open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tàgia (cumüna)

**Tàgia** (ascì *Tàggia*, *Taggia* in italiàn) a l'è ina cumǜna de 13.849 abitànti ch'a se tröva int'a pruvincia de Imperia (dati agiurnài au 2025).

## Geugrafìa
A cumüna a cumprende u teritòju de dui diferenti paìsi, chélu de Tàgia, ch'u ghe dà u nome, e chélu de Àrma, càxu che int'a pruvinza u se tröva numa intu capulögu, furmàu da Ineja e U Pòrtu. 

Cumplescivamente u cunta 'na süperfìcie de 31,36 chilometri quadri, estesa surveciü int'u bassìn de l'Argentìna, tantu inta zòna de chélu valùn, quantu di sò afluènti, cume l'Oxentìna, ch'u se ghe zunta in lucalitài San Zorżu.

### Tàgia
Sentru abitàu a tréi chilòmetri daa maìna, u l'è u nücleu ciü antìgu di dui, sciü a bunda de drìta da giaira Argentìna. U sò nucleu uriginàiu, l'antìga *Tabia* medievàle, u l'è staitu tiàu sciü inturnu au priuràu benedetìn da Nostra Scignùa du Canéu.

### Àrma
Edificàu lòngu a còsta, pìja u nome daa grotta ciamà *Arma da Nunzià*, ai cunfìn cun a cumüna de San Remu, scituà au de sùta du prumontòju cun u stézzu nòme. Svilüpàu ciü ressentemente, u cröve chéla parte finàle da ciàna furmà daa giaira de Tàgia, ciü in autra parte culucà inta zona li de daré, i cuscì diti *Casteleti*. A sti chi a se zunze pöi a pàrte növa, lòngu a stràda de culegamentu cun Tàgia.

### Cunfìn
Tàgia a cunfìna a nòrd cun Baücu, Seriana (versu punente) e U Dusséu (versu punente), Preabrüna, U Castelâ e A Rìva a levante e San Remu a punente.

## Stòia

## Pòsti de interesse

## Ecunumia

## Cultǜa
### U dialetu de Tagia
A Tagia a se parla ina variante da lénga lìgüre, de tranżiziùn tra u Lìgüre de punente e chélu de sentru-punente.

Pe sarvà stu dialetu chi u l'è staitu pübricàu in glusariu etimulogicu ascì, du 2019, cüràu da Costante Lanteri e Silvio Balestra.

De seguitu a tabèlla da grafìa da éli adutà.

## Fèste e fée

## Vìe de cumünicaziùn
* Tàgia a l'è servìa da 'na Staziun feruviària sciü a Feruvìa Zena-Vintimija.

## Autri prugèti

## Nòtte

Tàgia
Ciävai

**Ciävai** (prononçiou , *Chiavari* in italian) u l'è in comun ligure de 27.435 abitanti da çitæ metropolitann-a de Zena.

## Geògrafia
O l'è inta çitæ metropolitann-a de Zena, vixìn a Lavagna e a Zoaggi da-a parte do mâ. Verso a-o monte gh'è Caperann-a, chi o l'è unn-a fraçion, Carasco e San Sarvou. Gh'è in sciumme tra Lavagna e Ciävai: l'Entella; e ghè in torente intu mezo de Ciävai: Roinà.

Ciävai l'è sia in sciù mâ che in ta colinn-a, comme tutte e çitæ da Liguria ch'i s'affaxan in sciù mâ.

## Stöia

## Abitanti
### Evoluçión demografica

## Pòsti de interesse

## Economia

## Coltua

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Aministraçion

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Atri progetti
Sivessa

**Sivessa** (*Civezza* in italian) a l'è ina cumüna ligür̂e de 637 abitanti, inta pruvincia de Imper̂ia.

## Geugrafia

## Stor̂ia

## Abitanti

## Posti de inter̂esse
### Architetür̂e religiuse

Civezza-chiesa san marco.jpg|A gexa de San Marcu
Civezza-oratorio san giovanni battista.jpg|L'ur̂ator̂iu de San Giuanni Evangelista

* Gexa de San Marcu, intu paise
* Ur̂ator̂iu de San Giuanni Evangelista, intu paise
* Ur̂ator̂iu de San Roccu, in scia via pe I Pöxi
* Capela du Sarvatù, in scia via pe San Lur̂ensu
* Capela de San Bastian, de sutta du paise

### Architetür̂e civili

### Architetür̂e militâri

## Ecunumia

## Cultür̂a

## Manifestasiui

## Feste e fer̂e

## Aministrasion

## Vie de cumünicasion

## Note


## Autri prugetti
Campomon

**Campomon** (scrìto ascì **Canpomon**, *Canpomarón* ascì in zeneize de Zena, *Campomorone* in italiàn) o l'è 'n comûne ligure de 6.490 abitanti inta çittæ metropolitann-a de Zena.

## Giögrafîa
O teritöio comunâle o se trêuva in parte inta valle do Verde (ramo sorgentifero prinçipâ da Ponçeivia) mentre parte (a-o de là do spartiægue appennìnico) a l'appartegne a-o baçin do Pò.

## Stöia
O primmo documento stòrico dove compâ o nomme de questo çentro o l'è in atto notarile do 6 settembre 1163 da-o quæ vegnimmo a savei de l'acquisto da parte de Ansado Döia de bén immòbili *in Langasco et Campomorone*. De segûo questa zöna de l'entrotæra zeneize a se presentava ocupâ da comunitæ ben organizæ za a-i tenpi da conquista româna, comme se dedûxe da-o testo da bén nòta *Töa de Ponçeivia*, ch'o ne riferisce de ratelle fra *Langensi* e *Genuati*.

## Abitanti

## Pòsti de interesse
* A *Sàia* (secolo XVI), magazzin fortificòu realizòu da-a Repubbrica de Zena in sciâ via do passo da Bocchetta.
* *[[Laghi do Gorzente]]*, baçin artifiçiali che aliméntan o condûto De Feræ-Galiêra ch'o serve parte da çittæ de Zena.
* Se ve trovei a passâ da San Steva de Làrvegu, no scordeive de anâ a vixitâ a Gexa baròcca, e se vedei o pàrreco domandéighe de fâve védde i doî battisteri che gh'é into complesso da Gexa. Un o l'è do setteçento e o ciù vêgio u l'è de l'anno mille.

## Economîa

## Coltûa
### Musei
* Museo de Paleontologia
* Museo de Marionette, comprendente i materiali de Angelo Cenderelli (sec. XIX)
* Museo da Crôxe Rossa Italiann-a

## Manifestaçioìn

## Feste e fêe
A l'é stæta presentâ a maschera da val Polceivia, a se ciamma Procobera, comme i antighi români ciamavan a nòstra valle. Pe véddila ciamæ a Proloco da Valpolceivia a Pontedêximo.

## Aministraçión

## Comunicaçioìn
Atraverso Canpomon passa a stradda provinciâle ch'a pòrta a-o Piemonte atraverso o Passo da Bocchetta, realizzâ into secolo XVI in sce 'n progetto de Galeazzo Alessi. Pe dä un'idea de l'importansa de questa via into passòu, se conscîdere che un Anonimo do 1736, inte 'na *Descrizione delle montagne appenniniche*, o riferiva che in Italia, pe unn-a estenscion de 212 miggia, existeiva sôlo dôe stradde carosàbili: quella da Bocchetta e n'âtra colegante Firense e Bologna. 

Canpomon a l'è unîa a-a stasion ferroviâia de Pontedêximo (linia Zena-Turin-Milan via Buzalla-L'Isôa do Canton) da-i autoservissi ATP, che razonzen anche e fraçioìn.

## Nòtte


## Atri progetti

Categorîa:Comûni da çittæ metropolitann-a de Zena
Lumarso

**Lumarso** (*Lumarzo* in italian) o l'è in comun ligure de 1.426 abitanti inta çitæ metropolitann-a de Zena.

## Giögrafîa
Lumarso o s'atreuva inta parte ciù âta da Valadda Fontann-a Bónn-a, in scê rîve do torente Lavagna.

## Stöia

 
## Abitanti
### Evoluçión demografica

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progetti

Categorîa:Comûni da çittæ metropolitann-a de Zena
A Sipressa

**A Sipressa** (*Cipressa* in italian) a l'è ina cumüna ligür̂e de 1.195 abitanti, inta pruvincia de Imper̂ia.

## Geugrafia

## Stor̂ia

## Abitanti

## Posti de inter̂esse
### Architetür̂e religiuse
;Parocchia da Sipressa

Cipressa-chiesa visitazione1.jpg|A gexa da Visitasiun
Cipressa-oratorio ss annunziata3.jpg|L'ur̂ator̂iu da Nunsiâ

* Gexa da Visitasiun, intu paise
* Ur̂ator̂iu da Nunsiâ, intu paise
* Capella da Madonna du Rusâr̂iu, ai Ar̂egai

;Parocchia de Vingöia

Lingueglietta-chiesa natività maria vergine1.jpg|A gexa da Nativitè
Lingueglietta-chiesa natività maria vergine4.jpg|L'ur̂ator̂iu da Nunsiâ e, de daré, a gexa
S.Pietro-Lengueglietta.jpg|A gexa-furtessa de San Per̂u

* Gexa da Nativitè de Mar̂ia, intu paise
* Ur̂ator̂iu da Nunsiâ, de fiancu da gexa
* Gexa-furtessa de San Per̂u, intu paise
* Ur̂ator̂iu de San Roccu, intu paise

;Parocchia di Ciai
* Gexa da Madonna di Anger̂i, ai cunfen cun A Costa

### Architetür̂e civili

### Architetür̂e militâri

## Ecunumia

## Cultür̂a

## Manifestasiui

## Feste e fer̂e

## Aministrasion

## Vie de cumünicasion

## Note


## Autri prugetti
Väze

**Vâże** (*Varaṡṡe* in arbenganéiże, *Varas̠s̠e* in finarìn, *Varazze* in italiàn) u l'è in cumüne ligüre de 12.559 abitanti in tà pruvinsa de San-na.

## Geugrafìa
U cumüne de Vâże u se tröva in tà Rivéa de Punente, cun u sö teritoiu cumünale ch'u nu cunprende sulu a fascia custéa, ma ascì tanti bricchi de l'entrutèra, cu-u ciü èrtu ch'u l'è u Munte Beigua (1.287&nbsp;m).

U l'è u cuártu cumüne pe nümeru de abitanti in tà pruvinsa de San-na.

### Climma
U climma de Vâże u l'è tenpióu marittimu. A tenperatüa media a l'annu a l'è de +15,6&nbsp;°C e gh'è in-na grande ümiditè, màscime de stè, e ghe ciöve de media 1300&nbsp;mm a l'annu.

## Stöia

## Abitanti
### Evulusiùn demugrafica

## Posti de interèsse
### Architetüe religiuże

File:Varazze (SV) - collegiata di Sant'Ambrogio - facciata - 01.jpg|A facià da géxa de Sant'Anbröxu
File:Oratorio di Nostra Signora Assunta Varazze.jpg|Ötòiu de l'Assunta
File:Varazze - Santuario di Santa Caterina.JPG|U Santuàiu de Santa Catain-na
File:Varazze - Chiesa dei Santi Nazario e Celso - 2023-09-30 11-07-23 001.JPG|San Nazâ e Celsu


### Architetüe civili

### Architetüe militäri

## Ecunumìa

## Cultüa
### Istrusiùn

### Dialettu väżìn

## Manifestasiuìn

## Fèste e fèe

## Sport
U zögu du balùn, cumme in tu restu da Ligüria, u l'è u sport ciü pupuläre a Vâże, a ogni moddu sun peró i pattìn ch'an purtòu e ciü grandi vitöie aa sité, cun titoli italièn, europei e mundiäli guagnè dai atleti da Polisportiva S. Nazario. A Polisportiva a se occupa ascì de bocce e de ätri sport.

A scuaddra de balùn ciü inpurtante a l'è u Varazze 1912 Don Bosco, che àua u zöga in tà Prumusiùn, ma ch'u l'è stètu fin-na in tà Serie C. Gh'è ascì in-na scuaddra du burgu de San Nazä, l'A.C. San Nazario, ch'a l'è rivä aa Primma Categurìa.

Inpurtante in tà sité u l'è delungu stètu u ciclismu, anche grassie ai tenpi de cuande u Fausto Coppi, regurdòu da in munümentu in scià pasegiäta, cu-a sö scuaddra u vegniva a svernà e alenäse chi. In tenpi ciü vixìn, u Gìu d'Italia u l'à fètu tappa ciü òte a Vâże anche pe l'apasciunòu interesamentu de Carlo Delfino, megu e scritù de libbri de ciclismu.

Dapö, nu bezögna poi ascurdäse de sucietè spurtìe che se occûpan de ballaxiòu (CelleVarazze Volley), de atletica lezéa (Atletica Varazze), de ballabanestru (Juvenilia Varazze) de tennis (A.S.D. Tie Break Varazze) e de sport, surviatüttu ballaxiòu, amaturiäle (B.C. Varazze Swindlers), Christmas Cup (Coppa de Denä).

## Amministrasiùn

## Cumünicasiuìn

## Notte


## Ätri prugètti

## Ligammi de föa
*
Mê

**Mê** (*Mele* in italian) o l'é 'n comùn ligure inta çitæ metropolitann-a de Zena ch'o gh'à 2.530 abitanti (a-i 31 d'òtobre do 2023).

## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti
### Evoluçión demografica

## Pòsti de interesse

### Scîti archiològichi
* Prîa de Issel: scitoòu inta localitæ de Giùtte, a mónte de l'Ægoasànta, quésto magheu incîzo o l'é stæto descovèrto do 1908 da l'Arturo Issel, ch'o gh'à dæto o nómme. O l'è covèrto da quàrche çentenâ de cavitæ riónde, dîte "*coppelle*", insémme a de âtre figûe a fî ò a crôxe, da-o scignificâto antropomòrfo.

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Comunicaçioin

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Comûni da çittæ metropolitann-a de Zena
Aosci

**Aosci** ò **Ousci** o l'è un comun ligure de 2.334 abitanti da Çittæ metropolitann-a de Zena.

## Geògrafia

## Stoia

## Abitanti
### Evoluçión demografica

## Pòsti de interesse

## Economia

## Coltùa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Comûni da çittæ metropolitann-a de Zena
Uigu

**Uigu** (o inscì *Auìgu*, *Aurigo* in italiàn) a l'è ina cumüna ligüre da pruvinsa de Imperia ch'a cunta 331 abitanti.

## Geugrafia

## Stòia

## Posti de interesse

### Architetüe religiuse

### Architetüe civili

### Architetüe militâri

## Ecunumia

## Cultüa

## Manifestasiòn

## Feste e fée

## Vie de cumünicasiòn

## Nòtte


## Autri prugètti
Triöra

**Triöra** (o *Triöira*, ascì *Triöa*, scrìtu *Triêua* in zenese, *Triöira* in brigascu, *Triora* in italian) a l'è 'na cumüna ligüre d'a Pruvinça de Imperia ch'a cunta 396 abitanti (daiti agiurnài du 2023).

## Geugrafia
Triöira l'è int'a Tèra Intemelia. L'è in çima d'a Vale Argentina.

## Storia
L'è cunusciüa sopratütu parché in t'u çincheçentu l'è stata teatru de na cacia ae baggiüe.

## Abitanti

## Pòsti de interesse
### Architetüre religiuse

18010 Triora IM, Italy - panoramio.jpg|A geixa d'a Sunta
Triora - chiesa di San Dalmazio - campaniletto.jpg|Campanìn de l'uratoriu de San Dalmassu
Chiesa di San Bernardino con ippocastano, Triora.jpg|A geixa de San Benardìn
Church of Loreto (Triora).jpg|A Madona d'u Luretu

;Parocchia de Triöra
* Geixa d'a Sunta, int'u paise
* Uratoriu de San Gian Batista, int'u paise
* Uratoriu de San Dalmassu, int'u paise
* Geixa de Sant'Agustìn, a munte d'u paise
* Geixa de Santa Maria d'e Grasie, insc'a via pe I Mürìn
* Geixa de San Benardìn, a punente d'u paise
* Geixa de San Giuani ai Prài, insc'u stradùn pe Baiardu; int'u cumün di Mürìn ma sutta aa parocchia de Triöra
* Santuriu d'a Madona d'u Bun Viagiu, a Cian Fregu, de sutta d'u paise
* Santuariu d'a Madona d'u Luretu, int'a frasiùn d'u Luretu
* Uratorio de Sant'Antoniu, int'a frasiùn de Bregalla

;Parocchia de Cetta
* Geixa d'u Santiscimu Nume de Maria
* Capela de Sant'Ixidoru

;Parocchia de Creppu
* Geixa d'a Natività de Maria

;Parocchia de Reaudu
* Geixa d'a Madona d'u Rusariu

;Parocchia de Verdegia
* Geixa d'a Madona d'u Carmu

### Architetüre civili
* Cà d'e Baggiüe.

### Architetüre militäri

## Ecunumia
L'Alpeggiu de Triöra u l'è in furmaggiu prudütu inta zona de Triöra.

## Cultüra

## Manifestaçiùe

## Feste e fére

## Aministraçiùn

## Cumünicaçiùe

## Nòtte


## Âutri prugètti
Rapallo

**Rapallo** (*Rapallo* in italian) o l'é 'n comùn ligure de 29.388 abitanti inta çitæ metropolitann-a de Zena.

Pe-o nûmero di seu abitanti o l'é o sesto comùn ciù popolôzo da Ligûria, deré a Zena, Spezza, Sann-a, Sanremmo e Impeia, e o primmo tra quelli do Tigùllio.

## Giögrafia

## Stöia

## Abitanti
### Evoluçión demografica

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progetti

Categorîa:Comûni da çittæ metropolitann-a de Zena
A Burdighea

**A Burdighea** (*Bordighera* in italian) a l'è in cumün ligüre de 10.198 abitanti ch'u se tröva int'a pruvinsa de Imperia.

## Geugrafia

## Storia

## Abitanti

## Posti de interesse

## Ecunumia

## Cultüra
### Parmureli de Burdighea

Chele bele föie de parmura gianche tüte intresae che u Papa e i auti Prelati a dumenega de parmure i porta in prucesiun i vegne intresae a magiur parte a Burdighea, che pe ninte a se ciama a cità de parmure. L'è ina tradisiun che a düra de ciüù de 400 ani e esatamente da u 1586, candu Papa Sisto V u stava costruendu a bazilica de San Pietro e u ghe vureva in ubeliscu che u l'eira a u circu maximu, e u l'aveva dau urdine in cun i editu che pe chi l'avese parlau mentre i l'aisava ghe sareva stà a pena de morte, ma mentre i u drisava e corde e se alungava cume in elasticu, e alura se sentiu ina vuixe crià "Aiga a e corde!". L'eira stau Capitan Bresca, Burdigotu; u soi sugerimentu u l'è stau seguiu e l'obeliscu finarmente drisau, alura u Papa u l'ha vuxiu viè chi l'avese parlau, e invece de faru punì u g'ha dumandau cose u vurese in scangiu de u sugerimentu che u l'aveva dau, e cu l'aveva sarvau a cerimonia e u travaiu de tanta gente.

Elu u g'ha dumandau che a sua famia a purese pe sempre furnì e föie de parmura a San Pietro pe a festa de parmure e sa tradisiun a düra ancura anchöi, e ancura anchöi i parmurai, i serca e parmure ciü bele pe ligale e faghe vegne e föie gianche, e nosce done i l'intresa pe fare diventà de opere d'arte chi sembra vive, intresandu in te se föie in savè e ina trdisiun chi se tramanda da ina generasiun a l'autra in cun tüti i soi segreti intresandu anche a sacralità de sa cianta che fin da l'antighità in te tüti i populi a l'hà sempre rapresentau u divin, e in ta nuxia relugiun u martiriu.

## Manifestasiùe

## Feste e fèire

## Sport

## Aministrasiùn

## Vie de cumünicasiùn
A Burdighea a l'è servìa da ina stasiùn feruviària sciüa feruvìa Zena-Ventemiglia.

## Note
;Note au testu


;Note bibliugrafiche


## Autri prugèti
Campo

**Campo** (*Campo Ligure* in italian) o l'è un comùn ligure de 2.806 abitanti inta çitæ metropolitann-a de Zêna, o paize o l'êa dîto *Campofreido* a-i tempi d'accai.

## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Comunicaçioin

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Comûni da çittæ metropolitann-a de Zena
Cogoeuo

**Cogoeuo** (*Cogorœuo* primma do XIX sec., *Cogheu* in zeneize) o l'è un comune ligure de 8.438 abitanti da çitæ metropolitann-a de Zena.

## Giögrafîa
O comune o s'atreua lungu à costa da rivea de punénte, mentre e frascioìn de Lerca, Prouzanin e Scærboasca sun scituæ a l'interno verso i bricchi. O comune o l'é limitòu a ponénte da o torente Éistra, e a levante da o torente Leun. O primmo o separe da o comune de Väze, e o determina ascì a fìn da provinsa de Zena, mentre l'atro o l'è o confin con o comune de Arensen. 

Cogoeu o fava parte da Comunitæ Montan-a Argentea insemme ai doî comuni liguri Arensen e Mê e o l'è in comune do Parco naturale regionale du Beigua insemme a Arensen, Väze, Steia, Sascé, Mason, Tiglieto, Roscigion e Campo.
* Clascificaçion sismica: zöna 4 (sismiçitæ irrilevante), Ordenança PCM n. 3274 del 20/03/2003
* Clascificaçion climatica: zöna D, 1517 GR/G.

## Stöia

## Abitanti
### Evoluçión demografica

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Comûni da çittæ metropolitann-a de Zena
Casella

**Cazélla** (*Casella* in italiàn) o l'é 'n comùn lìgure de 3.064 abitànti inta çitæ metropolitànn-a de Zêna.

## Giögrafîa

## Stöia

## Abitànti
### Evoluçión demogràfica

## Pòsti de interèsse

## Economîa
Into sécolo dixinêuve Cazélla a l'êa ciamâ "a piccola Svissera" pe-o grande svilùppo turistego, sorvetùtto da pârte da borghexîa zenéize.

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioìn

Cazélla a l'é famôza pò-u Trenìn de Cazélla, ch'o conlîga quésto pàize a-a çitæ de Zêna.

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Comûni da çittæ metropolitann-a de Zena
Ronco

**Ronco** (*Ronco Scrivia* in italiàn) o l'è 'n comùn lìgure de 4.166 abitanti inta çitæ metropolitann-a de Zena.

## Geògrafia
O s'atreuva inta Valle Scréivia, donde score o sciùmme Screivia, e o l'è scituòu inta çitæ metropolitann-a de Zena. Into seu teritöio gh'é 'na fraçion bén popolôza: Bórgo di Fornæ. Âtre fraçioìn son i Ciapoæ, Panigasse, Izoabónn-a, Tann-a d'orso, Vallecâda, Cascinn-e, Præfaccia e âtre.

## Stöia

 
## Abitanti
### Evoluçión demografica

## Pòsti de interèsse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioìn

## Nòtte


## Âtri progetti

Categorîa:Comûni da çittæ metropolitann-a de Zena
Airöre

**Airöre** (*Airöe* in zenese, *Airole* in italian) u l'è in cumün ligüre de 370 abitanti ch'u se tröva int'a pruvinsa de Imperia.

## Geugrafia

## Storia

## Abitanti

## Posti de interesse
### Architetüre religiuse

Airole-chiesa ss filippo giacomo10.JPG|A geixa d'i Santi Filipu e Giacumu
Airole-santuario delle grazie.JPG|A Madona d'e Grasie

;Parocchia de Airöre
* Geixa d'i Santi Filipu e Giacumu, int'u paise
* Uratoriu de San Gian Batista, int'u paise
* Santuariu d'a Madona d'e Grasie, dau campusantu

;Parocchia de Colabassa
* Geixa de San Clemente, int'u paise
* Capela de l'Imaculà, int'u paise
* Capela de San Benardu, insc'a via d'Airöre

### Architetüre civili

### Architetüre militari

## Ecunumia

## Cultüra

## Manifestasiùe

## Feste e fèire

## Sport

## Amministrasiùn

## Vie de cumünicasiùn
### Strade

### Feruvie

## Note
;Note au testu


;Note bibliugrafiche


## Autri prugeti

## Ligami de föra
*
A Còsta

**A Costa** (dita inscì **A Costa di Rainei** o **Costarainea**, *Costarainera* in italian) a l'è ina cumüna ligür̂e de 786 abitanti, inta pruvincia de Imper̂ia.

## Geugrafia

## Stor̂ia

## Abitanti

## Posti de inter̂esse
### Architetür̂e religiuse

Costarainera - panoramio (2).jpg|A gexa de San Giuan Batista
Costarainera-oratorio san carlo.jpg|L'ur̂ator̂iu de San Carlu
S.Antonio-Costarainera.JPG|A gexa de Sant'Antoniu

* Gexa de San Giuan Batista, intu paise
* Ur̂ator̂iu de San Carlu, intu paise
* Gexa de Sant'Antoniu, in scia via pe u Munte da Costa
* Ur̂ator̂iu de San Bastian, in diresiun de Vingöia, in ruvina

### Architetür̂e civili

### Architetür̂e militâri

## Ecunumia

## Cultür̂a

## Manifestasiui

## Feste e fer̂e

## Aministrasion

## Vie de cumünicasion

## Note


## Autri prugetti
Purnasce

**Purnasce** (*Pulnošše* in urmeàscu, *Pornasce* in zenese, *Pornassio* in italiàn) a l'è ina cumüna ligüre de 635 abitanti inta pruvinsa de Imperia.

## Geugrafìa

## Storia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Ecunumia

## Cultüra

## Manifestasiùi

## Feste e fére

## Aministrasiùn

## Vie de cumünicasiùn

## Nòtte


## Autri prugètti
Puntedasce

**Puntedasce**** (*Pontedassio* in italiàn), a l'è ina cumüna ligüre da pruvinsa de Imperia ch'a cunta 2.353 abitanti.

## Geugrafia

## Stòia

## Posti de interesse
### Architetüe religiuse

### Architetüe civili

### Architetüe militâri

## Ecunumia

## Cultüa

## Manifestasiòn

## Feste e fée

## Vie de cumünicasiòn

## Nòtte


## Autri prugètti
Roscigion

**Roscigion** (*Rsciugni* into parlâ do pòsto) o l'é un comun ligure de 2.509 abitanti inta çitæ metropolitann-a de Zena.

## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti
### Evoluçión demografica

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Comunicaçioin

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progetti

Categorîa:Comûni da çittæ metropolitann-a de Zena
A Særa

**A Særa** (**Særa Ricò** ascì, *Serra Riccò* in italiàn) o l'é un comùn lìgure de 7.579 abitànti inta çitæ metropolitànn-a de Zêna.

## Giögrafîa
A Særa a se trêuva inta valàdda da Ponçéivia.

## Stöia

## Abitànti
### Evoluçión demogràfica

### Minorànse forèste
Segóndo l'ISTAT, a-i 31 de dexénbre do 2019, a-a Særa gh'êa 252 rescidénti forèsti.

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe militâri

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

## Aministraçión
### Scìndichi da Særa

### Binelàggi
* 

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Comûni da çittæ metropolitann-a de Zena
Prebüna

**Prebüna** (*Pietrabruna* in italian) a l'è ina cumüna ligür̂e de 419 abitanti, inta pruvincia de Imper̂ia.

## Geugrafia

## Stor̂ia

## Abitanti

## Posti de inter̂esse
### Architetür̂e religiuse
;Parocchia de Prebüna

Pietrabruna-chiesa san matteo.jpg|A gexa de San Matté
Pietrabruna-oratorio ss annunziata.jpg|L'ur̂ator̂iu
Pietrabruna-chiesa san gregorio.jpg|A gexa de San Grigö

* Gexa de San Matté, intu paise
* Ur̂ator̂iu da Nunsiâ, intu paise
* Gexa de San Grigö, dau simiter̂u
* Capela de San Roccu, a munte du paise

;Parocchia de Buscumâ
* Gexa de San Benardu, intu paise
* Ur̂ator̂iu da Nunsiâ, intu paise
* Capela de San Scir̂u, dau simiter̂u

;Parocchia da Ture di Papui
;Parocchia de Prebüna

WP 20150826 - Torre Paponi 002.jpg|A gexa da Ture
WP 20150826 - Torre Paponi 003.jpg|L'ur̂ator̂iu da Nunsiâ

* Gexa di Santi Cosma e Damian, intu paise
* Ur̂ator̂iu da Nunsiâ, intu paise
* Capela de San Tognu, in scia via du simiter̂u

### Architetür̂e civili

### Architetür̂e militâri

## Ecunumia

## Cultür̂a

## Manifestasiui

## Feste e fer̂e

## Aministrasion

## Vie de cumünicasion

## Note


## Autri prugetti
Carpaxe

**Carpàxe** (*Carpàixe* in baücögnu, *Carpaxe* in ineglìn, *Carpaaž* in brigascu, *Carpasio* in italiàn) u l'è in paìse ligüre da pruvìncia de Impéria ch'u cònta 153 abitànti ch'u l'ha fàitu cumüna pe còntu sò fina du 2018, quand'u s'è füsu cun Muntàutu in ta cumüna növa de Muntàutu Carpàxe.

## Geugrafìa

## Stòia

## Abitànti
### Evulusiùn demugràfica

## Pòsti de interèsse

## Ecunumìa

## Cultüa

## Manifestasiùi

## Fèste e fèie

## Aministrasiùn

## Vie de cumünicasiùn

## Nòte
;Nòte au tèstu


;Nòte bibliugràfiche


## Àutri prugèti

Categorîa:Muntautu Carpaxe
Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Inpéria
L'Isura

**L'Isura** (*Isolabona* en italiàn) a l'è ün cumün ligüre de 681 abitanti che u se trœva enta pruvinsa de Imperia, enta valä da rüvaira Nervia.

## Geugrafia

## Storia

## Abitanti

## Posti de interesse
### Architetüre religiuse

Isolabona abc12.jpg|A gèija de Santa Maria Madarena
Isolabona abc10.jpg|L'uratoriu da Santa Cruxe
Isolabona-santuario ns delle grazie-facciata1.jpg|U Santuäriu da Madona de Grasie
Chiesetta di San Giovanni Battista, Isolabona.jpg|A gèija de San Zäne

* Gèija de Santa Maria Madarena, entu paise.
* Uratoriu da Santa Cruxe, entu paise.
* Santuäriu da Madona de Grasie, sciü u stradùn pe Pigna
* Gèija de San Zäne, dau campusantu

### Architetüre civili

### Architetüre militäri

## Ecunumia

## Cultüra

## Feste e fere

## Sport

## Aministrasiùn

## Vie de cumünicasiùn

## Note
;Note a-u testu


;Note bibliugrafiche


## Autri prugeti
Campurussu

**Campurussu** (*Camporosso* in italian) u l'è in cumün ligüre de 5.599 abitanti ch'u se tröva int'a pruvinsa de Imperia.

## Geugrafia

## Storia

## Abitanti

## Posti de interesse
### Architetüre religiuse

Abside della Chiesa San Michele, Camporosso, Italia - 20080719-02.jpg|A geixa de San Marcu
Camporosso - Oratorio della Santissima Annunziata - 2024-09-07 19-44-18 001.jpg|L'uratoriu d'i Gianchi
Oratorio del Suffragio o dei Neri, Camporosso, Italia - 20080719.jpg|L'uratoriu d'i Negri
Camporosso - Chiesa di Sant'Andrea - 2024-09-07 19-42-59 001.jpg|A geixa de Sant'Andrea

;Parocchia de Campurussu
* Geixa de San Marcu, int'u burgu
* Uratoriu d'i Negri, int'u burgu
* Uratoriu d'i Gianchi, ai cunfìn d'u burgu versu settentriùn
* Geixa de San Peiru, int'u campusantu
* Geixa de Sant'Andrea, insc'u stradùn pe' Dussaiga
* Geixa de San Rumàn, int'a regiùn dau meiximu numme
* Capela d'a Madona d'a Neve, in Ciaixe
* Capela de San Giacumu, int'a frasiùn de San Giacumu

;Parocchia d'a Trinità
* Geixa d'a Santiscima Trinità, â Trinità

### Architetüre civili

### Architetüre militari

### Natüra

## Ecunumia

## Cultüra

## Manifestasiùe

## Feste e fèire

## Sport

## Amministrasiùn

## Vie de cumünicasiùn

## Note
;Note au testu


;Note bibliugrafiche


## Autri prugetti

## Ligami de föra
*
U Castelà (cumüna)

**U Castelà** (*Castellaro* in italiàn) u l'è ina cumǜna lìgüre de 1.269 abitànti, int'a pruvìncia de Impéria.

## Geugrafìa

## Stòia

## Pòsti de interèsse

## Ecunumìa

## Cultüa

## Manifestaziùi

## Fèste e féie

## Aministraziùn

## Vìe de cumünicaziùn

## Nòte


## Autri prugèti
Avrigâ

**Avrigâ** (*Bligal* in vrigarencu, *Apricale* in italian) u l'è in cumün ligüre de 616 abitanti ch'u se tröva int'a pruvinsa de Imperia.

## Geugrafia

## Storia

## Abitanti

## Posti de interesse
### Architetüre religiuse

Apricale-chiesa purificazione1.JPG|A geixa d'a Pürificasiùn de Maria
Chiesa Apricale abc3.JPG|L'uratoriu de San Bertumé
Chiesa di Sant'Antonio (Apricale).jpg|A geixa de Sant'Antoniu
Cappella di San Martino, Apricale.jpg|A capela de San Martin
Apricale-chiesa santa maria degli angeli.JPG|A geixa d'a Madona d'i Angeri
Cappella di San Rocco, Apricale.jpg|A capela de San Rocu

* Geixa d'a Pürificasiùn de Maria, int'u paise
* Geixa d'a Madona d'i Angeri, int'u paise
* Uratoriu de San Bertumé, int'u paise
* Geixa de Sant'Antoniu, dau campusantu
* Capela de San Martin, int'u valùn d'u Merdansu
* Capela de San Miché, insc'e rive d'u Munte Foà
* Capela de San Rocu, a setentriùn d'u paise
* Capela de San Vincensu Ferrer, insc'a via de Preinaudu

### Architetüre civili

### Architetüre militari

## Ecunumia

## Cultüra

## Manifestasiùe

## Feste e fèire

## Sport

## Amministrasiùn

## Vie de cumünicasiùn

## Note
;Note au testu


;Note bibliugrafiche


## Autri prugetti
Ciüxavéja

**Ciüxavéja**** (*Chiusavecchia* in italiàn)  a l'è ina cumüna ligüre da pruvincia de Imperia ch'a cunta 523 abitanti.

## Geugrafia

## Stòia

## Posti de interesse
### Architetüe religiuse

### Architetüe civili

### Architetüe militâri

## Ecunumia

## Cultüa

## Manifestasiòn

## Feste e fée

## Vie de cumünicasiòn

## Nòtte


## Autri prugètti
Seriana

**Se''r''iana** (*Çeriann-a* en zeneze, *Ceriana* en italian) u l'è in cum*ù*n en ta pruvincia d'Empe''r''ia ch'u cunta 1&nbsp;106 abitanti (daiti agiurnài au 2023).

## Geugrafia

## Sto''r''ia

## Pòsti d'ente''r''ese
### Architet''ur''e religiuze

File:Ceriana - Chiesa dei Santi Pietro e Paolo - 2023-09-03 17-51-31 001.JPG|A geija n*o*va de San Pe e Paulu
File:Ceriana-P1010193.JPG|U*r*ato*r*iu de Santa Cate*r*ina
File:Santoâio da Madònna da Vìlla (Çeriànn-a) - estèrno (1).jpg|Santua*r*iu da Madona da Vila
File:Chiesetta di San Bernardo, Ceriana.jpg|A geijeta de San Benardu
File:Chiesetta di Santa Lucia, Ceriana.jpg|Santa L*u*cia
File:Ceriana-P1010187.JPG|A Vizitasiùn

*Geija da parochia de San Pe e San Paulu
*Geija veglia de San Pe e San Paulu
*Santua*r*iu da Madona da Vila
*Geija de Sant'Andrea apostulu
*U*r*ato*r*iu da Vizitasiùn
*U*r*ato*r*iu de Santa Marta
*U*r*ato*r*iu de Santa Cate*r*ina
*Geijeta de San Giuvani Batista
*Geijeta de Sant'Antognu da Paduva
*Capela de San Bastiàn
*Geijeta de San Sarvatù
*Capela da Madona di Laghé
*Capela de San Giacumu
*Geijeta de Santa R*o*za
*Geijeta de San Dumenegu
*Geijeta de San Benardu
*Capela da Madona du Lu*r*eu
*Geijeta de Santa Filumena
*Capela de Santa Rita
*Geijeta de Santa L*u*cia
*Resti da geijeta de Sant'Ana
*Resti da geijeta de San Bertumé

## Ecunumia

## Cult''ur''a
### U dialétu se''r''ianascu
A Se*r*iana a se parla ina varietà de lìg*ur*e de punente, ch'u mantegne di trati carateristichi rispetu a chéli da Rivea. Du 2022 u l'è staitu p*u*bricàu u disiuna*r*iu da parlà lucale, òpe*r*a de Loredana Veneziano.

### M''u''jica

En tu reperto*r*iu m*u*jicale se*r*ianascu i se tr*o*van tanti tòcchi da tradisiùn pupulari, cantài segundu a furma di cuscì dìti "Trallalero". 
Atìva, difati, en tu paìze a l'è a cumpagnia pulifonica "del Sacco", fundà du 1926. *U*n di canti ci*ù* famuzi u l'è *A vita l'è bèla*, ch'u cunta da belesa da vita cand'i s'è zuveni.

## Manifestasiùn

## Feste e fe''r''e

## Cumenicasiùn

## Nòte


## Autri prugeti
I Spiareti

**I Spiareti** (*Ospedaletti* in italian) u l'è in cumün ligüre de 3.180 abitanti, ch'u se tröva inta pruvinsa de Imperia.

## Geugrafia

## Stoia

## Abitanti

## Posti de interesse

## Culumìa

## Cultüra

## Manifestassiun

## Feste e féire

## Sport

## Aministrassiun

## Vie de cumünicassiun

## Note
;Note au testu


;Note bibliugrafiche


## Autri prugèti
Baiardu

**Baiardu** (scritu *Bajardu* aiscì, *Bajardo* in italian) u l'è in cumün ligüre de 386 abitanti ch'u se tröva int'a pruvinsa de Imperia.

## Geugrafia

## Storia

## Abitanti

## Posti de interesse
### Architetüre religiuse

Bajardo-chiesa nicolò vecchia2.JPG|E ruvine d'a geixa veglia
Bajardo-chiesa san nicolò nuova1.JPG|A geixa növa de San Niculau
Bajardo-oratorio san salvatore.JPG|L'uratoriu
Chiesetta di San Bernardino.jpeg|A capela de San Benardu
Kerk - panoramio (2).jpg|U santuariu d'a Sunta

* Geixa veglia de San Niculau, int'u paise
* Geixa növa de San Niculau, int'u paise
* Uratoriu de San Sarvatù, int'u paise
* Capela de San Benardu, insc'u stradùn pe Triöra
* Capela de San Giuanni, a setentriùn d'u paise
* Capela de San Gregoriu, insc'u stradùn pe u Casté
* Capela de San Martin, de sutta du stradùn pe L'Isura
* Capela de San Miché, de sutta du stradùn pe L'Isura
* Capela d'a Nunsià, int'u paise
* Capela de San Rocu, a l'entrà d'u paise
* Santuariu d'a Sunta, int'a frasiùn de Bersi

### Architetüre civili

### Architetüre militäri

## Ecunumia

## Cultüra

## Manifestasiùe

## Feste e fèire

## Sport

## Amministrasiùn

## Vie de cumünicasiùn

## Note
;Note au testu


;Note bibliugrafiche


## Autri prugeti

## Ligami de föra
*
U Soudàn

**U Soudàn** (*U Saudàn* ascì, *Soldano* in italiàn) u l'è in paìçe ligü<u>r</u>e de 983 abitanti ch'u se tröva inta pruvinsa de Inpe<u>r</u>ia.

## Geugrafìa

## Što<u>r</u>ia

## Abitanti

## Pòšti d'inte<u>r</u>èsu
### Architetü<u>r</u>e religiuçe

Soldano-chiesa san giovanni battista-facciata.jpg|A gèixa du paìçe
Soldano-oratorio san giovanni evangelista-facciata.jpg|L'uratòriu
Soldano-chiesa san mauro.jpg|A capéla de San Maulu
Soldano-chiesa madonna del carmine-statua.jpg|A statua da Madòna intu santuariu

* Gèixa de San Giuane, intu paìçe
* Uratòriu de San Giuane, intu paìçe
* Capéla de San Maulu, veixìn au stradùn pe Preinàudu
* Santuariu da Madòna du Carmu, aa tramuntàna du paìçe

## Ecunumìa

## Cultü<u>r</u>a

## Manifeštasiùn

## Fèste e fèi<u>r</u>e

## Šport

## Aminištrasiùn

## Vìe de cumünicasiùn

## Nòte
;Nòte au tèštu


;Nòte bibliugràfiche


## Autri prugeti
Ressu

**Rèssu** (*Rezu* in urmeàscu, *Rezzo* in italiàn) u l'è 'n cumün lìgüre de 315 abitanti ch'u se tröva inta pruvìnsa de Imperia.

## Geugrafìa

## Storia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Ecunumia

## Cultüra

## Manifestasiùi

## Feste e fére

## Aministrasiùn

## Vie de cumünicasiùn

## Nòtte


## Autri prugètti
Vaxìa

**Vaxìa** (*Vasia* in italian) a l'è ina cumüna ligür̂e de 362 abitanti, inta pruvincia de Imper̂ia.

## Geugrafia

## Stor̂ia

## Abitanti

## Posti de inter̂esse
### Architetür̂e religiuse

### Architetür̂e civili

### Architetür̂e militâri

## Ecunumia

## Cultür̂a

## Manifestasiui

## Feste e fer̂e

## Aministrasion

## Vie de cumünicasion

## Note


## Autri prugetti
U Seburca

**U Seburca** (*Seborga* in italian) u l'è in cumün ligüre de 281 abitanti ch'u se tröva int'a pruvinsa de Imperia.

## Geugrafia
A se tröva in te l'entrutèra fra i Spiareti e Burdighea, cunfina ascì con Preinaudu, Valebòna e Sanremu. U territoriu l'è scituau in ta cima du Munte Bignun.

## Storia

Za indipendènte cumme prinçipatu abbaziale a partì da u 954, poi vendûa a-i Savoia in tu 1815 assemme a-u restu da zona. A l'é famôza perchè a vö diventâ indipendénte cumme prinçipâtu, da-u 1950 grassie a-e idee de Giorgio Carbone (1936-2009), ch'u l'avieva scuvertu in irregularità in ti atti de cessiun de l'epuca. Ancöi questu statu nu u l'è ricunusciüu, ma u l'à ina valensa simbolica, se conian infatti i Luigin (munete valide in te buteghe du burgu), gh'è l'elesiun du prinsipe e ascì de targhe pe e macchine persunalisàe.

### Prinçipi
U primmu prinsipe l'è staitu Giorgio Carbone sutta a u numme de Giorgio I, in carica pe 46 anni , scin a a morte in tu 2009. Da chlu mumentu s'è decisu de fa diventâ a càrega elettiva, pe in periudu de 7 anni: tra u 2010 e u 2017 l'è staitu regnante Marcello I (Marcello Menegatto), ch'u l'è staitu ricunfermau pe u segundu mandau. In tu 2019 l'a abdicau versu a muiê Nina, primma donna guvernante du paise.

## Abitanti

## Posti de interesse
### Architetüre religiuse

### Architetüre civili

### Architetüre militari

### Natüra

## Ecunumia

## Cultüra

## Manifestasiùe

## Feste e fèire

## Sport

## Amministrasiùn

## Vie de cumünicasiùn

## Note
;Note au testu


;Note bibliugrafiche


## Autri prugetti

## Ligami de föra
Valecrösa

**Valecrösa** (*Vallecrosia* in italiàn, üfisialmente *Vallecrosia al Mare*) u l'è in cumün ligüre de 6.750 abitanti ch'u se tröva int'a pruvinsa de Imperia.

## Geugrafia

## Storia

## Abitanti

## Posti de interesse
### Architetüre religiuse

Immaggine:Vallecrosia Alta 2016 abc11.jpg|A geixa de Sant'Antognu
Immaggine:Vallecrosia Alta~Madonna della Grazie e di San Bernardo.jpg|A Madona d'e Grasie
Immaggine:Chiesa di San Rocco Vallecrosia.jpg|Geixa növa de San Rocu
Immaggine:Chiesa Santa Maria Ausiliatrice (Vallecrosia) 03.jpg|A geixa de Santa Maria
Immaggine:Chiesetta Angeli custodi - Vallecrosia.jpg|A capela di Angeri Custodi

;Parocchia de Sant'Antognu
* Geixa de Sant'Antognu, au Cantùn
* Uratoriu d'a Sunta, au Cantùn
* Uratoriu de Santa Crescensa, au Cantùn
* Santuariu d'a Madona d'e Grasie, a meridiùn d'u paise

;Parocchia de San Rocu
* Geixa de San Rocu, int'a ciana versu a marina
* Geixa veglia de San Rocu, a punente da geixa növa

;Parocchia de Santa Maria
* Geixa de Santa Maria, versu a marina, insc'a zina de lerca d'u Verbùn
* Capela di Angeri Custodi, a levante d'a geixa

### Architetüre civili

### Architetüre militari

### Natüra

## Ecunumia

## Cultüra

## Manifestasiùe

## Feste e fèire

## Sport

## Amministrasiùn

## Vie de cumünicasiùn
Valecrösa a l'è servìa da ina stasiùn feruviaria insc'a feruvìa Zena-Ventemiglia.

## Note
;Note au testu


;Note bibliugrafiche


## Autri prugetti

## Ligami de föra
*
Vìlla Faròdi

**A Vìlla** (ascì sulu *Vìlla*, *Villa Faràudi* o *Faròdi*, *Villa Faraldi* in italiàn) a l'è 'na cumüna de 473 abitanti ch'a se tröva in ta pruvinsa de Inpeia.

## Geugrafia

## Stoia

## Pòsti de interesse
### Architetüe religiuṡe
* Gêxa de San Luensu, aa Villa
* Gêxa de San Bastian e San Roccu, au Tuvettu
* Gêxa da Trasfegüasiun de Cristu, aa Riva
* Uatôiu de San Martìn, aa Riva
* Gêxa de Sant'Antognu Abâte, au Tuvu
* Uatôiu de Santa Cateìna, au Tuvu

## Ecunumia

## Cultüa

## Manifestasiùi

## Feste e fée

## Vie de cumünicasiùn

## Notte


## Autri prugètti
Arcoa

**Arcoa** (*Àrcoa* en żenéṡe, *Àrcola* en talián) i'è ün comǜn dea Ligǜia con üna popolassión de 10.298 abitanti, 'nt'a provinsa dea Spèza. Pe popolassión i'è 'r quarto ciǜ grande dea sóo provinsa.

## Geografia

## Stòia

## Abitanti
### Evolüssión demografica

### Minoranse forèste
Segondo l'ISTAT, ai 31 deṡenbre 2019, a Arcoa i ghe son 811 sitadìn forèsti.

### Persone ligae a Arcoa
* Anton Maria Visdomini (Arcoa, XV secolo - XVI secolo), umanista, signóo de Arcoa.
* Papirio Picedi (Arcoa, 1528 – Parma, 1614), vésco e dipromatico do Ducato de Parma.
* Marco Federici (A Spèza, 1746 - Arcoa, 1824), politego.
* Mario Ugo Gordesco (Arcoa, 1884 - Bushehr, 1920), capitán de l'aviassión.
* Renzo Novatore (Arcoa, 1890 - Żena, 1922), poeta.
* Tintino Persio Rasi (Arcoa, 1893 - Philadelphia, 1963), giornalista e poeta.
* Rina Pellegri (Arcoa, 1903 - 1975), poeta.
* Giacinto Scelsi (Arcoa, 1905 - Roma, 1988), conpositoe.
* Domenico Rolla (Arcoa, 1908 - 1954), partigiàn e politego.
* Ugo Muccini (1910 - 1938), partigiàn 'nt'a guèra de Spagna.
* Angelo Destri (Arcoa, 1922 - Lerze, 1985), pitoe.
* Luigi Federici (Arcoa, 1934), comandante generae de l'Arma dei Carobinéi dao 1993 ao 1997.
* Graziano Battistini (Fosdinovo, 1936 - Arcoa, 1994), ciclista.
* Walter Tacchini (Arcoa, 1937), pitoe e scultoe.
* Livio Gianolla (Arcoa, 1938 - 1999), poeta in léngoa ligǜre.
* Stefano Sgorbini, sìndico de Arcoa e prescidente dea Provinsa dea Spèza dao 1992 ao 1997.
* Alexia (A Spèza, 1967), cantante.
* Emiliano Milone (Arcoa, 1976), żügadoe de balón.

## Siti da vede
### Architetüe religioże

Immaggine:San Nicolò (Arcola)-facciata 2.jpg|A parochiae de San Nicolò
Immaggine:Nostra Signora degli Angeli-facciata 1.jpg|Santüaio de Nostra Signóa dei Àngei
Immaggine:Baccano (Arcola)-pieve ss stefano e margherita-facciata.jpg|A geṡe parochiae de Baccàn
Immaggine:Trebiano Magra-pieve san michele-complesso.jpg|San Miché Arcàngeo, a Trebiàn

* Geṡe parochiae de San Nicolò
* Santüaio de Nostra Signóa dei Àngei
* Geṡe de San Rocco

;Baccàn
* Geṡe parochiae de San Steve e Margaita
* Oatòio de l'Anonciassión

;Cerri
* Geṡe parochiae de Sant'Ana
* Oatòio de Nostra Signóa dea Neve

;Romito Magra
* Geṡe parochiae dea Concessión

;Trebiàn
* Geṡe parochiae de San Miché Arcàngeo

### Architetüe sivili
* Ecs-spedào dea Casalina
* Vila "O Chioso"

### Architetüe militae

Immaggine:Castello (Municipio)-facciata.jpg|O castèo de Arcoa
Immaggine:CastelloDiTrebiano.jpg|Castèo dea frassión de Trebiàn
Immaggine:Arcola 7.jpg|A tore dei Obertenghi
Immaggine:Batteria Fresonara DCI-SP119 WCA-I12930 - panoramio (18).jpg|A Bateria de Fresonara

* Castèo de Arcoa
* Tore a sìnque còste dei Obertenghi
* Castèo de Trebiàn
* Forte de Canarbìn

## 'Conomia

## Coltǜa

### Dialèto

## Manifestassión

## Fèste e fée

## Comünicassión
### Strade

### Fèrovie

## Aministrassión
### Sìndici de Arcoa

## Nòte


## Àotri progèti

Categorîa:Comûni da provinsa dea Spèza
Bolan

**Bolan** (*Bolàn* en żenéṡe, *Bolano* en talián) i'è ün comǜn dea Ligǜia con üna popolassión de 7.555 abitanti, 'nt'a provinsa dea Spèza.

## Geografia

## Stoia

## Abitanti
### Evolüssión demografica

### Minoranse forèste
Segondo l'ISTAT, ai 31 dezenbre 2019, a Bolan i ghe son 547 sitadìn forèsti.

### Persone ligae con Bolan
* Giulio Rezasco (A Spèza, 1813 - Boggiasco, 1894), storico e politego.
* Mario Bettinotti (A Spèza, 1884 - Żena, 1967), sindacalista e politego.
* Mario Grossi, poeta e mecenate, visse a Bolano e al territorio dedicò i propri studi.
* Giuseppe Ricciardi (Bolan, 1941), politego e prescidente dea Provinsa dea Spèza dao 1997 ao 2007.
* Marco Lucchinelli (Bolan, 1954), motociclista e canpión do mondo 'nt'a classe 500.
* Marino Fiasella (Bolan, 1957), politego e prescidente dea Provinsa dea Spèza dao 2007 ao 2012.
* Massimo Podenzana (A Spèza, 1961), ciclista e diretoe sportivo.

## Siti da vede

Immaggine:Bolano-chiesa santa maria assunta-facciata.jpg|A parochiae de Santa Maia Sónta
Immaggine:Bolano-oratorio ss antonio e rocco.jpg|L'oatòio dei santi Antogno e Rocco
Immaggine:Ceparana-cappella Giustiniani.jpg|Capèla dea famigia Giustinién
Immaggine:Bolano-porta sud.jpg|Üna dee porte der paeṡe

### Architetüe religioże
* Geṡe parochiae de Santa Maia Sónta
* Oatòio de Sant'Antogno Abate e San Rocco

;Ceparana
* Geṡe parochiae dea Santiscima Nonsià
* Capèla dea famigia Giustinian

;Montebello
* Geṡe parochiae de Santa Croṡe

### Architetüe militae
* Castèo Giustinién, 'nt'a frassión de Ceparana
* Porta Stazòn, Porta Castèo e Porta Chilosi
* Rovine der castèo dei Malaspina

## 'Conomia

## Coltǜa
### Dialèto

## Manifestassión

## Fèste e fée

## Comünicassión
### Strade

## Aministrassión
### Sìndici de Bolan

## Nòte


## Àotri progèti

Categorîa:Comûni da provinsa dea Spèza
Mègia

**Amègia** (*Améggia* o *Mêgia* en żenéṡe, *Ameglia* en talián) i è 'n paese 'nt'a riva de mandrita der fiume Magra, 'nt'a provinsa dea Spèza, e i è ün di ǜrtimi siti dea Rivea de Levante. Er comün i gh'ha ciü de quatromilatrèissento abitanti e quatro frassion: Montimarsèi, Fiumaeta, Cafazo e Boca de Magra. 

## Geografia
Er comün d'Amègia ent'a provinsa dea Spèza i gh'ha quatro frassion: Montimarsèi, Boca de Magra, Fiumaeta e Cafazo. Er capolègo i è Amègia, che la se trèva sorve a 'n monte àoto da ciü a meno 80 mètri. O teritòio der comün i è atraversà dar fiume Magra, ch'i finissa 'nt'er mae tra e frassion de Fiumaeta e de Boca de Magra. Er monte ciü àoto i è 'r monte Mürlo, che con ciü de trèissento mètri i è 'r pünto ciü àoto dea pünta der Caprion. Er comün i gh'ha come confin er mae, Lerze (dal'àotra parte der monte) e Sarzana. A còsta l'è bassa, co' a ciaza, vèrso Fiumaeta 'nt'a riva de man stanca der fiume, e àota, co' i scògi, daa parte de mandrita dea foze der fiume, fin aa confin con Lerze. La gh'è doi siti onde se pè miae er panoama: a Pünta Gianca e a Pünta der Crò. 

## Stòia

## Abitanti
### Evolüssión demografica

### Minoranse forèste
Segondo l'ISTAT, ai 31 deṡenbre 2019, a Mègia i ghe son 266 sitadìn forèsti.

### Persone lighè con Mègia

## Siti da vede

## 'Conomia

## Coltǜa
### Dialèto

## Manifestassión

## Fèste e fée
Er patron der comün i è San Pasquale, ch'i se festeza o dezassète de mazo, p' en voto fato quande la gh'è sta a pèsta do Siessento. Tüti i ani se festeza o Santo con na portession solène co' o Santìssimo Sacramento, o Sìndico d'Amègia, a bandea der comün e tüte e aütoità sivili e militai. Se festeza anca Sant'Andrea, patron di pescadoi de Boca de Magra, San Isidò, patron di contadin de Fiumaeta, e San Peo, patrono de Montimarsèi.

## Comünicassión
### Strade

## Aministrassión
### Sìndici de Mègia

## Nòte


## Àotri progèti

Categorîa:Comûni da provinsa dea Spèza
Bonasseua

**Bonasseua** (pr. , *Bonassola* in italiàn) a l'è un comùn ligure de 777 abitanti inta provinsa de Spezza.

## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti
### Evoluçión demogràfica

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progetti

Categorîa:Comûni da provinsa dea Spèza
Careu

**Careu** ò **Caròdan** (*Carrodano* in italian) o l'é un comùn lìgure de 466 abitànti inta provìnsa da Spézza.

## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti
### Evoluçión demogràfica

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Comûni da provinsa dea Spèza
Folo

**Folo** (*u Fulu* 'nt'a variante locale, *O Fôlo* o *Fóllo* en żenéṡe, *Follo* en talián) i'è ün comǜn dea Ligǜia con üna popolassión de 6.258 abitanti, 'nt'a provinsa dea Spèza.

## Geografia

## Stòia

## Abitanti
### Evolüssión demografica

### Minoranse forèste
Segondo l'ISTAT, ai 31 deṡenbre 2017, a Folo i ghe son 432 sitadìn forèsti.

### Personale ligae ar Folo
* Giovanni Battista Paita (Folo, 1829 - 1901), politego e depütato do Regno d'Italia.
* Agostino Bronzi (A Spèza, 1891 - A Spèza, 1972), politego e senatoe.
* Giuseppe Fasoli (Atina, 1919 - A Spèza, 2013), avocato e politego.
* Gianfranco Mariotti (A Spèza, 1939 - A Spèza, 1992), politego e senatoe.
* Fabrizio Solari (A Spèza, 1958), sindacalista.
* Doriano Romboni (Lerze, 1968 - Latina, 2013), motociclista.

## Siti da vede

Immaggine:Piana Battolla (Follo)-chiesa santa maria ausialiatrice-complesso1.jpg|A geṡe parochiae de Piana Battolla
Immaggine:Follo Alto (Follo)-chiesa san leonardo2.jpg|A geṡe parochiae de Folo Ato
Immaggine:Follo Alto (Follo)-vecchio oratorio.jpg|Oatòio Vècio de Folo Ato
Immaggine:Follo (SP) - frazione Tivegna - chiesa di San Lorenzo.jpg|A geṡe de San Loenṡo de Tivegna

### Architetüe religioże
* Geṡe parochiae de San Leonardo Abate, a Folo Ato

;Bastrèe
* Geṡe parochiae de San Martìn Vésco

;Carnea
* Geṡe parochiae de Santa Maia Sónta
* Santüaio dea Madòna de l'Oìvo
* Oatòio de Santa Croṡe
* Oatòio de San Rocco

;Piana Battolla
* Geṡe parochiae de Santa Maia Ausiliatrice
* Oatòio de San Rocco

;Piàn de Folo
* Geṡe parochiae de San Martìn Vésco
* Oatòio dea Madòna der Carmo

;Sorbolo
* Geṡe parochiae de San Loenṡo Martire

;Tivegna
* Geṡe parochiae de San Loenṡo Martire
* Geṡe de San Péo
* Geṡéta dea Madòna de l'Orto

## 'Conomia

## Coltǜa
### Dialèto

## Manifestassión

## Fèste e fée

## Comünicassión
### Strade

## Aministrassión
### Sìndici de Folo

## Nòte


## Àotri progèti

Categorîa:Comûni da provinsa dea Spèza
Brignê

**Brignê** (*Brignæ* en żenéṡe, *Brugnato* en talián) i'è ün comǜn dea Ligǜia con üna popolassión de 1.278 abitanti, 'nt'a provinsa dea Spèza.

## Geografia

## Stòia

## Abitanti
### Evolüssión demografica

### Minoranse forèste
Segondo l'ISTAT, ai 31 dezenbre 2014, a Brignê i ghe son 69 sitadìn forèsti.

### Persone ligae con Brignê

## Sìti da vede

Immaggine:Brugnato-cattedrale-facciata.jpg|A concatedrae de Brignê
Immaggine:Brugnato-chiesa san francesco-complesso2.jpg|O convento de San Francé
Immaggine:Brugnato (SP) - santuario di Nostra Signora dell'Ulivo - facciata - 01.jpg|Santüaio de Nostra Signóa de l'Oìva
Immaggine:Brugnato-palazzo vescovile1.jpg|O palassio der Vésco

### Architetüe religioże
* Concatedrae dei Santi Péo, Loénso e Colonbàn
* Oatòio de San Bernardo
* Convento de San Francé
* Santüaio de Nostra Signóa de l'Oìva
* Palassio der Vésco

;Bossolo
* Geṡe parochiae de Sant'Antogno Abate

### Architetüe sivili
* Ponte der fiume Vaa

## 'Conomia

## Coltǜa
### Dialèto

## Manifestassión

## Fèste e fée

## Comünicassión
### Strade

### Fèrovie

## Aministrassión
### Sìndici de Brignê

## Nòte


## Àotri progèti

Categorîa:Comûni da provinsa dea Spèza