Troi Paian

L **Troi Paian** ie n vedl troi che purtova dala Val d'Isarch ite te Gherdëina y via per i jëufes tl Venezian. Si inuem vën dai pagans, leteralmënter l *troi di pagans*.

## Percurs
N ucajion di festejamënc de "1000 ani Gherdëina" fova nasciuda l'idea de ressané l Troi Paian y dant'al dut de nvië via tuedes per abiné ora la trassa dl troi y si mpurtanza. De chësc se à teu sëura dantaldut Herwig Prinoth sul ncëria dl Museum Ladin.

Zacan jiva la stredes scialdi a l'auta ajache japé dla valedes jiva i ruves che fova scialdi salveres y ne lasciova nia pro de fé stredes che durova. Nscila nce l Troi Paian.
N po dì che l troi scumëncia a Laion.
Laion y Gudon fova n iëde la capiteles de Gherdëina ajache n jiva da Gherdëina a mëssa y supliva i morc iló.
A Laion japé dl *Wasserbühel* ie unic giatei truepes reperc archeologics che va dal età dl bront al Medieve.
Aldò de Wilhelm Moroder se tlama la pert da Laion ite dl troi nce *Purgiar Steig* ajache l purtova al ciastel Stetteneck (Burg).
I tudësc ti dij al Troi Paian *Purkiarsteig* o *Purtscharsteig* ma chësc ajache l va tl bosch Purciar che ie pert dl bosch de Resciesa. Sun col *Ruggelebühel* sëura *Tschöfas* passa l troi y n à abinà iló flistres de tiëra cueta.
Canche l troi ruva pra i parëies de porfir de Resciesa val su bëndebo ërt nce per sceles de lën, che n ti disc *Katzenleiter*, y ruva tl bosch de Resciesa, sun Purkiar. Da iló val inant ndrët passan via i ruves de Dumat y Cudan, la furnadoia de Resciesa y ruva sun Col Ciarnacëi.
Sun la nëidia de col Ciarnacëi fovel mo dan n valgun cënt ani, aldò de Franz Moroder, l marcià "Blättermarkt" che ie pona deventà l marcià de Segra Sacun.
Passan sa La Ciaces, ruva l troi ti Plans da Fëur. Sa la Ciaces à Herwig Prinoth abinà, sul ëur de n pitl paluch, na paussa de ciaciadëures mesolitics. Chësc nes desmostra i microlic, che fossa framënc de piera da fuech, y n pitl toch de ocra giatei iló. Passeda la locia de Sëura Pra va l troi de vieres dl Pra Turond y passa l purtoi La Longia pra la Locia dl Pëne. Da iló va l troi sun Pastura dala Vaces y  tla Val Ravison, japé de Pic. Danter Ravison y Balest passa l troi sun de gran giarons che ie la Gran y Pitla Roa y à inuem Troi de Balest. 
Dan i giarons à Herwig Prinoth abinà n pitl buton a zafët de bront dl Medieve. Sota Balest à Johann Rifesser da Juntlan giatà tl 1830 l bel stilet de bront che ie da udëi tl Museum Gherdëina. Dal crist de Balest va l troi inant fin sun na nëidia che ie l Pra da Peza y pona ju sul Lech de Lagustel ulache n à abinà flistres de tiera cueta bonamenter mo dl età dl bront. Da Runcaudie y Praplan ruva l troi tres Ncisles sun Juac y ju tres Plan dla Tambres te Val y su sai Uedli, dit ence Piz Ciastelat. Iló an nce abinà resć de mures cun mauta de ciauc y resć de ceramica dl trëdejesim secul. Dal raion de Linacia jiva l troi ite ti plans de Frea ulache l ie l gran sas de Dolomit cun la scuviërtes archeologiches da vijité tl Museum de Gherdëina ulache jënt stajova a sosta bele dan 9000 ani.

## Troi dla Posta

N troi scialdi plu bas ma ënghe vedl che mëina te Gherdëina y passa tres i nridlamënc storics ie l Troi dla Posta o per tudësch *Poststeig*. Chësc troi, che muef da Laion passan per Tanürz y San Piere, ie nce zënzauter preistorich ajache n à giatà reperc sibe a San Piere, pra l *Niedereggerbühel*, flistres de oles y pra i luesc *Rabans* y *Maratsch* flistres de tiëra cueta preistoriches. Do l luech *Pedrutsch*, ruva l troi tl bosch tres salandrons de porfir curii da mustl. Iló A Rodolf Moroder giatà tl 1930 na menëida romana.  

## Cëla nce
* Toponomastica de Gherdëina
* 
* 
## Notes

## Bibliografia
* Willi Moroder: *L troi paian te Gherdëina*. Calënder de Gherdëina 1915, pl. 71.
* cm (Cristl Moroder): *Resciesa*. Calënder de Gherdëina 1960,  pl.32-60. *Troi Paian* pl. 38-41.
* Stefan Planker, Herwig Prinoth: *Tl 2000 iel unì a lum l ciastel dl Balest*. Calënder de Gherdëina 2002, pl. 134-138.
* Herwig Prinoth: *L Troi Paian: Mit o realtà?* Museum Ladin Ciastel de Tor, San Martin de Tor 2005, ISBN 88 89255 9 6.