Irlànda

L**'Irlànda** (*Éire* in irlandéize, *Ireland* in ingléize), conosciûa ofiçialménte cómme **Repùbrica d'Irlànda** (*Poblacht na hÉireann* in irlandéize, *Republic of Ireland* in ingléize), a l'é 'n pàize de l'Eoröpa nòrd-òcidentâle. 

## Giögrafîa
L'Irlànda a l'é formâ da 26 de tradiçionâli 32 contêe inte quæ a l'é spartîa l'îzoa irlandéize. A naçión a confìnn-a pe tæra sôlo con l'Irlànda do Nòrd, a quæ a l'é pàrte do Régno Unîo. Inte âtre direçioìn a l'é bagnâ da l'Òcéano Atlàntico e, in particolâ, da-o Mâ Cèltico a sùd, da-o Canâ de Sàn Zórzo a sùd-èst e da-o Mâ d'Irlànda a levànte.

A sò capitâle, e çitæ ciù grànde da naçión ascì, a l'é Dublìn, scitoâ in sciâ rîva de levànte de l'îzoa. Ciù ò mêno o 40% di 5 milioìn d'irlandéixi o stà inte l'àrea metropolitànn-a da capitâle, conosciûa co-o nómme de *[[Greater Dublin Area|Greater Dublin]]*. E âtre çitæ ciù grénde són, inte l'órdine, Cork, Limerick, Galway e Waterford.

## Stöia
O Stâto Lìbero d'Irlànda o l'é stæto creòu, cómme *[[Dominion]]*, into 1922 aprêuvo a-o coscì dîto Tratâto anglo-irlandéize. Inte l'ànno 1937 a l'é stæta adotâ 'na nêuva costituçión, cangiàndo o nómme do pàize in Irlànda e trasformàndolo inte 'na repùbrica co-in prescidénte no esecutîvo votòu a eleçión dirètta. 'Sta rifórma chi a l'é stæta formalizâ into 1948 co-o coscì dîto *[[Republic of Ireland Act]]*. Into dexénbre do 1955 l'Irlànda a l'é intrâ inte Naçioìn Unîe e, into 1973, inte Comunitæ Eoropêe ascì.

O stâto irlandéize o no l'à avûo de relaçioìn formâli con l'Irlànda do Nòrd pi-â ciù pàrte do sécolo XX ma, tra i ànni '80 e '90, a l'é incomensâ 'na colaboraçión co-o Régno Unîo pe atrovâ 'na soluçión a-i coscì dîti "*[[The Troubles|Troubles]]*". A partî da-a fìrma de l'Acòrdio do Venardì Sànto do 1998 o govèrno irlandéize e l'esecutîvo de l'Irlànda do Nòrd àn comensòu a colaborâ in sce 'na série de polìtiche sótt'a-o conséggio ministeriâle nòrd/sùd creòu pròpio con quéllo acòrdio.
## Pòsti de interesse

File:Pasture near Ballyieragh - geograph.org.uk - 15185.jpg|O paezàggio naturâle de Ballyieragh
File:Dublin castle.JPG|O castéllo de Dublìn
File:Celtic cross Knock Ireland.jpg|'Na crôxe çèltica
File:Dublin - Kilmainham - Royal Hospital Park - Gartenhaus.jpg|Dublìn, o Kilmainham - Royal Hospital Park

## Economîa e polìtica
Co-în inportantìscimo céntro finançiâio scitoòu inta çitæ de Dublìn, l'Irlànda a l'é unn-a de dêxe naçioìn co-o PIL pro capite ciù âto do móndo, scibén che 'sto fæto chi o l'é in pàrte dovûo a-a pratica de *[[tax inversion]]* òperâ da vàrie inpréize multinaçionâli ch'àn stabilîo chi a pròpia sêde. Dónca, a partî da-o 2017, a Bànca Centrâle d'Irlànda a fornìsce di dæti agiustæ segóndo çèrti paràmetri (in sìgla GNI*) aprêuvo a-a distorçión asæ rilevànte caxonâ da-o càlcolo co-a deviaçión stàndard. Depoî a sò intrâ inte Comunitæ Eoropêe, o govèrno o l'à adotòu 'na série de polìtiche econòmiche liberâli ch'àn portòu, tra o 1995 e o 2007, a-o grànde perîodo de svilùppo da coscì dîta "tîgre cèltica", finîo pöi into 2008 aprêuvo a-o sccéuppo da crîxi finançiâia in quéllo ànno.

L'Irlànda a l'é òrganizâ cómme 'na repùbrica parlamentâre unitâia. O parlaménto, ciamòu *[[Oireachtas]]*, o l'é formòu da 'na càmia bàssa, a *[[Dáil Éireann]]*, e 'na càmia âta, o *[[Seanad Éireann]]*. O prescidénte da repùbrica, ciamòu *Uachtarán*, o l'é elezûo diretaménte da-i çitadìn e o l'à pi-â ciù pàrte de fonçioìn çeimoniâli da càppo de stâto; a ògni mòddo o l'à çèrti inportànti potêri e cónpiti ascì. O càppo de govèrno, ö sæ o prìmmo minìstro, o l'é ciamòu *[[Taoiseach]]* e o vêgne elezûo da-a càmia bàssa, intràndo in càrega dòppo a nòmina da pàrte do prescidénte; o l'à o cónpito de nominâ i âtri minìstri.

L'Irlànda a l'é 'n pàize svilupòu, co-ina qualitæ de vìtta ch'a l'é tra e ciù âte do móndo. A naçión a l'à 'n bón livéllo de ascisténsa sanitâia, libertæ econòmica e de stànpa, óltre che de svilùppo umâno in generâle. A l'é un di ménbri de l'Unión Eoropêa e tra i fondatoî do Conséggio d'Eoröpa e de l'OECD. O govèrno irlandéize o l'é anæto aprêuvo a 'na polìtica de neotralitæ militâre scìnn-a da-a fìn da Segónda Goæra Mondiâle, refuàndo dónca l'intrâ inta NATO. A ògni mòddo a l'é un di ménbri do PfP e, in pàrte, da PESCO.

## Nòtte


## Bibliografîa
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 
* 
* 
*