Metod Penman-Monteith

El **métod Penman-Monteith** a l’è ‘na manera de stimà la svapo-traspirazión de riferiment a partì de dàa climàtich.; el métod el consist in del soprà quèlla fórmola chì:

ET_o=\frac{0,408 \cdot \Delta \cdot(R_n-G) + \gamma \cdot (900/(T+273)) \cdot u_2 (e_s-e_a)}{\Delta + \gamma \cdot (1 + 0,34 \cdot u_2)}

indoe:
: **ET<sub>o</sub>** l’è la svapo-traspirazion de riferimént esprèssa in mm/dì;
: **R<sub>n</sub>** l’è la radiazión nètta sora la superfice de la coltivazión in MJ/(m2•dì);
: **T**  l’è la temperadura media giornadera de l’aria a l'altèzza de 2 meter del soeul;
: **u<sub>2</sub>** a l’è la velocità del vent a du meter del soeul in m/s;
: **e<sub>s</sub>** a l’è la pressión de vapór a la saturazión in kPa;
: **e<sub>a</sub>** a l’è la pressión de vapór effettiva anca lée in kPa;
: donca **es-ea** l’è el deficit de la pressión de vapór;
: ∆ a l’è la pendenza de la curva de la pressión de vapór in kPa/°C;
: **γ** l’è la costanta psicrometrica.
## Calcol a scala giornadera
In del caso di càlcol a scala giornadera:
:T=\frac {T_{max}+T_{min}}{2}
::indoe Tmax e Tmin hinn i temperadùr mìnima e massìma de la giornada in °C;
: \Delta=\frac{4098 \cdot [0,6108 \cdot e^{(\frac{17,27 \cdot T}{T+273,3})}]}{(T+273,3)^2}
::indoe **e** l’è el Numer del Nepero (base di logaritm naturaj);
:e_s=\frac{e^o(Tmax)+e^o(Tmin)}{2}
::ch’a l’è la media di pression de vapor satur corrispondent a la temperadura massima e minima che pòden vèss calcolàd con quèj fórmol empìrich chì:
:::e^o(T_{max})=0,6108 \cdot e ^{[(17,27 \cdot T_{max})/(T_{max}+273,3)]}
:::e^o(T_{min})=0,6108 \cdot e ^{[(17,27 \cdot T_{min})/(T_{min}+273,3)]}
:e_a= \frac{e^o(T_{min}) \cdot (RH_{max}/100)+ e^o(T_{max}) \cdot (RH_{min}/100)}{2}
:o ben la media di pressión de vapór massima e minima dedòtt de la conoscenza de l’umidità relativa **RH<sub>max</sub>** che la correspond a **T <sub>min</sub>** e **RH <sub>min</sub>** che la correpònd a **T <sub>max</sub>** esprèss in %.
:R_n=R_{ns}-R_{nl}

::indoe **R<sub>ns</sub>** l’è la radiazión solà nètta (radiazión a onda corta), **R<sub>nl</sub>** l’è la radazión emisa del terrén in MJ/m2•dì;
::**R<sub>ns</sub>** la pò vèss dedòtta con di càlcol de astronomia:
:::R_{ns}=(1-a)\cdot R_{s}

:::indoe 
::::**α** l’è l’albedo (varda ► **[[albedo]]**)
::::**R<sub>s</sub>**  a l’è la radiazión solàr al dì in MJ/(m2 •dì)
::::R_s=[a_s+b_s \cdot(n/N)]\cdot R_a
::::‘doe
:::::**a<sub>s</sub>** e **b<sub>s</sub>** hinn i “valór de l’Ångstrom” che dipénden di condizión atmosferegh e de la declinazión del sol, ma s’a se gh’hànn nò di valór precìs a pòden dopràss quèj valór chì: **a<sub>s</sub>=0,25**,**b<sub>s</sub>=0,50**;
:::::**n** l’è el nùmer di or che gh’è el sol in del cors del dì consideràa;
:::::**N** l’è el nùmer màssim di or de sol in quèll dì
::::::N=(\frac{24}{\pi}) \cdot \omega_s
:::::**Ra** l'è la radiazión extra terrèster in MJ/m2•dì
:::::R_a=\frac {24 \cdot 60}{\pi} \cdot 0,0820 \cdot d_r \cdot [\omega \cdot sen \phi \cdot sen \delta + cos \phi \cdot cos \delta \cdot sen \omega_s]
::::::‘doe **d<sub>r</sub>** l’è l’invèrs de la distanza relativa Tèrra-sol, **δ** l’è la declinazion del sol in radiant, **ωs** l’è l’àngol orari del sol in radiant, **φ** la latitudin in radiant, e l’è positiva per l’emisfero nòrd e negativa per quèll sud.
:::::::d_r=1+0,033\cdot cos(\frac{2 \pi}{365}\cdot J)
:::::::\delta=0,409 sen(\frac{2\pi}{365} \cdot J-1,39)
::::::::indoe J l’è el nùmer del dì de l’ann compres infra 1 (per el 1 de genar e 366 per el 31 de dicember)
:::::::::\omega_s=arccos[-tan\phi \cdot tan \delta]
:::R_{nl}=4,903 \cdot 10^9 \cdot \frac{[(T_{max}+273,16)^4+(Tmin+273,16)^4]}{2} \cdot(0,34-0,14 \sqrt e_a)(1,35 (\frac{R_{s}}{R_{so}})-0,35)
:**G=0** in MJ/m2•dì che l’è trascuràbil a scala giornadera;
:\gamma=0,000665 \cdot P
::indoe **P** l'è la pression atmosferega in kPa:
:::P=101,3 \cdot(\frac{293-0,0065 \cdot z_{lm}}{293})^{5,26}
::::indoe 
:::::**z<sub>lm</sub>** l'è l'altèzza in meter in sul livèll del mar;

:u_2=u_z \frac{4,87}{ln(67,8 \cdot z -5,42)}
::indoe 
:::**u<sub>z</sub>** l'è la velocità del vent misurada a l'altèzza z (in meter)
## Calcol mes a mes
El calcol mes a mes l'è compagn de quèll a scala giornadera ma in quèll caso chì el calór in del soeul l'è nò trascuràbil e 'l pò vèss calcolàa inscì:
:G_{mese_i}=0,07 \cdot (T_{mese_i+1}-T_{mese_i-1}) 
:oppùr 
:G_{mese_i}=0,14 \cdot (T_{mese_i}-T_{mese_i-1}) 
::indoe T hinn i temperadùr medi mes a mes

## Stima semai che ghe sia la mancanza d'on quaj daa
*Semai che mancassen i daa de umidità a se pò considerà:
:e_a=e^o(T_{min})
*Semai che mancassen i daa de Rn, Rs, n a se pòden dopràa i dàa d'on sit compagn (arent a quèll che l'interèssa, a l'istèssa quòta e l'istèssa esposizión); l'è nò consiliàa per àarei de còsta o montagnós:
:R_s=K_{Rs} \cdot (T_{max}-T_{min})^{0,5}\cdot R_a
:che la var nò in del caso di ìsol piscìninn e K_Rs el var 0,16 per l'entrotèsrra e 0,19 per i zòn de la còsta. Per i ìsol  piscinìnn inscambi:
:R_s=0,7 \cdot R_a-b
:indoe b l'è la costanta empirica che la var 4 MJ/m2•dì.
Tuttamanch in del caso che mancassen di daa i stimm hinn men fidàbil e 'l gh'hà sens dopràj domà per i càlcol mes a mes.

## Vos correlad
* Svapo-traspirazion
* Irigazion
## Riferiment