Amalia Anderlan Obletter

**Amalia Anderlan Obletter** (* 19 de nuvëmber 1912 a Urtijëi, † 5 de auril 2007), tlameda Malia da Cudan, fova na scritëura ladina. Do Malia ie tlameda la bibliotech dla Union di Ladins de Gherdëina tla Cësa di Ladins a Urtijëi.
## Vita
Malia ie nasciuda da Filomena Pitscheider de Menza (la sor di scultëures Albino y Anton Pitscheider y Josef Anton Anderlan da Cudan. Anda Malia stajova sa Cudan a Urtijëi, cësa che la ova arpà do che si frà Tone Anderlan fova tumà tla viëra tl 1945. La ova mparà a ziplé da si pere ma la ova nce fat la scola d'ert. La ova maridà Franz Obletter da Juaut y ova parturì 4 fions:Valeria, Tone, Oskar y Martin, ma la fova resteda vëidua cun 39 ani.
Per l Calënder de Gherdëina ala scrit truep scumencian cun n articul sula troht 
Dal 1972 al 1983 ala nsenià ladin tla scola mesana de Urtijëi. Davia che l ne dajova praticamënter degun libri per nsenië, ala metù adum n liber de scola de passa 300 plates, scrijan y tulan scric de truepes autores. 

Anda Malia à tenì truepes cursc de ladin nce per fulestieresc y à ncé metù adum na gramatica publicheda tl 1991.

Malia à publicà doi dizioneres spezialisei sula  massaria da lauré alalergia, te tublà y te cësa y sul bosch y l leniam. Per chësc lëur iela jita dlonch ora per Gherdëina per nriescer duc i inuemes.  

Per truepes ani ie Malia stata tl cunsëi dla Union di Ladins de Gherdëina.

## La Bibliotech ladina
 
La bibliotech ladina tla Cësa di ie stata numineda do Malia da Cudan, do che ëila se à cruzià dla bibliotech per 21 ani dal 1972 y doche la ova messù lascé per gauja dla stleta vista.
 

## Libri

* *Gherdëina zacan y ncuei. Liber per la scoles mesanes de Gherdëina*. Typak Urtijëi 1977.
* *Rujnon Ladin = Parliamo il ladino = So sag ich’s aufLadinisch*. Aziendes turistiches de Gherdëina. 50 de pitli dialoghes + cassëta 1985.
* *Dodesc frédesc che sauta a se pië*. Istitut Culturel Ladin „Micurà de Rü“ 1986. 
* *La rujeneda dla oma: gramatica dl ladin de Gherdëina*. Istitut Pedagogich Ladin 1991.
* *La vedla massaria da lauré alalergia, te tublà y te cësa*. Istitut Culturel Ladin „Micurà de Rü“ 1997. ISBN 88 8171 004 8.
* *L bosch y l lëur cun l leniam*. Istitut Culturel Ladin „Micurà de Rü“ 2006. 88-8171-069-2.

## Scric
* *Na uneranza al ëiles y si lëur*, paroles danora te:  Erica Senoner, Matilde Pezzei, Marta Mussner: *Ëiles de Gherdëina. Stories de vita de ëiles de Gherdëina, zacan y al didancuei.* Chemuns de Gherdëina, 2001, pl. 

### Calënder de Gherdëina
* *L guant dala gherdëina *. 1969, pl. 53
* *La cësadafuech da zacan*. 1973, pl. 30
* *La frabighes de Gherdëina*. 1974, pl. 35
* *La stua de Gherdëina*.  1975, pl. 30
* *La puiata*. 1976, pl. 28
* Josef Kostner, Malia da Cudan, Iosl d’Alësc: *Bera Vigil Pescosta*. pl. 44
* *Guant fej jënt*. 1977, pl. 40
* *100 ani Studafuech de Urtijëi*. 1977 pl. 105
* *L uele de barantl*. 1978, pl. 43
* *Prof. Josef Gangale † de mei 1978 *. 1979, pl. 43
* *Tò cënder a lavé guant, bën chël*. 1979 pl. 86
* *Dones ncuei l pan da uni di*. 1980, pl. 60
* *Parentela ”Anderlan”*. 1980, pl. 144
* Śepl Mussner, Vinzenz Mussner, Malia da Cudan: *La Dlieja da Sacun *. 1981, pl. 46
* *I calons dal’ega *. 1982, pl. 33
* *N calënder à 400 ani*. 1983, pl. 29
* *N ert che ie jit perdù te Gherdëina *. 1987, pl. 55
* *Turné, n ert scialdi vedl*. 1989 pl. 128
* *La muntaniola dl Troier *. 1993 pl. 57
* *L mond se muda, y aslune mo*. 1995, 123
* *Usanzes y pruzescions *. 1997, pl. 51
* *Lia per Natura y Usanzes*. 1997, pl.77
* *L ie 100 ani ca che Gherdëina à y adrova la lectrisc*. 2000, pl. 41
* *L ert da gervadëur*.  2002, pl. 90
* *La scultëura de crisć, anda Maria Senoner Fili*. 2002, pl. 127
* *Desmunté da Resciesa ju*. 2008, pl. 38

## Uneranzes
Tl 1997 iela deventeda cumëmbra d’unëur dla Union di Ladins de Gherdëina.  La à giatà la bedaia d’unëur dl Lont Tirol tl 1997 y tl 1999 la varëta d’unëur dl chemun d’Urtijëi.

## Notes


## Bibliografia
* Erica Senoner, Matilde Pezzei, Marta Mussner: *Ëiles de Gherdëina. Stories de vita de ëiles de Gherdëina, zacan y al didancuei.* Chemuns de Gherdëina, 2001, pl. 107.
* Rut Bernardi: *Amalia Anderlan Obletter. La Union di Ladins de Gherdëina à n ucajion di cumplì di 60 ani dla Cësa di Ladins numinà la biblioteca spezialiseda dl ladin y retorumanc do anda Malia da Cudan*.  Calënder de Gherdëina  2015, pl. 77
* Egon Vinatzer: *Anda Malia na gran persona nce per la Union di Ladins*. Calënder de Gherdëina 2008 pl. 36