Leca (Arbenga)

**Leca** (*Leca* in italiàn ascì, dund'a l'è dìta fina *Leca d'Albenga*) a l'è ina frasiùn d'Arbenga, ch'a cunta 2337 abitanti e a se tröva a 15 mêtri in sciu livellu du mâ, a tòstu 4 chilòmetri de distansa daa sêde du cumün.

## Geugrafìa
A frasiùn de Leca a se tröva inta bassa valâ du Neva, pôcu a munte du puntu dunde stu sciümme u se zunze cun l'A(r)òscia, che insemme u ghe furma A Sènta, ch'u se càccia intu Mâ Ligü(r)e a Arbenga. 

Cumme u ciü tantu du terito(r)iu arbenganese, a l'è culucâ inta ciâna d'Arbenga, ascì se int'ina pusisiùn ciü au de drentu che a sitài mèxima.

### Lucalitài

* **Nutréu** (pe'a tupunumastica *Via Chiesa Vecchia*): u l'è u quartê ciü veggiu da frasiùn, custruìu a longu a stradda che d'in Arbenga a purtava versu u Piemunte, pöi mesciâ cu'u cangiu du cursu da Sènta. Lì da vixìn u se ghe tröva a gêxa de Santa Ma(r)ìa du Bòsse(r)u, ancöi atacâ au semité(r)iu.

A se cunfurma cumme ina tipica stradda ligü(r)e serâ fra âti mü(r)ai a seccu ch'i servivan cumme recinsiùn pe'e ville e i òrti. U gh'è di stò(r)ichi edifissi du Quattru-Sinquesèntu, quarchedün de sti chi ch'u se vegghe ancù. Inta stradda se pö ancù vègghe a Capeletta Còsta, au scunsacrà, rangiâ inti ürtimi ànni da sta famìa chi.

**• A Purtassa**: u l'è u quartê ch'u l'è u cuntinuu de Nutreu, fin in simma de Leca, ciamàu cuscì perché inte stu scitu u pa ch'a ghe fusse l'antiga porte d'entrâ intu paìse, rivandu dau Piemunte. Ancöi u resta de derê aa paròcchia da Sunta.

**• E Còste**: a pàrte ciü in culìna da frasiùn, ai cunfin cun Salia e Campugéxa, ne sun parte e regiùi che au dì d'ancöi e pìan u numme de *Simma de Léca*, du *Campàstru*, de *L'Ìsu(r)a Bèlla*, di *Parèi*, di *Mü(r)àssi* e di *Pözzi de Leca*.

**• Bagnöi**: ciü versu a Ciâna,  ai cunfìn versu Arbenga, ch'i sun fissài a l'artessa da veggia Capélla de l'Abâte a partì da mezza Vìa du Crìstu, a rivà fin daa Sènta. E tère d'in gì(r)u e pìan u nòmme de *Brà*, di *Prài* e du *Cantùn*. 

**• A Vìa au Piemunte**: u l'è u növu sentru paìse, dund'i ghe sun ciü tante ativitài de cumerciu e ascì a gêxa paruchiale da Sunta, a finisce versu punènte daa Purtassa, inte Simme de Leca, mentre versu  Arbenga a va fin au *Fundu de Leca*.

**• A Vìa da [[A Cêve|Cêve]]**: u l'è da dund'a tacca a vìa ch'a porta versu A Bastìa  e da lì versu A Cêve, ben cürta (110 mêtri), a fenisce a l'artessa da riùnda ch'a segna u cumensu da SS453 da Valâ de l'A(r)òscia, avanti du pònte da Bastìa.

## Stò(r)ia
U paise u pia u numme de Leca a partì da u Mediuevu, quandu i abitanti vegniva ciamài Leuca, abreviasiun de *Leucanthemum*, numme de 'na margaìtta ch'a cresceva ina 'òtta inte sta zona. 

A vegne pöi postu de rexidensa pe i nobili da valâ cumme se pö vegghe in tu riun sto(r)icu du Nutreu (ciamàu cuscì perché u deive(r)éa da l'àtu nüme(r)u de tröggi ch'u gh'é(r)a,, o perché cruxe(r)a tra trê vìe) e da Purtassa (l'antiga pòrte de entrâ au paìse pe' chi u rivava dau Piemunte), nasciüi lungu aa véia via prinsipàle du paìse dunde se trövan ancù i resti de mü(r)aie ina 'òtta parte de cà di patrissi.  

Ina sé(r)ie de smuntamenti, o prubabilmente de in tèramottu u l'ha purtàu au spustamentu du nucleu du paìse ciü versu e spunde du Néva, cun l'abandùn da véia paruchiàle du Quattrusentu e a custrusiùn de ca' növe, aturnu a a növa via sentràle, l'udierna vìa au Piemunte.

## Abitanti
### Evulusiùn demugrafica

A frasiùn ancöi a cunta tòstu 3000 abitanti, vista a gròssa espensciùn inti ürtimi ànni, ch'a l'ha purtàu aa custrusiùn de növi cumplesci de cà.

## Pòsti de interesse

File:Géxa de Santa Maìa du Bòsseu.jpg|A gêxa de Santa Ma(r)ìa du Bòsse(r)u, d'ataccu au semité(r)iu
File:Leca (Albenga)-chiesa ns Assunta-complesso3.jpg|U de drentu da paròcchia da Sunta
File:Leca (Albenga)-chiesa ns Assunta-complesso2.jpg|A paruchiàle

### Architetü(r)e religiuse
A livellu de gêxa a frasiùn a fa parte da diocexi de Arbenga-Impe(r)ia, tütte e strütü(r)e religiùse intu sò teritò(r)iu e fan parte da parocchia dedicâ aa Sunta.

**• Gexa paruchiale da Sunta**, du 1790 cun dipinti e âtre opé(r)e pregiàe, fra sti chi ina presiùsa pà(r)a atâ, de(r)ivâ daa presedente paruchiale, dedicà a Santa Ma(r)ìa du Bòsse(r)u.

**• U(r)atò(r)iu de San Pe(r)u** (santu prutetù da frasiun) u se tröva lì d'ataccu aa géxa da Sunta, de dimensciùi picìne u cunserva tütti i crìsti purtài in prucesciùn daa lucàle cungrega, scicumme ch'u n'è a sêde.

**•** **Gêxa de Santa Ma(r)ìa du Bosse(r)u** (o *du Bòssa(r)u*), fiancâ au semité(r)iu uttusentescu, a l'è stâ custruìa inte l'epuca medievâle fòscia du seculu XII, fina se dandu amèntu a segundu di âtri stüddi a pu(r)ea fina remuntà au IX seculu. Ritegnüa in'antìga dipendènsa du munastê benedetìn ch'u gh'é(r)a in sce l'Ìsu(r)a, a l'é(r)a a veggia parocchia du paìse. A l'è stâ fòscia abandunâ pe'e cunseguènse de 'n teramòttu intuseculu XVI, o ciü fassile pe'u spustamèntu du paìse ciü versu u növu cursu da Sènta. A strutü(r)a a presènta 'na faciâ de prìe a vista, mèximu mate(r)iâle ch'u custituìsce u campanìn, che podâse ch'u secce du Trexèntu-Quattrusèntu. Cu(r)iusamènte a due navài, a cuntegnìva au sò de drentu di afreschi du seculu XV, purtài inta gêxa de San Benardìn a Vaìn pe' metîli au segü(r)u in seguitu du restauru spunciàu dau Rotary Club d'A(r)àsce. Stu travaju lì u l'ha permessu de rangiâ u tèitu e e mü(r)aje, che i versavan int'in stàttu preca(r)iu. Vixin aa gêxa i se ponen ancù vegghe i resti da canònica (a ca' du prève), ancöi derucà, cun in àrcu pe(r)iculànte ch'u dà in scia veggia entrâ du semite(r)iu, aù duve(r)â cumme depôxitu.

### Architetü(r)e sivìli

**• Séde da divixùn Anpi** dedicà a Felixe Casciùn cun atàccu u Museu da Rexistensa, u se tröva inta ciàssa da canônnica, u l'è atìvu dai ànni '80. Inisialmente u nàsce cumme mustra fìssa e u g'axéva 'na sede a pàrte in Arbenga. Dau 2005 u s'è spustàu a Léca e chi u cuntégne ciü de duxéntu futugrafìe di partigiài de valàe arbenganéxi e âtre testimunianse de l'ucupasiùn tedesca. Inte l'àtra saletta se trövan püe parte di atrèssi duvé(r)ài inta vìtta te tütti i dì dai surdàtti du Cumitàu de Liberasiùn Nasiunâ.

**• A [[Vìlla D'Aste]]**: pòcu dòppu u *A Purtassa* e *E Sìmme* u se tröva in cumplèssu rexidensiâ du XVI seculu, cun tàntu de Tûre, a rèsta in scia drîta rivandu daa gêxa.

A l'è stà duve(r)â dai D'Aste cumme ca' de vilezzu, chi i se trövan u(r)iginâli furme artistiche, cumme diferenti decurasiùi in bàssu riliévu specialmenti inti purtâ de ingrèssu. Sta li a se inse(r)isce in tu scistemma de ville tipicu de quellu periudu, ch'u l'axéva vistu a custrusiùn ascì de rexidense nubiliâri ascì da l'âtra spunda du s-ciümme Sènta, a Lüxignan, grassie ai Cepolla e a San Fê cun i Còsta.

## Feste e Fée
**• Festa de S. Peu**, a l'è a fèsta patrunàle da frasiùn, a se tegne tütti i ànni au 29 de zügnu, cun a méssa dedicà au santu prutetù inta paruchiàle e a prucesciùn cu'e cunfraternite lucàli intu sentru, a benedisiùn di cristi inte opée paruchiàli e a sàgra intu campu spurtìvu.

**• Sagra du bunettu da nonna**, a se tegne d'estai intu campu spurtivu, cun i piàtti tipici da tradisiùn ligure e u bunettu prepaàu segundu a risetta lucàle.

**• Festa da Sunta**, a se tegne a Mezz'aùstu, cun a messa inta paruchiàle, dedicà apuntu aa Sunta.

**• Spetàndu u Natàle a Leca**: pé a vìa au Piemunte i se tegnan e bancarelle ufèrte dau cumitàu di cumerciànti lucali, cun ròba da mangià, prudòtti du pòstu e ascì a fattuìa didattica cun di lbuatòi pe i fiöi.

## Vie de cumünicasiùn
Leca a l'è culegâ cun Cixàn a nord-ovest e cun u sentru d'Arbenga a sud-est grassie aa Stradda Nasiunàle 582 da Còlla de San Benàrdu, mentre se pò zunze versu A Bastìa cun a cuscì dìta Vìa da Cêve, a Stradda Pruvinsàle 453.

Pòcu distante dau burgu a l'è a sciurtìa d'Arbenga de l'autustradda de sciùe (A10), assemme a quella de l'Aurelia Bis, ch'a se tröva in regiùn Tûre Pernixe, ai cunfin cun Cixan, ch'a porta versu Aràsce.

## Âtre frasiui d'Arbenga
* Bastia (Arbenga)
* Campugexa
* Lüxignan
* Sàlia
* San Fé

## Nòtte
;Nòtte au tèstu


;Nòtte bibliugrafiche


## Âtri prugètti

Categorîa:Frasiùi d'Arbenga