Germania

La **Germania** (gherdëina: *Germania*, *Deutschland*, *Paejes tudësc* o nce *Daiclont*, badiot y fascian: *Germania*, tudësch: *Deutschland* ), ufizielmënter la **Republica Federela Tudëscia** (tudësch: *Bundesrepublik Deutschland* ), ie n stat te l'Europa zentrela. Cun na populazion de  ai  iel l stat cun la segonda majera populazion te l'Europa do la Ruscia y l stat cun la majera populazion te l'Union Europea. La Germania ie danter l mer baltich y l mer dl nord a nord y la Elpes a sud, cun na spersa de  km². La Germania cunfina cun la Danimarca a nord, la Republica Ceca y Polonia a est, l'Austria y la Svizra a sud, y la Franzia, l Luxemburg, l Belje y i Paejes Basc a vest. La capitela y majera zità ie Berlin, l zënter de la finanza ie Frankfurt y la majera zona urbana ie la Ruhr. La Germania ie fata de 16 stac federei. L majer stat per spersa ie l Paiern, l majer per populazion ie l Nordrhein-Westfalen.

La Germania ie na gran putënza cun na economia sterscia, che ie la majera te l'Europa y la cuarta majera al mond.

## Geografia

### Tlima

## Storia

N grum de tribù germaniches vivova tl nord de la Germania bel te l'antichità. Dal 10ejim secul inant à gran pert di raions de la Germania fat pert dl San Mper Roman. Ntan l 16ejim secul ie i raions tl nord de la Germania deventei pert de la refurmazion protestanta. Do la vieres Napoleoniches se à l San Mper Roman desfà tl 1806 y la Confederazion Tudëscia ie stata metuda su tl 1815. Tl 1871 se à duc i paejes tudësc metù adum y à furmà l Mper Tudësch sota la dominazion pruscia. Do la Prima Gran Viera y la revoluzions ie stata metuda su la republica de Weimar, che à durà nfin al 1933, canche l partit nazista ie ruà tl guviern. Da ilò inant ie la Germania stata na ditatura che à purtà mo na viera te l'Europa y l Holocaust. Do la segonda viera mundiela fova la Germania per n pez sota la aministrazion de i aleac y ie po stata spartida su te doi stac. Chis ie inò unic adum tl 1989.

## Spartizion aministrativa
La Germania, coche republica federela, ie metuda adum da 16 stac federei (tudësch: *Bundesländer* o mé *Länder*). Chisc ie stai metui su tl ovest tl 1949 cun la creazion de la Republica Federela Tudëscia, y chëi tl est ie stai metui su tl 1990 do la reunificazion tudëscia.
A trëi de chisc stac ti vëniel dit *Stadtstaaten* (zità-stat), ajache si spersa cuer mé chëla de na zità. Chisch ie Bremen, Hamburg y Berlin. L majer stat per spersa ie l Paiern, l majer per populazion ie l Nordrhein-Westfalen.

### Lista de i stac federei
*Liej de plu tl articul: [[Stac federei de la Germania]]*

### Ziteies
*Liej de plu tl articul: [[Lista de la majera ziteies te la Germania]]*

Chësta tabela mostra la ziteies te la Germania cun n plu de  abitanc cun lepro i raions metropolitans:

 Situazion ai 31 dezëmber 2020

## Referënzes


## Vocabolar dl ladin leterar

Germania 6  1878  Germania  (DeclaraJM, SantaGenofefa1878:1) 
gad. Germania Badia Germania grd. Germania fas. Germania 
fod. Germania LD Germania
topon. 
(gad. P/P 1966, grd. F 2002; DLS 2002, fas. DLS 
2002; DILF 2013, fod. DLS 2002, LD DLS 2002) a) Dopo che la löm dl Cristianejim 
â fat sparí les scurités dl’ idolatria en Germania - ti lüsc 
todësc  -  ára  nia  püch  smorjelé  i  costüms  groi  de  chëra 
jënt amanta dla vera Dopo che la lum d’l Cristianesimo 
ā fatt sparì les scuritès d’l’ idolatrìa in Germania - in t’ i 
lusc’ todesc’ - àla nia puc smorjelè i costumi grŏi de chella jent amante d’la verra DeclaraJM, SantaGenofefa1878:1 
(Badia).

Luesc todesc (gad.) Ⓘ Germania 
Ⓓ Deutschland ◇ a) Dopo che la löm dl Cristianejim â fat 
sparí les scurités dl’ idolatria en Germania - ti lüsc todësc 
- ára nia püch smorjelé i costüms groi de chëra jënt amanta dla vera Dopo che la lum d’l Cristianesimo ā fatt sparì les scuritès d’l’idolatrìa in Germania - in t’i lusc’ todesc’ 
- àla nia puc smorjelè i costumi grŏi de chella jent amante 
d’la verra DeclaraJM, SantaGenofefa1878:1 (Badia).