open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rock 'n Roll

El ***Rock*** o ***Rock and roll*** a l'è un gener müsegal che l'è nassüü in America a la fin di agn '40 e al scuminci di agn '50. I radis del rock and roll a hinn suratüt el blues, el country, el rhythm and blues, el folk e la müsega gospel. El stil al s'è pöö spantegaa in gir per el mund e'l s'è desvilüpaa fina a diventà la muderna müsega rock.
El Rock and Roll al se sona cun vüna o dò ghitar eletrich (vüna che la dà el ritm e l'altra che l'è sulista), un bass (in urigin a cord e pöö dopu la metà di agn '50 eletrich) e una bateria.
## L'urigin del Rock and Roll
El Rock and Roll al nass a la fin di agn '40 - scuminci di agn '50 cunt el messedass di gener de müsega pupulara del temp: el blues, el country, el R&B, el folk, e'l gospel. 
A bun cünt, i element del Rock and Roll se poden sentì in d'un bel poo de registraziun de müsega "hillbilly" e "race" (afruamericana) di agn '20 e '30. 
Cunt el gran sücess de l'Elvis Presley in del 1956, el Rock and Roll a l'è vegnüü un gener fundamental per l'indüstria de la müsega in America.
Cesarea de Capadocia

**Kayseri** (*Kayseri* in türch; *Kaisaíreia* in grech; *Cæsarea* in latin; *Cesarea in Cappadocia* in italian) a l'è una cità de l'Anatolia, in Türchia, de 895.253 abitant (2000).

## Aministraziun
El sindich a l'è el Mehmet Özhaseki.
Uturità Naziunala Palestinesa

L'UNP (Autorità Naziunale Palestiniana) hè u corpu di guvernu di i Territori Palestiniani chì custituiscenu u Statu di Palestina.br />
D'altronde, u tarritoriu palestinianu guvernatu da l'UNP hè spargugliatu nantu à a riva di u fiume Giurdan (città di Ramallah, Gerich, Betlemme], Hebron., Nablus ) è Gaza, chì hè affettata da l'Egittu.

A capitale hè in Ramallah chì face parte di Giordania; u guvernu in Ramallah hè u corpu amministrativu di u Regnu di Ghjordanu. 
L'area hè di 6.225 km² è a pupulazione hè di circa 3.700.000.



## Urganizaziun pulitiga
El president de l'UNP a l'è el Mahmoud Abbas (محمود عباس), mej cugnussüü cunt el nom *Abu Mazen* (del 2005).

El prim minister l'è l'Mohammad Shtayyeh (محمد اشتية) (del 2019.
Ramallah

* 'Ramallah' * '(' * رام الله * '/' 'Ram Allah' 'in arabo chì significa * Munt de Diu * o * Cà de Diu *) hè un cità in Palestina.
Havi 25 500 abbitanti. 

Ramallah hè a sede ANP è u guvernu di benessere di un statu palestinianu, dunque hè a capitale legittima di a Palestina.
Quinsà

**Quinsà** (en Italià: *Quinzano d'Oglio*), l'è 'n cümü de  de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla *Bàsa Bresàna* a 30 km a Sudòvest de la cità de Brèsa e a 23 km a Nòrt de la cità de Cremùna.

El tertóre del Cümü de Quinsà el cunfìna có la pruvìncia de Cremùna de la quaàl l'è separàt del fiöm Òi.

La zòna de *Quinsà* l'ìa abitàda zà 'ndèla preistória, come confermàt dei ritroamèncc de repèrcc archeològic söle spónde del Òi. Piö 'mportànte però i è i sègn de la prezènsa dei Romàni che i g'ha dat apò a 'l nòm al paés, difàti se pènsa che 'l nòm *Quinzano* 'l vègne del *Quintianus* cioè d'en teré che l'éra sò de la faméa dei *Quinti*.
Endèi sècoi che gh'è nit dòpo, l'abitàt el s'è organizàt entùren a la sò *Piéf*.

Al dé d'encö la zét de Quinsà la vif perlopiö de l'aleamènt dei sì, de la coltüra del furmintù e de la prudusiù de calsècc.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Milsà

**Milsà** (en Italià: *Milzano*), l'è 'n cümü de  de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla *Bàsa Bresàna* a 34 km a Sud de la cità de Brèsa. El teretóre de Milsà l'è streersàt de la Mèla.

La zòna de *Milsà* l'ìa abitàda zà 'ndèla preistória come testimuniàt dei repèrcc archeològic che gh'è stat ritroàt. Apò a la prezènsa dei Gài Cenòmani l'è stata acertàda e dòpo amò chèla dei Romàni. El nòm el sömèa vègner de *Militianinum* o *Melicianum*.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Izorèla

**Izorèla** (en Italià: *Isorella*), l'è 'n cümü de quaze  de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla *Bàsa Bresàna* a 30 km a Sudèst de la cità de Brèsa.

Izorèla l'è stàda abitàda al prensépe de la stória dei Gài Cenòmani (IV sècol prìma de Crìsto), e pò dòpo dei Romàni. L'abitàt uriginàl l'ìa 'n paizì pirdìt endèna piàna cuarciàda de forèste e streersàda de fòs e fosadèi. Apò a Izorèla, compàgn che 'ndèi óter paés de la Bàsa Bresàna se pöl reconóser i sègn de la centüriasiù romàna.

## Contrade
El paés l'è dividìt en sés contràde:

*  *Castèl*: cèntro storico e sö a nord del Naéle
*  *Ciaèl*: zòna èst
*  *Funtanù*: zòna sud-ovèst
*  *Margherita*: zòna nord-èst
*  *Sariöla*: zòna sud-èst
*  *Valbùna*: zòna nord-ovèst

## Evulusiù demogràfica

## Galerìa de fóto

Image:Isorella,_piazza_Roma.jpg | El cümü de Izorèla en piàsa Rómò
Image:Isorella_S._Rocco.jpg | La céza de San Ròch de Izorèla
Image:Isorella,_Santa_Maria_Annunciata.jpg | El Naélè e'l campanìl en banda a la céza de Santa Marìa Anunciada

## Riferimèncc
Otalènch

**Otalènch** (en Italià: *Gottolengo*), l'è 'n cümü de quaze  de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla *Bàsa Bresàna* a 31 km a Sud de la cità de Brèsa.

El teretóre de Otalènc al se tróa arènt ai cunfì de le pruvìnce de Cremùna e de Màntoa. e l'è töt pià, enföra che la zòna del *Castelér*, che l'è custitüìda de 'na culinèta.

I prìm abitàncc de Otalènch i g'ha lasàt divèrsi sègn de la sò prezènsa, Nömerùs rèscc i è stàcc ritroàcc endèla località ciamàda *Castelér* che la se tróa söndèn dusilì che pò l'è el pónt piö alt de töt el teretóre del cümü. En chèsto sit gh'è saltàt fò divérsi repèrcc riferìbii ai Gài e ai Romàni. El Castelér l'è stat de menemà abandunàt a cumincià de la fì del Impéro romàno en favùr de la zòna 'ndóche gh'è el cèntro del paés del dé d'encö.

Del teretóre de Otalènch fa part apò a la frasiù de *Solér*, sitüàda piö a nòrd del cèntro principàl.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Brembàt

**Brembàt** (nòm uficiàl en italià: *Brembate*) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l'è söl Brèmb 'n de la basa pianüra de l'Isola chèl tòch de pianüra bergamasca tra l'Ada e 'l Brèmb.

Brembàt l' se tróa a 10 km de la sità e a 136 méter söl lièl del mar.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

El cunfìna coi cümü de Boltér, Calòniga, Cavriàt, Filàch, Ös de Sóta, Puntiröl.

## De èt

Ol put de San Vitùr söl Brèmb, 'l castèl de Brembàt 'ncö palàs Morèti e 'l bórgh rüràl de Grignà.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Brembàt l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Brembila

**Brembila** l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem, l'se tróa 'n Val Brembila öna lateràl dela Al Brembana.
Ol paìs l' se tróa a 20 km de la sità e a 425 méter söl lièl del mar.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

El cunfìna coi cümü de Berbèn, Blèl, Capisù, Còrna, Gerusa, San Pelegrì, Sant Imbù, Sedrina, Übiàl Clanèss, Dógn.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Brembila l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Kazakistan

El **Kazakistan** (*Қазақстан* in kazach) a l'è un paes de l'Asia.

A l'è tacaa a la Rüssia, a la Cina, a l'Uzbekistan, al Kirghizistan e al Turkmenistan.
La capital a l'è Astana.
Al gh'ha una süperfiss de 2.717.300 km² e una pupulaziun de pressapoch 15.200.000 abitant.



## Urganizaziun pulitiga
El Kazakistan (nom ufizial: **Қазақстан Республикасы**) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Qassym-Schomart Toqajew (Қасым-Жомарт Тоқаев) (del 2019).
El prim minister a l'è el Asqar Mamin (Асқар Мамин) del 2019).
Astana

**Astana** (*Астана* in kazach) a l’è, del 1997, la capital del Kazakistan.
La gh'ha pressapoch 1 350 228 abitant (2022) e l'è la terza cità del paes per popolaziun.

Finna al 20 de marz 2019 la se ciamava Astana, ma poeu el Parlament l'ha deciduu de cambiàgh nomm in Nursultan (*Нұрсұлтан*) in onor del president dimissionari Nursultan Ábishuly Nazarbaev, president dal 1991 al 2019, per poeu tornà a Astana in del 2022.

## Cità gemelaa
Astana a l'è gemelada com:
*  Ankara, Turchia
*  Musca, Rissia
*  Amman, Giordania
*  Riga, Letonia
*  Dànzica, Polonia
*  Varsavia, Polonia
*  Tbilisi, Georgia
*  Seoul, Corea del Sud

## Riferiment
*Astana sarà rinominata Nursulta
Kirghizistan

El **Kirghizistan** a l'è un paes de l'Asia centrala.

A l'è tacaa al Kazakistan, a la Cina, a l'Uzbekistan e al Tagikistan.
La capital a l'è Bishkek.
Al gh'ha una süperfiss de 199.900 km² e una pupulaziun de pressapoch 5.200.000 abitant.

## Urganizaziun pulitiga
El Kirghizistan (nom ufizial: **Кыргыз Республикасы**) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Sadyr Japarov (Садыр Жапаров) (del 2021).
El prim ministr a l'è l'Akylbek Japarov (Акылбек Жапаров) (del 2021).
Biškek

**Biškek** (giamò *Pišpek* e *Frunze*) a l'è la capital del Kirghizistan.
Al gh'ha 900.000 abitant (2005).
Tagikistan

El **Tagikistan** (*Тоҷикистон* in tagiki) a l'è un paes de l'Asia centrala.

A l'è tacaa al Kirghizistan, a la Cina, a l'Uzbekistan e l'Afghanistan.
La capital a l'è Dušanbe.
Al gh'ha una süperfiss de 143.100 km² e una pupulaziun de pressapoch 7.300.000 abitant.

## Urganizaziun pulitiga
El Tagikistan (nom ufizial: **Ҷумҳурии Тоҷикистон**) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Emomalii Rahmon (del 1992).
El prim minister a l'è l'Kohir Razulsoda (del 2013).
Dušanbe

**Dušanbe** (*Душанбе* in tagiki) a l’è la capital del Tagikistan.
A l’è anca la prima cità del Tagikistan per pupulaziun (524.000 abitant) e impurtanza ecunomiga.

## Geografia

Dušanbe al se tröa in del nord-ovest del Tagikistan. 

## Cità gemelaa

Dušanbe a l'è gemelaa cun:
*  Teheran, Iran
*  Musca, Rüssia
*  San Pederburgh, Rüssia
*  Boulder, Stat Ünì d'America
*  Klagenfurt, Austria
*  Ankara, Türchia
*  Lahore, Pakistan
*  San'a, Yemen 
*  Lusaka, Zambia
Mungolia

La **Mungolia** a l'è un paes de l'Asia.

A l'è tacada a la Rüssia e a la Cina.
La capital a l'è Ulan Bator.
Al gh'ha una süperfiss de 1.564.116 km² e una pupulaziun de pressapoch 3.100.000 abitant.

## Urganizaziun pulitiga
La Mungolia (nom ufizial: **Монгол Улс**) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Ukhnaagiin Khürelsükh (Ухнаагийн Хүрэлсүх, ᠤᠬᠤᠨᠠᠭ᠎ᠠ ᠶᠢᠨ ᠬᠦᠷᠦᠯᠰᠦ᠋ᠬᠡ) (del 2021).
El prim minister a l'è el Luvsannamsrain Oyun-Erdene (Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ, ᠯᠤᠪᠰᠠᠩᠨᠠᠮᠰᠠᠷᠠᠢ ᠶᠢᠨ ᠣᠶᠤᠨ-ᠡᠷᠳᠡᠨᠢ) (del 2021).
Ulan Bator

**Ulan Bator** o **Ulaanbaatar** (*Улаанбаатар* in mungul) a l’è la capital de la Mungolia.
Al gh'ha una pupulaziun de pressapoch un miliun d'abitant.

## Cità gemelaa

Ulaanbaatar a l'è gemelà con:
*  Tianjin, Cina
*  Taipei, Taiwan
*  Seoul, Curea del Süd
*  Denver, Stat Ünì d'America
*  Goald Coast, Australia
*  Miyakonojo, Giapun
*  Leeds, Regn Ünì
Nepal

El **Nepal** (*नेपाल* in nepali) a l'è un paes de l'Asia.

A l'è tacaa a l'India e a la Cina.
La capital a l'è Kathmandu.
Al gh'ha una süperfiss de 147.181 km² e una pupulaziun de pressapoch 26 miliun d'abitant.
La speranza de vita in Nepal a l'è de 62 agn.
La pupulaziun a l'è per l'80% de religiun induista, per l'11% budista, e per el 4% müssülmana.

## Urganizaziun pulitiga
El Nepal (nom ufizial: **संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल** /
**Sanghiya Loktāntrik Ganatantra Nepāl**) a l'è una repübliga del 28 de magg del 2008.
El president a l'è el Bidhya Devi Bhandari (विद्यादेवी भuण्डारी) (del 2015).
El prim minister a l'è el Sher Bahadur Deuba (शेरबहादुर देउवा) (del 2021).


Kathmandu-Gaddi Baithak-02-2007-gje.jpg|Kathmandu
Pashupatinath-Surya Ghats-22-Anzuenden-2007-gje.jpg|Pashupatinath
Bhaktapur-Yaksheshvara-100-erotische Schnitzerei-gje.jpg|Bhaktapur
Changu Narayan-Garuda Narayana-70-west-Manadeva-Saeule-2014-gje.jpg|Changu Narayan
Patan-Palastplatz-04-2007-gje.jpg|Patan
Gokyo surroundings-14-auf der Moraene-2007-gje.jpg|Himalaya
Dzongla to Lobuche-04-Landschaft-2007-gje.jpg|Himalaya
Mustang-Ghami to Lo Gekar-74-2015-gje.jpg|Mustang
Mustang-Lo Manthang to Tibetan border-02-2015-gje.jpg|Mustang
Kathmandu

**Kathmandu** a l'è la capital del Nepal.
Al gh'ha 822.930 abitant (2006).


Kathmandu-Durbar Square-10-Pratapamalla-Jagannath-2013-gje.jpg
Kathmandu-Hanuman Dhoka-Nasal Chowk-30-Basantapur Bhavan-2013-gje.jpg
Kathmandu-Indrayani-06-heiliger Baum-Kind-2015-gje.jpg
Kathmandu-Old City-38-Altstadthaeuser-Kupfer-Messing-2014-gje.jpg
Kathmandu-Laden-58-Trommelladen-Musik-2013-gje.jpg
Kathmandu-Laden-92-Laden-2014-gje.jpg
Kathmandu-Strassenhandel-26-Altstadt Sued-Haendler-2007-gje.jpg
Kathmandu-Garden of Dreams-16-Seerosenteich-2013-gje.jpg
Bhutan

El **Bhutan** a l'è un paes de l'Asia.

A l'è tacaa a l'India e a la Cina.
La capital a l'è Thimphu.
Al gh'ha una süperfiss de 47.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 675.000 abitant.


## Urganizaziun pulitiga
El Bhutan a l'è un regn.
El rè a l'è Jigme Khesar Namgyel Wangchuck (འཇིགས་མེད་གེ་སར་རྣམ་རྒྱལ་དབང་ཕྱུག་) (del 2006).
El Prim Minister a l'è el Tshering Tobgay (ཚེ་རིང་སྟོབས་རྒྱས།) (del 2024).
Thimphu

**Thimphu** (ཐིམ་ཕུག in tibetan) a l'è la capital del Bhutan.
Al gh'ha 98.676 abitant (2005).
Üràch d'Òi

**Üràch d'Òi** (en Italià: *Urago d'Oglio*), l'è 'n cümü de  de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna Ucidentàl a 31 km a Òvest de la cità de Brèsa söl cunfì co la pruvìncia de Bèrghem.

I sègn piö antìch de la prezènsa de l'òm endèl teretóre de Üràch i è dei rèscc de l'étà del Bróns che i è stacc troàcc endèla zòna a Nòrt del paés, endèla località ciamàda *Castelér*, endóche la feruvìa la pàsa sùra al Òi. Endèl stès pòst gh'è saltàt fò apò a le ruìne de na custrusiù de época romàna.

Üràch l'è lüminàt endèi posedimèncc del Vèscof de Cremùna endèl sècol X. Chèsta apartenènsa l'è confermàda endèna bóla del papa del 2 de noèmber del 1187, endóche se pàrla d'en *castrum Uradi*.

Entrà 'l 1100 e 'l 1200 i frà biniditì cremunés i fà fà sö 'na faturìa, regordàda 'ndèl nòm *Muntagnìna dei frà*. Enfìna al 1784, Üràch, aisebé che 'l fès part de Brèsa, l'è stat sóta la diòcezi de Cremùna.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Alfabetizaziun

L**'alfabetizaziun** a l'è un indes de la cugnussenza d'un paes o d'una cumünità o anca dumà d'un om de la capacità de legg e scrif. Alfabetizà al vör anca dì insegnà a quij che hinn minga bun a legg e scrif. El tass de alfabetizaziun a l'è cunsideraa un indicadur impurtant per mesürà el desvilüp d'un paes.
Aquafrèda

**Aquafrèda** (en Italià: *Acquafredda*), l'è 'n cümü de  de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna orientàl a 32 km a Sudèst de la cità de Brèsa al cunfì co la pruvìncia de Màntoa.

El nòm el somèa vègner del fat che endèla zòna gh'è divèrse surtìe (sorgèncc de àiva bùna de béer). El ritroamènt de 'na necròpoli romàna 'l fà pensà che Aquafrèda l'éres en abitàt de urìgin romàna, postàt söl càrden Àzola-Carpenédol-Lonàt. Aquafrèda 'l compàr per la prìma ólta söndèn docümènt del 970 col nòm de *Aquafrigida*.

## Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Acquafrèda l'è ilüstràt endèla tabèla reprezentàda ché sóta:

## Riferimèncc
Vucal seraa

La carateristica che la definiss 'na **vucala seraa** l'è che la lengua l'è pusiziunaa püssee arent pussibil al cel de la buca. Int la tradizion americana, i vucal seraa i henn ciamaa *vucal alt*, perchè la lengua l'è pusiziunaa "in alt".
I ses vucal seraa ch'i henn part de l'IPA i henn:

* vucala fruntala seraa mia redundida []
* vucala fruntala seraa redundida []
* vucala centrala seraa mia redundida []
* vucala centrala seraa redundida []
* vucala aretraa seraa mia redundida []
* vucala aretraa seraa redundida []
La Piev (PV)

**La Piev** (nom ufizial: *Pieve del Cairo*) a l'è un comün italian, de la regiun de la Lombardia, en Pruvincia de Pavia, int l'Ümlena bassa, ins la sponda manzína del Po.

Al gh'ha , cont ona süperfis de  km² e ona densità de  ab./km².

Al cunfìna coi comün de Frèra, Galiaula, Gambaräna, Isola Sant'Antonio (AL), Med, La Msäna, La Vila.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de La Piev l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
India

L**'India** a l'è on pajes ind el sud de l'Asia.

La capital a l'è New Delhi.
A l'è el setom pajes del mond per superfiss, cont 3.166.414 km² e'l segond per popolazzion (pussee d'on milliard e cent million d'abitancc, che'l 70% a l'è sota i 35 agn).
L'alfabetizaziun a l'è al 62%.

## Geografia
L'India a l'è tacada al Pakistan a sira, a la Cina, al Nepal e al Bhutan a nord-est, al Bangladesh e al Myanmar a matina.
Ind el Oceen Indian, l'India a l'è arent al Isri Lanka, ai Maldive e a l'Indonesia.
La costa de l'India a l'è longa pussee de setmila chilometer e la da in su l'Oceen Indian a sud, el Mar Arabegh a ovest e 'l Golf del Bengala a est.

## Storia
La conquista britanega de l'India la scomenza in del 1715.
L'ultem vicerè ingles de l'India a l'è stad el Lord Mountbatten.

In del lui del 1947, a Londra a l'è stad votad el palpee d'independenza; la comission Radcliffe l'iva studiad na frontera per la creazzion de du stacc: l'Union Indiana, per la pupart induista, e 'l Pakistan, per la pupart mussulman.

L'independenza a l'è stada proclamada ind el 15 d'avost del 1947.
La constituzzion de l'India a l'è del 1950.

L'India a l'è stada quater voeulte in guera contra el Pakistan: in del 1948, 1965, 1971, 1999.

## Organizazzion politega
L'India (nom ofizzial: **भारत गणराज्य**, *Republega de l'India*, in hindi) a l'è una republega federala.
El President a l'è el Ram Nath Kovind (del 2017).
El Prim Minister a l'è el Narendra Modi (del 2014).

## Aministrazzion

La Republega indiana l'è fada de 28 *Stacc Federai* e de 7 *Territori de l'Union*; tucc i stacc federai, el territori de la Capital de Delhi e'l teritori de Pondicherry gh'han un govern elensgiud; i territori che resten i gh'han n'aministrazzion del govern nazzional central e i fan riferiment per via direta al President de la Republega. i stacc e i territori a inn poeu fad in distrecc, pressapoch 600. I distret gh'han dent i *tehsil* (o, a segonda de la lengua, tahsil, taluka, taluk, mandal).
Brömà

**Brömà** (nòm uficiàl en italià: *Brumano*) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la ólta Al d'Emagna a 30 km de la sità e a 911 méter söl lièl del mar.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

El cunfìna coi cümü de Val d'Erv (LC), Füipià, Lecch (LC), Locadèl, Murterun (LC), Röda, Alsèca e Vedeséta.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Brömà l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
March Aureli Car

El **March Aureli Car**, conossuu anca con domà el nòmm de **Car** (*Marcus Aurelius Carus* in latin; Narbona, 230 - Mesopotamia, 283) a l'è staa on imperador roman, del 282 finna a la mòrt.

Abil general, menter el se trovava in Rezia l'è staa proclamaa imperador di sò soldaa (l'eva mòrt recentement l'imperador Pròbo). L'ha comandaa ona spedizion contra i Sarmata in Pannònia con success; poeu l'è andaa in Mesopotamia e l'ha casciaa i Sassanid de la region, cont el conchestà i cittaa Seleucia e Ctesifont (la capital). Se cunta che la soa mòrt, avvegnuda lì, la sia stada provocada de on fulmen, ma par anca che 'l sia staa coppaa in d'on complòtt a òpera del prefett del pretòri Arri Aper. Ghe hinn succeduu i fioeu Carin e Numerian, giamò nomenaa *Ceser* primma de la soa mòrt.

## Vôs correlaa
*Pròbo
*Arri Aper
*Carin
*Numerian
Arri Aper

L**'Arri Aper** (*Arrius Aper* in Latin; ...-284) l'è staa on general roman.

Sòcer de l'imperador Numerian, l'Aper l'era prefett del pretòri de l'imperador March Aureli Car, pader del Numerian. El Car, el Numerian e l'Aper hinn partii per ona campagna in Mesopotamia contra i Sassanid; dòpo ona quaj vittòria, el Car l'è mòrt e 'l Numerian, divegnuu imperador, l'ha deciduu de portà l'esercit drent aj confin de l'Imperi, ma l'è staa colpii de ona maladia aj oeugg, e 'l Car el ghe ha daa el consili de stà in d'ona lettiga serrada duranta tutt el viagg. Chì el Numerian l'era separaa de tucc, e domà l'Aper el podeva intràgh, sentìll e poeu dì aj soldaa i ordin imperiaj.

Quand l'esercit l'è rivaa a Calcedònia, la spuzza che la vegniva de la lettiga l'ha convinciuu i soldà a avrìla: drent hann trovaa el cadaver del Numerian, in avanzaa statt de decomposizion. L'Aper l'è staa accusaa de avè coppaa l'imperador per podèn ciappà el pòst grazie a di fint ordin imperiaj. A presedè el process l'è staa ciamaa el *comes domesticorum* Diòcle, che l'ha reconossuu l'Aper colpevol e, senza spettà la difesa de l'imputaa, l'ha coppaa deperlù. El Diòcle l'è staa proclamaa imperador cont el nòmm de *Dioclezian*, e l'è andaa a combatt l'imperador legittim, el Carin, fioeu del Car, che in quell moment el se trovava in Britannia.

## Vôs correlaa
*March Aureli Car
*Dioclezian
*March Aureli Carin
*Numerian
Pakistan

El **Pakistan** (*پاکستان* in urdu) a l'è un paes de l'Asia.

A l'è tacaa a l'Iran, a l'Afghanistan, a la Cina e a l'India.
La capital a l'è Islamabad, ma la cità püssee impurtanta a l'è Karachi.
Al gh'ha una süperfiss de 803.940 km² e una pupulaziun de pressapoch 170 miliun d'abitant.

## Urganizaziun pulitiga
El Pakistan (nom ufizial: **اسلامی جمہوریۂ پاکستان / Islamic Republic of Pakistan**) a l'è una repübliga semipresidenzial.
L'è stada sota el cuntrol del general Pervez Musharraf fina al 2008; pö lü l'ha daa i dimissiun e gh'è staa un mument de instabilità.
Adess el president a l'è Mamnoon Hussain (del 2013).
Bangladesh

El **Bangladesh** (বাংলােদশ in bengales) a l'è un paes de l'Asia meridiunala.
A l'è tacaa a l'India e al Myanmar.
Al gh'ha una süperfiss de 144.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 144 miliun d'abitant.
La capital a l'è Dacca.

## Geugrafia
El Bangladesh a l'è el toch uriental del Bengala e'l se tröa in sül gulf umonim.

## Storia
Fina 'l 1947 a l'era una culonia inglesa in de l'Imperi Indian.
In del 1947 l'Imperi Indian a l'è staa spartii in dü stat e'l Bengala uriental (che'l gh'aveva una pupulaziun per la püssee part müssülmana) l'ha custitüì el toch uriental del Pakistan.
El 26 de marz del 1971 el Bangladesh al s'è pruclamaa indipendent, ma el Pakistan l'ha recugnussüü el növ paes dumà el 16 de desember, dopu una guera cun l'India.

## Ecunumia
La muneda del Bangladesh a l'è el taka.

## Urganizaziun pulitiga
El Bangladesh (nom ufizial: **গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ Gônoprojatontri Bangladesh**) a l'è una repübliga.
El president a l'è 'l Abdul Hamid (del 2013).
El prim minister a l'è la Sheikh Hasina (del 2009).
Lengua bengalesa

El **bengali** o **bengales** (nom nativ বাংলা [*Bāṇlā*]) l'è vuna di lengov indo-europei, e, de precis, di lengov indo-iraniane, derivad del sanscrit, del pāli e de i lengov pracrìte. *Bengali* l'è la parolla ingless per el nom de la lengua e di so parlant; in bengali la lengua istessa l'è ciamada *Bāṇlā* (parnonzia: ). A l'è parlada soratut in Bangladesh.

## Classifegazzion
Un ischema de classifegazzion del **bengali** el poeu vesser:
* lengov indo-europei
** lengov indo-ariane
*** lengov indo-ariane orientai
**** lengov bengali-assames
***** **lengua bengali**

## Codes ISO
* Codes ISO 639-1: **BN**
* Codes ISO 639-2: **BEN**

## Ligam de foeura
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ben
Myanmar

El **Myanmar** (ciamaa anca *Birmania*) a l'è un paes de l'Asia meridiunala.

A l'è tacaa al Bangladesh, a l'India, a la Cina, al Laos e a la Thailandia.
La capital a l'è Naypyidaw.
Al gh'ha una süperfiss de 676.756 km² e una pupulaziun de pressapoch 51 miliun d'abitant.



## Nom
El paes al se ciamava **Birmania** fina al 1989.
Dumà *Birmania* (o *Burma*, nom ingles del periut culunial) al pareva trop culigaa a la püssee granda etnia del paes, i *Bamar*, che hinn el 68% de la pupulaziun.
Un quejdün al dis che'l nom *Myanmar* al vegna del sanscrit *Brahmadesh*, che'l vör dì *paes de [[Brahma]]* (el diu indù de la creaziun); alter disen che *Myanmar* e *Burma* vegnen de l'istessa parola birmana: *Myanma* (che la saria la furma scriüda) e *Bama* (che la saria la furma parlada). 

## Urganizaziun pulitiga
El Myanmar (nom ufizial:  = *Üniun del Myanmar*) a l'è una ditadüra de militar.
El cap de la giunta militara a l'è el Thien Sein (del 2011).
Proài d'Izé

**Proài d'Izé** (de sòlit l'è ciàmat apéna *Proài* o 'ndèla parlàda locàl *Pruài*; en Italià: *Provaglio d'Iseo*), l'è 'n cümü de  abitàncc (dàto del  ) de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Franciacürta, ai pè del Cugnöl (674 s.l.m) e sùra le *Torbiére de Izé*. El se tróa a 20 km a Nordòvest de la cità de Brèsa.

Colocàt a póch chilòmetri del Lach d'Izé, el vànta dò méte de interès türìstich: el convènt de *San Piéro en Lamùza* e 'l *Pàrco Natüralìstich de le Torbiére de Izé*.

La prìma prezènsa de l'òm la sömearès ligàda pròpe a le Torbiére, endóche dei repèrcc retroàcc, par che ghe sàpes stat dèle palafìte. Dèi óter ritroamèncc i testemógna de la prezènsa de 'n abitàt romàno. Endèl medioévo Proài el g'ha fat part de la piéf de Izé, de la qual el s'è destacàt endèl 1200 per furmà 'na paròchia separàda, encentràda söl monastér de *San Piéro en Lamùza*. 



## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Dhaka

**Dacca** (ঢাকা in bengales) a l'è la capital del Bangladesh.
A l'è anca la prima cità del Bangladesh per pupulaziun, cun 10.403.957 abitant (2004).
Puntìc

**Puntìc** (en Italià: *Pontevico*), l'è 'n cümü de  de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna Centràl a 32 km a Sud de la cità de Brèsa al confì có la pruvìncia de Cremùna.

El teretóre l'è töt pià e l'è streersàt del fiöm Òi. I abitàncc de Puntìc i vif suratöt de atività agrìcole, ma 'na part emportànta de l'economìa del paés l'è reprezentàda apò de la prudusiù de vistìcc e calsècc.

El nòm el vé del latì *Pontis Vicus*, cioè del put (pons) del paizì (vicus). Puntìc l'è abitàt zamò de l'antichità e l'è postàt endèna puzisiù stratégica söl Òi, che 'l costetöés el cunfì natüràl co la pruvìncia de Cremùna. Se pènsa che Puntìc l'ìes el *portus brixianus*, cioè el pòst endóche riàa le mercansìe che vignìa trasportàde dré al Pò, per pò descargàde söla tèra férma e dòpo fàle rià a Brèsa.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Maldive

I isul **Maldive** a hinn un paes de l'Asia.

A hinn furmaa d'un frach de isul in de l'Ucean Indian, a süd de l'India e a süd-ovest del Sri Lanka.
La capital a l'è Malé.
I gh'hann una süperfiss de 298 km² e una pupulaziun de pressapoch 300.000 abitant.

## Urganizaziun pulitiga

I Maldive (nom ufizial: **ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ** = *Repübliga di Maldive* in maldivian) a hinn una repübliga.
El president a l'è el Mohammed Wahid Hassan Manik (del 2012).
Malé

**Malé** (*މާލެ* in maldivian) a l’è la capital di isul Maldive.

Cun 81.647 abitant (2004), a l'è la prima cità del paes per pupulaziun e impurtanza ecunomiga.
Sri Lanka

El **Sri Lanka** a l'è un paes de l'Asia.

Al se tröa in de l'isula de Ceylon, in de l'Ucean Indian, 31 km a süd-est de la punta püssee a süd de l'India.
La capital a l'è Colombo.
Al gh'ha una süperfiss de 65.610 km² e una pupulaziun de pressapoch 20.700.000 abitant.

## Urganizaziun pulitiga
El Sri Lanka a l'è una repübliga.
El President a l'è el Gotabaya Rajapaksa (del 2019).
El prim minister a l'è el Mahinda Rajapaksa (del 2019).
Basà

**Basà** (en Italià: *Bassano Bresciano*), l'è 'n cümü de  de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna Orientàl a 26 km a Sud de la cità de Brèsa. El cunfìna coi cümü de Manèrbe, Puntìc, San Gervàs e Erölanöa.

El nòm el sömèa vègner de *Bassius* che l'è 'n nòm de persùna Latì, facilmènt se tratàa d'en soldàt romà che gh'ìa risiìt en proprietà el teré ai tép de la centüriasiù, teré che pò 'l sarès stat ciamàr *fundus bassianus*.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Brüsa

**Brüsa** (nòm uficiàl en italià: *Brusaporto*) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa 'n de la ólta pianüra a 7 km de la sità e a 255 méter söl lièl del mar.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

El cunfìna coi cümü de Albà Sant Alisànt, Bagnàdega e Seriat.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Brüsa l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
San Gervàs

*San Gervàs, cümü de la pruinsa de Brèsa.

*San Gervàs, paìs de la pruinsa de Bèrghem che 'nsèma al paìs de Cavriàt i fà 'l cümü de Cavriàt San Gervàs.
Galissia

La **Galissia** (*Galicia*) l'è una cumunità utonuma al nord-est de la Spagna, e l'è stat vön di prim regn de l'Europa (ciamaa Regn de Galissia). L'è tacaa a süd cun el Purtugal, a est cun i region spagnöl de *Castile e León* e *Asturia*, e a nord e ovest cun l'Uceann Atlantich.

## Alter pruget
Guillem de Cabestany

**Guillem de Cabestany** (1162–1212) l'è stat en troadùr de lèngua catalàna uriginàre de Capestany endèl Roussillon. El sò nòm en Ocità l'è **Guilhem de Cabestaing**, **Cabestang**, **Cabestan**, o **Cabestanh**.

Segónt la legènda, l'è stat l'amànte de *Seremónda* (o *Soremónda*), spùza de *Raimon de Castel Rossillon*. Al nincurzìs de la relasiù, Raimon el g'ha scortelàt sö 'l Cabestanh e 'l g'ha dat el sò cör de maià a Seremónda. Quan che lé l'è nìda a saì de chèl che gh'ìa sücidìt, la s'è sbatìda zó de la finèstra e la s'è copàda. Chèsta legènda la compàr piö tàrde 'ndèl *Decameron* del Boccàccio e 'ndèi *Cantos* de Ezra Pound.

## Fóncc

* *The Vidas of the Troubadours*. Margarita Egan, trans. New York: Garland, 1984. ISBN 0-8240-9437-9.
Asia

L**'Asia** a l'è el continent plussee grand e popolos. La quata el 8.6% de la superfix totala de la Tera (el 29.9% de qela terestra) e, cont plussee de 4 miliard de popolazion, la g'ha denter plussee del 60% de la popolazion umana d'incœ. L'Asia la se trova in de l'emisferi oriental e in quel setentrional, e a l'è per tradizion domà la part orientala de l'Eurasia, a l'est de Uraj e del Canal de Suez, e a sud del Caucas, del Mar Caspi e del Mar Neger. I cost de l'Asia i inn bagnad a est da l'Ocean Pacifeg, a sud da l'Ocean Indian e a nord da l'Ocean Arteg.
Cuntinent

Un **cuntinent** a l'è una estensiun granda de tera emergiüda, fö de l'aqua. 
I cuntinent a hinn::
* Eurasia
** Europa
** Asia
* Africa
* America
** America del Nord
** America del Süd
** Uceania
* Antartid

La tetonica di plach a l'è la teuria geulogiga che la stüdia el muiment, i culisiun e i divisiun di cuntinent; la teuria a l'è cugnussüda anca 'me la *teuria de la deriva di cuntinent*. I cuntinent gh'hann minga avüü semper la furma d'incö. I vecc supercuntinent del passaa eren la Gondwana, la Laurasia, la Pangea e la Rodinia.
Oceania

L**'Oceania** a l'è una region geografega e geopolitega che l'è fada d'un insema de isole de l'Ocean Pacifegh e che la gh'ha 'me part continentala l'Australia; de solet la se spartiss in quater region: Australasia, Melanesia, Micronesia, e Polinesia. L'Oceania a l'è el pussee piscinin di continent cont una superfis de terra de circa 8,525,989 km², e 'l segond manch popolad, dopo de l'Antartid, con circa 41 milion de persone. I ses cità pussee popolade a inn Sydney, Melbourne, Brisbane, Perth, Auckland, e Adelaide.

## Etimologia

In del 1804, el geograf Conrad Malte-Brun (1775-1826), in del so tratad de *Géographie mathématique, physique et politique* publegad con l'Edme Mentelle, l'insubiss el termen "Oceanegh" («Océanique» in frances) per ciapà denter sia l'Australasia sia la Polinesia del Charles de Brosses. El Malte-Brun el drovarà poeu la fras «Terres océaniques» anca in del 1810 e in del 1812.

El termen "Oceania" («Océanie» in frances) el vegn inventad del cartograf Adrien-Hubert Brué per la mapa che el publega in del 1814, con titol complet «*Océanie, ou cinquième partie du monde, comprenant l'archipel d'Asie, l'Australasie et la Polynésie (ou le continent de la Nouvelle-Hollande et les îles du Grand Océan)*».

## Geografia

La Micronesia, che la se troeuva a nord de l'equator, la ciapa denter i Isole Mariane a nord-ovest, i Isole Caroline in del center, i Isole Marshall a ovest e i isole de Kiribati in del sud-est.

La Melanesia, a sud-est, la ciapa denter la Noeuva Guinea, la seconda isola pussee granda del mond dopo de la Groenlandia e la prima de l'Oceania. I olter isole principiai a inn el rosc di isole Maluku, el rosc de Bismarck, el rosc di isole Salomon, i isole Santa Cruz, Vanuatu, Figi e Noeuva Caledonia.

La Polinesia, la se spantega di Hawaii in del nord a la Noeuva Zelanda in del sud, la ciapa denter Tuvalu, Tokelau, Samoa, Tonga e i isole Kermadec a ovest, i Isole Cook, Isole de la Società e Isole Austral in del center, e i Isole Marches, Tuamotu, Isole Mangareva, e Isola de Pasqua a est.

L'Australasia la ciapa denter l'Australia, la Noeuva Zelanda, la Noeuva Guinea, e di olter isole de l'Ocean Pacifegh. A ovest la gh'ha l'Ocean Indian a sud Ocean Antartegh.

## Note


## Alter proget
Antartid

L**'Antartid** a l'è el püssee meridiunal di cuntinent; ul Pol Süd al sa tröva in del sö territori.

## Cunfurmaziun
L'Antartid l'è estes par 13 miliun da chilometer quadraa, piöö olter 1.500.000 kmq da giazz permanent (pack). L'è furmaa da do part, spartii da 'na muntagna, ul Mont Transantartich:

* l'Antartid Uriental, ca l'è un altipian da una desena de miliun de chilometer quadraa
* l'Antartid Ucidental, ca l'è anca ciamaa Penisula Antartica, e l'è un prulungament di muntagn di And.

Ul 98% dul teritori antartich l'è quataa dal giazz, ch'al pod anca vess spess 4 km (in media 2,5 km). Ul giazz de l'Antartid el cuntegn el 90% da l'aqua dulza da la Tera.

## Clima
L'Antartid l'è ul sit püssee frecc dula Tera. I Rüss ga hann misüraa -89,2 gradi.

## Pupulaziun
L'Antartid al g'ha menga una pupulaziun indigena; l'è abitaa dumà di scienziaa ca lauran in di laburatori antartich.


File: 061212-nordkapp.jpg
File:GletscherMM.jpg
File:Fryxellsee Opt.jpg
File:Mount Erebus Aerial 2.jpg
File:Aurore australe - Aurora australis.jpg
Calsinàt

*Calsinàt, en Italià *Calcinate*, cümü de la pruvìncia de Bèrghem.
*Calsinàt, en Italià *Calcinato*, cümü de la pruvìncia de Brèsa
*Calsinàt, en Italià *Calcinate del Pesce*, frasiù de Varés.
Laos

El **Làos** a l'è un paes de l'Asia süd urientala.
A l'è tacaa al Myanmar, a la Cina, al Vietnam, a la Cambogia e a la Thailandia.
La capital a l'è Vientiane.
Al gh'ha una süperfiss de 236.800 km² e una pupulaziun de pressapoch 6 miliun d'abitant.

## Urganizaziun pulitiga
El Laòs a l'è una repübliga.
El president a l'è el Thongloun Sisoulith (del 2021).
El prim minister a l'è el Phankham Viphavanh (del 2021).
Vientiane

**Vientiane** a l'è la capital del Laos.
A l'è anca la prima cità del Laos per pupulaziun cun pressapoch 200.000 abitant, 730.000 se cuntum tüta l'area metrupulitana (2005).

## Geugrafia
Vientiane al se tröa in sül fiüm Mekong, che'l marca el cunfin cun la Thailandia, propi denanz a la cità thailandesa de Nong Khai.
Thailandia

La **Thailandia** (ประเทศไทย in thai) a l'è un paes de l'Asia süd-urientala.

A l'è tacada al Myanmar, al Laos, a la Cambogia e a la Malaysia.
La capital a l'è Bangkok.
La gh'ha una süperfiss de 514.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 63 miliun d'abitant.

Re: Rama X

## Nom
El paes al se ciamava **Siam** fina al 1949.
La parola *Thai* la vör dì *liber* o *libertà* in lengua thai, ma a l'è anca el nom de l'etnia püssee granda del paes.

## Urganizaziun pulitiga
La Thailandia (nom ufizial: ราชอาณาจักรไทย) a l'è un regn.
El guernu l'è staa ciapaa de 'na giunta militar, e 'l sò cap a l'è Prayuth Chan-ocha (del 2014).
Cambogia

La **Cambògia** (*Kâmpŭchea* in khmer) a l'è un paes de l'Asia süd-urientala.

A l'è tacada al Laos, al Vietnam e a la Thailandia.
La capital a l'è Phnom Penh.
La gh'ha una süperfiss de 181.035 km² e una pupulaziun de 13.995.904 abitant, che'l 44% al gh'ha men de 14 agn.

## Urganizaziun pulitiga
La Cambogia (nom ufizial:  = *Regn de la Cambogia*) a l'è un regn.
El re a l'è Norodom Sihamoni (del 2004).
El prim minister a l'è l'Hun Manet (del 2023).
Bèrs

*Bèrs, (en Italià: *Berzo inferiore*) cümü de la Àl Camònega, en pruvìncia de Brèsa;
*Bèrs, (en Italià: *Berzo San Fermo*) cümü de la Àl Caalìna, en pruvìncia de Bèrghem.

En piö, ezìste apò a 'n Bèrs Dém, (en Italià: *Berzo Demo*), cümü de la Àl Camònega, en pruvìncia de Brèsa.
Bèrs (BG)

**Bèrs San Fìrem** (nòm uficiàl en italià: *Berzo San Fermo*) l'è ü cümù de la pruinsa de Bèrghem e l' se tróa sö ü teràs aluviunàl 'n de la Al Caalina a 21 km de la sità e a 350 méter söl lièl del mar.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km².

El cunfìna coi cümü de Dréra, Bórgh, Entràdech, Forèst, Grù e Vigà.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Bèrs l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Phnom Penh

**Phnom Penh** a l'è la capital de la Cambogia.
A l'è anca la prima cità de la Cambogia per pupulaziun, cun 2.009.264 abitant (2006).

## Geugrafia
Phnom Penh a l'è a cunflüenza di fiüm Mekong e Tonlé Sap.

## Cità gemelaa
Phnom Penh a l'è gemelaa cun:
*  Long Beach, Stat Ünì d'America
*  Providence, Stat Ünì d'America
Vietnam

El **Vietnam** (*Việt Nam* in vietnames, IPA:) a l'è un paes de l'Asia süd-urientala.

A l'è tacaa al Laos, a la Cina e a la Cambogia.
La capital a l'è Hanoi.
Al gh'ha una süperfiss de 331.689 km² e una pupulaziun de pressapoch 85 miliun d'abitant, che'l 73% al vif in di campagn.

## Urganizaziun pulitiga

El Vietnam (nom ufizial: **Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam** = *Repübliga Sucialista del Vietnam*) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Võ Thị Ánh Xuân (del 2024).
El prim minister a l'è el Phạm Minh Chính (del 2021).

## Ghjurnali
https://tuoitrechinhphuc.com/
Pyongyang

**Pyongyang** (平壤) a l'è la capital de la Corea del Nord.
Al gh'ha 2.741.260 abitant (1993).

## Straport
La città la gh'ha ona forta red di filobus, ona red di tram e la metropolitana.

Vista la mancanza di vittur privaa, la pupart di cittadin de la Corea del Nord la dopera el straport publich.

In la città a gh'è anca la stazion de Pyongyang, noeud central de la ferrovia nordcoreana.

## Loeugh de interess
*Stadi Kim Il-sung
*Catedràl de Changchung
*Rungrado May Day Stadium
*Pyongyang Sci-Tech Complex
*Tomba del re Tongmyŏng
*Arch de Trionf de Pyongyang
*Arch de la Riunificazion
*Palàzz del Sô de Kumsusan
*Torr Juche
*Koryo Hotel
*Monüment Mansudae
*Monüment a la fondazion del Partii
*Torr de la television de Pyongyang
*Yanggakdo International Hotel
*Piaza Kim Il-sung
Curea del Süd

La **Curea del Süd** a l'è un paes de l'Asia urientala.
A l'è tacada a la Curea del Nord.
La capital a l'è Seoul.
La gh'ha una süperfiss de 99.274 km² e una pupulaziun de pressapoch 48 miliun d'abitant.


## Urganizaziun pulitiga
La Curea del Süd a l'è una repübliga (nom ufizial:**Daehan Min-guk** = ''Repübliga de Curea).
El president a l'è el Moon Jae-in (문재인 , 文在寅) (del 2017).
El prim minister a l'è 'l Kim Boo-kyum (김부겸 , 金富謙) (del 2021).
Malaysia

La **Malaysia** (ciamada anca **Malesia**; **مليسيا** in males) a l'è un paes de l'Asia süd-urientala.

A l'è tacada a la Thailandia, a Singapur, al Brunei e l'Indunesia.
La capital a l'è Kuala Lumpur.
La gh'ha una süperfiss de 329.750 km² e una pupulaziun de pressapoch 27 miliun d'abitant.

## Geugrafia
La Malaysia a l'è fada de dü part:
* la Malaysia ucidentala, in del toch meridiunal de la penisula de la Malesia;
* la Malaysia urientala, in del toch setentriunal de l'isula del Borneo.

## Urganizaziun pulitiga
La Malaysia a l'è una munarchìa federala eletiva.
Fan part de la federaziun 13 stat e 3 distret federaj.
I stat federaj a hinn Perlis (*), Kedah (*), Penang, Perak (*), Kelantan (*), Terengganu (*), Pahang (*), Selangor (*), Negeri Sembilan (*), Malaca, Johor (*) (in Malaysia ucidentala), Sarawak e Sabah (in Malaysia urientala).
I distret federaj a hinn Putrajaya, Kuala Lumpur (an Malaysia ucidentala) e Labuan (in Malaysia urientala).
El cap de la federaziun (*Yang di-Pertuan Agong* in lengua malesa) l'elegen per un periud de 4 agn i 9 sültan di stat federaj segnaa de sura cunt un (*) (i alter stat gh'hann un guvernadur che'l vuta minga).
In del 2019 hann elegiüü *Yang di-Pertuan Agong*, el sültan de Pahang, Abdullah al-Haj.
El Prim Minister a l'è l'Muhyiddin Yassin (del 2020).

La Malaysia la fa part del Commonwealth.
Asia Centrala

L**'Asia Centrala** l'è una region interna de l'Asia. La va da la sponda asiatica del Mar Caspi a la Cina nord-ucidentala.

## Definizion
In bas a la definizion faja dai Nazion Ünii, l'Asia Centrala la cumprenda 5 Stat:
* Kazakistan, capital Nursultan
* Kirghizistan, capital Biškek
* Tagikistan, capital Dušanbe
* Türkmenistan, capital Aşgabat
* Üzbekistan, capital Taškent
Mar Caspi

El **mar Caspi** (Rüss **Каспийское море** *Kaspijskoe more*, Azer **Xəzər dənizi**, Farsi **دریای خزر**, Kazak **Каспий теңізі** *Kaspij Tenizi*, Türkmén **Hazar deňizi**) l'è la püssee granda massa d’acqua seraa sü int la Tera, e cun 371.000 chilometer quaderl'è classificaa cume 'l püssee grand lagh del mond. Se tröva a 28 meter sota al livel di ucean. El se slunga per 1.200 km da nord a süd, e 'l riva a vess prufund quasi 1.000 meter. L'è spartii fra cinch stat: Rüssia, Kazakistan, Türkmenistan, Azerbaigian e Iran; i cità püssee gross che 'l varden hin Baku, capital de l'Azerbaigjan e Machačkala, in Rüssia. In del Mar Caspi se svöjen dü gross fimm: l'Ural e 'l Volga.
Calsinàt (BS)

**Calsinàt** (en Italià: *Calcinato*), l'è 'n cümü de  de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla bàsa Bresàna nordorientàl. L'è postàt a ridòs de la part estèrna de le culìne moréniche del Lach de Gàrda e l'è streersàt del Cés.
El centro de Calsinàt el se tróa a 19 km a èst de la cità de Brèsa. El sò teretóre el cunfìna co la pruvìncia de Màntoa e 'l ciàpa dét apò a le frasiù de Calsinadèl e Put San March.

El cèntro principàl de Calsinàt el se tróa sö la culìna morénica piö meridiunàl, Calsinadèl envéce, che 'na ólta l'ìa ciamàt *Bórch de là del Cés*, l'è sitüàt endèla piàna che se tróa söndel'ótra spónda del fiöm Cés.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Singapur

**Singapur** a l'è un paes de l'Asia süd-urientala.

A l'è una *cità-stat* e 'l püssee piscinin, per süperfiss, paes de l'Asia.
A l'è tacaa dumà a la Malaysia.
Al gh'ha una süperfiss de 699 km² una pupulaziun de pressapoch 4 miliun e mez d'abitant.

## Urganizaziun pulitiga

Singapur (nom ufizial: *Republik Singapura* / 新加坡共和国 / சிங்கப்பூர் குடியரசு) a l'è una repübliga.
El president a l'è l‘Halimah Yacob (del 2017).
El prim minister a l'è el Lee Hsien Loong (del 2004).
Traaiàt

**Traaiàt** (en Italià: *Travagliato*), l'è 'n cümü de  de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna Ucidentàl a 13 km a Òvest de la cità de Brèsa.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Seoul

**Seoul** (curean: 서울특별시 *Seoul Teukbyeol-si*) a l’è la capital de la Curea del Süd, e prima de la Segunda guera mundiala, de tüta la Curea. La cità l’è sitüada vesin la costa del Mar Giald al oest, e la Zona demilitarizada cureana al süd, e l’è traversada dal fiüm Han.

A l'è la prima cità del paes, cun püssee de 10 miliun d'abitant (2005). Anca l’è ‘l center pulitich e ecunumich del paes.

## Nom
La cità l’era cunussüda uriginalmént cume Wirye-seong (위례성; 慰禮城). El so nom l’è diventaa Hanseong (한성; 漢城) dürant la dinastia Goryeo, e pö Hanyang quand la cità l’era capital de la dinastia Joseon. Dürant l’ucupaziun giapunesa, la cità l'era ciamada Gyeongseong (경성; 京城). Quand la Curea l’era liberada in del 1945, la cità l’era renüminada Seoul (da Seorabeol, el nom uriginal de la cità Gyeongju, capital de la dinastia Silla).

## Geugrafia
Seoul l’è sitüada in del center de un’area ürbana granda. Al oest, gh’è la cità metrupulitana de Incheon, e al nord, al est, e al süd gh’è la pruvincia de Gyeonggi.

## Aministraziun
Seoul la gh'ha nissün sindich: la aministra el guèrn de la Curea.

Seoul l’è dividüda in 25 gu (distret).

* Dongdaemun-gu (동대문구; 東大門區)
* Dobong-gu (도봉구;)
* Dongjak-gu (동작구; 銅雀區)
* Eunpyeong-gu (은평구; 恩平區)
* Gangbuk-gu (강북구; 江北區)
* Gangdong-gu (강동구; 江東區)
* Gangnam-gu (강남구; 江南區)
* Gangseo-gu (강서구; 江西區)
* Geumcheon-gu (금천구; 衿川區)
* Guro-gu (구로구; 九老區)
* Gwanak-gu (관악구; 冠岳區)
* Gwangjin-gu (광진구; 廣津區)
* Jongno-gu (종로구; 鍾路區)
* Jung-gu (중구; 中區)
* Jungnang-gu (중랑구; 中浪區)
* Mapo-gu (마포구; 麻浦區)
* Nowon-gu (노원구; 蘆原區)
* Seocho-gu (서초구; 瑞草區)
* Seodaemun-gu (서대문구; 西大門區)
* Seongbuk-gu (성북구; 城北區)
* Seongdong-gu (성동구; 城東區)
* Songpa-gu (송파구; 松坡區)
* Yangcheon-gu (양천구; 陽川區)
* Yeongdeungpo-gu (영등포구; 永登浦區)
* Yongsan-gu (용산구; 龍山區)

## Cità gemelaa

Seoul a l'è gemelaa cun:
Brunei

El **Brunei** a l'è un paes de l'Asia. 

A l'è in sü l'isula del Borneo e l'è tacaa a la Malaysia.
La capital a l'è Bandar Seri Begawan.
Al gh'ha una süperfiss de 5.765 km² e una pupulaziun de pressapoch 380.000 abitant.



## Urganizaziun pulitiga
El Brunei (nom ufizial: **برني دارالسلام / Negara Brunei Darussalam**) a l'è una munarchia assulüta.
El sültan a l'è Hassanal Bolkiah (dal 1967).
Bandar Seri Begawan

**Bandar Seri Begawan** a l'è la capital del Brunei.
Al gh'ha 46.229 abitant (2001).

## Ligam de föra
* Sit ufizial
Borneo

El **Borneo** (in indunesian *Kalimantan*) a l'è la terza isula püssee granda del mund e quela püssee granda del rosc de isul indunesian, cunt una süperfiss de 743.330 km2. El teritori del Borneo l'apartegn a trì stat: l'Indunesia, la Malaysia e'l Brunei. El Borneo al bagnen el Mar Cines meridiunal a nord e a ovest, el Mar de Sulu al nord-est, el Mar de Celebes e'l Stret de Makasar a est, e'l mar de Giava e'l stret de Karimata a süd.

Inturna a l'isula del Borneo, a gh'hinn i isul de Sumatra, Giava, Sulawesi e i Filipinn.
Tórbole

**Tórbole Cazàe** (en Italià: *Torbole Casaglia*), l'è 'n cümü de  de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt en prensépe de la Bàsa Bresàna Ucidentàl a apéna 10 km a Òvest del cèntro de la cità de Brèsa.

El paés l'è furmàt de du cèntri: *Tórbole* e *Cazàe*, separàcc de méno de 'n chilòmetro l'ü de l'óter. I g'ha ognü la sò paròchia e 'l sò oratóre. I du abitàcc i è stàcc ünicc endèl stès cümü endèl 1805. El teretóre l'è töt pià e 'l va de 'na altèsa mìnima de 98 a 'na altèsa màsima de 124 méter söl lièl del mar.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Timor Est

**Timor Est** (Timor Lorosae in tetum, Timor Leste in purtughes) a l'è un paes de l'Asia süd-urientala. 

A l'è in sül toch uriental de l'isula de Timor e l'è tacaa a l'Indunesia.
La capital a l'è Dili.
Al gh'ha una süperfiss de 14.609 km² e una pupulaziun de pressapoch 950.000 abitant.

## Storia
L'isula de Timur se l'eren spartida el Purtugal e i Paes Bass in del 1859.
In del 1975, dopu de la revulüziun demucratiga in Purtugal, Timor Est l'ha pruclamaa la sò indipendenza, ma nöf dì dopu l'Indunesia l'ha ucüpaa.
Dopu una lota de resistenza lunga e düra e l'intervent di suldaa australian di Naziun Ünì, Timor Est a l'è vegnüü indipendent in del 2002.

## Urganizaziun pulitiga
Timor Est (nom ufizial: **Repúblika Demokrátika Timor Lorosa'e / República Democrática de Timor-Leste**) a l'è una repübliga.
El president a l'è el Francisco Guterres (del 2017).
El prim minister a l'è 'l José Maria Vasconcelos (Taur Matan Ruak) (del 2018).
Filipinn

I **Filipinn** (*Pilipinas* in tagalog) a hinn un paes de l'Asia süd-urientala.

La capital a l'è Manila.
Al gh'ha una süperfiss de 300.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 85 miliun d'abitant.

## Geugrafia
I isul Filipinn a hinn un rosc de isul a süd de la Cina, a est del Vietnam e a ovest de l'Ucean Pacifich, che l'è furmaa de 7.107 isul; quela püssee granda a l'è Luzon induè che la gh'è la capital Manila.

## Urganizaziun pulitiga
I Filipinn (nom ufizial: **Repúbliká ng̃ Pilipinas**) a hinn una repübliga presidenziala.
El president a l'è 'l Rodrigo Duterte (dal 2016).
Everest

Volt 8848.43 meter, l' Everest a l'è la muntagna püssee volta del mund, e la fa part de la cadena de l'Himalaya.

## La cunquista de l'Everest
In tant hann pruaa a rivagh in sü la scima de l'Everest.
In del 1924, el George Mallory e l'Andrew Irvine a hinn scumparii che eren rivaa almen a 8450 meter.
I prim om che hinn rivaa in sü la scima a hinn staa el növ-zelandes Edmund Hillary e 'l nepales Tenzing Norgay, el 24 de marz del 1953.
Dhaulagiri

El **Dhaulagiri** a l'è vüna di scim püssee volt de l'Himalaya, e l'è volta 8167 meter.
A l'è al post nümer 7 in de classifiga di munt püssee volt del mund.
Al se tröa in del Nepal ucidental.

## Storia
I prim che hinn rivaa in sü la sua scima a hinn staa i scaladur d'una spediziun svizer-austriaca del 1960.

## Nom
*Dhaulagiri* in sanscrit al vör dì *Muntagna Bianca*.
Poyang

El **lach Poyang** (鄱阳湖 in cines; *Póyáng Hú* in pinyin), in de la pruincia meridiunala del Jiangxi, a l'è 'l lach d'aqua dulza püssee gross de la Cina.
La sua süperfiss la va de 3500 km2 in està, quand che la piöva a l'è bundanta, a pressapoch 500 km2 in inverna.
La prufundità mediana a l'è de 8 meter.
Akihito

**Ahikito** (**明仁** in giappones) (Tokyo, 23 de dicember del 1933) l'è staa l'imperador del Giappon dal 1989 al 30 de april 2019, quand che l'ha abdicaa in favor del fioeu Naruhito. L'è sposaa con l'imperatris Michiko.
Hirohito

**Hirohito** a l'era un imperadur giapunes nassüü a Tokyo el 29 d'april del 1901 e che l'è mort el 7 de genar del 1989.
Del 1926 fina a la sua mort a l'è staa l'imperadur del Giapun.