open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Filatelia

A **filatelia** a l'è o stûddio di francobolli, inclûdendo o sêu dizegno, a sêu prodûssion e o sêu ûzo dòppo che son emmessi da l'òutoritæ postâ.

Into Primmo Congresso Internaçiona de Filatelia (Barçellonn-a, 1960), a filatelia a l'è stæta definîa comme 'na sciensa ouxiliâ da stöja.

Scibben de sovente o termine filatelia o vegne confûzo con quello de collessioniximo de francobolli, quella a l'è 'n'attivitæ diversa, no definîa comme sciensa.

## Colégamenti estèrni

* Arrecûgeita de link inscia filatelia e i francobolli
* Pe 'na riçerca bibliograffega o se pêu consûltâ: Biblioteca de l'Istitûto Stûddi Storico-Postâli
* Filatelia.com - Catalogo Elettronego
* Catalogo di francobolli italiæn e de l'area italiann-a
*  Album de Estampillas

Categorîa:Posta
Categorîa:Stöia
Categorîa:Soçietæ e Demöa
Bahía Blanca (Argentinn-a)

**Bahía Blanca** a l'è ûnn-a de çittæ portuâli ciû importanti de l'Argentinn-a.
A se scittoa a sûd da provinsa de Buenos Aires, into çentro-est da naçion.

## Geògrafia
Scibben ch'a çittæ a s'attrêuva a squæxi 10 km. da a costa de l'Oçeano Atlantico, a l'è attaccâ a di âtri çentri ûrben insciâ costa comme o porto de Ingeniero White.
A g'ha 'na popolassion de 274.509 ab. (2001) e i sêu abitanti vegnan ciammæ *bahienses*.

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Âtri progètti

## Conligaménti esterni
* Mûniçipalitæ de Bahía Blanca, http://www.bahiablanca.gov.ar/
* Universidad Nacional del Sur, http://www.uns.edu.ar/

Categorîa:Çittæ de l'Argentinn-a
Numansia

**Nûmansia** (in spagnòllo: *Numancia*; in latin: *Numantia*), a l'êa 'n'antiga çittæ spagnòlla 'na vòtta popolâ da-e genti pre-romann-e da Çeltiberia, scituâ inta provinsa de Soria, inta conflûensa di sciûmmi Tera e Duero.

Fondâ inte l'inissio do seccolo III a.C., a l'è stæta destrûta da l'esercito roman de Scipion Emilian into 133 a.C., dòppo çirca 8 meixi de guæra, c'a l'ha misso fìn a-i squæxi vint'anni de rexistensa a l'invasô roman.

A l'è ûn di ciû importanti esempi d'ostilitæ cóntra Romma.

E sêu roïnn-e se trêuvan a 7 km a nòrd de l'attuâle çittæ de Soria, capolêugo da provinsa, in sciô monte da Muela, into villaggio de Garray.

## Atri progetti

Categorîa:Provinsa de Soria
Categorîa:Çitæ antîghe
Amandoin

**Amandoin** ò **mandolin**, strumento muxicâ cordoffono a peçigo da famiggia do lœüdo.
O l'appartegne a-a famiggia di strumenti a corde e graçie a-a seu particolâ cascia armonega o g'ha 'n son melodiozo e penetrante.
O seu primmo anteçedente o l'è l'oud (*ùd*) arabo, do quæ  s'ha notiççie scin da eppoche pre-romann-e.

N'existe varri tipi, o ciu comun e difuzo di quæ o l'è o coscì díto *amandoin napolitan*, comparso in Itallia verso a meitæ do sec. 18°, con cascia piriforme fortemente ingombía, constitoía de sottî doghe de legno, e cavigê a spattoa, in pitin inclinao rispetto a-o mannego: o g'ha quattro cói de corde dogge, acordæ pe quinte comme quelle do violin, che vegnan sunæ co-o plettro.
] Tra i atri tipi gh'è o coscì díto *amandoin milaneize*, ch'o remonta a-a fin do sec. 16°, derivao da-a "mandola", da quæ o conserva a cascia piriforme a sêi cói solitamente de belo, acordæ comme quelli da chitara, e lʼ*[[lœüdin|amandoin zeneize]]* scimmile a-o milaneize ma co-o cavigê ciatto.
Scimile a-a mandola, da quæ o saiéiva 'na variante, o l'ha trovao spaçio inte l'antigo Impeo Roman, o s'è sviluppao into Çinqueçento e o l'è ancon dœuviao soviatûtto in Italia, essendo ciu diffuzo a Roma e inta zona de Nappoli.

O mandolin clascico, dïto mandolin roman, o g'ha quattro corde doggie omoffone, saiéiva a dî che ogni cobbia a vegne accordâ co-a mæxima nota inta mæxima ottava.
L'è existio ascì de variante regionæ de l'amandoin napolitan, comme lʼ*amandoin roman*, lʼ*amandoin siçilian*, lʼ*amandoin padoan* e lʼ*amandoin seneize*, che se diferençian tra lô pe-a diverscitæ di acordatue e de çerti particolæ construttivi. Gh'é ascì di âtre verscioin: o  milaneize (ciu antigo, con çinque oppûre sei corde doggie), o cataneize, o bandolim, o banjo-mandolin e o mandolin F-Style dœuviao inta mûxica bluegrass.

## Bibliografîa
* 

## Atri progetti

Categorîa:Muxica
Categorîa:Strumenti muxicæ
Catalão

**Catalão**, a l'è unn-a çittæ d'o Brasî, d'o stato de Goiás, de 100.590 abitanti (2016), insce 'na sûperfiçie de 3.777,8 km².

## Galerîa d'inmagine

Image:Museu Catalão 2.jpg
Image:Patio Mitsubishi.jpg
Image:Catalão2.JPG
Image:Represa Monsenhor Souza 1.jpg
Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Igreja Dom Bosco.jpg
Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Catalão cidade das flores.JPG


## Âtri progètti

## Conlìgamenti esterni
* Catalão, 
* Catalão, 

Categorîa:Çittæ do Brasî
Appennìn

I **Appennìn** (*Appennini* in italian) son 'n scistemma de monti de çirca 1.200&nbsp;km de longhessa, ch'o l'attraverza tûtta a penìsöa italiann-a da nòrd a sud dizegnando 'n ârco co-a pârte convessa a òvest.

A çimma ciû ærta a l'è o Corno Grande (2.914 m), into grûppo do Gran Sasso, region Abrûsso.

'Sti monti son inta sêu maggioransa coverti de boschi, scibben in pónto da çimma ciû ærta, o Corno Grande, o l'è coverto a nòrd da-o giasâ Calderon, l'ûnico di Appennìn, fêua di nevàdde.

L'estremmo nòrd o se scitûa into Cólle de Cadebonn-a, e quella meridionâ a l'è dæta da-a ponta estremma de l'Aspromonte, davanti a-o Stréito de Mescìnn-a in Calabria.

L'estension de larghessa di Appennìn a varia da 'n minnimo de 30&nbsp;km a 'n mascimo de 250&nbsp;km, donde, tra Anconn-a e o monte Argentario, a penìsöa italiann-a a s'allârga maggiormenti.

I monti da Sicilia pêuan esse conscideræ comme continuassion di Appennìn ötre o corto tòcco de mâ do Stréito de Mescinn-a.

I Appennìn son completamenti into teritöjo italian eçetto o monte Titan, ch'o l'appartegne a-a Repûbbrica de San Marin.

'Sta cadenn-a de monti a dividde a sûperfiçie da penìsöa in doî versanti: quello do Mâ Tirren e quello do Mâ Adriatego.

Gh'é ascì inta Lûnn-a di monti ciammæ Appennìn, vexîn a-o dïto Mare Imbrium, donde o l'è atteròu l'Apòllo 15.

## Atri progetti

Categorîa:Italia
Categorîa:Geografia de l'Euròpa
Categorîa:Cadénn-e de montàgne
Còlle de Cadebonn-a

O **Còlle de Cadebónn-a** (ciamòu a **Bochetta d'Artâ** ascì) o l'è 'n pàsso scitoòu a 459&nbsp;mêtri in sciô livéllo do mâ, inta provìnsa de Sànn-a, e ch'o spartìsce pe convençión i Apenìn da-e Àrpi.

## Giögrafîa

O còlle de Cadebónn-a o divìdde o Mónte Burot (746 m), l'ùrtimo riliêvo de Àrpi Lìguri, da 'n'artûa sénsa nómme de 470&nbsp;m, a prìmma de l'Apenìn Lìgure. Fêua chò-u còlle de Sànta Lìbera (441&nbsp;m), no goæi lontàn, o l'é in asolûto o pónto ciù bàsso da crénn-a de tùtta a cadénn-a apenìnica.

O pàsso o l'é atravèrsòu da-a vêgia diramaçión da stràdda do còlle de Cadebónn-a, clasificâ cómme SS 29, méntre o percórso d'ancheu o pàssa pe cóntra inte 'na galerîa.

## Stöia
O còlle o l'é stæto de lóngo 'n'inportànte vîa de comunicaçión, za dêuviâ da-i Lìguri antîghi e, inta segónda goæra pùnica, o saiâ atraversòu da-o Magón Bàrca e i sò 8.000 sordàtti in fûga, dòppo a sconfìtta de *Mediolanum* do 203 prìmma de Crìsto L'é de l'ànno 109 prìmma de Crìsto a prìmma stràdda pavimentâ ch'a pasàsse in sciô còlle, sàiva a dî a *[[Via Aemilia Scauri]]*, ch'a l'andâva pi-â Bórmia, conligàndo *[[Vada Sabatia]]*, d'ancheu Voæ, e *[[Derthona]]*, a modèrna Tortónn-a.

A-o perîodo da canpàgna d'Itàlia (1796-1797) do Napolión remónta a construçión de prìmme fortificaçioìn in sciô pàsso e a realizaçión de 'na galerîa ciù in bàsso do còlle, a 'n'altéssa 435 m s.l.m. E nêuve fortésse do conplèsso difensîvo da "Tagiâ" són stæte realizæ inti ànni 80 do sécolo XIX, inte l'ànbito da realizaçión de 'na lìnia fortificâ (insémme a-o sbaraménto do Melògno e i fòrti da Còlla de Nâva) pe difénde o Piemónte into câxo de 'n'invaxón da-o mâ.

A-a giornâ d’ancheu o Còlle de Cadebónn-a o l'à pèrso a ciù pàrte da sò inportànsa stratégica zaché, con l'avertûa do nêuvo percórso da SS 29 ciù a nòrd do pàize d'Artâ, l'é stæto realizòu 'n ligàmme dirètto in galerîa con l'outostràdda A6 Sànn-a-Torìn, tiâ sciù into 1960.

## Nòtte


## Bibliografîa
* 
* 
* 
* 
* 

## Âtri progètti

Categorîa:L'Atè
Categorîa:Pàsci da Ligùria
The Simpsons

***The Simpsons*** o l'è o tittolo de 'n famoso cartôn animòu statûnitéise creòu da Matt Groening inti anni '80 pe a Fox Broadcasting Company.

Sta série de televixon a l'è 'na parodia do stile de vitta do çittadin american, personificòu da-a famiggia protagonista, i Simpsons, da quæ fan parte Homer, Marge e i sö trei figgiêu Bart, Lisa e Maggie.

Ambientòu inte 'na çittæ piccinn-a di Stati Ûnïi ciammâ Springfield, o show o tratta in ciâve ûmoristega molti aspetti da condission ûmann-a e anche da coltûa americann-a, da soçietæ in generâ e da mæxima televixon.

## Âtri progetti

## Colegaménti esterni
* 

Categorîa:Série televixîve
Bill Gates

**William Henry Gates III** (Seattle (Stato de Washington), 28 Otôbre 1955), ciù conosciuo comme *Bill Gates*, o l'é 'n inprenditô, informatico e filantropo statûnitéise. 

## Vìtta
O l'è stæto un di fondatoî de Microsoft, a produtrixe do scistema informatico pe computer personâ ciù dêuviou do mondo. Segondo çerte investigaçioin, neuve pe ògni dexe computer into mondo deuvian quarchedun di scistemi òperativi Windows.

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Informatica
Vasco da Gama

**Vasco da Gama** (oppûre, anche *Vasco de Gama*) (Sines, Portogallo, 1469 - Cochin, India, 1524), o l'ea 'n navegatô portoghéise, nasciûo inte 'na famiggia nobbile.

## Vìtta
O l'è stæto o primmo ouropeo a razonze l'India attraverso o Cavo de Bonn-a Speransa, inte l'Africa do Sûd.

## Vôxe corelæ
* I fræ Vivadi

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Stöia
Ferdinando Magellan

**Ferdinando de Magellan** (*Fernão de Magalhães*, in portogheize) o l'e stæto 'n navegatô portoghéize, nasciûo a Porto into 1480 e mòrto a Mactàn, inte Filippinn-e, inte l'anno 1521.

## Vìtta
O l'aiva passòu i sêu primmi anni inta corte portoghéize, però, çercando avventûa e con coæ d'esplorâ o mondo, o s'êa imbarcòu verso l'Estremmo Oriente, donde i fondeghi portoghéixi  inti teritöi che anchêu fan pârte de Filippinn-e, Malaysia e Indonexia g'âivan 'n'eppoca de sprandô.

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Stöia
Hernán Cortés

**Hernán Cortés** (Medellín (provinsa de Badajoz), 1485 - Castilleja de la Cuesta (provinsa de Seviggia), 2 dexembre 1547), o l'è stæto 'n conquistatô spagnòllo, quello c'o l'ha vinto l'Impeo Atsecco e o l'ha sottomisso ao Regno de Spagna into seccolo Sezzeximo.

## Vìtta
O l'ea figgio de 'n *hidalgo* spagnòllo ciammòu Martín Cortés c'o l'aiva fæto stûdiâ a Salamanca. Attïòu da a coæ pe l'esplorassion, o l'ha viaggiòu a e Americhe inte l'anno 1504, primma a l'ìzöa de Santo Domingo, dïta allöa "La Hispaniola", donde anchêu ghe son Haiti e a Repubbrica Dominicann-a.

Ciû târdi o l'è stæto a Cûbba e dòppo in Mescico, donde o l'ha vinto i indien locâli, fæto pe o quæ o l'è ciû de sovente arregordòu scin a-a modernitæ.

## Atri progetti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Stöia
William Shakespeare

**William Shakesperare** (Stratford-upon-Avon, battessòu o 26 arvî 1564 e mòrto o 23 arvî 1616) o l'è stæto 'n scrittô ingléise, conscideròu da tempo da molti comme o ciû brâvo scrittô in lengua ingléise e ûn di ciû çelebbri da lettiatûa ûniversâ.

A sêu êuvia a l'è cosci importante che molti di sêu personaggi son ancon tema de riçerca, sorvetûtto pe-a complexitæ da lô definission psicològica.

Tra i sêu scrîti gh'é de êuvie ûniversalmenti famose, comme:
* Romeo e Giulietta
* Séunno de 'na néutte de meza estae 
* Hamlet, prinçipe de Danemarca (*Amleto*)
* Macbeth
* Otello
* Enrico VIII
* O mercante de Venessia
* Giulio Cesare

## Atri progetti

Categorîa:Biografìe
Shakespeare, William
‎
Shakespeare, William‎
Saffo

**Saffo** (in grêgo àtico Σαπφώ, in dialétto eòllico Ψάπφω; fìn do VII sécolo - prìmma meitæ do VI sécolo a.C.), a l'é stæta 'na poetéssa grega de l'îzoa de Lesbo.

## Vìtta
Fìggia de Scamandronimo e de Cleide, a l'êa nasciûa da 'na famìggia nòbile a Ereso, inte l'îzoa de Lesbo, into 640 a.C., a l'avéiva tréi fræ: Larico, Carasso e Eurigio, di quæ a l'ha parlòu inte seu poêxîe. 

Tra-o 607 e il 590 a l'êa stæta mandâ in exìlio a Palermo, fòscia perché in contràsto co-i Cleanattidi, a stìrpe ch'a governâva l'îzoa. A l'é stæta amîga do poêta contenporànio Alceo, ànche lê de l'îzoa de Lesbo, e-a l'ha avûo 'na fìggia de nómme Cleide, a-a quæ l'é dedicòu quàrche vèrso:

A l'êa a sacerdotéssa de 'n tìaso (θίασος) legòu a-o cùlto d'Afrodîte, dôve e zoêne de famìgge facoltôze riçevéivan 'n'educaçión in vìsta do seu maiézzo e inparâvan dónca o cànto, o bàllo, a rafinatéssa, l'estética e l'àrte de l'amô. 

In quésti anbiénti êan pe de ciù frequénti rapòrti òmosesoâli, no sôlo tra-e alêve ma ànche tra zoêne e-a sacerdotéssa; a ògni mòddo a pederastîa a l'êa no sôlo acetâ ma incoragiâ ascì, perché a l'êa consciderâ 'n'ativitæ ùtile a preparâ a futûra mogê a-o matrimònio. 

## Framénti
I studiôxi lisciandrìn han acugéito a seu produçión leterâia in éutto ò fòscia nêuve lìbbri: a ògni mòddo ne rèstan in tùtto sôlo pöco ciù de duxénto framénti. Sôlo 'n'öde a l'é arivâ a noî conplêta, l'ìnno a Afrodîte, into quæ a poetéssa a l'esprìmme a pénn-a caozâ da l'amô, raxón pe-a quæ a domànda agiùtto a-a dêa.

In quésto framénto Saffo a l'afrónta o têma tìpico (τόπος) in sce cöse ségge "a cösa ciù bèlla" (κάλλιστον): a poetéssa a l'espónne (segóndo o schêma do Priamel) prìmma l'òpinión comùn, ch'a védde in mòddo volgâre cómme raxón da vìtta i bêni materiâli, a-i quæ lê depoî a contrapónn-e l'amô; l'ezénpio, træto da-a mîtologîa, de Élena, che pe amô a l'ha segoîo Paride a Troia, o fa tornâ a Sàffo o regòrdo de l'amâ Anattoria.
Ànche into framénto 94 Sàffo a l'afrónta o têma do torménto de l'amô, into regòrdo da separaçión da 'na seu discépola.

O framénto 168b Voigt pe cóntra o l'esprìmme 'na rafinâ ma malincònica riflesción notùrna da poetéssa, a quæ, percependo a fûga do ténpo e da zoventù, a se tróva sôla e-a prova nostalgîa pe l'amô (κατέυδω defæti o l'é 'n términe da-o valô eròtico).

Inte l'Öde a-a giöxîa, dîta ànche Öde do sublîme (perché a l'é mensonâ into tratâto In sciô Sublîme do Pseudo-Longino), a poetéssa a l'esprìmme o torménto ch'a sénte méntre 'na zoêna do tìaso a vêgne sedûta da 'n òmmo co-o quæ a discùtte. O framénto o l'ha avûo 'n grànde sucèsso e-o l'é stæto fónte d'inspiraçión pe tànte âtre poêxîe, tra-e quæ a ciù famôza a l'é o Carme 51 de Catullo.

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Poêti
Fagòtto

O **fagòtto** o l'è 'n strûmento mûxicâ aeròffono, d'ancia doggia, da mæxima famiggia che l'oboe.

## Descriçion e stöia
Faxendo 'na comparassion co-a voxe ûmann-a, se l'oboe o foise o soprano, o fagòtto o sajéiva o tenore.

## File murtimediæ

## Colegaménti estèrni

Categorîa:Muxica
Categorîa:Strumenti muxicæ
Categorîa:Vôxe co muxica
Ourense

**Ourense** (prononçiòu  in galiçiàn, *Orense* in castiggiàn, prononçiòu ) o l'é 'n comûne spagnòllo de 104.596 abitànti, capolêugo da seu provìnsa, ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma da Galìçia, dond'o l'é a tèrsa çitæ pe popolaçión, dòppo de Vigo e A Coruña.

## Giögrafîa
A çitæ a se trêuva a 132 mêtri d'artéssa e a l'é atraversâ da-i sciùmmi Miño, Barbaña e Loña. A l'à de vivàgne termâli avoxæ, dónde l'ægoa a sciòrte a 60-80&nbsp;°C.

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze
* Catedrâle de Sàn Martìn
* Capélla de Nòstra Scignôa di Remédi
* Çimitêio de Sàn Françésco
* Gêxa de Sàn Françésco
* Santoâio de Nòstra Scignôa di Ermitàggi

### Architetûe civîli
* Pónte româno
* Pónte do milénio
* Ciàssa magiô

### Âtro
* Vivàgne termâli de Las Burgas
* Pósse de A Chavasqueira

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn
### Stràdde
A çitæ de Ourense a l'é servîa da-e outostràdde marcæ chi aprêuvo:
* A52: a lîga a çitæ con Porriño, a ponénte, e con Benavente, a levànte.
* AG-53: a lîga a çitæ con l'outostràdda AP-9, pe arivâ a Santiago de Compostela ò into Portogàllo.

### Ferovîe e traspòrti pùblichi
Ourense a l'é ligâ a-a ræ feroviària a âta velocitæ spagnòlla (AVE), pe mêzo da staçión de *Orense-Empalme*, con di servìççi pò-u rèsto da Galìçia e do stâto.

O traspòrto pùblico o l'é garantîo da 33 lìnie de coriêre, ciù che da 'na flòtta de tascì.

## Aministraçión
### Binelàggi
* 
* 
* 
* 

### Scìndichi de Ourense

## Galerîa d'inmàgine

Catedral - panoramio (13).jpg|A catedrâle de Sàn Martìn
Santuario Nosa Señora das Ermidas - Fachada.jpg|O santoâio de Nòstra Scignôa di Ermitàggi.
Orense - panoramio (11).jpg|A ciàssa grànde e o monicìpio.
Ourense 30-07-2008 06 estacion.jpg|A staçión de Orense-Empalme.
Muiño en Untes (2) - panoramio.jpg|In vêgio moìn into Miño


## Nòtte


## Âtri progètti

## Ligàmmi de fêua
* 
* 
* 
* 
* 

Categorîa:Comùn da Galìçia
Categorîa:Çitæ da Spàgna
A Coruña

**A Coruña** (in galìçiàn prononçiòu , **La Coruña** in spagnòllo, prononçiòu ) o l'é 'n comûne spagnòllo de 245.468 abitànti, capolêugo da comunitæ outònoma da Galìçia e de l'òmònima provìnsa. A çitæ a se trêuva into nòrd-òvest da Galìçia, bagnâ da l'Òcéano Atlàntico, in sciâ bâia da Coruña.

A Coruña a se trêuva a 603&nbsp;km da Madrìd e a l'é a capitâ sòccio-econòmica da Galìçia intrêga.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze
* Gêxa de Santiago
* Gêxa colegiâta de Sànta Màia do Cànpo
* Gêxa de Sàn Doménego
* Gêxa de Sàn Zòrzo
* Gêxa de Sàn Nicòlla

### Architetûe civîli
* Tôre de Èrcole, patrimònio de l'umanitæ
* Galerîe de A Coruña
* A çitæ vêgia
* *Paseo Marítimo*
* L'òbelìsco

### Architetûe militâri
* Castéllo de Sant'Antönio
* Miâge da çitæ

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn
### Stràdde
A çitæ de A Coruña a l'é servîa da-e outostràdde elenchæ chi de sótta:

* A6: a colêga a çitæ con Madrìd e o céntro do pàize
* AP-9: a colêga a Galìçia, a nòrd, co-a frontêa co-o Portogàllo

### Ferovîe e traspòrti pùblici
A çitæ de A Coruña a l'é servîa da-e dôe staçioìn feroviàrie de *San Cristóbal* e de *San Diego*, dónde gh'é di colegaménti con Madrìd, Barçelónn-a e Hendaye.

O traspòrto pùblico o l'é garantîo da 6 lìnie de tranvài e, rigoàrdo a-o traspòrto in sce gómma, a çitæ a cónta de 24 lìnie de coriêre.

### Ariopòrti
A Coruña a l'é servîa da 'n ariopòrto ch'o se trêuva ciù ò mêno a 8 chilòmetri da-o céntro da çitæ. O sò còdice IATA o l'é "LCG**".**

## Aministraçión
### Binelàggi
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Scìndichi de A Coruña

## Galerîa d'inmàgine

A coruna torre de hercules sunset edit.jpg|A Tôre de Èrcole.
Castelo de Santo Antón na Coruña 14.jpg|O castéllo de Sant'Antönio.
Galice La Corogne Saint-Jorge - panoramio.jpg|A gêxa de Sàn Zòrzo.
Estaçom da Crunha (1).jpg|A staçión feroviària de San Cristóbal.
Alvedro airport (LECO) (13061448023).jpg|Vìsta aéria de l'ariopòrto de A Coruña.


## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Comùn da Galìçia
Categorîa:Çitæ da Spàgna
Vigo

**Vigo** (in galìçiàn , in castiliàn ) o l'é 'n comùn spagnòllo de 293.837 abitànti, ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma da Galìçia e inta provìnsa de Pontevedra. A só àrea metropolitànn-a a contâva, a-o 2020, de 482.858 abitànti, a dodicêxima da Spàgna.

Vigo o l'é o pòrto de pésca ciù inportànte de l'Eoröpa intrêga e a sêde da conpagnîa marìtima ciû grànde do móndo, a *Pescanova*.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze
* Cocatedrâle de Sànta Màia de Vigo
* Gêxa de Sàn Françésco
* Gêxa da Soledad
* Gêxa de Sàn Michê de Bouzas
* Monestê da Vixitaçión di Salesas Reales

### Architetûe civîli
* Pazo los Escudos
* Pazo de San Roque
* Pazo de Castrelos
* Pazo de la Pastora
* Tiâtro García Barbón

### Architetûe militâri
* Miâge da çitæ
* Fortéssa do Castro
* Castéllo de Sàn Sebastiàn

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn
### Stràdde
A çitæ de Vigo a l'é servîa da-e outostràdde elenchæ chi de sótta:
* AP-9: a colêga a çitæ con A Coruña, a nòrd, e a frontêa co-o Portogàllo, a sùd.
* AG-57: a colêga a çitæ con Bayona, a ponénte.

### Ferovîe e traspòrti pùblichi
Vigo a l'é colegâ a-a ræ feroviària a âta velocitæ spagnòlla (AVE), atravèrso a staçión de *Vigo-Urzáiz*, con colegaménti co-o rèsto da Galìçia e da naçión ascì.

O traspòrto pùblico o l'é garantîo da ciù de 40 lìnie de coriêre urbâne e numerôze lìnie èstra-urbâne, óltre che 'na flòtta de tascì.

### Ariopòrti
Vigo a l'é servîa da l'ariopòrto de *Vigo-Peinador*, co-o còdice IATA "VGO**"**, ch'o se trêuva ciù ò mêno 10 chilòmetri a levànte da çitæ.

## Aministraçión
### Binelàggi
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Scìndichi de Vigo

## Galerîa d'inmàgine

A Igrexa colexiata de Santa Maria.jpg|A cocatedrâle de Sànta Màia de Vigo.
Vigo - Monasterio de la Visitación de las Salesas Reales 2.JPG|O monestê da Vixitaçión di Salesas Reales.
Pazo los escudos Foto.jpg|O Pazo los Escudos
Vigo - Estación de ADIF de Vigo-Urzáiz 4.jpg|A staçión Vigo-Urzáiz.
Aeropuerto de Vigo, foto aerea.jpg|Vìsta aéria de l'ariopòrto de *Vigo-Peinador*.


## Nòtte


## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Comùn da Galìçia
Categorîa:Çitæ da Spàgna
Lugo

**Lugo** (prononçiòu , in galiçiàn ) o l'é 'n comûne spagnòllo de 98 519 abitànti, capolêugo de l'òmònima provìnsa, ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma da Galìçia, da quæ o l'êa l'antîga capitâle.

## Giögrafîa

A çitæ de Lugo a se trêuva in sce 'na colìnn-a bagnâ da-o sciùmme Miño e da-i torénti Chanca e Rato, inta pàrte òrientâle da sò región.

## Stöia
A çitæ a l'é stæta fondâ da-i români goidæ da Paulo Fabio Maximo inte l'ànno 25 a.C. co-o nómme *Lucus Augusti*, in önô de l'inpeatô Cézare Ougùsto. Ancón a-a giornâ d’ancheu gh'é vàrri pòsti de interèsse de òrìgine româna cómme e miâge e o pónte româno.

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze
* Catedrâle de Sànta Màia
* Gêxa de Sàn Pê

### Architetûe civîli
* Pónte româno
* Tèrme române
* Palàçio monicipâle

### Architetûe militâri
* Miâge române

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn
### Stràdde
A çitæ de Lugo a l'é servîa da-e outostràdde indicæ chi de sótta:
* A6: a colêga a çitæ con A Coruña e co-a capitâle spagnòlla, Madrìd
* A54: a colêga Lugo co-o capolêugo da Galìçia, Santiago de Compostela

### Ferovîe e traspòrti pùblichi
Lugo a l'é colegâ a-a ræ feroviària spagnòlla gràçie a 'na staçión in sciâ lìnia La Coruña - Monforte de Lemos.

## Aministraçión
### Binelàggi
* 
* 
* 
* 

### Scìndichi de Lugo

## Galerîa d'inmàgine

Catedral de Santa María, Lugo, España, 2015-09-19, DD 06.jpg|A catedrâle de Sànta Màia, pàrte do patrimònio de l'umanitæ do camìn de Santiago.
Ponte Romana de Lugo 12X2013.JPG|O pónte româno de Lugo.
Casa Consistorial de la Ciudad de Lugo edited.jpg|O monicìpio de Lugo.
Cesar Augusto y Paulo Fabio, Lugo.JPG|Stàtoa dedicâ a-a fondaçión da çitæ de Lugo.
Muralla romana de Lugo.JPG|E miâge române, patrimònio de l'umanitæ.


## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Comùn da Galìçia
Categorîa:Çitæ da Spàgna
Oviedo

**Oviedo** (prononçiòu  in spagnòlla, *Uviéu* in asturiàn, prononçiòu ) o l'é 'n comùn spagnòllo de 219.910 abitànti, capolêugo da provìnsa comunitæ outònoma do Prinçipâto de Astùrie. A l'é a capitâle comerciâle e o ciù inportànte céntro aministratîvo e universcitâio de Astùrie ascì.

## Giögrafîa

## Stöia
Oviedo a l'é 'na çitæ de òrìgine medievâle, fondâ into sécolo VIII. Di emigræ ch'arivâvan de chi àn fondòu âtre træ çitæ ch'àn o mæximo nómme, sàiva a dî e Oviedo in Paragoâi, Repùblica Dominicànn-a e Stâti Unîi d’América.

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze
* Catedrâle do Sànto Sarvatô
* Gêxa de Sàn Tìrso
* Gêxa de Sànta Màia de Naranco
* Gêxa de Sàn Giuliàn de los Prados
* Gêxa de Sàn Michê de Lillo
* Monestê de Sàn Viçénso
* Monestê de Sàn Pelâgio
* Càmia Sànta de Oviedo

### Architetûe civîli
* Palàçio monicipâle
* Palàçio di Congrèssi
* Tiâtro Campoamor
* Mercòu El Fontán
* Vivàgna de Foncalada

### Muzêi
* Muzêo archiològîco de Asturias
* Muzêo de Bèlle Àrti de Asturias
* Muzêo da Gêxa

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

### Stràdde
A çitæ de Oviedo a l'é servîa da-e outostràdde elencæ chi de sótta:
* A63: a conlîga a çitæ con Salas, a ponénte.
* A64: a conlîga a çitæ con Villaviciosa, a nòrd.
* A66: a conlîga a çitæ con Gijón, a nòrd e Sevìggia, a sùd.

### Ferovîe e traspòrti pùblichi
Oviedo a l'é servîa da-e træ staçioìn feroviàrie de *Norte*, *La Corredoria* e *Llamaquique* e a l'à di ligàmmi a lóngo ràggio con Madrìd, Barçelónn-a e Alicànte.

O traspòrto pùblico o l'é garantîo da 13 lìnie de coriêre e da 3 lìnie feroviàrie urbâne.

### Ariopòrti
L'ariopòrto ciù vixìn a-a çitæ de Oviedo o l'é l*'Aeropuerto de Asturias* (còdice IATA "OVD"), scitoòu into teritöio do comûne de Castrillón, 45&nbsp;km a nòrd.

## Aministraçión
### Binelàggi

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Scìndichi de Oviedo

## Galerîa d'inmàgine

Catedral de Oviedo 2010.JPG|A catedrâle do Sànto Sarvatô.
Iglesia de Santa Maria de Naranco 2.jpg|A gêxa de Sànta Màia de Naranco, pàrte do patrimònio de l'umanitæ de l'àrte asturiànn-a.
Oviedo03.jpg|O palàçio da Junta General del Principado.
Estacion Norte Oviedo - Nacho Gonmi.jpg|A staçión de Oviedo, ciamâ *Estacion Norte* ascì.
24. Palacio de Exposiciones y Congresos Ciudad de Oviedo (36143894075).jpg|O palàçio di Congrèssi de Oviedo, òpia de l'architétto Santiago Calatrava.


## Nòtte


## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Categorîa:Astùrie
Categorîa:Comùn da Spàgna
Categorîa:Çitæ da Spàgna
Flòuto

O **flòuto** o l'é 'n strumento aeròffono a canna averta, squæxi senpre çilìndrico, into quæ o són o se prodûxe pe l'âia, che sciûscia l'esecutô da-a pónta, ch'a fa vibrâ o tùbbo.

I primmi flòuti che se conósce gh'àn ciù de çinquanta mila anni d'antighitæ.

## Atri progètti

Categorîa:Strumenti muxicæ
Categorîa:Muxica
Oboè

L' **obòe** o **oboè** (da-o franseize *haut-bois* "ato-legno") o l'è 'n strûmento mûxicâ aeròffono, d'ancia doggia, da mæxima famiggia do fagòtto.

O l'è accordòu in *do* quindi o no trasponn-e i soin. A pòula obòe a vegne do françéise *hautbois*, c'o vêu dî legno ærto (agûssu).

## File murtimediæ

## Atri progetti

Categorîa:Muxica
Categorîa:Strumenti muxicæ
Categorîa:Vôxe co muxica
Sydney

**Sydney** a l'è a capitâ do stato oustralian do Nêuvo Galles do Sûd, e a ciû grande e vëgia çittæ oustraliann-a (fondâa into 1788).

## Geògrafia
A çittæ a g'ha çirca 170.000 abitanti e l'area metropolitann-a ciû de quattro millioin. Insemme a Melbourne, l'eterna rivâ pe o tittolo de çittæ ciû importante da naçion, Sydney a rappresenta o chêu commerçiâ e coltûrâ oustralian.

## Stöia
I sêu abitanti vegnan ciammæ *sydneysiders* oppûre meno soventi *sydneyite*. A maggioransa da popolassion a l'è d'origgine brittanega e irlandéise, ma ciû reçentementi s'è formou de grende comûnitæ d'Italien, Greghi, Libanéixi, Arabi e asiatici.

## Pòsti de interèsse
A l'è 'na destinassion importante pe o tûriximo locâle e internassionâ e a l'è stæta premiâ molte vòtte comme ûnn-a de çittæ ciû belle e vivibile do mondo. 

A l'è ammirâ pe o sêu porto, a belliscima costa, o climma cädo e a coltûa cosmopolita.
## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Âtri progètti

## Conlìgamenti esterni
* City of Sydney, http://www.cityofsydney.nsw.gov.au/

Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Categorîa:Australia
Categorîa:Çittæ Olimpiche
Melbourne

**Melbourne** a l'è a segonda ciû grande çittæ d'Australia, capitâ do stato de Vitöja. A g'ha 'na popolassion de 3.700.000 abitanti inte l'area metropolitann-a.

## Geògrafia

## Stöia
A l'è stæta capitâ d'Australia tra 1901 e 1927.

A maggioransa di rescidenti de Melbourne son d'ascendensa brittanega. Dòpo a segonda guæra mondiâ o se son stabilîi a Melbourne molti emigræ da Greçia, Italia e âtre naçioin de l'Euròpa e l'Asia sûdorientâ.
## Pòsti de interèsse

## Economia
Melbourne a l'è stæta votâa varrie vòtte in stûddi internaçionâli comme çittæ co-a ciû ærta qualitæ de vitta do mondo.

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Âtri progètti

Categorîa:Australia
Categorîa:Çittæ Olimpiche
Perth

**Perth** a l'è a capitâ do stato oustralian de Australia Oçidentâ.

L'area metropolitann-a de Perth a conta çirca 1,5 millioin d'abitanti, c'a ghe fan diventâ a quârta çittæ oustraliann-a.
## Descriçion e stöia

## Âtri progètti

Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Categorîa:Australia
Brisbane

**Brisbane** a l'è a capitâ do stato do Queensland, in Australia.

Brisbane a rappresenta 'n bon compendio da naçion e a g'ha l'aspetto e e dimensioin de 'na gran çittæ, sensa però avei 'n ritmo frenettico. A l'è ascì ûn di trei porti ciû importanti da naçion.

## Geògrafia
'Sta çittæ a conta çirca 957.010 abitanti mentre a sêu area metropolitann-a a riva scinn-a çirca 1.800.000 rescidenti, c'a ghe fan diventâ, pe popolassion, a tersa area metropolitann-a oustraliann-a.
## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Âtri progètti

Categorîa:Australia
Richard Wagner

**Wilhelm Richard Wagner** (Leipzig, 22 Mazzo 1813 - Venessia, 13 Frevâ 1883), o l'è stæto 'n composcitô, librettista, direttô d'orchestra e saggista tedesco.
## Vìtta
Ûniversalmenti reconosciûo comme ûn di ciû importanti composcitoi da stöja da mûxica, Wagner o l'è stæto ascì 'n teòrico mûxicâ, ma prinçipalmenti famoso pe e sêu êuvie liriche, ciammæ da lë "drammi mûxicâli". Diverso da i âtri composcitoi, Wagner o scrivéiva sempre lë mæximo o libretto e a *mise en scène* pe e sêu êuvie.

E composcissioin de Wagner, e pròpriamente quelle de l'ûrtimo periodo, son relevanti pe a tescitûa contrappuntistega, o ricco cromatiximo, e armonie e a tecnica do leitmotiv: temi mûxicâli assoçiæ con personn-e, pòsti oppûre sentimenti.
Wagner o l'è stæto anche precûrsô de svilûppi do linguaggio mûxicâ: tra quelli 'n estremmo cromatiximo e atonalitæ g'han influensòu o futûo da mûxica clascica.

## Atri progètti

Wagner
Categorîa:Biografìe
Categorîa:Muxica classica
Valladolid

**Valladolid** (in castigiàn prononçiòu ) o l'é 'n comùn spagnòllo de 299.265 abitànti, capolêugo (*de facto*) da comunitæ outònoma da Castìggia e Lión e da sò provìnsa. O se trêuva a 193&nbsp;km da Madrìd e a l'é a capitâle socio-econòmica de región da Castìggia.

## Giögrafîa

## Stöia
Inta çitæ spagnòlla de Valladolid o l'é mòrto o navegatô zenéize Cristòffa Cónbo, a-i 20 de màzzo do 1506.

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze
* Catedrâle de Nòstra Scignôa de l'Asonçión
* Gêxa de Sànta Màia a Vêgia
* Gêxa de Sàn Pòulo
* Gêxa de Sàn Benîto o Reâ
* Monestê di Reæ Descâsi
* Colêgio de Sàn Grigheu

### Architetûe civîli
* Palàçio Reâ de Valladolid 
* Ciàssa Magiô
* *Paseo Zorrilla*, a stràdda prinçipâ da çitæ.
* Pàrco do Campo Grande

### Muzêi
* Muzêo Naçionâle de Scultûa
* Muzêo de Valladolid
* Muzêo da Scénsa
* Muzêo de l'Académia de Cavalàia

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn
* Pingüinos: un di ciù gréndi radùn de motociclìsti a-o móndo, o se têgne o segóndo fìn de setemànn-a de zenâ.

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn
### Stràdde

A çitæ de Valladolid a l'é servîa da-e outostràdde elencæ chi de sótta:
* A-11: a conlîga a çitæ co-o Portogàllo, a ponénte, e Soria, a levànte.
* A-60: a conlîga a çitæ co León, a nòrd.
* A-62: a conlîga, inte l'órdine, e çitæ de Burgos, Palencia, Valladolid e Salamanca, finìndo a-a frontêa co-o Portogàllo.

### Ferovîe e traspòrti pùblichi
Valladolid a l'é conligâ a-a ræ feroviària a âta velocitæ spagnòlla (AVE) atravèrso a staçión de *Valladolid-Campo Grande*, con di trêni dirètti con Madrìd, León, Palencia e Segovia.

O traspòrto pùblico o l'é garantîo da ciù de 40 lìnie de coriêre urbâne e numerôze lìnie èstra-urbâne, ciù 'na flòtta de tascì.

### Ariopòrti
Valladolid a l'é servîa da l'ariopòrto de *Valladolid-Villanubla*, co-o còdice IATA "VLL", ch'o se trêuva ciù ò mêno 10 chilòmetri a ponénte da çitæ.

## Aministraçión
### Binelàggi

* 
* 
* 

* 
* 
* 

### Scìndichi de Valladolid

## Galerîa d'inmàgine

Valladolid - Catedral.jpg|A catedrâle de Nòstra Scignôa de l'Asonçión de Valladolid
Iglesia de San Pablo, Valladolid.jpg|A gêxa de Sàn Pòulo inta ciàssa co-o mæximo nómme
Ayun valla lou.JPG|O monicìpio da çitæ
Valladolid plaza de toros lou.JPG|A *plaza de toros* de Valladolid
Valladolid - Campo Grande station.JPG|A staçión de *Valladolid - Campo Grande* 


## Nòtte


## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 

Categorîa:Comùn da Castìggia e Lión
Categorîa:Çitæ da Spàgna
Marie Curie

**Maria Salomea Skłodowska**, oppûre **Marie Curie**, (Varsavia, Polonia 1867 - Sallanches, Fransa 1934) a l'è stæta 'na sciensiata polacca, ûnn-a de primme into stûddio de radiassioin. A l'ha vinto o premmio Nobel doe vòtte: quello de fixica into 1903, e quello de chimica into 1911.

## Vitta
Avendo comensòu a stûdiâ inte l'ûniverscitæ de Varsavia a s'è laureâ dòppo a l'ûniverscitæ da Sorbonn-a (Pariggi), donde a sajéiva stæta pòi a primma dònna insegnante.

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Curie, Marie
Curie, Marie
Curie, Marie
1097

## Fæti
### Euröpa
*
### Àzia
*
### Àfrica
* 
### Arte
*
### Costruçión
* Anno 1097 - Nevers (Borgogna). Terminà a gêxa de San Stêva.
### Inovaçión
* 

### Nasciûi
*
### Mòrti
*

## Âtri progètti

097
1202

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 

### Nasciûi

### Mòrti

## Âtri progètti

002
1861

## Fæti
### Euröpa
* 17 màrso - Proclamaçión do Regno d'Italia.
### Àzia
*
### Àfrica
* 
### América
*
### Oustràlia, Òceània, Pöli
* 
### Arte
*
### Costruçión
*
### Inovaçión
* 

### Nasciûi
*

Immaggine:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|Rabindranath Tagore (1861-1941
Immaggine:Svevo.jpg|thumb|100px|right|Italo Svevo (1861-1928)

### Mòrti

Immaggine:Cavour engraving-detail.jpg|*[[Camillo Benso conte de Cavour]]* (10 agosto 1810-6 zûgno 1861)
Immaggine:Ippolito nievo.jpg|Ippolito Nievo (1830-1861)


## Atri progètti

061
Lago de Fondaghe

O **Lago de Fondaghe** o se treva in to sciumme Trebbia e precisamente all'artezza dee fraxion de Donderi a ou reverso e de Cornale in scia drita, sotta a straa statale 45.
 
O no l'e' proprio in vero lago, ciu che atro u l'e' un tocco te sciumme (lungo circa 30 metri largu 5/6 metri) e pensu u deve u se numme a profunfitææ che a saia ciu de 6 o sette metri in tu puntu ciu' prufundu.

Da piccin (Anni 1950-Anni 1960), me ricordu ghe annavan tanti pescou e piggiavan cavvedani e trote. 
Mi scoevu e vacche con me frae e me ricordu me lalla e me barba ne dixeivan "Me raccumando nu anne la' cu e vacche perche' se van dentru annegan e meoan".
Ogni tanto quandu l'eimu li l'euga du sciumme  a l'ea tutta gianca, gelatinusa, aveivan caccio dentru a "Putassa", e tanti pescetti de tutte e dimensciun galleggiavan morti in scia superfice de l'ægua.

Categorîa:Giögrafîa da Liguria‎
Fondaghe
1797

## Fæti
### Euröpa
### Àzia
*
### Àfrica
* 
### América
*
### Òceània
* 
### Arte
*
### Costruçión
*
### Inovaçión
* 

### Nasciûi

Immaggine:Gaetano Donizetti (portrait by Giuseppe Rillosi).jpg|Gaetano Donizetti (1797-1848)

*
### Mòrti
*

## Âtri progètti

097
Albert Einstein

**Albert Einstein** (14 màrso 1879 - 18 arvî 1955), o l'è stæto 'n fixico tedesco natûralizòu statûnitense. O l'è conscideròu comme ûn di scensiati ciû importanti do secolo vinteximo.
## Vitta
Into 1905, quande o travaggiâva a Berna (Svissea), o l'ha pûbbricòu 'n'êuvia fondamentâ pe-a fixica moderna, a Teorîa da Relativitæ speçiâle. Into 1916 o l'ha presentòu a Teorîa da Relativitæ generâle, inta quæ o l'ha reformûlòu completamente o conçetto de gravitæ.

Gh'han dæto o premmio Nobel pe-a Fixica into 1921 pe-a spiegassion ch'o l'aiva fæto in sce l'effetto fotoelettrico e âtre contribûssioîn a-a fixica teòrica.

## Atri progetti

Categorîa:Biografìe
Einstein, Albert
Einstein, Albert
Senn-a

**Siêna** (*Siena* in italiàn) a l'é 'n comùn de 52.717 abitànti da región Toscànn-a, capolêugo da provìnsa de Siêna.

## Giögrafîa

## Stöia
Sta çitæ chi a l'è bén bén conosciûa pò-u sò patrimònio artìstigo e pe l'unitæ de stîle tra i sò cazaménti de l'Etæ de Mêzo. A l'é stæta diciarâ da l'UNESCO cómme Patrimònio de l'Umanitæ.

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Provinsa de Senn-a
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Categorîa:Çittæ d'Italia
Categorîa:UNESCO
Johannes Kepler

**Johannes Kepler**, **Zane Keplero** ascì, o l'è stæto ün matemàtico e ün astrònomo tedesco.
O l'ha scoverto e lezze do movimento d'i pianeti che son ciamæ appunto Lezze de Keplero, svilüppando a Teoria elioçentrica de Nichioso Copernico.

## Biografia

Keplero o l'è nasciüo int'o 1571 int'o comüne tedèsco de Weil der Stadt. 

Sò muæ ghe fe' vedde unn-a cometa do 1577 e l'eclissi lunâ do 1580 addesciândo coscì in Keplero l'interesse pe l'astronomia. 

Int'o 1591 començò o stüddio de teologia a Tübingen. Int'o 1594 o vègne insegnante de matematica a Graz.

Int'o 1604 o l'ammiò unn-a supernòva ch'a vegniâ conosciüa co-o numme de *Stella do Keplero*. 

Inte l'agosto 1620 a muæ do Keplero a vègne accusâ de strionezzo dä Gexa protestante e rilasciâ solo inte l'ottobre 1621 quande a no l'amisse manco sotta tortüa e corpe de strionezzo. 

A 58 anni Keplero o moì a Regensburg.

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Kepler, Johannes
Kepler, Johannes
Kepler, Johannes
‎
Kepler, Johannes‎
Galileo Galilei

**Galileo Galilei** (Pisa, 15 fevrà 1564 – Arcetri, 8 zenà 1642) o l'è stæto 'n fixico, filòsofo, astrònomo e matemàtico italian, un di ciù grendi sciençiæ de l'epoca moderna.

## Vìtta
O sò nomme o l'è associòu a di importanti contribüti in ta dinamica (o prinçippio de l'inerçia, a lezze da cheita di grâvi) e in te l'astronomia (co-a scoverta da rotaçion da Tæra, de maccie soæ, de montagne inscia Lunn-a, di satelliti de Giove, e fâse de Vennie, e stelle che forman a Via Lattea) e a l'introduçion do metodo scientifico (ciamòu spesso *metodo galileian*).

Accusòu de voei sovvertî a filosofia naturâ aristotèlica e e Sacre Scrittüe, o Galileo o vegne condannòu comme eretico da-a Gexa cattolica e costreito, o 22 de zügno 1633, a l'abiura de sò conceçioin astronòmiche.

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Galilei, Galileo
Galilei, Galileo
Galilei, Galileo
Galilei, Galileo
Cabrejas del Pinar

**Cabrejas del Pinar** o l'è 'n comûne spagnòllo de 352 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn

## Aministraçión

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Comûni da provinsa de Soria
Lengua sundaneize

O **Sundaneize** (*Basa Sunda*), o l'è 'na lengua do gruppo lengoistego indonexian oççidentâ parlâ da 27 mioin de personn-e do popolo omonimo in Indonexia.

## Descriçion e stöia

## Âtri progètti

Sundanéize
Breinigerberg

**Breinigerberg** o l'é 'n quartê de Stolberg, 'na çitæ da Renania do Nòrd-Vestfàllia, arénte a-a çitæ de Aachen (Aquisgrann-a) in Germania. O gh'à 917 abitanti (into 2017).
## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte

## Âtri progètti

## Colegaménti esterni
* 

Categorîa:Çitæ da Germània
1935

## Fæti

### Euröpa

### Àzia

### Àfrica
 
### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 
### Sport
- Canpionòu de Serie A 1934-1935 - Juventus
- Vasco Bergamaschi o goâgna o Gîo d'Italia 1935.
- Londra - Coppa Davis 1935. Vincitô: Regno Unïo 

### [[Premio Nobel|Prémmi Nobel]]
Prémio Nobel pe-a pâxe: Carl von Ossietzky
Prémio Nobel pe-a meixìnn-a: Hans Spemann
Prémio Nobel pe-a fìxica: James Chadwick
Prémio Nobel pe-a chìmica: Frédéric Joliot-Curie e Irène Joliot-Curie

### Nasciûi

Immaggine:Luciano Pavarotti 2004.jpg|Luciano Pavarotti (1935-2007)
Immaggine:Elvis Presley 1970.jpg|Elvis Presley (1935-1977)


### Mòrti

Immaggine:Fernando-pessoa1.jpg|Fernàndo Pessoa (13 zûgno 1888-30 novénbre 1935)


## Atri progètti

035
1934

## Fæti

### Euröpa

### Àzia

### Àfrica

### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 
### Sport
- Canpionòu de Serie A 1933-1934 - Juventus
- Learco Guerra o goâgna o Gîo d'Italia 1934.
- Italia - Mondiâle de balón 1934. Vincitô: Naçionâ de balon de l'Italia 
- Londra - Coppa Davis 1934. Vincitô: Regno Unïo 
### [[Premio Nobel|Prémmi Nobel]]
Prémio Nobel pe-a pâxe: Arthur Henderson
Prémio Nobel pe-a letiatûa: Luigi Pirandello
Prémio Nobel pe-a meixìnn-a: George Hoyt Whipple, George Richards Minot e William Murphy
Prémio Nobel pe-a chìmica: Harold Urey

### Nasciûi

### Mòrti

## Atri progètti

034
1933

## Fæti

### Euröpa
*
### Àzia
*
### Àfrica
* 
### América
*
### Oustràlia, Òceània, Pöli
* 
### Arte
*
### Costruçión
*
### Inovaçión
* 
### Sport
* Canpionòu de Serie A 1932-1933 - Juventus
* Alfredo Binda o goâgna o Gîo d'Italia 1933.
* Pariggi - Coppa Davis 1933. Vincitô: Regno Unïo 

### [[Premio Nobel|Prémmi Nobel]]
* Prémio Nobel pe-a pâxe: Norman Angell
* Prémio Nobel pe-a letiatûa: Ivan Bounine
* Prémio Nobel pe-a meixìnn-a: Charles Scott Sherrington
* Prémio Nobel pe-a fìxica: Erwin Schrödinger e Paul Dirac

### Nasciûi
*
### Mòrti
*

## Conligaménti esterni

033
1930

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica

### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Sport
- Canpionòu de Serie A 1929-1930 - Ambrosiana 
- Luigi Marchisio o goâgna o Gîo d'Italia 1930.
- Pariggi - Coppa Davis 1930. Vincitô: Fransa 
- Uruguay - Mondiâle de balón 1930. Vincitô: Naçionâ de balon de l'Uruguay 

### [[Premio Nobel|Prémmi Nobel]]
Prémio Nobel pe-a pâxe: Nathan Söderblom
Prémio Nobel pe-a letiatûa: Sinclair Lewis
Prémio Nobel pe-a meixìnn-a: Karl Landsteiner
Prémio Nobel pe-a fìxica: Chandrasekhara Venkata Raman
Prémio Nobel pe-a chìmica: Hans Fischer

### Nasciûi

Immaggine:Walter Bonatti 1965.jpg|Walter Bonatti (1930-2011)

### Mòrti

Immaggine:ConanDoyle1.jpg|Arthur Conan Doyle (22 mazzo 1859-7 lûggio 1930), 1920

## Nòtte


## Âtri progètti

030
1929

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica

### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 
### Sport
- Canpionòu italiàn de balón 1928-1929 (dòppo Serie A) - Bologna
- Alfredo Binda o goâgna o Gîo d'Italia 1929.
- Pariggi - Coppa Davis 1929. Vincitô: Fransa 

### [[Premio Nobel|Prémmi Nobel]]
Prémio Nobel pe-a pâxe: Frank Kellogg
Prémio Nobel pe-a letiatûa: Thomas Mann
Prémio Nobel pe-a meixìnn-a: Christiaan Eijkman, Frederick Gowland Hopkins
Prémio Nobel pe-a fìxica: Louis-Victor Pierre Raymond de Broglie
Prémio Nobel pe-a chìmica: Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin, Arthur Harden

### Nasciûi

Immaggine:Martin Luther King Jr NYWTS 6.jpg|Martin Luther King Jr. (15 zenâ 1929-4 arvî 1968), 1964
Immaggine:Sergio Leone 1975.jpg|Sergio Leone (3 zenâ 1929-30 arvî 1989), 1975
Immaggine:Audrey Hepburn auf dem Bürgenstock (07).jpg|Audrey Hepburn (4 mazzo 1929-20 zenâ 1993), 1954


### Mòrti

Immaggine:Hugo von Hofmannsthal.jpg|Hugo von Hofmannsthal (1° frevâ 1874-15 lûggio 1929)


## Âtri progètti

029
1928

## Fæti

### Euröpa

### Àzia

### Àfrica
 
### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli

### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 
### Sport
- Canpionòu italiàn de balón 1927-1928 (dòppo Serie A) - Torìn
- Amsterdam. IX Olimpiade. 
- Alfredo Binda o goâgna o Gîo d'Italia 1928.
- Pariggi - Coppa Davis 1928. Vincitô: Fransa 
- St. Moritz. II Olimpiade Invernâ. 
### [[Premio Nobel|Prémmi Nobel]]
Prémio Nobel pe-a letiatûa: Sigrid Undset
Prémio Nobel pe-a meixìnn-a: Charles Jules Henri Nicolle
Prémio Nobel pe-a fìxica: Owen Willans Richardson
Prémio Nobel pe-a chìmica: Adolf Otto Reinhold Windaus

### Nasciûi

Immaggine:ChePipe.jpg|Che Guevara (1928-9 òtôbre 1967), 1958

### Mòrti

Immaggine:Roald Amundsen LOC 07622u.jpg|Roald Amundsen (16 lûggio 1872-18 zûgno 1928)
Immaggine:Svevo.jpg|Italo Svevo (1861-1928)
Immaggine:Armando Diaz 01.jpg|Armando Diaz (1861-1928)


## Âtri progètti

028
1927

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica
 
### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli

### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 
### Sport
- 7 zùgno - Romma. Nasce a squaddra AS Roma da-a fuxón de træ squaddre de balón.
- Canpionòu italiàn de balón 1926-1927 (dòppo Serie A) 
- Alfredo Binda o goâgna o Gîo d'Italia 1927.
- Philadelphia - Coppa Davis 1927. Vincitô: Fransa 

### [[Premio Nobel|Prémmi Nobel]]
Prémio Nobel pe-a pâxe: Ferdinand Buisson e Ludwig Quidde
Prémio Nobel pe-a letiatûa: Henri Bergson
Prémio Nobel pe-a meixìnn-a: Julius Wagner-Jauregg
Prémio Nobel pe-a fìxica: Arthur Compton e Charles Thomson Rees Wilson
Prémio Nobel pe-a chìmica: Heinrich Otto Wieland

### Nasciûi

Immaggine:Juliette Greco voor het programma Domino in de Cinebone Studio in Duivendrecht, Bestanddeelnr 914-9567.jpg|Juliette Gréco (7 frevâ 1927-23 seténbre 2020), 1963

### Mòrti

## Nòtte


## Âtri progètti

027
1926

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica
 
### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Sport
- Canpionòu italiàn de balón 1925-1926 (dòppo Serie A) - Juventus
- Giovanni Brunero o goâgna o Gîo d'Italia 1926.
- Philadelphia - Coppa Davis 1926. Vincitô: Stati Unïi d'America 

### [[Premio Nobel|Prémmi Nobel]]
Prémio Nobel pe-a pâxe: Aristide Briand, Gustav Stresemann
Prémio Nobel pe-a letiatûa: Grazia Deledda
Prémio Nobel pe-a meixìnn-a: Johannes Andreas Grib Fibiger
Prémio Nobel pe-a fìxica: Jean Baptiste Perrin
Prémio Nobel pe-a chìmica: Theodor Svedberg

### Nasciûi

Immaggine:Monroe 1953 publicity (cropped).jpg|Marilyn Monroe (1° zûgno 1926-5 agosto 1962)
Immaggine:Dario Fo - cropped.png|Dario Fo (1926-2016)


### Mòrti

Immaggine:Antoni Gaudi 1878.jpg|Antoni Gaudi (Antoni Gaudí i Cornet) (25 zûgno 1852-10 zûgno 1926) 
Immaggine:Rodolfo Valentino-Commons.jpg|Rodolfo Valentino (1895-1926)


## Âtri progètti

026
1925

## Fæti

 
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica
 
### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 
### Sport
- Canpionòu italiàn de balón 1924-1925 (dòppo Serie A) - Bologna
- Alfredo Binda o goâgna o Gîo d'Italia 1925.
- Philadelphia - Coppa Davis 1925. Vincitô: Stati Unïi d'America 

### [[Premio Nobel|Prémmi Nobel]]
Prémio Nobel pe-a pâxe: Charles Dawes
Prémio Nobel pe-a letiatûa: George Bernard Shaw
Prémio Nobel pe-a fìxica: James Franck, Gustav Hertz
Prémio Nobel pe-a chìmica: Richard Adolf Zsigmondy

### Nasciûi

Immaggine:GSpadolini.jpg|Giovanni Spadolini (21 zûgno 1925-4 agosto 1994), 1982

### Mòrti

## Âtri progètti

025
1924

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica

### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli
 
### Arte
#### Mûxica
- *[[Rapsodia in blu]]* de George Gershwin
- *[[I pìni de Romma]]* de Ottorino Respighi
### Costruçión

### Inovaçión
 
### Sport
- Canpionòu italiàn de balón 1923-1924 (dòppo Serie A) - Zêna CFC
- Pariggi. VIII Olimpiade. 
- Giuseppe Enrici o goâgna o Gîo d'Italia 1924.
- Philadelphia - Coppa Davis 1924. Vincitô: Stati Unïi d'America 
- Chamonix. I Olimpiade Invernâ. 

### [[Premio Nobel|Prémmi Nobel]]
Prémio Nobel pe-a letiatûa: Władysław Reymont
Prémio Nobel pe-a meixìnn-a: Willem Einthoven
Prémio Nobel pe-a fìxica: Manne Siegbahn

### Nasciûi

Immaggine:Paolo Monti - Servizio fotografico - BEIC 6361552.jpg|Paolo Monti, *[[Enrico Baj]]* (31 òtôbre 1924-16 zûgno 2003), 1954
Immaggine:Marlon Brando in &#039;Streetcar named Desire&#039; trailer (cropped).jpg|Marlon Brando (3 arvî 1924-1° lûggio 2004), 1951
Immaggine:Sanremo 1964 Bongiono CInquetti.jpg|Mike Bongiorno (26 mazzo 1924-8 seténbre 2009), Festival de Sanremmo 1964, co-a Gigliola Cinquetti


### Mòrti

Immaggine:Anatole-France-mai1923.jpg|Anatole France (16 arvî 1844-12 òtôbre 1924), 1923
Immaggine:Kafka.jpg|Franz Kafka (3 lûggio 1883-3 zûgno 1924), 1923
Immaggine:Giacomo Matteotti 2.jpg|Giacomo Matteotti (1885-1924)


## Âtri progètti

024