open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sevgein

**Sevgein** (fina al 1943 l'eva ciamaa ufizialment col so nom tudesch: *Seewis im Oberland*) l'è un cumün sgüisser del distret de Surselva, in del Cantun Grisun. El gh’ha pü u manch  abitant e una süperfis de 4.60 km², e al se tröa a una altitüden de 861 meter sura 'l livel del mar.

El cumün de Sevgein l'è tacaa ai cumün de Castrisch, Cumbel, Ilanz, Luven, Pitasch, Riein.

## Storia
Sevgein l'è menziunaa la prima volta inturen a l'an 840 col nom de *Soviene*.
In di palpee antigh, Sevgein, l'è ciamaa Sifis, Sivis, Syfis, u anca Syffis.

El so nom el vegn de la redis *sequienos*, un termen che'l pertuca a la tribü celtega di Sequan, rivada in de la Rezia de la pruinzia rumana Maxima Sequanorum. Quel che 'l nom el vör dì, però, 'l sa nissün. El nom del cumün de Savognin el gh'ha la medema redis.

L'andament istoregh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi desuta:

## El Scüd del Paes
Blasunadüra: *Una crus grisa cunt i brasc füsülaa in sü 'n sfund blö*
La cumbinaziun blö-gris la representa i Freien von Laax cunt i quaj Sevgein l'eva ligada insema in di liber cumün.

## Geugrafia
El cumün el se tröa in del Kreis (Circul) Foppa a südest de Ilanz in sü 'n gran runch.

Al cumün ghe pertuchen, insem' al paes, anch i burghit *Curschetta* (870–880&nbsp;m&nbsp;ü.&nbsp;M.), *Isla*, Darpinaus e pö anch un bel puu de cassin spantegaa in sül teritori. A est el cumün el riva al so punt pü volt (1'540 m) in de la pared ovest del munt *Cauma* (2'240 m).

## Pupulaziun
La püpart di 213 abitant de Sevgein hin catolegh e parlen el dialet Sursilvan del Rumanc .

## Literadüra
* Die Gemeinden des Kantons Graubünden. Chur/Zürich, 2003. ISBN 3-7253-0741-5

## Riferiment


## Ligam de föra
* 
*
Lumbrein

**Lumbrein** a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch  abitant e una süperfiss de 37.86 km², e al se tröva a una altitüden de 1405 meter sura al livel del mar.

El cumün de Lumbrein a l'è tacaa ai cumün de Obersaxen, Sankt Martin, Sumvitg, Vals, Vignogn, Vrin.

## Storia
Lumbrein l'è menziunaa la prima volta inturen a l'ann 850 col nom de *in villa Lamarine*

L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:


File:Crestaulta Hütten.JPG|Buildings on the Crestaulta
File:Crestaulta Keramik.jpg|Ceramics from Crestaulta
File:Crestaulta Keramik1.jpg|Ceramics from Crestaulta
File:Crestaulta Pfeilspitzen.jpg|Spearheads from Crestaulta
File:Crestaulta Stichwerkzeuge.jpg|Needles from Crestaulta
File:Crestaulta Plateau.jpg|Crestaulta site


## Riferiment


## Ligam de föra
* Official web site
Morissen

**Morissen** a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch  abitant e una süperfiss de 5.7 km², e al se tröva in de la Val Lumnezia a una altitüden de 1337 meter sura al livel del mar.

El cumün de Morissen a l'è tacaa ai cumün de Cumbel, Luven, Mundaun, Vella.

## Situazion linguistega
Segond i informazion cattaa sü cunt el censiment del 2000, la gran magiuranza (91,47%) de la popolazion de Morissen la parla el rumancc sursilvan 'me lengua màder, contra un 6,64 che inscambi la parla tudesch.

## Storia
Morissen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1210 col nom de *Mureizens*.

L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:

## Riferiment


## Ligam de föra
*
Suraua

**Suraua** a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch  abitant e una süperfiss de 24.20 km², e al se tröva a una altitüden de 910 meter sura al livel del mar.

El cumün de Suraua a l'è tacaa ai cumün de Cumbel, Degen, Duvin, Sankt Martin, Vella, Vignogn.

L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:

: Nisü dàto de riferimènt
: A cöntà apò St. Martin
: Sènsa cöntà St. Martin
: Sènsa Uors, che del 1961 el s'è fundìt endèl cümü de Uors-Peiden

## Riferiment


## Ligam de föra
* http://www.suraua.ch
* 
* 
* 
* 
* 
*
Vella

**Vella** (en tudesch e nom ufizial fina al 1987: *Villa*) a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch  abitant e una süperfiss de 7.38 km², e al se tröva a una altitüden de 1244 meter sura al livel del mar.

El cumün de Vella a l'è tacaa ai cumün de Cumbel, Degen, Morissen, Obersaxen, Suraua, Mundaun.

In del an 2000 la magiuranza de la popolazion (84%) de Vella la parlava 'l rumanc (sursilvan) 'me lengua mader, el 14% la parlava tudesch.

L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:

## Riferiment


## Ligam de föra
* http://www.vallumnezia.ch
*
Obersaxen

**Obersaxen** (en rumancc: *Sursaissa*) a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch  abitant e una süperfiss de 61.54 km², e al se tröva a una altitüden de 1281 meter sura al livel del mar.

El cumün de Obersaxen a l'è tacaa ai cumün de Breil/Brigels, Degen, Mundaun, Lumbrein, Rueun, Sumvitg, Trun, Vella, Vignogn, Waltensburg/Vuorz.

El cumün de Obersaxen el representa un'isula germanofuna in mez a un'area inde che la lengua magiuritaria l'è el rumancc.

## Storia
Obersaxen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de *Supersaxa* 

L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:

## Riferiment
Waltensburg/Vuorz

**Waltensburg/Vuorz** (*Waltensburg* l'è el nom tudesch e fina ai an '40 anca el nom ufizial, *Vuorz* inscambi l'è el nom rumancc) a l'è un cumün svizzer del distret de Surselva. in del Canton Grisun. Al gh’ha pressapoch  abitant e una süperfiss de 32.32 km², e al se tröva a una altitüden de 1003 meter sura al livel del mar.

El cumün de Waltensburg/Vuorz a l'è tacaa ai cumün de Andiast, Breil/Brigels, Linthal (GL), Obersaxen, Rueun.

A stà ai resültaa del censiment del 2000, la magiuranza de la popolazion la parla el rumanc (sursilvan, 63.4%) 'me prima lengua, ma gh'è anca una minuranza cunsistenta (el 32.4%) che la parla el tudesch.

## Storia

Waltensburg/Vuorz l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de *Vorce*

L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:

## De vett

File:KircheWaltensburginnen.JPG|L'internu de la gesa de Vuorz
File:Waltensburg Festnahme.jpg|Afresch de la Via Crucis
File:Waltensburg Geisselung.jpg|Afresch che cumprenden anca i früstad a Gesü
File:Jörgenberg.jpg|El burgh de Jörgenberg
File:Jörgenberg Glockenturm.jpg|La tur de l'urelogg de Jörgenberg
File:Jörgenberg Plan.jpg|La mapa de Jörgenberg
File:Jörgenberg Innenhof.jpg|El curtil de Jörgenberg
File:Kropfenstein Plan.jpg|Mapa di ruinn de Kropfenstein
File:Kropfenstein innen.jpg|Internu de Kropfenstein
File:Kropfenstein Lage.jpg|Kropfenstein


## Riferiment
1408

El **1408** a l'è 'n ann del secol XV.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget
Butte

I *Butte* i è di culìne che i se tróa desperlùre ‘n mèss a öna pianüra o a ün altipià e i gh’à prìma di versàncc piö o méno ‘n pé che i dientà di mür verticài e ‘nfìna sö ‘n sìma i è piàte e i gh’à öna spéce de "teràss" che l'è metìt ach a 300 méter sùra ‘l lièl de la pianüra. Gh'è però di Butte che i gh'à mia 'l tochelì 'n pià sö sö la sìma.

Butte l'è öna paròla che la é dal Francés e la öl dì *culìna picinìna* e l'è dovràda sura de töt in del òest di Stacc Ünìcc; in del süd òest i Butte i è ciamàcc ach *Mesa*. 

I Butte piö famùs i s'i a tróa in de la Monument Valley, che in Lumbàrt l’ völ dì la Al di Monümencc, che l’è öna regiù del altipià del Colorado, 'ndóe i è stai giràcc tace film de s-ciopetì e tra chès-ce gh'è de regordà Stage Coach e Se ta cati ta copi giràcc dal John Ford e 'nterpretàcc dal John Wayne.
Trun (GR)

**Trun** (nom in tudesch e, finn al 1943, nom ufizial *Truns*) l'è un cumün svizzer del distret (chinsci ciamaa in tudesch *Bezirk*) de Surselva in del Canton Grisun. El gh'ha pü u manch  abitant e una süperfis de 41.9 km², e 'l se tröva a una altitüden de 861 meter sura 'l nivel del mar.

El cumün de Trun l'è tacaa ai cumün de Breil/Brigels, Linthal (GL), Obersaxen, Schlans.


## Storia

Trun l'è menziunaa la prima völta in de l'ann 765 cunt el nom de *Tauronto*.


L'andament istoregh de la pupulaziun l'è indicaa in de la tabela chi desuta:

## Riferiment


## Ligam de föra
*
Safien

**Safien** [] (in del parlà del lögh: [] u anca []; Rumanc: *Stussavgia*) l'è un cumün svizzer del distret de Surselva, in del Cantun Grisun. El gh’ha pü u manch  abitant, una süperfis de 100.6 km², e 'l se tröva a una altitüden de 1315 meter sura 'l nivel del mar.

El cumün de Safien l'è tacaa ai cumün de Casti-Wergenstein, Duvin, Flerden, Mathon, Nufenen, Pitasch, Portein, Präz, Riein, Sankt Martin, Sarn, Splügen, Sufers, Tenna, Tschappina, Vals.

## Istoria del Paes
Safien l'è menziunaa la prima völta in de l'an 1219 cunt el nom de *Stosavia*. La radis del nom tudesch, Safien, e anca del quel rumanc, Stussavgia, l'è minga cugnussüü.

Repert archeulògegh de l'età del bronz e de l'era romana dan pröa de insediament üman in temp antigh. I stüdius pensen che a Safien sien rivaa i prim Walser intra 'l 1300 e 'l 1310, Inans de lur gh'era de la gent rumanega e 'l sumeja che fin al prenizipi de 16° secul, almanch un toch de la pupulaziun l'abia parlaa amò rumanc. In del 1526 l'è pö gnüda la Refurma Prutestanta.

L'andament istoregh de la pupulaziun l'è indicaa in de la tabela chi desuta:


Image:Thalkirch01.JPG|Gesa Refurmada Thalkirch
Image:Safiental_Kirche.jpg|Neukirch (Nöa Gesa)
Image:Safiental_Neukirch.jpg|Gesa Refurmada Neukirch (Safien)
Image:Safien_PLatz_Kirche.jpg|Gesa Refurmada de Safien Platz
Image:Safien_Platz.jpg|Safien Platz
Image:Safien03.jpg|Vegia Cà del Cumün a Safien Platz
Image:Zalön02.JPG|Zalön,vista in sül Pass del Glas
Image:Zalön01.JPG|Zalöner Hütta (refüg alpin de Zalön), 1940 meter in sül nivel del mar
Image:Safien01.jpg|Cupee a Safien Platz
Image:Safien02.jpg|Mudel d'un tecc a cop
Image:Camanaboda04.jpg|Stal cunt tecc de cop a Camanaboda
Image:Camanaboda01.JPG|Müsee ethnografegh a Camanaboda
Image:Camanaboda02.jpg|
Image:Camanaboda03.jpg|


## Literadüra
* Barbara Steinmann, Elisabeth Bardill, Maria Hunger-Fry, *Safiental - Ruinaulta*, Vom Safierberg zur Rheinschlucht, Verlag Terra Grischuna, Chur 2008, ISBN 978-3-7298-1152-2
* Hans und Leonhard Bandli, *Im Safiental*, Walservereinigung Graubünden, 2002, ISBN 978-3-905241-24-2
* Konrad Buchli, *Geschichten aus den Bergen*, Erinnerungen eines Safiers, Walservereinigung Graubünden, 2005
* Mattli Hunger, *Ärdenkt und ärzellt*, Sòòfier Gschichtä vo äsiä und hüt, Walservereinigung Graubünden, 2008, ISBN 978-3-909210-02-2

## Ligam is sü la Red

* Sit del Cumün de Safien
* 
* Heimatmuseum Safien ''Althus'' 

## Riferiment


## Ligam de föra

* Sit ufizial (in Todesch)
Tenna (GR)

**Tenna** [] (in de la parlada del lögh: [] u []) l'è un cumün del Kreis (circul) Safien in del destret de Surselva in di Grisun. El paes el se tröva in sü 'n plató bel volt de la Val de Safien a 1654 meter in sül nivel del mar e l'è, sia in inverna che in estaa, un center türistegh pütost amaa. El gh'ha una süperfis de 11.28 km² e 'l gh'ha pü u manch  abitant.

El cumün de Tenna l'è tacaa ai cumün de Riein, Safien, Valendas, Versam.



## Istoria del Paes
L'è prubabel che 'l paes de Tenna l'è staa fundaa de Walser vegnüü chi del Vallis. Besogna però dì ch' a quij temp el paes l'era un cicinín püssee sü in olt in sü la pared del munt. El vegg paes l'era lá indua incö gh'è la «Tenner Kreuz» (Crus de Tenna). El teritori del paes, insci cuma l'è incö, l'è 'gnüü abitaa dumà püssee tard despö che gh'han faa una bela spianada.

*Tenna* l'è staa menziunaa la prima völta in del 1398 cunt i nom *Thena*, *Thäna*, *Thenna*. El nom del paes el sumeja che 'l sia ligaa al termen germanegh *Tenne* (*[[Era]]*). Ma, già che gh'è di paes ciamaa *[[Tenna]]* u *[[Ten]]no* in Trentin ed in Piemunt, pò vess che ghe sia un substratum lenguistegh ancamò püssee vegg (anca se però de pröf de chela teuria chi ghe n'è minga)., 

L'andament istoregh de la pupulaziun l'è indicaa in de la tabela chi desuta:

## Rob de Vedè

La Gesa gotega Refurmada l'è del 1408; el so ecc, a vardà una scrita in sül plafun, però l'è del 1504. La Gesa l'è decurada cunt peciür del tard gotegh, ciuè del prenzipi del 15° secul.

A Tenna l'è staa faa sü 'l prim skilift a panèj sular del mund. El nöf impiant de resalida 'l gh'ha un panèl sular che 'l se möf dree al su. L'impiant el duaría vess prunt in de l'invern 2011/2012.


## Literadüra
* Ludmilla Seifert-Uherkovich: Schweizerische Kunstführer GSK, Band 769: *Die Kirche von Tenna* (La Gesa de Tenna), Bern 2005, ISBN 3-85782-769-6

## Ligam in sü la Red
* 
* Sit del Cumün de Tenna 
* 

## Riferiment
St. Martin (GR)

**St. Martin** (in rumanc: *Sogn Martin*) a l'è un cumün sgüisser del distret de Surselva, in del Cantun Grisun. A'l gh'ha pü u manch  abitant e una süperfis de 22.93 km², e 'l se tröva a una altitüden de 1003 meter sura 'l nivel del mar.

El cumün de St. Martin a l'è tacaa ai cumün de Duvin, Lumbrein, Safien, Suraua, Vals, Vignogn e l'è staa l'ültem cumün in de l'intrega Sgüissera a vess pruidüü de la lüs eletrega.

## Geugrafia
El sit el se tröva sü de la *Luchnern*, una gura bela strècia che la mena in de la Val de Valser. A l'è cunpunüü de svariaa grupìt de cá, spantegaa de chi e de la, ch' al didincö, tanc, hin remagnüü sensa gent. El grupèt de cà, 'l pü a nord, el se ciama *Sankt Martin*, ciuè *San Martin*. Püssee a süd, gh'em *Gadenstatt* e *Lunschania*, a manca e a drissa del Ren Valser. Sü in scima a la pared del munt, gh'è *Mont* (1469&nbsp;m), *Mariaga* (1601&nbsp;m) e *Travisasch* (1'689&nbsp;m.). El grupèt de cà pü a süd el se ciama *Bucarischuna* (1167&nbsp;m).

L'andament istoregh de la pupulassiun l'è indicaa in de la tabela chi desuta:

## Riferiment


## Ligam de föra
*
Torre di Ruggiero

**Torre di Ruggiero** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 1.346 abitàncc, 'na superfìce de 24&nbsp;km² e 'na densità de 56 ab./km². El cunfìna coi cümü de Capistrano (VV), Cardinale, Chiaravalle Centrale, San Nicola da Crissa (VV), Simbario (VV), Vallelonga (VV).

## Evulusiù demogràfica
Tiriolo

**Tiriolo** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 4.076 abitàncc, 'na superfìce de 28&nbsp;km² e 'na densità de 146 ab./km². El cunfìna coi cümü de Catanzaro, Gimigliano, Marcellinara, Miglierina, San Pietro Apostolo, Settingiano.

## Evulusiù demogràfica
Taverna

**Taverna** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 2.668 abitàncc, 'na superfìce de 132&nbsp;km² e 'na densità de 20 ab./km². El cunfìna coi cümü de Albi, Aprigliano (CS), Colosimi (CS), Cotronei (KR), Fossato Serralta, Mesoraca (KR), Parenti (CS), Petilia Policastro (KR), San Giovanni in Fiore (CS), Sorbo San Basile, Zagarise.

## Evulusiù demogràfica
Squillace

**Squillace** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 3.191 abitàncc, 'na superfìce de 33&nbsp;km² e 'na densità de 97 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amaroni, Borgia, Girifalco, Montauro, Palermiti, Stalettì, Vallefiorita.

## Evulusiù demogràfica
Zagarise

**Zagarise** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 1.889 abitàncc, 'na superfìce de 48&nbsp;km² e 'na densità de 39 ab./km². El cunfìna coi cümü de Albi, Magisano, Mesoraca (KR), Petronà, Sellia, Sellia Marina, Sersale, Soveria Simeri, Taverna.

## Evulusiù demogràfica
Sorbo San Basile

**Sorbo San Basile** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 932 abitàncc, 'na superfìce de 58&nbsp;km² e 'na densità de 16 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bianchi (CS), Carlopoli, Cicala, Colosimi (CS), Fossato Serralta, Gimigliano, Panettieri (CS), Taverna.

## Evulusiù demogràfica
Serrastretta

**Serrastretta** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 3.589 abitàncc, 'na superfìce de 41&nbsp;km² e 'na densità de 88 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amato, Decollatura, Feroleto Antico, Lamezia Terme, Miglierina, Pianopoli, Platania, San Pietro Apostolo.

## Evulusiù demogràfica
Satriano

**Satriano** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 3.061 abitàncc, 'na superfìce de 22&nbsp;km² e 'na densità de 139 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cardinale, Davoli, Gagliato, Petrizzi, San Sostene, Soverato.

## Evulusiù demogràfica
San Floro

**San Floro** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 594 abitàncc, 'na superfìce de 18&nbsp;km² e 'na densità de 33 ab./km². El cunfìna coi cümü de Borgia, Caraffa di Catanzaro, Catanzaro, Cortale, Girifalco, Maida.

## Evulusiù demogràfica
San Vito sullo Ionio

**San Vito sullo Ionio** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 2.029 abitàncc, 'na superfìce de 17&nbsp;km² e 'na densità de 119 ab./km². El cunfìna coi cümü de Capistrano (VV), Cenadi, Chiaravalle Centrale, Monterosso Calabro (VV), Olivadi, Petrizzi, Polia (VV).

## Evulusiù demogràfica
San Sostene

**San Sostene** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 1.114 abitàncc, 'na superfìce de 31&nbsp;km² e 'na densità de 36 ab./km². El cunfìna coi cümü de Badolato, Brognaturo (VV), Cardinale, Davoli, Isca sullo Ionio, Sant'Andrea Apostolo dello Ionio, Satriano.

## Evulusiù demogràfica
Petronà

**Petronà** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 3.012 abitàncc, 'na superfìce de 45&nbsp;km² e 'na densità de 67 ab./km². El cunfìna coi cümü de Belcastro, Cerva, Marcedusa, Mesoraca (KR), Sersale, Zagarise.

## Evulusiù demogràfica
Olivadi

**Olivadi** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 643 abitàncc, 'na superfìce de 7&nbsp;km² e 'na densità de 92 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cenadi, Centrache, Petrizzi, San Vito sullo Ionio, Vallefiorita.

## Evulusiù demogràfica
Nocera Terinese

**Nocera Terinese** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 4.707 abitàncc, 'na superfìce de 46&nbsp;km² e 'na densità de 102 ab./km². El cunfìna coi cümü de Amantea (CS), Cleto (CS), Falerna, Lamezia Terme, Martirano Lombardo, San Mango d'Aquino.

## Evulusiù demogràfica
Motta Santa Lucia

**Motta Santa Lucia** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 847 abitàncc, 'na superfìce de 25&nbsp;km² e 'na densità de 34 ab./km². El cunfìna coi cümü de Altilia (CS), Conflenti, Decollatura, Martirano, Pedivigliano (CS).

## Evulusiù demogràfica
Lamezia Terme

**Lamezia Terme** l'è 'n cümü de , de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El teretóre aministràt del cümü el quàrcia zó 'na superfìce de 162,43&nbsp;km² e 'l g'ha 'na densità de popolasiù de  ab./km². El cunfìna coi cümü de Conflenti, Curinga, Falerna, Feroleto Antico, Gizzeria, Maida, Martirano Lombardo, Nocera Terinese, Platania, San Pietro a Maida e Serrastretta.

## Evulusiù demogràfica

## Colegamèncc estèrni
* http://www.lameziastorica.it

## Riferimèncc
Guardavalle

**Guardavalle** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 5.290 abitàncc, 'na superfìce de 60&nbsp;km² e 'na densità de 88 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bivongi (RC), Brognaturo (VV), Monasterace (RC), Santa Caterina dello Ionio, Stilo (RC).

## Evulusiù demogràfica
Gimigliano

**Gimigliano** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 3.611 abitàncc, 'na superfìce de 32&nbsp;km² e 'na densità de 113 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carlopoli, Catanzaro, Cicala, Decollatura, Fossato Serralta, Pentone, San Pietro Apostolo, Sorbo San Basile, Soveria Mannelli, Tiriolo.

## Evulusiù demogràfica
Gagliato

**Gagliato** (*Gagghiatu* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 563 abitàncc, 'na superfìce de 6&nbsp;km² e 'na densità de 94 ab./km². El cunfìna coi cümü de Argusto, Cardinale, Petrizzi, Satriano.

## Evulusiù demogràfica
Falerna

**Falerna** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 3.596 abitàncc, 'na superfìce de 23&nbsp;km² e 'na densità de 156 ab./km². El cunfìna coi cümü de Gizzeria, Lamezia Terme, Nocera Terinese.

## Colegamèncc estèrni
* sö Falerna ('n italià) 

## Evulusiù demogràfica
Decollatura

**Decollatura** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 3.489 abitàncc, 'na superfìce de 50&nbsp;km² e 'na densità de 70 ab./km². El cunfìna coi cümü de Conflenti, Gimigliano, Motta Santa Lucia, Pedivigliano (CS), Platania, San Pietro Apostolo, Serrastretta, Soveria Mannelli.

## Evulusiù demogràfica
Curinga

**Curinga** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 6.642 abitàncc, 'na superfìce de 51,47&nbsp;km² e 'na densità de 130 ab./km². El cunfìna coi cümü de Filadelfia (VV), Francavilla Angitola (VV), Jacurso, Lamezia Terme, Pizzo (VV), San Pietro a Maida.

## Colegamèncc estèrni
* Dati söl cümü de Curinga 
* Stória, urìgin del nòm e amò 'na quach ótra informasiù  

## Evulusiù demogràfica
Cortale

**Cortale** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 2.436 abitàncc, 'na superfìce de 29&nbsp;km² e 'na densità de 84 ab./km². El cunfìna coi cümü de Caraffa di Catanzaro, Cenadi, Girifalco, Jacurso, Maida, Polia (VV), San Floro, Vallefiorita.

## Evulusiù demogràfica
Conflenti

**Conflenti** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 1.677 abitàncc, 'na superfìce de 31,00&nbsp;km² e 'na densità de 56 ab./km². El cunfìna coi cümü de Decollatura, Lamezia Terme, Martirano, Martirano Lombardo, Motta Santa Lucia, Platania.

## Colegamèncc estèrni

* Stória de Conflenti 
* 

## Evulusiù demogràfica
Chiaravalle Centrale

**Chiaravalle Centrale** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 6.923 abitàncc, 'na superfìce de 23&nbsp;km² e 'na densità de 301 ab./km². El cunfìna coi cümü de Argusto, Capistrano (VV), Cardinale, Petrizzi, San Vito sullo Ionio, Torre di Ruggiero.

## Evulusiù demogràfica
Cropani

**Cropani** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha 4835 abitàncc, 'na superfìce de 43&nbsp;km² e 'na densità de 76 ab./km². El cunfìna coi cümü de Andali, Botricello, Cerva, Sellia Marina, Sersale.

## Evulusiù demogràfica
Catanzaro

**Catanzaro**' o **Catanzàr** l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Calabria, capolöch de la pruvincia omònima. El cümü de Catanzaro 'l g'ha presapóch 93.540 abitàncc, 'na superfìce de 111&nbsp;km² e 'na densità de 843 ab./km². El cunfìna coi cümü de Borgia, Caraffa di Catanzaro, Gimigliano, Pentone, San Floro, Sellia, Settingiano, Simeri Crichi, Tiriolo.

## Evulusiù demogràfica
Carlopoli

**Carlopoli** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 1.781 abitàncc, 'na superfìce de 16&nbsp;km² e 'na densità de 111 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bianchi (CS), Cicala, Gimigliano, Panettieri (CS), Sorbo San Basile, Soveria Mannelli.

## Evulusiù demogràfica
Cerva (CZ)

**Cerva** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 1.319 abitàncc, 'na superfìce de 11&nbsp;km², 'na densità de 120 ab/km². El cunfina coi cumün de Andali, Belcastro, Cropani, Petronà, Sersale.

## Evulusiù demogràfica
Caraffa di Catanzaro

**Caraffa di Catanzaro** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 2.069 abitàncc, 'na superfìce de 24&nbsp;km² e 'na densità de 86 ab./km². El cunfìna coi cümü de Catanzaro, Cortale, Maida, Marcellinara, San Floro, Settingiano.

## Evulusiù demogràfica
Badolato

**Badolato** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 3.314 abitàncc, 'na superfìce de 34&nbsp;km² e 'na densità de 97 ab./km². El cunfìna coi cümü de Brognaturo (VV), Isca sullo Ionio, San Sostene, Santa Caterina dello Ionio.

## Evulusiù demogràfica
Albi (CZ)

**Albi** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Catanzaro. El g'ha presapóch 1.105 abitàncc, 'na superfìce de 28&nbsp;km² e 'na densità de 39 ab/km². El cunfìna coi cümü de Fossato Serralta, Magisano, Pentone, Sellia, Taverna, Zagarise.

## Evulusiù demogràfica
Valcuvia

La **Valcuvia** (inscì anca in Italian, ma parnunziaa *valcuvia* inscambi de *valcüvia*) a l'è ona val lombarda situada in de la Provincia de Vares.
L'è traversada del torrent Boes (che 'l finiss in del Lagh Maggior, a Laven). L'è circondada a sud del Camp di Fior (1226 m.), a nòrd del Sass de Ferr (1062 m.), la Biòtta (1295 m.), el Mont de la Colònna (1203 m.) e 'l Mont San Martin. Fann part de la vall i comun de Azz, Bardell, Brenta, Brinz, Cabiej, Caravaa, Casalzuign, Cassan, Coeuch Trevisagh, Stij, Cuvej, Cuvi, Dun, Gaviraa, Gimòn, Laven-Mombell, Masciagh, Orin Ransc e Sangian.

La zòna l'è abitada giamò del Neolitich. Duranta l'epoca romana probabilment la se trovava longh el *[[limes]] pedemontanum*, el sistema de fortificazion faa sù per schivà i invasion che podeven vegnì de la Svizzera. In del period longobard inveci la faseva part del contad del Sever. In del Medioev l'è stada controllada prima del comun de Còmm, poeu de quell de Milan (e in 'sto period l'è vegnuda voeuna di piev de la diòcesi ambrosiana).

## Font
*Sitt de informazion sora el  territòri del Varesòtt
1413

El **1413** a l'è 'n ann del secol XV.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget
Age Bassi

**Age Bassi**, (nasüd Agenore, Lod, 1922 – Lod, 29 de genàr 1996) l'è stài un giurnalista e scritur ludesàn. L’è stài vün d’i prutagunista d’la vita ludesana del sècul XX.

## Biugrafia

Nasüd in *Bùrg [[Ada]]* in del 1922, l'ha cumenciàd a fa el giurnalista bèle in del 1940, ai giurnài *Il Cittadino* e Il *Brivido Sportivo* de Bulogna. L'ha lauràd anca a RadioRai, e l'è stài cunsiglièr cumünàl per la DC.

La cità de Lod la g'ha dedicàd una via, un Centar per ansiàn e un Prèmi Leteràri.

## Liber
* *Adda fiume dell'uomo*
* *Storia di Lodi (per i ragazzi delle scuole e per la gente che non ha voglia né tempo di leggere i grandi libri)*, Lodi, Edizioni Lodigraf, 1977. ISBN 8871210182
* *Lodi fra storia e cronaca dal 1919 al 1945*, Lodi, Il Pomerio, 1979. ISBN 8871210190. 
* *Lodigiani protagonisti*
* *Pietro Trabattoni, prete*
* *L'artigianato italiano nei secoli XIV e XV*
* *Ospedale Maggiore di Lodi – Cenni storici*
* *Il grande albero*
* *Lodi - La storia*
* *Cinquant'anni di parole*

## Note
Altdorf (UR)

**Altdorf** a l'è un cumün svizzer del Canton Üri. Al gh’ha pressapoch  abitant e una süperfiss de 10.23 km², e al se tröva a una altitüden de 458 meter sura al livel del mar.

El cumün de Altdorf a l'è tacaa ai cumün de Attinghausen, Bürglen, Flüelen, Seedorf.

L'è la citadina püssee popolada e anca capital del Canton Üri.

El nom l'è quach volta scrivüü **Altdorf UR**, per minga scunfond col Altdorf SH, un cumün del Canton Sciafüsa.

Altdorf l'è famusa per vess stada la cità induve l'eroe naziunal svizzer Guglielmo Tell l'avria faa l'aziun che l'ha rendüü cunussüü in tüt el mund: culpì cunt una frecia una poma sitüada in sü la crapa del sò fiö.
### Evoluzion demografega
 fónt:

## Riferiment


## Ligam de föra
* Altdorf  Official site
* 
*
Serie A 2009-2010

La **Serie A 2009-2010** a l'è staita qella del 108 edizion de la massima serie del campionad italian de folber (qell del 78 a giron uneg).

El campionad l'è stait vinjud da l'Inter, che con 82 pont el ciapa el so campionat nomer 18 (el quint de infilera) e la va en Coppa di Campion, insema a la Roma, al Milan e a la Sampdoria (ca l'hà però de passà per i preliminar). El Palermo va inscambi en Europa League, insema al Napoli e a la Juventus, menima l'Atalanta, el Siena e el Livorno i van in Serie B.

## Stajon
#### Nœuv squader
 
A ciapà el post del Torin, del Reggina, e del Lecce, andai in Serie B, hinn staite el Bari, turnà en Serie A dop vott agn, el Parma e el Livorno.

#### Folbermercaa

L'Inter operò vun grand  rinnovament de la rœusa, mudand in particolar i tacànt e i centercampist, con ie partenz del Ibrahimović, del Cruz e del Crespo e i arivi del Eto'o, del Diego Milito e del Sneijder.

La Juventus, porta inveci a Torin el trequartist Diego e el median Felipe Melo, passa che i difensor Cannavaro, Grosso e Cáceres. 

El Milan, dop avegh scernid el Leonardo al post del Ancelotti, saluta el Beckham, el Senderos, el Emerson el Ševčenko ma soratucc el capitan Paolo Maldini, ritirad l'agn prima. El va via anca el Kakà per vœuna cifra record, ciapand al so post el Huntelaar.

#### Jiron d'andada

Cont 15 punti, la Sampdoria guida la clasifica per vœuna semana, l'è da dir fincora a la palza de ottober. El period dop reconferma inscambi l'Inter padrona del campionad. La formazion del Mourinho trœuva minga ostacoi fincora a dixember, quand al perd contra la Juventus, che s'avisina inscì a la scima. Dop qel success lì, parò, el club bianch e negher, al perd contra el Bari e el Catania. Inscì l'Inter, anca s'el perd contra l'Atalanta, se reconferma per el quart ann de infilera *Campion d'Inverna*.

#### Jiron de volta

## Classifica final




## Statistigh
#### Statistigh generai
* ***Meiar marcador***:  Antonio di Natale (29 gol)
* ***Inconter disputai***: 380
* ***Gol segnai***: 992 (2,61 de media per inconter) 

#### Classifica in devenì




#### Classifica de rendiment Andada/Volta

#### Classifica de rendiment Ca/Fora ca

## Note


## Ligam de fœra
* Sit Web de la Serie A
Andermatt

**Andermatt** a l'è un cumün svizzer del Canton Üri. Al gh’ha pressapoch  abitant e una süperfiss de 62.15 km², e al se tröva a una altitüden de 1447 meter sura al livel del mar.

El cumün de Andermatt a l'è tacaa ai cumün de Airö (TI), Göschenen, Gurtnellen, Hospental, Tujetsch (GR).

L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi sott:

## References


## Ligam de föra

*
Zambrone

**Zambrone** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Vibo Valentia. El g'ha presapóch 1.736 abitàncc, 'na superfìce de 14&nbsp;km² e 'na densità de 124 ab./km². El cunfìna coi cümü de Briatico, Parghelia, Zaccanopoli.

## Evulusiù demogràfica
Vibo Valentia

**Vibo Valentia** l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Calabria, capolöch de la pruvìncia omònima.

El cümü de Vibo Valentia 'l g'ha presapóch 35.124 abitàncc, 'na superfìce de 46&nbsp;km² e 'na densità de 764 ab./km². El cunfìna coi cümü de Briatico, Cessaniti, Filandari, Francica, Jonadi, Pizzo, San Gregorio d'Ippona, Sant'Onofrio, Stefanaconi.

## Evulusiù demogràfica
Lettera d’amor

Ona **lettera d'amor** l'è on palpee scrivuu a ona personna amada cont dent i sentiment d'amor che quell che l'ha mandada el proeuva (o el dis de provà) per lee (o lu). La po vess on moeud de fà el fir o anca ona di maner de fà cress on rapport d'amor. La popolaridaa di letter d'amor l'è stada al topp durant e doppo del Romanticism.

## Ligam de foeura
*"Historical Romantic Love Letters" a TheRomantic.com
*"Love Letters"  a RomanceForEveryone.com
Nicotera

**Nicotera** (*Nicòtra* in sicilian) l'è 'na città de la provincia de Vibo Valentia, in la region de la Calabria. El gh'ha ona superfiss de 28,25&nbsp;km2 e 6 353 abitant, e cont ona densità de popolazion de 224,88 ab/km2.

El gh'ha i frazion de Badia di Nicotera, Comèrconi, Marina, Preìtoni e 'l confina cont i comun de Candidoni (RC), Joppolo, Limbadi, Rosarno (RC), Spilinga. Al di d'incoeu el comun l'è disligaa per di infiltrazion de la 'ndrangheta, e donca l'è ministraa de 'n commissari prefettizi. La gh'ha el titol de città dal 2003.

L'è la città de riferiment de la dieta mediterranea in Italia e la gh'ha, dal 2015, la bandera bloeu europea di spiagg, de la FEE.

## Storia

Anticament se pensava che la fuss nassuda in di rovin de l'antica città de Medma, ma la teoria l'è stada confutada in del 1912 di scav faa in la città.

La città l'è cognossuda dal secol quell de IV, e 'l sò nomm el voeur dì "segn de la vittoria". L'è staa però on period gram per lor, vist i invasion saracen, ch'han menaa i cittadin a spostàss.

In del 1065 Robert el Giuscard el fortifega la città e 'l fa su on castell, e 'sta roba chi la permett a la città de rinàss de noeuv. Robert l'era dré a cercà on contatt cont la Sicilia per combatt cont i Saracen.

Rugger II de Sicilia l'ha faa anca lu recostruì la città in del 1122, e a la fin la città la finiss in di man de Federich II de Svevia, che 'l fa su on port per la flotta de l'Imper e per volzà la ricchezza de la città el ciama i giudee.

In del 1496 el governà de la città l'è daa a la fameja di De Gennaro, che hinn cont dal 1555. La città la torna in di man di Ruffo on quaj agn dopo, e 'l feudalesim el se s'ceppa domà in del 1806.

La città l'è poeu dada ai Angioin, ma i sò abitant hinn obligaa a scappà de noeuv quand che in del 1638 l'è invasa di Turchesch. La città l'è dannegiada dal taramott del 1783. L'invasion francesa inveci l'è favorevol a Nicotera, che la vegn sed del governà frances.

Cont el tornà di Borbon la città la resta sed del governà, ma di tocch arent che eren in del sò circondari e eren staa tacca a quell de Tropea.

## Canton de interess
A Nicotera gh'è la Cattedrale de Nicotera, cont on mugg de oeuver d'art e 'na vista in sul golf li arent. Gh'è anca el Castell Ruffo di Nicotera che l'è 'n Musee Archeologich e 'l gh'ha di robb del neolitegh e de l'era romana.

## Società
### Evoluzion demografega

### Event
La festa pussee famosa de Nicotera l'è la procession de l'Immacolada Concezion del 8 de dicember, che i pescador de Nicotera Mare menen 'na statoa de la Madonna in mar finna oltra la cintola, in del canton che per la tradizion ha portaa del mar la statoa.

### Personn ligaa a Nicotera
* Achille Russo, zoologh
* Sergio Floccari, calciator
Dörflingen

**Dörflingen** l'è un cumün svizzer del Canton Sciafüsa. El gh’ha pressapoch  abitant e una süperfiss de 5.82 km², e 'l se tröa a una altitüden de 451 meter sura 'l nivel del mar.

El cumün de Dörflingen l'è tacaa ai cumün de Büsingen am Hochrhein (DE-BW), Diessenhofen (TG), Gailingen am Hochrhein (DE-BW), Gottmadingen (DE-BW), Sciafüsa, Thayngen.

## Storia
Dörflingen l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1264 cunt el nom de *Dorfelingen*.
   

L'andament istoregh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi desuta:


## Galeria de foto



## Riferiment


## Ligam de föra
*
Giuànn Sheperd-Barron

**Giuànn Sheperd-Barron**, (Shillong, India, 15 de giügn 1925 – Inverness Scozia, 15 de màgg 2010) l’è stài un ompegàd scusès che, in del 1967, quan ch’el laureva a la Sucietà De La Rue, l’ha inventàd la prima màchina del Bancomat. .

## Note
Sant'Antòni de Sant'Ana Galvão

**Sant'Antòni de Sant'Ana Galvão**, püsè cunusüd cume **Frei Galvão**, (Guaratinguetá , Brasil, 1739 - São Paulo, 22 de dicèmber 1822) l'è stài un frà Capücìn brasiliàn.

L'è stài fàt sànt d'la cèsa catòlica da Papa Benedètt XVI 11 de màgg 2007. Dòpu Santa Paulina suora italiana canunizada in Brasil, San Galvão l'è el prìm sant brasilian.

## Ligamm de fora

* Sitt üficiàl d'la casa de Frei Galvão
Verzino

**Verzino** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Crotone. El g'ha presapóch 2.371 abitàncc, 'na superfìce de 45&nbsp;km² e 'na densità de 53 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campana (CS), Casabona, Castelsilano, Pallagorio, Savelli.

## Evulusiù demogràfica
Santa Severina

**Santa Severina** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Crotone. El g'ha presapóch 2.326 abitàncc, 'na superfìce de 51&nbsp;km² e 'na densità de 46 hab/km². Faz fronteira com Belvedere di Spinello, Caccuri, Castelsilano, Rocca di Neto, Roccabernarda, San Mauro Marchesato, Scandale.

## Evulusiù demogràfica
San Nicola dell'Alto

**San Nicola dell'Alto** l'è 'n cumü de la regiù de Calabria, en provincia de Crotone, con circa de 1.106 abitancc. El gh'ha 'n area de 7 km², co 'na densità de pupulasiù de 158 ab./km². El cunfìna coi cümü de Carfizzi, Casabona, Melissa, Pallagorio.

## Evulusiù demogràfica
Crotone

**Crotone** (*Κρότων/Krótōn* en gréch antìch; *Κρότωνας/Krótōnas* in gréch modèrno; *Croto* en latì; *Cutroni* o *Cutruani* 'n calabrés) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Calabria, capolöch de la pruvincia omònima.

El cümü de crotone 'l g'ha presapóch 60.517 (censimento 2004) abitàncc, 'na superfìce de 179&nbsp;km² e 'na densità de 333,7 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cutro, Isola di Capo Rizzuto, Rocca di Neto, Scandale, Strongoli.

## Evulusiù demogràfica
Villa San Giovanni

**Villa San Giovanni** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha presapóch 13.084 abitàncc, 'na superfìce de 12&nbsp;km² e 'na densità de 1090 ab./km². El cunfìna coi cümü de Campo Calabro, Fiumara, Reggio di Calabria, Scilla.

## Evulusiù demogràfica
Stignano

**Stignano** (*Stenàno* 'n griko) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha presapóch 1.372 abitàncc, 'na superfìce de 17&nbsp;km² e 'na densità de 81 ab./km². El cunfìna coi cümü de Camini, Caulonia, Pazzano, Placanica, Riace, Stilo.

## Evulusiù demogràfica
Reggio Calabria

**Reggio di Calabria** (*Rrìggiu* 'ndèla parlàda locàl; *Rìghi* 'n grecànech; *Ρήγιο/Régio* 'n gréch; *Ῥήγιον/Rhégion* en gréch antìch; *Rhegium* en latì; *Regio de Calabria* 'n spagnöl; *Ríjoles* en spagnöl stòrech) l'è 'na cità italiàna, de la regiù de la Calabria, capolöch de la pruvincia omònima.

El cümü de Reggio Calabria 'l g'ha presapóch 190.127 abitàncc (dato del 2005), 'na superfìce de 236&nbsp;km² e 'na densità de 806 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bagaladi, Calanna, Campo Calabro, Cardeto, Fiumara, Laganadi, Montebello Ionico, Motta San Giovanni, Roccaforte del Greco, Sant'Alessio in Aspromonte, Santo Stefano in Aspromonte, Villa San Giovanni.

## Evulusiù demogràfica
Locri

**Locri** (*Λοκροί Ἐπιζεφύριοι*/*Lokroí Epizefúroi* 'n gréch antìch; *Locri Epizephyri* 'n latì) l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha presapóch 13.069 abitàncc, 'na superfìce de 25&nbsp;km² e 'na densità de 523 ab./km². El cunfìna coi cümü de Antonimina, Gerace, Portigliola, Siderno.

## Colegamèncc estèrni
*  Asociasiù Cültüràla "Zùegn per la Locride"

## Evulusiù demogràfica
Laureana di Borrello

**Laureana di Borrello** l'è 'n cümü italià, de la regiù de la Calabria, en Pruvìncia de Reggio Calabria. El g'ha , 'na superfìce de 35&nbsp;km² e 'na densità de  ab./km². El cunfìna coi cümü de Candidoni, Feroleto della Chiesa, Galatro, Rosarno, San Pietro di Caridà, Serrata.

## Galerìa de fóto

Archivi:Laureana Borrello.Chiesa Madre foto prem.jpg|La céza Màder
File:Chiesa s francesco curva belvedere.jpg|Céza de S.Fransèsch de Paola
File:Laureana di B--.S.Pietro chiesa.jpg|Céza de San Piéro
File:Lauro notte Laureana foto 2009.jpg|"Lauro" l'ìa 'n convènt dei Basilian
Image:Santantony lauriana.jpg|Via Belvedere: San Antóne
Image:Bellantone - Tratto Via S.Anna.jpg|Bellantone Via S.Anna


## Evulusiù demogràfica

## Riferimèncc


## Colegamèncc estèrni

* '''Laureana online'''
Talk (software)

**Talk** l'è stai un prugrama druad in urìgin par fà una cumunicassion testual tra druadù diferent o tra calculadù cun sìngul multi-druadù, che'l funsiuneva cun el sistema uperatiu Unix.
1419

El **1419** a l'è 'n ann del secol XV.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget
Zihlschlacht-Sitterdorf

**Zihlschlacht-Sitterdorf** a l'è un cumün svizzer del Canton Türgovia. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 12.2 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Zihlschlacht-Sitterdorf al se tröva a una altitüden de 527 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Amriswil, Bischofszell, Erlen, Hauptwil-Gottshaus, Hohentannen, Muolen (SG).

## Riferiment
John Ford

Ol **John Ford** (1 de Fevrér del 1894 – 31 de Agóst del 1973) l’è stacc ü diretùr de film, ü regìsta americà de famèa irlandéza dientàt famùs per i sò film de s-ciopetì compàgn de Stagecoach, de Se ta cati... ta copi! e de The man who shot Liberty Valance, ma ach per i portàt al cinéma i piö bèle noèle americane del sécol XX compàgn de The Grapes of Wrath. 

John Ford l’éra ‘l sò nòm d’art, de fati ol sò nòm de batézèm l’éra John Martin Feeney.

Tàce di sò film de s-ciopetì piö ‘mportàncc i è stacc interpretàcc dal John Wayne.
L’à enzìt per quàter vólte, in del 1935, 1940, 1941, 1952, l’Oscar come regìsta piö brào, ma dóma ü di sò film (How Green Was My Valley) l’à enzìt l’Oscar cóme film piö bèl.

L’à lauràt per piö de 50 agn e l’à giràt piö de 140 film ach se quàze töcc i sò film sènsa paròle i è ‘ndài perdìcc. L’è consideràt ü di regìsti piö ‘mportàncc de la sò època  ‘nsèma al Ingmar Bergman e al Orson Welles.

L’è stacc ü di prim a ‘mpegnàs a sircà di pòscc a l’apèrt per girà i sò film (location shooting) al pòst de filmài dét in di stüdi cinematogràfech e i sò film i è famùs ach per chèsto, basta pensà ad ezèmpe ai scéne de Stagecoach e de Se ta cati... ta copi! ciapàde in de la Monument Valley.

Per dà amò piö fórsa a chèsta sò scèlta l’è stacc ach ü di prim a fà di riprése larghe (lòng shot), ciòe di riprése che i fà èt l’atùr de luntà ‘nsèma a töt chèl che ghe stà ‘ntùren isé de ligàl ‘nsèma l’atùr e i pòscc ‘ndóe che l’éra giràt ol film.

## Referènse
Weinfelden (distret)

El **Distret de Weinfelden ** l'è giü dei òt distrecc del Canton Türgovia, en Svizzera. El g'ha 'na popolasiù de  abitàncc (dato del ). El capolöch del distrèt l'è la citadìna de Weinfelden.

El distrèt el töl dét i cümü de:





## Cambiamèncc endèla cumpuzisiù del distrèt

Archivi:Karte Bezirk Weinfelden Gemeindeveraenderungen 1975.png|Cümü 'ndel 1974
Archivi:Karte Bezirk Weinfelden Gemeindeveraenderungen 1993.png|Cümü 'ndel 1992
Archivi:Karte Bezirk Weinfelden Gemeindeveraenderungen 1995.png|Cümü 'ndel 1994
Archivi:Karte Bezirk Weinfelden Gemeindeveraenderungen 1996.png|Cümü 'ndel 1995
Archivi:Karte Bezirk Weinfelden Gemeindeveraenderungen 2011.png|Cümü 'ndel 2010


## Riferimèncc
Steckborn (distret)

El **Distret de Steckborn ** l'è stat, enfina al dezèmber del 2010, en distrèt del Canton Türgovia, en Svizzera. Al momènt de la disulusiù el gh'ìa 'na popolasiù de 18.215 abitàncc. El capolöch del distrèt l'ìa la citadìna de Steckborn.

El distrèt el tülìa dét i cümü de:





## Riferimèncc
Data-warehouse

Un **data-warehouse** (in lumbard *magazin de data*), l'è 'na recujüda de data fada sü de tant funt. I data vegnen cataa sü de difarent funt cunt di pachet ETL e magazzinaa in d'un Database. 
I resun prinzipaj de fà sü un Data-Warehouse hinn chess chi: 
**1. Integraziun:** 
l'ideja l'è quela de ciapà data de difarent funt cunt difarent strütür e metela tüta in d'un ünegh cuntenidur inscí che 'l sia pussibel fà valütaziun glubaj 
**2. Separaziun:** 
l'ideja l'è quela de separà i data uperativ di data che scüsen de funt per setur cumpagn del Reporting, controlling, DSS, e.i.v. 

Un Data-Warehouse el scüsa de toch central d'un Decision Support System (Sistema de Sustegn di Decisiun). I data vegnen traa föra de difarent funt, pö vegnen "netaa" e "re-strütüraa", e in finn vegnen metüü in d'un ünegh Database. Chinscí i data, urganizzaa e strütüra in möd cuerént, poden vess druaa de arnés de Reporting, OLAP, Data Mining, Aplicaziun de Desktop, e.i.v.
TeamSpeak

El **TeamSpeak** l'è un prugrama de VoIP (*Voice over IP*) nassüd par iutà i videogiugadu on-line che gh'han bisogn de parlà mértor i en adré a fà 'na partida in mudalità multigiugadù. L'è stai püblicàd in urìgin ind al 2002.
Svit

**Svit** (en todesch: *Schwyz*) a l'è un cumün svizzer, capolögh del distret omònim (Svit) e capital del Canton omònim (Canton Svit).

La süperfiss del teritori del cumün de Svit l'è de 53.17 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Svit al se tröva a una altitüden de 516 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alpthal, Illgau, Ingenbohl, Lauerz, Morschach, Muotathal, Oberiberg, Rothenthurm, Sattel, Steinen.

L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta::

## Riferiment


## Ligam de föra

* Cumün de Svit 
* Canton of Schwyz
Svit (distret)

El **Distret de Schwyz ** l'è giü dei sés distrècc del Canton Svit, en Svizzera. L'è 'l piö grant per superfìce e 'l piö pupulùs dei sés distrècc del cantù: el té vià de sul piö o méno la metà de la superfìce e l'òspita presapóch el 40% de la popolasiù, che l'è de  (dato del ).

El tìra 'nsèma 15 cümü, el capolöch l'è la citadìna de Svit che l'è apò la capital del cantù.





## Riferimèncc
Zucol

**Zucol** (nom uficiàl en italià: *Zuclo*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 350 abitàncc, 'na süperfìce de 10&nbsp;km², per 'na densità de 35 ab./km². El cunfìna coi cümü de Praor, Tió, Bleggio Superiore, Bónt, Bolbeno, Concei.

## Evulusiù demogràfica
Ziano di Fiemme

**Ziano di Fiemme** (*Suan* endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 1.534 abitàncc, 'na süperfìce de 35&nbsp;km², per 'na densità de 44 ab./km². El cunfìna coi cümü de Predazzo, Panchià, Canal San Bovo, Pieve Tesino.

## Evulusiù demogràfica
Zambana

**Zambana** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 1.585 abitàncc, 'na süperfìce de 11&nbsp;km², per 'na densità de 144 ab./km². El cunfìna coi cümü de Mezzolombardo, Fai de la Paganella, Nave San Rocco, Lavis, Andel, Terlach.

## Evulusiù demogràfica
Vila Rendena

**Vila Rendena** (nòm uficiàl en italià: *Villa Rendena*) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 821 abitàncc, 'na süperfìce de 34&nbsp;km², per 'na densità de 24 ab./km². El cunfìna coi cümü de Daù, Piluch, Montagne, Vich, Darè, Praor, Tió, Bregucc.

## Evulusiù demogràfica
Höfe (distret)

El **Distret de Höfe ** l'è giü dei sés distrècc del Canton Svit, en Svizzera. La popolasiù total del distret l'è de  (dato del ).

El distret l'è furmàt de tré cumü:

## Riferimèncc
Villa Lagarina

**Villa Lagarina** (*Vila* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 3.129 abitàncc, 'na süperfìce de 24&nbsp;km², per 'na densità de 130 ab./km². El cunfìna coi cümü de Cavedine, Cimone, Arch, Drena, Pomarolo, Ronzo-Chienis, Isera, Rovereto, Nogaredo.

## Evulusiù demogràfica
Vigolo Vattaro

**Vigolo Vattaro** (*Vigol* endèla parlàda locàl; *Walzburg* en todèsch) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 1.888 abitàncc, 'na süperfìce de 20&nbsp;km², per 'na densità de 94 ab./km². El cunfìna coi cümü de Trènt, Pergine Valsugana, Bosentino, Besenello, Vattaro.

## Evulusiù demogràfica
Vich de Fascia

**Vigo di Fassa** (*Vich de Fascia* 'n ladì; *Vig im Fassatal* en todèsch) l'è 'n cümü italià, de la Ladinia e de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 1.054 abitàncc, 'na süperfìce de 26&nbsp;km², per 'na densità de 41 ab./km². El cunfìna coi cümü de Pozza di Fassa, Nova Levante (BZ), Moena, Soraga.

## Evulusiù demogràfica
Vervò

**Vervò** l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 676 abitàncc, 'na süperfìce de 15&nbsp;km², per 'na densità de 45 ab./km². El cunfìna coi cümü de Taio, Cortaccia sulla Strada del Vino (BZ), Tres, Ton, Roverè della Luna.

## Evulusiù demogràfica
Vermiglio

**Vermiglio** (*Varmèi* 'ndèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 1.856 abitàncc, 'na süperfìce de 103&nbsp;km², per 'na densità de 18 ab./km². El cunfìna coi cümü de Peio, Put de Lègn (BS), Ossana, Pellizzano, Giustin, Spias, Stremp, Carisöl.

## Evulusiù demogràfica
Vattaro

**Vattaro** (*Vatar* endèla parlàda locàl) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Trentino/Alto Adige, en Pruvincia de Trent. El g'ha presapóch 1.024 abitàncc, 'na süperfìce de 8&nbsp;km², per 'na densità de 128 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bosentino, Calceranica al Lago, Centa San Nicolò, Besenello, Vigolo Vattaro.

## Evulusiù demogràfica