open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amden

**Amden** a l'è un cumün svizzer del distret eletural (*Wahlkreis*) de See-Gaster, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 43.48 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Amden al se tröva a una altitüden de 999 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Alt Sankt Johann, Ebnat-Kappel, Filzbach (GL), Mühlehorn (GL), Nesslau-Krummenau, Obstalden (GL), Quarten, Schänis, Stein, Weesen. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.

## Storia

Amden l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1178 col nom de *Andimo monte Voraden*. In del 1230 l'eva menziunaa col nom de *Andimin* e in del 1282 col nom de *in montibus Andinen* e pü tarde anmò come *Ammon*.

L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:

## Riferiment

## Ligam de föra
* Sit ufizial 
*
Abba Garimà

* Abba Garimà, ü di *[[Nöf Sancc]]*, misiunàre cristià del sécol V in Etiòpia.

* Abba Garimà, la località de l'Etiòpia.
* Abba Garimà, ol monastér ortodòs - etiòpech.
Rapperswil-Jona

**Rapperswil-Jona** a l'è un cumün svizzer del distret eletural (*Wahlkreis*) de See-Gaster, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 22.17 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Rapperswil-Jona al se tröva a una altitüden de 09 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Altendorf (SZ), Bubikon (ZH), Eschenbach, Freienbach (SZ), Hombrechtikon (ZH), Lachen (SZ), Rüti (ZH), Schmerikon, Tuggen (SZ), Wangen (SZ). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.



## Riferiment


## Ligam de föra
* 
* Rapperswil-Jona (official site)
* Capuchin monastery
* University of Applied Sciences Rapperswil, HSR (university)
* A brief history of Rapperswil 
* 
* 
* 
*
Bad Ragaz

**Bad Ragaz** (parnunsia: )a l'è un cumün svizzer del distret eletural (*Wahlkreis*) de Sarganserland, in del Canton San Gal. La süperfis del teritori del cumün l'è de 25.37 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Bad Ragaz al se tröva a una altitüden de 516 meter sura 'l nivel del mar e l'è tacaa ai cumün de Fläsch (GR), Maienfeld (GR), Mastrils (GR), Mels, Pfäfers, Vilters-Wangs. La popolaziun l'è in magioranza de lengua tudesca anca se fin al 16. secul l'era ancamò de lengua rumancia.

### Cunfessiun Religius

L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:

## Riferiment
Pfäfers

**Pfäfers** a l'è un cumün svizzer del distret eletural (*Wahlkreis*) de Sarganserland, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 128.53 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Pfäfers al se tröva a una altitüden de 840 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Bad Ragaz, Elm (GL), Felsberg (GR), Flims (GR), Haldenstein (GR), Mastrils (GR), Mels, Tamins (GR), Trin (GR), Untervaz (GR). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.

L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:


File:Wartenstein Pfäfers3.jpg|Rest del Castel de Wartenstein
File:Pfaefers Kloster.jpg|L'abazia de Pfäfers


## Riferiment


## Ligam de föra
* Website of the Local Authority of Pfäfers
* Website of the Fraction of Pfäfers 
* Website of the Fraction of Vättis
* Website of the Clinic Valens
* Website of the Clinic Pfäfers 
*
Rorschach (SG)

**Rorschach** a l'è un cumün svizzer del distret eletural (*Wahlkreis*) de Wahlkreis Rorschach, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 1.78 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Rorschach al se tröva a una altitüden de 400 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Goldach, Horn (TG), Rorschacherberg. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.

## Storia
Rorschach l'è menziunaa la prima volta in d'un docüment de l'ann 850 col nom de *Rorscachun*. In del ann 947, Otto I al gh'eva cuncess a l'abassia de San Gal de fà 'l marcaa, bater muneda e fà pagà i tass a Rorschach.

L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:

## Gallery

Image:Schweiz_Rorschach_004.jpg|El *Kornhaus* (1749)
File:Picswiss SG-35-11.jpg|Abassia de Mariaberg
File:Kloster Mariaberg.jpg|Mapa de l'abassia de Mariaberg in del 1689
Image:Schweiz_Rorschach_006.jpg|La banchina del molo
Image:Schweiz_Rorschach_003.jpg|La sponda del lagh
Image:Schweiz_Rorschach_001.jpg|El municipio
Image:Schweiz_Rorschach_002.jpg|La linea feruviaria


## Riferiment


## Ligam de föra
* Sit ufizial
* Informazion türisteghe
Ròsa

La **ròsa** (o anca *rösa*), da la famjia dii Rosaceae, l'è una pianta ca la cumprend circa 150 speci. L'è l'unich genar dii Rosae ( Lam. & DC. (suttfamjia Rosoideae). I enn speci che, a seconda dal tipo, i gh'an al susch, ch'i rampégan, fan un busc, un fiur grand o picul, dii

masèt,cula nòvula, o indapar lur.
Tromsø

**Tromsø** (*Romsa* in lappon) a l'è ona città de la Norvegia settentrional. L'è 'l capploeugh de la contea de Troms e de nòrma l'è considerada la capital minga offizial de la Lappònia.
El nòmm el vegn del Danes e 'l voeur dì *isola de Troms*.
L'è la settima città per popolazion de tutta la Norvegia e 'l gh'ha vari record: l'è la città con 50.000, la diòcesi cattòlica, la distilleria e 'l parch botanigh pussee a nòrd del mond.
## Geografia
El center de la città l'è situaa in su l'isola de Tromsøya, ma l'è sviluppaa anca in su Tromsdalen (*val de Troms*) a est e in su Kvaløya (*isola di balenn*) a òvest. I dò zònn periferigh hinn collegaa cont el center grazie a di pont.
Tromsø la se troeuva longh el Tromsofjord. La gh'ha on clima puttòst dolz, grazie a la Corrent del Golf, anca se la se troeuva a 350 km a nòrd del Circol Polar Artigh. Per la soa posizion inscì a nòrd l'è possibil vedè 'l fenòmen del Sô de Mezzanòtt.
## Stòria
Tromsø 'è stada fondada in del Medioev e per la soa importanza per el commercc con la vesina Russia la gh'ha avuu in del 1794 el status de *città*. L'è conossuda anca 'me la *Paris del Nòrd*
Duranta l'invasion todesca de la Norvegia del 1940, Tromsø l'ha ospitaa l'ultima sede del governo norveges, prima che i sò member scappassen in Inghilterra.
## Gemellagg
*  Kemi, Finlandia.
*  Luleå, Svezia.
*  Ringkbing, Danimarca.
*  Poona, India.
*  Anchorage, Statt Unii.
*  Zagabria, Croazia.
*  Murmansk, Russia.
*  Quetzaltenago, Guatemala.
*  Gaza, Palestina.
*  Nadym, Russia.
Val Bregaja

La **Val Bregaja** (*Val Bargaja* in de la parlada del loeugh; *Val Bregaglia* in Italian; *Bergell* in Todesch; *Val Bergiaglia* in Romancc) a l'è ona vall alpina traversada del fiumm Mera (o *Maira*). La val la scomincia del pass del Maloeuggia (1815 meter) e la finiss quand che 'l Lir el finiss in de la Mera. La val l'è per bòna part svizzera (canton Grison) e domà in de l'ultima part italiana (Provincia de Sondri).
## Geografia
La vall l'è strengiuda tra dò dorsal de mont che gh'hann on andament puttòst linear e definii: a dritta la se troeuva la dorsal Pizz Longhin-Pizz Duan-Pizz Galleggion, che le divid de la Val d'Avers; a manzina inveci la gh'è la dorsal di mont de la Val Bregaja, oltra la qual la gh'è la Val Masen e la Val Codera. In di dorsal se sviluppen i tre val lateral principal de la Bregaja: a dritta la Val Maroz, che la se slonga del fondovall arent a Casascia e la finiss in del Pizz Duan (3131 meter) e la cresta di mont d'Avers; a manzina la Val d'Avigna e la Val Bondasca. Quest'ultima l'è la pussee conossuda perchè al sò interno se troeuven el Pizz Badil e 'l Pizz Cenghel, el mont pussee alt de la vall (3367 meter). Idrografigament la faria part de la val anca la Val del Forno, che però la ven pussee despess inserida in de l'Engadina.

## I comun de la vall
*Svizzera: Bregaja (frazion de Castascegna, Bond, Soeuj, Visavran e Stampa).
*Italia: Villa de Ciavenna, Piur, Ciavenna.

## Stòria e coltura
La part svizzera de la vall l'ha faa part di domini di Asburgh fina al 1367. In del 1367 l'ha tòlt part a la Lega Caddea, che in del 1498 l'è vegnuda el Canton Grison.
La part italian l'è partegnuda al Ducaa de Milan fina al 1512. De quell ann lì fina al 1797 l'ha faa part, insema a tutta la Valtellina, del Canton Grison. Dòpo el period napoleònigh l'è tornada a fà part de la region italiana (in particolar del Regn Lombard-Venet), fina a quand, dòpo el 1859 l'ha finii per segutà i vicend de tutta la Lombardia e de l'Italia.

Quella division l'ha faa sì che in de la part italiana la religion principal la sia quella cattòliga, menter in quella svizzera l'è quella protestanta. A bon cunt, el dialett a l'è l'istess: on dialett ciavennasch cont ona fòrta influenza del Romancc.
Mera

La **Mera** (in Svizzera *Maira*) a l'è on fiumm italo-svizzer longh 50 km.
La nass del Pizz Duan, in del Canton Grison, la traversa tutta la Val Bregaja in direzion est-òvest e la va dent in de la Provincia de Sondri subit dòpo Castasegna. La passa per Ciavenna e la gira vers sud, indè che la fa sù ael Lagh de Mezzoeula, per poeu finì in del Lagh de Còmm arent a Soeurich. I sò affluent principai a hinn el Lir e 'l Bòggia.

Fina al 1858 a l'era on affluent de l'Adda.

## Comun traversaa
* Svizzera: Bregaja (frazion de Vich Sovran, Stampa, Bond, Soeuj e Castasegna).
* Italia: Villa de Ciavenna, Ciavenna, Menaroeula, Gordòna, Novaa Mezzoeula, Verceia, Dubin, Soeurich, Gera.
## Vos correlaa
* Val Bregaja
* Pizz Duan
* Canton Grison
* Lombardia
* Lagh de Còmm
* Lagh de Mezzoeula
* Pian de Spagna
Rheintal (distret)

El **Distret de Rheintal** l'è 'n distret eletural (en todèsch: *Wahlkreis*) del Canton San Gal, en Svìsera, istitüìt a pàrter dei 10 de zögn del 2001, dòpo l'entràda 'n vigùr de la nöa custitüsiù cantunàla.
El nòm Rheintal en lombàrt el corespondarès a *Val del Reno*. 

## Cumü
El distret de Rheintal el g'ha 'na popolasiù de  abitàncc (dato del ), repartìcc en 13 cümü:

## Riferimèncc
Sarganserland (distret)

El **Distret de Sarganserland** l'è 'n distret eletural (en todèsch: *Wahlkreis*) del Canton San Gal, en Svìsera, 

L'è sitüàt enèla part meridiunàl del cantù e 'l ciàpa dét 'na part del Lach de Walensee. El cunfìna a nòrt ci distrècc de Toggenburg e Werdemberg, a est col principàt del Liechtenstein e col distrèt de Landquart (GR), a sud col distret de Imboden (GR), a òvest col Canton Glaruna, e a nordèst col See-Gaster.

El distret de Sarganserland el g'ha 'na popolasiù de  abitàncc (dato del ), repartìcc en 8 cümü:




## Riferimèncc
Val Pos'ciav

La **Val Pos'ciav** (pr: *Vàl Pusc'ciáaf*, *Val Poschiavo* in Italian; *Val Puschlav* in Romancc; *Puschlav*, u anca *Poschiavotal* in Todesch) a l'è ona vall svizzer-italiana. La pu part del sò territòri el se troeuva in de la Confederazion Elvetiga e insemma a la Val Calanca, la Val Mesolcina e a la Val Bregaja la forma el Grison italian, l'inscì ciamaa *Grigioni Italiano*. La part italiana de la vall la se troeuva in de la provincia lombarda de Sondri.

## Geografia
La vall l'è traversada del fiumm Pos'ciavin che 'l nass ai Gess in Val Laguné, el scorr in de la Valtellina e 'l va dent a l'Adda. Tant 'me la Val Bregaja, la Val Pos'ciav l'è isolada del rest del Canton Grison, menter ghe se pò rivà senza problema de l'Italia col passà el confin a Tiran. L'è collegada a l'Engadina grazie al Pass del Bernina.
### Comun de la vall
*Sguizzera: Pos'ciav, *[[Brus]]*.
*Italia: Tiran.

In termen de religion la Val Pos'ciav l'è messedada in tra cattòlegh e evangelegh. El tocch sguizzer l'è 50%-70% cattòlegh e 30%-50% evangelegh (gh'è pussee protestant in del tocch meridional de la Val Pos'ciav in Sguizzera, ciovè in del Brüsasch che in del tocch setentrional, ciovè intorn a Pos'ciav, indova la pupart di protestant la sta de cà in paes). Inscambi el tocch che 'l partegn al staat italian l'è asquas tutt cattolegh e de protestant de gh'è proppi pocch.
August (imperador roman)

El **Cai Giuli Ceser Ottavian August** (*Caius Iulius Cæsar Octavianus Augustus* in Latin; Ròma, 23 settember 63 prima de Crist; Nola, 19 agost 14), mej conossuu cont el nòmm de **Ottavian** o de **August**, a l'è staa el primm imperador roman.

El Senad el gh'ha daa a lù el titol de *Augustus* in del 27 prima de Crist; quatter ann dòpo l'è staa nominaa anca tribun de la plebe, menter in del 12 prima de Crist l'è vegnuu Pontefice Massim. Vist che l'è restaa al poder fina a la mòrt, el sò principaa l'è staa el pussee longh de la stòria imperial romana: 37 ann.

L'età de August l'è staa on moment de svòlta per la stòria de la città de Ròma, e donca per bòna part de l'Euròpa: cont i sò vittòri l'ha faa finii el period di guerr civil e l'ha inauguraa el period de la *[[pax Romana]]* e cont i sò reform l'ha portaa definitivament in crisi el sistema repubblican, tanto che dòpo la soa mòrt nissun l'ha provaa a tornà a la situazion precendent, cont el reconoss ona noeuva fase per i sòrt de Ròma e di sò domini.

L'August l'è staa anca quell che l'ha proibii de drovà la lengua cèltica in de la Gallia cisalpina.

## La vita

### La famiglia

### L'infanzia

### L'ascensa al poder

### I guerr civil

### El principaa

## L'eredità de August

### I conquist

#### I reform

## La succession
Paes mentonasch

El **Paes Mentonasch** (*Païs Mentounasc* localment; *Pays Mentonasque* in Frances) l'è on territòri frances de minoranza etnico-lenguistiga situaa al confin con l'Italia.
El sò capploeugh a l'è la città de Mentone e la lengua local el dialett mentonasch, che l'è consideraa on dialett de l'occitan. Presumibilment donca a l'è ona parlada de transizion tra i duu grupp lenguistigh occitan e ligur.
Del territòri fann part quei comun chì:

## Vos correlaa
* Mentone
* Dialett mentonasch
* Dialett nizzard
Abba Garimà (località)

**Abba Garimà** l'è öna località che la se tróa in de la regiù del Tigré in Etiopia e l'è a 10 km a matìna de la sità de Adua. Gh'è ach ü monastèr a Abba Garima, che 'l ciàpa nòm pò a lü da ü di Nöf Sancc nöf misiunàre che i à fài crès ol Cristianézem in Etiopia a la fì del sécol V.

Ol 1 de Mars del 1896 di bande de Abba Garimà s'è combatìt öna battàia, mèi cognusìda col nòm de batàia de Adua, tra l'ezèrcito italià e chèl etìope che l'à ést vèns i etìopi.

Ol Negus l'à isé fermàt l'espansiù coloniàla di italià, che la sarès mia ripartìda 'nfina al 1936, menimà in del Règn d'Italia l'éco e de chèsta malparada l'è stacc isé fórt che 'l càpo del goèrno, ol Francesco Crispi, l'à dözìt dà i dimisiù e l'à fìnìt isé la sò éta polìtega.
See-Gaster (distret)

El **Distret de See-Gaster** l'è giü dei òt distrecc eleturài (en todèsch: *Wahlkreis*) del Canton San Gal, en Svìsera, L'è stat creàt endèl 2003 e 'l corespónt precizamènt ai ex-distrècc See e Gaster.

L'è sitüàt endèla part ucidentàl de cantù, sö le spónde dei lach de Zurìgo e de Walensee, entrmès entrà le preàlpi Apezeléze e le Alpi Glarunéze. El cunfìna a nordèst col distret de Toggenburg, a sudèst col distrèt de Sarganserland, a sud col Canton Glaruna e coi distrècc de March e Höfe (Canton Svit), a òvest col distrèt de Meilen (Canton Zürigh), e a nordèst col distrèt de Hinwil (Canton Zürigh).

## Cümü
El distret de See-Gaster el g'ha 'na popolasiù de  abitàncc (dato del ), repartìcc en 10 cümü:





## Riferimèncc
Ebnat-Kappel

**Ebnat-Kappel** a l'è un cumün svizzer del distret eletural (*Wahlkreis*) de Toggenburg, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 43.57 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Ebnat-Kappel al se tröva a una altitüden de 630 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Amden, Gommiswald, Hemberg, Kaltbrunn, Nesslau-Krummenau, Rieden, Schänis, Wattwil. La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.

## Storia
Kappel l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 1218 col nom de *Capelle*. Infina a l'ann 1762 Ebnat l'eva cognussüü col nom de *Ober-Wattwil*.

L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:

## Ligam de föra
* Sit ufizial
* 

## Riferiment
Rorschach (distret)

El **Distret de Rorschach** l'è 'n distret eletural (en todèsch: *Wahlkreis*) del Canton San Gal, en Svìsera, 

L'è sitüàt enèla endèla regiù del Lach de Costànsa e 'l cunfìna al nort coi distrècc todèsch de Bodensee e Lindau, a nordèst co la regiù autrìaca del Vorarlberg (distrèt de Bregenz), a sudèst col distrèt de Rheintal, a sud col cantù Canton Apenzel de Föra, a sudòvest col distrèt de San Gal, e a nordèst col distrèt de Arbon (Canton Türgovia).

El distret de Rorschach el g'ha 'na popolasiù de  abitàncc (dato del ), repartìcc en 9 cümü: 



## References
Brusô

**Brusô** (*Brusuglio*) a l'è ona frazion del comun milanes de Corman.
## Stòria
I primm notizzi che parlen del borgh a hinn del 1346.
In de la division del territòri milanes in piev, Brusô l'era dent a la Piev de Bruzzan.
Comun deperlù, duranta el period napoleònigh (1809-1816) l'è staa ona frazion de Bruzzan, menter poeu in del 1928 l'è staa taccaa a Corman.
## Villa Manzon
A Brusuj la se troeuva la veggia villa del Carlo Imbonaa: quand lù l'è mòrt, l'è passada a la soa compagna, la Giulia Beccaria, che l'era la mader del Lissander Manzon.
Quell lì l'ha renduu la villa la soa residenza estiva. L'è staa chì che 'l scrittor l'ha scominciaa el sò romanz I Promessi Sposi in del 1821.
Buccinasch Castell

**Buccinasch Castell** (*Buccinasco Castello* in italian) a l'è ona frazion del comun milanes de Buccinasch.

El paes el se troeuva a sud-òvest de Milan e a sud del center comunal, in mezz tra Roman Banch e Gù Gambared. L'è on paes de campagna, situaa in del Parch Agricol Sud de Milan.

Buccinasch Castell a l'è 'l nucli stòrigh del comun: i scav archeològigh fann pensà che ghe sien staa di insediament etrusch in de l'area, anca se la prima menzion del sitt l'è del 1290. A quell temp Buccinasch el faseva part de la Piev de Cesan Boscon.

A Buccinasch l'è staa faa sù on castell di Viscont, indè che in del 1463 gh'è passaa anca el Ludovigh el Mòro.

La sede del comun a l'è semper stada quella frazion chì, ma el center comunal l'è staa spostaa a Rovid perchè l'era diventaa molto pussee gròss a causa de l'immigrazion de la Bassitalia.
Bustighera

**Bustighera** (inscì anca in Italian) a l'è una frazzion del comun milanes de Medija e la cunta 586 abitant. El paes a l'è stad un comun deperlu fina al 1869. Prima l'haveva fad part de la Piev de San Giulian.

## El nom
L'origen del nom a l'è minga segur. El nom del paes de Bustighera el podaria vegnì del latin *arbustum*, per via del so terren fertil. Un'oltra ipotesi, contraria a la prima, l'è che 'l vegnaria del latin *busticus-bustus*, o ben "brusad", minga fertil. Quest'ultima ipotesi la podaria vesser intesa 'me la manera dovrada per netà i bosch: brusài.

## Bibliografia
* *La Chiesa Parrocchiale di Triginto - Mediglia: Una Chiesa il suo popolo e la sua storia*, Rinaldo Perversi, Mediglia, 1995
* *Storia di Mediglia*, Sergio Leondi; dtampato da Roberto Gradella, Peschiera Borromeo, 2011
Camporicch

**Camporicch** (*Camporicco*) a l'è ona frazion del comun milanes de Cassina di Pecch.
Quand che l'era on comun deperlù el faseva part, come el sò center comunal, de la Piev de Gorgonzoeula. El sò sant patròn a l'è la Beada Vergin Maria.
Cantaloeu

**Cantaloeu** (*Cantalupo*) a l'è l'uniga frazion del comun milanes de Cerr Maggior. El gh'ha circa 2000 abitant e l'è famosa in de la zòna per el sò Carnaval e per la sagra de San Bòrtol, el sant patròn.
Cantaloeu l'è stada on comun deperlee in del period 1280-1757 e la faseva part de la Piev de Parabiagh.
Casaa

*Casaa (*Casate Ticino*), frazion del comun milanes de Bernaa.
*Casaa Noeuv (*Casatenovo*), comun de la provincia de Lecch.
*Casaa Vegg (*Casatevecchio*), frazion del comun de Montisell (LC).
*Casaa (*Casate*), frazion del comun lecches de Lierna.
*Casaa (*Casate*), frazion del comun comasch de Bellas.
*Casaa (*Casate*), frazion del comun comasch de Lescen.
*Casaa (*Casati*), fameja nobela milanesa.
Bestazz

**Bestazz** (*Bestasc* in del dialett local; *Bestazzo* in Italian) a l'è ona frazion del comun milanes de Cislian. L'è lontan almanch duu km del center comunal.
El sant patròn a l'è la Madònna Assunta.
## Stòria
I primm document stòrigh che parlen de on *locho de Bestazo* a hinn del 1396, ciovè l'ann che l'ha vist el borgh entrà a fà part di comun dipendent de la Piev de Corbetta.
Bestazz l'ha conossuu on moment de gran splendor in del Ses'cent, quand che i nòbil Terzagh n'hinn vegnuu i feudatari e gh'hann miss lì la soa residenza. Quest l'ha permiss l'espansion del paes e la costruzion de ona gesa noeuva.
Bestazz el s'era costituii in comun giamò in del XVI secol e l'ha mantegnuu on'economia d'impostazion agricola fina a la fin del Vòttcent, quand, in del 1870, l'è staa taccaa al paes de Cislian.
## Monument
* **[[Gesa de l'Assonta (Cislian)|Gesa de Santa Maria Assunta]]**: i primm notizzi de la soa costruzion hinn del 1396. Ai temp di piev, la gesa la gh'eva ai sò dipendez vari ges de la zòna. Le gesa, anca se l'è stada recostruida in del XVII secol, la gh'ha anmò ona pienta medieval. Hinn caratteristigh el campanin e la facciada fada in preia. La gesa la gh'ha tre navad, di quai la pussee gròssa l'è quella de mezz.
* **Cappella de Ravett**: l'è ona cappella piscinina minga lontana de la gesa parrocchial.
* **Palazz Terzagh**: l'è l'edifizzi pussee antigh de la città e 'l rappresentava la residenza *in loco* de la famiglia Terzagh, feudataria del paes. El palazz el se troeuva longh on inseriment tipigh di strad romann, ròbba che la fa pensà a ona struttura molto veggia, medieval o romana.

## Alter progett
Barbaiana

**Barbaiana** (inscì anca in Italian) a l'è la frazion principal del comun milanes de Lainaa. La cunta 5737 abitant.
Cascaa

**Cascaa** (*Cascate*) a l'è ona frazion del comun milanes de Cassan su l'Adda.
El paes el se troeuva arent a Cassinn San Peder e in su la strada tra Cassan e Casiraa (in Provincia de Bergom).
Cassina Scanna

**Cassina Scanna** (*Cascina Scanna*) a l'è ona frazion del comun milanes de Cislian.
El paes el gh'ha 'me patròn San Bernard.
Cassinazza

**Cassinazza** (*Cascinazza*) a l'è ona di quatter frazion del comun milanes de Robecch. El paes el cunta 750 abitant e 'l se troeuva in del Parch del Tisin.
L'è ona frazion puttòst piscinina, che la fa part de la parròcchia de Casterna insema a Carpenzagh, anca se ancà chì la ghe saria ona gesetta dedicada a San Bernard, el patròn.
## Vos correlaa
* Castellazz di Barz
* Casterna
* Carpenzagh
* Robecch
Cassinn San Peder

**Cassinn San Peder** (*Cascine San Pietro*) a l'è ona frazion del comun milanes de Cassan su l'Adda.
El paes, che 'l cunta circa 1000 abitant, el gh'ha la particolarità de trovàss a est l'Adda, donca in d'ona zòna pussee bergamasca che milanesa. Anca la parlada la gh'ha di influenz bergamasch.
Castellasc

**Castellasc*
**Castellasc (*Castellazzo Novarese*), comun de la Provincia de Novara.
**Castellasc (*Castellazzo de' Barzi*), frazion del comun de Robecch sul Navili, in Provincia de Milan.
**Castellasc (*Castellazzo di Bollate*), frazion del comun de Bollaa, in Provincia de Milan.
**Castellasc (*Castellazo de' Stampi*), frazion del comun de Corbetta, in Provincia de Milan.
**Castellazz*
**Castellazz (*Castellazzo*), frazion del comun de Rò, in Provincia de Milan.
Concesa

**Concesa** (inscì anca in Italian) a l'è ona frazion del comun milanes de Trezz.
El paes l'è important perchè chì ghe nass el Navili Martesana, che poeu el riva fina a Milan. On temp a l'era on comun indipendent che 'l faseva part de la Piev de Pontiroeu.
Cornean

**Cornean** (*Corneliano Bertario*) a l'è ona frazion del comun milanes de Truccazzan.
El paes a l'è staa fina al 1869 on comun deperlù e fina al 1786 anca la sede de voeuna di piev milanes.
## Vos correlaa
* Truccazzan
* Borromee
* Piev de Cornelian
Garbatola

**Garbatola** (inscì anca in Italian) a l'è ona frazion del comun de Nervian, in Provincia de Milan.
L'antigh borgh el cunta circa 2000 abitant e 'l se troeuva longh l'ass del Sempion, minga lontan de Rò. El sant patròn del paes a l'è San Francesch.
Groppell

*Groppell (*Groppello*), frazion del comun de Gaviraa.
*Groppell (*Groppello d'Adda*), frazion del comun de Cassan su l'Adda.
Groppell (Cassan)

**Groppell** (*Groppello d'Adda*) a l'è ona frazion del comun milanes de Cassan su l'Adda e la cunta 3211 abitant.
El paes el se troeuva longh la Martesana e 'l s'è formaa, in de la forma che conossom numm, grazie a la costruzion de on palazz vescovil.
A l'è staa on comun deperlù (che 'l partegniva a la Piev de Pontiroeu) fina al 1869.
Linaa

**Linaa** (*Linate*) a l'è ona frazion del comun milanes de Pes'cera Borromee.
## Stòria
Linaa, borgh agricol de origin antiga, on temp l'era dividuu in *Linaa de Sora* e *Linaa de Sòtta*. El paes el faseva part de la Piev de Mezzaa.
In del period napoleònigh (1808-1816), el comun l'è staa unii a quell de Milan: dòpo che i Austriach hinn tornaa in Lombardia, Linaa l'ha trovaa de noeuv l'autonomia, che però l'è finida del tutt in del 1841, con l'union al comun de Mezzaa.
In del 1916 la sede del comun l'è stada spostada de Mezzaa a Linaa, che l'ha taccaa a ciamàss *Linaa al Lamber*. A l'inizzi del XX secol Linaa de Sora l'è stada scancellada per fà pòst al primm aereopòrt de Milan.
In del 1933 Linaa l'è stada unida al comun de Pes'cera. Al dì d'incoeu Linaa, a causa de l'aereopòrt, l'è separada del rest del comun: el center abitaa inveci l'è taccaa al quarter Pont Lamber de Milan.
## Vos correlaa
* Aereopòrt de Linaa
* Pes'cera Borromee
Castellett (Biegrass)

**Castellett** (*Castelletto di Abbiategrasso*) a l'è ona frazion del comun milanes de Biegrass.
El paes el se troeuva longh el Navili Grand e arent al fiumm Tisin, che le separa del Piemont (comun de Ceran). A Castellett inoltra el nass el Navili de Bereguard.
Castellett l'è frazion de Biegrass domà a partì del 1811, menter prima l'era staa on comun deperlù cont el nomm in Italian de *Castelletto Mendosio*. Prima el gh'eva ona frazion ciamada Brusada e 'l faseva part de la Piev de Rosaa.
## Vos correlaa
* Biegrass
* Navili de Bereguard
Castellett (Cuggiòn)

**Castellett** (parnonzia local: [kasta'let]; *Castelletto di Cuggiono*) a l'è ona frazion del comun milanes de Cuggiòn.
El paes el cunta ses'cent abitant e 'l se troeuva longh el fiumm Tisin e al Navili Grand. L'è importanta la presenza a Castellett de la Villa Clerici.
Mezzaa

**Mezzaa** (*Mezzate*) a l'è ona frazion del comun milanes de Pes'cera Borromee.
El paes l'è de origin puttòst antiga e l'è staa sede de voeuna di piev milanes. In del period napoleònigh (1808-1816) l'ha faa part del comun de Pes'cera, ma l'ha retrovaa l'autonomia sòtta el Regn Lombard-Venet.
In del 1841 el comun de Linaa l'è staa unii a Mezzaa, ma in del 1916 la sede comunal l'è stada spostada in quella frazion. El noeuv comun de *Linaa al Lamber* però el gh'ha avuu ona vita brev, perchè giamò in del 1933 l'è staa unii a quell de Pes'cera.

Mezzaa, in del XX secol, l'ha vist on grand svilupp industrial.
## Vos correlaa
* Piev de Mezzaa
* Linaa
* Pes'cera Borromee
Mombrett

**Mombrett** (*Mombretto*) a l'è ona frazion del comun milanes de Medija che la cunta circa 11.000 abitant.

El paes el se troeuva tra i comun de Paù e Pantigliaa e l'è de origin puttòst recenta, vist che la prima cà l'è stada fada sù in del 1950.
De Mombrett se pò rivà a Milan cont on autobus, anca se a gh'è on progett de slongà la linea M3 de la metropolitana fina a lì.
Pedrian

**Pedrian** (*Pedriano*) a l'è ona frazion del comun milanes de San Giulian cont ona popolazion de 148 abitant.
El paes l'è staa a longh on comun indeperlù, che 'l faseva part de la Piev de San Giulian. In del period napoleònigh a Pedrian s'hinn giontaa i frazion de Mezzan e Santa Brera. In del 1811 Pedrian l'è stada unida a Meregnan. Tucc quei sitt chì hann recuperaa l'autonomia quand che l'è nassuu el Regn Lombard-Venet, anca se poeu Mezzan e Santa Brera hinn tornaa a fà part de Pedrian in del 1841.
In del 1870 Pedrian l'è vegnuda frazion de Viboldon, che poeu on quai ann dòpo l'ha mudaa el nòmm in *San Giulian*.
Poasch

**Poasch** (*Poasco*) a l'è ona frazion del comun milanes de San Donaa cont ona popolazion de 2600 abitant.
El paes l'è staa nominaa per la prima vòlta in del 1346. Al temp el faseva part de la Piev de San Donaa. In del period napoleònigh l'ha faa part del comun de Milan.

In del 1841 Poasch l'è stada unida insema a la soa frazion Sorighee al comun de Ceravall, che poeu in del 1923 l'è staa unii a Milan. Però in del 1932 Poasch e Sorighee hinn staa staccaa de Milan e unii al comun de San Donaa.
Riazzoeu

**Riazzoeu** (*Riazzolo*), ciamada anca **Cassina Riazzoeu**, a l'è ona frazion del comun milanes de Bairaa.
L'è la part pussee antiga del comun e la soa stòria l'è compagna de quella del center comunal. L'economia del paes l'è domà agricola.
El sant patròn del paes a l'è Santa Teresa d'Ávila.
San Giacom (Cislian)

**San Giacom** (*San Giacomo*) o **Cassina San Giacom** a l'è ona frazion del comun de Cislian, in Provincia de Milan.
El paes el se troeuva a 2 km del center comunal e 'l se sviluppa intorna a la cappella de San Giacom.
San Maurizzi (Cologn)

**San Maurizzi** (*San Maurizio al Lambro*) a l'è ona frazion del comun de Cologn, in Provincia de Milan.
El paes el se troeuva arent a la zona industrial de Sest San Giovann.
Antigament l'è staa ciamaa prima *Bairaa* e poeu *Malnid*, perchè inscì l'aveva nominaa el Barbarossa: de fatt l'imperador l'aveva miss el sò camp longh i riv del Lamber, che l'era esondaa e gh'aveva portaa a lù di dann.
La noeuva denominazion l'è dovuda a la gesa de San Maurizzi situada in del paes.
Al dì d'incoeu San Maurizzi la gh'ha ona popolazion de circa 11.000 abitant.
San Peder (Cornaree)

**San Peder** (*San Pedar* in del dialett local; *San Pietro all'Olmo* in Italian) a l'è ona frazion del comun de Cornaree, in de la Provincia de Milan.
El paes el confina a nòrd e a est cont el center comunal, a sud e a òvest cont el comun de Baregg.
A San Peder se troeuva ona veggia abbadia che i abitant del loeugh ciamen *[[Gesa Veggia (Cornaree)|Gesa Veggia]]*, perchè l'è molto pussee antiga de la gesa parrocchial de Cornaree.

## Alter progett
Santa Maria in Praa

**Santa Maria in Praa** (*Santa Maria in Prato*) a l'è ona frazion del comun de San Zenon, in Provincia de Milan.
El sitt l'è de origin agricola e l'è storigament legada al territòri lodesan. Comun fina al 1870, in del period del Regn Lombard-Venet el faseva part de la Provincia de Lòd e Crema, che l'è stada scancellada con la nassida del Regn d'Italia.
Dòpo l'union con San Zenon, en ha spartii la stòria.
Sest (San Giulian)

**Sest** (*Sesto Ulteriano*) a l'è ona frazion del comun milanes de San Giulian.
Quand che l'era on comun indeperlù, el paes el faseva part de la Piev de San Giulian. In del 1869 a l'è staa unii a Viboldon, e donca poeu l'è diventaa ona frazion de San Giulian in del 1893.
Taranta

**Taranta** (inscì anca in Italian) a l'è ona frazion del comun de Cassan su l'Adda, in Provincia de Milan.
El paes el se troeuva e in su la strada tra Cassan, Trevij e Fara, in de la Gera d'Adda: de fatt el se troeuva in quella zòna de la sponda oriental del fiumm Adda.
El nòmm del sitt el vegn del drago Tarantas, ona creadura leggendaria che se dis che l'abitava in de l'antigh Lagh Gerond.
Rovagnasch

**Rovagnasch** (*Rovagnasco*) a l'è ona frazion del comun de Segraa, in Provincia de Milan.
Fina al 1870 el paes a l'era on comun deperlù (che al temp di piev el partegniva a la Piev de Segraa). A Rovagnasch se troeuven vari cassinn stòrigh.
Riòzz

**Riòzz** (*Riozzo*) a l'è ona frazion del comun milanes de Cerr.
Quand che l'era on comun indipendent, Riòzz la faseva part de la Piev de San Giulian. In età napoleòniga l'è stada taccada a Meregnan insema a Cerr, menter poeu l'è stada unida a Cerr in del 1878.
In del XX secol Riòzz l'è molto cressuda e adess l'è taccada senza soluzion de continuità a la città de Meregnan.
Terrazzan

**Terrazzan** (*Terrazzano*) a l'è ona frazion del comun de Rò, in de la Provincia de Milan.
Nominaa per la prima vòlta in del 1346, el paes a l'è staa on comun per longh temp (fina al 1928). Ai temp di piev el faseva part de la Piev de Trenn.
Trisella

**Tresela** (*Trecella*) a l'è ona frazion de Pozzoeu, comun de la Provincia de Milan. El paes el cunta circa 2500 abitant.
Come tant alter paes de la Lombardia, anca Trisella l'è stada on comun indipendent per longh temp (fina al 1869). Al temp di piev la faseva part de la Piev de Gorgonzoeula.
Viboldon

**Viboldon** (*Viboldone*) a l'è ona frazion del comun de San Giulian, in de la Provincia de Milan.
El paes l'è famos per la soa badia, fondada in del 1176 e finida in del 1348. Quand che l'era on comun indipendent, el paes el faseva part de la Piev de San Giulian.
In del period napoleònigh (1809) gh'hinn staa unii i comun de Cives e Rancaa, e in del 1811 anca San Donaa, San Giulian e Sest Ulterian. Tutt i località hinn tornaa indipendent con la nassida del Regn Lombard-Venet.
In del 1869 gh'hinn staa taccaa i comun de Sest Ulterian, San Giulian e Zivid, menter l'ann dòpo l'è stada la vòlta de Pedrian.
In del 1893 Viboldon l'ha perduu el ròl de center comunal, che l'è staa spostaa a San Giulian.
Villa Fornas

**Villa Fornas** o **Infornas** (*Villa Fornaci*) a l'è ona frazion spartida tra i comun milanes de Bellinzagh e de Gessaa.
El confin tra i duu comun a l'è marcaa de la Strada Statal 11 Padana Superiore. El paes l'è traversaa de la Martesana.
## Referiment

## Vos correlaa
* Bellinzagh
* Gessaa
* Martesana
Buchs (SG)

**Buchs** a l'è un cumün svizzer del distret eletural (*Wahlkreis*) de Werdenberg, in del Canton San Gal. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 15.95 km² e in del  al gh'eva una popolazion de  abitant.

El cumün de Buchs al se tröva a una altitüden de 448 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün de Eschen (LI), Gams, Grabs, Schaan (LI), Sennwald, Sevelen, Vaduz (LI). La popolaziun l'è in magioranza de lengua todesca.

## Storia
Buchs l'è menziunaa la prima volta in de l'ann 765 col nom de *de Pogio*. In de l'ann 1213 l'eva menziunaa col nom de *Buchs*.

L'andament storegh de la popolazion l'è indicaa in de la tabela chi de sotta:

## Riferiment

* 

## Ligam de föra
* Sit ufizial
*
Wil (distret)

El **Distret de Wil** l'è giü dei òt distrecc eleturài (en todèsch: *Wahlkreis*) del Canton San Gal, en Svìsera, El ciàpa nòm del cèntro abitàt piö gròs de la zòna, la citadìna de Wil, ma la capitàl del distrèt l'è Jonschwil.

El distrèt de Wil el cunfìna a nòrt coi distrècc de de Münchwilen e Bischofszell (TG), a èst col distrèt de San Gal, a sudèst col Canton Apenzel De Föra, e a sudòvest col distret de Toggenburg.

## Cümü
El distret de Wil el g'ha 'na popolasiù de  abitàncc (dato del ), repartìcc en 11 cümü:




## Riferimèncc
Wil

* El cümü de Wil del Canton San Gal.
* El distret eleturàl de Wil, südiviziù aministratìva del cantù de San Gal
* El cümü de Wil del Canton Zürigh.
* L'ex-cümü de Wil del Canton Argovia, adès part del cümü de Mettauertal.
Zivid

**Zivid** (*Zivido*) a l'è ona frazion del comun milanes de San Giulian.
Come tanti alter paes lombard, on temp Zivid a l'era on comun indipendent, che in del period di piev el faseva part de la Piev de San Giulian. In de la soa stòria l'ha faa part del comun de San Giulian (1809-1811 e dòpo del 1893 in poeu) e de Viboldon (1811-1816 e 1869-1863). In del 1841, quand che l'era anmò indipedent, al comun gh'è stada taccada la frazion de Carpianell.
## Vos correlaa
* San Giulian
* Viboldon
Comun inglobaa a Milan

**[[Milàn|Milan]]** l'ha vist in de la soa stòria on grand numer de slargament del sò territòri ai dann di comun che se trovaven arent a lù. Questa chì l'è ona lista di comun che in di vari period stòrigh hinn staa unii al capploeugh lombard.
## [[Repubbliga cisalpina]]
In del period napoleònigh, a partì del 1808, on decrett l'ha stabillii che Milan l'andass oltra i Bastion per on ragg de 4 miglia. Inscì hinn staa unii a Milan 35 comun. Quell provvediment amministrativ l'è staa scancellaa in del 1816, duranta el Regn Lombard-Venet.
I comun eren:
Affer, Bicòcca, Boldinasch, Cà Noeuva, Còrp Sant, Crescenzagh, Derghen, Garegnan, Gòrla, Grancin, Lambraa, Lampugnan, Linaa, Lorentegg, Macconagh, Morsengg, Musòcch, Ninguarda, Nosed Ceravall, Poasch, Presciantenee, Precòtt, Quart Cagnin, Quint Sô, Redesces, Ronchett, San Gregòti, Segnan, Sella Noeuva, Trenn, Turr, Vaian, Vigentin, Villa Pizzon.
## XIX e XX secol
* 1860-1873: el comun di Còrp Sant, che 'l comprendeva i paes de Baròna, Bovisa, Calvairaa, Cimian, Fontana, Ghisolfa, Grattasoeuj, Lampugnan, Lorentegg, Maddalena, Monluè, San Sir e Trii Ronchett.
* 1918: Turr.
* 1923: Affer (che l'aveva giamò ricevuu i paes de Derghen e Bruzzan), Bagg (pù Muggian e Sella Noeuva), Ceravall (con Nosed), Crescenzagh, Gòrla-Precòtt, Grech, Lambraa, Musòcch (con Boldinasch, Cassina Triulza, Garegnan e Villa Pizzon), Ninguarda, Trenn, Vigentin, Lorentegg (che intrattant l'era tornaa a Còrsich) e Ronchett (che 'l partegniva a Buccinasch).
## I comun conurbaa a Milan
Oltra a quei sitt chì, a gh'è on poo de comun che hinn indipendent, ma che hinn taccaa a Milan in d'ona manera tal che se pò quasi dì che faghen part de l'istessa città. Tra 'sti comun a troeuvom:
* Bress
* Cinisell Balsam
* Cusan
* Cològn
* Sest San Giovann
* Vimodron
* Assagh
* Baranzaa
* Buccinasch
* Còrsigh
* Novaa
* Òvera
* Per
* Pes'cera Borromee
* Rò
* San Donaa
* Segraa
* Trezzan sul Navili
Bareggia

**Bareggia** (inscì anca in Italian) a l'è voeuna di dò frazion de Lisson, comun de la Provincia de Monza e Brianza.
El paes el cunta circa 3500 abitant (ciamaa *bareggiatt*).
Derghen

**Derghen** (*Dergano* in italian) a l'è on quarter de Milan, situaa in de la periferia nòrd de la città.

Comun indipendent fina al 1869, l'è staa taccaa ad Affer e poeu insema a quell lì a Milan in del 1923.

## Strapòrt
La zona a l'è servida de dò fermaa de la linia 3 de la metropolitana milanesa: Derghen e Maciachini. La zona a l'è servida anca de la circonvallazion esterna 90/91, fàda cont i filobus.
Ajaa

**Ajaa** o **Jaa** (*Agliate*) a l'è ona frazion piscinina del comun de Caraa, in de la Provincia de Monza e Brianza.
L'è situada longh el fiumm Lamber. Ajaa l'è stada la sede de ona piev perchè gh'era stada fada sù in temp molto antigh (fòrsi ai temp del Sant Ambroeus) ona gesetta. Anca al dì d'incoeu la gh'è ona granda basiliga dedicada ai San Peder e Paol del X secol.
## Vos correlaa
* Piev de Ajaa
* Basiliga di Sant Peder e Paol (Ajaa)
* Caraa
Binzagh

**Binzagh** (*Binzago*) a l'è ona frazion del comun de Cesan Maderno, in de la Provincia de Monza e Brianza.
Comun indipendent fina al 1869, in del period di piev el faseva part de la Piev de Seves.
Cavrian (Briosch)

**Cavrian** o **Caverian** (*Capriano*) a l'è ona frazion del comun de Briosch, in de la Provincia de Monza e Brianza.
L'ha faa part de la Piev de Agliaa e l'ha semper segutaa i sòrt de Briosch. Al sant patròn del paes, San Steven, l'è dedicada ona gesa che l'era nominada anca in del *[[Liber Notitiae Sanctorum Mediolani]]* del Goffred de Busser.
A Caprian a gh'è staa i residenz de molti famili nòbil milanes e l'è staa on comun autònom fina al 1869.
Paina

**Paina** (inscì anca in Italian) a l'è ona frazion del comun de Giussan, in de la Pruvincia de Munscia e Brianza.
Paina l'è stada on comun indipendent per longh temp: parròcchia a partì del 1597, la faseva part prima de la Piev de Jaa e poeu de la Piev de Marian e la gh'eva dò frazion ciamaa Brugazz (*Brugasc* in brianzoeu) e Cassina Bistòrta. In del 1869 Paina l'è stada taccada a Seregn, ma el marches Ludovico Trotti Bentivoglio l'ha ottegnuu la revoca de l'atto e inscì el paes l'è staa corpaa a Giussan.
Binsàch

* **[[Binzagh|Binsach]]**, frasiù del cümü de Cesan Maderno, Pruvìncia de Monza e Brianza;
* **[[Bensach|Binsach]]**, frasiù del cümü de Gnùzen, Pruvìncia de Brèsa.
Santa Margherita (Lisson)

**Santa Margherita** (inscì anca in Italian) a l'è ona di dò frazion del comun de Lisson, in de la Provincia de Monza e Brianza. El paes el cunta circa 5000 abitant.
Fina al 1869 Santa Margherita la faseva part del comun de *Cassina Liprand*.
Cassina Savina

**Cassina Savina** (inscì anca in Italian) a l'è ona frazion del comun de Cesan Maderno, in de la Provincia de Monza e Brianza.
A l'è stada on comun indeperlee fina al 1869 (e in del period di piev la partegniva a la Piev de Des).
Val Guiden

**Val Guidin** (*Val Guiden* in Brianzoeu; *Valle Guidino* in Italian), ciamada anca **La Vall**, a l'è ona frazion del comun de Besana, in de la Provincia de Monza e Brianza.
Arcümégia

**Arcümegia** o, un temp, **Arcümezza** (*Arcumeggia* in Italian) a l'è una fraziun del cumün de Casalzüign, in de la Pruvincia de Vares. Arcümegia la gh'ha una pupulaziun de circa 60 abitant.
El paes a l'era un cumün indipendent che 'l faseva part de la Piev de Valcüvia. L'è un sit cunussüü perchè in del 1956 l'Ente Pruvincial per el Türismu l'ha decidüü de trasfurmàl in un burgh dipingiüü: al dì d'incöö almanch 23 cà del burgh hin pitüraa.

## I pitur de Arcümegia

* Giovanni Brancaccio
* Remo Brindisi
* Aldo Carpi
* Cristoforo De Amicis
* Gioxe De Micheli
* Gianni Dova
* Umberto Faini
* Carlo Fayer
* Ferruccio Ferrazzi
* Achille Funi
* Barbara Galbiati
* Francesco Menci
* Giuseppe Migneco
* Sante Monachesi
* Giuseppe Montanari
* Luigi Montanarini
* Enzo Morelli
* Massimo Parietti
* Bruno Saetti
* Innocente Salvini
* Aligi Sassu
* FiorenzoTomea
* Eugenio Tomiolo
* Ernesto Treccani
* Carmelo Nino Trovato
* Gianfilippo Usellini

## Ligamm de foeura
* * http://www.pbase.com/alymd/arcumeggia
Belfòrt

**Belfòrt** (*Belforte*) a l'è ona frazion (o mej on *rion*) de la città de Vares. A l'è situaa in de la part oriental del capploeugh e l'è traversaa de la strada omònima, che l'è voeuna di strad pussee important de Vares e che la fonziòna 'me arteria de collegament con Malnaa e con la Svizzera.
A Belfòrt el se troeuva el castell che l'ha ospitaa el Barbarossa in occasion di sò guerr contra Milan. Al dì d'incoeu el castell (trasformaa in del Ses'cent in d'ona villa) el se troeuva in condizion de incuria. La gesa parrocchial l'è dedicada a la Madònna de la Speranza e de la Pas, ma l'è pussee conossuda 'me *gesa del Lazzerett* perchè l'ospitava i malaa de peste del Ses'cent. El quarter l'è traversaa del riaa Vellon, che 'l finiss in de l'Olòna arent a Malnaa.

El quarter l'è staa loeugh de sconter tra i Casciador di Alp e i Austriach duranta la Segonda Guerra de Indipendenza.
## Vos correlaa
* Vares
* Vellon
Brè (Arcisaa)

**Brè** (in italian *Brenno Useria*) a l'è ona frazion del comun varesòtt de Arcisaa che la cunta circa 1630 abitant. Prima del 1929 a l'era on comun indipendent e prima del 1927 el se trovava in de la Provincia de Còmm.
Al temp di piev el se trovava in de la Piev de Arcisaa. El paes el se troeuva ai pee del Mont Useria (che ghe da el nòmm in italian) indè che se troeuva on santuari dedicaa a la Madònna, voeuna di tre ges consacraa de Brè.
## Font
Cassina Cagnoeula

**Cassina Cagnoeula** (*Buon Gesù* in italian) a l'è ona frazion di comun varesòtt de Olgiaa, Castellanza e Bust Grand.
Cassina Colombera

**Cassina Colombera** (*Cascina Colombara*) a l'è ona frazion del comun varesòtt de Sarònn. El someja che 'l nòmm el vegna de on allevament de colomb che ghe vegniva faa di fraa che abitaven antigament in de la zòna.
Cassina Colombera la confina con Cesaa e Carònn Pertusella a sud-òvest, con Cassina Emanuela (Solee) a est e col pròppi center comunal a nòrd.
Toggenburg (distret)

El **Distret de Toggenburg** l'è giü dei òt distrecc eleturài (en todèsch: *Wahlkreis*) del Canton San Gal, en Svìsera, 

El distret de Toggenburg l'è sitüàt endèla la regiù centro-setentriunàla e ucidentàla del cantù. El cunfìna a nordèst col distrèt de Wil, a èst col Cantù Apenzèl de Dét, a sudèst col distrèt de Werdenberg, al sud col distrèt de Sarganserland, a sudòvest col distrèt de See-Gaster, a òvest coi distrècc de Hinwil e Pfäffikon (ZH), e al nordòvest col distrèt de Münchwilen (TG).

## Cümü
La popolasiù totàl del distrèt l'è de  abitàncc (stìme del ), repartìda 'n 16 cümü.





## References
Contad de la Martesana

El **Contad de la Martesana** (*Contado della Martesana* in Italian; *Comitatus Martexana* in Latin) a l'era vun di quatter suddivision in di quai l'era spartii el territòri de l'arcidiòcesi de Milan, situaa a nòrd-est de la città, in di zònn de la Brianza monsciasca e lecchesa e de la Martesana.
El contad, che sòtta el profil ecclesiastigh l'era ministraa de on vicari, el gh'aveva la giurisdizion sora i piev de Oggiòn, Garlaa, Brivi, Massaja, Marian, Agliaa, Des, Vimercaa, Gorgonzoeula, Pontiroeu e Cornelian.
## Vos correlaa
*Martesana (territòri)
*Navili de la Martesana
*Brianza
*Piev milanes
*Ducaa de Milan
## Legamm de foeura
*blog.lombardiabeniculturali.it
Pessan con Bornagh

**Pessan con Bornagh** (*Pessano con Bornago*) l'è on comun brianzoeu de la Provincia de Milan che 'l cunta  abitant. Pessan l'è situada a nòrd-est de Milan, al confin de la Provincia de Monza e Brianza (comun de Caponagh) e vers el fiumm Adda.
El comun, oltra ai duu centri principai (cioè Pessan e Bornagh, unii in del 1928), el cunta anca i frazion de Cassina Valera e de Cassina Canepa.

L'è staa pròppi chì che 'l Don Carlo Gnocchi l'ha faa sù el sò ospedal per i mutilatitt.

## Evoluzion demografega

L'andament del numer di abitant del comun de Pessan con Bornagh l'è mostraa in la tabella chi de sotta:
Martesana (territòri)

Con **Martesana** se intend la zòna geografiga situada a nòrd-est de Milan e che la comprend i comun milanes intorna al navili omònim.
## Stòria
In passaa el termin l'indicava quella che numm incoeu a ciamom Brianza. El nòmm *Martesana* el nass in del Medioev Alt, tra el X e 'l XI secol, quand che la zòna l'ha ciappaa el nòmm de on castell che fòrsi giamò ai temp di Bizantin l'era el presidi fortificaa pussee important del territòri. L'è staa chesschì el nòmm doperaa per denominà vun di contad in di quai l'era spartii el Milanes.
## I comun de la Martesana
Al dì d'incoeu la comprend i comun de Basian, Bellinzagh, Busser, Carugaa, Cassan su l'Adda, Cassina di Pecch, Cernusch sul Navili, Gessaa, Gorgonzoeula, Grezzagh, Inzagh, Liscaa, Masaa, Melz, Pessan con Bornagh, Pioltell, Pozz, Pozzoeu, Ròden, Segraa, Settara, Trescian, Trezz, Truccazzan, Vaver, Vignaa e Vimodron.
Werdenberg (distret)

El **Distret de Werdenberg** l'è giü dei òt distrecc eleturài (en todèsch: *Wahlkreis*) del Canton San Gal, en Svìsera, L'è stat istitüìt endèl més de zögn del 2001.

El distrèt de Werdenberg l'è sitüàt endèla part orientàl del cantù, sö le spónde del Réno. El cunfìna a nòrt col distrèt de Rheintal, a èst col principàt del Liechtenstein, a sud col distrèt de Sarganserland, a òvest col distrèt de Toggenburg, e a nordèst col Canton Apenzèl de Dét.

## Cümü
El distret de Werdenberg el g'ha 'na popolasiù de  abitàncc (dato del ), repartìcc en 6 cümü:





## Colegamèncc estèrni
Lagh de Pusian

El **Lagh de Pusian** (*Lago di Pusiano* o *Eupilii* in Italian) a l'è on lagh prealpin lombard situaa tra i provincc de Lecch e de Còmm in de l'alta Brianza. L'è on lagh de origin glacial profond domà 27 meter e l'è alimentaa del fiumm Lamber (che pòcch prima de andàggh denter el ciappa el nòmm de *Lambron*). Pòcch lontan de 'sto lagh ghe n'è vun molto simil, el Lagh de Annon.
El poeta Giusepp Parin, che l'era nassuu a Bosis, gh'ha dedicaa el sò primm liber de poesii.

## Varda anca
* Isula di Cipress

## Comun lacuster
* www.lagopusiano.com: Egirent
* Provincia de Còmm: Pusian, Eupili, Erba, Meron.
* Provincia de Lecch: San Fermo, Bosis, Rògen.
San Gal (distret)

El **Distret de San Gal** l'è giü dei òt distrecc eleturài (en todèsch: *Wahlkreis*) del Canton San Gal, en Svìsera, El ciàpa 'l nòm de la cità de San Gal, che l'è 'l cèntro principàl del distrèt e capitàl del cantù.

El distrèt de San Gal l'è sitüàt endèla part stetntriunàl del cantù, a póch chilòmetri del lach de Costànsa, endèl altopiàno svìser e le àlpi apenzeléze. El cunfìna a nòrt coi distrècc de Bischofszell e Arbon (TG), a èst col distret de Rorschach, e a sud col Canton Apenzel de Föra, e a òvest col distrèt de Wil.

## Cümü
La popolasiù totàl del distrèt l'è de  abitàncc (stìme del ). El distrèt eleturàl atüàl l'è stat istitüìt endèl 2003 de la füziù dei ex-distrècc de San Gal e Gossau, ai quài ghe stàt tacàt en cümü che prìma l'ìa del distrèt de Rorschach.

Al dé d'encö l'è spartìt sö 'n 9 cümü.





## References
San Gal

* El Canton San Gal, giü dei 28 cantù de la Svìsera.
* La cità svìsera de San Gal, capitàl del cantù omònim.
* El distrèt eleturàl de San Gal, südiviziù aministratìva del cantù de San Gal.

* San Gal, frasiù del cümü de Butizì, 'n Pruvìncia de Brèsa (Italia).

* San Gal (550-645), sant de la Gésa Catòlica.
* San Gal d'Aòsta (529-546), èscof d'Aòsta.
* San Gal de Clermont, èscof de Clermont-Ferrand e zìo de San Gregòrio de Tours.