open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
104

Immaggine:Trajan sesterce Gallica 21307 avers.jpg|Traian sestérsio, 104, recto 
Immaggine:Trajan sesterce Gallica 21307 revers.jpg|thumb|Traian sestérsio, 104, verso 

## Fæti
### Euröpa
Rómma - Cónsoli: *Sextus Attius Suburranus* e *Marcus Asinius Marcellus*. *Caoius julius Proculus* (nominòu in sostituçión).
### Àzia

### Àfrica

### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Nasciûi

### Mòrti

Immaggine:Martialis - Bust - by Melero01.jpg|thumb|Marçiâle (Marcus Valerius Martialis) (38-104) 


## Nòtte


## Âtri progètti

004
107

## Fæti
### Euröpa
Rómma - Cónsoli: *Lucius Licinius Sura* e *Quintus Sosius Senaecio*. *Caius Minicius Fundanus* (nominòu in sostituçión da-o 30 de zùgno) e *Caius Vettenius Severus* (nominòu in sostituçión da-o 12 de agósto). *Caius Julius Longinus*  e *Caius Valerius Paullinus* (nominòu in sostituçión da-o 24 de novénbre).
### Àzia

### Àfrica

### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Nasciûi

### Mòrti

## Âtri progètti

007
108

## Fæti
### Euröpa
Rómma - Cónsoli: *Appius Annius Trobonius Gallus* e *Marcus Atilius Metellus Bradus*. *Publius Aelius Hadrianus* e *Marcus Trebatius Priscus* (nominòu in sostituçión da-o 26 de zùgno).
### Àzia

### Àfrica

### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Nasciûi

### Mòrti

## Âtri progètti

008
109

## Fæti
### Euröpa
Rómma - Cónsoli: *Aulus Cornelius Palma* e *Quintus Baebius [?] Tullus*. *Publius Calvisius Tullus* e *Lucius Annius Largus* (nominòu in sostituçión).
### Àzia

### Àfrica

### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Nasciûi

### Mòrti

## Âtri progètti

009
Ànno bizestîle

'N **ànno bizestîle** o l'é 'n ànno solâre ch'o contégne 'n giórno in azónta, pe schivâ o slitaménto de stagión. 

## Descriçion
Ògni quàttro ànni s'intercàla 'n *ànno bizestîle* de 366 giórni: o giórno in ciù o l'é inserîo còmme o 29eximo giórno de frevâ, sàiva a dî o derê do méize de frevâ. Son bizestîle i ànni *no secolâ*  co-o nùmero ch'o se divìdde pe *4* e i ànni *secolâ* co-o nùmero ch'o se divìdde pe *400*.

## Âtri progètti

Categorîa:Anni
105

## Fæti
### Euröpa
Rómma - Cónsoli: *Tiberius Julius Candidus* e *Caius Autius Julius Qaudratus*. *Caius Julius Bassus* (nominòu in sostituçión da-o 13 de màzzo) e *Gneus Afranius Dexter* (nominòu in sostituçión da-o [?] de zùgno).
### Àzia

### Àfrica

### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Nasciûi

### Mòrti

## Âtri progètti

005
Anni 470

St. Theodosius Monastery (9198106349).jpg
Palestine, Monastery of Saint Theodosius (interior with chandelier).jpg|Monastero de San Teodosio de Judea, fondòu into 476 (Betlemme - Palestina)
Palestine, Monastery of Saint Theodosius (plaphon)(2).jpg


## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica

## Âtri progètti

decennio08
Maria Elena Boschi

**Maria Elena Boschi** (Montevarchi, 24 Zenâ 1981) a l'é 'na politica de Italia Viva, a l'é stæta ministra da Riforma Costituçionâle into Governo do Matteo Renzi e Segretâio 'nto Governo do Paolo Gentiloni.

## Nòtte


## Colegaménti esterni

Categorîa:Politica
Categorîa:Biografìe
Groppo de bandea

O **groppo de bandea** ò **groppo da ræ** o l'é un groppo d'azzonta di ciù deuviæ, chi vëgne à taggio pe azzonze doe còrde. O fonçioña ben tanto con còrde de diametro pægio comme con quelle de diametro despægio.

Dæto ch'o l'é façile da groppâ e desgroppâ, in navegaçion o l'é un di groppi i ciù conosciui, tanto che inte l'ençiclopedia di groppi do Clifford Ashley o groppo de bandea o l'é o primmo groppo illustrou, co-o codixe de identificaçion #1.

Sciben che no l'é delongo ciæo da-a forma, o groppo de bandea e a gassa d'amante an a mæxima struttua, comme se peu vedde inte l'illustraçion chì de sotta (inta quæ a gassa d'amante a l'é stæta groppâ inta seu verçion manciña, pe sottoliniâ i elementi in commun).

Groppo-de-bandea-2.jpg|O groppo de bandea visto de pe derê.
Gassa-ammante-manciña.jpg|A gassa d'amante manciña.


A-a luxe da someggiansa co-a gassa d'amante, no fa mäveggia che sti doî groppi aggian in commun o difetto de poeise desgroppâ quande no en in fòrsa. Pe sta raxon, quande gh'é de scituaçioin donde a tenscion inte còrde a l'é variabile, ò quande e còrde an di diametri despægi, se conseggia pe-o sòlito de deuviâ a verscion raddoggiâ, o *groppo de bandea doggio* ò *groppo da ræ doggio*, con unna struttua pægia a-a gassa d'amante doggia.

## Nòtte


## Atri progetti

Categorîa:Gróppi
Columbus (Neuvo Mescico)

**Columbus** a l'é 'na çitæ do Stato americàn do Neuvo Méscico ch'a gh'à 1.664 abitanti (segondo o censimento do 2010).
 
## Giögrafîa

## Stöia

A gh'á 'n'inportansa stòrica pe-o fæto de l'Attacco de Pancho Villa a-o ténpo da revoluçion mescicann-a.
## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Atri progetti

Categorîa:Çittæ di Stati Unii d'America
Lazarillo de Tormes

O ***Lazarillo de Tormes*** (***La vida de Lazarillo de Tormes y de sus fortunas y adversidades*** , segondo o titolo ch’o se leze inte primme ediçioin conosciue de l’euvia) o l’é un romanso spagnòllo pubricou a-a meitæ do secolo sezzen. Sensa indicaçion d’autô (con tutta probabilitæ pe-e conscideraçioin in contra do clero), o testo o conta, a-o mòddo de lettia, e avventue de un pöveo figgeu, Lázaro, costreito à anâ in struxa e à passâ sotta a-a proteçion de diversci patroin pe scampâse a vitta.

In raxon di seu elementi de realismo, a narraçion in primma persoña, a struttua itinerante, l’ideologia moralizzante e pescimista e mascime pe-a figua d’antieröe do protagonista da stöia, o testo o l’é consciderou da-a critica o precursô do romanso picaresco e satirico.

## Leugo de pubricaçion e primme ediçioin

Sciben che se peu suppoñe con boña raxon che no seggian e ciù antighe, e primme ediçioin conosciue do testo an visto a luxe do 1554 inte træ çittæ da Spagna (Burgos, Medina de Campo e Alcalá de Henares) e inta çittæ d’Anversa, à l’epoca inte Sciandre governæ da-i Asburghi. L’ediçion de Alcalá de Henares (descoverta solo che do 1992) a comprende de parte che no s’attreuvan inte atre ediçioin da mæxima epoca.

## Stöia e struttua
O testo, presentou a-o mòddo de lettia pe un destinatäio ch’o l’arresta sensa nomme, o conta in primma persoña e desavventue do protagonista, un òmmo arrestou òrfano do poæ à l’etæ d’eutt’anni. Stante e fadighe da moæ pe poei allevâ lê e l’atro figgio (nasciuo da-a relaçion con un moresco dòppo a mòrte do maio), Lázaro o vëgne affiou a-a proteçion de un primmo patron, un òrbo da-o carattere meschin da-o quæ o vëgne misso davanti a-o beseugno d’inzegnâse pe poei garantîse a sopravivensa. O testo o va avanti co-a narraçion in sciâ base de esperiense do protagonista co-i seu atri patroin, pe terminâ co-i fæti ch’an da vedde co-a seu scistemmaçion inta soçietæ.

## Relevansa do testo
À parte da seu importansa pe l’etæ d’öo da lettiatua spagnòlla, a-o *Lazarillo de Tormes* se reconosce o meito d’avei fondou un genere letteräio, quello do romanso picaresco, donde e avventue do protagonista en caratterizzæ da de ingiustiçie ch’an comme finalitæ quella de demoâ o lettô. Questo genere de testo, ben ben esteiso, o comprende ascì *Rinconete y Cortadillo* e *El coloquio de los perros* de Miguel de Cervantes, *Tom Jones* de Herny Fields e *Adventures of Huckleberry Finn* de Mark Twain. A seu influensa a l’arriva fin a-o vinteximo secolo, con romansi, drammi e cini che mettan in luxe a figua de l’antieröe. A mæxima farsa zeneise in versci, pensâ pe-o tiatro, de *[[Ra finta caritè]]* de Pier Giovanni Capriata (fin do secolo XVII-comenso do XVIII) a piggia ispiraçion da-o romanso spagnòllo.

## Bibliografîa raxonâ
*
*
*

## Traduçion in zeneise
*Stefano Lusito (trad.), *Lazarillo de Tormes*, inte *Cabirda. Lengue e lettiatue romanse*, Nº 5, Genova, Zona, 2020.

## Conligaménti esterni
* Pagina prinçipâ de Wikisource in lengua spagnòlla; 
* Pagina dedicâ a-o *Lazarillo de Tormes*,.
## Âtri progètti

Categorîa:Lettiatùa spagnoll-a
Latton

O **lattón**, ò *lttón*, ò *ötón* (it: *ottone*, en: *brass*) o l'é 'na  lîga metàlica òscidàbile, a bâze de ràmmo (Cu) e de zìngo (Zn).

## Descriçion
I  *lattoìn ternàri* son  costitoîi unicaménte da-o ràmmo e da-o zìngo; inti *lattoìn quaternàri* l'é prezénte 'n'âtro elemento chimico. I *lattoìn* α-β an da-o 36 a-o 45% de zìngo e son façilménte lavoràbili a câdo. 

A-a lîga de *lattón* peu êse azónto:

- o manganeise
- o færo
- l'alluminio
- l'antimonio e l'arsenico
- o nichel
- o siliçio.

### ûzo do ''lattón''
A tecnologia a l'a dêuviòu o lattón inte l'aplicaçion de numerôzi instrumenti.

- Eletriçitæ (interutô, portalànpe)
- autotraspòrto (radiatô, inpiànti eletriçi)
- marinerîa
- cuxìnn-e
- moniçión (cartùccie)
- idrosanitària (bronzìn, radiatô, tùbbi)
- indùstria chimica (scambiatô)
- indùstria mecanica (bolóni, vîe)
- edilìçia (seraménti, manéggie)
- monæe e medàggie
- instruménti muxicâli.

Immaggine:1-1111 T-Stueck messing typ 3130.jpg
Immaggine:Beckenschlägerschüssel mit Cicero-Porträt.jpg|Fiamenghìlla co-o ritræto do Ciceron (Marcus Tullius Cicero)
Immaggine:Brass repeller.jpg|Élica
Immaggine:Focos M-1111.jpg|Focos M-1111 (Mûzeo da Stöia de l'Aotomoçion de Salamanca) 


## Âtri progètti

Categorîa:Chimica
Categorîa:Tecnologia
Groppo

Un **groppo** o l'é unna struttua fæta d'uña ò ciù còrde ò atri oggetti flescibili con forma de fî (comme cavi, çenge, piccagge e cadeñe) intressæ tra de lô ò con di atri oggetti, de mainea che no pòssan desligâse da soli con façilitæ.

A fonçion de un groppo a peu ëse de fissâ unna còrda à unn'atra ò à un oggetto, ò de ligâ di oggetti tra de lô, ò ancon de cangiâ e propietæ da còrda mæxima.

## Descriçion
Pe accapî e descriçioin di groppi e ëse boin à descrivili, avei unna nomenclatua scistematica o l'é importante.

A parte da còrda co-a quæ se travaggia e ch'a se mescia a l'é dita o **cavo corrente**. Incangio, se gh'é unna parte ch'a no se mescia guæi (perché a pòrta o carrego, ò perché a l'é assæ longa), se ghe dixe **cavo fisso**.

A-a base da ciù parte di groppi gh'é o **mezo còllo**, ch'o s'ottëgne con unna rotaçion de 270° pöcassæ do cavo corrente d'in gio a-o cavo fisso (stæto fæto o mezo còllo, se peu realizzâ un groppo sencio con passâ o cavo corrente drento da gassetta che s'é formou). Quande a rotaçion a l'é de 360° se parla de **còllo**. De spesso, dæto che e differense tra còllo e mezo còllo no en importante, sti doî termini en addeuviæ comme scinònimi.

Se un mezo còllo o l'é formou d'in gio à un oggetto fisso, se ghe dixe **vòtta**. Quande, stæto formou unna *vòtta*, se continua con unna rotaçion completa e se pòrta o cavo corrente torna parallelo a-o cavo fisso (saiva à dî, unna rotaçion de 540° in tutto), s'ottëgne unna **vòtta rionda**. Se se gh'azzonze un atro gio completo, con portâ torna o cavo corrente parallelo a-o cavo fisso, s'ottëgne doe vòtte rionde.

## Uxi
Un di campi prinçipæ d’appricaçion o l'é a navegaçion: i groppi en deuviæ inte maneuvre corrente (scòtte, drisse), pe l'ormezzo, o tonnezzo, e de vòtte pe-e maneuvre fisse ascì.

Se deuvia i groppi ascì inte tante atre attivitæ donde e còrde an un ròllo primmäio, comme l'arpinixmo, a speleologia e l'erboicoltua.

Sciben che inte tante appricaçioin l'uzo di groppi o l'é in scî pissi de scentâ a-o guägno d'instrumenti speçializzæ, a conoscensa di groppi a l'arresta importante pe tante attivitæ, mascime inte scituaçioin d'urgensa e pe-e tecniche de sarvataggio, quande l'improvvisaçion a l'é neçessäia.

## Clascificaçion
A clascificaçion di groppi a l'é basâ in sciâ seu fonçion. E categorie prinçipæ son:
* i *groppi d'azzonta*, pe azzonze doe còrde tra de lô (groppo da ræ ò de bandea, groppo do pescou);
* i *groppi d’ingancio*, fæti intressando unna còrda in sce un oggetto pe fissâghela (groppo parlâ, groppo de l'ancoa, vòtta rionda e doî mezi còlli);
* i *groppi fascianti*, deuviæ pe tegnî assemme un ò ciù oggetti (groppo cian); 
* e *gasse*, che forman un ò ciù anelli de dimenscion fissa (gassa d'amante, gassa à eutto);
* i *groppi de arresto*, che forman in sciâ còrda un volumme de diametro ciù grande de quello da còrda mæxima, co-a fonçion d’arrestâla quand’a passa pe unna taggia ò unna gassetta (groppo sencio, groppo à eutto).

## Notte


## Atri progetti
1533

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica

### América

### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 

### Nasciûi

Immaggine:Elizabeth I Angelsey Abbey v.2.jpg|*[[Elizabetta I d'Inghiltæra]]* (7 seténbre 1533-24 marso 1603), 1575-1578

### Mòrti

## Âtri progètti

033
1534

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica

### América

### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 

### Nasciûi

### Mòrti

Immaggine:Stato della chiesa, clemente VII, 1523-1534, 03.JPG|Monæa d'öo de Clemente VII (Giulio Zanobi de Giuliano de' Medici) (26 mazzo 1478-25 seténbre 1534)


## Âtri progètti

034
Štasiôn ed Trapa

A **Štasiôn ed Trapa** (*Stasiun de Trappa* a Arbenga, *Štaziun d'Tropa* a Urmea, šcricia ascì *Staçión de Tràppa*) a l'è ina štasiôn da feruvia italian-na  ch'a s'tröva in sa a linea Seva-Urmea. Au servisiu du cumüne ed Garesce, l'è dapè aa frasiôn cun lištesu nume,  dau 2012 a funsiuna cume štasiôn dma per i treni di turišti.

## Štória e impianti
A Trapa a feruvìa a l'è rivò intu  1891 e a stasiôn a vén inagürò ai 15 d'avrì, in curišpundensa ed l'ativasiôn du tòcu fra Garesce e Trapa.
Intu 1988 l'impiantu vén ridimensciunò au livelu ed fermò, cujì cume cui ed Nujèi e ed Prióra.

Au 2002 a fermò a rizültova sensa persunale, cume tüte e otre da linea, menu che cula ed deramasiôn a Séva, mentre inte lištesu periudu i vegni gavoi ascì i binòri secundòri e cui de merci.

Dau 17 zügnu 2012 a fermò a l'è reštò sensa trafigu regulò, pe via da sušpensiôn du servisiu insa  trata, püre se dau 2016 e sôn turna de rare curse pe i turišti..

### Impianti
U fabricau u l'ha dui cian e u l'è servíu da in binòriu pasante cun 'na banchin-na. Sulì perché cun a trasfurmasiôn da stasiôn in fermò sun stò eliminò e deramasiôn secundorie e ed manövra, destinò au scalu merci.

Cume cunseguensa ed l'asensa ed persunò inta fermò, l'edifisiu l'è diventau ina ca privò. Insa banchin-na i se truvavo ascì ina biötteria autumatica, in panelu pe l'informasiôn di pasegé e 'na supönna ed fèru. Ancù ancöi se pöni vughe u scalu merci e u magazén, che mentre a stasiôn merci a funsiunova a l'éra ascì dutà de 'n ciàn caregatù aseme a in grósu špasiu internu  A atasiôn a ven prima ed cula ed Eca Nasagò e a s'tröva de dopu ed cula ed Garesce.

## Interscangi
Daa stasiôn se riva cun facilitòi ae fermò de curiere RT Piemônte.

## Nòte


## Òtri prugèti

Trapa
Štaziun d'l Eca è d'Nasagò

A **štaziun d'l Eca è d'Nasagò** (in albenganese "*Stasiùn de Eca e Nasagò*", in genuvése "*Staçión de Eca Nasagò*", in italian "*Stazione di Eca-Nasagò*") ṛè üna felmatta dâ ferruvia italiona ch' a s' tṛöva ‘nsâ linea Zevo Ulmèa. A s' tṛöva ‘n Nasagò, fṛâziun d' Ulmèa, è ṛè au selvizzi ascì d' l' Eca è dî Bošši, ch' i sun dapè..

## Štōṛia
L' Eca e Nasagò i veno culegoi da ṛa ferruvia ntl' 1893, cun l'ativaziun dâ tṛotta fṛa Garesce è Tṛoppa èl 15 fèlvoa dû lištessu onnu.

Ʒà dau 2002 a štaziun ṛè štô srô ‘nsèmmè a j' oci impionti dâ linea, tranne quâ d' Zevo.

U s'lvizzi reguloa nsâ linea u ven sušpèsu u 16 d' Ʒügnịu dû 2012 anche sè dau 2016 î sun d'l culse p'l i tuṛišti.

## Impionti
A f'lmô ṛô ün sulu binoṛi, s'lvì da ina banchina d'noi aṛa štaziun, s'rô a palta dai pṛimmi oggni 2000.

A pṛêcedde a štaziun d'Ulmèa, coppulinea dâ tṛotta è a s' tṛöva dōppu qualla d'Tṛoppa.

## ‘Ntelšcongi
•  Daṛa štaziun u s' pò rivoa cumudamente al felmatte del curiere d' RT Piêmunte (Pṛûvincia d'Cuni).

## Nòtte

## Oci pṛugètti

Eca è Nasagò
Stasiun de Cevetta

A **stasiun de Cevetta** l'è 'na fermà pòsta lòngu a tratta Çeva-Urmea, au servissiu da frasiùn de Cevetta, in t'ù cumün de Priöa, cumme fermà pê i sbrivassi turistici.

## Stoia e impianti

Cevetta l'è stà razunta da a ferovîa in tu 1889 e a fermà l'è strà inauguà assèmme a l'ativasiun du tòccu Çeva-Priöa u 15 de setèmbre du mèximu annu.
Au 2002 risultava impresensià, cumme e atre stasiui da tratta, tranne Çeva.

Da-u 17 zugnu du 2012 a fermà l'è privà du traffegu regulare. Da l'11 setèmbre 2016 turnan i sbrivassi, ma sulu pe scopi turistici.

U 25 novembre du stessu annu a linia l'è stà interutta pé l'esundasiun du Tane, fra a stasiun de Cevetta e a Stasiun de Priöa. Cuscì Cevetta l'è stà a lucalitai capolinea da tratta, fin a u ripristinu, in tu 2018, grassie a a Fundasiun FS.

### Impianti
U fabbricau l'è a dui ciàn, in pria e maun, i interni aù sun müai a causa de l'impresensiamèntu de l'impiantu in ti primmi anni 2000, a banchina l'è parallela a a stasiun e a serve l'unicu binaiu. In t'u 2011 vegne ascì ristruttuau.
A se tröva doppu a stasiun de Bagnascu e primma de a stasiun de Priöa.

## Nòtte


## Âtri progètti

Cevetta
Torente Verbun

U **Verbùn** (*Verbone* in italian, de cheli i u ciamâ ascì "Crösa", de unde "Valecrösa") u l'è in torente ra pruvinsa de Impeȓia de 10 km.

## Peȓcoȓsu
U cumença a 500&nbsp;m vixìn a Preinaudu e u l'ha dàu u nome a-a val Verbun. Prima de u Verbun, vixìn a e montagne, gh'è u Gaiardu (vixìn a Massabò), in autru turente ch'u cumençà da u Caggiu (Rio Caggiu), in autru da u Merà (Rio Merà) e in autru ancù da i campigliöi, ch'u dà iniçiu a-a Valle Gaiarda, suvre a Val Verbun. U Verbun u tuca Saudan e San Giaixu ra Çima e a Valecrösa u va inte u Mâ Ligure.

## Regime
Gh'è pôca aiga int'a fin de su torente. Candu u ciöve tantu u pö esê periculusu, int'e aluviui ru 2000 e ru 2006 u l'ha fàu tanti problemi.

## Autri prugètti

Verbun

Categorîa:U Soudàn
Categorîa:San Giaixu ra Çima
Categorîa:Preinaudu
Categorîa:Valecrösa
Rivarussa

**Rivarussa** l'è 'na frasción dei cumüne 'd Burghetu Burbaia. L'è 'n paìse abandunó.

## Puzisión
Rivarussa u s' tröva int'ei munte Gavasa e u s' ghe rîva pasandu int'in sentré ch'u parta da-i Strette dei Burbaia.

## Stória

Rivarussa l'ea 'na frasción de-i cumüne de-i Munesté, ma u fàiva zò alùa riferimaintu a-i servisi cumünali de-i Burghetu. Ei paìse l'è stó abandunó inti ònni sinquanta dei XX séculu. I chè i sun ndè in malùa e i àn restauró sulu a gezètta e 'na cò ch'l'è ava in bivòccu CAI. U gh'è anche 'n pussu ch'u funsción-a incù.

Ei bivòccu l'ea 'na cò 'ncu 'na stòla ch'a l'è stò restaurò int'ei 2006 da-i CAI id Növe.

## Nóte


## Òtri prugètti

Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria
Categorîa:Paixi abandonæ
Bonn

**Bonn** (AFI: /bɔn/) a l'é 'na çitæ de 329.673 abitanti da Germania.

## Descriçion e stòia
A s'atreuva into céntro d'Euröpa into Land dîto Renania do Nòrd-Vestfallia. A l'é stæta a capitâle da Germania da-o 1949 a-o 1990.

## Âtri progètti

Categorîa:Çitæ da Germània
Vendée Globe

O **Vendée Globe** o l'é unna regatta de veia in solitäio ch'a fa o gio do mondo, tegnua ògni quattro anni. Segondo o regolamento, a-i parteçipanti no l'é permisso d'ormezzâ ò de reçeive de l'ascistensa esterna pe tutta a duâ de l'evento, sotta peña de desqualificaçion. O piggia o nomme da-a çittæ franseise de Les Sables-d'Olonne, un pòrto into departamento da Vendée, de donde o l'incomensa e o finisce tutti i anni. Tra i eventi sportivi de veia, o Vendée Globe o l'é consciderou comme un di ciù avvoxæ, in raxon de abilitæ e de capaçitæ de rexistensa neçessäie pe piggiâghe parte.

## Cammin

A partensa e l'arrivo en a-o largo da çittæ de Les Sables-d'Olonne. Dòppo a partensa, i parteçipanti navegan verso o sud inte l'Oçeano Atlantico e fan o gio de l'Antartide con lasciâ in sciâ man manciña i trei cappi: o Cappo de Boña Speansa, o Cappo Leeuwin, e o Cappo Horn. In sciâ fin, se remonta verso Les Sables-d'Olonne pe l'Oçeano Paçifico.

Inte çerte ediçioin da regatta l'é stæto azzonto de böe pe creâ di ponti de tranxito obrigatöi, sovente pe no permette a-e imbarcaçioin d'anâ tròppo à sud (o quæ o comporta o reisego d'incontrâ di iceberg).

## Vinçitoî
Feua da-a segonda ediçion, o vinçitô de ciascheduña ediçion o l'à stabilio un neuvo record de tempo.

## Figue

Immaggine:Michel Desjoyaux sur Foncia Brest 2012.jpg|Michel Desjoyaux in sce *Foncia Brest*, 2012
Immaggine:PRB VG2012 (6).jpg|Vincent Riou in sce *PRB VG*, a-a partensa inta Vendée a-i 11 de novembre do 2012
Immaggine:08 Bateau.jpg|François Gabard o l'arriva à Brest, a-i 17 de dexembre do 2017
Immaggine:Vendée Globe 2012-2013 Armel Le Cléac'h Banque populaire.jpg|Armel Le Cléac'h, *Banque populaire*, VG 2012-13
Immaggine:Vendée Globe 2020 - Alexia Barrier.jpg|Alexia Barrier in sce *TSE - 4myPlanet*, 2020.
Immaggine:Conrad Colman (4).jpg|Conrad Colman,  Vendée Globe 2016-2017
Immaggine:Hugo Boss VG2012 (2).jpg|Hugo Boss, VG-2012-13
Immaggine:Gamesa VG2012.jpg|Gamesa (IMOCA), VG-2012-13


## Atri progetti

Categorîa:Mainaja
Categorîa:Sport
Categorîa:Fransa
Stasiun de Priöa

A **Stasiun de Priöa** l'è ina fermà feruvîaria italiann-a, se tröva lungu a tratta Çeva-Urmea. A l'è a u servissiu du cumun piemunteise de Priöa.

## Stoia e impianti

Priöa vegne culegà da a ferovîa in tu 1889, cun l'inaugrasiùn du tòccu Ceva-Priola u 15 setèmbre du meximu annu.
Da i anni 2000 vegnan eliminai i binari de scangiu e pe e merci.
Au 2002 vegne impresensià, cun i atri impianti da linia, tranne Çeva.
U 17 zungnu 2012 vegne suspesu u traffegu regulare. Sciben u recuperu turisticu quaxi nisciùn sbrivassu se fèrma in te l'impiantu.

### Impianti

L'impiantu g'ha dui ciàn. Da a stradda a stasiun se ricunusceva pê i trei archi semicirculari, chi furmavan in carateristicu portegu, dunde se entrava in ta sala d'atteisa, in ti uffissi e in t'a bigetteria. Vegnan muae porte e finestre doppu l'impresensiamèntu da stasiun.. In tu 2011 vegne restaurà, pê fà frùnte a u degraddu de tütta l'aia.

L'unicu binaiu l'è serviu da 'na banchina, cun tantu de bigetteria autumatisà, tettoia e pannellli infurmativi.
Gh'ean di atri binari pe u scalu de merci, ancheu levai, au inagibile, cun u teitu crullau.
A precedde a stasiùn de Garesce e a l'è doppu quella de Cevetta.

## Interscangi
* Curriere RT Piemunte.

## Nòtte


## Âtri progètti

Priöa
Appennin ligure

L**'Appennin ligure** o l'è o primmo træto de l'Appennin settentrionâle. O seu monte ciù erto o l'è o Monte Maggiorasca (1809&nbsp;m s.l.m.), in sciô confìn tra a provinsa de Parma e quella de Zena.

## Geografia

L'Appennin ligure o comprende çinque regioìn: Liguria (Provinsa de Sann-a, Çitæ metropolitann-a de Zêna e Provinsa de Spezza), Piemonte (Provinsa de Lisciandria), Lombardia (Provinsa de Pavia), Emilia-Romagna (Provinsa de Piacensa e Provinsa de Parma) e Toscann-a (Provinsa de Massa-Carrara).

Un di monti ciù erti de l'Appennin ligure o l'è o Monte Antoa (1597&nbsp;m s.l.m.).

## Âtri progètti

Categorîa:Cadénn-e de montàgne
Categorîa:Giögrafîa da Liguria
Categorîa:Giögrafîa do Piemónte
Banjul

**Banjul** a l'è a capitâle do Gambia.
## Geugrafia
A gh'à 1.356 abitanti (into 2013).
## Stòia

## Pòsti de interesse

## Ecunumîa

## Cultüa

## Manifestasiui

## Feste e fëe

## Comunicasiui

## Âtri progètti

Categorîa:Gambia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Pàppa Françesco

**Pàppa Françesco** (**Jorge Mario Bergoglio**, Bonesàire, 17 de dexénbre do 1936 - Rómma, 21 de arvî do 2025) o l'é stæto o 266° Pàppa da Gêxa catòlica e o prìmmo pàppa americàn. Seu madonâ pe-a pàrte da moæ a l'êa nasciûa a Teio inte l'Âta Vàlle Borbêa.

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Crestianeximo
Categorîa:Véschi
1690

## Fæti
### Euröpa
### Àzia

### Àfrica

### América

### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Nasciûi

### Mòrti

## Âtri progètti

090
Bissau

**Bissau** a l'é a capitâle da Guinea Bissau.

## Geugrafia
A gh'à 407.424 abitanti (into 2007).

## Stòia

## Pòsti de interesse

## Ecunumîa

## Cultüa

## Manifestasiui

## Feste e fëe

## Comunicasiui

## Âtri progètti

Categorîa:Guinea-Bissau
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Lena Belkina

**Lena Belkina** (Taskent, 27 de Novembre do 1987) a l'è 'na cantante lirica ucraina.

### Ròlli d'òpera (seleçion)

## Nòtte


## Veddi ascì
* Olena Tokar

## Conligaménti estérni
* Scìto Lena Belkina, http://lenabelkina.com/

Categorîa:Biografìe
Belkina
Abuja

**Abuja** a l'é a capitâle da Nigeria da-o 1991. A gh'à 2.750.000 abitanti (2017).

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Atri progètti

Categorîa:Nigêia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Gibuti (çittæ)

**Gibuti** a l'é a capitâle do stâto òmònimo. A l'é 'n inportante pòrto into Mâ Rosso. A gh'à 570 000 abitanti (into 2013).

## Âtri progètti

Categorîa:Gibuti
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Riyadh

**Riyadh** a l'é a capitâle de l'Arabia Saudïa. Questa çitæ a gh'à 'na popolaçion de 6.924.566 abitanti (censimento do 2022). A s'atreuva into mêzo da penîzoa àraba.

## Atri progètti

Categorîa:Aràbia Soudîa
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
St. George's

**St. George's** (Saint George's - San Zòrzo) a l'é a capitâle de Grenada. A gh'à 33.734 abitanti (2012).

## Âtri progètti

Categorîa:Grenada
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Štasiôn ed Garesce

A **Štasiôn ed Garesce** (*Stasiun de Garesce* a Arbenga, *Štaziun d'Garešše* a Urmea, šcricia ascì *Staçión de Garesce*) l'è ina štasiôn da feruvia italian-na  ch'a s'tröva in sa a linea Seva-Urmea. Au servisiu du cumüne ed Garesce, l'è dapè aa zóna du Ponte e dau 2012 a funsion-na cume štasiôn edmà per i treni di turišti.

## Štoria e impianti

A Garesce a feruvia l'è rivò a cumensò dau 1890 e a štasiôn l'è što driverta cun a trata da Priora a Garesce au 15 ed lüiu ed l'ištesu anu..

Au prensipiu du 2000, con a növa gestiôn ed RFI, dae štasiui da trata l'è štau gavau u zgôndu binoriu, menu che a Garesce, ch' l'è reštò paröggiu l'ünica štasiôn land'u s'pujova fò di incruji, anche se dópu pócu tempu e curse i sôn pasoi au servisiu "a špóla", cun u zgôndu binoriu ancura in funsiôn, ma duvrau ed roiru.

L'impiantu l'è reštau sensa trafigu dau 17 ed zügnu 2012 per a fén du servisiu in sa a trata. Intu 2016 i sôn turnoi i treni perchè a trata l'è štò turna driverta per i treni di turišti, cun a prima cursa au 16 de stembre.

Ma au 25 ed nuvembre du 2016 a feruvia a s'è fermò per l'aluviôn ch'u i è štau inta valada ed Tane. U tócu ciü' rvinau l'era cu tra Prióra e a Ciuötta, rengiau sulu into 2018, cun e curse per i turišti, ch'i s'fermovi aa Ciuötta e poi cheich'vóta i cuntinuovi cun a coriera.

### Impianti

A coštrusiôn l'è a dui pian, cuu basu l'era ocupau da in bar rišturante, ch'l'è štau srau da pócu, e ascì da ifissi da štasiôn, che pöi i sôn štoi duvroi cume magazén. U primu pian aura u n'serve ciü' a fò niente e l'entrada au pian teren, srau au püblicu, l'ha ancù in s'ee miragne de pitüre da fén d'l'Öciusentu. Au trei ed fervò du 2016 a sòra d'ašpetu l'è štò driverta quand'u s'è fermau u primu trenu šperimentò, in višta da trašfurmasiôn da linea per u turijmu.

U i è dui binori, sensa sutpasage, cun ina banchén-na "a isula". Pócu dištante u s'pö'ancù vughe a coštrusiôn da sutštasiôn eletrica, ch'l'ha funsiunau fén-na au 1973, quand'u i è štau a fén du sištema trifase. Impurtante l 'era u magazén per e merci, demuliu intu 2010, e dapè u i era ascì ina ture per u rifurnimentu d'l'oiva per i treni a vapù, cume cula d'Urmea.

A štasiôn ed Garesce a vegne prima ed cula ed Trapa e dópu cula ed Prióra.

## Interscangi
*  Daa stasiôn i se cuntinuovi cun a coriera da linea ed RT Piemunte.

## Nòte


## Otri prugèti

Garesce
Döia (famiggia)

I **Döia**, (ciamæ **D'Öia** ascì) són 'n'antîga e nòbile famìggia òriginâia de Zêna, e co-a sò stöia s'intréssa de spésso a stöia mæxima da famìggia.

## Stöia
Scinn'a-o sécolo XIV i Döia àn primezòu, fra gâre e rivalitæ, co-ê âtre grénde famìgge feodâli, i Spìnoa, ghibelìn cómme lô, e i Fiéschi e i Grimàldi, dôe famìgge goèlfe; dòppo l’instituçión do duxægo popolâre (1339) àivan pèrso o predomìnio polìtico ma conservòu e tradiçioìn e-e fonçioìn militâri e navâli.

Co-o Drîa êan andæti in sciâ çìmma da vìtta çitadìnn-a e, pèrsa ascì sta fonçión predominànte, àivan conservòu de lóngo pò-u nùmero, pe-e richésse e pe-e conoscénse grànde inportànsa e aotoritæ, perché àivan, in ténpi ciù recénti e inti moménti decixîvi ascì, 'na fonçión quæxi diretîva.

Inte vàrie époche, i Döia àn dæto vàrri cardinâli, arçivéscovi e véscovi a-a Gêxa catòlica e adreitûa sêi dûxi a-a Repùblica de Zêna: Nicolò Döia (1579-1581), Gianbatìsta Döia (1537-1539); Agostìn Döia (1601-1603); Anbrêuxo Döia, elètto a-i 4 de màzzo do 1621 e mòrto a-i 12 de zùgno prìmma ancón d'êse incoronòu; Gioâne Stêva Döia (1633-1635); Gioxeppe Maia Doia (1793-1795), penùrtimo dûxe da Repùblica.

Ma o ciù avoxòu di Döia o l'é sens'âtro l'Andrîa Döia: sordàtto de profesción (Inêia, 1466-Zêna, 1560), fra o 1503 e o 1506 o l'à conbatûo in Còrsega e dòppo cóntra i Françéixi che l'à mandòu fêua da Zêna into 1512. Dòppo o s'é mìsso d'acòrdio co-i Spagnòlli e o l'à òtegnûo da-o Rè Càrlo V a ciù pìnn-a indipendénsa pi-â Repùblica de Zêna (Convençión de Madrìd, 1528). O l'à représso dötræ conzûe cóntra a Repùblica: a ciù inportànte fra quéste quélla di Fiéschi do 1547. O l'à goidòu a spediçión in Còrsega pe domâ l'insureçión do Sampiero de Bastelica ch'o l'àiva a proteçión di Françéixi e di Tùrchi. Unn-a de sò ciù inportànti rifórme a l'é a Reformationes Novæ ch'a prevedéiva l'unión de famìgge (i Abèrghi) e a creaçión do Lìbbro d'Öo, dónde gh'êa scrîto i nómmi de tùtti quélli ch'àivan avûo incàreghi pùblichi. Sto "Lìbbro" o saiâ bruxòu into 1797 da-o Napolión.

## Referense
* Compact – Enciclopedia Generale De Agostini
* Doria Pamphilj, www.doriapamphilj.it

## Âtri progètti

Categorîa:Famìgge de lignêua da Repùbrica de Zêna
Val Canâ

A **Val Canâ** (*Val Cjanâl* in furlàn, *Kanalska dolina* in slovêno, *Kanaltal* in tedésco) a l'é 'na valadda di Arpi orientâli ch'a s'atreuva fra Pontebba a òvest e o Passo de Coccâu a est, conpréizo fra e Arpi Càrniche a òvest, e Caravanche a nòrd e e Arpi Giulie a sûd.

## Léngoe
Questa valadda a l'é culturalmente interesante in Europa perchè gh'é di parlanti neo-latin (furlàn e italién), slavi (sloveni) e germanichi (Carinsiann-i germanòfoni). 

E minoransa lenguistiche furlànn-a, slovêna e tedesca son protezûe da-a lezze do Stato italian 482/99 in scê minoranse lenguistiche.

### Topònimi inte 4 lengue

## Âtri progètti

Categorîa:Geografia de l'Euròpa
Coleçion di aotoritræti di Uffizi

A **Coleçión di aotoritræti di Uffizi** a l'é 'n'arecugéita de òpie d'arte di artisti avoxæ e çellebri. A se trêuva inte Galerîe di Uffizi, a Firense, e gran parte de l'espoxiçión a l'é into Corridoio vasariano.

## Descriçion e stòia
A Coleçión a contegne óltre 1.000 aotoritræti, da-o XV secolo fìn a-a giornâ d'ancheu. Son prezénti artìsti de schêua italiann-a, françéize, tedésca, ingleize, spagnòlla, fiamìnga, olandéize, americann-a, ecc. Pe-a ciù pàrte son téie, ma gh'é de diségni e scultûe ascì. Inta Coleçión l'é introù che no l’é goæi aotoritræti fotogràfichi ascì.

O prìmmo nùcleo da coleçión di aotoritræti - iniçiòu co l'arecugéita do cardinâ Leopodo de' Medici (-1675), 'n'apascionòu de l'arte - o l'é staeto arichîòu depoî con âtri aotoritræti da Cosimo III de' Medici e da-i seu sucesôî, i grandùcchi da dinastîa de' Medici e de Lorêna.
### Aotoritræti

### Mostre
**1990** - Firénse, Galerîe di Uffizi - Romma, Accademia de Fransa,  *Autoritratti dagli Uffizi: da Andrea del Sarto a Chagall*.
**2007**- Venessia, *I volti dell'arte : autoritratti dalla collezione degli Uffizi*
**2010** - Firénse, Galerîe di Uffizi, *Autoritratte: artiste di "capriccioso e destrissimo ingegno". Mai visti*

## Nòtte


## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Musei in Italia
Val Maira

A **Val Maira** (*Val Maira*, *Vau Maira* ò *Vath Maira* in oççitan) a l'é uña de valladde ocçitañe e uña region de l'Ocçitania (comunitæ montaña) da provinsa de Cuneo. O sciumme Maira o ghe dà o nomme. O çentro prinçipâ o l'é San Damian; d'atri çentri inportanti en Busca e Dronê.

## Geografia
De montâ insce l'asse çentrâ da valladda s'ariva a la Clapiera (1.614&nbsp;m) a i pê da Ròcca Provensâ.

## Stöia
Stradette e vie militari pòrtan a-i passi alpin de vie antighe de l'emigraçion da donde se chinava in Fransa. A valle a presenta un bon numero d'opere d'arte: gexe romanico-gòtiche, freschi de scheua avvoxâ (H. Clemer; Baleison), ponti merlæ; fontañe, cæ con barcoin doggi e teste taggiæ.

## Economia
A ricchessa stòrico-artistica e naturalistica e a presensa de struttue pe-e escorscioin (G.T.A., Percorsci ocçitæn) permettan o sviluppo d'un turismo cortuâ ch'o l'à ben de successo inti paixi de lengoa tedesca, con un bon movimento de turisti da-a Germania, da-a Svissera e da l'Austria. Inti urtimi anni comensa a arrivâ inta valladda de forse zoene: figgi d'emigranti o gente de çitæ ch'an çernuo un atro stile de vitta, an inandiou de ativitæ agricole, atrexanæ ò turistiche.

## Turismo
I percorsci ocçitæn en un camin turistico, diviso in trezze tappe, ch'o passa pe tutta a Val Maira.

## Atri progetti

Categorîa:Valàdde
Categorîa:Giögrafîa do Piemónte
Trio Mandili

U **Trio Mandili** (in zurzan ტრიო მანდილი) u l'é 'n terçettu canoru feminin furkruristegu zurzan.

Cumme se leze intu so scitu ufiçiâ, u "mandili" in zurzan u l'è u mandillu che se mette in testa e donne, "tradiçiunalmente e donne cacciavan u mandillu in tæra quande vueivan apaxentâ i ommi ch'ean apröv'a dâse".

## Descriçion
U sücèssu du grüppu u l'é scciüpou du 2014 quande træ figette zuene cum'ægua, a l'Anna Cinciarauli (ანნა ჭინჭარაული), a Tatuli Mgeladze (თათული მგელაძე) e a Shorena Tsiskarauli (შორენა ცისკარაული), s'han filmou cu-u telefunin mentre cantavan a træ vuxe a cançun tradiçiunâ "Apareka" passagiandu pe-i strazetti du Coucazu e, sença tante muççe, o pe megiu dî, cun menu muççe che mandilli, han decizu d'inandiâ u viddiu insce l'YouTube.

U so talentu, a so fresca vitalitæ (pe nu dî axillu) e l'inbarlügante sunuritæ da pulifunia vucale zurzaña (patrimonniu UNESCO de l'ümanitæ) feççan scì che e vixualizzaçüin e-e cundivixuin du viddiu schitessan in quattr'e quatr'öttu d'atu u miun. Föa da-a Zorzia gh'ea chi se cumuveiva a sentîle cantâ sença mancu savei in che lengua cantessan. Tanti tra i Zurzen mæximi giaminavan pi acapîle, dætu che liatre cantan in Khevsur, u dialettu da regiun orientâ du Khevsureti (ხევსურეთი). Tanti atri invece s'en maavegiæ de tüttu stu sciaatu, percose pâ che inta Zorzia a cantâ cuscie en buin tütti...! 

Intu fratenpu a cunpuxiçiun du terçettu a l'è cangiâ e l'Iriña Midelauri (ირინა მიდელაური) e a Tako Tsiklauri (თაკო წიკლაური) han sustituiu a l'Anna e a Sciurena, ma u furmatu di viddei gjæ cu-u telefunin in man acunpagnanduse cu-u Panduri, l'amanduin tradiçiunâ zurzan, u l'è arestòu pægiu.

Chi u sa, magara tra-i tanti viddei ch'han caregou insci-YouTübbe ghe ne saiâ 'n pâ duvve cantan l'equivalente zurzan de "stan ben ben quelli ch'han quarcosa" ò "ti n'hæ fæt'in pâ de miande che ghe stemmu tütti duî", ançi "tütte træ"...

## Discugrafia

## Referençe


## Âtri prugetti

## Ligammi de föa
* U scitu ofiçiâ
* Trio Mandili - Apareka u primmu viddiu inandiou insce YouTube

Trio Mandili
1651

## Fæti
### Euröpa
### Àzia

### Àfrica
 
### América

### Òceània
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Nasciûi

### Mòrti

## Âtri progètti

051
Catænn-a Fiéschi-Adórno

**Catænn-a Fiéschi-Adórno**, conosciûa cómme *Catænn-a da Zêna* (Zêna, 5 arvî do 1447 – 15 seténbre do 1510), a l'é stæta 'na mìstica italiànn-a, aregordâ sorviatùtto pe-e sò òpere de mizeicòrdia vèrso i pövei e i maròtti. A-i 23 arvî do 1737 a l'é stæta proclamâ Sànta da Pappa Cleménte XII; a l'é conosciûa ascì co-o tìtolo de *Dotôa do Purgatêuio*, pe avéi scrîto o *Tratâto do Purgatêuio*.
## Vìtta
A Catænn-a a fâva pàrte da nòbile cazàdda di Fiéschi: o poæ o l'êa o Giàcomo Fiéschi, patrìçio zenéize, discendénte do Pàppa Inocénso IV e Vicerè de Nàpoli pe pöco ténpo; a moæ a se ciamâva Françésca De Nêgro. A figétta a l'é stæta educâ segóndo i critêi da nobiltæ do ténpo e a l'à studiòu dónca i clàscichi latìn e grêghi e o Dànte, o Petràrca e o Giacomón da Tödi ascì.

A-i 13 zenâ do 1463 a l'à spozòu o Giuliàn Adórno e coscì a l'à pigiòu o cognómme do màio. A famìggia da Catænn-a a s'êa dæta bén bén con i Adórno pò-u predomìnio in sciâ çitæ, e s'êa in sciâ fìn arivæ a 'na trêgoa pròpio gràçie a sto maiézzo de conveniénsa fra a Catænn-a e o zóveno Adórno. A cóbia a no l'à avûo de fìggi e se sa pöco de sti prìmmi ànni. Dòppo avéi pasòu i prìmmi dêx'ànni co-o fâ 'na vìtta spenscerâ e mondànn-a, a Catænn-a a l'à avûo 'na conversción religiôza, testimoniâ ofiçialménte co-a sò prezónta vixón mìstica a-i 24 màrso do 1473; e sò màio o gh'é andæto aprêuvo co-o convertîse lê ascì. Lô àn cangiòu vìtta do tùtto, són andæti a stâ inte 'na câza modèsta da-arénte a l'uspiâ de Pamatón e o màio o l'é intròu into tèrso órdine françescàn. A vìtta mìstica da Catænn-a a l'é stæta bén bén pìnn-a e a l'é testimoniâ da-i doî scrîti: o *Diàlogo spiritoâle*  e o ciù avoxòu *Tratâto do Purgatêuio*, dónde con paròlle sénplici a l'à çercòu de spiegâ a sò esperiénsa mìstica.

Dacànto a sta vìtta spiritoâle a Catænn-a a l'à visciûo 'na fòrte ativitæ de servìçio vèrso i ciù pövei e i maròtti. A l'é deventâ Diretôa de l'uspiâ, cösa bén bén ræa pe-e dònne de quélli ténpi e vêa fónte d'inspiraçión pi-â renovaçión da Gêxa catòlica de alôa. Inte sta sò ativitæ a s’é pigiâ a pésta ascì (quélla do 1493) ma a n'é goarîa.

Pe òpera de un di sò discépoli ciù stréiti, l'Ètore Vernàssa, l'é stæto tiòu sciù a Zêna o coscidîto “Ridûto”, ò sæ o prìmmo ricòvero pe-i maròtti grâvi e che no se peu curâ.

A l'é stæta soterâ a Zêna inta Gêxa da Santìscima Nonçiâ de Portöia, ancheu conosciûa cómme Gêxa de Sànta Catænn-a da Zêna.

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:teologia
Categorîa:Çitén da Repùbrica de Zêna

Categorîa:Santi
10 zenâ

O **10 zenâ** o l'é o 10° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Màncan 355 giórni a-a fin de l'ànno (356 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

## Mòrti

Immaggine:Nationalmuseum medaljong Linne.jpg|Linneo (23 mazzo 1707-10 zenâ 1778) (Nationalmuseum - Stoccolma)


## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

10
12 zenâ

O **12 zenâ** o l'é o 12° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 353 giórni a-a fin de l'ànno (354 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

## Mòrti

Immaggine:Vite de' più eccellenti pittori, scultori e architetti (1791) (14781747101).jpg||*[[Loenso do Credi]]* (1459 ca.-12 zenâ 1537) 

## Fèste e ricorénse

## Nòtte


## Âtri progètti

12
13 zenâ

O **13 zenâ** o l'é o 13° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 352 giórni a-a fin de l'ànno (353 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:RolandPetit09.jpg|Roland Petit (13 zenâ 1924-10 lûggio 2011)

## Mòrti

Immaggine:Carlo il Grosso.jpg|*[[Carlo o Drûo]]* (13 zûgno 839-13 zenâ 888) 
Immaggine:Sibilla Aleramo 05.jpg|Sibilla Aleramo (14 agosto 1876-13 zenâ 1960), ante 1932 


## Nòtte


## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

13
14 zenâ

O **14 zenâ** o l'é o 14° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 351 giórni a-a fin de l'ànno (352 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:MarcoAntonioMAN.jpg|*[[Marco Antonio]]* (14 zenâ 83 a.C.-1° agosto 30 a.C.)

## Mòrti

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

14
15 zenâ

O **15 zenâ** o l'é o 15° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 350 giórni a-a fin de l'ànno (351 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:Martin-Luther-King-1964-leaning-on-a-lectern (cropped).jpg|Martin Luther King Jr. (15 zenâ 1929-4 arvî 1968), 1964

## Mòrti

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

15
16 zenâ

O **16 zenâ** o l'é o 16° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 349 giórni a-a fin de l'ànno (350 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

## Mòrti

Immaggine:Arturo Toscanini (before 1959) - Archivio Storico Ricordi FOTO000017.jpg|Arturo Toscanini (25 marso 1867-16 zenâ 1957)

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

16
19 zenâ

O **19 zenâ** o l'é o 19° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 346 giórni a-a fin de l'ànno (347 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

## Mòrti

Immaggine:Ettore Scola (1983).jpg|Ettore Scola (10 mazzo 1931-19 zenâ 2016), 1983


## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

19
20 zenâ

O **20 zenâ** o l'é o 20° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 345 giórni a-a fin de l'ànno (346 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

## Mòrti

Immaggine:Valentino evening gown for Audrey Hepburn.jpg|Valentino, abito pe Audrey Hepburn (4 mazzo 1929-20 zenâ 1993)

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

20
17 zenâ

O **17 zenâ** o l'é o 17° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 348 giórni a-a fin de l'ànno (349 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:Antonio del Pollaiolo.jpg|*[[Antönio do Pollaiolo]]* (17 zenâ 1429-4 frevâ 1498), ràmmo de Cosimo Colombini, 1769 
Las Glorias Nacionales, 1852 "D. Pedro Calderón de la Barca" (4013195639).jpg|Pedro Calderón de la Barca (Madrid, 17 zenâ 1600 - Madrid, 25  mazzo 1681)
Peale - Benjamin Franklin.jpg|Benjamin Franklin (Boston, 17 zenâ 1706 - Filadelfia, 17 arvî 1790)


## Mòrti

## Fèste e ricorénse

## Nòtte


## Âtri progètti

17
24 zenâ

O **24 zenâ** o l'é o 24° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 341 giórni a-a fin de l'ànno (342 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:Bust Hadrian Musei Capitolini MC817.jpg|*[[Adrian]]* (24 zenâ 76-10 lûggio 138), màrmo (Musei Capitolin - Rómma)


## Mòrti

Immaggine:Icones imperatorvm romanorvm, ex priscis numismatibus ad viuum delineatae, and breui narratione historicâ (1645) (14560188317).jpg|*[[Caligola]]* (31 agosto 12-24 zenâ 41) 
Immaggine:Amedeo Modigliani Photo.jpg| Amedeo Modigliani (12 lûggio 1884-24 zenâ 1920), 1918 ca.
Immaggine:Gianni Agnelli 01.jpg|Gianni Agnelli (12 marso 1921-24 zenâ 2003), 1986 

## Fèste e ricorénse

## Nòtte


## Âtri progètti

24
25 zenâ

O **25 zenâ** o l'é o 25° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 340 giórni a-a fin de l'ànno (341 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:George Charles Beresford - Virginia Woolf in 1902.jpg|Virginia Woolf (25 zenâ 1882-28 marso 1941), 1902 

## Mòrti

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

25
28 zenâ

O **28 zenâ** o l'é o 28° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 337 giórni a-a fin de l'ànno (338 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

## Mòrti

Immaggine:Anonymous - Kaiser Karl der Große (747-814), Brustbild - GG 4416 - Kunsthistorisches Museum.jpg|Carlomagno (2 arvî 742-28 zenâ 814), 1600 ca.

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

28
29 zenâ

O **29 zenâ** o l'é o 29° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 336 giórni a-a fin de l'ànno (337 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:AChekhov89.jpg|Anton Čechov (29 zenâ 1860-2 lûggio 1904), 1889

## Mòrti

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

29
30 zenâ

O **30 zenâ** o l'é o 30° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 335 giórni a-a fin de l'ànno (336 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:Icones imperatorvm romanorvm, ex priscis numismatibus ad viuum delineatae, and breui narratione historicâ (1645) (14559978960).jpg|*[[Didio Giulian]]* (30 zenâ 133-1° zûgno 193) inperatô 
Immaggine:Fdr car.jpg|Franklin Delano Roosevelt (30 zenâ 1882-12 arvî 1945), 1944


## Nòtte


## Mòrti

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

30
22 zenâ

O **22 zenâ** o l'é o 22° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 343 giórni a-a fin de l'ànno (344 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:Gramsci 1915.jpg|Antonio Gramsci (22 zenâ 1891-27 arvî 1937), 1915

## Mòrti

Immaggine:Queen Victoria 1887 (Cropped).jpg|Vitöia d'Inghiltæra (24 mazzo 1819-22 zenâ 1901), 1887

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

22
23 zenâ

O **23 zenâ** o l'é o 23° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 342 giórni a-a fin de l'ànno (343 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:Silvestro Valeri-Stendhal.jpg|Silvestro Valeri (1814-1902), *[[Stendhal]]* (23 zenâ 1783-23 marso 1842), 1835-1836 (Museo Stendhal - Grenoble)
Immaggine:Bernardino Rossi, Ritratto di Ciro Menotti, olio su tela, cm 46x37, 1818.png|Bernardino Rossi, *[[Ciro Menotti]]* (23 zenâ 1798-26 mazzo 1831), 1818 (Museo do Risorgimento - Modena)


## Mòrti

Immaggine:Michel Sittow 004.jpg|Michel Sittow (1468 o 1469-1525), *[[Ferdinando II d'Aragon]]* (10 marso 1452-23 zenâ 1516) (Kunsthistorisches Museum - Vienna)
Immaggine:Giovanni Battista Vico.jpg|*[[Gianbatìsta Vico]]* (23 zûgno 1668-23 zenâ 1744)
Immaggine:Dali2.jpg|Salvador Dalí (11 mazzo 1904-23 zenâ 1989), 1939


## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

23
1º frevâ

O **1º frevâ** o l'é o 32° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 333 giórni a-a fin de l'ànno (334 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:Hofmannsthal 1893.jpg|Hugo von Hofmannsthal (1° frevâ 1874-15 lûggio 1929), 1893


## Mòrti

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

01
2 frevâ

O **2 frevâ** o l'é o 33° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 332 giórni a-a fin de l'ànno (333 inti ànni bizestîli)

Fèsta da Candelêua.
## Fæti

## Nasciûi

## Mòrti

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

02
4 frevâ

O **4 frevâ** o l'é o 35° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 330 giórni a-a fin de l'ànno (331 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:Cesare Battisti - Gli Alpini, Milano, 1916 (page 4 crop).jpg|Cézare Battisti (4 frevâ 1875-12 lûggio 1916), 1916

## Mòrti

Immaggine:Romanorvm imperatorvm effigies - elogijs ex diuersis scriptoribus per Thomam Treteru S. Mariae Transtyberim canonicum collectis (1583) (14768203305).jpg|*[[Settimio Severo]]* (11 arvî 146-4 frevâ 211), 1583

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

04
5 frevâ

O **5 frevâ** o l'é o 36° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 329 giórni a-a fin de l'ànno (330 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:Rousseaux - Madame de Sévigné.jpg|thumb|Émile-Alfred Rousseaux (1831-1874), *[[Madame de Sévigné]]* (5 frevâ 1626-17 arvî 1696), 1874


## Mòrti

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

05
6 frevâ

O **6 frevâ** o l'é o 37° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 328 giórni a-a fin de l'ànno (329 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:Amintore Fanfani.JPG|Amintore Fanfani (Pieve Santo Stefano, 6 frevâ 1908-Rómma, 20 novénbre 1999), 1967
Immaggine:President Reagan posing outside the oval office 1983 (cropped).jpg|Ronald Reagan (6 frevâ 1911-5 zûgno 2004), 1983


## Mòrti

Immaggine:Gustav Klimt in 1887.jpg|Gustav Klimt (14 lûggio 1862-6 frevâ 1918), 1887


## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

06
7 frevâ

O **7 frevâ** o l'é o 38° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 327 giórni a-a fin de l'ànno (328 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:Juliette Greco voor het programma Domino in de Cinebone Studio in Duivendrecht, Bestanddeelnr 914-9567.jpg|Juliette Gréco (7 frevâ 1927-23 seténbre 2020), 1963

## Mòrti

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

07
8 frevâ

O **8 frevâ** o l'é o 39° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 326 giórni a-a fin de l'ànno (327 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:Proclus neoplatonist.jpg|Proclus Lycaeus (8 frevâ 412-17 arvî 485), *Commentaries of Proclus*, Londra, 1791
Immaggine:Constantine Palaiologos 1584.jpg|*[[Constantin XI Paleologo]]* (8 frevâ 1405-29 mazzo 1453) 
Immaggine:Face detail, Félix Nadar 1820-1910 portraits Jules Verne (restoration) (cropped).jpg|Félix Nadar (1820-1910), *[[Jules Verne]]* (8 frevâ 1828-24 marso 1905), 1878 ca.


## Mòrti

## Fèste e ricorénse

## Nòtte


## Âtri progètti

08
9 frevâ

O **9 frevâ** o l'é o 40° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 325 giórni a-a fin de l'ànno (326 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:GiambattistaAndreini.jpg|*[[Gioâne Batista Andreini]]* (9 frevâ 1579-7 zûgno 1654), attô

## Mòrti

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

09
10 frevâ

O **10 frevâ** o l'é o 41° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 324 giórni a-a fin de l'ànno (325 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

## Mòrti

Immaggine:Luca della Robbia.jpg|*[[Lucco de-a Robbia]]* (lûggio 1399-10 frevâ 1482), ràmmo de Giovanni Battista Cecchi, 1769 

## Fèste e ricorénse

## Nòtte


## Âtri progètti

10
11 frevâ

O **11 frevâ** o l'é o 42° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 323 giórni a-a fin de l'ànno (324 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

## Mòrti

Immaggine:Рене Декарт.jpg|Cartesio (*Descartes*, *Renatus Cartesius*) (31 marso 1596-11 frevâ 1650)


## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

11