Casté

**Ei Casté** (*Ę Kasté* a Növe, *Castel Ratti* o, pü antigamàinte, *Castel De' Ratti* in italiàn, *Castrum Ratorum* in latéin) l'è 'na frasción dei cumüne dei Buighètu inta Val Burbàia. U gh'ò 'na pupulasión id 55 abitanti.

## Geugrafìa
Ei Casté u s'tröva inta riva 'd mancéin-a dei Burbàia, "de lò da l'egua" i diza a-i Buighètu, inta pòrte pü bòssa da só vòlle, dedsutta ai bricchi ch'i la divida da-a Val Spìnti. Ei paìze u l'è furmó, fö du só ciàintru, da-i burghè d'Èrzi e Pernüssu, inta strò per l'ei Veriàn e dedlò du riò ch'u scura tra iste e u rèstu da frasción.

## Stória

Immaggine:Gêxa da Madònna do Càrmo (Castéllo Ràtti, O Borghétto de Borbêa) - tàrga.jpg|A tòrga inta faciòta da géza dei Casté, ndé l'è minsunò a só fundasción
Immaggine:La partie méridionale des états de Milan ... - btv1b530422912 (Bassa Val Borbera).jpg|'Na màpa dei 1702 ncu ei Casté e, a-a mancéin-a, i cunféin-i ncu a Repüblica 'd Zena

Ei Casté u l'ò pió u nume da-u só antigu casté, inchö destrütu, e da-a famìa di Ràti 'd Turtùn-a, sciùi d'istu paìze e da bòssa vòlle int'ei Médiu Evu. Prima de 'ste mumàintu, zò da-i tainpi di rumâni de l'aràinte sitè 'd *[[Libarna]]*, a región l'éa ciamò *Pobleto*, ch'u vö dì "bóscu d'òrbue". Dópu a destrusión dl'abasìa 'd Vendèrsi ei *Pobletu* l'è stó regaló a-i véscuvu 'd Turtùn-a, e pöi pió da-i Bòrbarusa che paègiu u l'ò dó inderé int'ei 1164. L'è pusibile che a-i prinsìpiu u gh'fisa zò ina paróchia inta riva 'd mancein-a de-i Burbàia, centrò inta géza vègia 'd San Steva a Serài, che pödòse ch'a rivàisa féin a-i Veriàn. Paègiu, a-i 1570 ista paróchia a n' gh'éa pü, dòtu ch'ei paìze l'éa sutta a-a géza de-i Buighètu e Serài ncu quèla 'd Pàrsi, ncu in lóngu caméin di paizài travèrsu ei fiüme pèr andò a sentì mèssa.

Int'ei 1575 u vizitatù apustólicu Gerolamo Ragazzoni u gh'ò dò ei permèssu a j-ómi dei Casté e 'd Serài id fabricò 'na só géza ma, pèr prublémi ncu i finànse, i lavùi i són finìi sulu int'ei 1654 pèr interèse dl'abòte Gio Batta Maiocchi, cügnó di Ràti da pòrte 'd sò sö. Pèr ista razón chi a famìa a gh'ò avüu asì u patrunòtu da géza dei Casté, che l'ònu dópu l'è stò destacò da-a paróchia dei Buighètu da-i véscuvu Carlo Settala, ncu prìmu pàricu Paolo Ferrarazzo, zò a Prarolo. E csì a géza d'Iüvé l'è stò lvò da-u Settaia a-a paróchia 'd Pàrsi e tacò a quèla növa dei Casté, intàntu ch'u l'ò destacó Serài, fazàndu paróchia a géza növa 'd San Steva. Inte quèlu ònu ai Casté gh'éa tràinta famìe, pèr pü o ménu saintuquarànta persùn-e.

Ei paìze l'ò fòtu cumüne pèr cuntu só féin a-i 10 'd mòzu dei 1928, quande l'è pasó sutta a-i Buighètu ncu quèi dei Munesté e da Ture. Prima d'ése tacó a-i Buighètu u cuntaiva séi frasción: a pü grósa l'éa Serài e pöi gh'éa quela 'd Muntèggiu e Iüvé pü Èrzi e Pernüssu, inchö burghè dei Casté.

Int'ei 1953 l'è stò inandió ei punte int'ei Burbàia, ch'u vò dai Casté a-a strò tra ei Buighètu e a Ture, da quèl mumàintu drubó ai póstu di gàampi ch'i s'drubaiva prima.

## Pósti d'interèse

Immaggine:Gêxa da Madònna do Càrmo (Castéllo Ràtti, O Borghétto de Borbêa) - estèrno (1).jpg|A géza dei Casté, dedicò a-a Madòna dei Còrmu
Immaggine:Stràdda XXV Arvî (Castéllo Ràtti, O Borghétto de Borbêa) - roìnn-e.jpg|Quèl ch'u rèsta dl'arturiètu 'd San Miché
Immaggine:Stràdda Nêuva pe Variàn (Castéllo Ràtti, O Borghétto de Borbêa) - capelétta.jpg|Na caplèta inta strò pèr Iüvé

* Géza da Madòna dei Còrmu: a géza da paróchia 'd Iüvé e dei Casté, a só strutüa a l'è du XVII séculu, mumàintu du só destòccu da-a géza principòle dei Buighètu, ciamò dai paizài ai véscuvu inte l'ònu 1614. A só strutüa l'è sàimplice e indràinta l'è furmò id 'na sula navòta, ncu due caplète duvèrte inte müròje lateròli. A vóta dl'àula l'è a butte e decurò ncu di pitüe; u tèciu, dai prufì a ciabótu, l'è 'd cuppi. Ei campanéin l'è inta muròja 'd drìta e u gh'ò 'na piànta quadròta.
* Santuòriu dei Bambéìn id Pròga: u s'tröva inta crèsta dedré ai paìze, ndé ch'u s'munta pèr 'na strò 'd tèra batüa. U santuòriu l'è stò tiò sü dai 1925 pèr vrài dei prevóstu Angelo Nicorelli e u gh'ò na fùrma rutunda, cu-in pórgu davànti ai purtò. A só vóta l'è a cupula e u gh'ò 'n campanéin a vàira.
* Arturiètu 'd San Miché: intu ciàintru da frasción, l'éa na strutüa tiò sciü tra u Seisàintu e l'Ötsàintu dai prufì a ciabótu e a navòta sàimpia. L'arturiètu, ch'u l'éa bèla che ruvinó da tanti òni, a-a féin l'è gnüu zü du tütu ch'u-n l'è guèi tantu.
* Rèsti dei casté: l'antìgu casté da frasción, ch'u gh'ò dò u nume, u s'tröva in t'ei cólle 'd Costalónga, ai mezdì dei paìze. Dei casté, zò ruvinó du tütu inte l'Ötsàintu, u gh'è restò sulu còrche müròja.

## Vìe 'd cumünicasión
### Strè
Ei Casté l'è culegó int'ei quàtru diresión-i da strè antìghe: lóngu a rìva dei Burbàia gh'è quèla, inchö asfaltò, ch'a và a munte pèr Iüvé e Serài e, da l'òtra pòrte, a chéin-a zü a-i Veriàn e a-i Vgnöe. Vèrsu nórd gh'è a strò da Ture e dai Buighètu, da l'ònu 1953 dutò d'in punte int'ei Burbàia e, a-a féin, gh'è a strò 'd tèra batüa ai mezdì, ch'a vò pèr Grundùn-a.

## Nóte
;Nóte au tèstu


;Nóte bibliugràfiche


## Bibliugrafìa
* 

## Òtri prugètti

## Culegamàinti estèrni
* 
* 

Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria