naturelle de Savoie]]* 1853: 185. 1854.

## Sinònim
* *Ciminalis clusii* (Perr. & Songeon) Holub	
* *Gentiana acaulis var. angustifolia* Griseb.	
* *Gentiana acaulis subsp. clusii* (Perr. & Songeon) Kusn.	
* *Gentiana acaulis var. firmula* Neilr.	
* *Gentiana clusii subsp. pyrenaica* Vivant	
* *Gentiana coriacea* St.-Lag.	
* *Gentiana firma* A.Kern.
;*subsp. rochelii* (A.Kern.) Halda
* *Gentiana clusii var. rochelii* A.Kern.	
* *Gentiana rochelii* (A.Kern.) Borbás

## Riferimèncc


## Bibliografìa
# Flora of China Editorial Committee. 2011. Fl. China 19: 1–884. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.

## Colegamèncc estèrni
Gentiana asclepiadea

***Gentiana asclepiadea*** l'è 'na spéce de piànta che fà part de la famìa botànica de le Gentianceae. L'è uriginària de l'Europa orientàla e meridiunàla.

## Descrisiù
L'è 'na piànta erbàcea piötòst pesèna, col gamp bastànsa fì, e fòie opòste, lanceolàde e fiùr celèscc tubulàr, che de sòlet i böta a còpie a la sèa de le fòie.
La 'nfiurescènsa la compàr a fùrma de glomèrulo, co fiùr ermafrudìcc. El fröt l'è 'na càpsula.

## Sinònim
* *Pneumonanthe plicata* F.W.Schmidt in Roem. [1796, Arch. Bot. (Leipzig), 1 (1) : 9]
* *Gentiana ramiflora* Szabó [1894, Oesterr. Bot. Z., 44 : 474]
* *Dasystephana asclepiadea* Delarbre [1800, Fl. Auvergne, éd. 2 : 25]
* *Pneumonanthe asclepiadea* (L.) F.W.Schmidt [1793, Fl. Boëm., 2 : 13]
* *Dasystephana asclepiadea* (L.) Borkh. in Roem. [1796, Arch. Bot. (Leipzig), 1 (1) : 25]
* *Coilantha asclepiadea* (L.) G.Don [1838, Gen. Syst., 4 : 186]
* *Gentiana schistocalyx* K.Koch

## Galerìa de fóti

Image:Gentiana asclepiadea - blossom top (aka).jpg
Image:Gentiana asclepiadea - blossom side (aka).jpg
  
## Riferimèncc
        
## Colegamèncc estèrni

Julve, Ph., 1998 ff. - Baseflor. Index botanique, écologique et chorologique de la flore de France. Version : 23 avril 2004
Oscar Giannino

**Oscar Giannino** (Türì, 1 de setember del 1961) l'è ü giornalista e òm pulìtich italià, fondadùr e segretàre 'nfìna al 20 de fevrèr del 2013 de Fare per Fermare il Declino (FID). Come giornalista el se nempàsa suradetöt de pulìtica e de economìa.

## Ol master a la Chicago Booth
Ol 18 de fevrér del 2013 ol Luigi Zingales, profesùr a la Chicago Booth e fondadùr del partìt insèma al Giannino, 'l s'è dimetìt dòpo ì saìt che l'è mia ìra che 'l Giannino 'l gh'àbie ü *Master in Corporate and Public Finance* ciapàt pròpe a la Üniversità de Chicago, come menimà l'à dicc piö de öna ólta ach in televiziù. http://www.tgcom24.mediaset.it/politica/videodallarete/1002330/giannino-figuraccia-parte-seconda.shtml http://video.repubblica.it/dossier/elezioni-politiche-2013/giannino-soli-perche-monti-ha-ceduto-a-fini-e-casini/118437/116906 . Pròpe per chèsto 'l 20 de fevrèr del 2013 'l Oscar Giannino 'l s'è dimetìt da segretàre e 'l sò pòst l'è stài ciapàt da la Silvia Enrico.

## Ligam de föra

*Fare per Fermare il declino
Gymnadenia conopsea

***Gymnadenia conopsea*** l'è 'na piànta erbàcea de dimensiù picinìne che fà part de la famìa botànica de le Orchidaceae. 

## Descrisiù

L'è 'na piànta a portamènt bèl slanciàt, co le fòie che crès drìte, perpendicolàre al teré. La 'nfiurescènsa l'è bèla spèsa, cilìndrica, de 20 a 80 fiùr pesègn culùr lìla o che tìra al viòla, àle ólte pò a piö ciàr, condèn sperù 'ncürvàt envèrs el bas. 'Nvèrs séra i sènt de bù,

La fiurés 'ntrà la fì de la primaéra e l'istàt, 'nfìna al més de óst a segónt dei pòscc. 

## Habitat
La preferés i pracc de mut, ma pò a le radüre 'ndèi bósch (boscài de pì o de zenéer). La crès tat sö teré calcàreo che silìceo ma col pH piötòst nèutro, teré bastànsa màgher e mìa tròp ömet ma mìa gne sèch.

## Distribusiù
Se la tróa facilmènt sö le Alpi, l'è 'nvéce ràra söi Apenì; Se la càta facilmènt pò a 'n töta Europa föra che 'ndèl'àrea Dinàrica, e pò a 'n Asia endèla part setentriunàla a nord de l'Himalaya.

La crès del pià culinàr enfìna a chèl subalpì, la pöl rià 'nfìna ai 2400 méter söl leèl del mar.

## Galerìa de foti

Gymnadenia conopsea - Margeriaz.JPG
Gymnadenia conopsea Stef1432.jpg|varietà biànca (ràra)
Gymnadenia conopsea3.jpg|varietà a spìga spèsa
Gymnadenia conopsea - harilik käoraamat.jpg|


## Colegamèncc estèrni
Himantoglossum adriaticum

***Himantoglossum adriaticum*** l'è 'na piànta erbàcea de la famìa botànica de le Orchidaceae.

L'è 'na piànta che de sòlet la vé àlta 'ntra i 20 e i 80 ghèi (màsimo 1 méter). Le raìs i è segondàrie e le böta fò de la part de sùra de 'n bùlbo.

El g'ha 'nfìna a dés fòie bazài a fùrma lanceolàda strèta pónta che fenés gösa e 'na quach fòie che vé fò del gamp. Le nervadüre de le fòie i è longitudinài (paralelinèrvie). I è lónghe dei 5 ai 10 ghèi (a la piö 15 ghèi).

La 'nfiurescensa l'è 'na spìga sèmpe ma lónga e bèla spèsa furmàda da presapóch 'na trentìna de fiùr. Chèsti i vé fò a la sèa de bràtee lanceolàde a pónta 'n pó gösa e lónghe compàgn dei fiùr. Tota l'enfiurecènsa l'è lónga 'ntra 8 e 20 ghèi.


File:Mg-k d0702074.jpg
File:Mg-k d0702075.jpg
File:Himantoglossum adriaticum d0702084.jpg


I fiùr i è ermafrudìcc e zigomòrf en  maniéra iregolàr e pentacìclich. El culùr dei fiùr l'è vért ciàr de föra, pórpora con màcia che tìra al biànch de dét; divèrse parcc de chèsto fiùr le g'ha sfömadüre e zòne bulinàde. El labèl l'è la part piö caraterìstica de chèsto fiùr, La part centràl la par 'na nìstola lónga divèrse ólte la grandèsa del fiùr, ondulàt o spiralàt. La part finàl l'è furmàda de sò lacìnie lónghe 1,5 o 2 ghèi. El fiurés de màgio a löi. El fröt l'è 'na càpsula.

## Distribusiù e habitat
Chèsta spéce se la tróa 'n Euròpa centràla (Austria, Repüblica Céca, Slovàchia, Ungherìa) e orientàla (Slovénia, Sèrbia, Croàsia e 'nfìna ala Moldàvia). Se la càta pò 'n Itàlia setentriunàla 'ndèle pruvìnce de Brèsa, Trènt e Bolzano.
La crès sö le culìne e söi mucc 'nfìna ai 1300 méter söl leèl del mar, sö teré calcàrei, pracc sèch e bèi lüminùs.
Baiton

El **Baiton** (parnonzia local: [baj'tu]; in Italian: *Corno Baitone*) l'è on mont de la Lombardia oriental.
El se troeuva in del grupp de l'Adamell e l'è volt 3.331 meter. L'è la scima pussee volta del *sotta-grupp del Baiton*, che poeu l'è 'l rosc de montagn a nord-ovest de l'Adamell, che 'l domina la Val Camonega de sora a Edol.
Cymbalaria muralis

***Cymbalaria muralis*** (en bresà l'ìa ciamàda *Erba retondèla*) l'è 'na piànta erbàcea de la famìa botànica de le Plantaginaceae ma l'è stàda per tat tép inserìda 'ndèle Scrophulariaceae. L'è uriginària de Euròpa mediterànea ma la s'è natüralizàda 'n divèrsi óter pòscc. 

## Descrisiù
L'è 'na piànta perène, che rèsta bàsa (5 ghèi) e che se propàga dré a tèra. La crès dré ai mür (mèi se 'n bris ömecc) e dré a le préde, de rar endèl teré deèrt.

La g'ha fòie rotónde o a fùrma de cör, con lòbi en nömer de tré a sèt, de 2,5 a 5 ghèi de larghèsa. I gambì i è fì fì, e i pör rià 'nfìna a 70 ghèi de longhèsa. I fiùr i è sùi, grancc 1 ghèl, co la coròla culùr lìla o viòla ciàr, i crès a la sèa de le fòie.

Chèsta spéce la g'ha 'n método de propagasiù töt particolàr. El gambì del fiùr, en prensépe l'è fototròpich puzitìf, cioè el ghe cor dré a la lùce; dòpo la fecondasiù del fiùr envéce el fototropìsmo el deènta negatìf cioè el ghe scàpa vià a la lùce, e chèsto el favorés la dispersiù de la somésa dré a le crèpe del mür o de le préde 'ndóche la piànta la crès.

## Sinònim
* *Antirrhinum cymbalaria* L.
* *Elatine cymbalaria* (L.) Moench
* *Linaria cymbalaria* (L.) Mill.
* *Linaria acutangula* Ten.
* *Linaria cymbalaria (L.) Mill. subsp. cymbalaria* (L.) Mill.
* *Linaria cymbalaria var. cymbalaria* (L.) Mill.
  	
## Riferimèncc


## Colegamèncc estèrni

* Fóti e nutìsie vàrie
Campisegh

**Campisegh** (*Campisico*) l'è ona frazion del comun cremasch de Cavralba, in de la Provincia de Cremona.
El paes el se troeuva a sud-est del capploeugh comunal, in mezz ai camp. A l'è spartii foeura in duu centri: Campisegh de Sora e Campisegh de Sotta.
L'è staa on comun indeperlù fina al 1819.
## Not

## Vos correlaa
* Cavralba
* Campisegh de Sora
* Campisegh de Sotta
Bonoj

**Bonoj** (*Ca' de' Bonavogli*) l'è ona frazion del comun cremones de Drovee.
El paes el se troeuva a nord-ovest respett al centro comunal.
L'è staa on comun indeperlù fina al 1868. Ai temp de Napoleon (1810-1816) l'eva staa giamò taccaa a Piev San Giacom.
## Not
Gardella

**Gardella** (*Gradella* in Italian) l'è ona frazion del comun cremasch de Pandin, in de la Provincia de Cremona.
El paes el se troeuva a nord-ovest del centro comunal e l'è toccaa de ona strada che le liga con Nosadell, l'altra frazion de Pandin.
L'è stada on comun indeperlee fina al 1868.
A partì del 2005 la toeu part al grupp di *borgh pussee bei d'Italia*.

## Persunàgg

* Egidio Miragoli, vesc de Mondovì dal 29 de setèmber 2017
## Not
Cymbalaria

***Cymbalaria*** l'è 'n zèner furmàt de presapóch 10 spéci de piànte perèni e erbàcee, uriginàre de l'Europa Meridiunàla.

Segont i métodi de clasificasiù tradisiunài, chèsto zèner l'ìa 'nserìt endèla famìa botànica de le Scrophulariaceae, ma i stüde piö modèrni bazàcc sö la filogenética i g'ha dimustràt che 'l fà part de la famìa de le Plantaginaceae. 
L'è 'mparentàt strèt coi zèner *[[Linaria]]* e *[[Antirrhinum]]*, dei quài el se destàca per el portamènt prostràt e i fiùr che crès sùi e mìa 'n enfiurescènse a spìga spèsa e drìta. 

Le spéci de chèsto zèner le se diferènsia per la fùrma de le fòie e i culùr dei fiùr.

La spéce piö cunusìda del zèner l'è la *[[Cymbalaria muralis]]*,

## Colegamèncc estèrni
Bondenta

La **Bondenta** (*Bondenta* anca in Italian) l'è ona cassina che la se troeuva dent al comun de Campagnoeula, in del Cremasch.
L'è situada a nord-ovest de Campagnoeula, in sù la *strada provincial 19*.
## Not
Marzal

El **Marzal** (parnonzia local: [ma'rsal]; in Italian: *Marzale*) l'è ona frazion del comun cremasch de Madignan.
El paes el se troeuva arent al Seri, a duu pass de Crema.

L'è la frazion pussee importanta (insemma a Rivolta Magra) de l'intregh territori comunal.
L'eva cognosuu giamò in de l'antighità, tant 'me on sit de culto. Hann trovaa di tomb con di robb del III o del IV secol dopo de Crist.
Per on bell poo de temp l'è stada ona zona de confin in tra el Cremasch e 'l Cremones, e per quest gh'hann faa anca di battali.
## Not

## Vos correla
* Battaja del Marzal
Barbuzzera

**Barbuzzera** (parnonzia local: [barby'sera]; in Italian: *Barbuzzera*) l'è ona frazion de Dovera, in del Cremasch.
El paes el se troeuva a nord del centro comunal, l'è traversada de la *via Milano* e l'è in direzion de Nosadell.
## Not
Montegg (Casal Vidolasch)

**Montegg** (*Montecchio*) l'è ona frazion del comun cremasch de Casal Vidolasch, in de la Provincia de Cremona.
El paes el se troeuva a nord de la frazion de Vidolasch, in sù la strada che la mena a Castell Gabbian.
Nosadell

**Nosadell** o **Nosdell** (*Nosadello*) l'è ona frazion del comun cremasch de Pandin, in de la Provincia de Cremona.
L'è la frazion pussee granda del comun, e la se troeuva a ovest del centro comunal, in sù la strada che la mena a Spin (a ovest), a Gardella (a nord) e a Dovera (a sud).
L'è staa on comun indeperlù fina al 1868.
## Not

## Alter progett
Obizza

**Obizza** (inscì anca in Italian) l'è voeuna di frazion de Risengh, in del Cremasch.
El paes l'è proppi taccaa a la frazion de Bottaian, donca a nord-est del centro comunal.
La ciappa el nomm de la fameja di Obizz e de la villa che la gh'ha l'istess nomm.
Portegh (Risengh)

**Portegh** (*Portico*) l'è ona frazion de Risengh, in del Cremasch.
El paes el se troeuva a est del centro comunal, in sù 'na straa che la mena de Bottaian (nord) fina giò a Fanengh (sud).
## Not
Vinzasca

**Vinzasca** (parnonzia local: [i'nsaska]; in Italian: *Vinzasca*) l'è voeuna di frazion del comun cremasch de Gombed, in de la Provincia de Cremona.
La se troeuva aproeuv del centro comunal, arent a l'Adda.
L'è stada on comun deperlee fina al 1841.
## Not
Borgonàt

**Borgonàt** o **Burgunàt** (*Borgonato* 'n italià) l'è giöna de le frasiù del cümü de Córt Frànca, endèla zòna geogràfica de la Franciacürta, en Pruìncia de Brèsa. La g'ha piö o méno 540 abitàncc e la se tróa a 3,5 chilòmetri a sud del capolöch del cümün.
L'è stat en cümü de per sò cönt enfìna al 1928.

L'è séde de giöna de le cantìne piö cunusìde per la prudusiù del vì de Franciacürta.
Melotta

La **Melotta** (inscì anca in Italian) l'è ona frazion del comun cremasch de Casalett de Sora, in de la Provincia de Cremona.
El paes el se troeuva a est del centro comunal. A l'è in mezz ai camp e in sù la strada che la mena a Sonzin.
Beura-Cardescia

**Beura** (nòm uficiàl in italian: *Beura-Cardezza*) l'è un cumün ussulan de la Pruvincia del Verban-Cüsi-Ossula.

El gh'ha ona popolaziun de , cunt ona superfis de  km² e ona densità de popolaziun de  ab./km².

El paes el se tröva in la Val Granda. L'è tacaa ai cumün de Dòm, Palanzén, Premusél, Truntan, Vila d'Ossula e Vugogna.

## Frazzion

* Beura
* Cardescia
* Zegh

## Evoluzion demografega

L'andament del nümer de abitant del cumün de Beura l'è mustraa in de la tabela chi de sutta

## Riferiment
Cardescia

**Cardescia** (*Cardezza* in Italian) l'è vun di duu centri principai che fann sù el comun ossolan de Beura-Cardescia.
Respett a Beura (indove che se troeuva el centro comunal) a se troeuva pussee a sud e pussee a mont.
A l'è stada on comun indipendent fina al 1928.
Boeusc

**Boeusc** o **Boeus** (*Bodio* in Italian) l'è 'l centro principal del comun varesott de Boeusc Lomnagh.
A Boeusc se troeuva el centro del comun, cont el municippi. Besogna dì che al dì d'incoeu, i duu paes hinn proppi taccaa vun con l'alter, e donca ormai se poden fà squasi pù de differenz in tra vun e l'alter.
## Not
Bratt

**Bratt** (*Bratto*) l'è voeuna di frazion del comun bergamasch de Cas'cion.
El paes el se troeuva on poo pussee a nord del centro comunal, a on'altezza de poch pussee de milla meter, ai pee del Cornett.
A Bratt a gh'è ona gesa, la farmacia e l'offizzi de la posta.
Bottaron

**Bottaron** (parnonzia local: [butə'roŋ]; *Bottarone* in Italian) l'è vun di duu centri del comun de Bressana Bottaron, in de l'Oltrepò Paves.
El paes el se troeuva on zicch pussee a nord-ovest de Bressana, e pussee arent al Pò.
On temp a l'era cognossuu anca 'me *Mezzana Corti* o *Mezzana Bottarone*. A l'è staa on comun indeperlù fina al 1928.
A Bottaron l'è nassuu Agostino Depretis, omm politegh italian e primm minister in di agn 1876-1878, 1878-1879 e 1881-1887.
## Vos correlaa
* Bressana Bottaron
* Bressana
* Agostino Depretis
Gattolin

**Gattolin** (parnonzia local: [ga'tuli]; in Italian: *Gattolino*) l'è ona frazion del comun cremasch de Bagnoeu.
El paes el se troeuva a sud-est del centro comunal, in mezz ai camp.
## Not
Bressana

**Bressana** (parnonzia local: [bə'rsənə]; in Italian: *Bressana*) l'è ona frazion del comun de Bressana Bottaron, in de l'Oltrepò Paves.
El paes el se troeuva apena dopo del Pò, in sù la strada che la va de ona banda fina a Castegio e de l'altra invers a Pinaroeu. Respett a Bottaron la se troeuva on zicch pussee a sud-est.
L'è stada on comun indeperlee fina a l'ann 1928. Dopo de l'union con Bottaron, Bressana l'è vegnuda el centro comunal.
Brianzoeula

**Brianzoeula** (parnonzia local: [brja'ntsœla]; in Italian: *Brianzola*) l'è voeuna di frazion del comun de Castell, in de la Brianza lecchesa.
El paes el se troeuva pussee a nord respett al centro comunal, e 'l confina anca cont el paes de Dolzagh.
La ciappa el nomm del coll sora el qual la se troeuva. On temp lilinscì a gh'era on castell (che inveci el ghe da el nomm al comun) indè che gh'è stada anca la regina di Longobard, la Teodolinda.

Brianzoeula l'è stada on comun deperlee fina al 1928.

## Vos correlaa
* Castell de Brianza
* Teodolinda
* Brianzoeula (coll)
Albagnan

**Albagnan** (parnonzia local: [alba'ɲaŋ]; in Italian: *Albagnano*) l'è voeuna di tre frazion del comun verbanes de Bee.
El paes el se troeuva in d'on sit on poo isolaa, on zicch pussee a nord-est del centro comunal. A l'è in sù la costa del Mont San Salvador. Al dì d'incoeu gh'hann faa sù on monastee buddista.
## Not
Agran

**Agran** (parnonzia local: [a'grəŋ]; in Italian: *Agrano*) l'è ona frazion del comun de Umegna, in de la Provincia de Verbania.
El paes el se troeuva in sù la riva de matina del Lagh d'Orta, ai pee del Mottaron e minga lontan de Armagn.
L'è staa on comun indipendent fina al 1928.
## Not
Brongg

**Brongg** (*Brongio*) l'è voeuna di frazion del comun brianzoeu de Garbagnaa, in de la Provincia de Lecch.
El paes, che l'è minga tropp piscinin, el se troeuva on zicch pussee a sud del centro comunal.
El confina a nord-est cont el paes de Siron, e l'è traversaa de 'na straa che la mena a Bevera, ona frazion de Sirtol.

L'è staa on comun deperlù almanch fina al 1757.
Alz

**Alz** (parnonzia local: ['au̯ts]; in dialett verbanes [alts]; in Italian: *Alzo*) l'è voeuna di frazion del comun novares de Pella.
Respett al centro comunal, che a l'è in sù la riva de sira del Lagh d'Orta, el paes el se troeuva pussee dent, a ovest de Pella.
L'è traversaa de ona strada che la riva a San Maurizzi.
## Not
Bettola (Mergoeuzz)

**Bettola** (inscì anca in Italian) l'è ona frazion del comun de Mergoeuzz, in de la Provincia de Verbania.
El paes a l'è on poo deslontan respett al capploeugh comunal: de fatt el se troeuva giamò dent in de la Val d'Ossola, minga lontan de la Tos e arent ai paes de Ornavass e Premosell.
Biganzoeu

**Biganzoeu** (parnonzia local: [biga'ntsøː]; in Italian *Biganzolo*) l'è voeuna di frazion de la città de Verbania.
El paes el se troeuva minga tropp de longg de Intra; de fatt, quand che quella chì a l'era on comun deperlee, Biganzoeu a l'era voeuna di sò frazion.
## Not
Antoliva

**Antoliva** (istess in Italian) l'è voeuna di frazion de la città de Verbania.
La se troeuva on zicch pussee a nord-est de Intra, in direzion de Cressej (nord) e Ghiffa (nord-ovest).
L'era voeuna di frazion del vegg comun de Intra.
Banni

**Banni** (*Bagn* in del dialett de Intra) l'è vun di duu centri pussee important del comun ossolan de Banni Anzin.
El paes, che l'è 'l centro comunal, el se troeuva in sù la riva manzina de l'Olocchia (Anzin a l'è in de l'altra banda).

On temp Banni a l'eva on comun indipendent, e l'è staa inscì fina al 1929. In di temp passaa a l'era el paes pussee grand e important de tutta la Vall Anzasca.
## Not
Brisin

**Brisin**  (*Brisino*) l'è ona frazion del comun verbanes de Stresa.
El paes el se troeuva in sù la costa di coi arent al Lagh Maggior (al contrari del centro comunal, che 'l se troeuva in sù la riva del lagh) e l'è in sù la strada che la mena a Gignes.
I sò abitant i se ciamen *brisitt*.
A l'è staa on comun indipendent fina al 1927.
## Referiment
Burej

**Burej** (*Bureglio*) l'è ona frazion del comun verbanes de Vignon.
El paes el se troeuva on zicch pussee a nord del centro comunal, arent a la strada che la va de Vignon fin giò a Bee.
## Not
Bozzela

**Bozzela** (parnonzia local: [bu'tsela]; *Bozzela* in Italian) l'è ona frazion del comun verbanes de Ghifa.
## Not
Università di Foggia

L**'Università di Foggia** a l'é on università de Foggia fondada in del 1999.

## Organizazion
### Facoltà
* Giurisprudenza
* Economia
* Scienz de la formazion

## Ligamm de foeura
* Sit Università Foggia