Arma Veirana

L**'Arma Veirana** (cunusciüa fina cumme *Arma da Còsta de Cîxöa*) a l'è ina gròtta natürâle ch'a se tröva inte l'âta Vâ du Neva, ai cunfin fra a cumüna d'Èrli e a frasiun de Cîxöa (inte chê de Garesce, Piemunte).

## Carateristiche
Cavità de urigine tetônica, a se dröve a 451 mêtri slm, inte 'na falêxia rìcca de vegetasiun ch'a se tröva in scia spunda de drìcia du turénte. Desvilüpâ cun ina particulâre furma a capànna triangulâre, a l'ha na prufunditài de quarànta mêtri, cun 'na larghéssa màscima de ünze.

U numme *Arma* u derìva daa paròlla pre-latìna, ch'a vö dì *gròtta* e ch'a survavîve ancù aù inta parlâ du pòstu, méntre *Veirana* u derîva da l'antiga famìja ch'a l'axêa a prupietài du terén sciüa ch'a se ghe tröva.

## Stòria

Frequentâ fin dau Paleuliticu dae trebü de cacciaùi-recampaûi ch'i s'eran stabilìi inta Ligüria de chéi témpi (tòstu fra i dêxe e i trénta mìlla àgni fa) a presénta ascì ina série de testimuniânse de bivacchi e sepurtüe de l'òmmu de Neanderthal, furtünûsaménte scampàe ae invaxîve risérche du seculu XIX.

Fundamentâle, inti prìmmi àgni du duimìla e primme cumpagnîe de scâu fàccie da 'n insemme de apasciunài da zôna (Renato Bonfanti e Andrea Lamberti e a mujé, Maria Tagliafico), asemme a l'espertu de Giuseppe Vicino, in témpu cunservatû au Muséu Archeulogicu du Finâ, che l'ha segnalàu ascì a presensa de l'àrma.  

I primmi indissi mustrâan a presensa de sti acampaménti, datài in mòddu paralêlu cu-a presensa in Europa di Neanderthal, fra i 250 000 e i 40 000 agni fa e presenti intu strâtu ciü bàssu de chéi indagài, ciü de precisu, dandu amentu ae datasiùn au carbôniu-14, pâ che a ciü parte da frequentasiun a se sécce verificâ d'in gìru ai 43-44.000 àgni da ancöi.

Fra quantu scuèrtu cu-e riserche andàe avanti fra u 2015 e u 2018 dae üniverscitài de Zena, (cun chèlle de Bulògna e de Ferâra, asémme ad âtri atenêi internasiunâli) se evidénsian e testimuniânse de 'n'ativitài de maxéllu de bestie cumme sèrvi, chinghiâli, rinuserunti e fòrscia ascì de rénne, di quâli i rèstan i segni ascì ch'i l'han facci cöxe. Da e indagini, ducca, u s'è sciurtìu ascì a rilevà in grossu nümeru de framenti de òsse e de vàrrie côse fàcce in préa lucâle (cûtéi, pùnte, rasccétte).

A particularitài du scîtu l'è dâ püre da 'na scuèrta ciü resénte, faccia du 2017 e résa pübbrica du 2021: u ritruvaméntu, inte 'na picìna sòtta prufunda 20 cìtti e làrga 50, de 'n còrpu d'ina matétta, mòrta 50 dì de dòppu aa sò nàscita.

Aa picìna u l'è stàu dau u numme de "Néve" e, e anâlixi purtàe avànti dae üniverscitài cuinvòrte, l'han perméssu de cunsciderâ a dàtta da sepurtüa fra u Pleistucén survàn e l'Ulucén antìgu, côsa ch'a pòrta a êsse a sepurtüa de 'na matétta ciü véja de tüttu u cuntinénte eurupeu. U scìtu, paréggiu pe' qualitài a chê de Upper Sun River, in Berìnxa, l'è ün di pôchi a mustrà cumme i òmmi paleulitici de l'épuca mustràssen atensiùn tantu ai zûveni quantu ai vèji, sensa distinsiùn fra i massci e e fémine.

A determinasiun du sèssu du schéletru u l'è avegnüu recüperàndu e analizandu arcüni framenti di abòssi da dentaüra, de vèrtebre e fina de òsse lunghe. Cun sta côsa lì, s'è sciurtiu püre a capì che u nütrimentu da màre de Neve, cumpostu de càrne animàle e âtri prudòtti da tèra.

Da in làttu se dêve esclüdde, invêce, u cunsümmu de pésci o musculi, anche se gh'è da dì ch'a cundisiun fisiulogica precâria l'axêa facciu scì ch'a crescita di denti a se fermasse 47 e 28 dì primma da nàscita.
  
Asémme a lê, inta tumba u l'è stàu truvàu u curêdu fàcciu de nuvantatréi esemplàri de "Columbella rustica", da imaginâ cumme cüxìi a furmà u vestìu che d'in gìru a l'era fasciâ a picìna. Cun sti li u gh'éra ascì quattru pendìn sgarbàu ch'u ne vegnirea dae vàrve du Glycimeris s.p. e fin 'n artìju de cravâ, truvàu int'ina sòtta lì da vixin.

## Ativitài
D'in ànnu in ànnu a lucâle proloco a l'imbastisce ina vìxita guidâ a l'arma, cu-u sustegnu du prufesû de l'Üniverscitài de Zena Fabio Negrino. L'eventu u se ciamma PaleoValNeva e u permétte fina de descruì méju u teritòriu da Vâ du Néva, pasandu da chélla ch'a l'è a Via da Sâ, ch'a culêga u paìse cun chê de Cîxöa.

## Nòtte


## Âtri prugètti

## Liàmmi au de föra
* 

Categorîa:Giögrafîa da Liguria
Categorîa:Èrli