open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ha*Ash

**Ha*Ash** o l'ea 'n grûppo de muxicisti formòu into 2002 a Lake Charles inta Louisiànn-a. O l'ea fæto da 2 muxicisti:
* Hanna Nicole Pérez Mosa
* Ashley Grace Pérez Mosa.

## Album
* *Ha*Ash* (2003)
* *Mundos Opuestos* (2005)
* *Habitación doble* (2008)
* *A tiempo* (2011)
* *Primera fila: Hecho realidad* (2014)
* *30 de febrero* (2017)

## Atri progetti

Categorîa:Pop e world music
San Pê d'Ænn-a

**Sàn Pê d'Ænn-a** (scrîto ascì *Sanpedænn-a*, pronónçia IPA , in italiàn *Sampierdarena*) o l'é un di ciù popolôxi quartê de Zêna e inportànte céntro industriâle. 

O l'é stæto comùn outònomo da-o 1798 scin'a-o 1926, quand'o l'é stæto incorporòu into Comùn de Zêna insémme a âtri 18 comùn.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

### Stràdde

### Ferovîe

## Âtri progètti

Categorîa:Quartê de Zêna
Juba

**Juba** a l'é a capitâle do Sudàn do Sùd. A g'à ciù ò mêno 500.000 abitanti (2017).

## Descriçion e stöia

## Âtri progètti

Categorîa:Sudan do Sùd
Notre-Dame de Pariggi

A **Catedrâle metropolitann-a de Nòstra Scignôa de Pariggi** (in françeize: *Cathédrale métropolitaine de Notre-Dame de Paris*), conosciûa senplicemente comme **Notre-Dame de Paris** o **Notre Dame**, a l'é 'na gêxa pariginn-a.
 
## Descriçion e stöia
A l'é a catedrâle ciù famôza de Fransa e a gêxa ciù famôza de Pariggi, un di scìnboli da *ville lumière*. 
A l'é stæta constroîa tra o 1163 e o 1345. 

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Architetûe de Parìggi‎
Categorîa:Gêxe
Sanaa

**Sanaa**, anche scrîta Sana ò Sana'a (pronónçia: Saná), a l'é a capitâle *de iure* do Yemen, méntre Aden a l'é a capitâle *de facto*. Into 2012 a gh'aveiva 'na popolaçion de 2.575.347 abitanti. O céntro stòrico de Sanaa o l'é patrimònio colturâle de l'umanitæ (patrimònio de l'UNESCO).

## Colegaménti esterni

Categorîa:Yêmen
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Robert Schumann

**Robert Schumann** (Zwickau, 8 zugno 1810 – Endenich, 29 luggio 1856) o l'é stæto un conpoxitô, pianista e critico muxicâle tedesco. 
## Vìtta
L'é da tanti conscideròu comme l'iniçiatô e insémmme un di ciù grendi conpoxitoî de mûxica romantica. Difæti se pensa che o Romanticismo muxicâle o comensi co-e seu primme conpoxiçioin pianistiche, publicæ do 1830. 

A seu mûxica a riflètte a natûa profondaménte individoalìsta do Romanticismo. Inteletoâle e estêta, o l'é stæto pöco acapîo inta seu vitta, ma ancheu a seu mûxica a l'é consciderâ ardîamente òriginâle pe l'armonîa, o ritmo, a fórma e pe-o ròllo rivoluçionâio do pianofòrte inte seu conpoxiçioin.

O l'é stæto marîo de Clara Schumann, pianista e conpoxitôa lê ascì. Dòppo a mòrte do màio a l'à continoòu a exibîse pe çirca quarant'anni a-i ciù erti livelli (a l'é consciderâ a mêgiô pianista dònna de l'eutoçénto). Clara a s'é adêuviâ pe-a difuxon da mûxica do marîo a-o de là do gîo di seu ciù ilùstri estimatoî (fra i quæ Franz Liszt, Felix Mendelssohn, Hiller, o zóveno Johannes Brahms). Lê, pe de ciù, a no l'à risparmiòu fêe critiche a chi, in bónn-a fêde ò in malafêde, o se espriméiva in mòddo negatîvo in sce Robert Schumann (prìmmo fra tutti o Richard Wagner).

## File murtimediæ

## Atri progètti

Schumann
Categorîa:Biografìe
Categorîa:Muxica classica
Schumann
Colombo (çitæ)

**Colombo** a l'é a vêgia capitâle do Sri Lanka e ancheu inportante céntro comerciâle do Stâto. 

O gh'à 752.993 abitanti.

## Âtri progètti

Categorîa:Sri Lanka
Halmstad

**Halmstad** a l'é 'na çitæ svedeize ch'a s'atrêuva inta provinsa dîta Hallands län, a mêza stradda tra Malmö e Göteborg e in sciô sciûmme Nissan. A gh'à 66.124 abitanti (a-i 31 de dexénbre do 2015).

## Mûxica
* O cantante svedeize Jonas Altberg (Basshunter) o l'é nasciûo a Halmstad.

## Âtri progètti

Categorîa:Sveçia
Bandar Seri Begawan

**Bandar Seri Begawan** a l'é a capitâle do Brunei. A g'à 'na popolaçion de 100.700 abitanti (segondo 'na stîma do 2007).

## Atri progètti

Categorîa:Brunei
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Abu Dhabi

**Abu Dhabi** a l'é a capitâle di Emirâti Àrabi Unîi.
## Geògrafia
A g'à 1.500.000 abitanti (2014).

## Stöia

## Pòsti de interesse

## Economia

## Coltùa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Âtri progètti

Categorîa:Emirâti Àrabi Unîi
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Çitæ do Guatemala

A **Çitæ de Guatemâla** a l'é a capitâle do Guatemala.
 
A g'à 1.010.253 abitanti (2006).

## Âtri progètti

Categorîa:Guatemala
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Gorfo Paradîzo

O **Górfo Paradîzo** (in italiàn: *Golfo Paradiso*) o l'é 'n górfo do Mâ Lìgure scitoòu inta rivêa de levante, pàrte do ciù grànde górfo de Zêna. 

O conprensöio do Górfo Paradîzo, pàrte da çitæ metropolitànn-a de Zèna, o l'è costitoîo da l'àrea conpréiza tra o comûne de Zèna a òvest, a Vàl Fontann-a Bónn-a a nòrd e o promontöio de Pòrtofìn a èst. I pàizi chi inclûzi son i segoénti: Bogiàsco, Céive, Söi, Récco, Camóggi e, inte l'entrotæra, Avêgno e Aósci. 

## Clìmma
Dòppo pàrte da rivêa da provinsa de Inpéria, a zöna do Górfo Paradîzo a l'è quélla co-o clìmma invernâle ciù mîte de tùtta a región Lìguria, co tenperatûe médie do méize ciù fréido de ciù ò mêno +9 °C. Pe cóntra de stæ a tenperatûa a l'è generalménte ciù frésca (+23/+24 °C) e l'âia a l'è ciù sécca de zöne vixìnn-e. E preçipitaçioîn son abondànti, pâri ciù ò mêno a 1200-1300 mm, ripartîe mediaménte tra 80 giornæ a l'ànno.

## Demografîa
O céntro ciù inportànte do Górfo Paradîzo o l'è Récco che, co-i seu ciù de 10.000 abitànti o l'è o ciù popolôzo do conprensöio. Pe estensción o ciù inportànte o l'è Söi, ànpio 13,14 chilòmetri quaddri.

## Coltûa
### Gastronomîa

* Fugàssa de Récco: a famôzìscima fugàssa co-o formàggio da-o 2012 a l'ha òtegnûo o màrco IGP ascì.
* Tròfie (ò, ciù mêgio, trofiétte): âtra specialitæ lìgure da-a grànde fàmma, segóndo 'na consolidâ tradiçión locâle òriginâie de Söi.
* Pésci sæ de Camóggi, bén bén apresæ.
* Camóggiéizi a-o róm: cicolatìnn-i pìn de róm, òriginâi de l'òmònimo pàize.

## Vôxe corelæ
* Górfo de Zêna
* Górfo do Tigùlio

## Âtri progètti

Categorîa:Giögrafîa da Liguria
Doha

**Doha** a l'é a capitâle do Qatar. 

A g'à 587.055 abitanti (arvî 2015).

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Personalitæ lighæ a Doha

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Qatar
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Soldaia

**Soldàia**, ancheu conosciûa co-o nómme de *Sudak* ò *Sudaq* (in ruscio e ucraìn: Судак), a l'é 'na çitæ da penîzoa de Crimêa. Li gh'é 'n'antîga fortéssa conosciûa cómme fortéssa de l'antîga Repùblica de Zêna perché a çitæ a l'à fæto pàrte de colònie zenéixi conosciûe co-o nómme de Gazàia.

## Stöia
I Veneçién són arivæ inta Crimêa a-o prinçipio do XIII sécolo e àn ciamòu a çitæ za existénte co-o nómme de Soldàia. Se cónta chò-u Marco Pölo o l’à sogiornòu inte sta çitæ into sò viâgio vèrso a Cìnn-a.
A-i 19 de lùggio do 1365, i Zenéixi che stâvan a Càffa, dòppo a mòrte do Khan Berdibeg, àn conquistòu a çitæ (insémme a âtri 18 cazæ in sciô Mâ Néigro), levàndola a-i Veneçién. Coscì a çitæ a l'é diventâ ’na colònia comérciâle zenéize. I Zenéixi gh’àn costroîo ’na fortéssa ch’a se peu amirâ ancón ancheu, e àn convìnto a ciù pàrte di Grêghi deportæ da-i Veneçién a tornâghe. O domìnio zenéize o l’é duòu scinn’a-o 1475, quànde o Gràn Vizìr òtomàn Gedik Ahmed Pasha, o l’à pigiâ dòppo ’n lóngo asédio.

## Annali do Gostìn Giustiniàn
Inti Annali do *[[Aostin Giustignan|Gostìn Giustiniàn]]* (1424) - in scî posediménti zenéixi - gh'é scrîto::

« O fæto l'é che Zêna inte quélli ténpi a fâva, e a frequentâva asæ o tràfego de mercançie into levànte, e a posedéiva in sce l’îzoa de Çîpro a çitæ de Famagósta, a posedéiva l’îzoa de Scîo, e a çitæ de Pêra, e into Mâ Pòntico (Mâ Néigro) ò sæ into pónto Eosîno ciamòu da-a génte Mâ Magiô a posedéiva a tæra ciamâ Samàstro, ch'a l'é inte l'Anatòlia, inte quélla pàrte che i Latìn ciàman Pònto e Bitìnia, e da-arénte a-o sciùmme Parthémio ciamòu da-i antîghi Amìstris, a posedéiva inta Tàorica Chersonésso, che quélli vegnûi dòppo àn ciamòu Tartàia e Gazàia, o Cénbalo, Soldàia, Càffa, e a Gòthia (Dâcia), ch’o l'é o pàize abitòu, segóndo quéllo che dîxe i abitànti mæximi ò sæ quéllo che rèsta de l'ezèrcito chò-u Gofrêdo de Bogión o l’à portòu in Tæra Sànta, e o parlâ da génte de Gòthia o gh’à ancón de scimilitùdini co-a léngoa françéize, e inta Palùdde Meòtide (Meòçia), ò sæ into Mâ da Tària a posedéiva a tæra  de Tànn-a da-arénte a-a fôxe do sciùmme Tànai, ch’o l’é quéllo ch’o fa da confìn fra l'Àzia e l'Ouröpa. E inta tæra ciamâ o Cöpa, inte quélla palùdde ascì, a gh'avéiva giurisdiçión, e inte tùtte e sorvedîte tære a sò presénsa a l’êa asæ grànde, cómme féugge de l’èrbo ch’a l’êa a Repùblica, e se trafegâva ascì in Scinöpi (Scinöpe), in Trapezónda (Trebizónda), in Savastòpoli (Sebastòpoli), e into Bòsforo, e co-i Scignôri de quélli pòsti a Repùblica a gh’avéiva inportànti acòrdi, e dapertùtto a ghe mandâva Cónsoli, scrivén, e âtri ofiçiâli. »

## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Colònie da Repùbrica de Zêna
Categorîa:Ruscia
San Salvador

**San Salvador** (tradûto: San Sarvatô) a l'é a capitâle de l'El Salvador. Inta seu àrea metropolitànn-a gh'é 2.404.097 abitanti (2014)

## Âtri progètti

Categorîa:El Salvador
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Sucre

**Sucre** a l'é a capitâle da Bolivia. 

A sêde do governo a l'é però a La Paz. A g'à 237.480 abitanti (2014).

## Atri progètti

Categorîa:Bolìvia
Endel Nelis

**Endel Nelis** (Karuse, 28 setembre 1925 - Haapsalu, 2 avrì 1993) era ün schermatù estunian nasciüu üntre u picin vilaje de Karuse ünt'a regiun de Läänemaa d'u venti-œtu setembre 1925 qandu u so paìse era independente, e mortu d'u duje avrì 1993, dui ani dopu a nova independença d'u so paise, ch'era stau ucüpau da Uniun Suvietica en 1940 en cunfurmaçiun cun u segundu cudiçilu secretu che acumpagnava u patu püblicu de nun-agressiun üntre a Germania nazista e l'Üniun suvietica.

## Biugrafia
A seje ani è stau enregimetau de força ünt'â armada germana, d'unde a scapau vite ma ciü tardi i sovietici u mandaran a u Gulag per tradimentu.
Elu scanga u so nome e prene un nume de famiya d'a soa maire e va resta a Leningradu. Devegne campiun de scherma.

Qandu u so entrenatù ghe dije che u NKVD u cerca, elu torna en Estonia unde se fa angajà cuma prufessù de sport e, Haapasalu e crea ün club de scherma per i culegiai.

Dürante u cuncursu naçiunale de scherma scularia de 1951 a soa eqipa gagna margradu ch'è reçente e che i autri cumpetituri sun de grandi cità cume Moscu, Leningradu, Kìev.

Elu sapeva ch'a Leningradu seressa arrestau ma nun a vusciüu lascia i soi cari culegiai.
Resta en preijun de 1951 a 1954.

## Vinculi esterni
* Futugrafia de Endel Nelis

Categorîa:Biografìe
Alpin

I **Alpìn** (in italiàn: *Alpini*; in piemonteize: *Alpin*; in friulàn: *Alpins*; in lonbardo: *Alpin*; in veneto: *Alpini*) son i sordàtti de montagna de l'ezercito italiàn. 

## Âtri progetti

Categorîa:Alpin
Cayenne

**Cayenne** o l'é o capolêugo da Guyana Françèize. A g'à 'na popolaçion de  57.614 abitanti (a-o 1° de zenâ do 2015).

## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte

## Âtri progètti

Categorîa:Çittæ
Malé

**Malé** a l'é 'n'îzoa de Maldive e a capitâle de Maldive ascì. A gh'à 153.904 abitanti (Seténbre 2014).
L'îzoa a l'é stæta alargâ artifiçialmente de 'n quarto da seu superficce che no l’é goæi.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Maldîve
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Port Louis

**Port Louis** a l'é a capitâle de l'îzoa de Mauritius. 

A gh'à 149.194 abitanti.

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Atri progètti

Categorîa:Mauritius
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Bill Clinton

**William Jefferson Blythe III Clinton** ò **Bill Clinton** (1946-) o l'è stæto o 42eximo prescidénte di Stati Unîi d'America (1993-2001).

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Clinton
George H. W. Bush

**George Herbert Walker Bush** (1924 - 2018) o l'è stæto o 41eximo prescidénte di Stati Unîi d'America (1989-1993).

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Bush
Jimmy Carter

**James "Jimmy" Earl Carter Jr.** (1924 - 2024) o l'é stæto o 39eximo prescidénte di Stati Unîi d'America (1977-1981).

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Carter
Gerald Ford

**Gerald Rudolph "Jerry" Ford Jr** ò **Leslie Lynch King, Jr** (1913 - 2006) o l'é stæto o 38eximo prescidénte di Stati Unîi d'America (1974-1977).

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Ford
Richard Nixon

**Richard Milhous Nixon** (1913 - 1994) o l'è stæto o 37eximo prescidénte di Stati Unîi d'America (1969-1974).

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Nixon
Bangkòk

**Bangkòk** a l'é a capitâle da Thailandia. A gh'à 8.249.117 abitanti (into seténbre do 2010).

## Atri progètti

Categorîa:Thailàndia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Che sarà/...ma la mia strada sarà breve

**Che sarà/...ma la mia strada sarà breve** (in ligure: *Cöse a capitiâ/...ma a mæ stradda a saiâ brêve*) o l'é 'n scìngolo muxicâle di Ricchi e Poveri, publicòu into 1971. 

## Descriçion
O l'é formòu da-e cançoin *[[Che sarà]]* e *[[...ma la mia strada sarà breve]]*.

Categorîa:Muxica
Ænn-a

L**'ænn-a** (da-o latin *arēna* ò *harēna*), dita **ainn-a** a Sann-a, dita ascì **sàbia**, a l'é 'na rocca sedimentaia clastica desfæta, proveniente da l'eroxon d'atre rocche tramezo e quæ a gh'é l'arenaria (rocca sedimentaia). L'ænn-a a l'é formâ da granìn de dimenscioìn conpreize tra i 2 e i 0,063 milimetri, e a l'é 'n clascico ezenpio de materiale granulare.

Quande se depòxita, l'ænn-a a crea forme tipiche comme a dunn-a (se a l'é trasportâ da-o vento), a bara (se a l'é trasportâ da-a corente do mâ) e a mænn-a (se a l'é trasportâ da-o movimento de onde do mâ).

## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Vocabolâio
Etæ do færo

L**Etæ do Færo** a l'ìndica in perîodo da preistöia ò protostöia eoropêa caraterizâ da l'ûzo da metalurgîa do færo, sorviatùtto pe-a fabricaçión de àrmi e uténscili, e ch'o conprénde 'n perîodo ch'o va ciù ò mêno da-a fìn do II milénio a tùtto o I milénio a.C. (o coménsa in gîo a-o XII sécolo a.C. into móndo mediterànio e into Vixìn Levànte; tra o IX e o VIII sécolo a.C. inte l'Eoröpa setentrionâle. L'ûzo de sto nêuvo materiâle o coincìdde de spésso con âtri cangiaménti inta socjetæ, tramêzo a-i quæ divèrse pràtiche agrìcole, credénse religiôze e stîli d'àrte.

## Vixón generâle
L'Etæ do Færo a l'é l'ùrtimo di perîodi principâli into scistêma a træ pàrte adêuviòu pe-a clasificaçión de socjetæ preistöiche. Inte l'Eoröpa e into Vixìn Levànte a vêgne dòppo l'etæ do brónzo.

Cómme pe-i âtri perîodi da preistöia, i seu lìmiti cronològichi càngian asæ a segónda do contèsto giögràfico e colturâle. Çèrte civilizaçioìn no àn mâi conosciûo l'Etæ do Færo, scibèn ch'àn in svilùppo sociâle e/ò técnico notévole, cómme prezénpio e civiltæ precolonbiànn-e.

A-a giornâ d'ancheu, o tèrmine o no l'ìndica 'na fâze cronològica ò 'n stàdio evolutîvo, benscì a prezénsa de 'na técnica ch'a l'avéiva infloensòu a civiltæ de çèrte coltûe, spécce in Eoröpa, inte 'n mòddo profóndo e de duâta. In particolâ, tramêzo a-e civiltæ ch'àn conosciûo l'Etæ do Færo, gh'é:

# i Dòri 'nta Grêcia antîga;
# i Etrùschi vilanovién inte l'Etrùria (inta atoâle Toscànn-a, a Tarquìnia, into Làçio, inta Cianûa Padànn-a, e inta Canpània);
# i Picêni 'nte regioìn a-a giornâ d’ancheu conosciûe cómme Màrche e Abrùsso;
# i Latìn into Làçio antîgo;
# i Véneti 'nte l'àrea a levànte de Verónn-a;
# i Cèlti, co-e coltûe de Hallstatt e de La Tène;
# i Germànichi;
# i Nuràgichi inta Sardégna;
# i coscì dîti Popoli do mâ into Vixìn Levànte.

## Âtri progètti

Categorîa:Etæ stòriche
Zamane Ziouane

Dona françese nasciüa u 1990 a Montpellier e che parla cun l'açentu d'achela cità. Anchoey e da qarchi mesi ela vive a Paris.
Cuma dije u so nume i soi paires sun algeriai. Ela se cunsidera ren che françese e cuscì s'è fata cunusce.
## Vìtta
Dopu u bac Zamane çerna de fà studi dde sciençe pulitiche e capita. Alura ela va a Paris cun l'idea de se fà giurnalista. Ma cuma ela dije: *nun avevu e ree* e relaçiue per cumençà sübitu. Alura per vive à truvà ün travayu ent' ün agençia imubiliare.

Dürante a revolta di Gilechi Giauni ela participa e üna vota vegne üntrevistà dà üna televisiun dürante venti segunde. Venti segunde ch'an marcà u püblicu. Achele venti segunde se sun truvà sciü e guardade en pochi giurni da miliuni de persune. Fò dì che la zuvane è belle cun una vuje e ün açentu ch'encantu ma süvratütu a ditu en poche parole cose che miliui de persune pensu.

À tamben çitau u nume de François Asselineau, pocu cunusciüu margradu ch'è stau candidatu â presidença d'a Repüblica. A picina echipa de campagna de François Asselineau per e eleiçiue eurupee a pò truvà e ela parla aura ünt i meetingui unde multi vegnu per a scultà ela.

se pò dì che Asselineau è un pensatù ma parla cuma ün veyu prufessù e pò iesse nüiusu. (ünt i debati nun è. Sà respunde)
Zamane cuma dije cürtu u püblicu è l'uratriça.
 
Categorîa:Biografìe
Bishkek

**Bishkèk** a l'é a capitâle do Kirghizistan. A gh'à 937.400 abitanti (2015).

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîle

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Personalitæ lighæ a Bishkèk

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Kirghizistan
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Tann-a

**Tànn-a** a l'êa 'n'antîga çitæ grêga, in sciâ fôxe do sciùmme Dòn e conosciûa co-o nómme de *Tanais*.

## Stöia
A l'êa scitoâ in sciô mâ dîto Mâ Magiô ch’ancheu o l'é ciamòu Mâ d'Azòv. A-o prinçìpio da seu fondaçión a l'êa 'na çitæ coloniâle grêga, dòppo a l'êa diventâ 'na çitæ *cazànn-a* de l'Inpêro Româno, ò sæ controlâ da-i Români ma do tùtto aotònoma e prinçipalménte de stìrpe grêga. 

Into 250 dòppo Crìsto Tànn-a a l'é stæta devastâ da-i Göti, ma a l'é stæta ricostroîa e dòppo a s'é diféiza con sucèsso da-e invaxoìn di Ùnni in gîo a l'ànno 375. I Veneçién l'àn tórna fondâ into sécolo XIII; dòppo a l'é pasâ a-i zenéixi e a l'é diventâ 'n inportànte bitegón pe-i sò tràfeghi e comèrci.

I Zenéixi (com'àn fæto pe tànte âtre çitæ inte sò màn) l'àn fortificâ e n'àn fæto 'n pónto de colegaménto inportànte fra o Mediterànio, l'Eoröpa Òcidentâle e i mercoéi òrientâli de l'Àzia e de regioìn pre-aziàtiche. I Zenéixi l'àn aministrâ da-o 1332 a-o 1471 co-o nómme de Tànn-a into Mâ Magiô; pöi a l'é chéita in decadénsa. 

A l'êa aministrâ, cómme tùtte e colònie into Mâ Néigro, da-o Cónsole zenéize ch'o stâva a Càffa. Into 1392 a l'é stæta òcupâ da-o Tamerlàn, ma dòppo, into 1400, pigiâ tórna da-i Zenéixi; ma into 1471 a l'é finîa pe de lóngo inte màn di Tùrchi.

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Colònie da Repùbrica de Zêna
Categorîa:Ruscia
Categorîa:Çitæ antîghe
Flower of Scotland

**Flower of Scotland** (in scoçeize: *Flouer o Scotland*; in gaélico scoçeize: *Flùr na h-Alba*; trad. "Sciô de Scòçia") a l'é 'na canson scoçeize, scrîa da-o Roy Williamson inti anni '60. 

A l'é consciderâ, insémme a *[[Scotland the Brave]]*, 'n inno no-ofiçiâ da Scòçia.  

## Colegamenti estèrni
* The Flower of Scotland

Categorîa:Scòsia
Categorîa:Muxica
Leipzig

**Leipzig** (prunünçia IPA: ˈlaɪ̯pt͡sɪç; in dialettu lucâle *Leibzsch* - dîta ascì *Lìpsia* intu passòu) a l'é 'na çitæ da Germania cun 581.980 abitanti (a-i 31 de dexénbre du 2017). A s'atrêuva intu Stâtu Francu da Sassònia. A çitæ a l'é binelâ in Italia cu-a çitæ de Bulògna.

## Giografîa
A çitæ de Leipzig a l'é u capuleugu du distreitu omònimu e a l'é scituâ a-a cunfluénsa  de trei sciümmi: Pleiße, Elster Giancu e Parthe.

## Stòia
U numme da çitæ u vêgne da-a paròlla slâva Lipsk (lêugu duve s'atrêuvan i tiggi). A l'é mensunâ pe-a primma vòtta intu 1015 inte crònache du véscuvu Tietmaru da Merzebürgu. 
A l'é famusa inta stòia perchè gh'é stæta cunbatüa a batàgia di naçiuìn (*Völkerschlacht bei Leipzig* in tedescu) inti giurni 16-19 de otùbre du 1813, quande Napuliùn Bunaparte u l'é stætu batüu da-i eserciti aleæ de Rüscia, Prüscia, Austria e Svéçia.  

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Ecunumîa

## Cultüa

## Manifestaçiuìn

## Feste e fêe

## Aministraçiùn

## Cumünicaçiuìn

## Nòtte


## Âtri prugetti

Categorîa:Çitæ da Germània
São Lourenço (Macao)

**Freguesia de São Lourenço** (*San Loénso*) o l'é 'n distreito aministratîvo de Macâo (*Macau*). 

O s'atrêuva into sùdòvest da penìzoa de Mâcao. O l'é ciamòu coscì po-u San Loénso de Romma. 

O gh'à 'na popolaçion de 51.700 abitanti.

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîle

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Personalitæ lighæ a San Loénso

## Nòtte


Categorîa:Cinn-a
Windhoek

**Windhoek** (in tedesco: *Windhuk*) a l'é a capitâle da Namibia. A gh'à 322.500 abitanti. 

Céntro econòmmico e polìtico do Pàize.

## Âtri progètti

Categorîa:Namìbia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Lusaka

**Lusaka** a l'é a capitâle e çitæ ciù grande do Zambia. 

A gh'à 'na popolaçion de 1.747.152 abitanti.

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Âtri progètti

Categorîa:Zànbia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Çittæ de Cockburn

A **Çittæ de Cockburn** (in ingleize: *Cockburn Town*) a l'é a capitâle de îzoe Turks e Caicos. A gh'à 3.700 abitanti.

## Atri progètti

Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Vaduz

**Vaduz** (pronónçia IPA: ) a l'é a capitâle do Liechtenstein. 

A gh'à 5.450 abitanti.

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Atri progètti

Categorîa:Liechtenstein
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Porto Vila

**Pòrto Vila** a l'é a capitâle do Vanuatu. 

A gh'à 'na popolaçion de 51.437 abitanti segondo o censimento do 2016.

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Vanuatu
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
San Cataldo

**San Cataldo** a l'è inn-a çittæ de  abitanti da Siçilia, inta Libero consòrçio comunâle de Caltanissetta.

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Comûni do libero consòrçio comunâle de Caltanissetta
Categorîa:Çittæ de Siçillia
German reâ

O **Còllo Vèrde** (*Anas platyrhynchos* Linnaeus, 1758; Syn. *Anas boschas* Linnaeus, 1758) o l'è 'n'ània, un ôxello d'ægoa da famìggia di *Anatidae,* sottafamìggia *Anatinae,* génere *Anas.*

## Nómmi
I màscci an a tésta e o còllo de cô vèrde - e fémine, in cangio, en de cô maròn-. L'é pe questo che in zeneize quésta menn-a a vegne ciamà Còllo Vèrde (cf. italiàn colloverde, françéize *canard colvert***,** catalàn *ànec collverd*), ** **a Vintimìggia *Cavuverdu* (cf. italiàn *capoverde*).

## Descriçión e Abitùdini
O màsccio o l'à quàtto ciùmme vèrdi arisæ in scia côa giànca. De stæ o cô de ciùmme e da tésta o vegne squaexi pægio a quéllo de fèmine.

Ània de superfice, a  frequênta ægoe basse e a l'arésta a gàlla, sôlo o còllo sottægoa pe mangia in sciô fóndo. O  decòllo o l'é verticâle, xêuo ràpido, a se méscia ben anche in tæra. A l'a difûza in tùtto l'emisfêro setentrionâle, levòu e zöne àrtiche. O periodo da riproduçión o va da Frevâ a Lùggio a segónda da latitudine, da-a Scandinavia meridionale, paixi do mâ Baltico, Polònia, Germania, Danimarca, In Italia a l'e staçionâia e nidificante. Ghe n'é ciù ò mêno 10.000, ma ghe ne svèrna 70-90 mìlla. Into nîo in tæra, ben ascôzo, a femina a se scciànca e ciùmme e a deponn-e 9-15 êuve ch'a coâ pe 26-28 giórni; o masccio o tégne d'éuggio o teritöio in gîo a-o nîo. I picìn vàn sùbito derê a-a moæ inte l'ægoa, xêuan dòppo 'na çinquanténn-a de giórni. Maturitæ sesoâle dòppo l'ànno.

## Inportànsa

A ciù pàrte de ànie domèsteghe derivan da-o Còllo Vèrde. Inta seu *Histoire naturelle* o naturalìsta françéize Georges Buffon o l'a riservòu pe-o Còllo Vèrde o nomme genérico *Canard* (*Anitra* inta traduçión italiann-a) e o l'a pigiòu sta menn-a cómme riferiménto pe divìdde e anie inte doî grùppi, *canards* e *sarcelles* (inta traduçión italiann-a *anitre* e *alzavole*):

*"Nous partagerons donc cette nombreuse famille par ordre de grandeur, en la divisant d'abord en Canards et Sarcelles, et comprenant sous la première dénomination toutes les espèces de canards qui, par la grandeur, égalent ou surpassent l'espèce commune"*.

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Oxelli
Basse Terre

**Basse-Terre** o l'é o capoleugo de Guadalóppa, a gh'à 10.226 abitanti.
## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte

## Âtri progètti

Categorîa:Çittæ
George Town, Isoe Cayman

**George Town** a l'é a capitâle de Îzoe Cayman. 

A l'é scituâ inte l'îzoa ciù grande ciamâ *Grand Cayman*. 

A gh'à 28.836 abitanti (2007).

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîle

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Personalitæ lighæ a George Town

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Capitæ de Naçioîn
El Aayùn

**El Aayún** a l'é a çitæ ciù grande do Sahâra Ocindentâle. A gh'à 217.700 abitanti (2014).

## Colegaménti esterni

Categorîa:Sahara Òcidentâle
Moncastro

**Moncàstro** ò **Maorocàstro** a l'êa 'na colònia zeneize ch'a se ciamma ancheu Bilhorod-Dnistrovs'kyj.

A çitæ de Bilhorod-Dnistrovs'kyj da-a sò fondaçión a l'à ciù vòtte cangiòu nómme. I antîghi Grêghi de Milêto l'àn ciamâ *Tyras*. Con l'arîvo di Români a çitæ a l'à cangiòu o sò nómme in *Album Castrum*, ò sæ Castéllo Giànco. Dòppo i Grêghi l'àn ciamâ *Leukopolis*, a-a létera Çitæ Giànca, dòppo *Asprokastron*, e in sciâ fìn *Maurokastron*, o sæ Castéllo Néigro.

E pròpio con st'ùrtimo nómme a çitæ a l'é stæta conosciûa da-i Veneçién che l'àn ciamâ Maorocàstro (ò Moncàstro). E o nómme Maorocàstro o l'é stæto dêuviòu da-i Zenéixi ascì into sò domìnio da-o XIV (decimoquàrto) a-o XV (decimoquìnto) sécolo. I Zenéixi, de fæti, l'àn tórna costroîa e àn dêuviòu sto nómme chi segóndo l'acòrdo do Ninfêo do 1261.

Se dîxe che i Zenéixi àn costroîo o primmo grùppo da fortificaçion ciamâ *Akkerman*, ch'a l'é stæta ingrandîa e megioâ inti sécoli sucescîvi da-i Òtomâni.

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Colònie da Repùbrica de Zêna
Categorîa:Ucraìnn-a
Medellín

**Medellìn**, çittæ da Colombia, a gh'à 'na popolasion totâle de 2.441.123 abitanti (2013), in sce 'na superfìcce de 382 km².

## Atri progetti

Categorîa:Çittæ do Colombia
Cartagena de Indias

**Cartagena**, ofiçialmente *Cartagena de Indias*, çittæ da Colombia.

## Geògrafia
Cartagena a gh'à 'na popolasion totâle de 1.036.412 abitanti (2018), in sce 'na superfìcce de 609.1 km².
## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Âtri progètti

Categorîa:Colónbia
Cali

**Cali**, çittæ da Colombia, a gh'à 'na popolasion totâle de 2.471.474 abitanti (2018), in sce 'na superficce de 564 km².

## Atri progètti

Categorîa:Colónbia
Duxanbé

**Duxanbé** a l'é a capitâle do Tagikistàn. A g'à 'na popolaçion de 780.000 (2016) abitanti.

## Âtri progètti

Categorîa:Tagikistan
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Bangui

**Banguì** a l'é a capitâle da Repùblica Centro-Africann-a. A gh'à 833.000 abitanti (2017).

## Colegaménti esterni

Categorîa:Repùbrica Centrafricànn-a
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Diu vi salvi Regina

**Dio vi salvi Regina** (in còrso: *Diu vi salvi Regina*; in ligure: *Dîo o ve sarve Reginn-a*) o l'é 'n canto religiôzo pe-a Vèrgine Marîa, scrîo da Françesco de Gerolamo into 1676. O l'é stæto adottòu comme inno naçionâle da Còrsega into 1735, dopo êse stæto legermente modificòu. 

## Testo
### Verscion adeuviâ comme Inno còrso

## Bibliografîa
* 

## Colegaménti estèrni
* "Dio vi salvi Regina, un canto mariano inno della Nazione Corsa" da ''Corsica Oggi''('''italiàn''')

Categorîa:Corsega
Categorîa:Crestianeximo
Categorîa:Muxica
Bremerhaven

**Bremerhaven** a l'é 'na çitæ tedesca ch'a fa parte da çitæ-stato ciamâ Franca Çitæ Anseatica de Brema. 
## Descriçion e stöia
Bremerhaven a gh'à 113.000 abitanti.

## Âtri progètti

Categorîa:Çitæ da Germània
Ferovîe do Sùd Èst

A **Ferrovie del Sud Est e Servizi Automobilistici**, conosciûa cómme **Ferrovie del Sud Est** ascì (**FSE** in sîgla), a l'é 'na socjêtæ a responsabilitæ limitâ ch'a travàggia into setô di traspòrti feroviâri e outomobilìstichi, ch'a gh'à cómme sòccio ùnico o grùppo de Ferôvîe do Stâto.

A socjêtæ a travàggia ségge in qualitæ de gestô de l'infrastrutûa che de inpréize feroviària, garantìndo i conligaménti tra e çitæ de Bâri, Tarànto, Brìndixi e Lécce e-e tære d'in gîo. Azonzéndo i servìççi da vetô in sce stràdda, con relaçioìn a integraçión ò sostituçión do vetô feroviàrio, i comùn servîi da-a socjêtæ móntan scìn a çentotrénta.

Con ciù de 470&nbsp;km d'infrastrutûa feroviària gestîa inte quàttro provìnse do meridión da Pùggia, a Ferrovie del Sud Est a l'é pe chilòmetri o segóndo gestô de stràdde feræ d'Itàlia, dòppo a RFI.

## Stöia

## Divixón feroviària

## Galerîa d'inmàgine

Immaggine:Binari in uscita stazione di Tricase (LE).jpg|Colìsse che sciòrtan da-a staçión de Tricase
Immaggine:ATR220 FSE.png|L'ATR220.014 a-a staçión de Martina Franca
Immaggine:Newag Impuls II dla FSE (5a), Żmigród, 2016-09-29.jpg|O locomotô Newag Impuls II
Immaggine:Ad 41 entrando in Stazione di Zollino in aprile 2017.jpg|L'outomotrîxe Ad 41 a l'ìntra inta staçión de Zollino


## Nòtte
;Nòtte a-o tèsto


;Nòtte bibliogràfiche


## Âtri progètti

## Ligàmmi de fêua
* 

Categorîa:Traspòrti feroviàri
Categorîa:Inpréize
A Portuguesa

**A Portuguesa** (*a pörtoghéize*) a l'é l'inno naçionâle do Pörtogàllo. A l'é stæta scritta into 1890 da Henrique Lopes de Mendonça e müxicâ da Alfredo Keil. A l'é stæta adottâ comme inno naçionâle a-a proclamaçion da Repùbbrica into 1910.

## Testo
### Primma ströfa

## Vôxe correlæ
* Pörtogàllo

## Âtri progetti

Categorîa:Portogàllo
Categorîa:Muxica classica
Categorîa:Inni naçionâli
Monte Águila

**Monte Águila** (In spagnòllo: *Monte Águila*) a l'é 'na çitæ do Cile de 6.090 abitanti (stimòu into 2002).

## Galerîa

Immaggine:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (12).jpg
Immaggine:Bomberos monte aguila.jpg
Immaggine:Img-estadio.jpg
Immaggine:Entrada x yumbel.jpg
Immaggine:Premiacion O.V.V. 2017 (4).jpg
Immaggine:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (103).jpg
Immaggine:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (63).jpg
Immaggine:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (14).jpg
Immaggine:Carros abandonados mte aguila.jpg


## Veddi ascì
* Gran Concepción

## Nòtte


## Âtri progètti

## Ligàmmi de fêua
* Scîto do Monte Águila {es}

Categorîa:Çittæ do Cile
Tôre de Babæle

**BABÆLE (Babel)**

Da-o diçionâio filozòfico do Voltaire:

*A vanitæ a l'à de lóngo tiòu sciù di gréndi monuménti. Pe vanitæ i òmmi àn costroîo a bèlla tôre de Babæle: «Sciù, tiémmo sciù sta tôre a quæ çimma a tócche o çê, e fémmo diventâ famôzo o nòstro nómme prìmma che sémmo spantegæ pe tùtta a tæra». L'inpréiza a l'é stæta fæta a-i ténpi de 'n çèrto Falég, ch'o gh'avéiva cómme quìnto antenòu o bón Noè. Cómme se védde, l'architetûa e tùtte e àrte colegæ avéivan fæto gròsci progrèsci inte çìnque generaçioìn. [[San Giœumo|Sàn Gêumo]], quéllo mæximo ch'o l'avéiva vìsto i fàoni e i sàtiri, o no l'avéiva vìsto ciù che mi a tôre de Babæle; ma o l'asegûa ch'a mezuâva vintimîa pê d'altéssa. Che no l'é goæi: l'antîgo lìbbro Jacult, scrîto da un di ebrêi ciù erudîo, o dimóstra chi-â sò altéssa a l'êa de òtantunmîa pê giudêi, e tùtti sàn chò-u pê giudêo o l'êa ciù ò mêno lóngo cómme o pê grêgo. Sta dimensción chi a l'é asæ ciù vêa de quélla do Gêumo.*

*Sta tôre chi a l'exìste ancón; ma a no l'é ciù goæi èrta. Bén bén de viagiatoî a-i quæ se peu crédde l'àn vìsta. Mi, che no l'ò vìsta, no ne parliö ciù che de l'Adàmmo, mæ antenòu, co-o quæ no ò mâi avûo l'önô de fâ conversaçión. Ma voî consultæ o reverendo Pàddre præ Calmet: o l'é 'n òmmo de spìrito fìn e de profónda filozofîa, o ve spieghiâ beniscimo a cösa. Mi no sò perché inta Génexi se dîxe che Babæle veu dî confuxón. De fæti "Ba" veu dî poæ inte léngoe òrientâli, e "Bel" veu dî Dîo; Babæle veu dî a çitæ de Dîo, a çitæ sànta. I antîghi dâvan sto nómme chi a tùtte e sò capitâli. Ma no se peu negâ che Babæle veu dî confuxón, ségge perché i architétti se són confûxi dòppo avéi tiòu sciù l'òpera scinn-a òtantunmîa pê giudêi, ségge perché e léngoe se són confûze, e evidenteménte l'é da alôa che i Tedéschi no capìscian ciù i Cinéixi; perché l'é ciæo, segóndo l'erudîo Bochart, chò-u cinéize o l'é òriginaiaménte a mæxima léngoa che l'âto tedésco.*

## Nòtte


## Âtri progètti

Babæle
Pneumoniae

E **Pneumoniae** sôn ünna serie de infeçiôin comüni tra i adülti zôveni (finna a ô 40% de prevalensa intô sierô).

## Scintomi clinici
Faringite acüta, sinusite, brônchite. Præmonîa, in fôrma leggera cômme a præmonîa da micoplasma, speçialmente inti paçienti zôveni: a pö viceversa esse grave inti ansien.

## Diagnoxi
E côltüe risülten diffiçili. Nô gh'è test de riçerca di antigeni. L'è pôscibile fä a sierodiagnosi côn a quadruplicaçiôn di anticorpi fissanti ô cômplementô. A nô distingue tra *C.trachomatis* e *C.psittaci.*

## Terapia
Tetraciclinna 500 milligrammi o eritromicinna 500 milligrammi, in alternativa 4 aô giôrnô pe 10 - 14 giôrni.

## Âtri progètti

Categorîa:Mëxinn-a
Peruchétto (Anas crecca)

O **Perùchetto** (*Anas crecca* Linnaeus, 1758) a l'é 'n'ània, un ôxello d'ægoa da famìggia di *Anatidae,* sottafamìggia *Anatinae,* génere *Anas*. 

## Descriçión
O màsccio o l'à a testa cô maròn con 'na maccia vèrde scûo, contornâ da 'na sotî riga gianca, ch'a va da l'éuggio a-a base do còllo; i scianchi grîxo ciæo a forma d'onda, 'na fascia vèrde metàlico e neigro in sce âe, i coscì dîti "spegi" presenti in ta femina ascì - ch'a l'é tùtta de cô in sciô maròn grîxo sqæxi cómme i massci sensa livrea nuçiâle.

## Abitùdini e riproduçión
A l'apartegne a-e ànie de superficce caraterizæ da decòllo verticâle; stàn in ægoe basse e màngian in sciô fóndo sensa imergise conpletaménte. Tra queste a l'é a ciù picinn-a e a frequenta zöne umide d'ægoa dôçe, Difûzo in Eoropa, Asia a nord do 45° parallelo o sverna a Sud, zöna Mediteranea, Nord Africa. A se nutre de ciànte, alghe e bestiête. 

Riproduçión: e cobie se forman in Òtôbre dòppo ch'o masccio o l'à za a livrea nuçiâle, in Primavéia, tra arvî - màzzo. A Femina a costruìsce o nîo pe tæra vixìn a l'ægoa, a l'ìnpe deciûmme, 8-11 êuve, covæ pe 21-23 giorni, i polìn làscian subito o nîo, ma a femina a-i ségoe pe armêno 'n meize.

## Nómmi
O nómme zenéize o l'è *Perùchetto*. A Vintimìggia o vegne ciamòu *garganéla*. Ma in zenéize a Garnanella a l'é 'n âtra ània, *Anas querquedula*. Squæxi o mæximo nómme che inta Lombardia, gargané - donde o *Anas crecca* o se ciama *Durdén*.

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Oxelli
San Gioàn (çitæ)

**San Gioàn** (in ingleize ofiçialmente *Saint John's* ò *Saint John's City*) a l'é a capitâle de Antigua e Barbuda. 

A gh'à 21.926 abitanti (2013)

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîle

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Antîgua e Barbuda
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Pòrto de Spagna

**Pòrto de Spagna** (nomme ingleize ofiçiâ: *Port of Spain*) a l'é 'na çitæ de 37.074 abitanti e a capitâle de Trinidad e Tobago.

## Âtri progètti

Categorîa:Trinidàd e Tobâgo
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Windows 10

**Windows 10** a l'é 'na série di scistemi ǫperatîvi per PC prodûta da Windows e publicâ o 15 lùggio 2015. A l'é o sucessô de Windows 8.1 e, a-o arvî 2018, a l'é installâ in sciô 46,7% di PC tradiçionâli do mondo. 

## Nòtte


## Vôxe correlæ

* Windows

## Collegamenti estèrni
* *[https://www.microsoft.com/it-it/windows Scito ofiçiâ]* in sce *Windows.com*

## Âtri progètti

Categorîa:Windows
Categorîa:Informatica
Çittæ do Quebec

A **Çittæ do Quebèc** (in françeize: *Ville de Québec*) a l'é a capitâle da Provinsa do Quebéc into Stâto do Canadà. A gh'à 549.459 abitanti (2021).

## Atri progètti

Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Edmonton

**Edmonton** a l'é a capitâle da provinsa canadeize de l'Alberta. A gh'à 932.546 abitanti (2016).

## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Çittæ do Canadà
Roseau

**Roseau** a l'é a capitâle da Dominica. 

A gh'à 14.725 abitanti (2011) e a l'é anche a çitæ ciù grande de quello Stâto.

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîle

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Dominica
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Boletus aereus

O **Boletus aereus**, dîto ascì **[[fonzo]] neigro de rôe** ò sôlo **fonzo neigro**, a l'é 'na razza de fonzo da famiggia de *boletaceae*. A l'é unn-a de quattro razze che son ciamæ "fonzi neigri" (in italian *porcini*) sciben ch'a l'é l'ùnica a êse neigra pe 'n davei.

## Descriçión
O nomme "aereus" o vêgne dò-u latin e o veu dî "de bronzo". Defæti quello ch'o rende questo fonzo chi diferénte da-i âtri neigri, o l'é o cô do capéllo, ch'o l'é de spesso de 'n maròn asæ scûo. Peu acapitâ ascì che ghe segge quarche maccia ciù ciæa, spécce inti fonzi vêgi, a segonda da condiçion do climma.

O câsigión o peu cangiâ dò-u gianco spòrco, scinn'ò-u cô de çetron, e o l'é de longo covèrto da 'na ræ ben ben scciàssa. A carne a l'é gianca e a no cangia de cô dòppo êse stæta tagiâ. I seu bèlli coî, insemme ò-u savô inténso, fan de sto fonzo chi fòscia o neigro ciù riçercòu.

### Habitat
O Boletus aereus o l'é 'n fonzo tìpico da zöna Mediterània, e o preferìsce i bòschi câdi. O se peu rachéugge da-a tarda primmavéia scinn'a-i ùrtimi meixi d'ötùnno (sò-u tenpo o resta câdo l'é poscibile trovâlo anche a dexénbre). O nasce sorviatùtto sott'a-i èrboi comme a rôe, o særo, l'èrxo, o sûgou, o castàgno, o carpo, e arbùsti commò-u brûgo e l'armon; in cangio o l'é ræo sott'ò-u fò (sorviatùtto inte l'Italia setentrionâle) e o no se trêuva inti bòschi d'abêto, pin e scìmili ch'én tròppo fréidi. O se peu trovâ inte quæxi tùtta a Ligûria: inti ténpi pasæ, quande gh'êa ancon tanti bòschi de èrxo (òua a ciù parte scentâ), doviéiva êse ciù difûzo, e fòscia a l'é questa a raxon pi-â quæ inte parlâte lìguri i *porcini* én ciamæ tùtti "fonzo neigro".

## Bibliografîa
* 
* 
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Fungi
Regina (Canada)

**Regina** (prononçiòu  in ingléize, in zeneize *Reginn-a*) a l'é a capitâle da provinsa canadeize do Saskatchewan. 

A l'é a segonda çitæ ciù grande inta provinsa dòppo Saskatoon e anche in céntro colturâle e comerciâle  po-u Sud do Saskatchewan.

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîle

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Personalitæ lighæ a Regina

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Çittæ do Canadà
Umbertide

**Umbèrtide** (**Fratta** scìnn-a-o 1863) o l'é 'n comùn italiàn ch'o gh'à 16.269 abitanti. O se trêuva inta región de l'Umbria, inta Provinsa de Peruggia.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Provinsa de Peruggia
Arban Laçiâ

**Arban Laçiâ** (in italiàn *Albano Laziale*) o l'è 'n comûne italiàn ch'o gh'à  abitanti. O se trêuva inta región do Lassio, inta Çittæ metropolitann-a de Rumma.
## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Comûni da çittæ metropolitann-a de Romma Capitâle
Krav maga

U **krav maga** è üna tecnica de cumbatimentu. U nume è ebreu כראב מגע de krav = bataya e maga = ragia, dunca *bataya de ragia*.

A preistoria d'achela tecnica vegn da Samuel Lichtenfeld, ch'era detetivu e instrütù d'a puliça de Breslau (anchœy Wroclav) ent u tempu da munarchia austro-ungrese. U sò fiyu Imi Lichtenfeld è devegnüu spurtivu ent i sporti de luta ch'aveva ümparai da u paire. Imi era nasciüu a Büdapest e là viveva.

Ent i ani 1930 sun aparii i muvimenti fascisti, particularamente en Ungrìa. Imi Lichtenfeld cun autri atleti prutegeva a cumünità giüdea d'a cità. Elu à vistu rapidamente ch'u cumbatimentu per a vita era diferente d'u cumbatimentu spurtivu.

En 1940 s'engagia ent armada britanica, pœy en 1942 va ent a yisciuv, a cumünità ebrea de Palestina. Intra ent a Hagana, ün d'i tre muvimenti armai. Se trova vite ent e trupe de scioc Palmah'. Ensegna u cumbatimentu facia a facia. En 1948 u paìze ebreu vegn independente cun u nume de Israel e elu è instrütù ent' armada. Inventa tecniche nove dopu le esperiençe d'i campi de bataya.

Elu lascia u serviçu ativu en 1964 e crea a Netanyahu üna scœra de lüta. Numa a sò tecnica u כראב מגע krav maga. Da 1980 i sò discipuli an u permissu d'ensegnà a tecnica fœra d'Israel e cumença de se spantegà a i Stati Ünii. U krav maga nun è ün sport e nun vœ l'essei, ma üna tecnica de supravita, de defensa.

Anchœy è ensegnà ent i Marines american, i SAS britanichi, a Legiun Straniera françese e diversi serviçi de puliça d'ürgença. A so idea principale è la defensa simültanea cun a ataca.

## Nòtte


## Colegaménti esterni
Boletus edulis

O **Boletus edulis**, dîto ascì **fonzo néigro**, a l'é 'na rassa de fonzo da famíggia de *boletaceae*. Insémm'ou Boletus aereus, òu Boletus aestivalis, i-òu Boletus pinophilus, o l'é ùn de quelli fonzi che in italian son conosciûi comme *porcini*, di quæ o l'é o ciù difûzo e avoxòu.

## Descriçión
Óltre che pò-u bon savô, o *boletus edulis*, comme tùtti i fonzi néigri, o l'é caraterizòu da 'n pòrtaménto ben ciantòu e elegànte.
O capéllo o l'é maròn: o cô o peu cangiâ dò-u gianco spòrco (s'o l'é cresciûo sott'a-e féugge) òu castàn scûo da varietæ *fuscoruber*, scibén che i estrêmi so-asæ ræi. A cotícola do capéllo a l'é de longo 'n pitinìn lepegôza, cösa ch'a l'agiùtta a dintíngoe sto fonzo chi dò-u *boletus aestivalis*, che de vòtte o peu êse ben ben scìmile mò-u gh'à a cotìcola sciûta. O câsigión, covèrto da 'na ræ scciàssa sorviatùtto inta parte de d'âto, o l'é o ciù de vòtte ciæo se no giánco. I pöri son giánchi quand'o fonzo o l'é zoêno, pe divegnî prìmma giâni e pöi vèrdi quand'o l'é ciù vêgio. A càrne a l'é giánca e a no cangia de cô dòpp'o tàggio.
## Habitat
O *Boletus edulis* o l'é ùn di fonzi ciù difûzi in sciâ tæra. O se peu trovâ inte 'na grande varietæ de habitat: da-a maccia mediterània scinn'a-i bòschi d'abêto de Àrpi, e, sò-u clìmma o no ven tròppo fréido, ascì sott'a-i arbùsti da microflöra alpìnn-a. Comm'o *Boletus pinophilus*, o sopòrta ascì de tenperatûe bastànsa basse e o peu êse arecugéito scinn'a-a fin de l'ötùnno, de vòtte quand'a l'é za chéita a prìmma néive. Inta nòstra región o l'é comùn inti bòschi d'abeto e de fò, ma quande o clìmma o ven men câdo, o chìnn-a a-i bòschi de castàgno, de rôe e a tùtti quelli che de stæ gh'àn de tenperatûe tròppo èrte pe lê. Defæti o no l'é 'n fonzo termòfilo comm'o *Boletus aereus* e o *Boletus aestivalis* e o no riêsce a crésce co-o câdo de lùggio e d'agósto. O *B. edulis* o se peu trovâ ascì da-i méixi d'arvî, de màzzo e de zùgno, prìmma da pösa estîva quande sôlo i fonzi termòfili én boìn a crésce.

## Bibliografîa
* 
* 
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Fungi
Club Athletico Paranaense

**Club Athletico Paranaense** (conosciûo ascì comme **Athletico-PR** ò **Athletico**,  sìgla: **CAP**) o l'é 'n club de balón braziliàn da çitæ de Curitiba.

## Palmarès

## Atri progètti

Categorîa:Brasî
Paranaense
Testatico

Ô **testatico** ô l'ea unna tascia pübblica, diretta ae personne faxenti parte de unna comünitæ: cômüne, feudo, mônarchia o regno.
Ô numme testatico ô deriva da *testa*: scignifica che ogni testa a duveiva sôttôstaghe.

## Descriçion e stöia
Ognidün che ô l'avesse ciü de 15 anni ô l'ea tegnuô a versä aô sovrano dô postô unna tascia, calculä segundô a popolaçion e nô segundô ô redditô: dunca a l'ea pægia pe tütti i çittadin.

Ô numme testatico ô deriva da *testa*: scignifica che ogni testa a duveiva sôttôstaghe.

L'importô complessivô che ogni comunitæ a duveiva pagä a chi de duvei ô vegniva stabiliô in giexa durante unna cerimonia importante, in ta quæ ô preve, da ô pürpitô, ô cuntava e teste di prexenti.

Daô pagamento l'ea de solitô esenti nobili e clero. A l'ea comunque un tipô de tascia particôlarmente odiôsa, che a vegniva stabiliä solô in te çerti mômenti. Per esempiô, l'ha döviä doppô ô 1369 Enrico III d'Inghiltæra pe ariescî a financiä a Guera di 100 anni. 

In tô 1381 a *poll tax* (nômme ingleise dô testatico) a l'è stæta imposta a tütta a popolaçiôn dô sö regno suvia i 15 anni.

## Vôxe corelæ
* Focatico

## Colegaménti esterni

Categorîa:Diritto
Latinn-a

**Latinn-a** a l'é 'na çitæ do Laçio ch'a gh'à 115.895 abitanti. A l'é stæta fondâ into 1932 sotta a-o fascismo co-o nomme de *Littòria* dòppo a bonìfica da palùdde inte quella zöna. O seu nomme o l'é stæto cangiòu da Littòria a Latinn-a into 1946.
## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn

## Aministraçión

## Âtri progètti

Categorîa:Comûni da provinsa de Latinn-a
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Viterbo

**Viterbo** a l'é 'na çitæ do Lassio de 67.681 abitanti (01-01-2019).

## Giögrafîa

## Stöia
Into seu céntro stòrico gh'é o Palasso di Pappi, famôzo po-u conclâve ciù longo da stöia tegnûo lì da-o 30 de novénbre do 1268 scinn'a-o primmo de seténbre do 1271.
## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn

## Aministraçión

## Âtri progètti

Categorîa:Comûni da provinsa de Viterbo
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e