open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cotyledon orbiculata

**Cotyledon orbiculata**, l'è 'na piànta suculènta che fà part de la famìa de le Crassulaceae. 

## Descrisiù
*C. orbiculata* l'è 'na spéce che crès presapóch fìna al méter, méter e mès de altèsa., la g'ha le fòie carnùze, grìze/vérde che pöl rià a éser grànde 'nfìna a 13 ghèi de longhèsa e 7 de larghèsa. Le g'ha sùra 'na sórt de prüìna che ghe àidia a reflèter la lùce del sul e conservà l'aiva.. La fùrma de le fòie la pöl fà pensà a le orèce de 'n sì, difàti chèsto 'l g'ha ispiràt el nòm popolàr en inglés che l'è apùnto *"Pig's ears"*.. I fiùr i è culùr aràncio/rós (en quach varietà i pöl véser a zalcc) a fùrma de campanèla, de sòlet i pàsa mìa i 3 ghèi de longhèsa. I pindùla zó de 'n gamp che pöl rià a éser lónch enfìna a 60 ghèi..


File:Cotyledon orbiculata 3.jpg|I fiùr
File:Cotyledon orbiculata 01 Pengo.jpg|Le fòie


## Distribusiù
I è uriginàre del Sud Africa, ma se le tróa 'ndèi giardì de töt el mónt. En natüra, la crès spontànea sö le préde che ànsa sö 'ndèle praterìe sèche e 'ndèla regiù del Karoo. 

En Nöa Zelanda, l'è cunsideràda 'nvazìva e l'è 'nserìda 'ndèl National Pest Plant Accord.

## Üzo
*C. orbiculata* la vé dopràda 'n divèrse maniére come piàna medicinàla. En Sudafrica, la part carnùza de le fòie la vé postàda 'nsìma ai cài. Le fòie càlde le vé aplicàde come 'mpach söi brofèi e sö ótre 'nfiamasiù de la pèl. Le fòie le pöl véser pò a mangiàde per fà pasà i vérem e el sùco se 'l dòpra per cürà l'epilesìa.

Le fòie le conté 'na sostànsa ciamàda cotyledontosìna che l'è tòsega per le pére, le càvre, i caài, le àche, i pói, e i cà.

## Riferimèncc
Cotyledon

***Cotyledon*** l'è 'l nòm de 'n zèner botànich che fà part de la famìa de le Crassulaceae. I è piànte de vària grandèsa che g'ha fòie suculènte e fiùr de culùr zàlt, aràncio o rós, che pindùla 'n quàze töte le spéci. 

## Spéci
De chèsto zèner fà part 10 spéci, endémiche de l'África meridiunàla. 'Na ólta en chèsto zèner gh'ìa 'nserìt divèrse ótre spéci che adès i stàde clasificàde come zèner separàcc.

* *[[Cotyledon adscendens]]*
* *[[Cotyledon barbeyi]]*
* *[[Cotyledon campanulata]]*
* *[[Cotyledon cuneata]]*
* *[[Cotyledon eliseae]]*
* *[[Cotyledon orbiculata]]* con sich sotaspéci:
** *Cotyledon orbiculata* var. *dactylopsis*
** *Cotyledon orbiculata* var. *flanaganii*
** *Cotyledon orbiculata* var. *oblonga*
** *Cotyledon orbiculata* var. *orbiculata*
** *Cotyledon orbiculata* var. *spuria*
* *[[Cotyledon papillaris]]*
* *[[Cotyledon tomentosa]]*
** *Cotyledon tomentosa* subsp. *ladismithensis*
** *Cotyledon tomentosa* subsp. *tomentosa*
* *[[Cotyledon velutina]]*
* *[[Cotyledon woodii]]*
Senecio rowleyanus

***Senecio rowleyanus***, l'è 'na spéce de piànta de la famìa de le Asteraceae.  

L'è 'na piànta perène uriginària de l'Àfrica, La fùrma dei tapé dré a tèra o de le cascàde se la vé tacàda vià 'ndèn vas. Le fòie i è come dele balìne suculènte de sich o sés milìmetri de diàmetro. I  fiur i è biànch, i fùrma dei capulì de 12 ghèi de diàmetro e i fiurés endèla stagiù càlda.

L'è 'na piànta che vé dopràda come ornamentàl tacàda vià 'ndèi vas o 'ndèi caàgn per furmà de le cascàde de decorasiù.

## Sinònim
* Kleinia rowleyana (H.Jacobsen)
* Curio rowleyanus (H. Jacobsen) P. V. Heath

## Riferimèncc

*

*

## Colegamèncc estèrni
Sempervivum montanum

**Sempervivum montanum** l'è 'na piànta erbàcea suculènta de la famìa de le Crassulaceae.

L'è 'na piànta perène, erbàcea, cespitùza che trà fò dei stulù che fùrma de le rözète fiöle. 

Le fòie i è ovài o elìtiche, pelùze, vérde, reünìde 'n rözète de 20-40 mm, che sènt de rézina. I fiùr i è a fùrma de stilìna, de 25÷30 mm de diàmetro, I pétali i è de culùr rós pórpora che fenés a pùta. La piantìna la mör dòpo ìga fiurìt, endèl momènt che la fà sö i fröcc. La fiurés 'n istàt. La crès 'ntra i 1.500 e i 3.100 méter sùra 'l leèl del mar. Del stès zèner fà part apò a  'l *[[Sempervivum arachnoideum]]* e 'l *[[Sempervivum tectorum]]*, spéci che se tróa bastànsa facilmènt endèla zòna alpìna.

## Habitat
El crès de preferènsa endèla gèra e 'n mès ai balòcc, de sòlet l'àma mìa tat i teré calcàrei.

## Distribusiù
Se 'l tróa sö le cadéne muntuùze de le Àlpi, söi Pirenei, söi Carpàsi e 'n Còrsica.

## Sotaspéci
* *Sempervivum montanum* subsp. *burnatii*  Wetts. in Hegi 1922 
* *Sempervivum montanum* subsp. *carpaticum*
* *Sempervivum montanum* subsp. *montanum*
* *Sempervivum montanum* subsp. *stiriacum*

## Oservasiù
Le spéci de chèsto zèner en sèrte ocaziù i è mìa tat fàcii de discriminà 'ntra de lùre, suratöt quan che 'ndèna stèsa zòna se tróa ezemplàr de spéci diferènte. el fat de mìa ìga mecanìsmi de izolamènt reprodütìf o bariére genétiche 'ntra vergöne de chèste spéci, suratöt 'ntra *[[Sempervivum arachnoideum]]*, *Sempervivum montanum* e *[[Sempervivum tectorum]]*, el fà che 'l sàpe mìa difìcil troà dei fenòmeni de ibridasiù, e chèsto 'l pórta a fà nàser dei "sam de ìbridi", che i pöl dürà e slargà 'l sò areàl per vìa de la reprudusiù vegetatìva.

## Riferimèncc


## Colegamèncc estèrni
Sempervivum arachnoideum

**Sempervivum arachnoideum** l'è 'na piànta erbàcea, perène, sempervérda e suculènta de la famìa de le Crassulaceae. El sò areàl de difuziù l'è l'Euròpa sudocidentàl. El nòm specìfech el fà riferimènt ai péi lónch che 'l g'ha sö le fòie che i fà pensà a 'na talamóra de 'n ragn. Chèsta piànta l'è stàda discriìda la prìma ólta 'ndèl 1753 del Linèo. 

Fùrma Biologica: Ch succ - Camèfite suculènte.   

La prezènta dei stulù che g'ha 'nsìma de le rüzitìne (diàmetro de rar de piö de 2,5 ghèi) de fòie, bèle compàte de fùrma subsferoidàla che g'ha tendènsa a tapesà le préde 'ndóche la se fà dét; i gamp dei fiùr i stà 'n pé bèi dricc, con tàte fòie, alcc 6-10 ghèi.

Le fòie le g'ha 'ndèla part vizì a la pùta de le ghiàndole che böta fò 'na sostànsa filamentùza che, quan che la rözèta la se dèrf, la fùrma 'na sórt de talamóra de ragn. Endèle rözète piö grànde la talamóra l'è méno spèsa.

I fiùr i è ermafrudìcc, de fùrma regolàr, pétali de culùr ròza \ pórpora. I stam i è 'n nömer de 10-20, i g'ha 'l filamènt culùr pórpora e le antére i è zàlde. I è reünìcc en curìmbi che pöl portàn de 3 a 8.  La fiuridüra 'l la fà 'ndèi més càlcc, 'ntra zögn e óst. 

El fröt l'è a fulìcol.

Habitat: el crès en mès a le préde, en pòsti sèch e picàcc al sul, 'ntra i 300 e 2900 méter s.l.m. El preferés i teré silìcei. 


## Oservasiù
Le spéci de chèsto zèner en sèrte ocaziù i è mìa tat fàcii de discriminà 'ntra de lùre, suratöt quan che 'ndèna stèsa zòna se tróa ezemplàr de spéci diferènte. el fat de mìa ìga mecanìsmi de izolamènt reprodütìf o bariére genétiche 'ntra vergöne de chèste spéci, suratöt 'ntra *Sempervivum arachnoideum*, *[[Sempervivum montanum]]* e *[[Sempervivum tectorum]]*, el fà che 'l sàpe mìa difìcil troà dei fenòmeni de ibridasiù, e chèsto 'l pórta a fà nàser dei "sam de ìbridi", che i pöl dürà e slargà 'l sò areàl per vìa de la reprudusiù vegetatìva.


Image:Gc36_sempervivum_arachnoideum.jpg|Ilüstrasiù söl Gottorfer Codex
Image:Sempervivum arachnoideum ssp tomentosum.JPG|*Sempervivum arachnoideum*
Image:Sempervivum arachnoideum Vanoise.JPG|Fiuridüra de Sempervivum arachnoideum Vanoise''
Image:Spinnweb-Hauswurz0963.jpg|Fiur
Image:Sempervivum_arachnoideum_2.jpg|Rüzitìne


## Riferimèncc


## Colegamèncc estèrni
Sempervivum tectorum

**Sempervivum tectorum** (en bresà: *Uricìne*) l'è 'na piànta erbàcea, perène, sempervérda e suculènta de la famìa de le Crassulaceae. L'è difundìda en töta l'Euròpa meridiunàla.

Chèsta piànta l'è stàda discriìda la prìma ólta 'ndèl 1753 del Linèo. 

Fùrma Biologica: Ch succ - Camèfite suculènte.   

Le fòie le fùrma 'na rözèta principàl e dele ótre a l'àpice dei stulù. Le fòie bazài i è vérde ciàre, le pöl tirà 'n bris al celèst, i è bèle carnùze, bislónghe, mucrunàde e göse 'n pùta, co l'òrlo intèrno 'intréch e cigliàt ma sènsa péi sö le fàce.
El gamp del fiùr el pöl rià a éser lónch 50 ghèi, l'è cuarciàt de fòie sö töta la longhèsa, lanceolàde e con dei pilizì fì fì sö töte dò le fàce.
I fiùr i è ermafrudìcc, de fùrma regolàr, reünìcc en curìmbi che pöl portàn enfìna a 40. l'androcèo el g'ha 'n nömer de stam en nömer dópe, piö de rar precìs, a chèl dei pétali, perlopiö en nömer de 13; El ginecèo l'è furmàt de carpèi lìber, tacc compàgn dei pétali e ognü condena squàma netarìfera sèmpia o bìfida, co divèrsi òvuli. La fiuridüra 'l la fà 'ndèi més càlcc, 'ntra zögn e setèmber.

El fröt l'è cumpunìt de fulìcoi en quantità precìza al nömer dei carpèi, töcc sormontàcc del stil persistènt e con divèrsi granì de somésa picinì picinì.

Habitat: el crès en mès a le préde, söi mür vècc, endèi pràcc sèch e picàcc al sul.

## Oservasiù
Le spéci de chèsto zèner en sèrte ocaziù i è mìa tat fàcii de discriminà 'ntra de lùre, suratöt quan che 'ndèna stèsa zòna se tróa ezemplàr de spéci diferènte. el fat de mìa ìga mecanìsmi de izolamènt reprodütìf o bariére genétiche 'ntra vergöne de chèste spéci, suratöt 'ntra *[[Sempervivum arachnoideum]]*, *[[Sempervivum montanum]]* e *[[Sempervivum tectorum]]*, el fà che 'l sàpe mìa difìcil troà dei fenòmeni de ibridasiù, e chèsto 'l pórta a fà nàser dei "sam de ìbridi", che i pöl dürà e slargà 'l sò areàl per vìa de la reprudusiù vegetatìva.


Image:Sempervivum Tectorum Greenii, Huntington.jpg|*Sempervivum Tectorum* "Greenii", Huntington Desert Garden
Image:Sempervivum tectorum.JPG|*Sempervivum tectorum*
Image:Sempervivum tectorum boutignyanum-1.JPG|Fiuridüra de *Sempervivum tectorum boutignyanum*
Image:Sempervivum tectorum (1) 1 (ex Pyrenees).JPG|La rözèta
Image:Illustration Sempervivum tectorum0.jpg|Ilüstrasiù de Otto Wilhelm Thomé, *Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz*, 1885
Image:SempervivumTectorum.jpg|*Sempervivum tectorum* en fiùr endèl Uppsala Botaniska Trädgården
Image:Sempervivum_tectorum_abl1.JPG|Varietà cultiàda.


## Riferimèncc


## Colegamèncc estèrni
Goldbach (DE-BY)

**Goldbach** l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (*Bundesland*) de la Baviera, distrèt (*Regierungsbezirk*) de la Bàsa Francònia. El pórta 'l tìtol de Mercàt (*Marktgemeinde*) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (*Landkreis*) de Anschaffenburg. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 10.97 km² e 'ndel  el gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc.

El cümü de Goldbach el se tróa a 'na altèsa de 148 méter sura 'l leèl del mar.

## Riferimèncc
Alzenau

**Alzenau** l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (*Bundesland*) de la Baviera, distrèt (*Regierungsbezirk*) de la Bàsa Francònia. La fà part del circondare rüràl (*Landkreis*) de Anschaffenburg. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 59.32 km² e 'ndel  la gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc.

Alzenau la se tróa a 'na altèsa de 126 méter sura 'l leèl del mar.

## Riferimèncc
Tenor (riaa)

El **Tenor** (pronunciaa localment anca *Tanor*) l'è on riaa de la Lombardia, che 'l scorr in de la Provincia de Vares.
A l'è longh circa vint chilometer.

## El cors del riaa
El nass arent a Cassina Caronnasc, in del comun de Morazzon e intant che 'l va giò per la pianura el ciappa i aqui di riaa Verzella, Stribiana, de la Costa, Madonnetta e Respir.
Arent a Carnagh, dopo che gh'è entraa denter el Ronchett, el finiss sott terra, per vegnì foeura a Peveranza.
A Bust Grand se uniss al Riaa e in questa soa noeuva vesta el finiss dent a l'Olona.
## Comun traversaa
Morazzon, Castion, Gornaa, Caronn, Carnagh, Castel Sever, Cairaa, Fagnan, Cassan Magnagh, Bust Grand, Olgiaa.
Raboeu

El **Raboeu** (*Fontanile di Tradate* in Italian) l'è on riaa de la Lombardia, che 'l nass in de la Provincia de Comm e traversa anca quella de Vares.
A l'è longh circa desdott chilometer. On temp l'era on affluent del Bozzent, ma gh'è staa staccaa in del secol quell de desdott per scampà i luvion.
Al dì d'incoeu el finiss denter a la Sciaccona.
## Comun traversaa
Binagh, Castelnoeuv, Tradaa, Venegon de Sotta, Locaa, Carbonaa, Gorla Maggior, Gorla Minor.
Siegen (DE-NW)

**Siegen** l'è ona città de la Germania central cont ona popolazion de  abitant (dato del ). 
La se troeuva in de la Renania del Nord-Vestfalia e la fa part del circondari rural de Siegen-Wittgenstein.
A Siegen l'è nassuu el pittor, famosissim in tutt el mond, Pieter Paul Rubens (1577-1640).
## Gemellagg
* Katwijk, Paes Bass.
* Leeds, Regn Unii.
* Ypres, Belgi.
* Zakopane, Polonia.
* Plauen, Germania.

## Riferiment
Leeds

**Leeds** (*Loidis* in Latin) l'è ona città inglesa del Regn Unii.
Ghe viven 760.000 abitant.
## Geografia
La se troeuva in de l'Inghilterra del nord, in la region del Yorkshire e Humber (distrett de la Città de Leeds, in del qual se troeuven anca Wetherby e Ottley).
L'è traversada del fiumm Aire e la partegn a la veggia contea del West Yorkshire.
## Storia
El primm riferiment a Leeds se troeuva in di stori del monegh Beda el Venerabil (731), che 'l cunta sù de ona *regione quæ vocatur *'Loidis**'. Quella chì l'è ona radis etimologica che la se troeuva anca in di nomm di città là arent 'me Ledston e Ledsham.
In del Domesday Book (1086) l'è ciamada *Ledes*: ai temp l'era on paesott, che poeu col temp l'è cressuu semper pussee, fina a ciappà in del 1893 el *status* de città (la primma università inveci l'è del 1904).
A Leeds hinn nassuu l'attor Malcolm McDowell e la cantanta Melanie Brown.
## Gemellagg
* Brno, Cechia.
* Colombo, Sri Lanka.
* Germania:
** Dortmund.
** Siegen.
* Hangzhou, Cina.
* Lilla, Francia.
* Louisville, Statt Unii.
Ypres

**Ypres** (*Ieper* in olandes; *Yper* in fiammingh occidental; *Ypern* in todesch; *Ipro* in Italian storigh) l'è ona città del Belgi fiammingh cont ona popolazion de 34.000 personn.
El se troeuva in di Fiander Occidentai.
## Storia
L'è stada fada sù in del X secol e l'è vegnuda vun di centri pussee gross de la produzion di tissuu: el *Lakenhal* (cioè *mercaa di tissuu*) l'è 'l monument pussee important de la città medieval.
Tra el 1559 e 'l 1801 l'è stada anca sede vescovil.
In de la Prima Guerra Mondial l'è stada teater de ona serie de battali che l'hann fada vegnì famosa (purtropp) in tutt el mond: de fatt l'è staa el loeugh indove per la prima voeulta (1915) hinn staa doperaa i gas chimigh 'me armi. Inoltra duranta la guerra l'è stada trada giò quasi del tutt, anca se poeu l'è stada recostruida.
## Gemellagg
* Germania:
** Siegen.
** Lehrte.
* Sittingbourne, Regn Unii.
* Saint-Omer, Francia.
* Kelmscott, Australia.
## Vos correlaa
*Battalia de Ypres
Plauen

**Plauen** (*Pławno* in lusazian; *Plavno* in cech) l'è ona città de la Germania centro-oriental. La cunta  abitant (dato del ).

## Geografia
La città la se troeuva in del Land de la Sassonia, in del circondari de Votgland.
L'è la città pussee granda del Land dopo de Lipsia, Dresda, Chemnitz e Zwickau.

## Storia
I primm notizzi de la città se troeuven in d'on document ecclesiastigh del 1122, indove l'è nominaa 'me insediament slav ciamaa *Vicus Plawe*.
In del 1224 el paes el ciappa el titol de *città*. On quai ann dopo in la città gh'è rivaa i hussita, che l'hann trada giò. In del 1569 l'è entrada a fà part del Regn de Sassonia, e de quell moment l'ha seguii la storia del rest de la region.
In del 1559 l'è vegnuda ona città protestanta, e inscì l'è restada per la pupart de la soa storia. I cattoligh hinn tornaa a vess on poo numeros domà in del XIX secol.

## Gemellagg
* Aš, Cechia.
* Lens, Francia.
* Steyr, Austria.
* Germania:
** Hof.
** Siegen. 

## Riferiment
Mont (Besana)

**Mont**, o anca **Mont de Sir** (*Montesiro*) l'è ona frazion del comun brianzoeu de Besana.
L'è staa on comun indipendent fina al 1869, e al temp di piev el partegniva a quella de Agliaa.
L'ha ciappaa el nomm offizial italian domà in del 1862 (prima se ciamava domà *Monte*) perchè 'l sò sant patronn l'è 'l San Sir.
In de la località de Brugora el se troeuva el Monastee di Sant Peder e Paol, ona gesa romaniga del X secol.
## Ligamm de foeura
* montesiro.it
Biragh

**Biragh** (*Birago*) l'è ona frazion de Lentaa, in Provincia de Monza e Brianza.
Ghe viven circa 2000 personn e i sò patronn hinn i Sant Anna e Gioacchin.
El paes l'è spartii per tradizion in quatter rion: *Piazza*, *Laghett*, *Camporia* e *Borghett*, che 'l 26 de luj (el dì de la festa) se sfiden in vari competizion.
Fina al 1869 Biragh a l'era on comun indeperlù, che al temp di piev el partegniva a la Piev de Seves.
Convren

**Convren** (*Copreno*) l'è ona frazion de Lentaa, in Provincia de Monza e Brianza.
In del paes ghe viven circa 3000 abitant. El sant patronn l'è 'l San Maver, e la festa patronal la ven fada la domeniga pussee vesina al 15 de genar (el dì del sant).
L'è staa on comun indipendent fina al 1869, e al temp di piev el partegniva a la Piev de Seves.
San Giorg (Biasson)

**Cassina San Giorg** (*San Giorgio al Lambro*) l'è l'uniga frazion del comun brianzoeu de Biasson.
El paes el se troeuva in sù la riva destra del fiumm Lamber, arent ai comun de Arcor e La Santa.
A l'è staa on comun indeperlù fina al 1753, e al temp di piev el partegniva a la Piev de Des.
Io sono Li

**Io sono Li** (*Mi sun Li*) l'è un film dal 2011 dal regista venessian Andrea Segre, prudut da la paduana *Jole Film* con el 'iüt de la francesa *Aeternam Film*, ambientad principalment a Chioggia e pruietad par la prima volta a Venessia a le *Giurnade d'i Autur*. El film l'è particular parchè le stai girad in part in italian, in venessian e anca in cines.

## Ligam in sü la red
* Sit üficial
* Galeria futugrafica
* El trailer dal vimeo.com
* Tuchet de film
Pogradec

**Pogradec** (Подградец/*Podgradec* in macedon; *İstarye* o *İstarova*  in turch storigh) l'è ona città de l'Albania del sud che la cunta 30.000 abitant.
## Geografia
La città la se troeuva in del distrett omonim, in de la Prefettura de Coriza. A l'è al confin con la Macedonia, arent al lagh d'Ocrida, che 'l partegn per on terz a l'Albania e per i alter duu terz al paes slav.
## Storia
I cost del lagh de Ocrida hinn abitaa giamò de almanch quattermilla ann; chì ghe viveven i Illir de la tribù di Enchelee.
Chì gh'è passaa tucc i dominator di Balcan: Macedon, Roman, Bizantin, Slav, Turch, Italian (1939-1943). El nomm de la città l'è de ciara origin slava, tant per dìnn voeuna.
Ai temp de la Segonda Guerra Mondial, el front italian-grech l'era rivaa fina a Pogradec. Sotta la dittadura comunista de l'Enver Hoxha, la città l'era on sitt de vacanza per i dirigent del partii. 
## Gemellagg
* Ocrida, Macedonia.
Alikovo

**Alikovo** (in russ: **Аликово**; en ciuvasc: **Элӗк**, **Ėlek**) a l'è un paes (scunda l'aministrassion rüssa un *[[selo]]*), ma anca el center d'amministrassion dal distret de Alikovo de la Repüblica 'utonoma de la Ciuvascia, en Rüssia, che'l se tröva a 67 chilometer suta a Čeboksary.

La magiuransa de la pupulassion de 2.500 persune l'è ciuvascia. In dal paes gh'è un center cultüral, un teatr, 'na bibliuteca, 'na clinica medica e un qual negossi.

El fiüm Abašyrma el passa arent ad Alikovo, menter el burgh püssè visin l'è Siner.

El clima l'è mudestament cuntinental, cu envern fregg e longh ed estat colde. La temperadüra media de genar l'è de 12,9 °C, menter quela de lüj l'è de 18,3 °C. La temperadüra minima registrada l'è de - 44 °C  e la massima de 37 °C. La piöva media anual l'è de 552 milimeter.

## Bibliügrafia

* L. A. Efimov, Элӗк Енӗ, Alikovo, 1994.
* "Аликовская энциклопедия", autori: Efimov L.A., Efimov E.L., Ananev A.A., Terentev G.K., Čeboksary, 2009, ISBN 978-5-7670-1630-3.

## Ligamm de föra

* Sit official
Zalaegerszeg

**Zalaegerszeg** (*Egersee* in todesch; *Jageršek* in sloven; *Jegersek* in croatt) l'è ona città de l'Ungheria occidental cont ona popolazion de circa 61.000 personn.
L'è voeuna di città pussee popolaa de l'Ungheria (la numer dersett) e anca voeuna di pussee verd.
## Geografia
La città la se troeuva in de la contea de Zala (region del Transdanubi Occidental), minga lontana del confin con la Slovenia e la Croazia. 
L'è traversada del fiumm Zala e l'è lontana 213 chilometer de Budapest. 
## Storia
La zona de Zalaegerszeg l'è abitada di temp de la Preistoria.
I primm notizzi de la città hinn del 1247, quand la ven foeura in d'on document che le ciama *Egurscug*; in del 1293 la ciappa giamò el dì d'incoeu, cioè Egerszeg (*Zala* gh'è staa giontaa dopo, in riferiment a la zona).
In del 1266 Egerszeg l'è vegnuda proppietà del capitol ecclesiastigh de Veszprém. On quai secol dopo, Egerszeg l'è vegnuda la città pussee granda del sò territori, per questa la gh'eva de pagà pussee tass de prima.
Duranta la soa storia, Egerszeg l'è cressuda semper pussee, e la gh'ha 'vuu de resist a vari desgrazzi, come l'invasion di Turch (1664) o la pest.
In del XVIII secol la città l'è diventada el capploeugh de la provincia. De quell moment la soa storia la gh'ha minga avuu di robb inscì particolar.
## Gemellagg
* Dobrič, Bulgaria.
* Gorizia, Italia.
* Cherson, Ucraina.
* Klagenfurt, Austria.
* Krosno, Polonia.
* Germania:
** Kusel.
** Marl.
* Marosvásárhely, Romania.
* Surgut, Russia.
* Varasdin, Croazia.
* Varkaus, Finlandia.
* Zenica, Bosnia-Erzegovina.
Wiesen

* **[[Nieder-Wiesen]]**, cümü todèsch del circondàre rüràl de Alzey-Worms, Renània-Palatinàto;
* **[[Wiesen (DE-BY)|Wiesen]]**, cümü todèsch del circondàre rüràl de Aschaffenburg, Baviera;
* **[[Wiesen (AT-1)|Wiesen]]**, cümü del Burgenland, Austria.

* **[[Wiesen (GR)|Wiesen]]**, ex-cümü autònom, adès frasiù del cümü de Davos, endèl Cantù dei Grizù, en Svìsera.
Krombach

* **[[Krombach (DE-BY)|Kromabach]]**, cümü todèsch del circondàre rüràl de Aschaffenburg, Baviera;
* **[[Krombach (DE-TH)|Kromabach]]**, cümü todèsch del circondàre rüràl de Eichsfeld, Türìngia.
Lengua ingriana

L**'ingrian** (nom local: *ižoran keeli* o *maakeeli*) l'è una lengua baltofinnega parlada in de la region istorega de l'Ingria, in Russia. Al dì d'incoeu l'è 'dree a descomparì, e l'è parlada domà de un centener de person. Quei che parla l'ingrian inn recognossud 'me minoranza del Stat russ.

## Distribuzzion geografega
Al censiment russ del 2010 resultaven 120 locutor.

## Alfabet
La lengua ingriana la doperau l'alfabet latin e l'è inscì componid: Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Rr Ss Šš Tt Uu Vv Yy Zz Žž Ää Öö.

## Esempi de lengua: la deciarazzion universal di Dirit de l'Om
Kyik' inemiseq sünnüseq avvo ja õiguisi poolõst ütesugumaidsis. Näile om annõt mudsu ja süämetunnistus ja nä piät üts'tõõsõgaq vele muudu läbi käümä.
## Note


## Bibliografia
* Arvo Laanest, *Isuri keele ajalooline foneetika ja morfoloogia*, Tallinn, 1986.
Trattaa de Bucarest

*Trattaa de Bucarest (1812), faa el 28 de magg 1812 a la fin de la Guerra Russ-Turca.
*Trattaa de Bucarest (1886), faa el 3 de marz 1886, a la fin de la II Guerra Serbo-Bulgara.
*Trattaa de Bucarest (1913), faa el 10 de agost 1913, a la fin de la II Guerra Balcaniga.
*Trattaa de Bucarest (1916), faa el 4 de agost 1916 tra la Romania, la Francia, l'Inghilterra e la Russia.
*Trattaa de Bucarest (1918), faa el 6 de magg 1918 tra la Romania e la Germania.
Costanza

***[[Costanza (nomm)|Costanza]]**, nomm de donna.
***[[Costansa (DE-BW)|Costanza]]** (*Konstanz*), città de la Germania (Baden-Württemberg).
***[[Costanza (Romania)|Costanza]]** (*Costanţa*), città de la Romania.
Haibach

* **[[Haibach (Straubing-Bogen)|Haibach]]**, cümü todèsch del circondàre rüràl de Straubing-Bogen, Baviera;
* **[[Haibach (Aschaffenburg)|Haibach]]**, cümü todèsch del circondàre rüràl de Aschaffenburg, Baviera.
Dobrič

**Dobrič** (*Добрич* in abecee cirilligh; *Hacıoğlu Pazarcık* in turch; *Bazargic* in romen) l'è ona città de la Bulgaria nord-oriental.
## Geografia
Come 'l dis anca el nomm, la se troeuva in la region storiga de la Dobrugia, che la quatta dent anca zonn de la Romania.
Del pont de vista politigh, Dobrič la se troeuva in de la region omonima, minga lontan del confin romen e al Mar Negher.
## Storia
I primm insediament de la zona indove la gh'è adess Dobrič hinn del quart secol prima de Crist (o forsi del terz). Hinn staa trovaa anca rovinn che vegnen del primm medioev, trai quai ona necropoli bulgara e di tomb pagann in del centro de la città.
In del VII secol i Pecenegh hann devastaa la Dobrugia, tant che certi zonn per on poo de temp hinn staa pù abitaa.
Domà in del XVI secol on mercant turch, el scior Hacıoğlu Pazarcık, l'è rivaa in de la zona e l'ha faa sù la città che l'esist ancamò. In sò onor, fina al 1882, la città l'è stada ciamada cont el sò nomm. I document turch disen che in del period 1646-1650 gh'era 1000 cà, trii albergh, trii bagn turch, dodes moschee e dodes scoeul.
Ai temp di guerr russ-turch, on bell poo de gent l'è scappada e l'è rivada a *Hacıoğlu Pazarcık*, inscì la città la s'è grandida anmò pussee. L'è staa inscì che l'è vegnuda ona città soratutt de coltura musulmana, tant che la prima gesa ortodossa l'è del 1843.
El 27 de genar 1878 i Turch hinn staa scasciaa via e, quattr'ann dopo, la città l'è stada ciamada *Dobrič*, in onor de on vegg signorott de la Dobrugia (on tal Doborica).
In del 1913 el Trattaa de Bucarest l'ha faa inscì che Dobrič e tutta la Dobrugia bulgara finissen sotta el domini romen, e inscì l'è staa fina al 1940. Al temp la città l'era conossuda 'me *Bazargic* (on ciar riferiment al vegg nomm turch).
In del 1940 el Trattaa de Craiova l'ha portaa anmò la città sotta la Bulgaria: el 25 de settember gh'è entraa l'esercit bulgher, e al dì d'incoeu quell dì lì l'è 'l dì de la festa a Dobrič.
Ai temp del comunismo (1946-1990) la città la s'è ciamada *Tolbuchin*, in onor del general russ Fëdor Ivanovič Tolbuchin.
## Popolazion
In del 2001 el censiment l'ha ditt che la popolazion l'è spartida inscì:
*86%: bulgher
*8%: turch
*3,5%: zingher
El 86% l'è cristian ortodoss, menter i musulman a hinn el 10%.
## Gemellagg
* Costanza, Romania.
* Zalaegerszeg, Ungheria.
* Pinsk, Bielorussia.
* Golmud, Cina.
* Kavadarci, Macedonia.
* Nowy Sącz, Polonia.
* Saratov, Russia.
* Sciaffusa, Svizzera.
* Kırklareli, Turchia.
* Izmajil, Ucraina.

## Vos correlaa
*Dobrugia
*Fëdor Ivanovič Tolbuchin
Hammelburg

**Hammelburg** l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (*Bundesland*) de la Baviera, distrèt (*Regierungsbezirk*) de la Bàsa Francònia. La fà part del circondare rüràl (*Landkreis*) de Bad Kissingen. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 128.89 km² e 'ndel  la gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc.

Hammelburg la se tróa a 'na altèsa de 182 méter sura 'l leèl del mar.

## Riferimèncc
Burgpreppach

**Burgpreppach** l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (*Bundesland*) de la Baviera, distrèt (*Regierungsbezirk*) de la Bàsa Francònia. El pórta 'l tìtol de Mercàt (*Marktgemeinde*) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (*Landkreis*) de Haßberge. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 38.75 km² e 'ndel  el gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc.

El cümü de Burgpreppach el se tróa a 'na altèsa de 290 méter sura 'l leèl del mar.

## Riferimèncc
Brest

*Brest, città de francesa de la Bretagna.
*Brest, città todesca de la Bassa Sassonia.
*Brest, nomm todesch de la città polacca de *Breść Kujawski*.
*Brest, nomm russ de la città bielorussa de *Brėst*.
Brest (Francia)

**Brest** (inscì anca in breton; *Bresta super Capellam* in latin) l'è ona città francesa de la Bretagna, che la cunta 145.100 abitant.
L'è voeuna di città pussee important de la region e la sede de la pussee granda bas naval francesa.
## El nomm
El sò nomm l'è istess in frances, breton e gallo. Però l'è pronunciaa in trii moeud different:
***Frances**: [bʁɛst]
***Breton**: [brest]
***Gallo**: [brèsst]
## Geografia
La città la se troeuva in de la Bretagna (dipartiment de Finistère), in sù la costa de l'Ocean Atlantigh, pussee precisament in d'ona rada natural (la pussee granda d'Europa).
L'è traversada del fiumm Penfeld (*Caprella* in latin). El sò clima l'è atlantigh, con pioeuv che vegnen giò a l'improvvis e cont on fracch de vent.
## Storia
L'è stada fondada in del III secol di Roman, che hann faa sù on primm camp fortificaa sora on speron de roccia; chì sora gh'è staa faa sora el castell a l'epoca di re Franch.
Prima l'è partegnuda ai cont de Léon, poeu ai duca de Bretagna. In del period 1342-1397 i sò padron hinn staa i Ingles; el 10 d'agost 1512 la gh'è stada minga lontan de lì la battalia de Saint-Mathieu, on sconter naval tra ingles e franco-breton.
In del 1631 l'è staa faa sù l'arsenal, che l'è staa la ciav del svilupp de la città. A la fin del Settcent l'era vun di port militar pussee grand de la Francia.
Duranta el Vottcent l'è staa faa on canal che 'l collega Brest a Nantes, longh 364 km.
Brest l'è stada voeuna di primm città a vess colpida in del 1918 de l'influenza spagnoeula. In de la Segonda Guerra Mondial l'è stada doperada 'me bas naval anca di occupant todesch e i Leaa hinn minga riessii a fermài fina a la Battalia de Brest (1944). La guerra l'ha traa giò quasi tutta la città medieval, anca se poeu l'è stada tutta ricostruida: el poeta Jacques Prevert l'ha dedicaa a la distruzion de Brest la poesia *Barbara*.
## Gemellagg
* Denver, Statt Unii.
* Costanza, Romania.
* Plymouth, Regn Unii.
* Kiel, Germania.
* Yokosuka, Giappon.
* Dún Laoghaire, Irlanda.
* Cades, Spagna.
* Saponé, Burkina Faso.
* Tarent, Italia.
Chirlepposi

**Chirlepposi** (in russ: **Хирлеппоси**; en ciuvasc: **Хирлеппуç Мĕлĕш**, **Hirleppuş Mĕlĕš**) a l'è un paes (scunda l'aministrassion rüssa un *[[selo]]*), in dal distret de Alikovo de la Repüblica 'utonoma de la Ciuvascia, en Rüssia, che'l se tröva a 6 chilometer a ovest de Alikovo.

La magiuransa de la pupulassion de 245 persune l'è ciuvascia, e tute donn. In dal paes gh'è un center cultüral, un teatr, 'na bibliuteca, 'na clinica medica e un qual negossi.

El fiüm Chirlep el passa arent ad Chirlep (per sta rason se ciama così) , menter el burgh püssè visin l'è Alikovo.

El clima l'è mudestament cuntinental, cu envern fregg e longh ed estat colde. La temperadüra media de genar l'è de 12,9 °C, menter quela de lüj l'è de 18,3 °C. La temperadüra minima registrada l'è de -54 °C (in dal 1979) e la massima de 37 °C. La piöva media anual l'è de 830 milimeter.

## Trasport

L'autostrada Čeboksary–Alikovo–Krasne Četai passa vicino al paes, e lo stesso ha quattro strade principali: Centralnaja, Komsomolskaja, Školnaja, Kooperativnaja, Pereuločnaja.

## Mass media e telecomunicasiòn

* Comunicazione: "Волгателеком" Би Лайн, МТС, Мегафон. L'accesso a Internet è sviluppato. 
* Giornali e riviste: al giurnal dal distretto di Alikovo "Пурнӑҫ ҫулӗпе" - "Sulla via della vita", pubblicato in russ e ciuvasc.

## Bibliügrafia

* L.&nbsp;A.&nbsp;Yefimov, "", Alikovo, 1994
* "Аликовская энциклопедия", autori: Efimov L.A., Efimov E.L., Ananev A.A., Terentev G.K., Čeboksary, 2009, ISBN 978-5-7670-1630-3.
Steinfeld

* **[[Steinfeld (DE-SH)|Steinfeld]]**, cümü todèsch del circondàre de Schleswig-Flensburg, Schleswig-Holstein;
* **[[Steinfeld (DE-MV)|Steinfeld]]**, cümü todèsch del circondàre de Rostock, Meclembùrgo-Pomerània Anteriùra;
* **[[Steinfeld (DE-NI)|Steinfeld]]**, cümü todèsch del circondàre de Vechta, Bàsa Sasònia;
* **[[Steinfeld (DE-RP)|Steinfeld]]**, cümü todèsch del circondàre de Südliche Weinstraße, Renània-Palatinàto;
* **[[Steinfeld (DE-BY)|Steinfeld]]**, cümü todèsch del circondàre de Main-Spessart, Baviera
* **[[Steinfeld (AT-2)|Steinfeld]]**, cümü de la Carìnsia, Austria.
Lengua gallo

El **Gallo** (scrit anca *galo*, *gallou* o *galot*; in frances ciamaa anca *gallèse* o *britto-roman*) l'è una lengua rumanza d'oïl parlada in de la Bretagna urientala.
## Difüsiun e carateristigh
Quela lengua chì l'è parlada in di dipartiment de Ille-et-Vilaine, Loire-Atlantique, Côtes-d'Armor e Morbihan. La zona l'è ciamada anca *Alta Bretagna*.

El Gallo, che l'è una lengua d'oïl, el gh'ha 'vüü anca una mota de inflüenz del Bretun, la lengua celtiga parlada in del rest de la Bretagna. El Gallo el s'è difundüü in Bretagna adasi adasi, perchè prima se parlava dumà el Bretun. El furma un continuum cunt el Nurman, el Picard e 'l Pitavin (cui quai dunca el gh'è un poo de intercumprensiun; per esempi cui dialet de Jersey e Guernsey). Inultra el gh'ha fort relaziun cunt i parlà de la Maiena e del Maine (*mayennais* e *manceau*/*sarthois*), tant che un quaivün je cunsidera sò dialet: in 'stu cas, el Gallo el saria parlaa in d'un teritor ben püssee grand de quel de la Bretagna urientala.

In del 2004 la regiun bretun l'ha recugnussüü el Gallo 'me lengua de la Bretagna (insema al Bretun), in de l'ambit de un pian per el bilenguismu regiunal.

In del 2006 el Gallo l'è prupost 'me lengua facultativa a l'esam de la matürità (dumà in Bretagna, uviament).

A l'esist minga vöna sula urtugrafia per scriv el Gallo: se partiss de grafii püssee ligaa al mudel frances e se riva a quei che vurarissen dàgh püssee "indipendenza" rispet a la lengua de Paris.
### Variant
L'usservatori lenguistigh Linguasphere el recugnuss cinch varietà de Gallo:
**Malouin* (de Saint-Malô).
**Bocage*.
**Rennais* (de Rennes).
**Châteaubriandais* (de Châteaubriand).
**Nantais* (de Nantes).
## Esempi de lengua
Le monde vienent tertout librs su la terre e c'ét de méme q'i s'entr-valent en dret e dignitë.
## Vus curelaa
*Lenguv rumanz
*Lengua bretun
*Bretagna
*Fruntera lenguistiga bretun
LA (nòta müsegala)

Ul **la** l è la sesta nòta müsegala indala scara diatònica dal do.

La frequenza dal la dala 4ª utava (chél che gh'è apéna da sóra dal do da mezz) l'è propi de 440 hertz.  Ul diapason ch'al sa dupéra par intonà i strumeent al fa propi chel *la* là.

Indala nutazziúna che la sa dupéra indi paees da lengua inglesa e tudesca, ul sol l è la nòta **[[A]]**.

.
SI (nòta müsegala)

Ul **si** l è la settima nòta müsegala indala scara diatònica dal do.

La frequenza dal si dala 4ª utava (chél che gh'è apéna da sóra dal do da mezz) l'è de 493.9 hertz.

Indala nutazziúna che la sa dupéra indi paees da lengua inglesa, ul si l è la nòta **[[B]]**.  I tudesch scrivon **[[H]]**, e adupèran la "B" par el si♭.

.
Sempervivum

**Sempervivum**, l'è 'l nòm de 'n zèner de piànte perèni e suculènte de la famìa de le Crassulaceae.

I è piànte uriginàre de la zòna 'ntra Maròco, penìzola Ibérica, le Àlpi, i Carpàsi. i Balcàni, 'nfìna a la Türchìa e a l'Iran. I è bùne de 'nmagazinà l'àiva 'ndèle sò fòie carnùze e chèsto 'l ghe permèt de scampà sènsa patì tròp pò a 'ndèi pòscc piö ruciùs, sèch e picàcc al sul.

Le piànte de chèsto zèner le vé sö 'n ciöfècc perèni furmàcc de rüzitìne che trà fò apéna 'n gamp fiuràl per ognöna. Ogna rözèta la se 'nzènera per mès de stulù laterài. 

De sòlet ògna rözèta la scàmpa divèrsi agn prìma de trà fò 'l fiùr. I fiùr i è ermafrudìcc, prìma i g'ha 'na fàze 'ndoche se svelöpa i órghegn màscc. Pò dòpo, i stam i se piéga sö se stès e i se slontàna dei carpèi del cèntro del fiùr. Isé, l'autofecondasiù la deènta piö difìcil. El culùr dei fiùr el pöl tirà al rós, al zàlt, o al ròza, o - póche ólte - al biànch. Endèi *Sempervivum*, i fiùr i è atinomòrfi (regolàr, compàgn de 'na stèla) e i g'ha de piö de sés pétali. Dòpo la fiuridüra la piantìna la mör, ma la làsa 'ndré divèrse rüzitìne fiöle.

Sö le Alpi le spéci piö distribüìde i è 'l *[[Sempervivum tectorum]]*, el *[[Sempervivum montanum]]* e *[[Sempervivum arachnoideum]]*, ognöna con divèrse sotaspéci. Piö locài i è 'l *S. wulfenii*, e *S. grandiflorum*, *S. calcareum*. Piötòst rar l'è 'l *S. dolomiticum* e 'l *S. pittonii*. 

*S. pittonii* el crès apéna sö dò còste de mut de le bànde de Kraubath, endèla àl de Mur, en Austria e l'è a rés·cio de sparéser.


## Colegamèncc estèrni

* http://sempervivophilia.stalikez.info/  de Gérard Dumont (en fransés e inglés; quach pàgine 'n todèsch e spagnöl. Photos of the species in their natural habitats)
* http://membres.lycos.fr/manusemper (pelopiö 'n todèsch)
Erlenbach am Main

**Erlenbach am Main** l'è 'na citadìna todèsca del stat federàl (*Bundesland*) de la Baviera, distrèt (*Regierungsbezirk*) de la Bàsa Francònia. La fà part del circondare rüràl (*Landkreis*) de Miltenberg. La süperfìce del teretóre aministràt de la cità l'è de 15.71 km² e 'ndel  la gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc.

Erlenbach am Main la se tróa a 'na altèsa de 129 méter sura 'l leèl del mar.

## Riferimèncc
Bürgstadt

**Bürgstadt** l'è 'n cümü todèsch del stat federàl (*Bundesland*) de la Baviera, distrèt (*Regierungsbezirk*) de la Bàsa Francònia. El pórta 'l tìtol de Mercàt (*Marktgemeinde*) che völ dì che 'l reprezènta 'n cèntro de importànsa piö grànda de 'n cümü normàl. El fà part del circondare rüràl (*Landkreis*) de Miltenberg. La süperfìce del teretóre aministràt del cümü l'è de 17.39 km² e 'ndel  el gh'ìa 'na popolasiù de  abitàncc.

El cümü de Bürgstadt el se tróa a 'na altèsa de 150 méter sura 'l leèl del mar.

## Riferimèncc
Neunkirchen

* **[[Neunkirchen (DE-BW)|Neunkirchen]]**, cümü del circondàre de Neckar-Odenwald, Baden-Württemberg;
* **[[Neunkirchen am Brand]]**, cümü del circondàre de Forchheim, Baviera;
* **[[Neunkirchen am Sand]]**, cümü del circondàre de Nürnberger Land, Baviera;
* **[[Neunkirchen (Miltenberg)|Neunkirchen]]**, cümü del circondàre de Miltenberg, Baviera;
* **[[Neunkirchen (DE-NW)|Neunkirchen]]**, cümü del circondàre de Siegen-Wittgenstein, Nord Reno-Westfalia
* **[[Neunkirchen (Bernkastel-Wittlich)|Neunkirchen]]**, cümü del circondàre de Bernkastel-Wittlich, Renània-Palatinàto;
* **[[Neunkirchen am Potzberg]]**, cümü del circondàre de Kusel, Renània-Palatinàto;
* **[[Neunkirchen (Westerwaldkreis)|Neunkirchen]]**, cümü del circondàre de Westerwaldkreis, Renània-Palatinàto;
* **[[Neunkirchen (DE-SL)|Neunkirchen]]**, citadìna del Saarland.
Pitavin-santonges

El **pitavin-santonges** (o *parlanjhe*) l'è ona lengua *d'oïl* parlada in del sud-ovest de la Franza, al confin cont l'ocitan.

## Difusion e variancc
A dìlla tuta "pitavin-santonges" l'è na definizzion comprensiva che la cata dent dò parlade (pitavin e santonges), di quai l'è stada monstrada l'unità relativa ai inizzi del secol quell de XIX de un quai autor, e confermada anca de studi del secul XX fad di università de Liverpool, Angers, Poitiers, Lion, Nantes e Clermont-Ferrand. La prima voeulta che se dopra quest termin chì l'è el 1905.
El pitavin-santonges l'è parlad in de la region del Poitou-Charentes, la Vandee e in del Paes de Retz (Paes de la Loira), in del nord de la Gironda (Aquitania - zona del Paes Gabaye), e in d'on quai comun del departiment d'Indre (per esempi Le Blanc, Bélâbre, Argenton-sur-Creuse), a l'estrem ovest de la Dordogna (zona de La-Roche-Chalais) e al confin cont el Lot-en-Garonne, arent a l'exclave lenguistega de Monségur, inscì 'me a la ponta de Grave. L'è donca parlad in di storeghe region del Poitou, de l'Aunis, de l'Angoumois e de la Saintonge.

Linguasphere l'ha spartid inscì el pitavin-santonges:
*Maraîchin (Vandee nord-ocidentala).
*Pitavin setentriunal (Deux-Sèvres setentriunal e Vienne setentrionala).
*Pitavin ucidental (Vandea).
*Pitavin central (Deux-Sèvres central e Vienne centrala).
*Pitavin meridiunal (Deux-Sèvres meridionala e Vienne meridionala).
*Aunisien (Charente-Maritime setentrionala).
*Saintongeais (Charente-Maritime meridionala e Gironda setentrionala).
*Angoumois (Charente, arent a Angoulême).
*Gavache (Gironda nord-orientala).
## Vos corelade
*Lengov d'oïl
*Lengua ocitana
*Dialet pitavin
*Dialet santonges
Je vous salue, Marie

**Je vous salue, Marie** (*Te salüdi, Maria*), l'è un film francés del 1985 dirèt da Jean-Luc Godard.

## Storia

El film el cünta de Maria e Giüsèpp. Lé la laùra in d'una pùmpa de bensìna e lü el fà el taxista. I dü se trövun denàns tüt i prublema del dì d'incö.

L'è la storia de la Madòna e de San Giüsèpp in d'una ambientasiòn muderna.

El film l'è stài cuntestàd propi tant da una certa part de la critica.

## Curiusità

El tìtul del film, l'è l'inìsi de l'Ave Maria in Frances.

## Ligam in sü la red

*El film in sü l'IMDB
Sedum

**Sedum** l'è 'n zèner de piànte suculènte de la famìa de le Crassulaceae che 'l töl dét 'ntra 500 e 600 spéci diferènte, distribüìde 'ndèle regiù temperàde e frède de töcc du i emisfér de la tèra. I è piànte che s'è adatàt a rezìster en ambièncc sèch dàto che i è bùne de 'nmagazinà l'àiva 'ndèle sò fòie carnùze. La grandèsa la pöl nà dei 10/12 ghèi endele spéci piö pesène ai boscài de mès méter de le spéci piö grànde. 

I fiùr de chèsto zèner i g'ha 5 pétali e 5 stam. Le se 'nzènera facilmènt per talèa e per somésa, e chèsto 'l i a rènt ale ólte piànte 'nvazìve. Se le dopèra de spès per fà bèi i giardì ruciùs, le bordüre, ma apò a per furmà dei tapé sóta piànte e piantèle.


## Spéci piö cunusìde
* *[[Sedum acre]]* L.
* *[[Sedum aetnense]]* Tineo
* *[[Sedum album]]* L.
* *[[Sedum aizoon]]* Sibth. & Herb. ex Boiss.
* *[[Sedum alpestre]]* Vill.
* *[[Sedum amplexicaule]]* DC.
* *[[Sedum andegavense]]* (DC.) Desv.
* *[[Sedum annuum]]* L. (sedo anual)
* *[[Sedum anglicum]]* Huds. 
* *[[Sedum anopetalum]]* DC.
* *[[Sedum arboreum]]* Mast.
* *[[Sedum arenarium]]* Brot.
* *[[Sedum atratum]]* L.
* *[[Sedum brevifolium]]* DC.
* *[[Sedum caespitosum]]* (Cav.) DC.
* *[[Sedum candollei]]* Raym.-Hamet
* *[[Sedum cepaea]]* L.
* *[[Sedum chazaroi]]* P. Carrillo & J.A. Lomelí
* *[[Sedum dasyphyllum]]* L.  
* *[[Sedum dendroideum]]* Sessé & Moc. ex DC.
* *[[Sedum forsterianum]]* Sm. en Sowerby
* *[[Sedum glaucophyllum]]* R.T.Clausen
* *[[Sedum gypsicola]]* Boiss. & Reut.
* *[[Sedum hirsutum]]* All.
* *[[Sedum lagascae]]* Pau
* *[[Sedum lucidum]]* R.T.Clausen
* *[[Sedum maireanum]]* Sennen
* *[[Sedum maximum]]* Suter 
* *[[Sedum melanantherum]]* DC.
* *[[Sedum mexicanum]]* Britton
* *[[Sedum modestum]]* (sedo humilde)
* *[[Sedum montanum]]* E.P.Perrier & Songeon
* *[[Sedum morganianum]]* E.Walther
* *[[Sedum mucizonia]]* (Ortega) Raym.-Hamet
* *[[Sedum nevadense]]* Coss.
* *[[Sedum oreganum]]* Nutt.
* *[[Sedum pedicellatum]]* Boiss. & Reut.
* *[[Sedum praealtum]]* A.DC.
* *[[Sedum pruinatum]]* Brot.
* *[[Sedum reflexum]]*

* *[[Sedum rubens]]* L.
* *[[Sedum rubrotinctum]]* (sedo rojo)
* *[[Sedum rupestre]]* L.
* *[[Sedum sarmentosum]]* Bunge
* *[[Sedum sediforme]]* (Jacq.) Pau
* *[[Sedum spectabile]]* Boreau (sedo brillante)
* *[[Sedum spurium]]* M.Bieb. (sedo bastardo)
* *[[Sedum stellatum]]* L.
* *[[Sedum telephium]]*  Willd. ex Ledeb. 
* *[[Sedum villosum]]* L.
* *[[Sedum willkommiamum]]* R. Fernandes

## Colegamèncc estèrni

* http://biopl-a-181.plantbio.cornell.edu/
* http://www.ppp-index.de/
* http://www.ipni.org/index.html
* http://www.catalogueoflife.org/search.php 
* http://www.eol.org/
La Samaritaine

* La Samaritaine l'è ön òpera de teàter scrìcia 'n vèrs dal Edmond Rostandin del 1897.
* La Samaritaine l'è ön òpera müzicàla scrìcia dal compozidùr Max d'Ollone in del 1937 söl copiù de l'òpera del Rostand.

* La Samaritaine l'è ü quartér de Parigi.

* La Samaritaine l'è ü teàter cabaré de Bruxelles.
* La Samaritaine l'è 'l nòm d'ü vècc e gran süper mercàt o gran magazì de Parigi.
Crassulaceae

Le **Crassulaceae** i è 'na famìa de piànte che töl dét presapóch 1,400 spéci repartìde 'n 33 zèner. I è piànte che gh'è bùne de 'magazinà l'àiva 'ndèle sò fòie suculènte. Se le tróa 'n pó  'n töt el mónt ma suratöt endèl emisfér boreal e 'ndè'Africa del Sud, en pòscc endóche l'àiva l'è póca e 'l clìma l'è sèch.

Nesöna de le spéci de chèsta famìa le g'ha 'na gran importànsa per l'alimentasiù de l'òm, però ghe n'è vergöne che vé de spès dopràde come ornamentài per vìa de la fùrma che de spès l'ò stràna. I è piànte rüsteghe che g'ha bizògn de póche cüre. 'Ntra le piö cunusìde gh'è la *[[Crassula ovata]]* (piànta de la giàda) e la *[[Kalanchoe blossfeldiana]]*.

La clasificasiù intrafamiliàr ale ólte l'è mìa tat fàcil perchè divèrse spéce i è bùne de ibridàs entra de lùre. I sistéme de clasificasiù piö ècc i mitìa le Crassulaceae endèl ùrden de le Rosales, ma i sistémi piö modèrni i l'ha asegnàda al ùrden de le Saxifragales.

## Zèner
* *[[Adromischus]]*
* *[[Aeonium]]*
* *[[Aichryson]]*
* *[[Chiastophyllum]]* 
* *[[Cotyledon]]*
* *[[Crassula]]*
* *[[Diamorpha]]*
* *[[Dudleya]]*
* *[[Echeveria]]*
* *[[Graptopetalum]]*
* *[[Greenovia]]*
* *[[Hylotelephium]]'
* *Hypagophytum*
* *Jovibarba*
* *Kalanchoe*
* *Lenophyllum*
* *Monanthes*
* *Orostachys*
* *Pachyphytum*
* *Perrierosedum*

* *Phedimus*
* *Pistorinia*
* *Prometheum*
* *Pseudosedum*
* *Rhodiola*
* *Rosularia*
* *Sedum*
* *Sempervivum*
* *Thompsonella*
* *Tylecodon*
* *Umbilicus*
* *Villadia*

== Riferimèncc ==
* [[Urs Eggli]], ed. *Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae'' (Springer, 2003) ISBN 3-540-41965-9

## Colegamèncc estèrni
*Crassulaceae page @ SucculentCity 
*Crassulaceae in Topwalks
Fatma 75

**Fatma 75** l'è un film tünisìn del 1976 dirèt da Salma Baccar.

## Storia

El film l'è stài giràd a Hammamet, Sidi Bou Said e Tünis e 'l parla de Fatma, una fiöla che la fa l'Üniversità e che la g'ha de preparà una tesina sü la cundiziòn d'la dona in Tünisia in trì mumènt: 1930-1938, 1938-1952 e dòpu el 1952.

La regista la g'ha mìss anca el *75* perchè el 1975 l'è stài pruclamàd *ann de la dòna* da l'ONU.

Fin al 2005 el film el g'ha vìd poca prupaganda perchè l'era giüdicàd prugresista, anca se in del rèest del Nord-Africa el g'ha viìd un discrèt sücèss.

## Atùr

* Jalila Baccar
* Jemil Joudi
* Mouna Noureddine
* Abdelmajid Lakhal
* Fatma Ben Ali
* Abdellatif Hamrouni
* Hedi Daoud
* Halima Daoud

## Premi

El film l'è stài premiàd cul *Ducato d'Oro* al Festival de Manheim in del 1979.

## Ligam in sü la red

*El film in sü africultures.com
1312

El **1312** a l'è 'n ann del secol XIV.

## Cossa l'è sucedud

## Chi l'è che l'è nassud

## Chi l'è che gh'è mort

## Alter proget
Apucaliss Capitel Vün

## Apucaliss
La Parola de'l nost Signur ciapada inscí cuma l'è de'l Növ Testament e vultada adess del test uriginal grech in del nost parlà Insübregh del didincö.  

## Capitel Vün
1Rivelaziún de Gesü Crist che Diu 'l gh'ha daa per fà savüü a i sò sèrv i robb che deven süced sveltamént e che lü l'ha segnaa mandandula per mèzz del sò angiul al sò sèrv Giuann, 2el qual l'ha daa testimunianza la parola de Diu e la testimunianza de Gesü Crist, tant quand l'ha vedüü. 3Beatt l'è lü che 'l lég e quij che senten i paroll de la prufezia e varden i robb che 'n hinn staa scritt, già che 'l témp l'è vesìn.
4Giuann, a i sètt gés che hinn in de l'Asia: Grazia a vialter e pas de lü che l'è e che l'era e che 'l végn, e di sètt spirit che hinn denanz al sò tronu, 5 e de Gesü Crist, el testimon, el fedel, el primm generaa di mort e 'l capp di rè de la tèra. A lü che 'l me vör bén e 'l m'ha deslengaa di noster pecaa in del sò sangh, 6e 'l m'ha faa un règn, sacerdott a Diu e 'l sò Pader, a lü la sia la gloria e la puténza per semper; amén.
7Varda, el vén cunt i nivul,
e ogni ögg el el vedarà,
anca quij che 'n hann faa un böcc,
e tücc i tribü de la tèra se culparànn per lü.
Sì, amén.
8«Mì sun l'Alfa e l'Omega», el dis el Signúr Diu, «lü che l'è e che l'era e che 'l végn, el tütt pudént».
9Mì, Giuann, el voster fradèll e cumpagn in de la tribulaziún, e règn, e perseveranza in de Gesü, séri in de l'isula ciamada Patmos per via de la parola de Diu e la testimunianza de Gesü. 10Séri in del Spirit in del dì del Signúr e huu sentii arént a mì una granda vús, cuma d'una tromba, 11che la diseva: «Scrìv chèll che te vedet in d'un liber e mandall a i sètt gés, a Efes, e a Smirn, e a Pergamm, e a Tiatira, e a Sardi, e a Filadelfia e a Laudicea».
12E huu vultaa per véd la vús che la parlava cun mì, e quand huu vultaa, huu vedüü sètt candelee d'or, 13e in mèzz a i candelee un cumpagn d'un Fiöö d'omm, vestii a i pee e scengiüü al pecc una cinta d'or. 14E 'l sò cuu e i cavèj bianch cuma lana bianca cuma név, e i sò ögg cuma una fiama de fögh, 15e i sò pee cumpagn de brunz cuma brüsaa in d'un forn, e la sua vús cuma son de tant aqu, 16e avendugh in de la sua man driza sètt stèll e vegnend föra de la sua buca una spada güza a düü taj, e la sua facia cuma 'l suu el splend in de la sua forza.
17E quand l'huu vedüü, huu burlaa giò a i sò pee cuma mort, e l'ha metüü la sua man driza sü de mì, disend: «Che te gh'hee minga paüra: mì sun el primm e l'ültim, 18e 'l vivént, e séri mort, e varda, sun vivént per i secul di secul e gh'huu i ciav de la mort e de l'Ades. 19Dunca, scrìv i robb che t'hee vedüü, sia quij che hinn che quij che stann per sücéd dopu de chèstcoss. 20El mistéri di sètt stèll che t'hee vedüü in de la mia man driza e i sètt candelee d'or: i sètt stèll hinn i angiul di sètt gés, e i sètt candelee hinn i sètt gés».



### Navigaziun
*← Indree a la Letera de Giüda
*Inanz a Capitel Düü →
*A l'indes