Càrlo Giöxèppe Ràtto

O **Càrlo Giöxèppe Ràtto** (dîto **Ràtti** ascì, Sànn-a, 27 novénbre 1737 - Zêna, 27 seténbre 1795) o l'é stæto 'n pitô e stòrico de l'àrte zenéize.

## Vìtta

### O Ràtto scritô
O Càrlo Giöxèppe Ràtto o l'é nasciûo a Sànn-a a-i 27 de novénbre do 1737 da-o Zâne Agostìn, pitô lê ascì, e da Màia Rozalîa Feipónn-a. Dòppo avéi inpréizo e bâze do mestê da sò poæ o s'é trasferîo a Rómma, dónde, tra o 1756 e o 1759, o l'à travagiòu inte bitêghe do Placido Costanzi, conoscéndo o Pompeo Batoni e l'Anton Raphael Mengs, ch'o l'é diventòu 'n sò câo amîgo.

A despêto di stùddi in córso, o s'é in prinçìpio dedicòu a-a scritûa, conpletàndo into 1762 a prìmma stezûa do manoscrîto in scê vìtte di ciù inportànti artìsti zenéixi, realizòu con l'intençión de continoâ l'òpera stöiografica do Rafaêle Sopràn, publicâ into 1674. St'inpréiza leterâia chi, da quæ o n'à scrîto ciù vòtte inti cartézzi avûi co-o Giovan Pietro Zanotti e o Giovanni Bottari, a l'é stæta in sciâ fìn publicâ inti ùrtimi ànni sciusciànta de quéllo sécolo inta fórma de volùmme de agiornaménto de *Vìtte* do Sopràn e de volùmme de prosecuçión do *Delle vite de' pittori, scultori, architetti genovesi*. Into méntre, o l'à comensòu a scrîve a goìdda artìstica da çitæ de Zêna, publicâ inte l'ànno 1766 co-o tìtolo *Instruzione di quanto può vedersi di più bello in Genova in pittura, scultura e architettura* e propòsta tórna, con di agiornaménti, into 1780, ànno de stànpa do *Descrizione delle pitture, scolture e architetture che trovansi in alcune città, borghi e castelli delle due Riviere dello Stato Ligure* ascì.

### O Ràtto pitô

Into màzzo do 1766 o l'à riçevûo a nòmina de académico de mérito a-a ligùstica e, inte quélla òcaxón, o l'à donòu a l'Académia Ligùstica de Bèlle Àrte l'òpera *Tacrê ch'o batézza Clorìnda*. Inte l'ànno 1770 o Ràtto o l'à firmòu, meténdoghe a dæta, a *Trinitæ* pi-â baxìlica de Sànta Màia de Vìgne, consciderâ da çèrti critìchi cómme "l'òpera ciù sincêra do discépolo do Costanzi". Da-o zenâ de quéllo ànno gh'é stæta 'na corispondénsa pe pòst ciù stréitaa co-o Mengs, con l'artìsta tedésco ch'o l'é arivòu a vixitâ Zêna vèrso a fìn de màrso, coinvolgéndo o Ràtto inta prosecuçión do sò viâgio. Tra e çitæ vixitæ insémme, into córso do 1770, gh'é stæta Pàrma, dónde "són anæti a inbriægâse do Correggio", Firénse, dónde són stæti iscrîti tra i sòcci de l'Académia Fiorenìnn-a, e Rómma, dónde o Ràtto o s'é fermòu scìnn-a-o 1774. Inte sto perîodo chi o l'à realizòu vàrie còpie de grénde òpere do Rinasciménto, quarchedùnn-a ascì in sce comisción da Zêna da pàrte famìggia Cangiâxa. Do 1771 a l'é 'na téia, firmâ con dæta, ch'a rafigûa o *Crìsto ch'o l'apâ a Sànta Catænn-a Fiésca* pò-u Conservatöio Fiésco de Zêna, co-o bosétto de st'òpera chi ch'o l'é stæto donòu a l'Académia Romànn-a de Sàn Lùcco inte l'òcaxón da pròpia eleçión, a-i 2 de agósto do 1772, a académico de mérito inte quélla asociaçión in sce propòsta do Mengs mæximo.

Inte l'ànno 1773 o Ràtto, nominòu into méntre cómme un di diretoî de l'Académia Capitolìnn-a, o s'é dedicòu a 'na pâa, d'ancheu despèrsa, ch'a rafiguâva o prezépio. L'òpera, realizâ in sce comisción e bosétto do Mengs pi-â gêxa di Mercànti de Barçelónn-a, segóndo quànte o l'é emèrge da-a corispondénsa tra i doî artìsti a l'é stæta vendûa *in loco* into lùggio do 1774. Into córso de quéllo ànno o Ràtto o l'à lasciòu Rómma, faxéndo stramûo a Pàrma, dónde o l'à copiòu pò-u marchéize Càrlo Cangiâxo o *Sàn Gêumo* do Correggio chi conservòu. Into 1775, in Zêna, o l'à realizòu 'na còpia da sò pâa pò-u Conservatöio Fiésco; da-e dimenscioìn ciù picìnn-e, destinâ a-o santoâio da Madonétta. A-i 21 de dexénbre do 1775, 'n méize dòppo a mòrte do sò poæ Zâne Agostìn, o l'é stæto nominòu diretô da schêua de pitûa de l'Académia Ligùstica, pi-â quæ, a-i 31 de dexénbre do 1776, o l'à elaboròu o nêuvo diségno pò-u diplöma. Do 1775, firmòu da-o Ràtto, l'é ascì o *Ritræto de Zórzo Spìnoa*, d'ancheu inte 'na coleçión privâ. Into lùggio do 1776 o l'à riçevûo a comisción, da pàrte da Cazàssa do Santìscimo Sacraménto da gêxa de Sàn Françésco d'Arbâ, de 'n confaón procescionâle ch'o rafiguêse Sàn Françésco. A l'ànno 1777 remóntan quàttro téie co-e *Stöie de Sànta Sìtta* pi-â gêxa de Bórgo Pìlla dedicâ a-a sànta. Inte sta gêxa chi o l'à realizòu e pitûe in sciô vòrto ascì, d'ancheu perdûe aprêuvo a-a distruçión do vêgio cazaménto. L'é probàbile ch'a ségge do mæximo ànno ànche a pâa co-a *Crocifisción de Sàn Giöxèppe da Covertìn e o biòu Bonaventûa da Poténsa* pi-â gêxa de Sàn Françésco de Urbìn. Tra o 1778 e o 1782 o Ràtto o l'à pöi pituròu dózze téie co-e *Stöie de Sant'Antönio Abòu*, comiscionæ da-a Cazàssa de l'ötöio dedicòu a-o sànto a Mê, dónde gh'é conservòu ascì çìnque bosétti da lê firmæ.

### Ùrtimi ànni

Do sto perîodo chi, ö sæ quéllo da sò produçión ciù méuia, gh'é de òpere bazæ sorviatùtto in sciô stîle neoclàscico, scibén chò-u Ràtto o l'à conservòu çèrte memöie da grànde tradiçión do baròcco zenéize. A-a fìn di ànni òtànta do sécolo XVIII remóntan dötræ gròsse òpere realizæ pi-â çitæ de Sànn-a, dónde o l'à sogiornòu pe 'n pö de ténpo. Tra quéste se pêuan aregordâ a *Trinitæ e i Sànti Agostìn e Mònica* pi-â gêxa de móneghe da Santìscima Nonçiâ (d'ancheu ötöio do Crìsto Resuscitòu); o cîclo, asæ inspiròu da-i mòddi do Mengs e do Batoni, pe l'ötöio di Sànti Pê e Catæn, inandiòu inte l'ànno 1778 e conpletòu into 1782; l'*Aprovaçión de l'órdine domenicàn* e o *Sàn Doménego o brûxa i lìbbri erétichi* pò-u presbitêio da gêxa de Sàn Zâne Batìsta in Sàn Doménego. Pe sta gêxa chi o l'à realizòu âtre quàttro téie ascì: se tràtta de pâe de *Sàn Nicòlla de Bâri*, do 1779, e de *Sàn Tomâxo d'Aquìn*, do 1780, méntre a-o 1785 remóntan a *Nascìta* e a *Mòrte da Vèrgine*. Inte l'ànno 1779, aprêuvo a-a mòrte do Mengs, o l'à fæto publicâ l**Epilogo della vita del fu Cavalier Antonio Raffaello Mengs, primo pittor di camera di Sua Maestà Cattolica, socio delle Accademie Romana, Bolognese, Fiorentina, Parmense, Genovese'', into quæ o l'à antiçipòu a publicaçión do ''Notizie storiche sincere intorno la vita e le opere del celebre pittore Antonio Allegri da Correggio'', dedicòu a-a biografîa do pitô emiliàn.

Into méntre o Ràtto o l'à gestîo di inportànti cantê a Zêna, tra i quæ se pêuan aregordâ o cîclo de pitûe pò-u [[Palàçio Màrco Rélio Rebùffo|palàçio de Giàcomo Særa]] inta Ciàssa de Sànta Sabìnn-a e a grànde decoraçión, fæta de pitûe e de téie, do salón do Consegétto a [[Pâxo]], aviâ inte l'ànno 1780 pe sostitoî e pitûe do [[Françésco Soliménn-a]] destrûte inte l'incéndio do novénbre do [[1777]] e conclûza tréi ànni dòppo. Inte st'ùrtimo ànno chi o l'à decoròu, pe l'Antönio Giùlio III Brìgnoe-Sâle, 'n salòtto do sò scîto inte Palàçio Rósso ma, a-a giornâ d'ancheu, se són conservæ sôlo e téie de l'<nowiki/>''Èrcole e Câco'' e l'<nowiki/>''Èrcole e Atlànte''. Into 1785 o l'à mandòu 'na téia de ''Sànta Catæn da Zêna'' a-a gêxa do Lorétto a [[Lisbonn-a|Lisbónn-a]] e, into [[1786]], o l'à firmòu a pâa de ''Sàn Françésco de Sales'' pi-â [[Gêxa de Sànta Màrta (Zêna)|gêxa de Sànta Màrta]] de [[Portöia]]. Do perîodo 1786-1787 són i doî quàddri pe l'ötöio de l'Inmacolâ Conceçión de Inêia, che rafigûan l'<nowiki/>''Anonciaçión'' e l'<nowiki/>''Asonçión da Vèrgine'', e, de lóngo into [[1787]], o l'à conpletòu l**Anonciaçión* pò-u cöo da [[baxìlica de Sànta Màia de Vìgne]] e riçevûo 'n acónto pò-u *Mistêro da Trinitæ* destinòu a l'ötöio savonéize da-o mæximo nómme. Do [[1788]] a l'é a fìrma, con dæta, in sciâ pâa co-a *Nòstra Scignôa da Cônétta* pi-â [[Gêxa de Sant'Antonìn (Zêna)|gêxa de Sant'Antonìn]] a [[Mortiòu]]. Tra o [[1788]] e o [[1790]] o l'à realizòu e pitûe do presbitêio da [[Gêxa de Sàn Scî (Nérvi, Zêna)|gêxa de Sàn Scî]] de [[Nérvi (Zêna)|Nérvi]] e, into [[1791]], quélle inta capélla de Gràçie da [[Gêxa de Sànta Margàita (Söi)|gêxa de Sànta Margàita]] de [[Söi]], a-e quæ l'é da azónze e dôe pâe do *Gexù prezentòu a Scimeón* e da *Prezentaçión a-o Ténpio da Vèrgine*, con l'ùrtima ch'a l'é firmâ e datâ 1791. De quéllo ànno són ascì *I màrtiri Fèrmo e Inluminâ* pi-â [[Gêxa de Sàn Martìn (Récco)|gêxa de Sàn Martìn]] de [[Polànexi]] e a *Crocifisción de Sàn Pê* pi-â [[Gêxa de Sàn Pê e Benàrdo a-a Fôxe|gêxa de Sàn Pê a-a Fôxe]], pi-â quæ, inte l'ànno a vegnî, o l'à realizòu o *Sàn Pê ch'o goarìsce o paralizòu* ascì. Da-o 1791, o l'à avûo 'na stréita corispondénsa co-o [[Luigi Lanzi]], asæ inténsa spécce scìnn-a-o [[1794]]. A st'ànno chi a remónta a pâa de *Sàn Michê Arcangiòu*, con fìrma e dæta, realizâ pi-â [[Gêxa de Sàn Stêva (Zêna)|gêxa de Sàn Stêva]], dónde o Ràtto o l'é stæto in sciâ fìn interòu aprêuvo a-a sò mòrte, avegnûa in Zêna a-i 24 de seténbre do [[1795]].

== Òpere ==
=== Pitûe ===
O Ràtto o l'à lasciòu 'n'inportànte produçión artìstica, conservâ pi-â ciù pàrte in Ligùria ancón a-a giornâ d'ancheu. Tra e sò òpere poêmo aregordâ:

==== Ligùria ====


* [[Boggiasco|Bogiàsco]], *Prezentaçión de Màia Vèrgine a-o ténpio*, 1791, éuio in sce téia - òpera conservâ inta [[gêxa da Nativitæ de Màia Santìscima]]
* [[D'Ätu d'Arbissöa|D'Âto d'Arbisêua]], *Sàn Doménego*, 1775-1795, éuio in sce téia
* [[D'Ätu d'Arbissöa|D'Âto d'Arbisêua]], *Sànta Rìtta da Càscia*, 1775-1795, éuio in sce téia
* [[D'Ätu d'Arbissöa|D'Âto d'Arbisêua]], *Sànta Catæn da Zêna*, 1783, éuio in sce téia
* [[D'Ätu d'Arbissöa|D'Âto d'Arbisêua]], *Sàn Françésco de Sales*, 1783, éuio in sce téia
* [[A Maina de Dian|Diàn]], *Sâcra Famìggia con Sàn Zâne Batìsta banbìn, Sant'Elizabétta e Sàn Zacàia, Dîo Poæ e o Spìrito Sànto*, 1700-1749 - atriboçión disputâ
* [[Recco|Récco]], *Trinitæ co-a Madònna*, 1775-1795, éuio in sce téia - òpera conservâ inte l'[[Ötöio de Sàn Michê (Récco)|ötöio de Sàn Michê]]
* [[Recco|Récco]], *Adoraçión da Trinitæ*, 1791, éuio in sce téia - òpera conservâ inta [[Gêxa de Sàn Martìn (Récco)|gêxa de Sàn Martìn]]
* [[Sann-a|Sànn-a]], *Sàn Nicòlla de Bâri*, sécolo XVIII, éuio in sce téia
* [[Sann-a|Sànn-a]], *Sàn Doménego e o rögo di lìbbri di erétichi albigéixi*, 1750-1774, éuio in sce téia
* [[Sann-a|Sànn-a]], *Aprovaçión de l'órdine domenicàn*, 1750-1774, éuio in sce téia
* [[Sann-a|Sànn-a]], *Crocifisción de Sàn Pê*, 1778-1784, éuio in sce téia - òpera conservâ inta [[Pinacotêca cìvica de Sànn-a|pinacotêca cìvica]]
* [[Sann-a|Sànn-a]], *Martìrio de Sànta Catæn*, 1778-1784, éuio in sce téia - òpera conservâ inta [[Pinacotêca cìvica de Sànn-a|pinacotêca cìvica]]
* [[Sann-a|Sànn-a]], *Sàn Nicòlla de Bâri*, 1779, éuio in sce téia
* [[Sann-a|Sànn-a]], *I Sànti Agostìn e Mònica in contenplaçión da Trinitæ*, 1780, éuio in sce téia - òpera conservâ inta gêxa da Santìscima Nonçiâ
* [[Sann-a|Sànn-a]], *Sàn Tomâxo d'Aquìn*, 1780, éuio in sce téia
* [[Sann-a|Sànn-a]], *Nàscita de Màia Vèrgine*, 1785, éuio in sce téia
* [[Sann-a|Sànn-a]], *Trànxito da Madònna*, 1785 ca., éuio in sce téia
* [[Sann-a|Sànn-a]], *Sàn Giâxo o goarìsce 'n figeu*, 1790, éuio in sce téia - òpera do [[Zâne Stêva Robàtto]], a l'é stæta bén bén rimanezâ da-o Ràtto into 1790
* [[Zena|Zêna]], *Sànto capuçìn*, sécolo XVIII, éuio in sce téia - atriboçión
* [[Zena|Zêna]], *Tacrè ch'o batézza Clorìnda*, 1766, éuio in sce téia - òpera conservâ into [[Muzêo de l'Académia Ligùstica de Bèlle Àrte]]
* [[Zena|Zêna]], *Sant'Emìdio*, 1767, éuio in sce téia
* [[Zena|Zêna]], *Adoraçión di pastoî*, 1768 (pre), éuio in sce téia - refæta de 'n quàddro do [[Gianbatìsta Pàggi]]
* [[Zena|Zêna]], *Trinitæ e Sànti*, 1770, éuio in sce téia - òpera conservâ inta [[baxìlica de Sànta Màia de Vìgne]]
* [[Zena|Zêna]], *A vixón de Sànta Catæn da Zêna*, 1771, éuio in sce téia - òpera conservâ into [[Muzêo de l'Académia Ligùstica de Bèlle Àrte]]
* [[Zena|Zêna]], *Anonciaçión*, 1777-1778, éuio in sce téia
* [[Zena|Zêna]], *Vixitaçión*, 1777-1778, éuio in sce téia
* [[Zena|Zêna]], *Madònna co-o Banbìn e Sàn Zanìn*, 1777-1778, éuio in sce téia
* [[Zena|Zêna]], *O miacöo di maròtti in sciô sepùrto de Sànta Zìtta*, 1777-1778, éuio in sce téia - òpera conservâ inta [[gêxa de Nòstra Scignôa Sónta e Sànta Zìtta]]
* [[Zena|Zêna]], *Sànta Zìtta a pàssa e pòrte da çitæ de Lùcca*, 1777-1778, éuio in sce téia - òpera conservâ inta [[gêxa de Nòstra Scignôa Sónta e Sànta Zìtta]]
* [[Zena|Zêna]], *Mòrte de Sànta Zìtta*, 1777-1778, éuio in sce téia - òpera conservâ inta [[gêxa de Nòstra Scignôa Sónta e Sànta Zìtta]]
* [[Zena|Zêna]], *Sànta Zìtta a fà o miacöo de Civàie*, 1777-1778, éuio in sce téia - òpera conservâ inta [[gêxa de Nòstra Scignôa Sónta e Sànta Zìtta]]
* [[Zena|Zêna]], *Sàn Françésco de Sales*, 1780, éuio in sce téia
* [[Zena|Zêna]], *Vixón de Sànta Catæn da Zêna in purgatêuio*, 1780-1795, éuio in sce téia - òpera conservâ inta [[gêxa da Santìscima Nonçiâ de Portöia]]
* [[Zena|Zêna]], *Ritræto de docénte universcitâio*, 1782, éuio in sce téia - òpera conservâ into [[Palàçio de l'Universcitæ (Zêna)|Palàçio de l'Universcitæ]]
* [[Zena|Zêna]], *Sàn Gotàrdo, Sànti e donatoî*, 1784, éuio in sce téia - refæta de 'n quàddro do [[Lùcco Cangiâxo]]
* [[Zena|Zêna]], *Anonciaçión*, 1787, éuio in sce téia
* [[Zena|Zêna]], *Sàn Pê liberòu da-o prexón da 'n àngiou*, 1791-1792, éuio in sce téia - atriboçión
* [[Zena|Zêna]], *Sàn Pê o l'à a vixón di animæ inpûi*, 1791-1792, éuio in sce téia - atriboçión
* [[Zena|Zêna]], *Crìsto o conségna e ciâve a Sàn Pê*, 1791-1792, éuio in sce téia - atriboçión
* [[Zena|Zêna]], *Sàn Pê e Sàn Zâna Evangelìsta goarìscian o strosciòu*, 1791-1792, éuio in sce téia - atriboçión
* [[Zena|Zêna]], *Chéita de Scimón Mâgo*, 1791-1792, éuio in sce téia - atriboçión
* [[Zena|Zêna]], *Crocifisción de Sàn Pê*, 1791-1792, éuio in sce téia - atriboçión
* [[Zena|Zêna]], *Sàn Michê Arcangiòu*, 1794, éuio in sce téia
* [[Zena|Zêna]], vàrri ritræti conservæ into [[Muzêo de l'Académia Ligùstica de Bèlle Àrte]]

==== Âtre regioìn ====
* [[Bitonto|Bitónto]], *Sàn Françésco Xavêio o prédica a-i indìgeni*, 1788, éuio in sce téia - òpera conservâ inta galerîa naçionâle de Pólia "Girolamo e Rosaria Devanna"
* [[Gâvi]], *Apariçión de Sàn Giàcomo o Magiô inta batàggia de Clàvio*, 1787, éuio in sce téia - òpera conservâ inta gêxa de Sàn Giàcomo
* [[Urbìn]], *Crìsto croxefìsso con Sàn Giöxèppe da Copertìn e o Biòu Bonaventûa da Poténsa'', 1777, éuio in sce téia - òpera conservâ into convénto de Sàn Françésco

### Scrîti
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Nòtte


## Bibliografîa
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 
* 
* 

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Çitén da Repùbrica de Zêna
Ràtto, Càrlo Giöxèppe
Ràtto, Càrlo Giöxèppe