open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1988

El **1988** l'è staa 'n ann del secol quell de vint.

## 'Se l'è success
* Nelson Mandela el sortiss foeura de la preson per la prima volta del 1964 per di cur medigh.
* 12 de genar: la mafia la coppa el vegg sindigh de Palermo Giuseppe Insalaco.
* 14 de genar: la mafia la coppa el polee Salvatore Mondo.
* 13 de febrar: tacchen i Olimpiad d'inverna a Calgary, in Canada.
* 16 de febrar: el Licio Gelli el vegn estradaa de la Svizzera a l'Italia.
* 26 de febrar:
** Golpe a Panama a opera del general Manuel Noriega.
** In Italia el vegn foeura el scandol di *preson doraa*.
* 11 de marz: Dimission del Governo Goria, quell de 45 de la storia de la repubbliga italiana.
* 16 de marz: in Iraq, a Halabja, vegnen coppaa 5.000 curd.
* 31 de marz: vegnen catturaa, tra Italia e Statt Unii, 300 personn sospettaa de vess mafios. L'operazion l'è conossuda 'me *Pizza connection*.
* 13 de april: el vegn formaa el Governo De Mita.
* 20 de april: l'URSS la reconoss la libertà religiosa.
* 8 de magg: François Mitterrand el vegn president de la Francia per la segonda volta.
* 26 de settember: la mafia la coppa el giornalista Mauro Rostagno.
* 9 de november: George Herbert Walker Bush el vegn eleggiuu president di Statt Unii.
* 29 de dicember: la finiss la guerra tra Iran e Iraq.

## Chi gh'è nassuu

## Chi gh'è mort
Tavullia

**Tavullia** (*La Tomba* 'n Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 5.230 abitàncc, 'na superfìce de 42&nbsp;km² e 'na densità de 189.23 ab./km². El cunfìna coi cümü de Colbordolo, Gradara, Mondaino (RN), Montecalvo in Foglia, Montegridolfo (RN), Montelabbate, Pesaro, Saludecio (RN), San Giovanni in Marignano (RN), Sant'Angelo in Lizzola.

## Valentino Rossi

Tavullia l'è 'l paìs del Valentino Rossi.
Sassocorvaro

**Sassocorvaro** (*Scorbèra* 'n dialèt locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 3.457 abitàncc, 'na superfìce de 66&nbsp;km² e 'na densità de 52 ab./km². El cunfìna coi cümü de Auditore, Lunano, Macerata Feltria, Mercatino Conca, Monte Cerignone, Piandimeleto, Tavoleto, Urbino.
Urbania

**Urbania** (*Orbègnia* 'n Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 6.639 abitàncc, 'na superfìce de 77&nbsp;km² e 'na densità de 86 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acqualagna, Apecchio, Cagli, Fermignano, Peglio, Piobbico, Sant'Angelo in Vado, Urbino.
Peglio

* **Peglio**, nòm uficiàl del cümü de **[[Pej]]**, en Pruvincia de Com
* **[[Peglio (PU)|Peglio]]**, cümü de la pruvincia de Pesaro e Urbino, endèle Marche.
Macerata Feltria

**Macerata Feltria** (*Macerèta* 'n dialèt pesarés) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 2.024 abitàncc, 'na superfìce de 40&nbsp;km² e 'na densità de 51 ab./km². El cunfìna coi cümü de Lunano, Monte Cerignone, Montecopiolo, Monte Grimano, Piandimeleto, Pietrarubbia, Sassocorvaro.
1867

El **1867** a l'è 'n ann del secol quell dedesnoeuv.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget
Sassofeltrio

**Sassofeltrio** (*u Sassfeltri* en Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 1.229 abitàncc, 'na superfìce de 20&nbsp;km² e 'na densità de 61 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gemmano (RN), Mercatino Conca, Monte Grimano, Montescudo (RN), San Leo (RN), Verucchio (RN).
Monte Grimano

**Monte Grimano** (*Mont Grimàn* en Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 1.155 abitàncc, 'na superfìce de 24&nbsp;km² e 'na densità de 48 ab./km². El cunfìna coi cümü de Macerata Feltria, Mercatino Conca, Monte Cerignone, Montecopiolo, San Leo (RN), Sassofeltrio.
Montecopiolo

**Montecopiolo** (*Montcupiòl* en Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 1.264 abitàncc, 'na superfìce de 35&nbsp;km² e 'na densità de 36 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carpegna, Macerata Feltria, Maiolo (RN), Monte Cerignone, Monte Grimano, Pennabilli (RN), Pietrarubbia, San Leo (RN).
Carpegna

**Carpegna** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 1.606 abitàncc, 'na superfìce de 28&nbsp;km² e 'na densità de 57 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belforte all'Isauro, Borgo Pace, Frontino, Mercatello sul Metauro, Montecopiolo, Pennabilli (RN), Piandimeleto, Pietrarubbia, Sant'Angelo in Vado, Sestino (AR).
Serrungarina

**Serrungarina** (*Sungarina* 'n Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 2.200 abitàncc, 'na superfìce de 22&nbsp;km² e 'na densità de 100 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cartoceto, Mombaroccio, Monteciccardo, Montefelcino, Montemaggiore al Metauro, Orciano di Pesaro, Saltara, Sant'Ippolito.
Frontone

**Frontone** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 1.351 abitàncc, 'na superfìce de 35&nbsp;km² e 'na densità de 37 hab/km².

El cunfìna coi cümü de Cagli, Cantiano, Pergola, Scheggia e Pascelupo (PG), Serra Sant'Abbondio.

## Evulusiù demogràfica

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:303
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from: 0 till:1488
  bar:1871 from: 0 till:1718
  bar:1881 from: 0 till:1732
  bar:1901 from: 0 till:2174
  bar:1911 from: 0 till:2378
  bar:1921 from: 0 till:2343
  bar:1931 from: 0 till:2089
  bar:1936 from: 0 till:2102
  bar:1951 from: 0 till:2103
  bar:1961 from: 0 till:1602
  bar:1971 from: 0 till:1303
  bar:1981 from: 0 till:1340
  bar:1991 from: 0 till:1300
  bar:2001 from: 0 till:1301

PlotData=

  bar:1861 at:1488 fontsize:XS text: 1488 shift:(-8,5)
  bar:1871 at:1718 fontsize:XS text: 1718 shift:(-8,5)
  bar:1881 at:1732 fontsize:XS text: 1732 shift:(-8,5)
  bar:1901 at:2174 fontsize:XS text: 2174 shift:(-8,5)
  bar:1911 at:2378 fontsize:XS text: 2378 shift:(-8,5)
  bar:1921 at:2343 fontsize:XS text: 2343 shift:(-8,5)
  bar:1931 at:2089 fontsize:XS text: 2089 shift:(-8,5)
  bar:1936 at:2102 fontsize:XS text: 2102 shift:(-8,5)
  bar:1951 at:2103 fontsize:XS text: 2103 shift:(-8,5)
  bar:1961 at:1602 fontsize:XS text: 1602 shift:(-8,5)
  bar:1971 at:1303 fontsize:XS text: 1303 shift:(-8,5)
  bar:1981 at:1340 fontsize:XS text: 1340 shift:(-8,5)
  bar:1991 at:1300 fontsize:XS text: 1300 shift:(-8,5)
  bar:2001 at:1301 fontsize:XS text: 1301 shift:(-8,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Dados obtidos do ISTAT
Apecchio

**Apecchio** (*Apéch' * en Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 2.111 abitàncc, 'na superfìce de 103&nbsp;km² e 'na densità de 20 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cagli, Città di Castello (PG), Mercatello sul Metauro, Pietralunga (PG), Piobbico, Sant'Angelo in Vado, Urbania.
Pietrarubbia

**Pietrarubbia** (*Pietrarubia* 'n dialèt pesarès) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 708 abitàncc, 'na superfìce de 13&nbsp;km² e 'na densità de 54 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carpegna, Frontino, Macerata Feltria, Montecopiolo, Piandimeleto.
Borgo Pace

**Borgo Pace** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 660 abitàncc, 'na superfìce de 55&nbsp;km² e 'na densità de 12 ab./km². El cunfìna coi cümü de Badia Tedalda (AR), Carpegna, Mercatello sul Metauro, San Giustino (PG), Sansepolcro (AR), Sestino (AR).
Cagli

**Cagli** (*Cài* 'n Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 9.075 abitàncc, 'na superfìce de 226&nbsp;km² e 'na densità de 40 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acqualagna, Apecchio, Cantiano, Fermignano, Fossombrone, Frontone, Gubbio (PG), Pergola, Pietralunga (PG), Piobbico, Urbania.
Fano

**Fano** (*Fan* en Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 57.374 abitàncc, 'na superfìce de 121&nbsp;km² e 'na densità de 474 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cartoceto, Mombaroccio, Mondolfo, Pesaro, Piagge, San Costanzo.

## Persunàgg

* Francu Trappoli, sindic
Fossombrone

**Fossombrone** (*Fossombrón* en Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 9.586 abitàncc, 'na superfìce de 106&nbsp;km² e 'na densità de 90 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cagli, Fermignano, Fratte Rosa, Isola del Piano, Montefelcino, Pergola, Sant'Ippolito, Urbino.
Fratte Rosa

**Fratte Rosa** (*Le Frate* 'n Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 1.034 abitàncc, 'na superfìce de 15&nbsp;km² e 'na densità de 69 ab./km². El cunfìna coi cümü de Barchi, Fossombrone, Mondavio, Pergola, San Lorenzo in Campo, Sant'Ippolito.
Gabicce Mare

**Gabicce Mare** (*El Gabécc* en Gal-Italich Marchigian, *Al Gabezi* en rumagnöl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino.

El g'ha presapóch 5.346 abitàncc, 'na superfìce de 4&nbsp;km² e 'na densità de 1337 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cattolica (RN), Gradara e Pesaro.

## Cità 'nzemelàde
* Oetigheim, del 1999
* Centro de Bruxelles, del 2003
* Eguisheim, del 2007
Gradara

**Gradara** (*Gradèra* 'n pesares) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 3.361 abitàncc, 'na superfìce de 17&nbsp;km² e 'na densità de 198 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cattolica (RN), Gabicce Mare, Pesaro, San Giovanni in Marignano (RN), Tavullia.
Cartoceto

**Cartoceto** (*Cartucét* en Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 6.482 abitàncc, 'na superfìce de 23&nbsp;km² e 'na densità de 282 ab./km². El cunfìna coi cümü de Fano, Mombaroccio, Montemaggiore al Metauro, Piagge, Saltara, Serrungarina.
Colbordolo

**Colbordolo** (*Colbórdlë* 'n Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 5.081 abitàncc, 'na superfìce de 27&nbsp;km² e 'na densità de 188 ab./km². El cunfìna coi cümü de Montecalvo in Foglia, Montelabbate, Petriano, Sant'Angelo in Lizzola, Tavullia, Urbino.
Montefelcino

**Montefelcino** (*Monfelcìn* en Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 2.568 abitàncc, 'na superfìce de 38&nbsp;km² e 'na densità de 68 ab./km². El cunfìna coi cümü de Fossombrone, Isola del Piano, Monteciccardo, Petriano, Sant'Ippolito, Serrungarina, Urbino.
Monteciccardo

**Monteciccardo** (*Moncicärd* en Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 1.296 abitàncc, 'na superfìce de 25&nbsp;km² e 'na densità de 52 ab./km². El cunfìna coi cümü de Mombaroccio, Montefelcino, Montelabbate, Pesaro, Sant'Angelo in Lizzola, Serrungarina, Urbino.
Mercatello sul Metauro

**Mercatello sul Metauro** (*Mercatèl* en Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 1.448 abitàncc, 'na superfìce de 68&nbsp;km² e 'na densità de 21 ab./km². El cunfìna coi cümü de Apecchio, Borgo Pace, Carpegna, Città di Castello (PG), San Giustino (PG), Sant'Angelo in Vado, Sestino (AR).
Mondolfo

**Mondolfo** (*Mondòlf* en Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 11.000 abitàncc, 'na superfìce de 22&nbsp;km² e 'na densità de 500 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castel Colonna (AN), Fano, Monterado (AN), San Costanzo, Senigallia (AN).
Monte Cerignone

**Monte Cerignone** (*Muncirignón* en dialèt locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 686 abitàncc, 'na superfìce de 18&nbsp;km² e 'na densità de 38 ab./km². El cunfìna coi cümü de Macerata Feltria, Mercatino Conca, Montecopiolo, Monte Grimano, Sassocorvaro, Tavoleto.
Monte Porzio

**Monte Porzio** (*Mònt Pòrzi* 'n Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 2.228 abitàncc, 'na superfìce de 18&nbsp;km² e 'na densità de 124 ab./km². El cunfìna coi cümü de Corinaldo (AN), Mondavio, Monterado (AN), Orciano di Pesaro, San Costanzo, San Giorgio di Pesaro.
Mercatino Conca

**Mercatino Conca** (*Mercatìn* en Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 1.030 abitàncc, 'na superfìce de 14&nbsp;km² e 'na densità de 74 ab./km². El cunfìna coi cümü de Auditore, Gemmano (RN), Monte Cerignone, Monte Grimano, Sassocorvaro, Sassofeltrio, Tavoleto.
Montemaggiore al Metauro

**Montemaggiore al Metauro** (*Mónt Magiór* en Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 2.123 abitàncc, 'na superfìce de 13&nbsp;km² e 'na densità de 163 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cartoceto, Mondavio, Orciano di Pesaro, Piagge, Saltara, Serrungarina.
Orciano di Pesaro

**Orciano di Pesaro** (*Orciàn* en Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 2.268 abitàncc, 'na superfìce de 23&nbsp;km² e 'na densità de 99 ab./km². El cunfìna coi cümü de Barchi, Mondavio, Monte Porzio, Montemaggiore al Metauro, San Giorgio di Pesaro, Sant'Ippolito, Serrungarina.
Pergola

**Pergola** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 6.809 abitàncc, 'na superfìce de 113&nbsp;km² e 'na densità de 60 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arcevia (AN), Cagli, Fossombrone, Fratte Rosa, Frontone, San Lorenzo in Campo, Sassoferrato (AN), Serra Sant'Abbondio.
390

El **390** a l'è 'n ann del secol IV.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget
San Costanzo

**San Costanzo** (*San Costànz* en Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 4.092 abitàncc, 'na superfìce de 40&nbsp;km² e 'na densità de 102 ab./km². El cunfìna coi cümü de Fano, Mondolfo, Monte Porzio, Monterado (AN), Piagge, San Giorgio di Pesaro.
Sant'Angelo in Lizzola

**Sant'Angelo in Lìzzola** (*Sant'Angële* 'n Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 6.780 abitàncc, 'na superfìce de 11&nbsp;km² e 'na densità de 616 ab./km². El cunfìna coi cümü de Colbordolo, Monteciccardo, Montegridolfo (RN), Montelabbate, Pesaro, Tavullia.
Vorasecca

**Vorasecca** o **Gorasecca** (*Golasecca* in italian) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , 'na superfiss de 7 km² e 'na densità de  ab./km²..
El paes, situaa in de l'Alt Milanes, el confina con Sest, Somma, Vergiaa e Castellett (NO). 

Vorasecca l'è stada el prim sit indova che inn stad trovad di rest de ona civiltà celtiga ciamada Coltura de Vorasecca che l'è durada fina al IV secol prima de Crist. In vari musei in tutta la val del Tisin a hinn conservaa testimonianz de quella civiltà chì, conossuda soratutt per la soa art funeraria raffinada.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Vorasecca l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Sant'Ippolito

**Sant'Ippolito** (*Sant'Ipòlt* en Gal-Italich Marchigian) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Pesaro e Urbino. El g'ha presapóch 1.513 abitàncc, 'na superfìce de 19&nbsp;km² e 'na densità de 80 ab./km². El cunfìna coi cümü de Barchi, Fossombrone, Fratte Rosa, Montefelcino, Orciano di Pesaro, Serrungarina.
Gòrla Maggior

**Gòrla Maggior** ò pussee semplicement **Gòrla** (nom ufizial in italian: *Gorla Maggiore*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , cont ona superfiss de 5 km² e 'na densità de  ab./km².
El paes el se troeuva in de l'Alt Milanes, in la region stòriga del Sever, e 'l confina con la Provincia de Còmm (comun de Carbonaa, Mozzaa e Locaa).

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Gòrla Maggior l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Marche

Le **Marche** i è 'na regiù de l'Italia centràla abitàda de piö o méno  1.550.000 abitàncc. L'è colocàda söl mar Adriàtich e la cuàrcia zó 'na superfìce de 9.365 km², delimitàda del fiöm Conca a nòrd, del fiöm Tronto a sud e de la cadéna dei Apenìni a ucidènt. La cunfìna co l'Emilia-Romagna (pruvincia de Rimini), la Repüblica de San Marino, la Toscana (pruvincia de Arezzo), l'Umbria (pruvincia de Perugia), l'Abruzzo (pruvincia de Teramo), el Làsio (pruvincia de Rieti) e 'l Mar Adriàtich. 

El capolöch de la regiù l'è Ancona, le ótre pruvìnce i è Pesaro e Urbino, Ascoli Piceno, Fermo e Macerata.
Gòrla Minor

**Gòrla Minor** o anca domà **Gòrla** (nom ufizial in italian: *Gorla Minore*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , cont ona superfiss de 7,7 km² e 'na densità de  ab./km²..
El paes, situaa in de l'Alt Milanes e in del Sever, el confina cont i provincc de Milan (comun de Rescaldina) e de Còmm (comun de Mozzaa). Gòrla la gh'ha anca ona frazion, ciamada Prospian.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Gòrla Minor l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Barbara

**Barbara** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 1.455 abitàncc, 'na superfìce de 10&nbsp;km² e 'na densità de 146 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arcevia, Castelleone di Suasa, Ostra Vetere, Serra de' Conti.
Camerano

**Camerano** (*Cameràn* endèla ègia parlàda locàl; *Cameranu* 'n chèla del dé d'encö) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 6.507 abitàncc, 'na superfìce de 19&nbsp;km² e 'na densità de 342 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ancona, Castelfidardo, Osimo, Sirolo.
Belvedere Ostrense

**Belvedere Ostrense** (*Belvedé* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 2.180 abitàncc, 'na superfìce de 28&nbsp;km² e 'na densità de 78 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelplanio, Maiolati Spontini, Montecarotto, Morro d'Alba, Ostra , Poggio San Marcello, San Marcello, Senigallia.
Castelplanio

**Castelplanio** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 3.226 abitàncc, 'na superfìce de 15&nbsp;km² e 'na densità de 215 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belvedere Ostrense, Maiolati Spontini, Poggio San Marcello, Rosora.
Chiaravalle

**Chiaravalle** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 14.028 abitàncc, 'na superfìce de 17&nbsp;km² e 'na densità de 825 ab./km². El cunfìna coi cümü de Camerata Picena, Falconara Marittima, Jesi, Monte San Vito, Montemarciano.
Cupramontana

**Cupramontana** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 4.736 abitàncc, 'na superfìce de 26&nbsp;km² e 'na densità de 182 ab./km². El cunfìna coi cümü de Apiro (MC), Maiolati Spontini, Mergo, Monte Roberto, Rosora, San Paolo di Jesi, Serra San Quirico, Staffolo.
Castelfidardo

**Castelfidardo** (*Castèllu* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 16.894 abitàncc, 'na superfìce de 32&nbsp;km² e 'na densità de 528 ab./km². El cunfìna coi cümü de Camerano, Loreto, Numana, Osimo, Porto Recanati (MC), Recanati (MC), Sirolo.
Fabriano

**Fabriano** (*Favrià* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 30.028 abitàncc, 'na superfìce de 269&nbsp;km² e 'na densità de 112 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cerreto d'Esi, Costacciaro (PG), Esanatoglia (MC), Fiuminata (MC), Fossato di Vico (PG), Genga, Gualdo Tadino (PG), Matelica (MC), Nocera Umbra (PG), Poggio San Vicino (MC), Sassoferrato, Serra San Quirico, Sigillo (PG).
Filottrano

**Filottrano** (*Filottrà* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 9.282 abitàncc, 'na superfìce de 70&nbsp;km² e 'na densità de 133 ab./km². El cunfìna coi cümü de Appignano (MC), Cingoli (MC), Jesi, Montefano (MC), Osimo, Santa Maria Nuova.
Osimo

**Osimo** (*Òsemu/Òsimu* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 29.408 abitàncc, 'na superfìce de 105&nbsp;km² e 'na densità de 280 ab./km². El cunfìna coi cümü de Ancona, Camerano, Castelfidardo, Filottrano, Montefano (MC), Offagna, Polverigi, Recanati (MC), Santa Maria Nuova.
Senigallia

**Senigallia** (*S'nigaja* en Gal-Italich Marchigian; *Sena Gallica* 'n latì) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 41.334 abitàncc, 'na superfìce de 115&nbsp;km² e 'na densità de 359 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belvedere Ostrense, Castel Colonna, Mondolfo (PU), Monte San Vito, Montemarciano, Morro d'Alba, Ostra, Ripe.
Rosora

**Rosora** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 1.745 abitàncc, 'na superfìce de 9&nbsp;km² e 'na densità de 194 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arcevia, Castelplanio, Cupramontana, Maiolati Spontini, Mergo, Montecarotto, Poggio San Marcello.
Montecarotto

**Montecarotto** (*Montigarò* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 2.178 abitàncc, 'na superfìce de 24&nbsp;km² e 'na densità de 91 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arcevia, Belvedere Ostrense, Ostra, Ostra Vetere, Poggio San Marcello, Rosora, Serra de' Conti.
Jesi

**Jesi** (*Æsis* en latì) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 39.213 abitàncc. Al gh'ha 'n área de 107&nbsp;km² e 'na densità de 366 ab./km². El cunfìna coi cümü de Agugliano, Camerata Picena, Castelbellino, Chiaravalle, Cingoli (MC), Filottrano, Maiolati Spontini, Monsano, Monte Roberto, Monte San Vito, Polverigi, San Marcello, San Paolo di Jesi, Santa Maria Nuova, Staffolo.
Sassoferrato

**Sassoferrato** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 7.411 abitàncc, 'na superfìce de 135&nbsp;km² e 'na densità de 55 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arcevia, Costacciaro (PG), Fabriano, Genga, Pergola (PU), Scheggia e Pascelupo (PG), Serra Sant'Abbondio (PU).
Staffolo

**Staffolo** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 2.218 abitàncc, 'na superfìce de 27&nbsp;km² e 'na densità de 82 ab./km². El cunfìna coi cümü de Apiro (MC), Cingoli (MC), Cupramontana, Jesi, San Paolo di Jesi.
Loreto

**Loreto** (*Lauretum* en latì) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 11.261 abitàncc, 'na superfìce de 17&nbsp;km² e 'na densità de 662 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelfidardo, Porto Recanati (MC), Recanati (MC).

L'è famùs per el sò santöàre consacràt a la Madóna, séde de pelegrinàgio zamò del sècol XIV.
Polverigi

**Polverigi** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 3.175 2003 abitàncc, 'na superfìce de 24,65&nbsp;km² e 'na densità de 128,80 ab./km². El cunfìna coi cümü de Agugliano, Ancona, Jesi, Offagna, Osimo, Santa Maria Nuova.
Gornaa

**Gornaa** (nom ufizial in italian: *Gornate-Olona*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , cont ona superfiss de 4,8 km² e 'na densità de  ab./km².

El paes, situaa in del Sever, el gh'ha quatter frazion, ciamaa Biciccera, Madonnetta, San Pancrazi e Torba.
El monastee de Torba, del VIII secol, l'è on monument che al dì d'incoeu l'è de proppietà del FAI. 

L'è cognossuu anca 'me *Gornaa de Sott*, perchè gh'è on sitt ciamaa *Gornaa de Sora* che l'è ona frazion de Castion.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Gornaa l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Pruvincia de Pesaro e Urbino

----

****Süperfiss***: 2.564 km² 
****Pupulazziun (ISTAT 2009)***: 364.896 ab.
****Densitaa***: 141,92 ab./km²
****Nümer de cumün***: 60
****Capitaal ***: Pesaro e Urbino
----
Monterado

**Monterado** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 1.568 abitàncc, 'na superfìce de 10&nbsp;km² e 'na densità de 157 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castel Colonna, Corinaldo, Mondolfo (PU), Monte Porzio (PU), San Costanzo (PU).
Ostra Vetere

**Ostra Vetere** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 3.535 abitàncc, 'na superfìce de 29&nbsp;km² e 'na densità de 122 ab./km². El cunfìna coi cümü de Barbara, Castelleone di Suasa, Corinaldo, Montecarotto, Ostra, Serra de' Conti.
Monte San Vito

**Monte San Vito** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 5.530 abitàncc, 'na superfìce de 21&nbsp;km² e 'na densità de 263 ab./km². El cunfìna coi cümü de Chiaravalle, Jesi, Monsano, Montemarciano, Morro d'Alba, San Marcello, Senigallia.
San Marcello

**San Marcello** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 1.929 abitàncc, 'na superfìce de 25&nbsp;km² e 'na densità de 77 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belvedere Ostrense, Jesi, Maiolati Spontini, Monsano, Monte San Vito, Morro d'Alba.
Inarz

**Inarz** (nom ufizial in italian: *Inarzo*) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , cont ona superfiss de 2,4 km² e 'na densità de  ab./km².
El paes l'è 'l comun pussee *giovin* de la provincia, perchè l'è nassuu domà in del 1958. Fina a quell moment l'era staa ona frazion de Casal Litta.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Inarz l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
391

El **391** a l'è 'n ann del secol IV.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget
Ieragh cont Oragh

**Ieragh cont Oragh** (nom ufizial in italian: *Jerago con Orago*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , cont ona superfiss de 4 km² e 'na densità de  ab./km²..
I duu center che formen el paes, che l'è situaa in de l'Alt Milanes, on temp eren duu comun indeperlor.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Ieragh cont Oragh l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
At di Apostuj

## Apostuj
*La Parola del nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l [[Növ Testament]] e vultada adess in del nost parlà [[Insübregh]] del didincö.*
* Apostuj Capitel Vün
* Apostuj Capitel Düü
* Apostuj Capitel Trii
* Apostuj Capitel Quater
* Apostuj Capitel Cinch
* Apostuj Capitel Ses
* Apostuj Capitel Set
* Apostuj Capitel Vot
* Apostuj Capitel Növ
* Apostuj Capitel Des
* Apostuj Capitel Vündes
* Apostuj Capitel Dudes
* Apostuj Capitel Trides
* Apostuj Capitel Quatordes
* Apostuj Capitel Quindes
* Apostuj Capitel Sedes
* Apostuj Capitel Derset
* Apostuj Capitel Desdot
* Apostuj Capitel Desnöv
* Apostuj Capitel Vint
* Apostuj Capitel Vintün
* Apostuj Capitel Vintdüü
* Apostuj Capitel Vinttrii
* Apostuj Capitel Vintquater
* Apostuj Capitel Vintcinch
* Apostuj Capitel Vintses
* Apostuj Capitel Vintset
* Apostuj Capitel Vintot
Indun (VA)

**Indun** (nom ufizial in italian: *Induno Olona*) a l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , cont ona superfiss de 12 km² e 'na densità de  ab./km²..
El paes el se troeuva tra la Val Ganna e la Val Ceresi e l'è traversaa in la soa frazion Olòna del fiumm omònim. L'è situaa in di Prealp Varesinn, arent a Vares, città de la qual l'è staa ona frazion ai temp del fascismo (fin'al 1950).
Indun la gh'ha on fracch de frazion: *Broeuj, Dard, Frascaroeu, Mòtta, Pezza, Praa de Sòtt, Olòna, San Bernardin, San Cassan, San Paol, San Peder, San Salvator*.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Indun l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Ispra

**Ispra** (parnonziaa anca [iʃpre]; inscì anca in Italian) l'è on comun de la Provincia de Vares che 'l cunta , cont ona superfiss de 15 km² e 'na densità de  ab./km²..
El paes, situaa in sul Lagh Maggior, el confina tant con la Provincia de Novara (comun de Lesa) 'me con la Provincia de Verbania (comun de Belgiraa). 

El gh'ha tre frazion: Barza, Monteggia, Quassa e Cassinn.

A Monteggia se troeuva vun di Center Comun de Ricerca (CCR).

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Ispra l'è mostraa in la tabella chi de sotta

## Riferiment
Poggio San Marcello

**Poggio San Marcello** (*l Poggio* endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 737 abitàncc, 'na superfìce de 13&nbsp;km² e 'na densità de 57 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belvedere Ostrense, Castelplanio, Montecarotto, Rosora.
Serra San Quirico

**Serra San Quirico** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 3.015 abitàncc, 'na superfìce de 49&nbsp;km² e 'na densità de 62 ab./km². El cunfìna coi cümü de Apiro (MC), Arcevia, Cupramontana, Fabriano, Genga, Mergo, Poggio San Vicino (MC).
Serra de' Conti

**Serra de' Conti** (*La Sèrra* o *La Sèra*, endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Ancona. El g'ha presapóch 3.456 abitàncc, 'na superfìce de 24&nbsp;km² e 'na densità de 144 ab./km². El cunfìna coi cümü de Arcevia, Barbara, Montecarotto, Ostra Vetere.
Ancona

**Ancona** (*Ancône* 'n fransés) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de le Marche, capolöch de la pruvincia omònima. Ancona la g'ha presapóch 102.499 abitàncc, 'na superfìce de 123&nbsp;km² e 'na densità de 832 ab./km².

El cümü de Ancona 'l cunfìna coi cümü de Agugliano, Camerano, Camerata Picena, Falconara Marittima, Offagna, Osimo, Polverigi, Sirolo.

L'è postàda sö la còsta del Mar Adriàtich, söndèn promontóre furmàt de le còste setentriunàle del mut Conero. L'è giü dei pórcc principài de l'Itàlia. L'è cunsideràda 'na cità d'art e 'l cèntro stòrich el vànta divèrsi monümèncc a testemognànsa de 'na stória lónga miér de agn. L'è la cità piö pupulùza de la regiù de le Màrche..


File:Tramonto Portonovo (AN).jpg|Tramónt a Portonovo
File:Passetto-Ancona.JPG|Passetto
File:Ancona_Spiaggia_del_Passetto.jpg|Gròte e pórcc a mar de la spiàgia del Passetto
File:Ancona_statua_di_Traiano.JPG|Monümènt de Traiano
File:Ancona_Mole_Vanvitelliana.JPG|Mole Vanvitelliana
File:Ancona_arco_di_Porta_Pia.JPG|Arch de Pórta Pia
File:Le_tredici_cannelle.JPG|La fontàna del Calamo
File:La_fontana_dei_Cavalli.JPG|La fontàna dei caài
File:Ancona_arch_of_Traiano_and_Clementino.JPG|Arch de Traiano e Clementino
File:Ancona_palace_of_seniors.JPG|Palàs dei Anziani
File:Ancona_church_of_S._Francesco_of_stairs.JPG|San Fransèsch de le Scàle
File:AnconaDaFalconara.JPG|Ancona ésta de Falconara Marittima
File:Crkva Chiesa del Santissimo Sacramento u Anconi.jpg
File:Rimokatolička crkva Chiesa di San Domenico (Ancona) 2017.jpg
File:Chiesa di Santa Maria della Piazza.jpg
File:Pogled iz ankonskoga muzeja.jpg
File:Muzej u Anconi.jpg
File:Ankonska katedrala.jpg
File:U Anconi spomenik.jpg
File:Ancona u rujnu 2017.jpg
File:Upravna zgrada u Anconi.jpg
File:U Anconi u Italiji.jpg
File:Zgrada u Anconi.jpg
File:Na ulazu u Anconu.jpg
File:U talijanskome gradu Anconi 13. rujna 2017.jpg
File:Ancona 2017.jpg
Pruvincia de Ancona

----

****Süperfiss***: 2.564 km² 
****Pupulazión (ISTAT 31/12/2008)***: 476.016 ab.
****Densità***: 245 ab./km²
****Nümer de cumün***: 49
****Capital ***: Ancona
----
Acquacanina

**Acquacanina** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 139 abitàncc, 'na superfìce de 26&nbsp;km² e 'na densità de 5 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bolognola, Fiastra, Fiordimonte, San Ginesio, Sarnano, Ussita, Visso.
Apiro

**Apiro** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 2.431 abitàncc, 'na superfìce de 53&nbsp;km² e 'na densità de 46 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cingoli, Cupramontana (AN), Matelica, Poggio San Vicino, San Severino Marche, Serra San Quirico (AN), Staffolo (AN).
Caldarola

**Caldarola** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 1.706 abitàncc, 'na superfìce de 29&nbsp;km² e 'na densità de 59 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belforte del Chienti, Camerino, Camporotondo di Fiastrone, Cessapalombo, Pievebovigliana, Serrapetrona.
Camerino

**Camerino** (*Camerinu*, *Camerì* o *Cammirì* 'ndèle parlàde locài) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 6.738 abitàncc, 'na superfìce de 129&nbsp;km² e 'na densità de 52 ab./km². El cunfìna coi cümü de Caldarola, Castelraimondo, Fiastra, Muccia, Pievebovigliana, Pioraco, Sefro, Serrapetrona, Serravalle di Chienti.
Cingoli

**Cingoli** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 10.072 abitàncc, 'na superfìce de 147&nbsp;km² e 'na densità de 69 ab./km². El cunfìna coi cümü de Apiro, Appignano, Filottrano (AN), Jesi (AN), San Severino Marche, Staffolo (AN), Treia.
Civitanova Marche

**Civitanova Marche** (*Citanò* endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 38.293 abitàncc, 'na superfìce de 45&nbsp;km² e 'na densità de 851 ab./km². El cunfìna coi cümü de Montecosaro, Porto Sant'Elpidio (FM), Potenza Picena, Sant'Elpidio a Mare (FM).
Colmurano

**Colmurano** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 1.221 abitàncc, 'na superfìce de 11&nbsp;km² e 'na densità de 111 ab./km². El cunfìna coi cümü de Loro Piceno, Ripe San Ginesio, San Ginesio, Tolentino, Urbisaglia.
Castelraimondo

**Castelraimondo** (*Castrimonno* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 4.522 abitàncc, 'na superfìce de 44&nbsp;km² e 'na densità de 103 ab./km². El cunfìna coi cümü de Camerino, Fiuminata, Gagliole, Matelica, Pioraco, San Severino Marche, Serrapetrona.
Corridonia

**Corridonia** (*Curridònia* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 13.696 abitàncc, 'na superfìce de 62&nbsp;km² e 'na densità de 221 ab./km². El cunfìna coi cümü de Francavilla d'Ete (FM), Macerata, Mogliano, Monte San Giusto, Monte San Pietrangeli (FM), Morrovalle, Petriolo, Tolentino, Urbisaglia.
Mogliano

**Mogliano** (*Mojà* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 4.832 abitàncc, 'na superfìce de 29&nbsp;km² e 'na densità de 167 ab./km². El cunfìna coi cümü de Corridonia, Fermo (FM), Francavilla d'Ete (FM), Loro Piceno, Massa Fermana (FM), Petriolo.
Fiuminata

**Fiuminata** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 1.515 abitàncc, 'na superfìce de 76&nbsp;km² e 'na densità de 20 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelraimondo, Esanatoglia, Fabriano (AN), Matelica, Nocera Umbra (PG), Pioraco, Sefro, Serravalle di Chienti.
Matelica

**Matelica** (*Matérga* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 10.148 abitàncc, 'na superfìce de 81&nbsp;km² e 'na densità de 125 ab./km². El cunfìna coi cümü de Apiro, Castelraimondo, Cerreto d'Esi (AN), Esanatoglia, Fabriano (AN), Fiuminata, Gagliole, Poggio San Vicino, San Severino Marche.
Fiastra

**Fiastra** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 615 abitàncc, 'na superfìce de 57&nbsp;km² e 'na densità de 11 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acquacanina, Camerino, Cessapalombo, Fiordimonte, Pievebovigliana, San Ginesio, Sarnano.
Gualdo

**Gualdo** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 920 abitàncc, 'na superfìce de 22&nbsp;km² e 'na densità de 42 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amandola (FM), Penna San Giovanni, San Ginesio, Sant'Angelo in Pontano, Sarnano.
Recanati

**Recanàcc** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 19.989 abitàncc, 'na superfìce de 102&nbsp;km² e 'na densità de 196 ab./km². El cunfìna coi cümü de Castelfidardo (AN), Loreto (AN), Macerata, Montecassiano, Montefano, Montelupone, Osimo (AN), Porto Recanati, Potenza Picena.

A Recanati a gh'è nasìt el poéta Giacomo Leopardi, giü dei piö 'mportàncc de töta la leteratüra italiàna.
Montelupone

**Montelupone** (*Mondelupó* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 3.223 abitàncc, 'na superfìce de 32&nbsp;km² e 'na densità de 101 ab./km². El cunfìna coi cümü de Macerata, Montecosaro, Morrovalle, Potenza Picena, Recanati.
Morrovalle

**Morrovalle** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 9.226 abitàncc, 'na superfìce de 42&nbsp;km² e 'na densità de 220 ab./km². El cunfìna coi cümü de Corridonia, Macerata, Monte San Giusto, Montecosaro, Montegranaro (FM), Montelupone.
Pievebovigliana

**Pievebovigliana** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 880 abitàncc, 'na superfìce de 27&nbsp;km² e 'na densità de 33 ab./km². El cunfìna coi cümü de Caldarola, Camerino, Cessapalombo, Fiastra, Fiordimonte, Muccia, Pieve Torina.
Serrapetrona

**Serrapetrona** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 894 abitàncc, 'na superfìce de 37&nbsp;km² e 'na densità de 24 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belforte del Chienti, Caldarola, Camerino, Castelraimondo, San Severino Marche, Tolentino.
Montecosaro

**Montecosaro** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 7.222 abitàncc, 'na superfìce de 21,88&nbsp;km² e 'na densità de 330,07 ab./km². El cunfìna coi cümü de Civitanova Marche, Montegranaro (FM), Montelupone, Morrovalle, Potenza Picena, Sant'Elpidio a Mare (FM).
Macerata

**Macerata** l'è 'na cità italiàna, de la regiù de le Marche, capolöch de la pruvìncia omònima. La g'ha presapóch 43.056 abitàncc, 'na superfìce de 92&nbsp;km² e 'na densità de 464 ab./km².

El cümü de Macerata 'l cunfìna coi cümü de Appignano, Corridonia, Montecassiano, Montelupone, Morrovalle, Pollenza, Recanati, Tolentino, Treia.

L'è postàda söndèn col a 315 méter sùra 'l leèl del mar, 'ntra la àl del fiöm Potènsa a nord e chèla del fiöm Chienti a sud ; la se tróa a 30&nbsp;km a òvest del mar Adriàtich e 60&nbsp;km de l'Apenìno umbro-marchigià.

## De vizità
* La catedràl de Macerata
* El sferistério

## Cità 'nzemelàde
* Weiden in der Oberpfalz, Germania
* Issy-les-Moulineaux, Francia
* Floriana, Malta
Lavena

**Lavena** (istess in Italian) l'è ona frazion del comun varesott de Lavena Pont.
A l'è 'l centro del comun e la se troeuva arent al Lagh de Lugan.

## Alter progett
Letera ai Ruman

## Rumàn
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess in del nost parlà Insübregh del didincö.

* Rumàn Capitel Vün
* Rumàn Capitel Düü
* Rumàn Capitel Trii
* Rumàn Capitel Quater
* Rumàn Capitel Cinch
* Rumàn Capitel Ses
* Rumàn Capitel Sett
* Rumàn Capitel Vott
* Rumàn Capitel Növ
* Rumàn Capitel Des
* Rumàn Capitel Vündes
* Rumàn Capitel Dudes
* Rumàn Capitel Trides
* Rumàn Capitel Quatordes
* Rumàn Capitel Quindes
* Rumàn Capitel Sedes
Guron

**Guron** (*Gurone*) l'è ona frazion del comun varesott de Malnaa.
El paes el se troeuva a vott chilometer e mezz a sud del center comunal e 'l varda a la Vall Olona. El confina cont el comun de Vedan (pussee precisament, con la soa frazion *Fontanell*) e con quell de Vares (frazion de Bizzozer).
## Vos correlaa
* Malnaa
* San Salvô
Appignano

**Appignano** (*Pignà* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 3.906 abitàncc, 'na superfìce de 22&nbsp;km² e 'na densità de 178 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cingoli, Filottrano (AN), Macerata, Montecassiano, Montefano, Treia.
Monte San Martino

**Monte San Martino** (*Monsammartì* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 820 abitàncc, 'na superfìce de 18&nbsp;km² e 'na densità de 46 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amandola (FM), Montefalcone Appennino (FM), Penna San Giovanni (MC), Santa Vittoria in Matenano (FM), Servigliano (FM), Smerillo (FM).
Penna San Giovanni

**Penna San Giovanni** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 1.302 abitàncc, 'na superfìce de 28&nbsp;km² e 'na densità de 47 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amandola (FM), Falerone (FM), Gualdo, Monte San Martino, Sant'Angelo in Pontano, Servigliano (FM).
Pieve Torina

**Pieve Torina** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 1.377 abitàncc, 'na superfìce de 74&nbsp;km² e 'na densità de 19 ab./km². El cunfìna coi cümü de Fiordimonte, Monte Cavallo, Muccia, Pievebovigliana, Serravalle di Chienti, Ussita, Visso.
Poggio San Vicino

**Poggio San Vicino** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 303 abitàncc, 'na superfìce de 12&nbsp;km² e 'na densità de 25 ab./km². El cunfìna coi cümü de Apiro, Cerreto d'Esi (AN), Fabriano (AN), Matelica, Serra San Quirico (AN).
151

El **151** a l'è 'n ann del secol II.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget
Monte San Giusto

**Monte San Giusto** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 7.752 abitàncc, 'na superfìce de 19&nbsp;km² e 'na densità de 385 ab./km². El cunfìna coi cümü de Corridonia, Monte San Pietrangeli (FM), Montegranaro (FM), Morrovalle.
Sant'Angelo in Pontano

**Sant'Angelo in Pontano** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 1.496 abitàncc, 'na superfìce de 27,43&nbsp;km² e 'na densità de 55 ab./km². El cunfìna coi cümü de Falerone (FM), Gualdo, Loro Piceno, Montappone (FM), Penna San Giovanni, Ripe San Ginesio, San Ginesio.
Serravalle di Chienti

**Serravalle di Chienti** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 1.154 abitàncc, 'na superfìce de 96&nbsp;km² e 'na densità de 12 ab./km². El cunfìna coi cümü de Camerino, Fiuminata, Foligno (PG), Monte Cavallo, Muccia, Nocera Umbra (PG), Pieve Torina, Sefro, Visso.
Ripe San Ginesio

**Ripe San Ginesio** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 758 abitàncc, 'na superfìce de 10,11&nbsp;km² e 'na densità de 75 ab./km². El cunfìna coi cümü de Colmurano, Loro Piceno, San Ginesio, Sant'Angelo in Pontano.
San Ginesio

**San Ginesio** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Macerata. El g'ha presapóch 3.797 abitàncc, 'na superfìce de 77.72&nbsp;km² e 'na densità de 49 ab./km². El cunfìna coi cümü de Acquacanina, Camporotondo di Fiastrone, Cessapalombo, Colmurano, Fiastra, Gualdo, Ripe San Ginesio, Sant'Angelo in Pontano, Sarnano, Tolentino.
Ludrin (Svizzera)

**Ludrin** a l'è un cumün del distret de Riviera, in del Canton Tesin. Al gh’ha  abitant (dato del ) e una süperfis de 31 km², e al se tröva a una altitüden de 269 meter sura 'l nivel del mar.

El cumün de Ludrin a l'è tacaa ai cumün de Biasca, Carsciäi, Irägna, Vertezz, Mòlen, Osögna, Próns.

Dal 1965 l'è sgemelaa col cumün de Ludrin (in italian se ciamen tücc du *Lodrino*) che el se tröva in de la Val Trompia, in Pruvincia de Bressa. 

## Evolüziun demugràfega

## Pruverbi in del dialet de Ludrin
*La castegna quand la büi la tròta, quand la trotisc la s’ciòpa.
*Par Sant Ambrösg, castegn sücc e carn ed pörsc.
*Om caval ombriós, fidet minga: l’è pericolós. 
*Quand el Möt da Polénsc o mét sü el capel, l’ha finid da fä bel.
*A cünta miga corì, par rüà in témm.
*I nüri d’agóst i è balórd come i óman al tem’ da móst.
*L’è miga l’abet ch’a fa el frä.
*Ann i póbi i vögn all, pöü a ‘gh piscia là i cäi.

## Riferiment
Osögna

**Usogna** (*Osögna* in tisines; ciamaa *Onsögna* in del dialet de Iragna; *Oségna* in del dialet de Biasca; *Osogna* in italian; *Usonien* in tudesch istoregh) a l'è un cumün del distret de Riviera. in del Canton Tesin. Al gh’ha  abitant (dato del ) e una süperfiss de 18,97 km², e al se tröva a una altitüden de 274 meter sura al livel del mar.

El cumün de Osogna a l'è tacaa ai cumün de Lodrino, Arvigo (GR), Cauch (GR), Biasca, Iragna.

## Riferiment
Carscèi

**Carscei** (*Cresciano*) a l'è un cumün svizzer del distret de Riviera. in del Canton Tesin. Al gh’ha  abitant (dato del ) e una süperfiss de 17 km², e al se tröva a una altitüden de 260 meter sura al livel del mar.

El cumün de Carscei a l'è tacaa ai cumün de Arvigh (GR), Cree, Ludrin, Mòlen, Osögna, Próns, San Vitor (GR).

## Riferiment
Altidona

**Altidona** (*Artidona* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Fermo. El g'ha presapóch 2.284 abitàncc, 'na superfìce de 12&nbsp;km² e 'na densità de 190 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campofilone, Fermo, Lapedona, Pedaso.
Parsóni

**Personigh** (*Parsóni* in leventines; *Personico* in italian) a l'è un cumün del distret de Leventina. in del Cantun Tessin. Al gh’ha pressapoch 361 abitant e una süperfiss de 39 km², e al se tröva a una altitüden de 325 meter sura al livel del mar.

El cumün de Personigh a l'è tacaa ai cumün de Biasca, Böit, Frasch, Cügnasch-Geira, Sgiurnì, Irägna, Vertezz, Puléisg.
Lodrino

* **Lodrino**, en bresà **[[Ludrì]]**, cümü de la Val Trompia, en Pruvìncia de Brèsa.
* **[[Lodrino (Svizzera)|Lodrino]]** cümü del distrèt de Riviera, endèl Cantù Ticino.
Lapedona

**Lapedona** l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Fermo. El g'ha presapóch 1.147 abitàncc, 'na superfìce de 14&nbsp;km² e 'na densità de 82 ab./km². El cunfìna coi cümü de Altidona, Campofilone, Fermo, Montefiore dell'Aso, Monterubbiano, Moresco.
Falerone

**Falerone** (*Faleró* 'ndèla parlàda locàl)l'è 'n cümü italià, de la regiù de le Marche, en Pruvìncia de Fermo. El g'ha presapóch 3.178 abitàncc, 'na superfìce de 24,53&nbsp;km² e 'na densità de 130 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belmonte Piceno, Montappone, Monte Vidon Corrado, Montegiorgio, Penna San Giovanni (MC), Sant'Angelo in Pontano (MC), Servigliano.
500

El **500** a l'è 'n ann del secol V.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget
Fermo

**Fermo** l'è 'na cità italiàna, de la regiù de le Marche, capolöch de la Pruvìncia omònima. La g'ha presapóch  abitàncc (dàto del  ), 'na superfìce de 124&nbsp;km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²..

El cümü de Fermo el cunfìna coi cümü de Altidona, Belmonte Piceno, Francavilla d'Ete, Grottazzolina, Lapedona, Magliano di Tenna, Massa Fermana, Mogliano (MC), Monte Urano, Montegiorgio, Monterubbiano, Ponzano di Fermo, Porto San Giorgio, Porto Sant'Elpidio, Rapagnano, Sant'Elpidio a Mare, Torre San Patrizio.

## Riferimèncc
Mezzana

* Mezzana, cümü de la Pruvìncia de Trènt

*Mezzana Mortigliengo - cümü de la Pruvìncia de Biela
*Mezzana Rabattone - cümü de la Pruvìncia de Pavia
*Mezzana Bigli, nom uficiàl de **[[La Msäna]]**, cümü de la Pruvìncia de Pavia