open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Massimo Volume

I **Massimo Volume** a hinn un grüp de rock che'l s'è furmaa a Bulogna a la fin di agn '80 e che l'ha desmetüü de sunà in del 2002 per pöö turnà in del 2008. A hinn cunsideraa vün di grüp püssee impurtant che l'ha cantaa in talian.

## Storia
Atif a Bulogna in del periud de l'ucüpaziun del center sucial Pratello, dopu d'un prim demotape, registraa in del 1992 e ciamaa *Demo Nero* (*Demo Negher*) per el culur de la sua cuertina e che l'ha interessaa l'ambient discugrafich, in del 1993 a l'è surtii el sò prim disch ciamaa *[[Stanze]]* (*Stanz*) per la cà discugrafiga indipendenta *Underground Records*.

In del 1995 a l'è surtii per la Polygram (cun la prudüziun de la Mescal) l'album *Lungo I Bordi*, prubabilment el sò disch püssee bel.

El 31 de desember del 1996 i Massimo Volume hann presentaa i canzun de l'album *Da Qui* (*De chì*), in d'un cuncert al Link a Bulogna un dì che'l fiucava un frach. Per l'album la gh'è la culaburaziun d'un növ ghitarista: el Metello Orsini. El prudütur artistich a l'è l'ex Lounge Lizards Steve Piccolo.

In de l'utuber del 1999 a l'è surtii l'ültim album, *Club Privé*, cun la partecipaziun del milanes Manuel Agnelli di Afterhours (alla prudüziun) e de la Cristina Donà. La gh'è anmò la culaburaziun del Steve Piccolo. In quel agn là al grüp al s'è giuntaa anca el  Dario Parisini, ex di Disciplinatha, che'l mularà el grüp l'ann dopu.

El grüp l'ha faa anca la culona sunora del film Almost Blue de l'Alex Infascelli, cun canzun növ e vecc.

Dopu che aveven desmetüü de sunà in del 2002, el grüp a l'è turnaa a sunà el 12 de lüj del 2008 per un cuncert special 'me süport di Afterhours e de la Patti Smith al  Traffic Festival de Türin, e pöö, el 10 de agust, al Frequenze Disturbate de Ürbin.  

## Furmaziun
*Emidio (Mimì) Clementi - bass e vus
*Egle Sommacal - ghitara
*Vittoria Burattini - bateria

### Alter müsicista
*Gabriele Ceci - ghitara (1991-1997)
*Umberto Palazzo - ghitara e vus (1991-1992)
*Metello Orsini - ghitara (1997-1999)
*Marcella Riccardi - ghitara e vus (1999-2002)
*Dario Parisini - ghitara (1999-2000)
*Stefano Pilia - ghitara (2008)

## Discugrafia
### In del stüdi
* 1993 - *[[Stanze]]*
* 1995 - *[[Lungo i Bordi]]*
* 1997 - *[[Da Qui]]*
* 1999 - *[[Club Privé]]*

### Culonn sonor
* 2001 - *[[Almost Blue (culona sunora)|Almost Blue]]*

### Compilation
* 1997 - *Fuoco fatuo* in *[[Metal Machine Muzak]]*

## Ligam de föra
*Sit ufizial
*MySpace
*''Massimo Volume stanze'': sito minga ufizial 
*Scheda de l'OndaRock
*Intervista de FreakOut, del genar del 2009
Varz

**Varz** (*Varzi* in talian) l'è un cumün de 3.460 abitant int la pruincia de Pavia.
U se tröva int l'Ultrepò Paves, int una conca in mezz a la vale Stafura, a la drita del rial, ins la statal del Penes. Al gh'ha , cont ona süperfis de  km² e ona densità de  ab./km².

Al cumün de Varz al cunfìna coi comün de Bagnèra, Fabrica Cüron (AL), Gremiasch (AL), Minchinigh, Pont Niza, Rumagnes, Santa Margarita, Val Nisa, Valverda, Zavataré.

Varz l'è famusa per el so salàm in tüta la Lumbardia 'ntrega.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de Varz l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
Malagnén

**Malagnin** (*Malagnéen* in Cremones; *Malagnino* in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona che 'l cunta , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².
.

El comun el se troeuva proppi arent al sò capploeugh de provincia.

## Evoluzion demografega
L'andament del nomer de abitant del comun de Malagnin l'è mostraa in de la tabela chi de sota:

## Riferiment
La Pessina

**La Pessina** (*La Pesìna* in Cremones; *Pessina Cremonese* in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona con , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².

L'è tacàt ai cümü de Cappella de' Picenardi, Gabbioneta-Binanuova, Isola Dovarese, Ostiano, Pescarolo ed Uniti, Torre de' Picenardi, Volongo

## Evoluzion demografega
L'andament del nomer de abitant del comun de La Pessina l'è mostraa in de la tabela chi de sota:

## Riferiment
Pozzaj

**Pozzaj** (*Pusài* in Cremones; *Pozzaglio ed Uniti* in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona che 'l gh'ha , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km².

I alter center del comun, oltra al center che l'è pròpri Pozzaj, hinn *[[Casalsigon]]* (nòrd-òvest), *Castelnoeuv Gherard* (nòrd-est), *Brazzoeuj* (nòrd; chì se troeuven i scoeur), *Solaroeu del Persegh* a est. El paes se troeuva a 7 km de la cittaa de Cremona.

L'è tacaa ai comun de Casalbuttano ed Uniti, Castelverde, Corte de' Frati, Olmeneta, Persico Dosimo e Robecco d'Oglio.

## Evoluzion demografega
L'andament del nomer de abitant del comun de Pusai l'è mostraa in de la tabela chi de sota:

## Riferiment
Gaitan Crespi

El **Gaitan Crespi** (Büsti Grandi, 1852 - Milan 1913) l'è stat un pueta e stüdius de la leteradüra milanesa.

## Interprogèt
*lmo.Wikisource

**A on amis andaa in America
**Amor
**Brindes
**El mè ritratt moral
**Fascinazion
**Invocazion
**Lament dol Pidrin

**La balonada. Satira giornalistica in sestine milanesi di G.C.
Erölanöa

**Erölanöa** (en Italià: *Verolanuova*), l'è 'n cümü de  de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla *Bàsa Bresàna* a 25 km a Sud de la cità de Brèsa e 22 km a nòrt de la cità de Cremùna.

El teretóre de Erölanöa l'è töt pià e l'è streersàt del Strù, che l'è 'n fiöm che 'l nas endèl cümü de San Pàol e 'l va a sbötàs endèl Òi a Puntìc. El Strù 'l pödarès véser a l'urìgin o 'ndèna quat maniéra ligàt al nòm de le dò Eröle (Erölanöa e Erölaècia) perchè en urìgin el se ciamàa *Verrone*.

Del cümü de Erölanöa fa pàrt apò a le frasiù de *Bréda* e *Cadignà*. Chèsta öltema la g'ha fàt cümü de per sò cönt enfìna al 1928.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Capisù

**Capisù** (o *Capissù* 'n ortografèa del Dücàt; nòm uficiàl en italià: *Capizzone*') l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la Al d'Emagna sö i rie de 'l Imagna.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

Ol paìs l' se tróa a 17 km de la sità e a 454 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Bedoléta, Berbèn, Brembila, Róncola, Stròsa, Übiàl Clanèss.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Capisù l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Club de Gimnasia y Esgrima La Plata

**Club de Gimnasia y Esgrima La Plata** (**Club de Ginnastega e Scherma La Plata** in lombard), puseee semplicement **Gimnasia**, scorciada, l'è la pussee vegia squadra de folber de La Plata, ne la pruincia de Buenos Aires. 

Gimnasia y Esgrima l'è nassuda in del 1887. Incoeu la giuga in de la Primera División de l'Argentina. In del sò palmares gh'hinn 1 scudett (1929) e 1 Coppa Centenario (1994).
La soa divisa la gh'haa i righ bianch e azur, cunt i bragh curt azur.

## Liamm de feu
* Sitt de la squadra
Mielec

**Mielec** a l'è una cità in del süd-est de la Pulonia cun pressapoch 60.963 abitant (2014). A l'è un impurtant center indüstrial.
Erölaècia

**Erölaècia** ciamàda apò apéna **Eröla** o **Öröla**, (en Italià: *Verolavecchia*), l'è 'n cümü de  de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla *Bàsa Bresàna* ai cunfì de la pruvìncia, tacàt a la pruvìncia de Cremùna. El se tróa a 26 km a Sudòvest de la cità de Brèsa e 22 km a nòrt de la cità de Cremùna.

El teretóre de Erölaècia 'l fàa part del *[[San Pàol|pagus farraticanus]]* e se pènsa che l'ìes giü dei fóncc che gh'è nit sö co la colonizasiù romàna. Endèl alt medioévo la fàa riferimènt a la piéf de Quinsà, ma dòpo l'è pasàda sóta 'l contròl de la Abasìa de Lé, compàgn de 'n pó töcc i paés entùren. Zamò 'ndèi docümèncc del 1194 se pàrla d'en *flumen Virolae* (riferìt al Strù) e 'ndèl 1196 se lümìna 'na *Verola Vetula*. Del bórc medievàl de *Verola Vetula* gh'è restàt la 'mpostasiù ürbanìstica squadràda 'ndèla zòna del *Montecucco* a sud de la seriöla dei Mülì. A nòrt de chèsta, 'nvéce, gh'ìa 'l castèl, del qual al dé d'encö gh'è restàt apéna la tór gòtica e 'n quac rèst dei mür.

Del cümü de Erölaècia fa pàrt apò a le frasiù de *Vilanöa*, *Scorsaröl* e *Montezèi*, töte trè de urìgin antìca. A *Vilanöa*, 'ndèl 1864, gh'è stat troàt i rèscc de 'na necròpoli romàna. I repèrcc de chèsto sit i è conservàcc endèl *Muzèo Romàno* de Brèsa. *Montezèi* 'nvéce 'l vé sö söndèn dosèl söla spónda mansìna del Òi e l'è lüminàt per la prìma ólta 'ndèn docümènt del 1022.

## Evulusiù demogràfica
L'andamènt del nömer de abitàncc de Erölaècia l'è ilüstràt endèla tabèla reprezentàda ché sóta:

## Riferimèncc
Międzyrzec Podlaski

**Międzyrzec Podlaski** (*Meseritz* in tudesch; *Meserici* in latin; *Podleské Meziříčí* antegament in cech) a l'è una cità de la Pulonia cun pressapoch 17.100 abitant (2014). El fiüm Krzna al passa in de la cità. La cità a l'è stada fundada in del ann 1175.
Puck

**Puck** (*Pùck* in casciüb; *Putzig* in tudesch) a l'è un paes in Pulonia (Voivodaa de la Pomerania). Al gh'ha una pupulaziun de 11.369 abitant (2014) e una süperfiss de 4,9 km².
Stoczek Łukowski

**Stoczek Łukowski** a l'è un paes de la Pulonia (Voivodato de Lüblin). Al gh'ha una pupulaziun de 2741 abitant (2014) e una süperfiss de 9,13 km². El fiüm Świder al traversa la cità.

## Ligam de föra
* sit ufizial
Cambridge

**Cambridge** (*Caergrawnt* in gales; *Cantabrigia* in latin) a l'è una cità de l'Inghiltera, famusa per la sua üniversità che l'è vüna dei püssee antigh del mond. 

La se tröa a pressapoch 80 km a nord de Lundra e la gh'ha una pupulaziun de 122.800 (2008), che 22&nbsp;153 eren stüdent.
Perm'

**Perm** (Пермь in rüss) a l'è una cità de la Rüssia, la capital del kraj de Perm, in sü la riva manzina del fiüm Kama e ai pee di munt Uraj. Al gh'ha pressapoch 999&nbsp;000 abitant (2005).


## Storia
La cità l'hann fundada el Vasiliy Tatishyev e'l Georg Wilhelm de Gennin in del 1723.


File:Tatishchev.png|V. Tatishyev
File:Georg_Wilhelm_de_Gennin.jpg|G. W. de Gennin
Göteborg

**Göteborg** (in svedes se dìs: *iotebòri*; *Gothenburg* in ingles; *Gothembourg* in frances; *Gotemburgo* in spagnö e purtughes; *Gotenburg* in tudesch e ulandes) a l'è la segunda cità püssee granda de la Svezia, cun 495&nbsp;849 abitant in 2000 (l'area metrupulitana la gh'ha pressapoch 817&nbsp;000 abitant), che la se tröa in sü la costa ucidentala de la Svezia, in sül Mar del Nord. Le cità l'ha fundada el Gustav II Adolf. Göteborg a l'è la capital de la regiun Västra Götaland.
## Cità gemelaa
* Nurvegia:
**Bergen.
**Oslo.
* Turku, Finlandia.
* Århus, Danimarca.
* Shangai, Cina.
* Liun, Francia.
* Chicago, Stat Ünii.
* Cracovia, Pulonia.
* San Pederbürgh, Rüssia.
* Tallinn, Estonia.
* Rostock, Germania.
* Badalona, Spagna.
Istanbul

**Istanbul** (in turch *İstanbul*, prima la se ciamava *Costantinopel* e *Bisanzi*) a l'è la cità pussee granda de la Turchia oltra che so center industrial e economegh: l'è anca caploeugh de la provincia omonema.

Storega capital de l'Imperi Otoman del 1452 al 1922, l'è stada anca capital de l'Imperi Roman (330-395), de l'Imperi Bizantin (395-1204 e 1261-1453) e de l'Imperi latin (1204-1261): al temp l'era considerada la segonda Roma. Per via de la soa posizzion tropa vulnerabel ai armade de mar di vesin la noeuva Republega de Turchia l'ha sernid de spostà la capital a Ankara, che l'era el so center operativ.

Cità de circa 15 milion de abitant, l'è spartida in do del Bosfor, roba che la fa de Istanbul una cità intercontinentala: mità in Europa e mità in Asia. Quella roba chi la influenza i straport: i linie de la metropolitana citadina passen mia el strecc, istess i tram: gh'è el servizzi ferroviari suburban Marmaray che 'l passa de sota, oltra al Metrobus, sistema in corsia propia che 'l traversa el pont in sul Bosfor. Gh'è anca quater funicolere, la prima, el Tünel, l'è la segonda ferrovia urbana sota terra pussee veggia d'Europa, dopo quella de Londra.

La cità, retegnuda una cità global, l'è anca hub de la Turkish Airlines, che la gh'ha sede in del reoport de Istanbul: in la cità gh'è anca el reoport de Istanbul-Sabiha Gökçen e 'l vegg reoport de Istanbul-Atatürk, incoeu doperad domà per servizzi minga de linia.

## Riferiment
*Treccani

## Alter proget
Giuni Russo

**Giuni Russo**, pseudonim de **Giüsepa Romeo** (Palerm, 10 de setember 1951 – Milan, 14 de setember 2004), a l'era una cantant siciliana de müsega pop, liriga e tant alter gener.

Anca se l'ha registraa un gran nümer de disch, a l'è cugnussüda suratüt per i dò canzun *Un estate al mare*, un sücess de l'estat del 1982 e *Alghero* del 1999.

La gh'aveva una vùs che la rivava a cantà in cinch utav, e la cantava ulter che in l'Italian, anca in Ingles, Frances, Giapunes, Sicilian, Spagnöl, Àrab, Farsi e Latin.

L'ha lauraa insema al Franco Battiato.

La sò carera a l'è dürada ben 36 agn; pürtropp a l'è morta d'un mal in del 2004.

## Discugrafia

* 1975: *Love Is a Woman*;
* 1981: *Energie*;
* 1983: *Vox*;
* 1984: *Mediterranea*;
* 1986: *Giuni*;
* 1987: *ALBUM*;
* 1988: *A casa di Ida Rubinstein*;
* 1992: *Amala*;
* 1994: *Se fossi più simpatica sarei meno antipatica*;
* 1998: *Voce prigioniera*;
* 1999: *Alghero*
* 2002: *Signorina Romeo Live*;
* 2003: *Morirò d'amore*;
* 2003: *Demo De Midi*;
* 2004: *Napoli che canta*;
* 2006: *Unusual*;
* 2007: *The Complete Giuni*;
* 2008: *Cercati in me*.
Liberia

La **Liberia** a l'è un paes de l'Africa ucidentala.

A l'è tacada a la Sierra Leone, a la Guinea e la Costa d'Avori e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich.
La capital a l'è Monrovia.
La gh'ha una süperfiss de 111.369 km² e una pupulaziun de pressapoch 3.300.000 abitant.

## Storia muderna
In del 1822 la American Colonization Society, che la vütava el guvernu di Stat Ünii, l'aveva tacaa a manda in Liberia i s'ciav afru-american liberaa.
In del 1847 i "american-liberian" hann pruclamaa l'indipendenza del paes.

## Urganizaziun pulitiga
La Liberia (nom ufizial: **Republic of Liberia**) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'George Weah (del 2018).
Monrovia

**Monrovia** a l’è la capital de la Liberia.

A l'è anca la prima cità de la Liberia per impurtanza ecunomiga e per pupulaziun, cun 572.000 abitant (2003).

## Geugrafia
Monrovia a l'è un impurtant port in sü l'Ucean Atlantich.

## Cità gemelaa
Monrovia a l'è gemelada cun:
*  Dayton, Stat Ünii d'America
*  Taipei, Taiwan
Sierra Leone

La **Sierra Leone** a l'è un paes de l'Africa ucidentala.

A l'è tacada a la Guinea e a la Liberia e 'l'a bagna l'Ucean Atlantich.
La capital a l'è Freetown.
La gh'ha una süperfiss de 71.740 km² e una pupulaziun de pressapoch 6 miliun d'abitant.



## Storia muderna
La Sierra Leone a l'è stada un pussediment del Regn Ünii fina al 1961, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.

## Urganizaziun pulitiga
La Sierra Leone (nom ufizial: **Republic of Sierra Leone**) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Julius Maada Bio (del 2018).
Giovan Battista Pellegrini

**Giovan Battista Pellegrini**  (Cencenighe Agordino, 23 de fevrar 1921 - Padua, 3 de fevrar 2007) l'è stat un linguista talian. 
La stüdiaa a Padua cun Carlo Tagliavini, e pöö la lauraa a Pisa dal 1946 fín al 1956 cume  assistent de filulugia rumanza. 
Del 1956 l'ha vincüü el cuncurs de "Storia de la lengua taliana", e l'è 'ndat a Palerm a mustrà Glutulugia e Filulugia germanica. Del 1958 l'è pöö 'ndat a Triest indè che l'è stat ducent de "Storia de la lengua taliana" e de "Filulugia
rumanza". Del 1964 l'è passaa definitivament a Padua, de fianch al so maester, Carlo Tagliavini, cume ducent de Glutulugia. L'ha insegnaa anca di curs de Linguistica ladina e de Lengua e leteradüra albanes.

L'è stat vön di fundadur e anca el diretur (1988--92) del *Centro di Studio per la Dialettologia italiana* del CNR de Padua.
Cavriàt

**Cavriàt San Gervàs** (nòm uficiàl en italià: *Capriate San Gervasio*), l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem. El' se tróa 'n de la basa pianüra de l’Isola che l’è chèl tòch de pianüra bergamasca tra ‘l Brèmb e l’Ada.
El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

Ol cümü che l' se tróa a 17 km de la sità e a 188 méter söl lièl del mar l’è furmàt da dù paìs: Cavriàt e San Gervàs che i fàa cümü desperlùr fina al 1928.

Per Cavriàt la pasa l’autostrada A4 Bèrghem – Milà, casèl de Cavriàt.

El cunfìna coi cümü de Botanüch, Brembàt, Calòniga, Filàch, Trezz (MI) e Aer (MI).

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cavriàt San Gervàs l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Ol patròno

Ol patròno de Cavriàt l'è Sant Alisànt che l'è ach ol patròno de Bèrghem e la sò fèsta l'è 'l 26 de Agóst.

## De èt

Ol bórgh indüstiràl de Crèspi che l’Unesco l'à dichiaràt patrimòne de l’Ümanità. 

## Riferiment


## Oter progecc

## Us curelade
*Grespi d'Ada
Buteglia

La **buteglia** (*butìglia* o *bòsa* 'n Lumbàrt Orientàl) l'è chela roba che sa dupera per met dent quaicos de liquit cume pudaria ves l'acqua o ul ven o l'oli. La po ves da veder o da plastica, se po sarala su cul tap se l'è de plastica o cul buscion se l'è de veder e gh'è dent ul ven.
San Basàn

**San Bassan** (*San Bassano* in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona che 'l gh'ha , cont ona superfiss de  km² e ona densità de  ab./km². Al se troeuva arent al Seri Mòrt.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer de abitant del comun de San Bassan l'è mustraa in de la tabela chi de sota

## Riferiment
San Martén (CR)

**San Martin** (*San Martén* in Cremones; *San Martino del Lago* in Italian) a l'è on comun de la Provincia de Cremona de , cont ona superfis de  km² e ona densità de  ab./km².

## Evoluzion demogràfica
L'andament del numer de abitant del comun de San Martin l'è mostraa in la tabella chi sotta:

## Riferimèncc
Scandulèra

**Scandulèra** (nòm uficiàl en italià *Scandolara Ravara*) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Lombardia, en Pruvìncia de Cremuna. El g'ha , 'na superfìce de  km² e 'na densità de  ab./km². 

El cunfìna coi cümü de Cingia de' Botti, Gussola, Motta Baluffi, San Martino del Lago, Solarolo Rainerio e Torricella del Pizzo.

## Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Scandulèra l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:


## Riferimèncc
Niger

*Atensiù! Semài che te sercàet el fiöm che g'ha 'l stès nòm, àrda: *'Niger (fiüm)**''</center></small>

El **Nìger** a l'è un paes de l'[[Africa]] ucidentala.

A l'è tacaa a l'[[Algeria]], a la [[Libia]], al [[Ciad]], a la [[Nigeria]], al [[Benin]], al [[Burkina Faso]] e al [[Mali]].<br />
La capital a l'è [[Niamey]].<br />
Al gh'ha una süperfiss de 1.267.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 22 miliun d'abitant.


<br />

== Storia muderna ==
El Niger a l'è staa un pussediment de la [[Francia]] del [[1922]] al [[1960]], quand che l'ha utegnüü l'[[indipendenza]].

== Urganizaziun pulitiga ==
El Nìger (nòm ofissial: **République du Niger''') a l'è una repübliga.
El president a l'è el Mohamed Bazoum (del 2021).
El prim minister a l'è el Ouhoumoudou Mahamadou (del 2021).
Niamey

**Niamey** l'è la capital del Niger, la cità piö 'mportànta del paés del pont de vìsta cültüràl e econòmich. L'è apò la cità piö grànda per dimensiù. La se tróa sö le spónde del fiöm Niger, pwer lo piö sö la spónda dèstra. La g'ha 'n indüstria de manifatüra de matù, prodócc en ceràmica e prudusiù de stòfe e vistìcc.

Endel 2009 l'ìa popolàda de 1.004.000 abitàncc 

Se pènsa che la sàpe stàda fondàda endel sècol XVIII, ma l'è restàda en cèntro de póca emportànsa 'nfìna a quan che i fransés i g'ha fat sö 'na postasiù coloniàla endei agn novànta del sècol XIX. Endel 1926 Niamey l'è deentàda la capitàl del Niger; la popolasiù l'è crisìda 'n pó a la ólta, de le 3.000 persùne del 1930, a presapóch 30.000 endel 1960, 250.000 endel 1980 e - a stà a le stìme 800.000 endel 2000. La rizù principàla per chèsto crèser de popolasiù l'è stàda l'imigrasiù endèi perìocc de söta.

## Riferimèncc
Cornalba

**Cornalba** (nòm uficiàl en italià; *Cornalba*) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la Al Serina öna lateràl de la Al Brembana e l' se tróa a i pé del mut Àlben.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

Ol paìs l' se tróa a 33 km de la sità e a 893 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Còsta Serina, Gagianiga, Ultra 'l Còl, Onéda, Serina, Èrfa.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Cornalba l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Dèl

**Dèl** (en Italià: *Dello*), l'è 'n cümü de  de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla *Bàsa Bresàna* a 16 km a Sudòvest de la cità de Brèsa.

El teretóre 'l pórta amò i sègn de la centüriasiù romàna, spartisiù de la tèra en quadràcc de dàga 'n consègna ai soldàcc en pinsiù. Se pènsa che Dèl l'ìes en cèntro abitàt de urìgin romàna e pò dòpo 'na piéf cristiàna, che l'ìa sitüàda a séra del paés, endoche amò 'ncö 'n ciós l'è ciamàt *ciós dei Mórcc de San Macàre". </br>
La piéf l'è lüminàda 'ndèn docümènt escuvìl del [[1178]], che 'l paàrla apò d'en castèl. En bànda a la piéf, el gh'ìa divèrse proprietà apò a 'l convènt bresà dei Sàncc Cosma e Damià, che 'l g'ha organizàt la bunìfica. En ricòrdo de le mòneghe biniditìne gh'è amò 'l nòm de la località *Finìl de le Mòneghe*. A cumincià del [[1300]], el paés el g'ha ambiàt a svilüpàs a matìna del Castèl.

El nòm del paés facilmènt el vé de *Ello* (ciós de fùrma iregulàr, a triàngol o a trapésio). Endèl 1200 el se 'l tróa scriìt come *Hello* e 'ndèl 1400 *Ellum''.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
Vladimir Il'ič Ul'janov

**Vladimir Il'ič Ul'janov** (Russ *Владимир Ильич Ульянов*), ciamaa anca **Nikolaj Lenin** (Russ *Ленин*), nassuu 'l 10 de Luj (22 de Avril, cont el lunari Gregorian), 1870 a Simbirsk; e muruu 'l 21 de Sgenée 1924 a Gorkij, un paes arent a Mosca, l'è staa on politegh comunista, un revoluzionari, e un leader popular sovietich.

El giovin Lenin, in de l'andà contra di pensee estremista de'l sò fradel grand, che l'èra stáa fusilaa despoeu che l'eva tentà de fa foeura 'l Zar, el s'era unii ai socialdemocratigh marxista e per quella reson chi l'era staa constrengiuu puvoeult ad andà in esili, la pupart di voeult in de la Sguissera. In del 1903 l'eva faa su una soa frazion in del Partii di Lavorator Socialdemocratich Russ, ciamaa "i Bolscevegh" che pussee tard hin poeu devegnuu 'l Partii Comunista Russ.

## Vos correlaa
*Stalin
*Comunism de guerra
*Noeuva Politega Economega
Fonté

**Funté** (nòm uficiàl en italià: *Fonteno*) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa sö i culine tra la Al Caalina e la ria del lach de Sàrnech.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

Ol paìs l' se tróa a 41 km de la sità e a 606 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de San Ròch, Énden, Monestaröl, Parsànega, Rìa de Sólt, Sólt e Ìgol.

## De èt

Da Funté s'gót d'ü gran bèl panorama sö ü bèl tòch del lach de Sàrnech.


Immagine:fonteno2.jpg|La al de Fonté e 'l lach 
Immagine:fonteno3.jpg|La al de Fonté 
Immagine:fonteno4.jpg|La al de Fonté 
Immagine:fonteno5.jpg|Ol torènt Zù


## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Fonté l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Priola

**Priola** (en piemontés: *Priòla*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 802 abitàncc, 'na superfìce de 27&nbsp;km² e 'na densità de 30 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bagnasco, Calizzano (SV), Garessio, Viola.

## Evulusiù demogràfica
Romà

**Romà** (nòm uficiàl en italià: *Romano di Lombardia*) l'è ü gròs cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la basa pianüra a la mansina del Sère.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km².

Ol paìs l' se tróa a 25 km de la sità e a 120 méter söl lièl del mar. 

## De èt

Ol castèl di Viscóncc o la ròca viscontea. 

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Romà l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Aquila (jener)

Ol jener ***Aquila*** (del latin) al fa part de la fameia dei *[[Accipitridae]]* e al regrupa i agole qe i g'ha la carateristega de vesser de grossa taia.

## Lista dei specie

## Riferiments
*  Congress Ornitolojeg Internazional, ''Aquila'' ind el orden ''Accipitridae''
Lodrin

* **Lodrin**, en bresà **[[Ludrì]]**, cümü de la Val Trompia, en Pruvìncia de Brèsa.
* **[[Lodrino (Svizzera)|Lodrin]]**, cümü del distrèt de Riviera, endèl Cantù Ticino.
Sànga

**Sanga** (in Italià: *Zanica*) l'è ü cümü de la pruìnsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la ólta pianüra sö la ria de la Mórla.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

Ol paìs l' se tróa a 7 km de la sità e a 210 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Sà, Caernàch, Cümü Nöf, Grasòbe, Öre, Stezà e Örgnà. Ol teritòre cümünàl de Sànga l'è traersàt fò da la Mórla.

## De èt
In paìs s'pöl vèt la cà del feracaài o mariscàlf, 'ndóe se dis che la sìes nasìda la màschera bergamàsca del Giupì e
la vìla liberty de la famèa Spasciani fàcia sö al presépe del méla e nöf e dai agn '70 palàs cümünàl de Sànga.
Fò del paìs in di càp a mèsa stràda tra Sànga e Grasòbe s' tróa la cézina de la Madóna di Cap.

## Gh'è nasìt

A Sanga l'è nasìt ol Felice Moretti, pò dientàt *Padre Davide*, che l'è stacc ün importànt sunadùr de òrghen e compositùr de müzìca per òrghen.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Sànga l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Gallery

Archivi:Sànga la Madóna di Cap.JPG‬| La céza de la Madóna di Cap
Archivi:Sànga vìla Spasciani 1.JPG | La vìla Spasciani dal de dét
Archivi:Sànga vìla Spasciani 2.JPG | La vìla Spasciani dal de dét


## Riferiment
Téren

**Téren** (in italià *Terno d'Isola*) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de l'Isola, chèl tòch de pianüra bergamàsca tra 'l Brèmb e l'Ada.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

Ol paìs l' se tróa a 12 km de la sità e a 229 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Bunàt Sura, Calösch, Carvìch, Chignöl (BG), Mapèl, Medulàch e Sóta 'l Mut.

A Téren la pàsa e la se fèrma la ferovìa Bèrghem - Carnàt - Mónza.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Téren l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Mar

El **mar** a l'è una distesa granda de aqua salada arent ai cuntinent. Vegnen ciamaa mar anca di grant *lach* de aqua de solet salada cume el mar Caspi o el mar Mort.
Ucean Atlantich

L**'Ucean Atlantich** a l'è vün di cinch ucean de la Tera. Al se tröa intra l'America a ovest e l'Europa e l'Africa a est.

I mar che furmen l'Ucean Atlantich:
* quij che bagnen i cost de l'Europa:
** Mar del Nord
** Mar Cantabrich

* quij che bagnen i cost de l'America
** Mar di Caraib

Mar intern che gh'hann una cunessiun cun l'Ucean Atlantich:
** Mar Baltich
** Mar Mediterani

L'ucean l'ocüpa una cunca slargada, a furma de "S", estendüda de Nord a Süd e dividüda in Atlantich del Nord e de Süd di corent equaturiaj a una latitüdin de 8° nord, pressapoch. L'Ucean Atlantic a l'è ligaa a l'Ucean Pacifich per mez de l'Ucean Artich a nord e el Pass de Drake a süd. La gh'è anca una cunessiun artificiala intra l'Atlantich e'l Pacifich a travers el Canal de Panama. A est, la linea che la spartiss l'Atlantich e l'Ucean Indian a l'è el meridian 20° est . L'Atlantich a l'è spartii de l'Ucean Artich d'una linea che la va de la Gruenlandia al süd di isul Spitsbergen a nord de la Nurvegia.

L'Ucean Atlantich al quata pressapoch el 20% de la süperfiss de la tera. Cunt i sò mar vesin al quata un'area de 106.450.000 km²; dumà lü, un'area de 82.362.000 km². L'area de tera che 'l bagna a l'è quater völt quela del Pacifich o de l'Indian. El vulüm d'aqua de l'Atlantich e di sò mar vesin a l'è de 354.700.000 km3 e dumà la sua a l'è de 323.600.000 km3.

La prufundità media de l'Atlantich, cunt i sò mar vesin, a l'è de 3332 m; indeperlü a l'è de 3.926 m. La prufundità püssee granda, 8605 m, a l'è la fossa de Puerto Rico. L'ampieza de l'Atlantich la va de 2848 km intra el Brasil e Liberia a 4830 km intra i Stat Ünii e el nord de l'Africa.

L'Ucean Atlantich al gh'ha di cost iregular cunt un frach de baj, gulf e mar, cume el Mar di Caraib, el Gulf del Messich, el Gulf de San Lurenz, la Baja de Hudson, la Baja de Baffin, el Mar Mediterani, el Mar Negher, el Mar del Nord, el Mar Baltich, el Mar de Barents, el Mar de Nurvegia-Gruenlandia, e'l Mar de Weddell. Un'altra sua carateristiga a l'è che'l gh'ha una nümer relativament piscinin de isul. i sò isul a hinn i Svalbard (o Spitsbergen), la Gruenlandia, l'Islanda, la Gran Bretagna, l'Irlanda, Fernando de Noronha, i Azor, i Isul Madeira, i Canari, Cap Verd, i Bermüd, i Indi Ucidentaj, Ascensiun, Sant'Elena, Tristan da Cunha, i Falkland (o Malvin),  e tüt i isul di Caraib.
Fium

Un **fium** (o fioeum) a l'è una cors d'aqua cont un fluss continov, che 'l vegn di so sorgent, de la pioeuva, del deslenguàss de fioca e giazz e de cors d'aqua sota terra. El po varià in longhezza, basin, portada, pendenza e velocità. El principia indova che la gh'è la sorgent, el scorr in del so lecc e 'l termina indova la gh'è la boca, chichinscì el poel finì in de l'ocean o in del mar, in d'un lagh o in d'un alter fium, in quell cas chì el fium al se ciama afluent. Quand che el fium a l'è curt, strecc e cont una portada de aqua irregolar a l'è ciamad rial, olter nom a inn rusa o russadel.

## Bibliografia
**Enciclopedia Generale De Agostini*, Istituto Geografico De Agostini S.p.a., Novara, 1988

## Alter proget
Lagh

Un **lagh** (anca *lach*, per via de la de-vucalizazion finala) a l'è una massa granda d'aqua che la se tröa in d'una depressiun del teren.

De solet i lach gh'hann dent aqua dulza, ma a gh'hinn anca di lach de aqua salada cume el Mar Mort e'l Mar Caspi.
Ucean

I **ucean** a hinn distes grand de aqua salada che spartissen i cuntinent.

I ucean a hinn
# l'Ucean Pacifich de 179.700.000 chilometrer quadraa;
# l'Ucean Atlantich de 106.100.000 chilometrer quadraa;
# l'Ucean Indian de 74.900.000 chilometrer quadraa;
# l'Ucean Antartich de 20 327 000 chilometrer quadraa;
# l'Ucean Artich de 14 090 000 chilometrer quadraa.
I ültim dü ja ciamen anca mar Antartich e mar Artich.
Volcan

El **volcan** a l'è una strutura geologega che la se forma con la vegnuda su, despoeu de atività erutiva, de preja fonduda, el magma.

A l'è formad de una strutura minga visibel, de denter de la rusca, che la ciapa denter la camera magmatega e i condot magmategh, e una strutura visibel de foeura formada de l’altura volcanega, in gener pu o manch conega, fada su de l'insema di materiai liquid, solid o gassos che inn stad emetud del crater volcanegh o di crater in di varie fas erutive del volcan. Pussee in general inn considerad volcan tute i descontinuità in de la rusca de la Terra travers che, con manifestazzion varie, se fann strada i prodot de l'atività magmatega endogena: polver, gas, vapor e materiai fondud solid. La sortida del material volcanegh: lava, scender, lapill, gas, scorie e vapor d'aqua, a l'è ciamada eruzzion.

La forma e l'altezza de un volcan dependen da tant fator, coma l'età del volcan, el tip de atività erutiva, la tipologia de magma e i carateristeghe de la strutura volcanega de sota al mont volcanegh. In su la superfis de la Terra el 91% di volcan a l'è sota l'aqua (la pupart longh i dorsai medi oceaneghe), circa 1500 inn quei incoeu pizzad in sui terre.

## Descrizzion

In de l'astenosfera e in de la rusca terrestra, despoeu di process tetonegh, se fann su grosse masse magmateghe a causa di forze tetoneghe, di atrid e di nivell de pression e temperadura. Quei fator chì representen poeu anca i cause de la vegnuda su e foeura de magma in su la superfis terrestra e donca anca la causa di eruzzion.

Quell che l'è comunement ciamad volcan, in de la terminologia tecnega a l'è definid *edifizzi volcanegh* o *con volcanegh*, ma desgià che el termen pussee doperad a l'è *volcan*, l'edifizzi volcanegh el vegn despess ciamad inscì anca in geologia.

Un generegh volcan a l'è formad de:
* una camera magmatega o ben el sit indova a l'è guarnad sotaterra el magma che l'alimenta el volcan.
* un camin o condot volcanegh principal, sit de transit del magma de la camera magmatega vers la superfis.
* un crater o boca.
* vun o pussee condot segondari, che vegnen foeura di fianch del volcan o de la bas, e dann vita a di con e crater segondari.
* di filidure laterai, in sul fianch del volcan, per la pression del magma. Permeten la sortida de lava sota forma de eruzzion filidurala.

El camin a l'è minga semper in su la perpendicolar de la faja de indova 'l vegn el magma, desgià che el condot el poeul vesser anca a percors trasversal; un volcan el poeul vesser el camin de una faja a tant chilometer de distanza. A l'è el cas del Vesuvi, la so faja la passa a circa 40&nbsp;km pussee a est.

## Ligam de foeura
*Volcan, in su *Enciclopedia Britanega*, Encyclopædia Britannica, Inc.
Lava

La **lava** a l'è la part del magma "rütada", ciuè spüada föra, che la ria in sü la süperfiss de la Tera o in cel. La gh'ha un culur negher o russ, e se veden dent di bul d'aqua e de acid.
Monbetsu

**Monbetsu** a l'è una cità de port de pressapoch 24.000 abitant in sü la riva nord-urientala de l'isula d'Hokkaido, in Giapun.
Telgàt

**Telgàt** l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la pianüra bergamasca sö la ria drécia del fiöm Òi.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

Ol paìs l' se tróa a 18 km de la sità e a 191 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Bólgher, Ciüdü, Grömèl, Palasöl (BS), Palösch.

## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Telgàt l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Ucean Pacifich

L**'Ucean Pacifich** a l'è l'ucean püssee grand del mund e'l quata un terz de la süperfiss terestra, cunt un'area de 179.7 miliun de km². A l'è lungh pressapoch 15.500 km e'l scumincia a nord cunt el mar de Bering (che'l fa anca lü part de l'Ucean Pacifich) e'l riva a süd fina arent a l'Antartid (el mar de Ross); la sua largheza massima est-ovest la se tröa a cinch grad de latitüdin Nord, a l'è de  19.800 km, e l'è la linea che la va de l'Indunesia fina a la costa de la Culumbia. El limit ucidental de l'ucean a l'è situaa de suenz in del stret de Malacca. In de l'Ucean Pacifich al gh'è anca el punt püssee fund de la superfiss terestra, la fossa di Mariann.

El Pacifich al gh'ha dent pressapoch 25.000 isul, püssee de tücc i alter ucean miss insema, e la püssee part a l'è sota l'equadur.

Ai burd del Pacifich a gh'hinn un bel poo de mar e quij püssee grand a hinn el Mar Cines uriental, el mar del Giapun, el mar de Sulu, el mar de la Tasmania e'l mar Giald.
El stret de Malacca al giunta l'ucean Pacifich e quel Indian a ovest, e'l stret de Magelan el Pacifich e l'Atlantich a est. Quij dü ucean chì a hinn anca ligaa a travers el canal de Panamà in de l'America Centrala

L'espluradur purtughes Fernando de Magelan l'aveva ciamaa l'ucean cunt el nom de *Pacifich*, perchè l'era un ucean *quiet*. In del sò viagg de'l stret de Magelan fina ai Filipinn, el Magallanes l'aveva truaa un mar calm. El Pacifich a l'è però minga semper quiet ma de spess a gh'hinn tifun, üragan che culpissen i isul. In di isul a gh'hinn anca vulcan e poden süced anca teremot e tsunami.
Ucean Indian

L**'ucean Indian** (in arab **Bahr al-Hind**) a l'è el terz ucean püssee grand del mund, e'l quata pressapoch el 20% de la süperfiss de la Tera. I sò cunfin a hinn: a nord l'Asia, a ovest la penisula Arabiga e l'Africa, a est la penisula de Malacca, isul de la Sonda e l'Australia, e a süd l'Antartid. L'ucean Indian e l'ucean Atlantich ja spartiss el meridian 20 grad est, a süd de l'Africa, menter el meridian 147 grad est al spartiss l'ucean Indian de l'ucean Pacifich. El punt püssee setentriunal de l'ucean Índian al se tröa a pressapoch 30 grad nord de latitüdin, in del gulf Persegh. L'ucean Indian a l'è largh pressapoch 10.000 km intra i punt meridiunaj de l'Africa e de l'Australia; la sua area a l'è de 73.556.000 km², cun dent anca el mar Russ e'l gulf Persegh. El sò vulüm a l'è stimaa in 292.131.000 km3. I sò isul principaj a hinn: el Madagascar, la quarta isula püssee granda del mund, i Comore, i Seychelles, i  Maldive, i Mauritius e Sri Lanka. L'Indunesia a l'è al cunfin intra l'Indian e'l Pacifich ma la fa part de'l Pacifich. L'ucean Indian a l'è impurtant 'me via de cumünicaziun intra l'Asia e l'Africa.
Ucean Antartich

L**'ucean Antartich** (ciamaa anca **ucean Glacial Antartich**) a l'è la massa d'aqua che l'è inturna a l'Antartid. A l'è el quart ucean püssee grand del mund e l'ültim che l'Urganizaziun Idrugrafiga Internaziunala l'ha ciamaa *[[ucean]]* (2000). L'ucean Antartich al va de la costa de l'Antartid fina al 60 grad de latitüdin süd, che'l cuincid cunt i limit del Trataa Antartich. 

* Area tutala: 20.327 miliun de km². Al gh'ha dent el mar d'Amundsen, el de mar de Bellingshausen, part del pass de Drake, el mar de Ross, un toch piscinin del mar de Scotia, el mar de Weddell e alter mass d'aqua tribütari.

* Linea de costa: 17,968 km.
Ucean Artich

L**'ucean Artich** (ciamaa anca **ucean Glacial Artich**), arent al pol Nord, a l'è el püssee piscinin di ucean. A l'ocüpa una cunca a furma pressapoch de serc che la quata un'area de pressapoch 14.090.000 km². L'ucean a l'è arent ai mass terester de l'Europa, de l'Asia, de l'America del Nord de la Gruenlandia e d'un bel poo de isul, inscì 'me mass d'aqua 'me el mar de Barents, el mar de Beaufort, el mar de Gruenlandia, el mar de Laptev, el mar de Lincoln, el mar de Nurvegia, el mar de la Siberia Urientala e i mar di Txuktxis. A l'è ligaa a l'ucean Pacifich per el stret de Bering e a l'ucean Atlantich per el mar de Gruenlandia.
Sediment

I **sediment** a hinn i materiaj che i agent geulogich estern depositen per sedimentaziun.

Se classifichen in:

*  Sediment detritich
*  Sediment chimich
*  Sediment biuchimich
*  Sediment urganich
San Gervàs (BS)

**San Gervàs** (en Italià: *San Gervasio Bresciano*), l'è 'n cümü de  de la Pruvìncia de Brèsa sitüàt endèla Bàsa Bresàna Centràl a 30 km a Sud de la cità de Brèsa.

El teretóre del cümü de San Gervàs el prezènta sègn de la centüriasiù romàna e chèsto 'l fa pensà che 'ndèla zòna gh'éres zà alùra 'n cèntro abitàt. El paés el cumìncia a svölöpàs 'ndèi sècoi VII e VIII, có la furmasiù de 'na córt endèla località *Cazàse*. La piö part del teretóre del cümü l'è restàda de proprietà del capìtol de la catedràl de Brèsa 'nfìna a l'época de Napuliù.

El Lezze 'ndèl sò *Catastico Bresciano* del 1610 el descrìf l'economìa de Sangervàs come contadìna ma 'l dis apò che bùna part dei poarècc i se mantignìa có la laorasiù del lì.

## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc
N'Djamena

**N'Djamena** a l'è la capital del Ciad.

A l'è anca la prima cità del Ciad per pupulaziun, cun pressapoch 721.000 abitant (2005).

## Geugrafia
N'Djamena a l'è un port in sül fiüm Chari, propi denanz a Kousséri, in del Cameron.

## Storia
N'Djamena l'hann fundada i frances in del 1900, cunt el nom de **Fort-Lamy**.
In del 1973 el sò nom  l'hann müdaa in *N'Djamena*.

## Cità gemelaa
N'Djamena a l'è gemelada cun:
*  Tulusa, Francia
Nigeria

La **Nigeria** a l'è un paes de l'Africa ucidentala.

A l'è tacada al Benin, al Ciad, al Camerun e al Niger 'l la bagna l'Ucean Atlantich (Gulf de Guinea).
La capital a l'è Abuja. Un'altra cità impurtanta a l'è Lagos. 
La gh'ha una süperfiss de 923.768 km² e una pupulaziun de pressapoch 140 miliun d'abitant.



## Storia muderna
La Nigeria a l'è stada un pussediment del Regn Ünii fina al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.

## Urganizaziun pulitiga
La Nigeria (nom ufizial: **Federal Republic of Nigeria**) a l'è una repübliga federala.
El president a l'è l'Muhammadu Buhari (del 2015).
Abuja

**Abuja** a l'è, del 12 de desember del 1991, la capital de la Nigeria.

La gh'ha 778.567 abitant (2006).

## Storia
Abuja l'hann fada sü in di agn '80 del 1900 per vegh la capital de la Nigeria al center del paes.
Nèmber

**Nèmber** l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che l' se tróa 'n de la basa Al Seriana quase al prensépe de la al sö i rie del Sère.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

Ol paìs l' se tróa a 10 km de la sità e a 309 méter söl lièl del mar. El cunfìna coi cümü de Albì, Àlgua, Alzà, Pradalónga, Scans, Selvì, Éla de Sère e Dógn.

Per Nèmber la pasàa la Strada Mercatorum che la 'ndàa da Bèrghem sö fina 'n de la Al Telina. La Strada Mercatorum l'è pò stacia bandunada quand i a fai sö la Strada Priula.

## De èt

Ol put romànech söl Sère.



## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Nèmber l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment


## Us curelàde
*Gesa de San Martin (Nembro)
Ciad

El **Ciad** (*تشاد* in arab, *Tchad* in frances) a l'è un paes de l'Africa centrala.

A l'è tacaa al Niger, a la Libia, al Sudan, a la Repüblica Centrafricana, a la Nigeria e al Camerun.
La capital a l'é N'Djamena.
Al gh'ha una süperfiss de 1.284.000 km² e una pupulaziun de pressapoch 10 miliun d'abitant.



## Storia muderna
El Ciad a l'è staa un pussediment de la Francia del 1900 al 1960, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.

## Urganizaziun pulitiga
El Ciad (nom ufizial: **جمهورية تشاد / République du Tchad**) a l'è una repübliga.
El president a l'è l'Mahamat Idriss Déby Itno (محمد بن إدريس ديبي إتنو) (del 2021).
El prim minister a l'p el Succès Masra (سوكسيه ماسرا) (del 2024).
Lagos

**Lagos** a l'è la la prima cità de la Nigeria per impurtanza ecunomiga e cultürala, e per pupulaziun, cun 7.937.932 abitant (2006) (insema a tüta l'area metrupulitana). A l'è la segunda cità de l'Africa per pupulaziun.

Del 1914 al 1991 a l'è stada la capital de la Nigeria, quand che Abuja l'ha ciapaa el sò post.
Capital

## Jeografia
* Capital: citaa sede del govern de un stat

## Economia
* Capital: concet economeg
## Latin
* Capital: tipo de scritura maiuscola de la tarda antigitaa
## Liber
* Ol Capital: liber de Karl Marx
Capitala

La **capitala** (o **citaa capitala de Stat**, o **cavedal** ind i temp indree), ind el sens plœ streit, l'è la citaa qe l'è la sed del goveren de un stat.

## Etimolojia
Ol termen al ven jo dal latin *capitalis*, derivazion de *caput*, qe al g'ha ol significad de capo, guida.

## Tipolojia
La capitala la pœl vesser
* *orijinaria*, çoè qe l'ha dait orijin al so stat (esempe: Paris per la França);
* *designada*, çoè cernida intra i citaa del stat (esempe: Roma per ol Regn d'Italia);
* *fondada*, çoè creada per far la capitala (esempe: Costantinopel per l'Impero Roman d'Orient).

## Riferiments
*  ''Capitale - Geografia'', ind la Treccani
Lai

**Lai** (*Lallio*) l'è ü cümü de la pruinsa de Bèrghem che 'l se tróa 'n de l'ólta pianüra bergamasca a 5 km de la sità e a 216 méter söl lièl del mar.

El g'ha 'na popolasiù de , cond'öna süperfìce de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km²

El cunfìna coi cümü de Bèrghem, Dàlmen, Stezà e Treviöl.

A partì zamò da i agn '70 la sità a fórsa de slargàs fò co i sò periferée l'è riada a tacàs 'nsèma co l'abitàt de Lai.

## De èt

La céza de San Bernardì del méla e quàter (sécol XV), che l'è la prima céza dedicàda al Sant e öna di póche che rèsta 'n Lumbardéa che la gh'àbie töcc i mür dét in de la céza afrescàcc dal tècc al paimènt; pròpe per i sò afrèsch l'è monümènt nasiunàl.



## Evulusiù demogràfega

L'andament del nömer dei abitàncc del cümü de Lai l'è mostràt in de la tabela ché sóta

## Riferiment
Abdelmajid Lakhal

**Abdelmajid Lakhal**, ànca scrit cume ** Abdel Majid Lakhal**, (Biserta, 29 de nuémber 1939 - Tunis, 27 de setèmber 2014) l'è stài un atur e un regista tünisìn.

## Biugrafìa

Nasìd a Biseta el 29 de nuémber 1939, el passa quasi tüta la giuentü a Hammam-Lif. L'ha cumnicàa a recità in d'el 1948 quàn l'era amò un fiulìn in *Khatimatou Ennafaf* (La fin d'un morfinomane).

A sédes ann el dìs "...la pasiòn per el Teàter la m'ha ciapà definitvament..." La sò prima regia de profesiunista a l'è d'el 1971. In d'el 1974 el dirigg el *Mercànt de [[Venèzia]]* de Güglièlm Shakepseare.

In Italia l'è famus suratüt per i sò part indì film religiùs: in d'el *Gesü* de Frànco Zeffirelli, 1976, l’è stai el Zelota; el Fariseo ind’el *Messia* de Rubért Rossellini, in d'el 1975; el prìm guardiàn de Sedéq in d' *Un fiulìn de nùm [[Gesü de Nazaret|Gesü]]* de Francésc Rosi in d'el 1990.

In d’i ültimm ann, el s’è dedicà particülarment al Teater, e in paticular manéra a fàà i tradüsiòn di grandi Classici in Àrab.

In del 2000 l’à fai i Barüf a Chioggia de Càrlu Goldoni, e in d’ell 2001 el Gabiàn de Antóni Tchechov. Ièn stà recità prima al Festival Internasiunal de Cartàgin e dòpu al Teàter Münicipal de Tünis.

L'è mòrt el 27 de setèmber 2014 el l'hann purtàd sü el stèss dì.

## Film
* 1975: Il Fariseo in del *[[Il messia]]* de Roberto Rossellini
* 1976: Lo Zelota in del *Gesü de Nazareth de [[Franco Zeffirelli]]
* 1976: El fradèl  in *Fatma 75* de *Salma Baccar*
* 1979: L'interno in *Aziza* de *A. Ben Ammar*
* 1981: L'ultimo del villaggio in *Mirages* de *H. Bouassida*
* 1987: Il Commissario ne *La morte in faccia* de *M. Dammak*
* 1990: Prima Guardia di Sedeq in *Un bambino di nome Gesù* de [[Francesco Rosi]]
* 1991: Mansur in *Le vent des destins* de *A. Jemai*
* 1993: Said in *Echec et Mat* de *R. Ferchiou*
* 2000: Il Comandante in *Une Odyssée* de *B. Babai''
* 2011: Il principe del deserto, de Jean-Jacques Annaud
* 2013: Chouk El Yasmine, de Rachid Ferchiou

## Altre futugrafíe


File:Abdelmajid.lakhal.01.jpg|In d'un un bar, in del 2004
File:Abdelmajid Lakhal in 2007.JPG|In del 2007


## Riferimént


## Ligamm de foeura

* Sitt offizial 
* Intervista cun Abdelmajid Lakhal
Omdurman

**Omdurman** (*درمان* in arab) a l'è la capital ecunomiga del Sudan, ma la capital pulitiga a l'è Khartoum.
A l'è anca la prima cità del Sudan per pupulaziun, cun pressapoch 3 miliun d'abitant.

## Geugrafia
Omdurman a l'è in sü la spunda ucidentala del Nil, propi denanz a Khartoum.
Sudan

Ël **Sudan** (*السودان* in arab) a l'è un paes de l'Africa nord-urientala.

A l'è tacaa a l'Egit, a la Libia, al Ciad, a la Repüblica Centrafricana, a la Repüblica Demucratica del Congo, a l'Uganda, al Kenya, a l'Etiopia e a l'Eritrea, e 'l'a bagnà el Mar Russ.
La capital a l'è Khartum.
Al gh'ha una süperfiss de 2.505.813 km² e una pupulaziun de pressapoch 37 miliun d'abitant.



## Storia muderna
El Sudan a l'è staa un pussediment del Regn Ünii e, furmalment, de l'Egit del 1899 al 1956, quand che l'ha utegnüü l'indipendenza.
In del giügn del 1989 un culp de stat l'ha daa el pudè e l'Omar al-Bashir, che anmò incö a l'è el president.
In del 2011 l'ha perdüü la banda püssee meridiunala del propi teritori, che l'è vegnüda un stat indipendent cul nom de Süd Sudan.

## Urganizaziun pulitiga
Wl Sudan (nom ufizial: **جمهورية جمهورية السودان / Republic of Sudan**) a l'è una repüblica.
El president a l'è el Abdel Fattah al-Burhan (عبد الفتاح البرهان) (del 2019).
El prim minister a l'è el Abdalla Hamdok (عبدالله حمدوك) (del 2019).

## Süd Südan

Ol 9 de Zenér del 2011 in del Süd Südan l' se tegnìt ü referèndum per l'indipendènsa, de fati ol süd del Südan che l'è cristià e animìsta l' völ destacàs dal nòrt del paìs che l'è islàmech.
Khartum

**Khartoum** (**الخرطوم**/*al-Kharṭūm* in arab) a l'è la capital del Sudan.

A l'è, dopu de Omdurman, la segunda cità del Sudan per pupulaziun (püssee d'un miliun d'abitant).

## Geugrafia
Khartoum a l'è in sü la cunflüenza del Nil Bianch, che'l riva de l'Etiopia, cunt el Nil Blö, ch'el riva inscambi de l'Uganda.

## Cità gemelaa
Khartoum a l'è gemelaa cun:
*  Amman, Giurdania
*  El Cairo, Egit
*  Istanbul, Türchia
*  San Pederburgh, Rüssia
*  Wuhan, Cina