Guido Insam

**Guido Insam** (*27 de agost 1943; †13 de juni 1985) fova n scultëur de Gherdëina che se à scialdi dà ju per la cultura ladina.

## Biografia
Si loma fova Trudi Runggaldier da Passua y l pere, ënghe scultëur, Adolf Insam de Raineles. Ël à maridà Ulrike Moroder y à abù doi mutans Corinna y Beatrix. 
Ël laurova sciche scultëur tla berstot de si pere tla cësa Iris a Urtijëi.

Guido ie stat un di primes a julé cun Carlo Prinoth, Otto Piazza, Hartmann Prinoth y Otto Holzknecht cun l julon che fova 5,40 metri lonch y 6,90 lerch. L pëis fova 18 Kg. Ël à fat l prim jol te Gherdëina ai 22 de dezëmber 1974 ju de Curona/Secëda.

L ie stat cunselier de Chemun de Urtijëi per l partit Democrazia Cristiana dal 1978 al 1985.
Guido Insam ie stat presidënt dla Union di Ladins de Gherdëina per 7 ani.
Sota la presidënza de Guido Insam (1979-1985) dla Union di Ladins de Gherdëina ie stat fat l'ultim lëur de gran ngrandimënt dla Cësa di Ladins a Urtijëi.

Guido Insam ie stat delegat y per doi ani presidënt dla Sezion de Gherdëina dla "Jeunesse Musicale", śën Jëuni de Mujiga.
Ël à nce scrit truep y fat fotos per l Calënder de Gherdëina.

## Scric
* *Ie son lepro*, liber de stories per mutons y mëndri, fabules ciancedes da libri de scola. Storia y vita de Esop senteda adum ora de dut l giatà da liejer sun chesc filosof. Union di Ladins de Gherdëina, Urtijëi, 1981.
* *L nëine da Paratóni*. Calënder de Gherdëina, 1979, pl. 46-50. 
* *Plaza S. Antone - Urtijëi*. Calënder de Gherdëina 1980, pl. 62-72.
* *La menadura*. Calënder de Gherdëina 1980, pl. 99-105.
* *Coche la ie datrai*. Calënder de Gherdëina 1980, pl. 120
* *Jan de Solasta*. Calënder de Gherdëina 1981, pl. 28-29.
* *L ruf salver da Iender*. Calënder de Gherdëina 1981, pl. 70-73.
* *La moscia tsetse*. Calënder de Gherdëina 1981, pl. 186-187.
* *L zaisl cueciun*. Calënder de Gherdëina 1981, pl. 188.
* 12 fotos de pisciadoies per i mënsc. Calënder de Gherdëina 1982, pl. 5-27.
* *L luson de Sëlva*. Calënder de Gherdëina 1982, pl. 32-33.
* *L’ava*. Calënder de Gherdëina 1982, pl. 130-133.
* 12 fotos de sasc per i mënsc . Calënder de Gherdëina 1983, pl. 5-27.
* *L or di nduradëures*. Calënder de Gherdëina 1983, pl. 78-80.
* *Lëur ziplà per la sala de chemun de Urtijëi*. Calënder de Gherdëina 1983, pl. 84-105
* *Turbines dal’electrisc menedes dai ruves de Gherdëina*.  Calënder de Gherdëina 1984, pl 43-45.
* *La furnadoies te Gherdëina*. Calënder de Gherdëina 1984, pl. 45-48.
### Scric tla [[La Usc di Ladins|Usc di Ladins]]

* 1/77 N curt dala Chemun de Urtijëi 
* 4/77 N curt dala Chemun de Urtijëi 
* 8/78 No ai lifc ntëur Saslonch
* 5/78 Chi à pa abù l’unëur?
* 1/79 Vedl Gherdëina
* 5/79 Minonghes
* 7/79 Varenton nosta rujneda
* 11/79 Prim di dla ciantia ladina? 
* 12/79 Jëuni de Mujiga de Gherdëina
* 4/80 Pasca 1980
* 4/80 N puent nuef
* 9/80 N curt dal Istitut Culturel Micurà de Rü
* 12/80 Na desgrazia ncherscëula
* 5/81 Senteda di Istitut Culturel Ladin
* 10/81 Censimënt
* 4/82 Reunion Generela dla U.d.L.d.G.
* 11/82 Luis Trenker 90 ani
* 11/82 N pensier sun na trasmiscion tl Radio Gherdëina

## Bibliografia
* Edgar Moroder: *Guido Insam, Paladina † 13.6.1985*. Calënder de Gherdëina 1986, pl. 44
* Vinzenz Peristi: *N lecort de Guido Insam*. Calënder de Gherdëina 1996, pl. 46
* Monika Kelder: Da julon al aliant y aliant a motor. Calënder de Gherdëina 2023, pl. 178-182.

## Notes