open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nicosia (Çipro)

**Nicoxîa** (ò *Nicosîa*) a l'é a capitâ da Repùbrica de Çipro; a parte setentrionâle da çitæ a l'é ascì a capitâ de facto da Repùbrica Tùrca no reconosciûa internaçionalmente de Çipro do nòrd (ofiçialménte Repùblica Tùrca de Çîpro do Nòrd). E dôe parti da çitæ son divîze da 'na miâgia donde gh'é a "buffer zone" (zöna cuscinetto) controlâ da-e Naçioìn Ûnîe.

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Âtri progètti

Categorîa:Cîpro
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Zagabbria

**Zagabbria** a l'é a capitâ da Croaçia. A g'à 'na popolaçion de 792.875 abitanti segondo o çensimento do 2011.

## Atri progètti

Categorîa:Croàçia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Copenaghen

Copenaghen a l'é a capitâle da Danemarca.

## Atri progètti

Categorîa:Çittæ d'Europa
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Categorîa:Danemarca
Tallinn

**Tallinn** a l'é a capitâle de l'Estònia. A gh'à 445.259 abitanti (segondo o censimento do 2020).
## Galerîa d'inmàgine

Old town of Tallinn 06-03-2012.jpg|O céntro stòrico de Tallinn
Tallinn, Noblessneri laevatehase administratiivhoone, 1914-1915 (2).jpg|Cazaménto aministratîvo do ciantê navâle de Noblessner, 1914-1915
Tallinn, Lennusadama staabihoone ja kasarmuhoone Küti tn 15a (2).jpg|Ariopòrto e cazèrma de Küti
Tallinn, Kopli veetorn (2).jpg|Tôre de l'ægoa, patrimònio colturâle de l'umanitæ
Tallinn, Kopli algkool, 1940, 1949 (2).jpg| Scheua elementâre de Kopli, 1940-1949
Tallinn, Kaitsekasarmu mortiirpatarei, 1838 (2).jpg|Vêgia cazèrma de diféiza, 1838
Tallinn, Bekkeri laevatehase tööliskasarmu, 1914 (2).jpg|Vegio alögio pe-i lavoratoì di ciantê navâli Bekker, 1914
Tallinn, Bekkeri laevatehase mehaanika- ja turbiinitsehh, 1912-1914 (2).jpg|Òficìnn-a mecànnica di ciantê navâli Bekker, 1912-1914
Tallinn, Bekkeri laevatehase haldushoone, 1912-1914 (2).jpg|Patrimònio colturâle de l'umanitæ, 1912-1914
Tallinn, Bekkeri laevatehase direktori elamu, 1912-1914 (2).jpg|Patrimònio colturâle de l'umanitæ, 1912-1914
Tallinn, Balti Puuvillavabriku tööliselamu Sitsi tn 13, 1923 (1).jpg|Vegio alögio pe-i lavoratoì da fabrica do cotón, 1923
Tallinn, Balti Puuvillavabriku tööliselamu Sitsi 9, 1901-1905 (2).jpg|Patrimònio colturâle de l'umanitæ, 1901-1905


## Veddi ascì
* Tartu

## Âtri progètti

Categorîa:Estònia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Helsinki

**Helsinki** in finlandeise, (*Helsingfors* in svedeise, *Helsset* in lappon), a l'è a capitâ e ciû grande çittæ da Finlandia.

## Descriçion e stöia
A se scitûa inscia costa sûd do paize, inta riva do Golfo de Finlandia. 

A fa pârte da provinsa da Finlandia Meridionâ e da region d'Uusimaa.

Çirca 560.000 personn-e (31/12/2005) vivan inta çittæ, e l'area metropolitann-a a g'ha 'na popolassion de quæxi 'n million in totâle.

## Atri progètti

## Conlìgamenti esterni
* Scïto da Çittæ

Categorîa:Finlàndia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Categorîa:Çittæ Olimpiche
Tiblisi

**Tiblisi** (in zorziàn: თბილისი **Tbilissi**; scin'a-o 1936: ტფილისი, *Tpilissi*) a l'é a capitâ atoâle da Giörgia. A gh'à 1.082.400 abitanti (into 2016).
## Descriçion e stöia

## Âtri progètti

Categorîa:Giòrgia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Atene

**Atene** (in grego moderno Αθήνα, *Athína*, prononçiòu , in grego antigo Ἀθῆναι, *Athēnai*, prononçiòu ) a l'è a capitâ e çittæ ciû importante d'a Grecia.

## Dati generâli
'Sta cèlebbre çittæ a l'è l'origgine de ûnn-a de primme democraçie formali e a g'ha nûmeroxi scïti archeologici de straordinaia importansa, tra lô o Partenon inscie l'Acropoli.

A g'ha 'na popolassion de 5.005.514 abitanti (2006).

In Atene son stæti organissæ in 1896 i primmi Zêughi Olimpici d'Estæ e i Zêughi Olimpici do 2004.

## Scïti storici, tûriximo e archeologia
* L'Acropoli, co-o Partenon, l'Erechteion, i Propilei, o tempio d'Atena Nikè e museo.
* Agora antiga.
* Agora romann-a.
* Ærco d'Adrian.
* Monumento de Filopappos. 
* Monumento de Lisìcrate. 
* Ciassa Monastiraki.
* Tempio de Zeus Olimpico. 
* Pnyx, 'na collinn-a vexin a l'Acropoli
* L'Areòpago
* Stàddio Panathinaiko, constrûto pe-i primmi Zêughi Olimpici d'a modernitæ in 1895, into mæximo scito dove gh'ëa o stàddio de l'Atene antiga.
* Accademia de Platon. 
* Monestê de Kesariani
* Monestê de Dafni, deciaròu patrimonnio de l'ûmanitæ.
* Mûseo Archeològgico Naçionâ. 
* Quartê de Plaka 
* Anafiòtika 
* Ciassa Sìntagma, chêu de l'Atene moderna, dove gh'è o Parlamento.
* Porto d'o Pireo. 
* A "triloggia neoclàscica": trei ediffiçi d'o sèccolo XIX: l'Accademia, a Bibblioteca e l'Ûniverscitæ, inscia çentrâ via d'Eleftherios Venizelos, ciammä ascì *Panepistimiou* (=ûniverscitæ).
* Monte Licabètto. 

## Notte


## Vôxe corelæ
* Acropoli d'Atene
* Partenon

## Atri progetti

## Colegamenti esterni
* 

Categorîa:Grêcia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Categorîa:Çittæ Olimpiche
Dublin

**Dublìn** (*Baile Átha Cliath* in irlandeize) a l'é a capitâle de l'Éire con 554.554 abitanti segondo o censiménto do 2016.

## Atri progètti

Categorîa:Irlànda
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Reykjavík

**Reykjavík** a l'é a capitâle de l'Islanda. A g'à 'na popolaçion de 123.246  abitanti segondo o censiménto do 1° zenâ 2017.

## Âtri progètti

Categorîa:Islànda
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
A Valletta

**A Valletta** a l'é a capitâ e prinçipâle pòrto de Mâta; a l'é unn-a çitæ de 5.827 abitanti (2019).

## Descriçion e stöia
Fondâ into 1566 da-i Cavagêi Uspialêi (in italian *Cavalieri Ospitalieri*) con o nomme do méistro Jean de la Valette. A vegne ciamâ in latìn *Humilissima Civitas Valettae* (*L'ûmiliscima çitæ da Valletta*). In léngoa maltéize a l'é conosciûa comme *Il-Belt* (*A çitæ*).

## Âtri progètti

Categorîa:Mâta
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Berlin

**Berlin** a l'è a capitâ da Germania e un stato federòu ascì.
Con 3,6 mioìn de abitanti, Berlìn a l'è a ciù grande çittæ da Germania e a segonda da Comunitæ Europea.

## Giögrafîa

## Stöia

Dappeu a segonda guæra mondiâ Berlìn a l'è stæta divïza tra e trùppe d'occupaçion alliæ inte quattro settoî. O settô orientâ o l'èa diventòu a capitâ da Repubbrica Democratega Tedesca e i trei settoî oççidentæ ean restæ un *enclave* da Repubbrica Federâ de Germania e aveivan formòu o stato de Berlìn.

Into 1961 a çittæ a l'èa stæta divïza in doî tòcchi da-a famôsa miägia, cheita into 1989. Ancheu Berlìn a l'è torna unna çittæ unîa comme tûtta a Germania.

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte

## Âtri progètti

Categorîa:Stâti federæ da Germània
Categorîa:Çitæ da Germània
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Categorîa:Çittæ Olimpiche
Lisbonn-a

**Lisbónn-a** (*Lisboa* in portoghéize, prononçiòu ) a l'é a capitâle e a çitæ ciù grànde do Portogàllo, co-ina popolaçión stimâ de 545.796 abitànti into teritöio do comùn, ch'o s'esténde in sce 'n'ària de 100,05&nbsp;km2. A sò ària urbànn-a, a *[[Grande Lisboa]]*, a l'é bén bén ciù ànpia di confìn aministratîvi, arivàndo a 'na popolaçión de ciù ò mêno 2,7 milioìn de persónn-e, tànto ch'a l'é l'11° ciù popolôza de l'Unión Eoropêa intrêga. Conscideràndo pe cóntra l'ària metropolitànn-a, a tèrsa da Penîzoa Ibérica dòppo Madrìd e Barçelónn-a, a Lisbónn-a ghe stà tòsto 3 milioìn de persónn-e, ciù ò mêno o 27% di abitànti da naçión.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn
### Stràdde

### Ferovîe

### Ariopòrti

## Aministraçión
### Binelàggi

### Scìndichi de Lisbónn-a

## Galerîa d'inmàgine

Church of Santa Maria Maior (34146485122).jpg
Lisboa - Junio 2017 (50951585768).jpg
Lisboa - Junio 2017 (50952285961).jpg


## Nòtte


## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 

Categorîa:Çitæ do Portogàllo
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Bucarest

**Bucarest** capitâ da Romania.

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Atri progètti

Categorîa:Romanîa
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Londra

**Lóndra** (*London* in ingléize, prononçiòu ) a l'é a capitâle e a çitæ ciù grànde de l'Inghiltæra e do Régno Unîo, co-ina popolaçión de 8,8 milioìn de abitànti. A çitæ a se trêuva inte l'Inghiltæra de sùd-èst in scê zìnn-e do sciùmme Tamìggi, a l'inprinçìpio do sò estoâio, lóngo 80&nbsp;km, ch'o l'arîva scin'a-o Mâ do Nòrd. A l'é stæta 'n inportànte céntro urbàn pe tòsto doî milénni. A Çitæ de Lóndra, sò céntro stòrico e finaçiâio conosciûo cómme a *City*, o l'é stæto fondòu da-i români cómme *[[Londinium]]* e o consèrva i sò confìn de l'Etæ de Mêzo. A Çitæ de Westminster, a ponénte da *City*, a l'é stæta pe sécoli a sêde do govèrno e do parlaménto naçionâle. Da-o sécolo XIX, o nómme "Lóndra" o l'é dêuviòu pe indicâ tùtta a metròpoli in gîo a-o sò cheu ascì, che storicaménte a l'é spartîa tra e contêe de Middlesex, Essex, Surrey, Kent e Hertfordshire e che, da-o 1965, a l'é pi-â ciù pàrte conpréiza inta Grànde Lóndra, ch'a l'é governâ da 33 outoritæ locâli ciù quélla da Grànde Lóndra.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse

### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

### Architetûe militâri

### Muzêi
* National Gallery

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn
### Stràdde

### Ferovîe

### Ariopòrti

## Aministraçión

## Nòtte
;Nòtte a-o tèsto


;Nòtte bibliogràfiche


## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 
* 

Categorîa:Inghiltæra
Categorîa:Çitæ do Régno Unîo
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Categorîa:Çittæ Olimpiche
Astana

**Astana** a l'é a capitâle do Kazakistan.

## Giögrafîa

## Stöia

## Atri progètti

Categorîa:Kazakistan
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Riga

**Riga** a l'é a capitâ da Lettònia. 

A gh'à ciù o mêno 700.000 abitanti e donca a l'é a çitæ ciù popolôza de træ repùbbriche bàltiche.

## Geògrafia
Riga a l'è atraversâ da-o sciùmme Daugava, ch'o se caccia into Mâ Bàltico inta fôxe arente a-a çitæ, ciù de precîzo into Górfo de Riga. 

## Stöia

A çitæ de Riga a l'é stæta fondâ a-i 18 de agósto do 1201 da-o véscovo tedésco Albrecht von Buxthoeven. Into XIII sécolo Riga a fâva za parte da Lîga anseàtica.

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Âtri progètti

Categorîa:Letònia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Vilnius

**Vilnius** a l'é a capitâle da Lituania. A g'à 560.192 abitanti (censimento do 2010).

## Âtri progètti

Categorîa:Litoània
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Luscemburgo (çittæ)

**Luscenbùrgo** (*Lëtzebuerg* in luscenbughéize; *Luxembourg* in françéize, *Luxemburg* in tedésco), dîta, pe no confóndila co-a naçión intrêga, **Çitæ do Luscenbùrgo** ascì, a l'é a capitâle do Luscenbùrgo e a sò çitæ ciù popolôza con, a-o prìmmo de zenâ do 2023, 132.780 abitànti.

A çitæ a se trêuva dónde o sciùmme Pétrusse o se càccia inte l'Alzette, inta pàrte ciù a sùd da naçión e drénto a-o cantón co-o mæximo nómme. Fondâ a l'etæ di români, a l'é stæta ciù avànti sorvenominâ a "Gibiltæra do Nòrd" pi-â sò grànde fortéssa. D'ancheu a l'é unn-a de quàttro sêde de instituçioìn de l'Unión Eoropêa, spécce inte l'ànbito giurisdiçionâle e finançiâia. Defæti, a l'é rinomâ p'êse a ciù inportànte ciàssa finançiâia de l'Unión Eoropêa ascì.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn
### Stràdde

### Ferovîe

### Ariopòrti

## Aministraçión

## Nòtte
;Nòtte a-o tèsto


;Nòtte bibliogràfiche


## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 

Categorîa:Lusenbùrgo
Categorîa:Çittæ d'Europa
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Oslo

**Òslo** a l'é a capitâle da Norvéggia e a seu çitæ ciù gròssa. A l'é ascì 'na provinsa. Fondâ do 1040 comme *Ánslo*, a l'é diventâ sêde vescovîle do 1070 e capitâle pe-a primma vòtta do 1300 sotta o rè Haakon V. Apreuvo a-o fæto che a Norvéggia a l'é stæta unîa a-a Danimàrca finn-a a-o 1814 e a-a Sveçia finn-a a-o 1905, a seu inportansa a l'é frazâ, scibén che a-i ténpi de l'unión con a Sveçia a l'avesse a fonçión de co-capitâle.

Òslo a l'é stæta destrûta da 'n gran feugo do 1624, e depoî recostroîa sotta o rè Christian IV, e o l'é pe quello che pe tanti anni a s'é ciamâ *Christiania* ò de vòtte *Kristiania*. Con l'indipendensa da-a Sveçia apreuvo a-o referendum do 1905, a çitæ a l'à torna pigiòu a seu denominaçion stòrica de Òslo.

A-a giornâ d'ancheu Òslo a l'é o centro comerciale, politico e bancàrio ciù inportante da Norvéggia, màscime pe o comèrcio marìtimo.

Òslo a l'a 'na popolaçión de ciù de 650 milla abitànti, che arîván a un milion e mêzo contando tùtta a zöna metropolitann-a. A l'é conscidérâ unn-a de mêgio çitæ do mondo pe a qualitæ da vitta. Comme tùtta a Norvéggia a l'é rìchiscima, a l'é unn-a de pöche çitæ a-o mondo a aveighe 'na tàscia giornaliêra pe e màchine e a çitæ con a ciù èrta perçentoâle de màchine életriche. L'universitæ a l'é conosciûa e aprexâ pe a seu qualitæ e "L'Aula" con i quàddri de E. Munch a l'é 'n atraçión mondiâle.

Tùtti i anni o prémio Nobel pe a pâxe o végne asegnòu inte o centro da pâxe "Nobels Fredssenter". Famôza ascì l'é a vêgia fortéssa "Akershus", costruîa do tredicêximo sécolo, che a dòmina a mænn-a.

## Nòte


## Âtri progètti

Categorîa:Norvéggia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Categorîa:Çittæ Olimpiche
Amsterdam

**Amsterdam** (in olandéize prononçiòu ) a l'é a çitæ ciù popolôza e a capitâle di Pàixi Bàsci insémme a L'Àia, ch'a l'é a sêde do govèrno. A sò popolaçión a l'é de 922.413 abitànti, scibén chi-â sò ària urbànn-a a l'arîva a 'na popolaçión de 1.457.018 persónn-e e l'ària metropolitànn-a a 2.480.394. Amsterdam, scitoâ inta provìnsa de l'Òlànda do Nòrd, a l'é comuneménte dîta a "Venéçia do Nòrd" pò-u gràn nùmero di sò canæ, che into 2010 són stæti diciaræ Patrimònio de l'Umanitæ da l'UNESCO.

Amsterdam a l'é stæta fondâ a-a fôxe do sciùmme Amstel, inte quélli ànni delimitòu da dîghe pe controlâ e sò pìnn-e, de dónde a çitæ a l'à pigiòu o nómme. A l'inprinçìpio. into sécolo XII, a l'êa 'n vilàggio picìn de pescoéi ma, con l'etæ d'öo olandéize do sécolo XVII, a l'é vegnûa un di ciù inportànti pòrti a-o móndo. Coscì, Amsterdam a l'à pigiòu o sò ròllo de céntro de prìmmo livéllo pi-â finànsa e pò-u comèrcio globâle, coscì cómme pe l'àrte e a coltûa. Inti sécoli XIX e XX a çitæ a l'é cresciûa co-a construçioìn de nêuvi quartê e into 1921 gh'é stæto anésso o comùn de Sloten che, fondòu into sécolo IX, o l'é a sò pàrte ciù antîga. Insémme a-i sò canæ, l'é stæto diciaròu Patrimònio de l'Umanitæ a *[[stelling van Amsterdam]]* ascì, 'na çénta de fortificaçioìn di sécoli XIX-XX. A çitæ a l'é da sécoli caraterizâ da 'na tradiçión de tolerànsa e liberalîximo e da-o mézzo de traspòrto ciù difûzo, a biciclétta.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn
### Stràdde

### Ferovîe

### Ariopòrti

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 
* 

Categorîa:Paixi Basci
Categorîa:Çittæ d'Europa
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Categorîa:Çittæ Olimpiche
Praga

**Praga** a l'é a capitâle da Repubbrica Ceca. A gh'à 1.294.513 abitanti (a-o 1° de Zenâ do 2018).

## Giögrafîa

## Âtri progètti

Categorîa:Repùbrica Cêca
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Çittæ de San Marin

A **Çittæ de San Marin** a l'è a capitâ de San Marìn. A gh'à 4.040 abitanti (a-i 31 marso do 2018).

## Giögrafîa

## Atri progètti

Categorîa:Sàn Marìn
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Belgraddo

**Belgraddo** a l'é a capitâle da Serbia. A gh'à 1.344.844 (2016) abitanti.

Into passòu a l'é stæta a capitâ da Iugoslavia.

## Atri progètti

Categorîa:Sèrbia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Bratislava

**Bratislava** a l'é a capitâle da Slovacchia. A gh'à 429.564 abitanti (a-i 31 de dexénbre do 2017).

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Âtri progètti

Categorîa:Slovàchia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Lubiann-a

**Lubiann-a** (in slovén: *Ljubljana*) a l'é a capitâ da Slovenia.

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Atri progètto

Categorîa:Slovénia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Stoccolma

**Stoccolma** ò **Stoccórma** a l'é a capitâ da Sveçia. A conta 935.619 abitanti segóndo o censiménto do 31 dexénbre do 2016.
## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia e infrastrutûa

**Traspòrti**

Stocólma a l'é colegâ a l'ariopòrto Stockholm-Arlanda pe mezzo do trêno velôce dîto Arlanda Express.

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Çittæ d'Europa
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Categorîa:Çittæ Olimpiche
Categorîa:Sveçia
Berna

**Berna** a l'é a capitâ da Svissea e a g'à 'na popolaçión de 141.049 abitanti (2016). A l'é bagnâ da-o sciùmme Aare.

## Âtri progètti

Categorîa:Çittæ d'Europa
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Categorîa:Svìsera
Ankara

**Ankara** a l'è a capitâ da Turchia. Questa çitæ a g'ha ciù de 5 milioîn d'abitanti.

## Atri progètti

Categorîa:Çittæ d'Asia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Kiev

**Kiev** (*Київ* in ucràin, trasliteròu in *Kyïv*, prononçiòu ) a l'é a capitâle e a çitæ ciù popolôza de l'Ucraìnn-a. A se trêuva inta pàrte céntro-setentrionâle da naçión, lóngo o sciùmme Dnepr. A-o prìmmo de zenâ do 2021 a l'avéiva 'na popolaçión de 2.962.180 abitànti, a seténn-a ciù elevâ tra quélle de tùtte e çitæ d'Eoröpa.

Kiev a l'é 'n inportànte céntro industriâle, scentìfico e colturâle inte l'Eoröpa do levànte; a l'é a sêde de vàrie indùstrie d'âta tecnologîa, de instituçioìn pe l'instruçión superiôre e monuménti stòrichi. Inta çitæ gh'é 'n estéizo scistêma de traspòrto pùblico e de infrastrutûe, cómme a Metropolitànna de Kiev.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze
* Catedrâle de Sànta Sofîa
* Catedrâle de Sàn Nicòlla
* Catedrâle de Sàn Vladimîro
* Monestê de Gròtte de Kiev
* Monestê de indoòu de Sàn Michê

### Architetûe civîli
* Palàsso Mariinskij
* Câza de chimêre
* Majdan Nezaležnosti
* Stàtoa da Moæ Pâtria
* Monuménto a l'Indipendénsa

### Musêi
* Musêo naçionâle de l'àrte de l'Ucraìnn-a
* Musêo stòrico naçionâle de l'Ucraìnn-a
* Musêo da stöia de Kiev
* Musêo da stöia de l'Ucraìnn-a inta Segónda Goæra Mondiâle
* Musêo stòrico ucraìn Černobyl'

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

## Aministraçión
### Rajon
O teritöio de Kiev o l'é spartîo in dêxe *rajon*, ò distréiti, indichæ chi de sótta:

### Binelàggi
A çitæ de Kiev a l'é binelâ con quélle de:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Scìndichi de Kiev

## Galerîa d'inmàgine

80-391-0151 Kyiv St.Sophia's Cathedral RB 18 2 (cropped).jpg|A catedrâle de Sànta Sofîa, patrimònio de l'umanitæ de l'UNESCO.
Маріїнський палац в Києві (cropped).jpg|O palàsso Mariinskij, a sêde do prescidénte da Repùbrica Ucraìnn-a
Kiev railway station.jpg|A zöna da staçión de Kiev de néutte
Aerial of KBP.jpeg|Vìsta aéria de l'ariopòrto prinçipâle da çitæ, ö sæ quéllo de Kiev-Boryspil'


## Nòtte


## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 
* 

Categorîa:Ucraìnn-a
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Mosca (çittæ)

**Mosca** (in rûscio Москва, *Moskva*) a l'è  unn-a çittæ de 13,1 millioîn d'abitanti e a l'è a capitâ da Ruscia.
Fondâ into 1147, anchêu a l'è o çentro do poéi politico rûscio. O Kremlin o s'attrêuva into chêu da çitæ, inte l'okrug çentrâ. Lì gh'é a rescidensa ofiçiâ do prescidente da Ruscia e nûmeroxe caserme militâri.
## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Colegaménti esterni
* www.mos.ru

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Çittæ d'Europa
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Categorîa:Çittæ Olimpiche
Categorîa:Ruscia
Giörgia

A **Giörgia** (nomme ofiçiâ: * საქართველო - Sakartvelo*) ò **Zòrzia** a l'é in stâto de l'Àzia ocidentâ a-i confìn cón l'Eoröpa ch'o se trêuva into Càucazo do Sud colocòu in sciâ rîva de levànte do Mâ Néigro. O confinn-a co-a Rùscia a-o nòrd, a Turchîa e l'Arménia a-o sud, l'Azerbaigian a-o sudest e o l'é tocòu da-o Mâ Néigro à ponénte. O pàize o crêuve 'n estensción de 69 km2 e o l'à inn-a popolaçión de 3 688 647 abitanti. Indipendénte da-o 1991, a sêu capitâ a l'é Tbilisi.

## Economîa e polìtica
Da un pónto de vista giögràfico, o l'é pàrte de l'Àzia Oçidentâ, conscideròu un pàize transcontinentâ, dæto che e sêu regioîn setentrionæ son traversæ da-o baçìn do Gràn Càocazo, unn-a de linie che pe' convençión a fâ da separaçión tra l'Euröpa e l'Àzia. Da un pónto de vìsta politico, stòrico e de coltûa, o l'é de spésso mìsso fra i pàixi de l'Eoröpa Orientâ.

A Giörgia a conprénde *de facto* dôe regioìn independénte, l'Abkhazia e l'Oseçia do Sud, ch'an otegnûo in reconosciménto internaçionâ limitòu dòppo a goæra rùscio-giörgiann-a do 2008 . Do màrso 2022, a Giörgia a l'à domandòu de vegnî pàrte de l'Unión Eoropêa; a-i 14 de dexénbre do 2023, o Conséggio Eoropêo o l'à acordòu a-a Georgia *a condiçion* de candidâto.  A Giörgia a l'é un membro do Conséggio d'Eoröpa, de l'OSCE, de l'EUROCONTROL, da Bànca Eoropêa pe-a Reconstruçión e o Desvilùppo, e do GUAM . O l'é compréizo into Ciàn d'Açión pe l'apartenénsa a-a NATO.

Conosciùa fin da-i ténpi clàscichi co-i régni de Colchis e Iberia, e a sede d'in régno naçionâ inti ténpi de l'Etæ de Mêzo co-îna coltùa, léngoa e religión destacâ da-i sêu vexin, a Giörgia a l'é stæta anéssa da l'Inpêo Rùscio a-o prinçìpio do secolo XIX.  Dòppo in breve periodo d'independénsa aprêuvo a-a Revoluçión Rùscia do 1917, a Giörgia a l'é stæta ocupâ da l'Armâ Róssa do 1921, co-o vegnî da Repubrica Soçialista Sovietica da Giörgia, pàrte de l'Union Sovietica. Do 1991, a l'à deciaròu a sêu independénsa, ch'a l'é stæta reconosciùa do tùtto a-i 25 de dexénbre do mæximo ànno.

## Pòsti de interesse

Immaggine:Tbilisi, Georgia. View on historical neighborhoods from a hill.jpg|Tibilisi
Immaggine:Parliament Hall Tbilisi Georgia.jpg|O parlaménto naçionâ
Immaggine:Novoafonsky monastyr.jpg|O monastê euttosentésco do Nêuvo Athos
Immaggine:Svaneti, georgia.jpg|Paezàggio naturâle da región stòrica di Svaneti


## Vôxe corelæ
* Zorzani

## Nòtte

## Bibliografîa
*
*
*

## Âtri progètti
Gròenlandia

A **Gròenlandia** a l'è 'na dipendensa danéize.
Nommi ofiçiæ: *Grønland* in danéize, *tæra verde*, *Kalaallit Nunaat* in gròenlandéize, teritöio danéize de l'América do nòrd, a seu capitâle a l'é Nuuk (*Godthåb*). A Gròenlandia a l'è l'izoa ciù grande a-o mondo, e a se trêuva a levante do Canada e a nòrd de l'Oçeano Atlantico.

## Descriçion e stöia

## Âtri progètti

Categorîa:Teritöi d'oltremâ Daneixi
Categorîa:América do Nòrd
Budapest

**Budapest** a l'è a capitâ de l'Ungaia e a l'è inn-a provinsa autònoma.

## Descriçion e stöia
A l'è a ciù grande çitæ de l'Ungaia pe nùmero de abitanti (1.757.618 into 2015), con un agglomeròu de 2 551 247 e inn'area metropolitann-a de 3 284 190 abitanti, e a l'è donca ascì o prinçipale centro econòmico e colturâle do pàize. Budapest a nasce ofiçialmente into 1873 quande i se onìscian e çitæ de Buda e Óbuda con a çitæ de Pest.

Budapest a l'è molto popolare pe-i toristi: into 2011 4,7 miliôni de toristi i l'an visitâ segondo l'Euromonitor International, pe-questo a l'è a 25ª çitæ ciù visitâ a-o móndo.

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Ungherîa
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Chişinău

**Chişinău** (prononçiòu ) a l'é a capitâle e a çitæ ciù popolôza da Moldàvia. A-o censiménto do 2014 a çitæ a l'avéiva 532.513 abitanti.

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Âtri progètti

Categorîa:Moldàvia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Letònia

A **Letònia** (*Latvija* in lètone, prononçiòu ), conosciûa ofiçialménte cómme **Repùbrica de Letònia** (*Latvijas Republika* in léttone), a l'é 'n pàize de l'Eoröpa scitoòu inta región bàltica.

## Giögrafîa
A Letònia a l'é unn-a de træ naçioìn bàltiche e a confìnn-a con l'Estònia a nòrd, a Litoània a sùd, a Rùscia a levànte e Bielorùscia a sùd-èst. Pe de ciù, a l'à 'n confìn marìtimo in sciô Mâ Bàltico, a ponénte, co-a Svéçia ascì. A naçión a l'à 'n'àrea de 64.589 km2, 'na popolaçión de 1,9 milioìn de persónn-e e 'n clìmma tenpiòu.

A capitâle da Letònia, e çitæ ciù grànde da naçión ascì, a l'é Vilnius; e âtre çitæ ciù inportànti són Daugavpils e Liepāja. A ciù pàrte da popolaçión a l'é do grùppo étno-lengoìstico di Bàlti e a pàrla o lètone, unn-a de pöche léngoe bàltiche dêuviæ ancón a-a giornâ d'ancheu. A ciù inportànte minorànsa étnica do pàize són i Rùsci, i quæ són squæxi 'n quàrto da popolaçión.

## Stöia
Depoî vàrri sécoli de domìnio tedésco, svedéize, polàcco-litoàn e rùscio, con l'aristocraçîa locâle ch'a l'êa formâ sorviatùtto da tedéschi do Bàltico, a Repùbrica de Letònia a l'à diciaròu a sò indipendénsa a-i 18 de novénbre do 1918, separàndose da l'inpêro tedésco aprêuvo a l'éxito da Prìmma Goæra Mondiâle. A ògni mòddo, inti ànni '30 a repùbrica a l'à vìsto a creaçión de 'n regìmme aotocràtico depoî o còrpo de stâto do 1934 da pàrte de Kārlis Ulmanis.

L'indipendénsa *de facto* da Letònia a l'é finîa a-o prinçìpio da Segónda Goæra Mondiâle, con l'anesción a l'Unión Soviética e a sucesîva invaxón da Germanîa nazìsta into 1941. Inte l'ànno 1944 a naçión a l'é stæta òcupâ tórna da-i soviétichi, fæto ch'o l'à portòu a-a creaçión da RSS Lètone. Aprêuvo a l'inportànte imigraçión de rùsci inti ànni de l'òcupaçión soviética, quésti són diventæ a ciù inportànte minorànsa do pàize e a-a giornâ d'ancheu són ciù de 'n quàrto da popolaçión. Co-a pacìfica "rivoluçión cantâ", incomensâ into 1987, a naçión a l'à trovòu tórna a sò indipendénsa a-i 21 de agósto do 1991. Da quéllo moménto a Letònia a l'é 'na repùbrica parlamentâre, democràtica e unitâia.
## Pòsti de interesse

File:Vistas desde la iglesia de San Pedro, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 12.JPG|Panoràmma de Riga, a capitâle
File:Mazais Peterezers.jpg|O Pàrco Naçionâle de Slītere
File:Sigulda New Castle.JPG|O neuvo castello de Sigulda
File:House of Blackheads - Riga.jpg|A Cà de Teste Neigre, a Riga


## Economîa e polìtica
A Letònia a l'é 'n pàize svilpòu co-în'economîa a âto rédito e 'n livéllo asæ âto de svilùppo segóndo a scâ de l'Ìndice de Svilùppo Umâno. A l'à 'n bón livéllo de libertæ civîli, de stànpa, de informaçión e de democraçîa e pâxe in generâle.

A naçión a l'é un di ménbri de l'Unión Eoropêa, do Conséggio d'Eoröpa, de l'Eorozöna, de l'Àrea Schengen, da NATO, do Conséggio di Stâti do Mâ Bàltico, do Fóndo Monetâio Internaçionâle, di *[[Nordic-Baltic Eight]]*, da NIB, de l'OECD, de l'OSCE e da WTO.

## Nòtte


## Bibliografîa
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 
* 
* 
*
Montenéigro

O **Montenéigro** (*Црна Гора* in monteneigrìn, trasliteròu in *Crna Gora*, prononçiòu ) o l'é 'n pàize de l'Eoröpa sùd-òrientâle.

## Giögrafîa
O Montenéigro o se trêuva inta penîzoa balcànica, afaciòu in sciô Mâ Adriàtico. O confìnn-a co-a Sèrbia a nòrd-èst, co-a Bòsnia-Erçegòvina a nòrd e a ponénte, co-o Kosovo a levànte, con l'Albanîa a sùd-èst e co-a Croàçia a sùd-òvest, direçión inta quæ o l'é bagnòu da l'Adriàtico ascì. Pe mêzo do 'sto mâ chi, a naçión a l'à ànche 'n confìn marìtimo con l'Itàlia.

A sò capitâle, e çitæ ciù grànde da naçión ascì, a l'é Podgorica, a quæ, ch'a l'òcupa o 10,4% di 13.812 km2 do teritöio montenegrìn, a l'é a câza de ciù ò mêno o 30% da popolaçión totâle do pàize, pægia a 621.000 persónn-e.

## Stöia
Inte l'Âta Etæ de Mêzo, o teritöio do modèrno Montenéigro o l'êa òcupòu da-i tréi prinçipâti de Duklja, scitoòu inta sò pàrte meridionâle, de Travunija, a ponénte, e de Rascia, a nòrd. Tra i sécoli XIV e XV o l'é emèrso inta zöna o Prinçipâto de Zêta. Da-a fìn do sécolo XIV a-o prinçìpio do sécolo XVIII, a ciù pàrte do Montenéigro meridionâle a l'é stæta controlâ da-a Repùbrica de Venéçia e incorporâ inta coscì dîta Albanîa Véneta. Pròpio da 'sto perîodo chi, spécce da-a fìn do sécolo XV, o vêgne o nómme co-o quæ a naçión a l'é conosciûa a-a giornâ d'ancheu.

Depoî a conquìsta òtomànn-a, o Montenéigro o l'é diventòu tórna 'na naçión indipendénte inte l'ànno 1696 sótt'a-o contròllo da cazàdda di Petrović-Njegoš, prìmma cómme 'na teocraçîa e pöi cómme 'n prinçipâto secolâ. L'indipendénsa do Montenéigro a l'é stæta riconosciûa da-e grénde poténse a-o Congrèsso de Berlìn do 1878. Inte l'ànno 1910 a naçión a l'é diventâ 'n régno.

Depoî a Prìmma Goæra Mondiâle, o régno o l'é diventòu pàrte da Iogoslàvia e, co-a sò roìnn-a, e dôe Repùbriche de Sèrbia e de Montenéigro àn proclamòu a nascìta de 'na federaçión. Aprêuvo a l'éxito do referendum do màzzo 2006, o Montenéigro o l'à diciaròu a sò indipendénsa e a confederaçión a s'é desfâ in mòddo pacìfico.
## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa e polìtica
O Montenéigro o l'à 'n'economîa a rédito médio-âto e o se trêuva a-o 48° pòsto inta clasìfica globâle de l'Ìndice de Svilùppo Umâno. A sò monæa ofiçiâ a l'é, *de facto*, l'éoro, scibén ch'o Montenéigro o no fa pàrte de l'Unión econòmica e monetâia de l'Unión Eoropêa.

O l'é un di ménbri de Naçioìn Unîe, do Conséggio d'Eoröpa, da NATO, da WTO, de l'OSCE e do CEFTA. O l'é ànche un di ménbri fondatoî de l'Unión pe-o Mediterànio. O l'é in córso o procèsso pe l'adexón a l'Unión Eoropêa.

## Nòtte


## Bibliografîa
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Âtri progètti

## Colegaménti esterni
*
Turchia

A **Turchîa**, conosciûa offiçialmente comme **Repubbrica de Turchîa** (*Türkiye Cumhuriyeti*) a l'é 'n paize tra l'Euròpa e l'Axia. A so capitâ a l'é Ankara.

## Âtri progètti
Slovenia

A **Slovénia** (*Slovenija* in slovêno, prononçiòu ), conosciûa ofiçialménte cómme **Repùbrica de Slovénia** (*Republika Slovenija* in slovêno, prononçiòu ) a l'é 'n pàize de l'Eoröpa centrâle.

## Giögrafîa
A Slovénia a confìnn-a con l'Itàlia a ponénte, con l'Òustria a nòrd, con l'Ungherîa a nòrd-èst e a Croàçia a sùd-èst; pe de ciù, a sùd-òvest a l'é afaciâ in sciô Mâ Adriàtico. O teritöio slovêno o l'é pi-â ciù pàrte montagnôzo e covèrto de forèste, co-în'àrea de 20.271 km2 e 'na popolaçión de ciù ò mêno 2,1 milioìn de persónn-e.

A Slovénia a l'à pi-â ciù pàrte 'n clìmma de tîpo continentâle, con l'eceçión da sò còsta e de Àrpi Giùlie. L'àrea da-o clìmma de tîpo sùb-mediterànio a l'arîva scìnn-a-e estenscioìn setentrionâli de Àrpi Dinàriche, e quæ atravèrsan a naçión in direçión nòrd-òvest / sùd-èst. In sce Àrpi Giùlie, inta pàrte setentrionâle do pàize, gh'é 'n clìmma de tîpo alpìn méntre inta Cianûa Panònica, inta región nòrd-òrientâle da naçión, o clìmma continentâle o l'é ciù prononçiòu.

A ciù pàrte da popolaçión, ciù ò mêno l'80% do totâle, a l'é d'etnîa Slovêna e a pàrla o slovêno, 'na léngoa slâva meridionâle, léngoa ofiçiâ da naçión ascì. A sò capitâle, e çitæ ciù grànde da naçión ascì, a l'é Lubiànn-a, scitoâ ciù ò mêno a-o céntro do pàize.

## Stöia
Storicaménte a Slovénia a s'é trovâ spésse vòtte a-a croxêa tra léngoe e coltûe slâve, germàniche e romànze. O sò teritöio o l'à fæto pàrte de numerôxi pàixi e, inte l'òrdine, a l'é stæta inclûza inte l'inpêro romàn, l'inpêro bizantìn, l'inpêro carolìngio, o Sâcro Inpêro Romàn, o Régno d'Ungherîa, a Repùbrica de Venéçia, e provìnse illìriche sótt'a-o Prìmmo Inpêro françéize do Napolión, a l'inpêro oustrìaco e a quéllo oustro-ungarìco. Inte l'òtôbre do 1918, i Slovêni àn parteçipòu a-a creaçión do stâto di Slovêni, Croâti e Sèrbi, unîo a-o dexénbre de quéllo ànno a-o Régno de Sèrbia, creàndo o nêuvo Régno de Iogoslàvia.

Inti ànni da Segónda Goæra Mondiâle a Slovénia a l'é stæta òcupâ da Germanîa, Itàlia e Ungherîa, co-ina sò pàrte picìnn-a ch'a l'é anæta a-o pàize colaboraçionìsta do Stâto Indipendénte de Croàçia ascì. Inte l'ànno 1945 a l'é diventâ unn-a de naçioìn costitoénti da nêuva Repùbrica Socialìsta Federâle de Iogoslàvia, aliâ do Blòcco òrientâle ma che, aprêuvo conflìtto soviético-iogoslâvo into 1948, a no l'à mâi aderîo a-o Pàtto de Varsàvia, diventàndo pe cóntra un di ménbri fondatoî do moviménto di pàixi no aliniæ. Into zùgno do 1991 a Slovénia a l'é stæta a prìmma repùbrica a separâse da-a Iogoslàvia e a diventâ 'na naçión sovrànn-a e indipendénte.

## Economîa e polìtica
A Slovénia a l'é 'n pàize svilupòu, co-în'economîa a âto rédito e 'n livéllo asæ âto de svilùppo segóndo a scâ de l'Ìndice de Svilùppo Umâno. Segóndo l'Ìndice de Gini a dizegoaliànsa econòmica do pàize a l'é unn-a de ciù bàsse a-o móndo. A Slovénia a l'é 'n ménbro de l'Unión Eoropêa, de Naçioìn Unîe, do Conséggio d'Eoröpa, de l'Eorozöna, de l'Àrea Schengen, da NATO, de l'OSCE e de l'OECD.

## Nòtte


## Bibliografîa
* 
* 
* 

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
*
San Marin

**Sàn Marìn** (*San Marino* in italiàn, *San Marein* in romagnòllo), conosciûo ofiçialménte cómme **Repùbrica de Sàn Marìn** (*Repubblica di San Marino* in italiàn, *Ripóbblica d' San Marein* in romagnòllo), o l'é 'n pàize de l'Eoröpa do sùd sénsa sbòcco in sciô mâ. 

## Giögrafîa
Sàn Marìn o l'é 'na naçión picìnn-a de l'Eoröpa do sùd do tùtto circondâ da-o teritöio italiàn e, in particolâ, da-e dôe regioìn de l'Emìlia Romàgna e de Màrche. Scitoòu lóngo a còsta de nòrd-èst de l'Apenìn toscàn-romagnòllo, o l'à 'n'àrea de 61 km2 e 'na popolaçión de 33.562 abitànti. Sàn Marìn o no l'à nisciùn sbòcco in sciô mâ, scibén ch'o se trêuva a apénn-a 10 km da Rìmini e da-e rîve do Mâ Adriàtico. L'ariopòrto ciù vixìn, ö sæ quéllo de Rìmini, o l'é scitoòu in Itàlia ascì.

A sò capitâle, ciamâ senpliceménte "Çitæ de Sàn Marìn", a l'é stæta costroîa in çìmma a-o Mónte Titàn, o pónto ciù âto da naçión co-i sò 739 mêtri in sciô livéllo do mâ. O bórgo ciù grànde o l'é pe cóntra quéllo de Dogana, pàrte do comùn de Serravalle, o quæ o l'é o ciù làrgo e ciù popolôzo do pàize, segoîo da Borgo Maggiore.

A léngoa ofiçiâ de Sàn Marìn a l'é l'itàlian, a quæ, insémme a-o romagnòllo, a l'é quélla ciù dêuviâ.

## Stöia

O nómme da naçión o vêgne da Sàn Marìn, 'n scöpelìn òriginâio de l'îzoa de Rab, a l'época controlâ da l'inpêro romàn e d'ancheu pàrte da Croàçia. Nasciûo inte l'ànno 275 o Marìn o l'à travagiòu a-a ricostruçión de miâge de Rìmini, destrûte inte 'n atàcco di piràtti Libùrni. O sànto o s'é dónca trasferîo in sciô Mónte Titàn, dónde o l'à fondòu 'na comunitæ monàstega indipendénte inte l'ànno 301. Pe 'sta raxón chi Sàn Marìn o l'é conscideròu o ciù antîgo stâto sovràn ancón existénte, óltre che a ciù antîga repùbrica costituçionâle.

## Economîa e polìtica
L'economîa de Sàn Marìn a l'é bazâ sorviatùtto in sciâ finànsa, i servìççi, o turìsmo e l'indùstria. A naçión a l'é unn-a de ciù rìcche do móndo pe PIL pro capite, pægio a quéllo de regioìn eoropêe ciù svilùpæ.

O govèrno da naçión o l'é do tùtto particolâ: cómme indicòu inta sò costituçión o potêre legislatîvo, asegnòu a 'n parlaménto ciamòu "Conséggio Grànde e Generâle", o l'à o cónpito d'elêze i doî càppi de stâto, ciamæ "Capitànni regénti", i quæ són dotæ di mæximi potêri e àn 'na càrega da-a duâta de sêi méixi. A livéllo internaçionâle, o l'é un di ménbri de Naçioìn Unîe, do Conséggio d'Eoröpa e de l'OSCE. Scibén che l'intrâ inte l'Unión Eoropêa a l'é stæta refuâ co-in referendum, aprêuvo a l'unión monetâia tra Sàn Marìn e l'Itàlia, cómme monæa ofiçiâ da naçión o l'é stæto adotòu l'éoro.

## Nòtte


## Bibliografîa

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 
* 
*
Rùscia

A **Rùscia** (**Росси́йская Федера́ция / Rossìyskaya Federàtsiya** in rùscio), a l'è 'n pàize scituòu tra l'Euròpa e l'Axia. A sêu capitâle a l'é Mosca.

Con 17.075.400 km2, a Rùscia a l'é a ciù grande naçion do mondo pe superfìcce.

A gh'à 37.653 km de còste in sce l'Oçeano Àrtego, l'Oçeano Paciffego Settentrionâ, o Mâ Bàrtego, o Mâ Caspio e o Mâ Neigro.

A gh'à 'na popolasion de 144.526.636 abitanti (2018).

## Çitæ da Rùscia
* Kaliningrad
* Krasnodar
* Mosca
* San Peoburgo
* Vyborg

## Véddi ascì
* Union Sovietica
* Oblast de Magadan
* Oblast de Kamchatka
* Oblast

## Âtri progètti


Categorîa:Ex-Repubbriche sovietiche
Popolo arabo

**Popolo àrabo** o l'è o termine usô pe definì i ommi de l'Arabbia de l'antichitæ e inti tempi moderni ascì.

## Descriçión e stöia

## Âtri progètti

Categorîa:Antropologia
Arabbia (region)

**Arabbia **, region ch'a coinçìdde co-a penisöa àrraba scitûâ tra l'Africa e l'Asia.
Polittegaménte divisa in diversci stâti: Aràbia Saudïa, Yemen, Òman, Emirati Àrabi Unïi, Kuwait, Bahrain, Qatar.

## Atri progètti

Categorîa:Regioìn stòriche
Buddiximo

O **Buddiximo** o l'è 'na religion e 'na filosofîa, ûnn-a de çinque religioìn ciù inportanti do mondo, difûza sovietùtto in Asia ma anche in Oçidente.
## Descriçion e stöia
D'origgine indiann-a, a l'è bazâ inte l'inzegnamento de Gautama Buddha e a gh'à anchêu çirca 350 milioìn de fedeli.

## Veddi ascì
* Barlaam e Josaphat

## Colegaménti esterni

Categorîa:Religion
Crestianêximo

O **Crestianeximo** o l'é 'na religion mònoteìsta ch'a l'à avûo orìgine da l'ebraixmo into I sécolo. A l'é fondâ in bâze a l'insegnaménto do Gexù Cristo. 

Rispétto a-o giudaîximo, o Crestianêximo o l'à sostitoîo o concètto de "Dîo-Giustìçia" de l'Antîgo Testaménto co-o concètto de "Dîo-Amô, Poæ e Providénsa", o quæ Fìggio de Dîo, ò sæ o Gexù, o s'é incarnòu pe redìmme a natûa umànn-a coròtta da-o pecòu originâle. Céntro da stöia e sò soluçión a l'é a Redençión pe-a quæ ògni òmmo, gràçie a-i frûti da mòrte do Gexù, o resùscita a-a vìtta da Gràçia e o partéçipa a-o Régno de Dîo. E a sò realizaçión, za comensâ in sce sta tæra, a l'é esprèssa in mòddo vixìbile inta Gêxa e a se conpiâ co-a fìn da stöia (escatologîa).

Con Crestianêximo se ìndica alôa o conplèsso de Gêxe che de sta dotrìnn-a fàn o sò fondaménto. L'òrganizaçión de quéste Gêxe, into ténpo, a s'é diferençiâ inte strutûe despæge dovûe a despægi anbiénti culturâli e sòcio-polìtichi. Gh'émmo coscì e Gêxe do Crestianêximo òrientâle grêgo-bizantìn bazæ inte interpretaçioìn dogmàtiche di V e VI sécoli (nestoriànn-e, còpte, giacobîte) che inti sécoli se són separæ da-a Gêxa de Rómma. Gh'émmo pöi o Crestianêximo òcidentâle òrganizòu da-a Gêxa Catòlica da-o quæ se són stacæ e Gêxe Riformæ (sorviatùtto luterén e calvinìsti) dòppo a rifórma protestànte.

## Âtri progètti
Ebraiximo

L**'Ebraiximo** (*יהדות*) o l'è a religion do pòpolo ebraico òu giudeo, bazâ insci scrîti da Torah, o sêu libbro sacro.

A l'è stæta a primma religion monoteìstica documentâ, sviluppâ primma de l'anno 1000 a.C. tra i pòpoli cananei, òu tra quelli foestê scciâvi in Egitto.

Insemme a-o Crestianeximo, l'Islamiximo e a fede Bahá'í, l'Ebraiximo o va clascificòu comme religion abramitica, saiéiva a dî, quelle che reconóscian Abrammo comme pârte da sêu stöja sacra.

O se pêu dî ch'a segge difûza in tùtto o mondo fin da-a disperxon di ebrei iniçiâ inti tenpi de l'Impêro Romàn.

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* Ebraiximo inta ræ - Newsgroup it.cultura.ebraica
* Ghetto Ebraico de Venessia
* European Association for Jewish Studies - EAJS
* Ebraiximo italiàn
* Global Directory of Jewish Museums
* Commenti inscia Torah
Popolo græco antigo

O **Popolo græco antigo** o l'ea inn-a popolaçion che a la viveiva int'a Greçia meridionà. Grendi navigatoî, i l'han dominòu o mondo per diverçi secoli. Pertanto o l'è un di pòpoli de l'antighitæ ciù importanti do mondo.

Categorîa:Antropologia
Islamiximo

L**'Islamiximo** (*al-'islāmiyya* in àrabo, o l'è 'na religion ma anche 'n scistêma d'idêe polìtiche segondo e quæ i fedeli do profêta Moumetto devan tornâ a-e sêu reixe e unîse politicamente.

## Conlìgamenti esterni
* Islamhouse

## Atri progètti

Categorîa:Religion
Scintoiximo

O **Scintoiximo**, **Shintoismo**, òu solo **Shinto** (神道, *shintō*), o l'è unna religion nativa do Giappon e into passòu a l'è stæta lì a religion do stato.
## Descriçion e stöia
A gh'à comme baze l'adoraçion di *kami*, ch'o se pêu tradûe comme divinitæ, spìriti da natûra oppûre presense spirituâli.

## Conligaménti esterni
*  Microsite da BBC inscio Shintoismo, http://www.bbc.co.uk/religion/religions/shinto/
*  A religion do Giappon, Albator012 
* Conoscemmo e religioìn - A via do Shintoismo, 

## Âtri progètti

Categorîa:Religion
Universcitæ di Studdi de Zena

L'Universcitæ di Stùddi de Zêna (ofiçialménte *Università degli Studi di Genova*, in sîgla *UniGe*) a l'é l'universcitæ pùbrica de Zêna, nasciûa inte l'Etæ de Mêzo e a-a giornâ d'ancheu con de sêde spantegæ pi-â Ligùria intrêga.

L'Universcitæ de Zêna a gh'à de òrìgine antîghe, vegnìndo drîta da-i Colêgi ch'existéivan za into sécolo XIII, da-o sécolo XVI gestîi da-a Conpagnîa de Gexù scìnn-a-a sopresción de l'órdine, pe pasâ dónca sott'a l'aministraçión da Repùbrica e de de lì sott'a-i govèrni ch'én vegnûi aprêuvo, de méntre che co-o ténpo s'é inandiòu i diferénti córsci de stùddi.

A-a giornâ d'ancheu, UniGe a l'é spartîa in sce çìnque schêue con âtretànte bibliotêche, pe vintidoî dipartiménti in tùtto, ciù che di çéntri de riçèrca e de âtre strutûe aministratîve. A gh'à vàrie sêde a Zêna, con quélla çentrâle ch'a l'é o Palàçio de l'Universcitæ inta Stràdda di Bàrbi, ma a conprénde i tréi campus d'Inpêia, de Sànn-a e de Spézza ascì. 

## Stöia

## Òrganizaçión
### Schêue e dipartiménti

### Strutûe

### Retoî

## Âtri progètti

## Ligàmmi de fêua
* 

Categorîa:Instruçión in Ligùria
Categorîa:Lista de Universitæ
Inzegnaja (universcitæ)

**Inzegnaja** a l'è unn-a de facoltæ universcitaie.

## Veddi ascì
* Universidade Federal da Bahia
* Universcitæ di Studdi Niccolò Cusano
* Universcitæ di Studdi de Zena

Categorîa:Facoltæ universitaïe
Induiximo

L**'Induìximo** o l'è a ciù antiga de prinçipâli religioìn do mondo e, con ciù de 900 milioìn de fedeli, a l'è anchêu a tersa ciù difûza, dòpo o Crestianeximo e l'Islam.

## Descriçion e stöia
Ciuttòsto che 'na religion a l'è consciderâ unna serie de corenti devoçionâli e/o metafixiche e/o filosòfico-speculative eterogènee, co-un nùcleo de valoì e credense, ma con diverse mainee d'interpretâ quella tradiçion segondo a corente. Saiéiva a dî che l'induìximo (सनातन धर्म) ò ciù corettamente *Sanātana Dharma* ("Eterna lezze morâle") o l'è ciù un mòddo de vive e de pensâ che 'na religion organizzâ.

## Atri progètti

Categorîa:Religion
Lengua lussemburgheise

O **Lussemburgheise** (*Lëtzebuergesch*), a l'è unn-a lengua do gruppo lengoistego germanico oççidentâ. Unn-a de træ lengue offiçiæ do Lussemburgo o l'è parloö in Belgio, Fransa e Germania.

## Descriçion e stöia

## Atri progètti

Categorîa:Lengue do Gruppo Germanico
Lengua françéise

O **Françéize** (*français* in françéize) o l'é 'na léngoa do grùppo lengoìstego itàlico oçidentâ, parlâ da çirca 80 millioin de persónn-e into móndo cómme léngoa moæ e da çìrca 190 millioin cómme segónda léngoa, eséndo unn-a de léngoe romançe ciù difûze.

## Descriçión e stòia

## Âtri progètti

Françéize
Categorîa:Fransa
Lengua tedesca

O **Tedesco** standard (dïto *Hochdeutsch* ascì) o l'è unn-a lengua do gruppo lengoistego germanico oççidentâ.

## Descriçion e stòia

Lengua ofiçiâ de: Germania, Austria, Svissëa, Liechtenstein e Luxemburgo, o tedesco standard o l'è parlòu in Italia, Polònia e Belgio ascì, pe un totâ de 120 milioìn de personn-e.

## Atri progètti

Categorîa:Lengue do Gruppo Germanico
Lengua olandeise

L**'olandeise** (*Dutch*), a l'è unn-a lengua do gruppo lengoistego germanico oççidentâ parlâ da çirca 22 milioin de personn-e prinçipalmente in ti Paixi Basci, in to Suriname e in Belgio.

## Descriçion e stöia

## Atri progètti

Categorîa:Lengue do Gruppo Germanico
Léngoa italiànn-a

L**'italian** o l'é 'nn-a léngoa do grùppo lengoìstego itallico orientâ.

## Descriçion e stöia
Léngoa ofiçiâ de l'Italia, San Marin, Çittæ do Vatican e Svissëa, l'italiàn o l'é 'nn-a de ciû inportànti lengoe artistighe universâli e a l'é ànche parlâ da diversci emigræ d'òrìgine italiann-a in tùtto o mondo e inti ex-territoî italien: pârti de Slovenia e Croaçia, in Somalia, Eritrea, Etiòpia e Libia.

## Atri progètti

Italiàn
Categorîa:Italia
Lengua romancia

O **romancio** (*Rumantsch*) a l'è ûnn-a de lengue ofiçiæ da Svissëa, parlâa soviatûtto into Canton Grixon (*Graubünden*).
Segondo e statistiche de l'anno 2000, a g'ha 35.095 parlanti.

## Descriçion e stöia

## Atri progètti

## Colegamenti estérni
* Lengua romancia
* Grammatica d'instrunziun dal rumantsch grischun
* Radio Televisiun Rumantscha
* Informaxon inscia lengua romancia
* Scïto da ''Lia Rumantscha''
* Dissionajo Romancio-Ingléise
* Dissionajo romancio, co-i diversci dialetti
* Dissionajo Romancio-Tedesco-Romancio

Romàncio
Categorîa:Svìsera
Lûnäio Giulian

O **Lûnäio Giulian** o l'è stæto uzòu pe-a primma vòtta da-i români e o l'é restòu in vigô in Eoröpa fin a-o 1582, quande o l'é stæto introdûto o Lûnäio Gregorian.
 
## Descriçion e stöia
O Lûnäio Giulian o l'è stæto inventòu da l'astrònomo egiçian Sosigene de Lisciandria d'Egitto e o piggia o seu nomme da Giulio Cesare che o l'à promulgòu inte l'anno 46 primma de Cristo.

A rifórma do lunâio do Nûma Ponpìlio a l'àiva prevìsto 'n ànno lunâre de 355 giórni, spartîi inte 10 méixi e che comensâvan a-o Prìmmo de Màrso. Prìmma do Nûma Ponpìlio se sa pöco in sciâ cronologîa in ûzo a Rómma.

O Lunâio româno antîgo, (ò Giuliàn, ò sæ riformòu da-o Giùlio Cézare), partî da l'ànno 708 *ab Urbe condita* (da-a  fondaçión da Çitæ) e 46 prìmma de Crìsto pe niâtri - o prevedéiva pò-u méize de Frevâ 28 giórni inti ànni no bizestîli. Inti ànni bizestîli, in càngio, tra i 24 de Frevâ (VI Kal. Martii) e i 25 de Frevâ (V Ka l. Martii) s'azonzéiva 'n giórno, dîto *Bis VI Kal Martii*. Quell'ànno o l'à dónca pigiòu o nómme de *bizestîle*. A riforma à prinçipiòu a partî da-o 45 prìmma de Crìsto e i ànni bizestîli cazéivan ògni 3 ànni. 

A l'ànno bizestîle dozén di astrònomi àn òservòu che l'equinòçio de Primavéia o s'êa spostòu in avànti de tréi giórni e l'é stæto fæto 'n'âtra rifórma: l'ànno bizestîle o l'é stæto fisòu ògni 4 ànni e l'é stæto sâtòu i ànni bizestîli corispondénti a-o 5 prìmma de Crìsto, a l'1 prìmma de Crìsto e a-o 4 dòppo Crìsto. Da l'8 dòppo Crìsto l'é tórna stæto pigiòu l'ûzo di ànni bizestîli, ma de lóngo ògni 4 ànni, ûzo ch'o l'é duòu scinn'a-o 1582 (rifórma Gregoiànn-a).

## Vôxe corelæ
* Ab Urbe condita

## Atri progètti

Categorîa:Anni
Categorîa:Romma
L'Àgogia

**L'Àgogia** (*L'Aquila* in italiàn) a l'é 'na çitæ de 69.543 abitànti, capolêugo da sò provìnsa e da región Abrùsso.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Provinsa de L'Àgogia
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Categorîa:Capolêughi de regioìn italiànn-e
Categorîa:Çittæ d'Italia
Potensa (Baxaicâ)

**Potensa** a l'è unn-a çittæ de 70.295 abitanti, capoleugo da provinsa de Potensa e da region Baxeicâ, dîta ascì Lucànnia.
## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn

## Aministraçión

## Âtri progètti

Categorîa:Çittæ d'Italia
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Categorîa:Capolêughi de regioìn italiànn-e
Catanzâo

**Catanzâo** a l'é 'na çitæ de 95.099 abitanti, capoleugo da provinsa de Catanzâo e da region Calabria.

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Personalitæ lighæ a Catanzâo

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Categorîa:Capolêughi de regioìn italiànn-e
Reggio Calabria

**Réggio Calàbria** (*Rriggiu* in regìn, Ρήγι/*Righi* in grêgo de Calàbria, *Reggio Calabria* ò *Reggio di Calabria* in italiàn) o l'é in comùn e ina çitæ de 170.060 abitànti, capolêugo da sò çitæ metropolitànn-a e sêde do Conséggio regionâ da región Calàbria.

## Giögrafîa

## Stöia

 
## Abitànti

## Pòsti de interèsse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioìn

## Nòtte
;Nòtte a-o tèsto


;Nòtte bibliogràfiche


## Âtri progètti

Categorîa:Çittæ d'Italia
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e