Lec de Gherdëina

Te Gherdëina dal n valgun lec, scialdi pitli, che ie per la majera pert naturei y restei do la ultima dlaciazion Würm, ala fin di Pleistozen y dl Diluvium, dan ca. 12.000 ani. N valgun lec te Gherdëina ie artifiziei, doi te Sëlva y doi sun Mont de Sëuc, per la majera pert fac per abiné adum l'ega da fé nëif.
L majer numer di lec naturei ie sun Mastlé.
I lec plu alauta de Gherdëina ie l Lech dl Dragon sun Mëisules a 2680 m., te Puez l Lech de Crespëina a 2.374 m., sun Mastlé l Lech da Iman a 2200 m. pona l Lech de Rijeda a 2141 m., l Lech Sant a 2100 m. l lech de Trëbe o Poza Zentrina a 2074 m., l Lech dl Mandl y i lec Pitl Vedl, Gran Iacun, Pertan, Fosch y dla Scaies, duc tl Bosch dla Vacëia sota l Lech Sant. Sun Juac ons l Lech da Ciampac a 1869 m. y te Val l Lech de Ciampedel che ie grand d'ansciuda canche la nëives se dlëiga y daldò belau nia plu da udëi.

L Lech dl Dragon o i lec de Mëisules, ajache datrai n iel n valguni, se muda dassën uni an per via dl permafrost. Mo ti ani 1950 fova l parëi de dlacia dl lech aut 27 metri. 
Pra l Lech dl Dragon ruvun a muever dala utia dl Pisciadù sun l troi 677 dl viëres de sud-uzidënt jan sul banch de Mëisules per na mesëura. L ji per rué pra l lech ie sfadiëus ajache l ne dà nia n drë troi ma l ie da zapé ora per sasons y salandrons.

L Lech Sant ie n biotop rich de tieres y plantes, rich de pitli pësc tlamei Phoxinus phozinus o Phoxinus laevis (7-14 cm), per tudësch “Elritze, Pfrille, Pfrelle”  y per talian “Sanguinerola”.

Dl 1986, sul rone dlongia I Lech Sant, sot ala direzion de  Franco Prinoth, ie unì giavà y ie unì giatà sù na odla de bront plutosc rera  y mo autri pec sciche na lama de piëra, pizes de sëita de piëra, toc de scudelam y na piza de curtel de bront. Chësc nes disc che bele giut dan Gejù Crist fova l lech n luech de mpurtanza.

Ntëur l Lech Sant y l Lech dl Dragon cuntovun zacan tel stories y lijëndes sgricëuses.

N lech, che nen ie for da udëi cun ega, ie l Lech de Lagustel o Lech de Tlancon, daujin al Troi Paian sot a Sëurasas a 1824 m. tl chemun de Santa Cristina. Nce un n Lech sun Bulacia, dit ”Non Dessót” ie da udëi plutosc me d'ansciuda.

## Lec alauta

Lechdragon.jpg|Lech dl Dragon
Lech Crespëina Odles Puex y Stevia te Gherdëina.jpg|Lech de Crespëina


## Lec de Santa Cristina
### Lec de Mastlé

Lech da Iman sun Mastle Gherdeina.jpg|Lech da Iman.
Lec da Rijeda sun Mastlé 2015.jpg|Lech da Rijeda.
Lechsant_Sella.jpg|Lech Sant.
Lech_da_Trëbe_Mastle.jpg|Lech da Trëbe.
Lech_dl_Pitl_Vedl_Mastlé.jpg|Lech dl Pitl Vedl.
Lech_dl_Gran_Iacun_Mastlé_Gherdëina.jpg|Lech dl Gran Iacun.
Lech dla scaies Mastle Gherdeina.jpg|Lech dla Scaies.
Lech_da_Pertan_y_Fermedes_sun_Mastlé.jpg|Lech da Pertan.
Lech dl Mandl sun Mastle cun Secëda.jpg|Lech dl Mandl.

Autri pitli lec de Mastlé ie l Lech dla Coda sota la utia *Gamsblut*, l Lech Fosch y l Lech Sot, che nen ie nia saurì da abiné ajache scundui tl bosch Vaceia. 

* Lech de Lagustel, dit ënghe Lech de Tlancon sot a Sëurasas.
* Lech de Chemun sot a Sasplat.
* Lec dla buja dai Puntons sun Mont de Sëura

## Lec te Sëlva
De pitli lec te Sëlva, datrai cun ega me d'ansciuda, ie: 
* Lech dala Cioles sun Juac
* Lech de Sciuz sun Daunëi
* Lech de Tina o Lech da Plazola daujin a Larciunëi
* Lech dl Sant sun Plan de Gralba
* Lech de Tramans y Pitl Lech de Tramans
* Lech da Ciaslat 
* Lech da Ciurnadoi sun Ciaslat
* Lech dai Ciavei sota Piz Culac

Lech_de_Ciaulonch_Ncisles_Gherdëina.jpg|Lech de Ciaulonch o Lech de Bleje.
Selva_Sella_Saslonch_Lech_de_Ciampac.jpg|Lech de Ciampac.
Lech_de_Ciampedel_y_Col_Turont_te_Val_te_Gherdëina.jpg|Lech de Ciampedel.
Lech de Tina dinviern Sëlva.jpg|Lech de Tina/Plazola d'inviern.
Lech de Sciuz.jpg|Lech de Sciuz d'instà.


## Lec artifiziei

* Lech de Blej a 1981 m. ie n lech stuà su sula streda de Ncisles.
* Lech de Frataces
* Lech de Plan de Gralba
* Lech de Cëndevaves sun la Pana Raida
* Trei lec de Mont de Sëuc (pra l Sporthotel Sonne, pra la Edlweiss Hütte, te Sautria, pra l Dialer y sëura Compac)

## Notes


## Bibliografia
* *I Lec de Mëisules* Calënder de Gherdëina 1951 pl. 62-65.
* Guido Insam: *Calënder di mënsc cun chedri de lec tla valeda*. Calënder de Gherdëina 1981, pl. 4-27.*
* Cristl Moroder: *Nosc léc*. Calënder de Gherdëina 1983, pl. 83-86.
* *Calënder di mënsc cun chedri sul Lech Sant*. Calënder de Gherdëina 1988, pl. 4-27.
* Alex Moroder: *Lech dl Dragon m. 2650 za.*. Calënder de Gherdëina 2006, pl. 122-124.
* Elisabeth Kostner: *L lech dl Dragon y la tueda dl permafrost sun Mëisules*. Calënder de Gherdëina 2013, pl. 109
* Union di Ladins de Gherdëina: *L lech de Frataces*. Calënder de Gherdëina 2013, pl. 156
* Vito Miribung: *I tieres dl Lech Sant*. Calënder de Gherdëina 2014. pl. 97-101.
* Georg Kostner: *N lech nuef sëura l Lech dl Dragon*. Calënder de Gherdëina 2016, pl. 202
* Erica Mair Senoner: *Lech Sant (poejia)*. Calënder de Gherdëina 2020, pl. 139

== Cëla ence ==
* [[Toponomastica de Gherdëina]]
* [[Ruves de Gherdëina]]
* 
* [https://it.wikisource.org/wiki/I_le%C4%87_di_dragons Jan Batista Alton: *I leć di dragons*. 1881.]
* [https://it.wikisource.org/wiki/Le_lech_sant_de_Mastl%C3%A9 Jan Batista Alton:: *Le lech sant de Mastlé''. 1881]

## Inuemes online
* Inuemes dl chemun de Santa Cristina 
## Cunliamënc
*