Gramàtica bergamàsca

Ol bergamàsch l'è ü dialèt che l'è parlàt a Bèrghem e in de la sò pruìnsa; insèma a 'l bressà e a 'l cremàsch, a 'l fa part di dialècc orientài de 'l lombard.
Al sò interèn, ach s'i gh'è di pìcole diferènse in tra i zòne, ol sistéma d'la gramàtica, la fonética, ol vocabolare i è compagn.

## Fonética

## Ortograféa

Al dé de 'ncö la piö dovrada l'è chèla del Dücàt de Piassa Püntida (che l' organìsa ach di còrs de dialèt). In del passàt però a n'è stàcia dovràda piö d'öna da i dièrs aütùr, e 'ncö gh'è ach la possibilità de dovrà öna di grafée pensade per tüt ol lombard.

## Artìcoi e preposissiù
In del bergamàsch gh'è du gèner (maschìl e femnìl) e du nömer (singolàr e plüràl).

### Artìcoi determinatìv
* Maschìl sing.: **ol**
:'l (denàcc a consonàncc, dòpo i vocài, mia obligatòre),
:l' (denàcc a vocàl, ma 'l sarèss piö giöst 'l),
:o' (denàcc a *s* surda piö consonànt)
::esèmpe: ol liù, ciapà 'l gat, l'öcc, o' ströcc
* Femnìl sing.: **la**
:l' (denàcc a vocàl)
::esèmpe: la s-cèta, l'orègia
* Plüràl f. e m.: **i**
::esèmpe: i fómne, i òmegn

### Artìcoi indeterminatìv
* Maschìl sing.: **ü**
:ün o ön denàcc a vocàl
::esèmpe: ü gal, ön animàl
* Femnìl sing.: **öna**
:ön' denàcc a vocàl
::esèmpe: öna scagna, ön'ombrèla

### Omissiù de l'artìcol
*Gh'è di ólte in di quai i artìcoi i se làssa pèrd.
:Esèmpi per capì:
::Mé màder la m'à dìcc
::Só 'ndàcc a Türì
::Mé làure nòcc e dé

*Denàcc a i nòm pròpe de persuna g'è de dovrà l'articòl.
:Esèmpe:
::Ol Tóne 'l m'à dìcc

### Preposissiù

*Tra* l'è dovràt ach con *de*: **tra de** o **in tra de**.

## Nòm e agetìv
### Gèner
In del bergamàsch gh'è du gèner: maschìl e femnìl.

* Chèi che al maschìl i fenéss con di consonàncc, al femnìl i zònta *a* (*gròss*, *gròssa*)
* I vocài àtone a la fì di paròle i diènta *a* (*ol nòno*, *la nòna*)
* Chèi che i fenéss con di vocài tòniche i zònta *na* (*picinì*, *picinìna*)
Gh'è ach di casi chi gh'à du nòm dièrs per ol maschìl e 'l femnìl (*òm*, *fómna*)

### Nömer
In del bergamàsch gh'è du nömer: singolàr e plüràl.

Per fa 'l plüràl per chèi che al singolàr i fenéss con di consonàncc:
* *d, t* i diènta *cc* (*ol dispet*, *i dispecc*)
* *n* la diènta *gn* (*l'an*, *i agn*)
* *l* la diènta *i* (*ol badél*, *i badéi*)
I ötre consonàncc i rèsta istèss (*ol vèrs*, *i vèrs*);

Chèi che i fenéss con di vocài tòniche:
* al plüràl i rèsta istèss (*la sità*, *i sità*);

Chèi che i fenéss con di vocài àtone:
* *a* al plüràl la diènta *e* (*la bandéra*, *i bandére*);
* *e* al plüràl la rèsta istèss (*ol döbe*, *i döbe*);

Chèi che i fenéss con:
* *ca, ga* i diènta *che, gh'è* (*óca*, *óche*);

Chèi che i fenéss con:
* *cia, gia* al plüràl i diènta *ce, ge* (*la ègia*, *i ège*);

Chèi che i fenéss con:
* *o* i diènta *i* (*ol caso*, *i casi*);

Chèi che i fenéss con:
* *àia* o *òia* al plüràl i pèrt la *i* (*la pàia*, *i pàe*; *la fòia*, *i fòe*)

### Agetìv e particìpi passàcc
I gh'à l'istèss gèner e nömer del sogèt; chèi al maschìl singolàr d'ordinare i fenéss con di consonàncc e al plüràl i rèsta istèss, a ecessiù de chèi che i fenéss con *-t*, che l'è idolsìta in *-cc* e che de spèss l'è pronünciàt *-i* quando l'agetìv l'è sèguet da consonànt.

:*sì' stacc fürtünacc iér* [siˈstai̯ fyrty'natʃ jer ]
:*ga sì' 'ndacc iér* [gasin'datʃ jer]

Chèi al femnìl singolàr i fenéss d'ordinare per *-a*, che al plüràl la diènta *-e* (*mat*, *macc*, *mata*, *mate*).

### Alterassiù di nòm e agetìv

Esèmpe:
* *gat*, *gatù*; *cà*, *cagnàss*
* *padèla*, *padelina*; *màgher*, *magrèt*

I pöl vèss alteràcc ach con i prefìss *dis-* e *in-*, chi càmbia ol significàt in del contrare.

Esèmpe:
* *ötel*, *inötel*; *onùr*, *disunùr*

### Gracc di agetìv qualificatìv
* Comparatìv de uguagliansa:
:*compàgn de*, *come*, *coma*, *tat quat de*, esèmpe: *lü l'è bèl compàgn de té*.

* Comparatìv de magiuransa:
:*piö... de*, esèmpe: *lü l'è piö bèl de té*.

* Comparatìv de minoransa:
:*méno... de*, esèmpe: *lü l'è méno bèl de té*.
		
* Comparasiù:
:*piö... che...*, *méno... che...*, esèmpe: *piö lóngh che largh, méno lóngh che largh*.

* Superlatìv relatìv:
:*ol piö... de...*, *ol méno... de...*, esèmpe: *ol piö bèl dol paìs*, *ol méno bèl dol paìs*.	     	

* Superlatìv assolüt:
:Co la zónta d'ün avèrbe: *pròpe, töt, piö che, tant, gran(d)*, esèmpe: *pròpe bèl*.
:Co la zónta d'ün òter agetìv, esèmpe: *grass impastàt*, *maghèr impèch*.
:Co l'alterasiù del agetìv, esèmpe: *contét*, *contentù*.
:Col dópe agetìv, esèmpe: *largh largh*.
:Col dópe agetìv, e 'l segónd al ciàpa 'l sufìss *-ènt*, esèmpe: *mars marsènt*.
:Ga sarèss ach ol sufìss *-ìssem*, che però 'l è ün italiànism; esèmpe: *bé*, *benìssem*.

### Agetìv determinatìv
#### Agetìv de nömer

**Ordinài**
* prim, segónd, tèrs, quart, quint, sèst
* chèl di sèt, chèl di òt, chèl di növ...

In del parlà gh'è ach di òter nömer ordinài, ma i è di furme particolàr, per esèmpe:
*öna pónta de tri otàv

#### Agetìv distributìv
Gh'è di espressiù apòsta, per esèmpe:
* ü per ü
* a ü a ü, ü a la ólta

### Agetìv e pronòm de possèss

Per rinforsài: *mé de mé*, *sò de lü*, *òst di òtre*, ecètera.

### Agetìv e pronòm dimostratìv

## Pronòm
### Pronòm persunài

* Ol pronòm p. principàl l'è 'l sogèt del discórs. L'è mia obligatòre.
:Esèmpe: *Lü* l' fà
* Ol pronòm p. segondare 'l va tra 'l sogèt e 'l vèrb. D'ordinare l'è obligatòre, la fà ecessiù la tèrsa persuna singolàr del vèrb vèss col pronòm *ghe*
:Esèmpe: Lü *l' *fà
:Esèmpe de ecessiù: Lé de dré gh'è öna bèla fontana
* I pronòm p. enclìtici i sa zònta in de la fì del vèrb. Gh'è ach **-ga**, datìv per la tèrsa persuna singolàr e plüràl.
:Esèmpe: Ciàpe*ga* mia i sò laùr!
* I pronòm p. co la funsiù de complèment dirèt i vé prima del vèrb e i respónd ai domande: chi? che còsa?
:Esèmpe: lü l' *la* ciama
* I pronòm p. co la funsiù de complèment indirèt i vé prima del vèrb e i respónd ai domande: a chi? a che còsa?
:Esèmpe: lü l' *ghe* sirca 'l post

### Pronòm riflessìv
* **se** (dovràt ach sa)

:Mé me (se) prepàre
:té te se prepàret
:lü l' se prepàra
:nóter a m' se prepàra
:óter ve (se) preparì
:lur i se prepàra

### Pronòm de possèss
Arda Agetìv e pronòm de possèss

### Pronòm dimostratìv
Arda Agetìv e pronòm dimostratìv

### Pronòm relatìv

* **che**, esèmpe:
:La Pasqua l'è 'l dé *che* se festègia la Ressuressiù 
:L'òm *che* l'à lauràt insèma a mé l'è de Albì

* **chi che**, esèmpe:
:Ò troàt *chi che* me dàa fastöde

### Pronòm üniersàl
In de 'l lombàrd gh'è öna vocàl (**a** per ol bergamàsch) che de spèss se dóvra denàcc ai vèrb, ciamàda di stüdiùs *pronòm üniersàl*. In realtà l'è adóma ü "sóno de apògio", che 'l gh'à mia significàt.

Esèmpi: *a só 'ndàcc a Milà*, l'è istèss che dì *só 'ndàcc a Milà*; ol mónd *a* l'indarèss piö bé; *a* té bambo!

## Vèrb
I vèrb in del bergàmasch i gh'à sés persune, ma tré de chèste (i tèrse persune e la prima persuna singolàr) i è eguàl. Per desferensiài, al sa dóvra ü pronòm clìtico obligatòre intramès ol pronòm persunàl (mia obligatòre) e 'l vèrb.

I tép di vèrb i è tri: presènt, passàt, futùr; gh'è mia 'l passàt remòt, gh'è adòma l'imperfèt. Gh'è pò di òter tép facc coi du vèrb ausiliàri *èss* e *ìga*: passàt pròssem, trapassàt pròssem, futùr anteriùr.

I möcc i è: infinìt, indicatìv, congiüntìv, condissionàl, particìpi (o particépe), imperatìv, geründe.

I vèrb in del bergàmasch i gh'à ach la furma interogatìva.

### Vèrb ausiliàr
#### Èss

**Geründe**: di ólte l'è dovràt *essèndo* (presènt) e *essèndo stàcc* (passàt). I è però di italiànism. Per rimedià a la mancansa del geründe, se dóvra di espressiù, per esèmpe: *intàt che l'è*, * 'n del vèss*, *col vèss*, *sicòme che l'è*.

#### Iga

**Geründe**: *avèndo* e *avèndo üt* i è di italiànism. Per rimedià a la mancansa del geründe, se dóvra di espressiù, per esèmpe: *col viga*, *intàt che gh'ó*, *sicóme te gh'é üt*.

*Iga* 'l gh'à significàt de possèss (g'ó öna moér e du s-cècc); quando l'è dovràt cóme ausiliàre, 'l pèrd ol pronòm *ga* (ó maiàt, ó biìt, ó durmìt).

### Vèrb regolàr
I vèrb regolàr in del bergamàsch i gh'à trì cognügassiù, che i vègn del latì.
*Prima cognügassiù: vèrb in -à
*Segónda cognügassiù: vèrb in consonànt
*Tèrsa cognügassiù: vèrb in -ì

#### Prima cognügassiù
Vèrb che i fenéss con -à.

Cognügassiù del vèrb ciamà:

Töcc i vèrb con piö d'öna sìlaba che i fenéss in -à i següe chèsta cognügassiù. I póch che i gh'à adóma öna sìlaba (dà, fà, 'ndà, stà, trà) gh'à di pìcole diferènse (arda vèrb mia regolàr, ''fà''). Di vèrb compòscc de fà e strà (restà, desfà, ecc.) i següe la cognügassiù di vèrb con piö d'öna sìlaba, ma coi particìpi passàcc dièrs (restàt, desfàcc, ecc).

#### Segónda cognügassiù
Vèrb che i fenéss con consonànt.

Cognügassiù del vèrb crèd:

Di ólte i vèrb che i fenéss in consonànt i gh'à öna furma con l'infinìt in -ì, ach se adèss l'è mia tat dovràda (per esèmpe *crèd*, *crèdì*; *sent*, *sentì*), che la següe l'istèss la segónda cognügassiù. Ma gh'è di ecessiù, cóme *tasì* e *piasì*, che i völ la tèrsa cognügassiù.

#### Tèrsa cognügassiù
Vèrb che i fenéss in -ì.

Cognügassiù del vèrb partì:

In chèsta cognügassiù, i tèrse persune de l'indicatìv presènt di ólte i ciàpa öna vocàl per di resù eufòniche (lur i dórma, lé la parte).

Mia töcc i vèrb in -ì i següe chèsta cognügassiù: tacc vèrb mia regolàr (cóme *benedì*, *capì*, *cümpì*,  *finì*, *estì*, *guarì*, *impienì*, *patì*, *scolpì*, *sgürlì*) i gh'à öna cognügassiù dièrsa per l'indicatìv e 'l congiüntìv presènt, e l'imperatìv (arda vèrb mia regolàr, ''capì'').

### Vèrb mia regolàr
#### Vèrb in -à con öna sìlaba
I vèrb che i fenéss in -à che i gh'à adóma öna sìlaba (dà, fà, 'ndà, stà, trà) gh'à di pìcole diferènse da chèi regolàr.

Per esèmpe, la cognügassiù del vèrb fà l'è:

Di vèrb compòscc de fà e strà (restà, desfà, ecc.) i següe la cognügassiù di vèrb con piö d'öna sìlaba, ma coi particìpi passàcc che i pöl vèss dièrs a segonda del cas (presèmpe, al singolàr: *restàt*, ma *desfàcc*, *contrafàcc*, ecc).

#### Vèrb mia regolàr in -ì
Tacc vèrb mia regolàr in -ì (cóme benedì, capì, cümpì, finì, estì, guarì, impienì, patì, scolpì, sgürlì) i gh'à öna cognügassiù che la se desferensia da chèla regolàr adóma per l'indicatìv e 'l congiüntìv presènt, e l'imperatìv.

Per esèmpe, la cognügassiù del vèrb capì l'è:

#### Lésta de töcc i vèrb mia regolàr
***'ndà**: aferèsi de *andà* (o *indà*); arda *fà*.
***benedì**: arda *capì*.
***bói**: d’ordinare l'è dovràt adóma l'ind. pres. *mé bóe, té te bóet...* e 'l part. pass. *buìt*, f. *buìda*.
***calculà**: ind. pres. *mé calcùle*, *té te calcùlet, lü l' calcùla...*; di ólte l'è dovrada la furma *mé  càlcole, té te càlcolet...*
***capì**: arda sura.
***cös**: ind. pres. *mé cöse, té te cöset, lü l' cös, nóter a m' cös, óter cösì, lur i cös*; imperf. *mé cüsìe*; fut. *mé cöseró*; cong. pres. *che mé cöse*; imperf. *se mé cösèss*; cond. pres. *mé cöserèss*; part. pass. *còcc*, f. *còcia*.
***cümpì**: ind. pres. *mé cömpésse, té te cömpésset, lü l' cömpéss, nóter a m' cömpéss, óter cümpì, lur i cömpéss*; cong. imperf. *se mé cömpièss*; cond. pres. *mé cömpirèss*; part. pass. *cümpìt*.
***cumudà**: ind. pres. *mé còmode, té te còmodet, lü l'còmoda...* ma ach *mé cumùde, té te cumùdet, lü l' cumùda...*; cong. pres. *che mé còmode...* ma ach *che mé cumùde...*; imperat. *cumùda, cumudì*.
***cus**: o cüs*, dovrade töte dò le furme.
**'dà**: arda ''fà''.
***dèrv**: ind. pres. ''mé dèrve, té te dèrvet...'' ma ach ''té te dervésset, lü l' dèrv, nóter a m' dèrv, óter dervì, lur i dèrv...''; imperf. ''mé dervìe''; fut. ''mé derviró''; cong. pres. segónda pers. sing. ''che té te dèrvet'' ma ach ''che te té dervésset''; imperf. ''se mé dervèss, se té dervèsset, se lü l' dervèss, se nóter a m' dervèss, se óter dervèssev, se lur i dervèss''; cond. pres. ''mé dervirèss''; imperat. ''dèrv, che l' dèrve, dervém'' o ''dervìm, dervì, che i dèrve''; part. pass. ''dervìt'' e di ólte ''deèrt'', f. ''dervida''.
***desfà**: arda ''fà''.
***dì**: ind. pres. ''mé dighe, té te dìghet, lü l' dìs, nóter a m' dis, óter disì, lur i dis''; imperf. ''mé disìe''; fut. ''mé digheró''; cong. pres. ''che mé dighe''; imperf. ''se mé disèss''; cond. pres. ''mé dirèss'' ma ach ''mé digherèss'' o (de rar) ''mé diserèss''; imperat. ''dì, che l' dighe, disém, disì, che i dighe''; part. pass. ''dìcc'', f. ''dìcia''.
***döl**: dovràt adóma la tèrsa pers. sing. cóme fals riflessìv, esèmpe: ''la me döl la gamba''.
***düsì**: l'ind. pres. l' gh'è mia, se dóvra 'l vèrb compòst (''phrasal verbs'' in inglés) ''ìga de''; imperf. ''mé düsìe''; fut. ''mé gh'avró de'' ma ach (de rar) ''mé dovró''; cong. pres. ''che mé gh'àbie de''; cong. imperf. ''se mé dösèss''; cond. pres. ''mé dövrèss'' o ''mé gh'avrèss de''; part. pass. ''düsit''; gh'è mia l'imperat.
***ègn**: (ach ''egnì'', ''vègn'', ''vegnì'') ind. pres. ''mé ègne, té te ègnet, lü l' vé, nóter a m' vé, óter vegnì, lur i vé''; imperat. segónda per. sing. ''vé'' o ''é''.
***èd**: (o ''vèd'') ind. fut. ''mé ederó'' ma ach ''mé edró''; cond. pres. ''mé ederèss'' ma ach ''mé edrèss''; part. pass. ''ést'', f. ''ésta''.
***estì**: (''vestì''); arda ''capì''.
***fà**: arda sura.
***finì**: (o ''fenì'') arda ''capì''.
***fris**: dovràt adóma a l'infinìt insèma a ''fà'', esèmpe: ''Le l'è dré a fà fris l'öv''.
***gód**: ind. fut ''mé godró'' ma ach ''mé goderó''; cond. pres. ''mé godrèss'' o ''mé goderèss''.
***guarì**: arda ''capì''.
***impienì**: arda ''capì''.
***maledì**: arda ''capì''.
***mantègn**: arda ''tègn''.
***mör**: part. pass. ''mórt'', f. ''mórta''.
***ocór**: d'ordinare dovràt cóme impersunàl.
***ofrì**: ind. pres. ''mé òfre'' ma ach ''mè oferèsse''; part. pass. ''oferìt'', f. ''oferida''.
***óns**: (o ''ontà'') part. pass. ''onzìt'' o (de rar) ''ontàt''.
***otègn**: arda ''tègn''.
***parì**: l' següe la tèrsa cognügassiù.
***partì**: l'ind. pres. l' gh'à le furme ''lü l' parte, nóter a m' parte, lur i parte''.
***patì**: arda ''capì''.
***püdì**: (o pödì) ind. pres. prima pers. sing. ''mé pöde'' ma ach ''mé pòss''; fut. ''mé pöderó'' ma ach ''mé pödró''; cond. pres. ''mé pöderèss'' ma ach ''mé pödrèss''.
***regói**: ind. pres. ''mé regóe, te té regóet, lü l' regói'', nóter a m' regói, óter regoì, lur i regói''; imperf. ''mé reguìe''; fut. ''mé reguiró'' o ''mé regoiró''; cong. pres. ''che mé regóe''; imperf. ''se mé regoèss''; cond. pres. ''mé regoerèss''.
***regordà**: pronomenàl ''regordàs''; imperat. ''regórdes, che l' se regórde, regordèmsa, regordìv, che i se regórde''.
***rencórs**: pronomenàl ''rencórzes''; imperat. ''rencórzes, che l' se rencórze, rencorzémsa, rencorzìv, che i se rencórze''.
***restà**: arda ''stà''.
***rómp**: part. pass. ''rompìt'', f. ''rompida'', ma ach ''rót'', f. ''róta''.
***saì**: ind. pres. ''mé só, té te sé, lü l' sà, nóter a m' sà, óter saì, lur i sà''; imperf. ''mé saìe'' ma ach ''mé sìe''; fut. ''mé savró''; cong. pres. ''che mé sàpie''; imperf. ''se mé saèss''; part. pass. ''saìt'', f. ''saìda''; l'imperat. l' gh'è adóma per i tèrse pers. ''che l' sàpie, che i sàpie''.
***scolpì**: arda ''capì''.
***scriv**: part. pass. ''scrìcc'', f. ''scrìcia'', ma ach (de rar) ''scriìt'' e  f. ''scriìda''.
***sgürlì**: arda ''capì''.
***sostègn**: (o ''sostegnì'') arda ''tègn''.
***spiör**: dovràt adóma la tèrsa pers. sing. cóme fals riflessìv, esèmpe: ''i me spiör i mà''.
***stà**: arda ''fà''.
***tègn**: ind. pres. ''mé tègne, té te tègnet, lü l' té, nóter a m' té, óter tegnì, lur i té''; imperf. ''mé tegnìe''; fut. ''mé tegneró''; cong. pres. ''che mé tègne''; imperf. ''se mé tegnèss''; cond. pres. ''mé tegnerèss''; imperat. ''té, che l' tègne, tegném ''o'' tegnìm, tegnì, che i tègne''; part. pass. ''tegnìt'', f. ''tegnida''.
***tö**: ind. pres. ''mé töe, té te töet, lü l' tö, nóter a m' tö, óter tüì, lur i tö''; imperf. ''mé tüìe'' e (de rar) ''tülìe''; fut. ''töeró'' e ''töró''; cong. pres. ''che mé töe''; imperf. ''se mé törèss'' ma ach ''se mé töèss''; cond. pres. ''mé töerèss'' ma ach ''mé tölerèss''; imperat. ''tö, che l' töe, töém ''o'' tölém, tüì, che i töe''; part. pass. ''töld'', f. ''tölda''.
***trà**: arda ''fà''.
***ülì**: (o ''vülì'', ''ölì'', ''völì'') ind. pres. ''mé öle'' ma ach ''mé òi''; fut. ''öleró'' ma ach ''öró''; cond. ''ölerèss'' ma ach ''örèss''.
***viv**: l'ind. pres. d'ordinare l'è sostitüìt da ''campà''; de rar, i è dovràt l'ind. imperf. ''vivìe'' e 'l fut. ''vivró'', e ach ol cong. pres. e 'l cond. pres.

=== Vèrb compòscc ===
In del bergamàsch (compàgn di óter dialècc del [[lombard]]) i gh'è tacc vèrb che i è dovràt insèma a öna preposissiù, in d'öna manéra sìmel a i ''phrasal verbs'' de l'[[inglés]].

:''maià'' - disnà
:''maià fò'' - trasà, bötà vià i sólcc

Esèmpe bergamàsch - inglés:

:''iga de'' - ''have to''
:''èss bù de'' - ''be able to''

=== Furma negatìva ===
La negassiù l'è fàcia co' l'avèrbe **mia**, che l' và dòpo 'l vèrb. In di tép compòscc l'è in tra l'ausiliàre e 'l particépe passàt. La gh'è mia la dópia negassiù, l'öneca ecessiù l'è co' l'avèrbe ''mai'', esèmpe: ''me l'à mai gna ést''.

=== Furma interogatìva ===
Ol bergamàsch l' gh'à öna furma interogatìva del vèrb, che l' se dóvra per fà i domande.
Ol pronòm principàl l' pöl vèss mia metì. Se l' gh'è, l' vègn prima o dòpo del vèrb, segónd i circostanse e 'l significàt:
''e óter indó 'dìv?'', ''crèdet de èss chi pò té?''

Ol pronòm segondare l' se zónta a la fì del vèrb in de la furma afermatìva, segónd chi regole ché:



Di ólte, per di resù de sóno, la ''a'' a la fì de paróla la deènta ''e'', per esèmpe: ''l' èra'', ''èrel?''

== Congiünsiù ==
=== Cordenatìv ===
***copulatìv**: ''e'' (afermatìv); ''gna'', ''gnach'' (negatìv)
***corelatìv**: ''o... o...'', ''o che... o che...'', ''gna... gna...''
***disgiüntìv**: ''o'', ''opör''
***aversatìv**: ''ma'', ''però'', ''anse'', ''invéce''
***conclusìv**: ''dóca''
***esplicatìv**: ''presèmpe''
***zontatìv**: ''a', ach''
***ristrèntìv**: ''alméno'', ''almànch''

=== Subordenatìv ===
***dichiaratìv**: ''che'', ''come''
***de tèp**: ''quand'', ''quando'', ''come'', ''apéna che'', ''söbet che'', ''intàt che'', ''fina a quando''
***de càösa**: ''perchè'', ''zà che''
***finài**: ''perchè''
***condissionài**: ''se''
***concessìv**: ''sibé'', ''con töt che''
***de möd**: ''come'', ''quase'', ''sènsa che''
***de ecessiù**: ''óter che''
***consecutìv**: ''issé... che...'', ''tat... che...''
***comparatìv*': *come*, *compàgn*

=== Espressiù congiüntìv ===
* *a condissiù che*, *in del momènt che*, *d'altrónde*, *de manéra che*, *in cosiderassiù che*, *di ólte mai che*, *come che la sìes*
* *mia dóma... ma in piö* (o *per de piö*)

== Fóncc ==
<references/>

== Bibliografìa ==
* [[Umberto Zanetti]], *La grammatica bergamasca* - Bergamo, Sestante, 2004. ISBN 88-87445-59-1.
* *Dizionario italiano-bergamasco*, compilato da Carmelo Francia e Emanuele Gambarini, Bergamo: Grafital, 2001.
* *Dizionario bergamasco-italiano*, compilato da Carmelo Francia e Emanuele Gambarini, Bergamo: Grafital, 2004.
* *Vocabolario dei Dialetti Bergamaschi antichi e moderni*, compilato da Antonio Tiraboschi, Bergamo, Tipografia Editrice F.lli Bolis, 1873.
* [http://www.facoetti.com/images/stories/pdf/P221%20NozioniGrammDialeBerg.pdf Nozioni di Grammatica del Dialetto Bergamasco]

== Culegamèncc ==
* [[Bergamàsch]]
* [[Ortograféa del dücat]]
* [[Umberto Zanetti#La gramàtica bergamàsca|La gramàtica bergamasca del Umberto Zanetti]]

== Culegamèncc de föra ==
* [https://www.ducatodipiazzapontida.it/cultura-tradizioni-folclore/vocabolario-italiano-bergamasco/  Vocabolario Italiano / Bergamasco - Carmelo Francia, Emanuele Gambarini - Ducato di piazza Pontida]
* [http://www.ducatodipiazzapontida.it/  Ducato di piazza Pontida]
* [http://www.guilio.com/berghem.htm Suoni vocalici e scioglilingua in bergamasco]
* [http://www.christusrex.org/www1/pater/JPN-bergamo.html Ü diferènt Paternoster in Bergamasch (mìa in de 'l dialèt de la sità però)] 
* [http://www.bergamasch.it Sìt de infurmasiù per el dialèt bergamàsch (tradisiù, topònem...)] 
* [http://books.google.com/books?id=h2wrAAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=vocabolario&lr=&hl=it&cd=34#v=onepage&q&f=false Stefano Zappettini, *Vocabolario bergamasco-italiano*, 1859]
*[http://books.google.it/books?id=934pAAAAYAAJ&printsec=frontcover&dq=pietro+ruggeri+da+stabello&hl=it&ei=o3TiTtzmHa3V4QTrofSXBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&q=pietro%20ruggeri%20da%20stabello&f=false Pietro Ruggeri da Stabello, *Poesie in dialetto bergamasco*, 1869]
*[http://www.valbrembanaweb.com/valbrembanaweb/sitogino/proverbi/proverbi.html Proèrbe de la Al Brembàna] 
*[http://www.unibg.it/dati/corsi/3415/15181-0506%20B%2001%20Profilo%20tipologico%20bergamasco.pdf Profilo tipologico del dialetto bergamasco]
*[http://www.comune.casnigo.bg.it/il-paese/arte-cultura-e-tradizioni/il-dialetto Informasiù sùra 'l dialèt de Casnìch] 
*[http://archive.org/stream/vocabolariodeid00tiragoog#page/n9/mode/2up Tóne Tirabósch, *Vocabolario dei dialetti bergamaschi antichi e moderni'', Bèrghem, 1873]
*Proèrbe bergamàsch
*Óter proèrbe bergamàsch
*Vocabolàre del dialèt de Treì 
*Nozioni di Grammatica del Dialetto Bergamasco