open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pica!

**Pica!** a l'è un disch del Davide Van De Sfroos surtii el 8 febrar 2008. El disch l'è rivaa anca al quart post de la classifiga di album del Italia. 

## Canzun
#*El puunt*
#*Lo sciamano*
#*L'Alain Delon de Lenn**
#*New Orleans*
#*La ballata del Cimino*
#*Il minatore di Frontale**
#*40 pass*
#*La terza onda*
#*La Grigna*
#*Il costruttore di motoscafi*
#*Fiil de ferr*
#*Furestee*
#*Il cavaliere senza morte*
#*Loena de picch**
#*Retha Mazur*

 = in talian
## Vari infurmaziun sura i canzun
**El puunt* l'è la storia de un om che 'l speta la sua murusa sota un punt, anca se pö el ven föra che lee l'ha lassaa per un alter, e dunca sota quel punt ghe rivarà pü.
**New Orleans* l'è una canzun dedicada a la cità americana, che in del 2005 l'era stada quasi trada giò del tüt da un üragan ciamaa Katrina. L'è la storia d'amur tra un bagai e una tusa nassüü propi quand el riva Katrina.
**La ballata del Cimino* l'è la storia de un sfrusadur, che menter l'era dree a purtà di sigaret in Svizzera el ven truvaa de la Finanza. Alura, per salvàss, el se büta in del lagh e pö el resta per ur tacaa a un sass senza nissün vestii föra che i scarp e i müdand. El prutagunista de la canzun a l'esist verament.
**Il minatore di Frontale* el gh'ha 'me prutagunista un minadur valtelines (Fruntal a l'è una fraziun de Sundel) e i sò esperienz e sentiment in del fà el sò lavur in gir per el mund. A la gent e al cumün de Sondel la gh'è piasüda a tal punt 'sta canzun che l'ha numinaa el Van de Sfross citadin unurari e a la sua presenza l'ha dervii una növa via ciamada *dei minör* (ciuè, in sundalasch, *di minadur*). Quest a l'ha purtaa anca di prublema cun la prefetüra de Sundri, perchè in teuria se pudaria minga dà nom in lenguv diferent de l'Italian in di regiun minga autonum. El cas a l'è anmò dervii.  
**40 pass* la parla di stori de trii om che del lagh vegnen giò a Milan: ciaschedün el gh'ha i sò speranz, che però cul passà del temp van a ramengh, e dunca lur finissen per fà di rob minga bei. El prim, un prufessur üniversitari, el vegn un terurista de sinistra; el segund, che l'è vegnüü un gigolò, a l'è anca un bel drugaa; el terz, che 'l vureva fà el pulee, el diventa la guardia del corp de un senatur. Per una resun o per un'altra, i trii finissen in galera, e quand che sorten föra per la bona cundota se tröven tücc insema denanz al Dom de Milan, cume per dì che han ritruvaa la fee. La canzun la gh'ha anca una *cover* in italian (un pinin püssee cürta) cantada dal Daniele Ronda in del sò prim album, e ciamada *Tre Corsari*. In quela cover lì el ghe canta anca el Davide.
Per una poma

**Per una poma** a l'è un EP del Davide Van De Sfroos che l'è surtii in del 1999. El el cünta sü in manera simpatiga i stori del Adam e del Eva, del Cain e del Abele, e chela del Noè.

## Canzun
# *La Poma* - 6:15
# *Caino e Abele* - 8:00
# *Il Diluvio Universale* - 7:15

## Member
* Davide Van De Sfroos - Vus e ghitara acüstiga
* Stefano Venturini - Ghitara eletriga, ghitara acüstiga, Dobro, cor
* Billa "the kid" - Fisarmoniga, trumba e cor
* Gerardo Carinale - Flauto drizz supranin, flauto drizz cuntralt
* Alessandro "Pocahontas" Parilli - Bass eletrich, cor
* Ranieri Fumagalli - Baghèt, Ucarina
* Angapiemage Galiano Persico - Viulin
* Sergio "Ieio" Pontoriero - Bateria e percüssiun
Brèva e Tivàn

***Brèva e Tivàn*** a l'è el prim album del Davide Van De Sfroos de quand che i De Sfroos aveven desmetüü de cantà in del 1995. El disch l'ha avüü un bel sücess de gent e de critiga, tant che l'ha vingiüü el Premi Tenco in del 1999 a San Rem cume *Migliore artista emergente* (artista növ püssé brau)

## Canzun
#*Foemm e prufoemm*
#*La balèra*
#*Il figlio di Guglielmo Tell*
#*La nòcc*
#*Hoka Hey*
#*La balàda del Genesio*
#*Cau boi*
#*Cyberfolk*
#*Pulènta e galèna frègia*
#*Il duello*
#*Ninna nanna del contrabbandiere*
#*Brèva e Tivàn*

## Member
*Davide Van De Sfroos - Vus e Ghitara
*Billa the kid - Fisarmoniga, trumba e taster
*Robi Gobi - Ghitara
*Nonu Aspis - Flüta, sax e la sua cana de bambù
*Radio "Titti" Garoffolo - Viurun
*Franco "Statüa" Svanoni - Bateria e percüssiun
Giovanni Storti

**Gioann Storti** (Milan, 20 de febrár 1957) l'è un attor, còmich e regista italian, che'l fa párt del trio còmich cognossuu come Aldo, Giovanni & Giacomo.

## Biografia artistega

La párt pussée importánta de la cariera a l'è insema prima con l'Aldo (del 1982) e poeu, del 1991, anca cont el Giacomo.

In del 1985 e per anca on quaj alter agn el laora in Sardegna al *Palmasera Village Resort* de Cala Gonone insema a la Marina Massironi e al Aldo e'l Giacomo. 

A quell temp là, con l'Aldo, l'aveva fáa on duo che'l se ciamava La Carovana. Chell grüpp lì el gh'aveva el gióin Stefano Belisari (Elio e le storie tese) cume d.j., el Giórg Porcaro, inventor del *Milanés al 100%*, Mario Zucca, Marino Guidi, Eraldo Moretto e anca alter che, chi de pü chi de mén, a hinn diventáa professionista de succéss.

Insema a quest, l'ha faa el maester de *acrobazia teatral* a la Civica Scuola d'Arte Drammatica de Milan e l'è stáa adrée ai moviment del spetacol *Pugacev* del Franco Branciaroli.

In del 1989 a l'è stáa el regista del spetacol *Non parole ma oggetti contundenti*, scrivùu dal Giacomo.
Dréra

**Dréra** (*Adrara San Martino* in italià) l'è ü cümù de la pruìnsa de Bèrghem a 31 Km de la sità e a 355 méter söl lièl del mar. El g'ha .

Da Dréra la s'è destacàda la contràda de San Ròch in del 1668 cha de alura la fà cümü desperlé.

Ol nòm piö giöst e uriginàl in bergamàsch l'è adóma *Dréra*, menimà *Dréra San Martì* l'è la tradüsiù a la lètera del nòm in italià, *Adrara San Martino*, ma l'è adóma 'l nòm italià che l' gh'à 'l probléma de mia sconfóndes con l'ótra *Adrara * che pròpe per chèsto sèmper in italià la vé ciamàda *Adrara San Rocco*; in Lumbàrt chèl probléma ché l' gh'è mia, dezà che 'l prim di dù l'è Dréra e l'óter l'è San Ròch.

## Evulusiù demogràfega
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de Dréra l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:

## Riferimèncc
San Ròch (BG)

**San Ròch** (in italià: *Adrara San Rocco*) l'è ü cümù de la pruìnsa de Bèrghem a 33 Km de la sità e a 431 méter söl lièl del mar. El g'ha .

A l' s'è destacàt da Dréra in del 1668.

Ol nòm giöst e uriginàl l'è dóma San Ròch, dezà che in Bergamàsch gh'è mia 'l rés-cc de confóndes compàgn del italià che 'l gh'à de specificà Adrara San Martino e Adrara San Rocco; de fati in Bergamàsch ol prim l'è dóma Dréra e 'l segónt l'è dóma San Ròch.

El teretóre del cümü de San Ròch l'è tacàt ai cümü de Dréra, Fonté, Monestaröl e Ìgol.

## Evulusiù demogràfega
L'andamènt del nömer de abitàncc del cümü de San Ròch l'è mustràt endèla tabèla ché sóta:

## Riferimèncc
Sardegna

La **Sardegna** (*Sardigna* in sardegnoeul, *Sardegna* in italian italian) a l'è una region italiana a statut special con capitala Cagliari.

Region insular, l'è stada fada su ofizzialment del 1948 e l'è spartida in d'una cità metropolitana, quella de Cagliari, e in quater province: Nuoro, Sassari, Sud Sardegna e Oristano.

## Ligam de foeura
*Ligam de foeura

## Alter proget
Lengua sardagnöla

El **sardagnö** (nom nativ *sardu* o *limba sarda* in lugudüres, *lìngua sarda* in campidanes) l'è una lengua che la fa part del grüp rumanz di lenguv indoeuropej. L'è parlaa int l'isula de la Sardegna. L'è classificaa tra i lenguv rumanz ucidental e tanta stüdius i la cunsideren la püssee cunservativa tra i lenguv ch'i venen dal latin.
I so dü variant principal j'hinn el campidanes e el lugudüres-nuores.

Dal 1997 l'è lengua uficial de la Sardegna, insema a la lengua uficial del Stato italian.
Ormea

**Ormea** (en piemontés: *Orméa*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 1.966 abitàncc, 'na superfìce de 124&nbsp;km² e 'na densità de 16 ab./km². El cunfìna coi cümü de Alto, Armo (IM), Briga Alta, Caprauna, Cosio di Arroscia (IM), Frabosa Soprana, Garessio, Magliano Alpi, Nasino (SV), Pornassio (IM), Roburent, Roccaforte Mondovì.

## Evulusiù demogràfica
Almé

**Almé** (anca: * 'lmé*) l'è ü cümü de la Pruinsa de Bèrghem a 8 km de la sità e a 294 méter söl lièl del mar. El g'ha , condèna süperfis de  km² e 'na densità de popolasiù de  ab./km².

A l' se tróa al prensépe de la Al Brembana sö la ria mansina del Brèmb.

## Stória

ol sò etimo (Lemine) l' fà sospetà ön urigine preromana, ma l'è co i Romà che l' paìs l' diènta 'mportànt, poichè l' vé a troàs 'ndóe la strada militàr Bèrghem - Còm la traèrsa ol Brèmb. 

L'è l'imperatùr Traià che l' comanda de fà sö ol Put de la Regina che l' pasa ol fiöm. Fórse ol nòm "Regina" l' vè da la paröla "Rezia", la stada 'nfàti la 'ndàa vèrs la Rezia.
Uramai del put del Regina rèsta adóma 'na quàch rùderi 'n del fiöm.

Almè l'è pò stacc séde de öna curtis regia di longobàrcc e pò de öna curtis comitàl al tèp di Franch, pò l' pasa sóta 'l contròl de la Catedràl de Sant Alissant, e in chèl època lé la se furma la cümünità cuntadìna del paìs.

In del 1230 Almé l'è guernàt del congrèss di capofamèa, e in del 1596 al gh'à i cunfì che al gh'à po incö.

In del 1926 Almé e Brüntì i se fònt e l'an dòpo ol nöf cümü al se taca 'nsèma pò a Éla. Almè con Éla al düra inféna al 1948 quan che i du cümü i se destaca.

In del 2002 l'è crèada öna organisasiù suracümünal ciamada *Üniù di Cümü (Unione dei Comuni)* tra Éla e Almè per goèrnà töte i quèstiù di dù cümü.

## La césa parochiàl

La cèsa parochiàl l'è dedicada a San Gioàn Batista e a Santa Maréa Asunta.
De dét a la césa i è conservade òpere de Gioàn Batista Morù e del Carl Cerésa.

## Sortida

I aque de la sortida de Almé i è 'mbutigliade 'n de l'istabilimènt di "Fonti Prealpi".

## Evulusiù demogràfica
L'andament del nömer de abitàncc del cümü de Almè l'è mostràt endèla tabèla ché sóta:

## Riferiment


## Vus tacacc

*Éla
Proèrbe bergamàsch

Lésta de **proèrbe bergamàsch**:

## A
*A chi te dis mèrda, respóndega "màela"!
*A i tèrmen lónch, ghe pissen sö i cà!
*A 'ndà s'lèca, a stà s'sèca.
*A Nedàl ü pass de gal.
*(A l' völ dì che dòpo [[13 12|Santa Löséa]], ol dé piö córt che ghe se séa, a [[Nedàl]] i dè i s'è slongàcc, ma pròpe póch... dóma ü pass de gàl)*
*A parlà de mèrda l'anima la se consèrva. 
*(A l' völ dì che ach se l'è mia ün argomènt elegànt, l'è mia pecaminùs).*
*Avrìl, avrilèt, ü dé cólt, ü dé frècc.
*Avrìl böta 'l barìl.
*A San Martì stòpa 'l tò ì, a Nedàl coménsa a tastàl.

## C
*Chi gh'à mia antadùr, i sé anta desperlùr.
*Chi gh'à 'l pà l' gh'à mia i décc, chi gh'à i décc l' gh'à mia 'l pà.

## D
*Dòna che la möf l'anca o l'è o póch ghe manca. 
*(sotaintés che l'è öna póch de bù o póch ghe manca)*

## G
*Ghe n'è de àsen che se sömèa. 
*(völ dì de condanà mia la zét sènsa próe, adóma perchè la sömèa a ergü).*

## I
*Impó de ùrden l'istà bé pò a la cà del diàol.

## L
*L'aqua bassa, töcc i l'la passa.
*La carta la se lassa scrif.
*La minèstra l'è la biada de l'òm.
*L'aria de matina l'è cómpagn d'ün öv de galina.
*L'è mèi ön àsen vif che ü dutùr mórt.

## M
*Mèi pelàt che crepàt.
*Manca 'l gat, bala 'l rat.

## N
*Nedàl al zöch, Pasqua al föch.
*Nas che pissa 'n bóca, guai a chi che ghe tóca.

## O
*O 'n del pé o 'n de la spala, ol caalì l' ghe sömèa a la caàla.
*Òcio al có che i gambe i s'fà de fó.
*Ógne ladrù l' gh'à la sò deosiù.
*Öna pasta sènsa formài, l'è compàgn de öna caròssa sènza caài.
*Ol piö bù di róss l'à bötàt sò pàder in del fòss.
*Ol cassèt l'è sant e benedèt.
*Öna ólta l'an vé bù töcc i argàgn.

## P
*Pà e nus, maià de spùs.
*Piö i deènta ècc, piö i deènta s-cècc.
*Prècc e fràcc leà sö ol capèl e tirà 'nacc.

## Q
*Quan che la mèrda la mónta o' scagn, o che la spösa o che la fà dan.
*Quand ol sul a l' turna 'ndré a m' gh'à l'aqua a i pé.

## S
*San Michél l' pórta la merènda 'n cél.
*Santa Löséa ol dé piö córt che ghe se séa.
*Se dis gat quan che l'è 'n del sach.
*Se l'Albènsa la gh'à 'l capèl, o che fà bröt o che l' fà bèl. (ach: Se l'Pegheröl...)
*Se l'amur a l'gh'è, la gamba la tira 'l pè.
*Se la signòrbola la ghe edès póca zét la ghe sarès.
*Se sà 'ndó s'nass, ma se sà mia 'ndó s' mör.

## T
*Tègn a mà da la spina e lasà 'ndà del burù.
*Trèca i fòie, crès i òie.
*Tép d'erba, tép de mèrda.
Flamengh

**Flamengh** (*Vlaams* in ulandes) se riferiss a la variant ulandes parlaa in Belgi (*Belgisch-Nederlands* in ulandes), e precisament int la region di Fiander (*Vlaanderen*) che la gh'ha pü o meno 6 milion d'abitant.

## El Pader Noster flamengh
Onze vader, die in de hemel zijt,
uw naam worde geheiligd,
uw rijk kome,
uw wil geschiede,
op de aarde zoals in de hemel.
Geef ons heden ons dagelijks brood,
en vergeef ons onze schulden,
gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren.
En breng ons niet in beproeving,
maar verlos ons van het kwade, amen.



(ciapaa de chì )
Belgi

El **Belgi** (*België* in Flamengh, *Belgique* in Frances, *Belgien* in Tudesch) l'è un stat de l'Europa ucidental.

A nord l'è tacaa ai Pais Bass, a est a la Germania e el Lüssembürgh, a sud e süd-ovest a la Francia e a nord-ovest el da ins el Mar del Nord.

Gh'è pö da dì ch'el Belgi l'è al cunfin tra l'Europa germanofuna e l'area linguistica rumanza. L'è divis in tre region: i Fiander, induè che se parla el flamengh (pü o meno el 58% de la pupulazion); la Valonia (con el 32% de la pupulazion); e la region de la cità de Bruxelles, uficialment bilinguv e induè che ghe sta el 10% de la pupulazion.

El Belgi l'è staa vün di fundadur de l'Ünion europea e la so capital l'è la sed d'un bel po d' istituzion cumünitari.
## Istitüziun pulitigh
El Belgi (*Royaume de Belgique* / *Koninkrijk België* / *Königreich Belgien*) l'è una munarchia custitüziunal.
El re l'è Filip (del 2013).
El prim minister l'è l'Alexander De Croo (del 2020).
Funulugia

La **funulugia** (dal grech antich **φωνή** (phōnē), vus, son + **λόγος** (lógos), parlà, tema de discüssion) l'è la rama de la linguistica che la stüdia la manera che i son linguistich i funzionen drent d'una certa lengua, e cume che j'hinn urganizaa. L'è cunussüü anca cume *funematica* o *fenemica* e la fa part de la gramatica d'una lengua, a diferenza dla funetica.
Funetica

La **funetica** (dal grech antich **φωνή**, phōnē, son, vus) l'è la rama dla linguistica che la stüdia la prodüzion e la percezion di son linguistich (ciamaa anca *fon*) e di so caratteristich.
Total Combat Wrestling

La Total Combat Wrestling (TCW) l'è una federasiun italiana da wrestling nasüda in da l'Utubar dal 2006 in seguit a la dipartida dai  lutadùr da la Frontier Championship Wrestling. In poch temp, ul scirö uriginal dai ribel - parola ca la vegn duprada per definì i lutatur da la federasiùn - el vegn püssee grant, grasie a nöf atleti pruvenient dai palestar da Milan, Vares, Imula e Ancuna. La TCW l'è una federasiùn estrema e sa ved in del sò stil hardcore, che l'è la sua specialità. La TCW la met sü in pali quatar titul: la cintüra TCW, la cintüra Extreme, la cintüra Revolution e ul titol da "Coppia". In da l'Està dal 2007 la TCW la va in America: Break Bones, Low G e Tyler Blaze a vegnan cuntatà da la NWA Carolina e a ciapan part al spetacul de la federasiùn americana. La TCW la sa impegna anca in dal sucial: ul 6 otubar 2007, infati, al s'e' tegnü a Des, un spetacul da beneficensa, "Cuore Ribelle" (*Cör Rebel*), che'l sò ricavaa l'è staa devulüü a Simone Celotto, un bagaj da 10 an ca'l sufriva d'anemia aplastica. 

## Ligam de föra
*Myspace Ufficial TCW
Danimarca

La **Danimarca** (*Danmark* in danes; *Dänemark* in tudesch; *Denmark* in ingles; *Danmarki* in gruenlandes) l'è el stat püssee picinin de la Scandinavia e anca quel püssee a sud. U se tröva a nord de l'unico stat ch'el cunfina cun le per via terena, overa la Germania. A nord-ovest la gh'ha la Svezia e a nord la Nurvegia. La capital l'è Cupenaghen.

La gh'ha una süperfiss de 43.094 km² e una pupulaziun de pressapoch 5 miliun e mez d'abitant.

A l'è un member de l'Üniun Eurupea.

## Urganizaziun pulitiga
La Danimarca (nom ufizial: **Kongeriget Danmark**) a l'è una munarchia custitüziunala.
La regina a l'è Margherita II (del 1972).
El prim minister a l'è l'Mette Frederiksen del 2019).
Nurvegia

La **Nurvegia** (*Kongeriket Norge* in bokmål e *Kongeriket Noreg* in nynorsk, Regn de Nurvegia) l'è un stat de l'Europa de la Region bureal, ch'el se tröva int la part ucidental de la Scandinavia. A est l'è tacaa a la Svezia, a nord-est a la Finlandia e a la Rüssia, a ovest al Mar de Nurvegia e a sud al Skagerrak.
La so capital l'è Oslo. La gh'ha una süperfiss de 385.207 km² e una pupulaziun de pressapoch 5.367.580 abitant 01.01.2020.

## Urganizaziun pulitiga
La Norvegia (nom ufizial: **Kongeriket Norge / Kongeriket Noreg**) a l'è una munarchia custitüziunala.

El rè a l'è Harald V (del 1991).

El Prim Minister a l'é el Jonas Gahr Støre (del 2021).

El Paes el partegn al Spazi Ecunomich Europee e a la Suciaziun Europea del Liber Scambi.

## Riferimèncc
Bokmål

El **bokmål** (*lengua del liber*), prima del 1929 ciamaa **riksmål** (*lengua del regn*) l'è la püssee parlaa di dü varietà scrit nurveges. L'è staa nurmalizaa e rifinii da Knud Knudsen. El bokmål l'è druvaa da circa el 90% de la pupulazion nurveges, e l'è la variant che de suvent la se mustra ai stüdent furest. L'è basaa principalment ins el danes scrit e ins i dialet nurveges uriental, suratüt i variant di burghes parlaa a Oslo.  

L’urtugrafia bokmål l’è druvada suratüt de i popul  che parlen i dialecc ch’han ciapaa püssé l’inflüensa del danes e del bass-todesch. Inscambi a chest, i dialecc ucidentai druven el **nynorsk** che l'è püssé cumpagn di lenguv tradiziunai nurveges.

El bokmål e 'l nynorsk henn minga di ver lenguv: i henn semplisement dü manere deverse de scriv la lingua nurvegesa. Ind la pratega, gh'è dumaa un quaivön che'l parla devera chest lenguv chì, perché in Nurvegia tücc i druven el so dialett, pu sö pu giò arent al bokmål o al nynorsk, anca in di ucasiun üficiai.

El guvern l'haa mia regulaa el bokmål parlaa e recumanda che la parnunzia la gh'haa de andaga adree a la funulugia del dialett lucal del parlant.  A bun cünt, a gh'è una varietaa parlada de Nurveges ch'a l'è cumünement vedüda cume la forma standard per el Bokmål parlaa. Ind  *The Phonology of Norwegian*, Gjert Kristoffersen al scriv che:

El Standard Østnorsk (Nurveges Standard de l'Est) l'è la parnunzia püssé cumünement metüda dent ind i vucabulari e insegnada ai forester ind i class de lengua Nurvegesa. 

## Gramatega
Insema a olter lenguv scandinav, el bokmål l'è vön di chei lenguv indoeuropee che coniüga minga i verb a segond de una persona e un nümer. I sustaniv pöden vess de tri zener: maschil, feminil e neüter. Tütavia, per via de l'inflüensa de la lingua danes, tüt i parol feminin pöden vess druaa cume maschil, cunt di eceziun: inscì se parla de zener cumün. Carateristega prinsipal di lenguv scandinav l'è l'articul determinativ metüü dopu: l'articul determinativ al ven giöntaa cume süfiss al sustantiv, cume ind i esemp a segütaa:

## Varda anca:
### Riferimencc

### Vus arent
*Nynorsk
*Danes
*Svedes
Nynorsk

El **Nynorsk** (*nurveges növ*) l'è vöna di dò variant scrit uficial de la lengua nurveges. L'è druvaa cume sistema de scritüra primari da pü o meno el 10-15% de la pupulazion nurveges (el rest el dröva el bokmål). L'è staa trat in pe da un stüdius *utudidata* d'urigin cuntadina, Ivar Aasen, ch'el vureva creà una furma scrita basaa ins el parlà di zon de campagna, suratüt quej ucidental. A' scumenc l'aviva ciamaa la lengua *landsmaal*, ch'el vör dì *lengua pupular*.
Lengua nurvegesa

El **nurveges** l'è una lengua chla fa part del grüp di lenguv germanich setentriunal, un sutagrüp di lenguv germanich e de la famiglia di lenguv indoeuropej.

El gh'ha dü variant scrit divers, e tüti dü j'hinn druvaa uficialment in Nurvegia: el Bokmål e el Nynorsk.
Frontier Championship Wrestling

La **Frontier Championship Wrestling** (FCW) l'è una federasiun italiana da wrestling nassüda in dal giügn dal 2004 e creada da Giacomo Marco Giglio, cugnussüü sül ring cumé The Greatest. Ul 19 da setembar dal 2004, la FCW la fà el sò prim show: "Ready to Challenge". I lutadur Kyo Kazama (wrestler da la Total Combat Wrestling), Exxess (ex prudütur esecütif de la Nu-Wrestling Evolution) e Dr.Love, han partecipaa ai prim dü *match* da la storia da ca la federasiùn chì. 

## Spetacuj Pusé Impurtant
*Ready To Challenge (Segraa - 19/09/2004)
*Night of Revenge (Milán - 18/12/2005)
*Collision (Ruma - 01/09/2006 et 02/09)
*ThunderClash (Milán - 18/11/2006)

## Ligam de föra
*Sit Ufficial FCW
Math rock

El **Math rock** a l'è un gener de müsega rock nassüü a la fin di agn 80, che'l gh'ha carateristich strütür cumplicaa, una ritmiga atipiga, meludij angular, acord dissunant. A l'è anca ligaa al post-rock. El math-rock el vegn del rock, del punk rock, del progressive rock, e anca del heavy metal.
## Carateristich
La püssé part de la müsega rock la gh'ha una ritmiga 4/4, ma el math-rock el dupra ritmich minga simetrich cume 7/8, 11/8, or 13/8, cunt un cuntinuf scambi basaa in sü grüp de 2 o 3. A l'è propi per la cumplicateza del ritm che'l se ciama *math*, che'l vegn de l'ingles *mathematic* (matematiga). 
## Varda anca
Lista de grüp de math rock
Lista de grüp de math rock

'Sta chì a l'è una **lista de grüp de [[math rock]]**:

## #
*31Knots
*65daysofstatic
*90 Day Men

## A
*A Minor Forest
*Ativin
*Autoclave
*August Moon
*Autolux

## B
*Battles
*Bellini
*Black Pus
*Botch
*Breadwinner
*By The End Of Tonight

## C
*Cap'n Jazz
*Cats and Cats and Cats
*Chavez
*Cheer-Accident
*Cinemechanica
*Circus Lupus

*Colossamite
*Crain
*Craw
*Cursive

## D
*Damiera
*Dazzling Killmen
*Dianogah
*Dillinger Escape Plan
*Don Caballero
*Double Dragons
*Drive Like Jehu
*Dilute
*Deerhunter

## E
*The Edmund Fitzgerald
*Electro Quarterstaff
*Everyoned
*Every Time I Die
*Extol

## F
*The Fall of Troy
*Faraquet
*Fear Before the March of Flames
*Fiasco
*¡Forward, Russia!
*The Fucking Champs
*Fugazi

## G
*Ghosts and Vodka
*Giraffes? Giraffes!

## H
*Heavy Vegetable
*Hella
*Holy Fuck
*Hot Club de Paris
*He

## I
*If Lucy Fell

## J
*June of 44

## K
*Keelhaul

## L
* Liars
* Lightning Bolt
* LITE
* Loose Lips Sink Ships

## M
*Make Believe
*Maserati
*Maps & Atlases
*The Mercury Program
*Mute Math 
*My Disco
*Minus the Bear

## N
*Nekropsi
*Nomeansno
*No Kilter

## O
*One Step Shift
*Other Men
*Owls

## P
*Pattern Is Movement
*Paul Newman
*Pele
*Polvo

## Q
*Q and Not U

## R
*The Redneck Manifesto
*Rhythm of Black Lines
*Rodan
*Ruins
*Rumah Sakit

## S
*Shake Ray Turbine
*Sharks Keep Moving
*Shellac
*Shiner
*Shipping News
*Shorty
*Sleepytime Gorilla Museum
*Sleeping People
*Slint
*Speaking Canaries
*Sweep the Leg Johnny

## T
*Table)
*Tabula Rasa
*Tera Melos
*These Arms Are Snakes
*Thingy
*This Town Needs Guns
*Thought Collapse
*Time of Orchids
*Toe
*Turing Machine
*Trinitron Meets the Mars People

## U
*Umphrey's McGee
*Unwed Sailor
*Uphollow
*U.S. Maple
*Uzeda
*Ui

## V

## W
*We Are the Music Makers
*We Be the Echo
*When All the World Sleeps
*Witt

## Y
*Yona-Kit
*Youthmovie Soundtrack Strategies
*Yukon

## Z
Washington, D.C.

**Washington, D.C.** a l'é la capital di Stat Ünì d'America. La gh'ha 582.049 abitant (2005).

## Aministraziun
El sìndich a l'é l'Adrian Fenty.


File:WashMonument WhiteHouse.jpg
File:DC mall capitol.jpg
File:Flag of Washington, D.C.svg|La bandera de Washington D.C
Canada

El **Cànada** a l'é el stat püssé a nord del America del Nord. A l'è el segund paes püssè grand del mund cume estensiun, e l'è spantegaa in d'una tera intra l'Ucean Atlantich, l'Ucean Pacifich e l'Ucean Artich. A l'è tacaa a ovest e a süd cunt i Stat Ünì. 
I lenguv püssé parlaa a hinn l'ingles e'l frances, che hinn anca i lenguv ufissiaj.
La sua capital a l'é Ottawa (808.391 abitant). Alter cità impurtant a hinn Toronto, Montreal, Vancouver, Calgary, Edmonton, Québec e Winnipeg.
El 75% del popul canades al viv a men de 250 km del cunfin american.



## Storia
El Canadà a l'é nassüü cume füsiun de un poo de culoni ingles, anca una quaj de lur a l'era stada una culonia francesa.
El paes l'ha ciapaa l'indipendenza del Regn Ünì cunt un prucess scuminciaa in del 1867 e finii in del 1982. El paes el fa part del Commonwealth e dunca el ricugnuss cume munarca el re del Regn Ünì Carl III.

## Urganizaziun pulitiga e aministraziun

El Canadà a l'é una munarchìa custitüzziunal, federal e parlamentar.
La gh'ha dent des pruinc e trì teritòri. I pruinc a hinn püssé autonum di teritòri rispet al guern federal.

El prim minister a l'é el Justin Trudeau (del 2015).
Lengua (digestion)

La **lengua** l'è un organ muscular ch'el se tröva int la buca. D'adree l'è culegaa e a oss picinin ciamaa ioide e d'inanz a un filament picinin e sutil ciamaa filet. La lengua l'è l'organ principal del güst.

Pruverbi:
* *Lengua n'buca, a [[Ruma]] as'và.* Var dì: a dumandà as va luntan.
Pop punk

El **Pop punk** a l'è un gener che'l mes'ciaa element del punk rock e del pop. Cunt el punk a hinn nassüü quas sübit i prim grüp de pop punk, tant che anca i Ramones, i Buzzcocks, i The Jam, i The Undertones, e i Descendents se poden met dent in quest gener chì. I Bad Religion, che hann scuminciaa a sunà in del 1980, a hinn anca un alter grüp del gener, e gh'è de la gent che i cunsidera i pader del pop punk. A la metà di agn '90, di grüp del süd de la California hann avüü un frach de sücess in tüt el mund, e'l sò stil de pop punk al vegn ciamaa *SoCal sound*. I band ligaa al gener vegnen anca ciamaa grüp de *faux-punk, mall punk, pseudo-punk, bubblegum punk* o de *surf punk*.
## Varda anca
Lista de grüp de pop punk
Lista de grüp de pop punk

'Sta chì a l'è una lista di grüp de pop punk püssé impurtant.

## 0-9
*88 Fingers Louie
*+44
*48May

## A
*The Academy Is...
*Ace Troubleshooter
*The Adored
*Alkaline Trio
*All
*Allister
*All Time Low
*Amber Pacific
*American Hi-Fi
*Army of Freshmen
*The Ataris
*The Audition
*Autopilot Off

## B
*Bedwetters
*Better Luck Next Time
*Blink-182
*Bodyjar
*Bowling For Soup
*Boxcar Racer
*Boys Like Girls
*The Boys
*Boys Night Out
*Broadway Calls
*Busted
*Buzzcocks

## C
*Cartel
*Cauterize
*Chixdiggit
*The Copyrights
*Crimpshrine
*A Cursive Memory

## D
*Daggermouth
*Descendents
*The Donnas
*Donots
*Don't Look Down
*Diffuser
*Digger
*Driving East

## E
*Eleventyseven
*Even in Blackouts
*Every Avenue

## F
*Face to Face
*Faber Drive
*Fall Out Boy
*Fenix TX
*Finley
*FM Static
*The Fold
*Four Year Strong
*F.Y.P
*Farewell
*The F-Ups
*Furthest Drive Home

## G
*Generation X
*Get Up Kids
*Ghoti Hook
*Go Audio
*Go Betty Go
*Gob
*Goldfinger
*Good Charlotte
*Green Day
*Groovie Ghoulies
*Guttermouth
*Goodnight Nurse

## H
*Hawk Nelson
*Hawthorne Heights
*Hazen Street
*Hedley
*Hit the Lights
*Home Grown
*Houston Calls
*The Huntingtons

## J
*The Jam
*Jank 1000
*Jet Lag Gemini
*Jimmy Eat World
*Jonezetta
*Just Surrender
*June

## K
*Koopa
*Karate High School
*Kids in Glass Houses
*Kisschasy

## L
*Lagwagon
*Left Front Tire
*The Leftovers
*Less Than Jake
*The Lillingtons
*Lit
*Lucky 7
*Ludo
*LoveHateHero

## M
*Madcap
*Madina Lake
*The Maine
*Manges
*Marianas Trench
*The Matches
*The Max Levine Ensemble
*Mayday Parade
*Maxeen
*McFly
*Me First and the Gimme Gimmes
*Mega City Four
*Melody Fall
*Mest
*Midtown
*Motion City Soundtrack
*MxPx

## N
*Name Taken
*Nerf Herder
*New Found Glory
*New Years Day
*No Use for a Name
*NoWayOut
*NOFX

## O
*The Offspring
*One Buck Short
*Over It

## P
*Paramore
*Patent Pending
*Permanent Me
*Philmont
*Pointed Sticks
*Project Rocket
*Punchline
*Panda
*Panic at the Disco

## Q
*The Queers
*Quietdrive

## R
*Ramones
*Rancid
*Red Jumpsuit Apparatus
*Relient K
*Reset
*Rufio
*Run Kid Run
*Riddlin' Kids

## S
*Saves the Day
*Saving Aimee
*Say Anything
*Scenes from a Movie
*Screeching Weasel
*Simple Plan
*Sledgeback
*Slick Shoes
*Smoking Popes
*Son of Dork
*Special Duties
*Squirtgun
*SR-71
*Stars Don't Fall
*The Starting Line
*Stellar Kart
*Steriogram
*Student Rick
*Sugarcult
*Sum 41
*Showoff
*Surf Punks

## T
*Teen Idols
*Teenage Bottlerocket
*Ten Second Epic
*This Providence
*There For Tomorrow

## U
*The Undertones
*Uproar
*Unwritten Law

## V
*Valencia
*Vandals

## W
*Wakefield
*We The Kings

## Y
*Yellowcard

## Z
*Zebrahead

## Referenz
Evaporatur

Un **evaporatur** l'è un sistema de separazziun de l'acqua d'un liquid che'l gh'hà di alter robb in soluzziun.
Folk rock

El **Folk Rock** a l'è un gener de müsega che'l mes'ciaa el rock cun la müsega folk. El nom a l'è riferii a un gener che l'è nassüü in America e in Canada a la metà di agn '60, cunt artista cume el Bob Dylan *eletrich* e i Byrds. Carateristich a l'era el sun *net* de la ghitara eletriga (senza efet o distursiun) del ghitarista di Byrds, Roger McGuinn.
De tüta manera, el folk rock a l'è minga dumà una müsega americana, ma a hinn nassüü anca alter stil de folk rock ispiraa de la cultüra pupulara de alter paes. La püssé part di müsicista lumbard fann müsega folk o folk-rock.
Ottawa

**Ottawa** a l'é la capital del Canada.
La gh'ha 808.391 abitant (2004).

Image:Ottawa River at night.jpg|Ottawa de nocc
Messich

El **Messich** a l'é un paes del America setentriunal.
El cunfina cunt i Stat Ünì a nord, cun l'Ucean Pacifich a ovest, cun l'Ucean Atlantich (Gulf del Messich) a est, cunt el Guatemala e'l Belize a süd. 
La capital a l'é Cità del Messich.
El gh'ha una süperfiss de 1.972.550 km² e una pupulaziun de quas 110 milion d'abitant.

## Urganizaziun pulitiga e aministraziun
El Messich a l'é un stat federal de 31 stat e un distret federal che'l gh'ha dent la capital e che'l cumanda el guern central.
El president a l'é el Andrés Manuel López Obrador (del 2018).
Lengua sassun

El **sasson antich**, cunussüü anca cun el nom de **tudesch antich bass**, l'è una lengua germanica. L'è la furma linguistica püssee 'ntica registraa che la fa part de la radis di lenguv germanich meridiunal, e la s'è svilüpaa tra el IX e XII secul, per pö evolvess int el tudesch medieval bass. El sasson l'era parlaa ins i cost nord-ucidental de la Germania e in Danimarca indè ch'i staven la gent Sassuna.
Pop rock

La müsega **Pop rock** a l'è un gener che'l mes'ciaa müsega pop e rock cun meludij e test *che se minga tropa fatiga a scultaj* e che de spess a hinn faa aposta per piasè a la püssé part del püblich.
Cità del Messich

**Cità del Messich** (in spagnöl *Ciudad de México, CDMX, México o Méjico*) a l'é la capital del Messich.
La gh'ha 9.209.944 abitant (2020).
Guatemala

El **Guatemala** a l'é un paes del America centrala.

El cunfina cunt el Messich, el Belize, l'Honduras e El Salvador, e'l bagnen l'Ucean Pacifich e l'Ucean Atlantich (Mar di Cariib).
La capital a l'é Cità del Guatemala.
Al gh'ha un süperfiss de 108.890 km² cunt una pupulaziun de quas 13 miliun d'abitant.



## Urganizaziun pulitiga
El Guatemala (nom ufizzial: **República de Guatemala**) a l'é una repübliga.
El president a l'é l'Bernardo Arévalo (del 2024).
Cità del Guatemala

**Cità del Guatemala** a l'é la capital del Guatemala.
La gh'ha 1.202.536 abitant (2006).

## Cità gemelaa
Cità del Guatemala a l'é gemelaa cun:
*  La Paz, Bulivia
*  San Juan, Portorico
*  San Salvador, El Salvador
*  Cità del Messich, Messich

## Ligam de föra
* Sit istitüziunal
Belize

El **Belize** a l'é un paes del America centrala.

La cunfina cunt el Messich e'l Guatemala. L'Ucean Atlantich (Mar di Caraib) el bagna i sò spund.
La capital a l'é Belmopan.
El gh'ha una süperfiss de 22.966 km² e una pupulaziun de quas 315.000 abitant.

## Storia
El Belize a l'è staa un pussediment del Regn Ünì, cunt el nom de *Honduras Britànich*, fin al 1981, quand che l'ha avüü l'indipendenza.

## Urganizaziun pulitiga
El Belize a l'è un paes del Commonwealth e 'l cap del stat a l'è el re del Regn Ünì, el Carl III.
El prim minister a l'é el Johnny Briceño (del 2020).
Belmopan

**Belmopan** a l'é la capital dël Belize.
La gh'ha 13.400 abitant.

## Storia
Belmopan l'hann fundada in di agn '60, dopu che un üragan l'aveva quas traa giò le vegia capital Belize City. A l'è la capital del 1970.
Sienza

La **sienza** (dal latin *scientia*, ch'el vör dì "savè") l'è una disiplina basaa ins la vuluntà de l'omm de descuprì e de mandà sü el so livel de cunusienza del mond fisich, e de cume el funziona.
Lengua svedesa

E' **svedes** (nom nativ: *svenska*) l'è una lengua nord-germanica parlaa da püssee de növ milion de gent, principalment in Svezia e int una quaj part de la Finlandia, suratüt sü per la costa di isul Åland. El svedes l'è un bel po' intelegibil cun el nurveges e un po' anca cun el danes. Cume j'alter lenguv nord-germanich, el svedes el riva zü dal Nors vegg, la lengua d'i gent germanich ch'i staven in Scandinavia ai temp di vichingh.
## El Pader Noster
Vår Fader, du som är i himmelen.
Låt ditt namn bli helgat.
Låt ditt rike komma.
Låt din vilja ske på jorden så som i himlen.
Ge oss idag det bröd vi behöver.
Och förlåt oss våra skulder,
liksom vi har förlåtit dem som står i skuld till oss. 
Och utsätt oss inte för prövning,
utan rädda oss från det onda.
Honduras

L' **Honduras** a l'é un paes del'America centrala.

Al cunfina cunt el Guatemala, El Salvador e'l Nicaragua. L'Ucean Pacifich e l'Ucean Atlantich (Mar di Caraib) bagnen i sò cost.
La capital a l'é Tegucigalpa.
Al gh'ha una süperfiss de 112.777 km² cunt una pupulaziun de quas 11.005.850 abitant.

## Storia
In del sò quart viacc el Cristofur Culumb l'è rivaa ai cost del Honduras.

## Urganizaziun pulitiga
L'Honduras (nòm ufizial: **Repübliga del Honduras**) a l'é una repüblica.
El president a l'é el Nasry Asfura (del 2026).
Tegucigalpa

**Tegucigalpa** a l'é la capital del Honduras.
La gh'ha 1.325.000 abitant.

## Cità gemelaa
Tegucigalpa a l'é gemelada cun:
*  Belo Horizonte, Brasil
*  Guadalajara, Messich
*  Kansas City, Stat Ünì d'America
*  Lima, Perù
*  Madrid, Spagna
*  New Orleans, Stat ÜUnì d'America
*  Cità del Guatemala, Guatemala
*  Taipei, Taiwan
El Salvador

**El Salvador** a l'é un paes del America centrala.

Al cunfina cunt el Guatemala e l'Honduras. L'Ucean Pacifich el bagna i sò cost.
La capital a l'é San Salvador.
El gh'ha un süperfiss de 21.040 km² e un pupulaziun de quas 6.900.000 abitant.


## Urganizaziun pulitiga
L'Honduras (nòm ufizial: **Repübliga de El Salvador**) a l'é una repübliga.
El president a l'é 'l Nayib Bukele (del 2019).
San Salvador (El Salvador)

**San Salvador** a l'é la capital de El Salvador.
Al gh'ha 2.225.000 abitant.

## Cità gemelaa
San Salvador a l'é gemelaa cun:
*  Los Angeles, Stat Ünì d'América
*  Managua, Nicaragua
*  San Pedro Sula, Honduras
*  Cità del Messich, Messich
*  Cità del Guatemala, Guatemala
*  Taipei, Taiwan

## Ligam de föra

* Sit istitüziunal

Categorìa:El Salvador
The Get Up Kids

I **The Get Up Kids** eren un grüp emo american che'l s'era furmaa a Kansas City in del 1995. El nom del grüp el vegn de la canzun di The Cure *Suburban Get Up Kids*. El cap del grüp, Matt Pryor, l'ha pöö metüü *the* al post de *suburban* perchè'l pensava che l'era minga bel un nom che'l scuminciava cun la "S".
## El Grüp
Quand che el grüp el s'è furmaa in del 1995, faseven part el Matthew "Matt" Pryor (vus, ghitara), el Jim Suptic (segunda vus, ghitara), el Robert Pope (bass) e'l Nathan Shay (bateria). El Pryor e'l Suptic s'eren cugnussüü quand che sunaven in alter grup de la zona de Kansas City. 
In del april del 1996 el baterista Nathan Shay l'ha lassaa el grüp perchè'l ghe piaseva minga andà in tour. L'ha ciapaa el sò post, el Ryan Pope, el fredel püssé piscinin del Robert.
## Discugrafia
### Album
*1997 - *[[Woodson]]* (Doghouse)
*1997 - *[[Four Minute Mile]]* (Doghouse)
*1999 - *[[Red Letter Day]]* (Doghouse)
*1999 - *[[Something To Write Home About]]* (Vagrant)
*2001 - *[[Eudora (album)|Eudora]]* (Vagrant)
*2002 - *[[On a Wire]]* (Vagrant)
*2004 - *[[Guilt Show]]* (Vagrant)
*2005 - *[[Live! @ The Granada Theater]]* (Vagrant)
Lengua franca

Una **lengua franca** (da l'italian, cun el significaa de "lengua di Franch") l'è una lengua che l'è druvaa da tanta gent föra da la sua tera nativa.
De suent, e' status de *lengua franca* el vena daa a la lengua de la nazion cun püssee inflüenza pulitica o ecunomica. De spess una lengua la diventa lengua franca principalment perchè l'è druvaa per el cumerc föra da i so cunfin linguistich-storich. De suvent la vena pö 'cetaa anca per alter scambi cültüral, come la diplumazia.
Un esempi de lengua franca l'è l'italian/tuscan, che a pratì dal XII secul l'era druvaa föra dai cunfin de la Tuscana duvüü al puter cumercial e ecunomich de Firenz. 
Al dì d'incö, l'ingles l'è ciamaa la lengua franca del XX secul, perchè l'è parlaa da un mügg de gent sia föra dal pajis d'urigin che föra dai pajis indè che l'esista cume maderlengua, e l'è la lengua duminanta a livel internaziunal int la sienza, int i afari, int l'aviazion, e int la diplumazia.
Nicaragua

El **Nicaragua** a l'é un paes del America centrala.

El cunfina cun l'Honduras e la Costa Rica. L'Ucean Pacifich e l'Ucean Atlantich (Mar di Caraib) bagnen i sò cost.
La capital a l'é Managua.
El gh'ha una süperfiss de 129.494 km² e una pupulaziun de quas 5.670.000 abitant.



## Urganizaziun pulitiga
El Nicaragua (nòm ufizial: **República del Nicaragua**) a l'é una repübliga.
El president a l'é el Daniel Ortega (del 2007).
Managua

**Managua** a l'é la capital del Nicaragua.
La gh'ha 1.617.096 abitant (2004).

## Cità gemelaa
Managua a l'é gemelada cun:
*  Amsterdam, Paes Bass
*  Caracas, Venezuela
*  Cità del Guatemala, Guatemala
*  Madison, Stat Ünì d'America
*  Madrid, Spagna
*  Manchester, Regn Ünì
*  Miami, Stat Ünì d'America
*  Montélimar, Francia
*  Cità de Panama, Panama
*  Quito, Ecuador
*  Rans, Francia
*  Rio de Janeiro, Brasil
*  Santiago del Cile, Cile
*  San José, Còsta Rica
*  San Pedro Sula, Honduras
*  San Salvador, El Salvador
*  Taipei, Taiwan
*  Valencia, Spagna

## Anliure esterne
* Sit istitussional
Costa Rica

La **Costa Rica** (*Costa Rica* in spagnöl) a l'é un paes del America centrala.

la cunfina cunt el Nicaragua e'l Panama. L'Ucean Pacifich e l'Ucean Atlantich (Mar di Caraib) bagnen i sò cost.
La capital a l'é San José.
La gh'ha una süperfiss de 51.100 km² e la gh'ha quas 4.300.000 abitant.



## Urganizaziun pulitiga
La Costa Rica (nòm ufizial: **República de Costa Rica**) a l'é una repübliga.
El president a l'é 'l Luis Guillermo Solís (del 2014).
San José (Costa Rica)

**San José** a l'é la capital de la Costa Rica.
El gh'ha 339.588 abitant (2006).

## Cità gemelaa
San José a l'é gemelaa cun:
*  Madrid, Spagna

Categorìa:Costa Rica
Panama

El **Panama** (*Panama* in spagnöl) a l'é un paes del America centrala.

El cunfina cun la Costa Rica e la Culumbia.L'Ucean Pacifich e l'Ucean Atlantich (Mar di Caraib) bagnen i sò cost.

La capital a l'é Cità de Panama.
El gh'ha una süperfiss de 75.517 km² e una pupulaziun de quas 3.320.000 abitant.



## Storia

## Urganizaziun pulitiga
El Panama (nòm ufizial: **Repübliga de Panama**) a l'é una repübliga.
El president a l'é el José Raúl Mulino (del 2024).
Lengua frisona

El **frison** (nom nativ: *frysk*, ciamaa ancasì *frison ucidental*) l'è una lengua parlaa suratütt int la pruincia de la Frisia  (*Fryslân*) al nord di Pajis Bass. De solit el Frison l'è cugnussüü cun el nom de *frison ucidental* (suratütt föra dai Pajis Bass) per distinguel dal frison setentriunal e dal  frison de levant, che j'hinn so parent stret parlaa in Germania.
A bon cünt, int i Pajis Bass l'è cugnussüü dumà cume *frysk* (frison).
## El Pader Noster
Us Heit yn 'e himel, 
lit jo namme hillige wurde, 
lit jo keninkryk komme, 
Lit jo wil dien wurde 
op ierde likegoed as yn 'e himel.
Jou ús hjoed ús deistich brea 
en ferjou ús ús skulden 
sa't wy ús skuldners ek ferjûn hawwe; 
en lit ús net yn fersiking komme, 
mar ferlos ús fan 'e kweade.
Dialet frisun setentriunal

El **frison setentriunal** (nom nativ: *friisk*) l'è una lengua parlaa in Germania int una quaj part de la Frisia Setentriunal (*Nordfriesland*). L'è parlaa principalment int j'isul de Sylt, Amrum, Föhr e int l'isula de de Helgoland.

El gh'ha ancura pü o meno 10.000 parlant. Int i zon frison de la Danimarca el frison l'è praticament una lengua morta. 

Del 2004, la Germania l'ha passaa una leg per tegn da cünt el frison (*Friisk Gesäts*, Leg Frisona).
Alofun

Int la funulugia, un **alofun** l'è vun di tanti son d'una lengua ch'i fan part de l'istess funema. El se distingua dal funema perchè el gh'ha no l'abilità de cambià el significaa d'una parola, e perchè la sua presenza la se pö preved dal cuntest. Presempi, in ticines (in certi cas) el son [ʃ] l'è un alofun del funema /s/. (i alofun i se meten semper int i parentes quader, menter i parentes de sbiess j'hinn per i funema). 

Int una parola cume "stiva" (ticines: [ʃti:və]) el funema /s/ l'è parnunziaa [ʃ] perchè l'è d'inanz a una plusiva fruntal. Quest el vör dì che, in ticines, [s] e [ʃ] j'hinn in distribüzion cumplementar; overa, el passag da [s] a [ʃ] l'è prevedibil dal cuntest. La parola "stiva" in ticines la sarà semper parnunziaa [ʃti:və] e mai [stivə], ma funemicament la sarà /sti:və/. In ingles inveci, la diferenza fra [s] e [ʃ] l'è mia prevedibil, e i parol cume /ʃu:/ (*shoe*) e /su:/ (*sue*) i gh'han di significaa cumpletament diferent (*scarpa* e *denuncià*).
Ostana

**Ostana** (en piemontés: *Ostan-a*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Piemónt, en Pruvìncia de Cuneo. El g'ha presapóch 79 abitàncc, 'na superfìce de 16&nbsp;km² e 'na densità de 5 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bagnolo Piemonte, Barge, Crissolo, Oncino, Paesana.

## Evulusiù demogràfica
Ciavenna

**Ciavenna** (parnonziaa [tʃa'vena] in del dialett local; *Chiavenna* in Italian; *Clavenna* in Latin, Bregajòtt e Romancc; *Kleven* in Todesch antigh) a l'è on comun de la Provincia de Sondri.

El gh'ha , cont ona superficia de  km² e ona densitaa de  ab./km².

El se troeuva al center de la val cont el nòmm istess, arent al fiumm Mera, a la biforcazion di strad per i pass del Spluga e del Maloeuggia. A l'è on center turistich e industrial e l'è 'l capo-linia de la ferrovia che la riva de Còlegh.

## Stòria

El nòmm latin del paes, *Clavenna*, el vegn de *clavis*, pròppi perchè Ciavenna a l'era la ciav d'acess a la Rezia (l'attual Svizera). Duranta el period roman l'era fòrsi el capploeugh de la tribuu di Bergalee, e l'era drent al territòri de Còmm. I sò pass portaven de l'Italia a Còira e Munegh de Baviera.

In del medioev la deventa vun di center lombard de la resistenza bizantina contra i Franch. Poeu, longh i secoj, la cambia de spess patron, finna a la conchesta de la Republica di Trii Legh. Chì rivarann on fracch de inteletuaj talian protestant, grazie a la libertaa de cult present in del Staa.

Depos la rivoluzion francesa, Ciavenna la va-dent in de la Republica Cisalpina e de lì in poeu la seguirà i sòrt de la Lombardia.

## I strad
I strad e i piazz pussee important del center de Ciavenna a hinn:
*Part di Fraa (it. *via Cappuccini*)
*Part de Mezz (it. *via Dolzino* e *via Pedretti*)
*Part de Pos (it. *via Lena-Lerpenti* e *via Cappuccini*)
*Piazza Canton (it. *piazza Pestalozzi*)
*Piazza Dogana (it. *piazza Bertacchi*)
*Piazza Granda (it. *piazza Castello*)
*Piazza Noeuva (it. *piazza Crollalanza*)
*Predegiana (it. *via Pratogiano*)

El portegh de la Collegiada de San Lorenz el ven ciamaa *i monument*.

## Frazzion

* Bett
* Campedell
* Pianazzoeula
* Us'cion

## Evoluzion demografega
L'andament del numer de abitant del comun de Ciavenna el se ved in de la tabela chi de sota:

## Infrastruttur e straport

* Ferrovia Colich-Ciavenna
* Pas de Ciavena
* Stazion de Ciavenna

## Varda anca

* Dialett ciavennasch
* Giovann Bertacc

## Nòt

## Bibliografia
*Giacinto Caligari, *Chiavenna in dialetto*, Ciavenna, Centro Studi Storici Chiavennaschi, 1970.
Perù

El **Perù** (*Perú* in spagnöl) a l'é un paes del America del süd.

El cunfina cunt l'Ecuador, la Culumbia, el Brasil, la Bulivia e'l Cile. L'Ucean Pacifich el bagna i sò cost.I cità püssee impurtant a hinn la capital Lima, Cusco, Trujillo, Arequipa, Iquitos, Puno, Piura, Chiclayo, Tacna e Cajamarca.
La gh'ha un superfisss de 1.285.220 km² cunt una pupulaziun de quas 30 miliun d'abitant.

## Storia

El Francisco Pizarro l'aveva cunquistada in del 1533. A l'è indipendenta del 1821.

## Urganizaziun pulitiga
Ël Perù (nòm ufizial: **Repübliga del Perú**) a l'é una repübliga.
El president a l'é l'Pedro Castillo (dal 2021).
El prim minister a l'é el Aníbal Torres (dal 2022).

## Dipartiment

* Amazonas
* Ancash
* Apurímac
* Arequipa
* Ayacucho
* Callao
* Cajamarca
* Cusco
* Huancavelica
* Huánuco
* Ica
* Junín
* La Libertad
* Lambayeque
* Lima
* Loreto
* Madre de Dios
* Moquegua
* Pasco
* Puno
* San Martín
* Tacna
* Tumbes
* Ucayali

## Geografia

### Fest Nazionài
Ólter di festività nazionài, ogni provincia la gh'ha duu dì festiv, ed ogni comun álter duu pussee, cont on nùmer total de fest officiài in Perù de 12.

## Collegament esterni

* Perù Govèrno
* Perùlinks
Culumbia

La **Culumbia** (*Colombia* in spagnöl) a l'é un paes del America del Süd.

La cunfina cunt el Perù, l'Ecuador, Panama, el Venezuela e'l Brasil. Bagnen i sò cost l'Ucean Pacifich e l'Ucean Atlantich (Mar di Caraib).
La capital a l'é Bogotà.
la gh'ha un süperfiss d'1.141.748 km² e una pupulaziun de quas 45 miliun d'abitant.



## Urganizaziun pulitiga
La Culumbia (nòm ufizial: **Repübliga de la Culumbia**) a l'é una repüblica.
El president a l'é l'Juan Manuel Santos (del 2010).
Bogotà

**Bogotà** (*Bogotá* in spagnöl) a l'é la capital de la Culumbia.
La gh'ha 6.840.116 abitant, 8.090.883 se cuntum tüta l'area metrupulitana (2005).

## Cità gemelaa

Bogotà a l'é gemelada cun:
*  Buenos Aires, Argentina
*  Lima, Perù
*  Lundra, Regn Ünì
*  Los Angeles, Stat Ünì d'America
*  Madrid, Spagna
*  Miami, Stat Ünì d'America
*  New York, Stat Ünì d'America
*  Ottawa, Canadà
*  Seoul, Curea del Süd
*  Cità del Messich, Messich

## Ligam de föra
* Sit ufizial
Ecuador

L' **Ecuador** a l'é un paes del America del Süd.

El cunfina cun la Culumbia e'l Perù. L'Ucean Pacifich el bagna i sò cost.
La capital a l'é Quito.
El gh'ha una süperfiss de 256.370 km² un pupulaziun de quas 14 miliun d'abitant.



## Urganizaziun pulitiga
L'Ecuador (nòm ufizial: **Repübliga del Ecuador**) a l'é una repübliga.
El president a l'é el Daniel Noboa (del 2023).
Brasilia

**Brasilia** (*Brasília* 'n portoghés) a l'é la capital del Brasil.

La gh'ha 2.333.108 abitant (2004).

## Lögh interessant
A un 20-30 km da la cità, a Gama, la se tröva el Catetinho, la prima residensa üficiàl del president Juscelino Kubitschek, quant el s'è traferii da Rio de Janeiro.
Venezuela

El **Venessuéla** a l'è ü paìs del Amèrica del Süd.

Al cunfìna cun la Culumbia, la Gujana e'l Brasil. Bagnen i sò cost l'Ucean Atlantich e'l Mar di Caraib.
La capital a l'é Caracas.
El gh'ha una süperfiss de 916.445 km² una pupulaziun de quas 28.517.000 abitant.



## Urganizaziun pulitiga
El Venezuela (nòm ufizial: **República Bolivariana del Venezuela**) a l'é una repübliga.
El president *ad interim* a l'é 'l Delcy Rodríguez  (del 2026)

## Patròna nasionàl

La patròna del Venezuela dal 1950 l'è la Madóna de Coromoto.
Caracas

**Caracas** a l'é la capital del Venezuela.
Al gh'ha 3.140.076 abitant (2005).

## Cità gemelaa
Caracas a l'é gemelada cun:
*  Cluj-Napoca, Rumania
*  Teheran, Iran
*  San Francisco, Stat Ünì d'America
*  Istanbul, Türchia
*  Musca, Rüssia
*  Madrid, Spagna
*  Damasch, Siria
*  Ecatepec de Morelos, Messich
*  Guadalajara, Messich
*  Managua, Nicaragua
*  L'Avana, Cuba
*  Minsk, Bielurüssia

## Ligam de föra

* Sit Istituziunal
Gujana

La **Gujana** (*Guyana* in ingles) a l'é un paes del America del Süd.

La cunfina cunt el Venezuela, el Suriname e'l Brasil. L'Ucean Atlantich el bagna i sò cost.
La capital a l'é Georgetown.
La gh'ha una süperfiss de 214.969 km² una pupulaziun de quas 750.000 abitant.



## Storia
La Gujana a l'era un pussediment del Regn Ünì fina al 1966, quand che l'è diventaa indipendent.

## Urganizaziun pulitiga
La Gujana (nòm ufizial: **Co-operative Republic of Guyana**) a l'é una repübliga.
El president a l'é el Irfaan Ali (del 2020).
El prim minister a l'é el Mark Phillips (del 2020).
Georgetown (Gujana)

**Georgetown** a l'é la capital de la Gujana.

La gh'ha 275.000 abitant (1999).

## Cità gemelaa
Georgetown a l'é gemelada cun:
*  St Louis, Stat Ünì d'América
*  Port of Spain, Trinidad e Tobago
Quito

**Quito** a l'é la capital del Ecuador.

La gh'ha 1.978.376 abitant (2019).

## Cità gemelaa
Quito a l'é gemelaa cun:
*  Buenos Aires, Argentina
*  Buxton, Regn Ünì
*  Coral Gables, Stat Ünì d'America
*  Louisville, Stat Unì d'America
*  Madrid, Spagna
*  Managua, Nicaragua
*  Toronto, Canada

### Guápulo, Quito

File:(Guápulo) Buena Vista black and white.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. z.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. e.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) vista to gonzalez suarez quito.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. a.JPG


## Ligam de föra

* Sit istitüziunal