open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Staçión de Turìn Porta Nuova

A **staçión de Turin Porta Nuova** (*Staçión de Turin Pòrta Nêuva* ascì, *Stassion ëd Turin Pòrta Neuva* in piemontéize, *Stazione di Torino Porta Nuova* in italian) a l'é ina staçión feroviària italiann-a ch'a se treuva in sciâ linia Turin-Sann-a, ma ascì in sce quella pé Milan, Pinerolo, Zena e o Frejus.

A strutûa a l'é stæta averta a partì da-o 1864 e a l'é a-o serviçio do comùn de Turin, capoleugo da Çittæ metropolitann-a locâle, e çittæ ciù inportànte da Region Piemonte.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión de Turìn Porta Nuova a l'é ina staçion de categorîa "de plàtino".

## Interscangi
*  Coriêre GTT do trasporto pùblico locàle da Çittæ metropolitann-a de Turin.
*  Metropolitann-a de Turìn, linie SFM.
*  Serviçio tascì

## Galerìa de inmagine

Atrio Torino Porta Nuova 1940.JPG|Föto stòrica da staçión do 1940
E 646 at Porta Nuova Station, Torino (7551840402).jpg|Ina E.646 (a-a mancìnn-a) afiancâ a in âtro trén de RFI a-a staçión do 2007
Trenitalia Class 632 No 632-028 (8062082518).jpg|Ina E.632 in livrêa XMPR inta staçión do 2010
Torino Porta Nuova 01.jpg|O drento da staçión 


## Nòtte


## Âtri progètti

Turìn Porta Nuova
A sirenetta

**A sirenetta** (in lengua ingleise *The Little Mermaid* e in lengua italiann-a *La sirenetta*) a l'é 'na pelìcola d'animaçión e muxicâle statûnitéise prodûa da Walt Disney inte l'ànno 1989.

## Âtri progètti

Categorîa:Cine
Liv and Maddie

**Liv and Maddie** (in lengua italiann-a *Liv e Maddie*) a l'é 'na série de televixon di Stati Ûnii creâ da John D. Beck e Ron Hart inte l'ànno 2013 pe-o Disney Channel. Ambientâ inte 'na çittæ piccinn-a di Stati Ûnii scitoâ into Wisconsin. 

A famiggia protagonista a l'é quella di Rooneys, da quæ fan parte Liv, Maddie, Joey, Parker, Pete, e Karen.

## Âtri progètti

Categorîa:Série televixîve‎
The Fox and the Hound

**The Fox and the Hound** (in lengua italiann-a *Red e Toby nemiciamici*) a l'é 'na pelìcola d'animaçión statûnitéise prodûa da Walt Disney inte l'ànno 1981.

## Âtri progètti

Categorîa:Cine
Tûre d'Bolchi

A **tûrè d'Bolchi** (diccịa ascì Tûre d'i Saras̅c̅î, *Torre dei Saraceni* in italiàn) ṛè a bôse runda d' urigine antica ch'a s' tṛöva ‘n Ota Vol Tonno, ai cunfî fra a cumüna d'Ulmèa è qualla d'Garešše pōcu da ṛa lunʒi d'n Bolchi, fṛâziun d' Ulmèa.

## Stôṛia
A tûrè ṛ' eṛa štô foccia tra a fin d' l VIII è ‘l p'ṛ'nzippi dû IX seculu cuntṛa i saṛas̅c̅î, cun u šcōppu d' vago p'l tempu, daṛa lunʒi, l'arivu dî saṛas̅c̅î ch' i vignivo dal Moa Ligure. S'cundu oci štüdius̅c̅i, a tûrè ṛè ‘nvece cịüˊ antica è a s'ṛèva dû VI seculu, quon' chè i biʒantî chè j'avèvo focciu ina linea fultificō ‘nsl špunde d' Tonno p'l cuntignia l'ešpansciun dî lunguboldi vèlsu a Ligüṛia.

U j'è divèlse legende ‘nsâ tûrè, ch'i dis̅c̅ịo chè i saṛas̅c̅î i ṛ'avèvo tignịüa p'l oggni è oggni fènd'ne a bose p'l èl razzî ntâ zōna. In ʒuvèntu dâ famia dî Zitta cun in tṛüccu l'avrèva d'šblà da sulu tücci i saṛas̅c̅î p'l libeṛoa l'amuṛusa ch' ṛ'eṛa štô rapia dai saṛas̅c̅î. Au ʒuvèntu  j' avèvo pö doccịu u štṛânōmme d' *Tulnatua* (Tornatore in italian), p'lché l' eṛa tulnà vivu da ṛa tûrè.

## Caṛatterištiche
Ṛ'ê tûrè a bose runda foccia d' pṛea d' l' pōštu tignüa ‘nsèmmè daṛa cauzina, au ṛ'ê ‘ncù ota 9 metṛi. Drèntu  ṛ'ô ‘n diametṛu d' trai metṛi, è au a monca d'l chivèltu.  Al pṛ'nzippi  r'eṛa cịüˊ ota, u s' dis̅c̅e ch' a fusse ota 27 metṛi è drentu u j'eṛa trai surei ‘n lagnịu. Au dì d' ʒô u s' entṛa da in auvèltüṛa a livéllu dâ tèra, ma ina vōta, p'l pèṛa difendo mejiu, u s' ‘ntṛova a divèlsci metṛi d' autezza cun ina šcoṛa d' lagnịu, chè a vigniva gavô a ṛa švèlta ‘n cosu d'atoccu o peṛiculu.

A ina zinquantèna d'metṛi da ṛa tûrè, u j' è ina plocca d'pṛea, d' cilca öccịu-des̅c̅' metṛi, lun' ch' u' s' pōˊ ‘ncù vago a pṛea šcavô cum' i fusso dî polvi šcaṛî. U s' dis̅c̅e ch'i fusso štoi focci dai saṛas̅c̅î p'l adeštṛoa èl mašnoi a rapizose ‘nsl' pṛê.

A tûrè a s' tṛöva a ina quota  d' 894 metṛi ‘nsû  livellu d'l moa ‘ns' üna diramaziun muntusa ch' a s' d'štocca daṛa Cadèna alpina ‘n direziun dû sulcu principoa dâ Val Tonno, ch' a šta suvo èl cà d' Bolchi è a štaziun d'Eca-Nasagò, ‘nsa linea Zevo - Ulmèa. A pus̅c̅iziun špettaculoa a ṛa fa vago da ina lunga d'štonza a ṛa rende ün dî munumenti-cịüˊ cugnịuscịü d'l Ota Vol Tonno.

## Acessu
U s' pōˊ arivoa a ṛa tûrè dü Saṛas̅c̅î p'r in viöa ch'u munta d' n Bolchi, pasèndu pṛimma dal Cà dî Zitta. J' ültimi metṛi del viöa ch'u pōlta a ṛa tûrè i sun cịütōštu drüu da foa è l' attṛavèlsa d'l plocche d' rōcca dṛiccia; ültimamente i sun štoi bütoi ‘n scighiṛezza dal GAL ch'u s' ‘nteṛessa  d' j' atṛative tüṛištiche dâ ʒōna, l'è mejiu nu ‘ndoji sè a tèra ṛê giazô ō su j' è a giozza.

## Futugṛafie

File:Ormea (Barchi) - Torre saracena, ingresso.jpg|Atra višta da tûre
File:Ormea (Barchi) - Torre saracena.jpg|A Tûre d'i Saṛas̅c̅î
File:Torre di Barchi da fondovalle Tanaro.png|A Tûre d'Bolchi, višta da ṛa Štatoa 28 d'l Cōlle d'Nova
File:Torre di Barchi da sud.png|A Tûre a mèzudì

## Da vegō ascì

* Bolma d'l Messere
* Olma d'l Gṛoi

## Nòtte


## Oci prugetti

Categorîa:Architetûe do Piemónte
Bolchi
Pictures from Italy

***Pictures from Italy*** (**Inprescioîn d'Itàlia**) o l'è 'n diâio de viâgio de Charles Dickens, scrîto into 1846. Segóndo quànte o l'è stæto dîto da-a scritrîxe Kate Flint o lìbbro o prezenta l'Itàlia in mòddo d'aregordâ o caràtere de l'outô, descrîta "cómme o spetàcolo caòtico de 'na lantèrna màgica, incantòu ségge da-e inmàgine ch'o òfre e da lê mæximo cómme spetatô".

## Contèsto
Into 1844, Dickens o prendiâ 'na pösa da-a scrîtûa de romànzi e pe squæxi 'n ànno o viâgiâ pe-a Frànsa e pe l'Itàlia co-a sò famìggia. Dòppo avéi vixitòu Parìggi, Lìon e Avignón, o scritô o l'ariviâ a Zêna, dónde o s'afermiâ pe quàrche ténpo. A quésto perîodo o l'è dedicòu tùtto 'n capìtolo do lìbbro (o quàrto, *Genoa and Its Neighbourhood* - Zêna e contórni), descrivéndo o sò sogiórno prìmma a Arbâ e pöi inta Vìlla de Peschêe.

Partîo da-a çitæ lìgure, Dickens o vixitiâ dónca A Spézza, Rómma, Nàpoli (co-o Vezùvio che a l'época o l'êa in grànde ativitæ), Firénse, Bològna e Venéçia.

Co-e sò inprescioîn in sciô viâgio contegnûe inte 'sto lìbbro chi, Dickens o rénde 'n quàddro da penîzoa caraterizòu da fòrti contràsti, particolarménte ciæi inte çitæ tra-e grandiôze costruçioîn e a dezolaçión urbâna, co-a vìtta de tùtti i giórni ch'a avegnîva a l'ónbra di antîghi monuménti. A colpî in mòddo particolâ l'inmaginaçión de l'outô a l'è però stæta a vìtta de stràdda da génte do pòsto, con particolâ atençión sorviatùtto a-i costùmmi, a-o popolìn, a-i zêughi e a-e fèste, cómme di spetàcoli tiatrâli ò o grànde carlevâ de Rómma.

Da-o lìbbro o se pêu dónca acapî cómme o scritô o foîse persónn-a matinê e gràn caminadô, dotâ de 'n'energîa e 'na coîxitæ sénsa fìn.

## Capìtoli
O lìbbro *Pictures from Italy* o l'è sudivîzo tra quésti ùnze capìtoli, ciù o pròlogo:

* *The Reader's Passport*
* I. *Going Through France*
* II. *Lyons, The Rhone, and the Goblin of Avignon*
* III. *Avignon to Genoa*
* IV. *Genoa and Its Neighbourhood* - tradûto in zenéize co-o tìtolo ''Zêna e contórni'' da-o Rìcco Carlìn into 2021
* V. *To Parma, Modena, and Bologna*
* VI. *Through Bologna and Ferrara*
* VII. *An Italian Dream*
* VIII. *By Verona, Mantua, and Milan, Across the Pass of the Simplon into Switzerland*
* IX. *To Rome by Pisa and Siena*
* X. *Rome*
* XI. *A Rapid Diorama*

## Nòtte


## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni

* 

Categorîa:Letiatûa
Maónn-a

'Na **maónn-a** (da l'àrabo معونة‎, *ma'ūnah*; ò sæ "agiùtto"; ò fòscia da l'àrabo معاونة‎, *mu'āwanah*; ö sæ "agiutâse l'un con l'âtro"), dîta ***societas comperarum*** ascì, a l'êa 'n'asociaçión formâ da 'n grùppo de mercànti e d'investitoî, generalménte italién e sorviatùtto zenéixi, creâ pe gestî e quöte (a l'época dîte *loca* ò *partes*) di goâgni che ne vegnîva da 'na concesción ch'a tocâva a-o Comùn ò a-o Stâto de conpeténsa. Ste asociaçioìn pigiâvan, pò-u travàggio fæto, 'na pàrte de ste quöte, co-in scistêma ch'ancheu o l'é dîto *tax-farming*. E quöte êan defæti vendûe scingolarménte a di rìcchi mercànti, che se unîvan tra de lô pe rénde ciù sénplice a gestión di goâgni.

## Caraterìstiche
Ste òrganizaçioìn chi êan de sòlito tenporànie e particolarménte ezigénti inte l'arecugéita de sómme a lô dovûe, arivàndo inte ciù òcaxoìn a-a conquìsta totâle de 'n çèrto teritöio, segóndo de pràtiche comerciâli ch'ancheu ciamémmo de *[[trade finance]]*, za praticæ da-i ténpi de l'antîga Mezopotàmia. E Maónn-e són stæte probabilménte o prìmmo ezénpio de socjêtæ pe açioìn into móndo òcidentâle, particolarménte comùn a Zêna e inti teritöi sot'a-o contròllo da seu Repùblica, e saiàn l'instruménto fondamentâle de l'espansción zenéize vèrso o Levànte do XIV sécolo.

## Maónn-a de Scîo e de Focea

Tra e ciù inportànte Maónn-e Zenéixi gh'êa quélla ch'à controlâva, into Mâ Egêo, l'îzoa de Scîo e-e Dôe Féugge (nêuve e vêge), creâ into 1346. Vendûa a-a famìggia nòbile di Giustinién, a l'arestîa sot'a-o seu contròllo scìnn-a l'invaxón da pàrte de l'Inpêro òtomàn into 1566.

Sto modéllo de aministraçión de 'na colònia o rizultiâ coscì eficénte da êse fîto estéizo a l'îzoa de Cîpro dónde, into 1373, saiâ creâ a Maónn-a Vêgia de Cîpro, segoîa dòppo da-a Maónn-a Nêuva.

## Nòtte


## Bibliografîa
* 
* 

## Colegaménti estèrni
* 
* 

Categorîa:Repùbrica de Zêna
Categorîa:Economìa
Staçión de Bordighêa

A **staçión de Bordighêa** (*Stazione di Bordighera* in italian) a l'é ina staçión feroviària ch'a se treuva in sciâ ferovîa Zêna-Vintimìggia, averta a partì da-o 1872, a l'é a-o serviçio do comùn da Bordighea, inta Provinsa de Inpéria.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión de Bordighêa a l'é ina staçion de categorîa "bronzo".

## Interscangi
*  Coriêre RT do trasporto pùblico locàle da Provinsa de Inpéria
*  Tascì

## Galerìa de inmagine

FV Bordighera.JPG|A staçión da-a stràdda
Stazione di Bordighera.jpg|A staçión dai binâi
FS E656 082 Bordighera 090612.jpg|In trén in arîvo a Bordighêa


## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:A Burdighea
Vàllecrêuza
Staziùn de Tàgia-Àrma

A **staziùn de Tagia-Àrma** (*staçión de Tàggia-Àrma* in żenése, *Stazione di Taggia-Arma* in italian) a l'è ina staziùn feruviària ch'a se tröva sciü a Feruvìa Zéna-Vintimija, averta a partì dau 2001, a l'e au servizziu da cumüna de Tagia e da sò fraziùn Arma, inta pruvincia de Impéria.

## Stòia
A l'è staita averta intu 2001, pé sustituì chéla véja in cuntempuranea cun l'ativaziun du növu tòcu fra San Luensu e Burdighea.

## Impianti
Dandu amentu aa clascìfica de RFI a staziùn de Tagia-Àrma a l'è ina staziùn de categuìa "d'argéntu".

## Interscangi
*  Curiére RT du traspòrtu pübricu lucàle da Pruvincia de Impéria
*  Tascì

## Galerìa de imagini

Shunting locomotive at the station of Taggia-Arma (Liguria, Italy) (7352247526).jpg|thumb|'Na lucumutìva de manövra aa staziùn de Tàgia Arma (2007)
Stazione di Taggia-Arma (1872).jpg|A staziùn veija de Tàggia-Arma
Shunting locomotive at the station of Taggia-Arma (Liguria, Italy) (7352249390).jpg|'N'autra lucumutìva de manövra inta staziùn


## Nòte


## Autri prugèti

Tàgia-Àrma
Categorîa:Tàgia
Stasiùn de Inpeia

A **stasiùn de Inpeia** (*staçión de Inpéria* in zenéśe, *stasiùn de Impéia* in arbenganéśe, *stazione di Imperia* in italian) a l'è ina stasiùn feruviària ch'a se tröva in scià Ṡena-Vintimìa, vèrbüa a partì dau 2016, a l'è au servissiu da cumüna de Inpéia séde da pruvinsa cun u nomme paéscu.

## Stòia
I primmi tavàji pé l'ativasiùn da tràtta i sun stâi tu fâiti ai inissi du 2016, cun a custrusiùn di prìmmi lòtti da feruvìa, ma a pé u növu inpiàntu u l'è stâitu ativâu in ciàn spartìu in tréi mumenti, u primmu fra u 4 e u 25 de śügnu, u segundu düante a stè e a fàśe ciü inpurtante a cumensà dau nuvénbre de cöll'ànnu, che u l'à purtâu a l'inseiméntu di ürtimi dettaji, cumme e scâe mòbili e daa magiurânsa di servissi esensiâli, cuntempuraneamente u l'è stâitu ciòsu u tràttu fra San Luensu e Arassce, pé cunsentì u racòrdu fra u növu e u véju traciâu.

A stasiùn a l'è stâita dunca vèrbüa u 19 de dexènbre du 2016, insemme au növu toccu de fèruvia ch'u l'a fâitu diventà ciòse e stasiùi de Diàn, Ineia, U Pòrtu, Sêrvu-San Bertumê e Andöa.

A partì dau śenà du 2017, sun stâite ativâe e prusedüe pé permette l'iśulamentu di anbiènti dai soi, pé l'arìvu da pustasiùn da pulisìa feruviària e ascì in previxiùn a l'è stâita l'avertüa de in stâncu, dunde se pònan acatà giurnali e àutre côse.

Parte de cölli travaji i sun stâiti terminâi entru u periudu de scadensa previstu, indicâu cumme śügnu du 2017, nunustante che i nun sùn mancâe e critiche da chi dövöa de lungu a stasiun, che rispettu a quélle veje, ciü vixìne ai quartê d'Ineia e du Pòrtu, aù ripïàbili sulu cun a machina o cun a curiera.

Propiu pé stu fâitu chi a cumüna a l'à decìśu de mette màn aa śona da stasiùn, vistu che au 2020 u stâncu u l'éa ancù ciòsu e che i mancàvan ascì de segnalasiùi adeguâe. Intu paéscu periudu u l'è stâitu preśentâu u prugettu pé culegà a stasiun cun a pìsta ciclabile intu veju traciâu da feruvìa, grassie a l'alargamentu da stràdda vixin aa s-ciümâia.

## Inpianti
A stasiùn gh'a quattru binâi pé u traspòrtu di passegéi e dui fabricâi viagiatùi, segundu a clascìfica de RFI a stasiun de Inpeia a l'è ina stasiun de categuïa "d'ôu".

### Servissi
*  Spurtellu de bïetteìa
*  Bïetteìa autumatiśà
*  Salùn d'atéśa
*  Servissi igenici 
*  Pòstu da Pulisìa feruviaria

## Interscangi
A stasiùn a se tröva distante dai servissi da sitàe, pé questu u l'è stâitu rimudernâu u calendâiu de curse de curiêre, che e cunsentàn ina méju cuvertüa du tràfegu.
*  Curiêre RT du trasportu pübricu lucàle da Pruvinsa de Inpéia.
*  Tascì.

## Galeïa de figüe

Genoa–Ventimiglia railway Imperia map.jpg|A növa linea dau 2016, màppa


## Nòtte


## Âutri prugètti

Categorîa:Imperia
Inpeia
Staçión de Vàllecrêuza

A **staçión de Vallecrêuza** (*stasiùn de Valecrösa* in vintimigiôzo, *Stazione di Vallecrosia* in italian) a l'é inn-a staçión feroviària ch'a se treuva in sciâ ferovîa Zêna-Vintimìggia, averta a partì da-o 1872, a l'e a-o serviçio do comùn de Vallecrêuza inta Provinsa de Inpeia.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión de Vallecrêuza a l'é inn-a staçion de categorîa "bronzo".

## Interscangi
*  Coriêre RT do trasporto pùblico locàle da Provinsa de Inperia.

## Galerìa de inmagini

Vallecrosia train station 03.jpg|A staçión da-i binâi
Vallecrosia train station 04.jpg|A banchinn-a co-i binâi
Vallecrosia train station 01.jpg|Âtra vista da staçión


## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Valecrösa
Vàllecrêuza
Stassiun de Sanremu

A **stassiun de Sanremu** (*Stazione di Sanremo* in italian) l'è üna stassiun ferruviària ch'a se tröva in scia feruvia Zena-Vintimja, duvèrta a partì dau 2001, a l'è au servìssiu du cumün de Sanremu, inta pruvinsa de Impéria, andandu a pià u postu de chéla véja.

## Stoia

## Impianti
Segundu a clascìfica de RFI a stassiun de Sanremu a l'è üna stassiun de categurìa "argéntu".

## Interscangi
*  Curiere RT du traspurtu prübicu lucàle da Pruvinsa de Impéria.

## Galerìa d'imàgine

Arrival of a train into San Remo train station.jpg|Ün trenu in arìvu
Tunnel of San Remo train station.jpg|U drente da stassiun
Sanremo railway station - panoramio.jpg|Vista da stassiun da föra
Galleria Stazione Sanremo.jpg|A galerìa da stassiun


## Nute


## Autri prugètti

Categorîa:Sanremu
Sanremu
Zapopan

**Zapopan **(prononçiâ , in nahuatl *Tzapopan*) a l'è 'na çitæ mescicànn-a ch'a s'atrêuva drénto a l'àrea ûrbana da çitæ de Guadalajara, a segónda ciù inportànte do Pàize e capolêugo do stâto federæ de Jalisco. Co-ina popolaçión de 1.476.491 (a-o censiménto do 2020) o l'è o ciù grànde monicìpio do sò stâto, ciù do capolêugo mæximo, e o sètimo in tùtto o Méscico.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn

## Aministraçión

## Nòtte

## Âtri progètti

Categorîa:Méscico
Stasiùn de Diàn

A **stasiùn de Diàn** (*staçión de Diàn* in zeneśe, *stazione di Diano* in italian) a l'è ina stasiùn feruviària ch'a se tröva in scia Zena-Vintimìa, vèrbüa a partì dau 2016, a l'è au servissiu de cumüne de San Pê, du Castéllu e du vixìn teritôiu da Maìna de Diàn, tütti tréi inta Pruvinsa de Inpéia.

## Stòia
A stasiùn a l'è stà vèrbüa u 19 de dexènbre du 2016, insemme au növu toccu de fèruvia ch'u l'a fâitu vegnì ciòse e stasiùi de Diàn, Ineia, U Pòrtu, Sêrvu-San Bertumê e Andöa. Sta chi a se tröva meśśa inta cumüna de Dian San Pê e meśśa inte quella du Castéllu.

## Inpianti
Segundu a clascìfica de RFI a stasiùn de Dian a l'è ina stasiùn de categuïa "d'argéntu".

## Interscangi
A stasiùn a se tröva distante dai servissi da sitài, pé questu u l'è stâu rimudernâu u calendâiu de curse de curiêre, che e cunsentàn ina méju cuvertüa du tràfegu.
*  Curiêre RT du trasportu pübricu lucàle da Pruvinsa de Inpéia.
*  Tascì.

## Galeïa de figüe

Genoa–Ventimiglia railway Imperia map.jpg|A növa linea dau 2016, màppa


## Notte


## Âutri prugètti

Categorîa:Dian San Pê
Diàn
Stassiùn d'Andôa

A **stassiùn d'And<u>ô</u>a** (*stasiùn de Andöa* inscì, *stazione di Andora* in itaglian) a l'è ina stassiùn fèruvi<u>à</u>ria ch'a se trôva in sa fèruv<u>ì</u>a Ẑena-Vintimìggia, averta a partì dau 2016. A l'è au sèrvìssiu du cumûn d'And<u>ô</u>a in ta pruvìncia de Savùna.

## St<u>o</u>ia

## Impiànti
Segùndu a classìfica de RFI a stassiùn d'Andôa a l'è ina stassiùn de categurìa "brunẑu".

## Interscàngi
*  Curiére TPL Linea du trasportu pûblicu lucàle da pruvìncia de Savùna.
*  Tàcsi

## Galerìa de imàggini

Stazione Andora 2017 05.jpg|I binàri da stassiùn 
Stazione Andora 2017 03.jpg|A banchina in tu 2017
Stazione Andora 2017 04.jpg|A galerìa vijin a stassiùn


## Note


## Òtri prugètti

Andôa
Categorîa:Andôa
Stasiùn de Finô Marina

A **stasiùn de Finô Marina** (*staçión da Finâ Mænn-a* in s̠enéis̠e, *stazione di Finale Ligure Marina* in talian) a l'è üna stasiùn féruviària in-scia lìnia S̠éna-Vintimîa, scituô tra duèi garbassi in-tu toccu lucôle che u va da Savuna a Inperia. A l'è, da-a serô de stasiuèi de Pia e de Varigotti in-tu 1977, a sula fermô a-a giurnô d'ancö a-u servissiu du cumüne de Finô e de cuélli vexìn. 

A stasiùn a se truva in-scia ciassa *Vittorio Veneto*, arénte a-a SS1 Aurelia, ciü o menu a 200 metri da-u mô e a 500 da-u céntru du pais̠e.

## Stòia

Avérta in-tu 1872, insemme a-u restu da féruvîa tra Savuna e Vintimîa, a l'éra inprinsipiu ciamô *Stazione di Finalmarina*, pe poi cangiô u sö numme in *Stazione di Finale Ligure (Marina)* da-a creasiùn du cumüne de Finô in-tu 1927.

U frabicùn viéggituèi duverùn ancura d'ancö u l'è stétu custruiu in-tu 1938, segundu u prugèttu de l'architéttu Roberto Narducci.

## Strutüe e inpianti
A stasiùn a l'è furmô da ün frabicùn viéggituèi, da tréi banchin che i servan e cuattru culisse pasanti e de ün scôru pe-e mèrse.

E culisse a dispus̠isiùn pe-a fermô e u pasaggiu di tréni i sùn cuattru e, in-ta ciü parte di côxi (dunca in cundisiuèi de sirculasiùn regulô e sensa retardi), i tréni che i rivan in-ta stasiùn i sùn cuscì spartî:
* Culisse 1 e 2: tütti i tréni che i rivan da Savuna, S̠éna, Turìn, Milàn e Ruma e che i van a Arbenga, Vintimîa e in-ta Francia.
* Culissa 3: tütti i tréni che i rivan da Arbenga, Vintimîa e Francia e che i van a Savuna, S̠éna, Turìn, Milàn e Ruma.
* Culissa 4: a l'è döverô cumme culissa de servissiu in côxu de necessité.

## Muviméntu

In-ta stasiùn de Finô Marina i ferman scuéxi tütti i tréni che i pasan de chi.

## Servissi
A stasiùn de Finô Marina, che a l'è cunsciderô da RFI cumme de categuria "argéntu", a l'à:
*  Bigetteria a spurtéllu
*  Bigetteria autumatica
*  Bar
*  Suttapasaggiu
*  Servissi igénici

## Interscangi
In-ta ciassa *Vittorio Veneto*, arénte a-a stasiùn, a gh'è üna fermô (e capulìnia) de curiere gestie da-a TPL e primma da ditta *[[Società Autolinee Riviera|SAR Autolinee della Riviera]]*.
*  Fermô de curiere
*  Tascì

## Nute


## Ôtri prugètti

Categorîa:Finô
Finô Marina
Staçión de Lengoéggia

A **staçión de Lengoéggia** (*Stasiùn de L'Aiguéia* in arbenganéize, prononçiòu *de Lengheuja* in arascìn, scrîto ascì *de Lengöja*, *Stazione di Laigueglia* in italian) a l'é ina staçión feroviària ch'a se treuva in sciâ ferovîa Zêna-Vintimìggia, averta a partì da-o 1872, a l'é a-o serviçio do comùn de Lengheuja inta provinsa de Sann-a.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión de Lengoéggia a l'é ina fermâ de categorîa "bronzo".

## Interscangi
*  Coriêre TPL Linea do trasporto pùblico locàle da provinsa de Sann-a
*  Tascì

## Galerìa de inmagine

Laigueglia IC Cycnus.jpg|In trêno inte l'abitòu de Lengoéggia do 1993
Stazione di Laigueglia.jpeg|A banchinn-a da staçión co-in trêno de Trenitalia in sòsta


## Nòtte


## Âtri progètti

Lengoéggia
Categorîa:Laiguéa
Stasïun d'Ar̂asce

A **stasïun d'Ar̂asce** (*Staçión d'Aràsce* in zenese, *Stazione di Alassio* in italiàn) a l'è 'na stasïun feruviaria ch'a se tröva in-scia feruvia Zena-Vintimia, ouvèrta a partì da-u 1872. A l'è a-u servisiu d-u cumün d'Ar̂asce, in-ta pruvinsa de Savuna.

## Stor̂ia
A primma stasïun d'Ar̂asce, fàita de legnu, a l'ha stàita ouvèrta d-u 1872 da-a Sucietai pe-e feruvie de l'Auta Italia, 'na cumpagnia che ciü tardi a l'è vegnüa parte d-a "Rete Mediterranea". De doppu, d-u 1888, u l'è stàitu tir̂au sciü u mazaghìn pe-e merçe, ch'u n'ha fàitu cresce u funsiunamentu.

Pe-a stasïun d'Ar̂asce u l'è stàitu fàitu 'n növu fabricau d-u 1915, cu-in prugèttu prezentau da l'inzegné Achille Manfredini. U so impiantu u l'è furmau da tre culisse, tütte cun banchina e culegai l'üna cun l'autra pe via de 'n sutupassu. A primma a vegne dàita a-i treni ch'i finiscen u viaggiu in Ar̂asce e a se tröva da-a parte, duver̂ò pe quand'u gh'è da regulò u traffegu se a segunda culissa a l'è ucupò. Ascì sta chì in-sce 'na stradda alternativa, a l'è duver̂ò pe-e uperasïui de surpassu; a tersa culissa a l'è in cangiu cuella prinçipò pe-u tranxitu di treni e a se tröva proppiu in-sciu cammìn d-a feruvia. De ciü, in-ta stasïun i gh'er̂an de tecnulugie pe cuntrulò e gestì u traffegu, funsïun che, pe 'n çertu periudu, a l'è stàita fàita a distansa da-u çentru d-e uperasïui d'Arbenga.

## Impianti
Segundu a clascifica de RFI a stasïun d'Ar̂asce a l'è ina stasïun de categur̂ia "argentu".

## Interscangi
*  Curiere TPL Linea d-u trasportu pübbricu lucòle d-a pruvinsa de Savuna
*  Tascì

## Galer̂ia de immagini

Alassio - stazione ferroviaria.jpg|A stasïun da-u ciasò 
Alassio staz ferr vecchio FV.jpg|U primmu fabricau de legnu
Stazione di Alassio piano binari.JPG|U ciàn di binar̂i
Alassio - stazione ferroviaria - 01.jpg|L'entrò da stasïun d-u 2008


## Notte


## Autri prugètti

Categorîa:Ar̂asce
Ar̂asce
Stasiùn de Arbenga

A **stasiùn de Arbenga** (*staçión de Arbenga* in zenese, *stazione di Albenga* in italian) a l'è ina stasiùn feruviària ch'a se tröva in scia feruvìa Zena-Vintimìa, avèrta a partì dau 1872, a l'è au servissiu du cumün de Arbenga inta pruvinsa de Savuna.

## Sto(r)ia
A stasiùn a l'è stâ avèrta du 1872 asemme a tüttu u tòccu fra Savùna e Vintimìa u 25 de zügnu de quel'ànnu. Inisialmente u fabricàu viagiatùi u l'é(r)a de légnu, cumme quellu de A(r)àsce, pöi sustituìu cu'a strutü(r)a d'ancöi dü(r)ante a custrusiùn du bina(r)iu dùggiu fra e stasiùi d'Arbenga e de Löa.

I travài pe'u segundu bina(r)iu e pe'a növa stasiùn i sun vegnüi a partì dau 1936, pe' avé in impiantu pe' meju recampà e mèrci e ascì pe' da in acuiènsa ciü favurevule ai viagiatùi. L'architettu ch'u l'ha prugetàu a stasiùn u l'è stàu u Roberto Narducci, u pa(r)éggiu da stasiùn de Löa.

L'edifissiu u vegne cuscì rézu ütilizàbile a partì dau 1937, ascì se u l'ha subìu di travài pe' fâlu vegnì ciü mudèrnu a partì dai ànni 2000, ch'i nu u l'han cangiàu de troppu u de fö(r)a.

Cu'u növu raduggiu da feruvìa a stasiùn d'ancöi a duve(r)ea vegnì sustituìa da üna ciü mudèrna, da custruì a munte, de prubabile inta frasiùn da Bastìa.

## Impianti
Segundu a clascìfica de RFI a stasiùn de Arbenga a l'è ina stasiun de categu(r)ìa "d'arzéntu".

## Interscangi
*  Curiêre TPL Linea du trasportu pübbricu lucâle da pruvinsa de Savuna.
*  Tascì.

## Galerìa de immagini

Stasiun de Arbenga.jpg|A stasiùn da Ciassa Matteotti
Albenga staz ferr cartolina.jpg|Cartulina stò(r)ica intu periudu de l'inaugü(r)asiùn


## Nòtte


## Âtri prugètti

Categorîa:Arbenga
Arbenga
Stasiùn du Sejâ

A **stasiùn du Sejâ** (lucalmente *stasiun du Sejô*, *staçión do Çejâ* in zenese, *stazione di Ceriale* in italian) a l'è ina stasiun feruviaria ch'a se tröva in sciâ feruvìa Zena Vintimìa, averta a partì dau 1872, a l'è au servissiu du cumün du Sejâ inta Pruvinsa de Savuna.

## Stòia

## Impianti
Segundu a clascìfica de RFI a stasiun du Sejâ a l'è ina fermà de categuìa a "brunzu".

## Interscangi
*  Curiêre TPL Linea du trasportu pübbricu lucàle da Pruvinsa de Savuna
*  Tascì

## Galerìa de imagini

Stazione di Ceriale - Veduta interna.png|A stasiun dai binà(r)i inti ànni '80
Cerialemarechiaro.JPG|In tren in arìvu au Sejâ vistu da l'Aurelia
Il disastro ferroviario tra Albenga e Ceriale.jpg|Imagine stòica du disastru feruviàriu avegnüu du 1886 fra U Sejâ e Arbenga


## Nòtte


## Âtri prugètti

Categorîa:U Sejô
U Sejâ
Stasiùn du Burghettu (San Spìrtu)

A **stasiùn du Burghettu** (*stazione di Borghetto Santo Spirito* in italian) a l'è ina stasiùn feruviaria ch'a se tröva in sa feruvìa Zena-Vintimìa, averta a partì dau 1872, a l'è au servissiu du cumün du Burghettu inta Pruvinsa de Savuna.

## Stoia

## Inpianti
Segundu a clascìfica de RFI a stasiun du Burghettu a l'è ina fermà de categurìa a "brunzu".

## Interscangi
*  Curiêre TPL Linea du trasportu pübbricu lucàle da Pruvinsa de Savuna
*  Tascì

## Nòtte


## Âtri prugètti

Categorîa:U Burghettu (Santu Spiritu)
U Burghettu (San Spìrtu)
Stasiùn da Prìa

A **stasiùn da Prìa** (*staçión da Prîa* in zeneze, *stazione di Pietra Ligure* in italian) a l'è ina stasiùn feruviaria ch'a se tröva sciü-a feruvìa Zena-Vintimiggia, averta a partì da-u 1872, a l'è a-u servissiu du cumǜn da Prìa in-ta pruvinsa de Savùna.

## Stòja

## Inpianti
Segundu a clascìfica de RFI a stasiun da Prìa a l'è ina stasiùn de categurîa "d'argentu".

## Interscangi
*  Curiêre TPL Linea du trasportu pübbricu lucàle da pruvinsa de Savuna
*  Tascì

## Galerìa de immagini

Pietra Ligure staz ferr cartolina.jpg|Cartulîna stòrica da stasiun
Pietra Ligure - panoramio (9).jpg|E culisse da-a banchîna
Pietra Ligure - panoramio (11).jpg|A scultüa in-tu ciassâ


## Nòtte


## Âtri prugètti

Categorîa:A Prìa
A Prìa
Stasiùn de Löa

A **stasiùn de Löa** (scrìtu *staçión de Lêua* in zenéze, *stazione di Loano* in italiàn) a l'è ina stasiùn feruviaria ch'a se tröva lungu a feruvìa Zéna-Vintimìggia, drovìa a partì da-u 1872, ch'a l'è a-u servìssiu du cumǜn de Löa, in-ta pruvinsa de Savùna.

## Stoja
A stasiùn de Löa a l'è intrâ in funsiùn du 1872. U fabricòn pe-i viagiatùi ch'u se végghe a-a giurnâ d'ancö u l'è stêtu custruìu du 1936 sciǜ prugèttu du Roberto Narducci, pe ina spêza de 600.000 franchi. A sti travaggi lì i remuntan ascì a custrusiùn di bagni e du mazaghìn pe-e mersi, cuscì cumme de banchine.

## Inpianti
U fabricòu pe-i viagiatùi u remunta a-u 1936, fêtu insemme a-a duggia culissa tra-a stasiùn d'Arbenga e sta chì. Isâ sciǜ tréi livélli, sta custrusiùn a g'ha a-u ciàn terén i servissi a-i viagiatùi e di lucali técnici, mentre in-te quélli de d'âtu u gh'è di sciti pe quélli ch'i ghe travaggian. De pocu ciǜ a punénte u se tröva a custrusiùn di bagni mentre, faciòn sciü-a culissa de munte, u gh'è ancùn u mazaghìn pe-e mersi, d'ancö seròn.

A-a giurnâ d'ancö, in-ta stasiùn u gh'è ciü sulu che dùe culisse, döveê üna pe diresiùn, mentre a l'inprinsìpiu u ghe n'êa ascì üna in-tu mezzu fra de ste lì e üna trunca, a munte de âtre.

Segundu a clascìfica de RFI a stasiùn de Löa a l'è ina stasiùn de categurìa "d'argentu".

## Muvimentu
In-ta stasiùn de Löa u se ghe fèrma tütti i trêni regiunâli ch'i ghe pàssan, ciǜ che ina cùbbia de trêni InterCity a-u giurnu in-te l'âta stagiùn.

Tütte e funsiùi e i énti da stasiùn i sun guernê da 'n *Apparato Centrale Elettrico ad Itinerari* (ACEI) ch'u l'è intròn in funsiùn a-i 27 d'utùbre du 2014.

## Interscangi
*  Curiere TPL Linea du trasportu pübblicu lucâle da pruvinsa de Savùna
*  Tascì

## Galerìa de imàgini

Stazione di Loano 2.jpg|Vista da-u fiancu vèrsu u mâ
Loano - locomotiva FTN 9.jpg|A FTN 9, lucumutìva stòrica in-ti giardìn davanti a-a stasiùn


## Notte


## Âtri prugètti

Categorîa:Löa
Löa
Staçiùn de Çélle

A **staçiùn de Çélle** (*stazione di Celle* in italian) a l'è inn-a staçiùn feruviària ch'a se tröva in insc'ä liĝn̂a Zena-Vintimiggia, averta a partì da-u 1977, a l'è a-u serviçiu du comüne de Çelle in-ta pruvinsa de Sann-a.

## Stòja

## Inpianti
Segundu a clascìfica de RFI a staçiùn de Çélle a l'è ina staçiùn de categurîa "brunzu".

## Interscangi
*  Coriëre TPL Linea du trasportu püblicu lucàle da pruvinsa de Sann-a.
*  Tascì.

## Nòtte


## Ätri prugètti

Categorîa:Çelle
Çélle
Staçiùn de Spoturnu-Nöi

A **staçiùn de Spoturnu e Nöi** (*Stazione di Spotorno Noli* in italian) a l'è ina staçiùn feruviària ch'a se treuva in insc'ä liĝn̂a Zena-Vintimiggia, averta a partì da-u 1977, a l'è a-u serviçiu d'u comüne de Spoturnu e de Nöi in-ta pruvinsa de Sann-a.

## Stòja

## Inpianti
Segundu a clascìfica de RFI a staçiùn de Spoturnu-Nöi a l'è ina staçiùn de categurïa "brunzu".

## Interscangi
*  Curiëre TPL Linea d'u trasportu püblicu lucäle d'a pruvinsa de Sann-a.
*  Tascì.

## Galerìa de immagine

Spotorno-IMG 1807.JPG|I binäi d'a staçiùn


## Nòtte


## Atri prugètti

Categorîa:Spoturnu
Spoturnu-Nöi
Staçiùn de Cuggiæn-Vuè

A **staçiùn de Cüggiæn-Vuè** (*stazione di Quiliano-Vado Ligure* in italian) a l'è ina staçiùn feruviària ch'a se treuva in insc'ä liĝn̂a Zena-Vintimiggia, averta a partì da-u 1977, a l'è a-u serviçiu d'u comüne de Cüggiæn e de quellu de Vuè in-ta pruvinsa de Sann-a.

## Stòja

## Inpianti
Segundu a clascìfica de RFI a staçiùn de Cüggiæn e Vuè a l'è ina staçiùn de categurîa "brunzu".

## Interscangi
*  Curiêre TPL Linea du trasportu püblicu lucäle da pruvinsa de Sann-a
*  Tascì

## Nòtte


## Âtri prugètti

Categorîa:Cügèn
Cuggiæn-Vuè
Staçión de Coghêuo

A **staçión de Coghêuo** (*Stazione di Cogoleto* in italian) a l'è ina staçión feroviària ch'a se treuva in sciâ ferovîa Zêna-Vintimìggia, averta a partì da-o 1868, a l'è a-o serviçio do comùn de Coghêu, inta Çittæ metropolitann-a de Zena.

## Stòia

## Inpianti

Segondo a clascìfica de RFI a staçión de Coghêuo a l'è inn-a staçion de categorîa "d'argento".

## Interscangi
*  Coriêre AMT (ecs ATP eserciçio) do trasporto pùblico locàle da Çittæ metropolitann-a de Zena.
*  Tascì

## Nòtte


## Âtri progètti

Coghêuo
Staçiùn d'Arbissöa

A **staçiùn d'Arbissöa** (scritu *staçión d'Arbisêua* in zeneize, *stasiùn d'Arbissöa* in arbenganeize, *stazione di Albisola* in italiàn) a l'è 'na staçiùn feruviaria ch'a se tröva insc'â liĝn̂a Zena-Vintimiggia, douvèrta a partì da-u 1977, a-u serviçiu d'i cumüni de D'Ätu e d'A Muènn-a d'Arbissöa, int'a pruvincia de Sann-a.

## Stoja
A primma staçiùn d'Arbissöa a l'è inträ in funçiùn a-i 25 de mazzu d'u 1868, mumentu de l'avertüa d'a stradda ferä da Sann-a Letinbru a Zena-Vutri. A növa staçiùn a l'è stèta pe cuntra inaugürä d'u 1977, asemme a-a trèta a duggiu binäju da Finä a Sann-a, pe ese declasä a fermäta a-i 30 d'otubre d'u 2008.

## Inpianti
U fabricóu pe-i viagiatuì u l'è 'na custruçiùn a tréi cen: a-u cian terén u se ghe tröva u cafè e i vêgi spurtelli p'ou serviçiu cumerciäle d'e FS; a-u segundu cian, ch'u l'è a-u livellu d'e curisse, int'e stansie alantùa a l'üzu d'i inpieghè FS u gh'è u cumandu d'a Münicipäle d'Arbissöa e a l'ürtimu, a-u tèrsu cian, de stansie p'ou persunäle d'e FS.

D'e quattru curisse ch'a traversan, d'ancö i treni rivan e partan sulu che insc'â 2 e insc'â 3, mentre a 1 e a 4 sun stète serè.

Segundu a clascifica de RFI a staçiùn d'Arbissöa a l'è 'na staçiùn de categuria "d'argentu".

## Muvimentu
A staçiùn d'Arbissöa a l'è servia da-i treni regiunäli de Trenitalia, che p'â ciü parte se fèrman chì.

## Serviççi
A staçiùn a dispunn-e de:
*  Säla d'ateiza
*  Cafè

## Interscangi
*  Curiere TPL Linea d'u trasportu püblicu lucäle d'a pruvincia de Sann-a.
*  Màcchine de ciassa.

## Notte


## Ätri prugètti

Categorîa:D'Ätu d'Arbissöa
Arbissöa
Staçiùn de Väze

A **staçiùn de Väze** (*stasiùn de Varàsse* o *Vaàsse* in-tu grüppu Lìgüre de sentru punènte, *stazione di Varazze* in italian) a l'è ina staçiùn feruviària ch'a se treuva in insc'â liĝn̂a Zena-Vintimiggia, averta a partì da-u 1968, a l'e au serviçiu du comüne de Väze in-ta pruvinsa de Sann-a.

## Stòja

## Inpianti
Segundu a clascìfica de RFI a staçiùn de Väze a l'è ina staçiùn de categurîa "d'argéntu".

## Interscangi
*  Coriëre TPL Linea d'u trasportu püblicu lucàle d'a pruvinsa de Sann-a.
*  Tascì.

## Galerìa de immagine

Stazione Varazze 01.JPG|A banchinn-a d'a staçiùn
Stazione Varazze 03.JPG|Ätra vista d'i binäi


## Nòtte


## Ätri prugètti

Categorîa:Vâże
Väze
Staçión de Rensén

A **staçión de Rensén** (*Stazione di Arenzano* in italian) a l'é ina staçión feroviària ch'a se treuva in sciâ ferovîa Zêna-Vintimìggia, averta a partì da-o 1968, a l'é a-o serviçio do comùn de Rensén, inta Çittæ metropolitann-a de Zena.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión de Rensén a l'é ina staçión de categorîa "d'argénto".

## Interscangi
*  Coriêre AMT (ecs ATP eserciçio) do trasporto pùblico locàle da Çittæ metropolitann-a de Zena
*  Tascì

## Galerìa de inmagine

Arenzano - stazione ferroviaria - treno Italicus-Gondoliere.jpg|In tréno Italicus-Gondoliere a-a staçión de Rensen (1983)


## Nòtte


## Âtri progètti

Rensén
Staçión de Zêna Vêxima

A **staçión de Zêna Vêxima** (ascì sôlo **staçión da Vêxima**, *Stazione di Genova Vesima* in italiàn) a l'é 'na staçión feroviària ch'a se trêuva in sciâ ferovîa Zêna-Vintimìggia. Avèrta a partî da-o 1868, a l'é a-o servìçio do comùn de Zêna, capolêugo da sò çitæ metropolitànn-a, pi-â fraçión da Vêxima, pàrte de l'unitæ urbanìstica de Crêvai do Monicìpio VII Ponénte (circoscriçión de Ôtri).

## Stöia
A staçión de Zêna Vêxima a l'é stæta inougurâ inte l'ànno 1868, a-o moménto de l'avertûa do tòcco de ferovîa conpréizo tra e dôe staçioìn de Ôtri e de Sànn-a.

## Inpiànti

Inta staçión gh'é sôlo dôe colìsse pasànti e 'na grànde banchìnn-a mìssa a-o sò céntro, conligâ a-a Stràdda Ourélia pe mêzo de 'n sotopasàggio. A banchìnn-a a l'é decorâ da vàrri giardinétti con èrboi, pàrme e âtri tîpi de ciànte. No gh'é de bigeterîa e o fabricâto viâgiatoî, scitoòu in sciâ banchìnn-a tra e dôe colìsse, dòppo ch'o l'êa stæto convertîo in abitaçión privâ, in sciâ fìn o l'é stæto do tùtto seròu.

Segóndo a clascìfica de RFI a staçión da Vêxima a l'è 'na fermâta de categorîa "brónzo".

## Moviménto
A staçión de Zêna Vêxima a l'é servîa sôlo da servìççi regionâli e metropolitén de Trenitalia, inte l'ànbito do sò contràtto de servìçio co-a Región Ligùria, co-in tràfego ch'o l'é però limitòu a-o sôlo perîodo estîvo. Pe caxón do sò scàrso tràfego feroviàrio, a l'é l'ùnica tra e 23 staçioìn zenéixi gestîe da RFI dónde no gh'é 'na fermâta regolâre di trêni do servìçio feroviàrio urbâno da çitæ.

## Servìççi
A staçión de Zêna Vêxima a no dispónn-e de nisciùn servìçio in particolâ. Lóngo o lâto da staçión vèrso o mâ gh'é 'n parchézzo pe-e outomòbile.

## Interscàngi
Da-arénte a-a staçión, in sce l'Ourélia, gh'é a fermâta de coriêre de "A Vêxima" (*Vesima*).
*  Coriêre AMT do traspòrto pùblico provinciâle da çitæ metropolitànn-a de Zêna (lìnia 708, ecs lìnia 8).
*  Tascì.

## Nòtte


## Âtri progètti

Vêxima
Burhinidae

**Burhinidae** (Mathews, 1912) a l'é 'na famiggia d'öxelli limicoli inte l'órdine *Charadriiformes*. Én prezénti inte regioìn tropicâli de tùtto o móndo ma anche in Eoröpa e in Oustràlia. Àn fòrti becchi, éuggi giàni, ganbe lónghe de cô mimético. 

*Burhinus oedicnemus* a l'é a sôla menn-a prezénte in Italia e co-in nómme zeneize registròu da-o Paganini: **Scuriatón**. 

## Scistemàtica e nommi

Inta clasificaçión de Linneo i *Burhinidae* êan scitoæ inte l'órdine Grallae, e o Scoriatón o l'aiva o nomme *Charadrius oedicnemus.*

A-o di d'ancheu o no fâ ciù parte do genere *Charadrius*, scibén che segóndo o pài di scentìfici moderni o scoriatón o saieiva l'öxello ciamòu charadrius inti testi clàscici e inta Vulgata. O prìmmo a fâ sta identificaçión o l´é stæto Conrad Gesner  

A pòula ***χαραδριός*** a l'é 'n derivòu de *χαράδρα* 'torénte'

***Burhinus*** o l'é 'n nomme conposto da-e pòule grêghe Bous 'beu' e Rhis 'bécco'

O nomme ***Oedicnemus***, in càngio, o s'atreuva pi-a prìmma vòtta inta *Histoire de la nature des oyseaux* de Pierre Belon. D´vn Oftardeau tenant quelques enfeignes de l´Oftarde: à qui n´auons trouué meilleur nom moderne, ne ancien, que Oedicnemus [...] la courtoifie de monfieur Daniel Barbarus, gentilhomme Venicien, patriarche d´Aquilee, nous a obligé confeffer auoir eu maints portraits des fiens.

Ceft, qu´il a les iambes groffes au deffous du ply des genoux [...] doc pour le faire mieux cognoiftre luy auons laiffé ce nom Oedicnemus

## ''Burhinus oedicnemus''
O ***Scoriatón*** ò ***Testón*** (*Burhinus oedicnemus* -Linnaeus 1758; in Italiàn *Occhione*) o l'à e ciumme mimétiche, cô maròn ciæo con rigatûe de néigro, còrpo massìccio, testa gròssa, arióndâ, becco giàno, cùrto robùsto e drîto co-a pónta de cô néigro, ganbe lónghe robùste da coridô, éuggi grendi che ghe perméttan de védde ben anche de neutte, e de cô giàno.

O l'é difûzo in Eoröpa Mediterània, Turchîa, Mâ Neigro. O seu habitat són i terén avèrti arsoîi, con scàrsa vegetaçión, erba bassa, pìn de prie e sasci, de spésso in vixinànsa de zöne ùmide, còste, estoài. In sti anbienti, o Testón, inmòbile e acociòu a tæra, o l'é invixibile; anche o nîo o l'é invixìbile perchè mimetizòu tra i sasci, e e êuve pösæ in tæra àn ina coloraçión scìmile a-e prîe. Se 'n predatô o s'avixinn-a, a femina ch'a côa a fìnze 'n' äa rótta e a s'alontann-a. Pe l'àndio de fâ o nîo in tæra o l'é dîto in ingléize *stone curlew* ('chiurlo delle pietre'). 

O se nûtre de vermi, insetti, lumasse, retili, ratti de canpagna.

In Italia o nidìfica inte gæe di sciùmmi da Cianûa Padann-a e Àta cianûa do Friôli dîta "Magredi", Maremma Toscann-a e Laçiâle, Gargano, Murge, Sicilia e Sardegna.

O Scoriatón, quæxi o voêise dimostrâ d'êse atîvo de néutte, o cànta dòppo o tramónto.

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Oxelli
Gazözza

A **Gazözza** (scrìtu ascì Gaṡeuṡṡa, in zenese semplicemente *gazeu*, in finarìn *ga<u>s</u>ö<u>s</u>a*, in imperiése ciamà *gaśöśa*, *gasōēsa* in urmeàscu, gazö in nuvese, *gaẑôẑẑa* intu dialettu de Andöa) a l'è ina bevanda sensa àlcol cumposta da àiva gazà e sücca(r)u c'a se pö ascì arumatizà cun u limùn o cu'i mandarìn, a segunda da tradisiùn lucàle.

## Stòia

Inisialmente cumercializà cun a tìpica butìa cu'a balétta (de sòlitu ina bìa de veddru), a primma bevanda c'a se seméia a l'udierna gazözza industrià eurupéa a saiéva uiginàia du 1872, grassie a l'invensiùn del'inzegnê inglése Hiram Codd, inventù de stu mecanìsmu pé mategnì gazàe e bevande.

Grassie a stu particulà scistemma chi cumensa ina rapida difuxiùn da gazözza a partì dai primmi ànni du Növesentu, peò in ritruvamentu ciü resenteu n'ha mustràu l'existénsa de in beviàggiu du tüttu scìmile rizalènte au 1840, ritruvau apuntu intu 2017 int'in antìga imbarcasiùn naufragà in Sri Lanka, prudotta zà cun metudi industriàli.

In Euròpa cumunque a bevanda a tröva furtüna e a se difunde prinsipalemente intu segundu dòppu guèra, cun a custrusiùn de primme fabriche specializàe survatüttu in Svìssea e ascì in Italia,  fra e primme inprése a nàsce se pònan ricurdà a *Fabbrica di Gazose e Seltz*, avèrta a Mendrîxu (Mendrisio) intu Cantùn Ticin zà atìva peò a partì intu 1883 intu setù cumerciàle da ventita de l'àiva gazà e a prudusiùn artigianàle da famìa Scaffidi, atestà in Sicilia inti prìmmi anni 30.

In Ligüia e Piemunte e primme gazözze cumercializàe sun quella prudòtta cun l'Àiva de Caissàn, a partì dau 1961, quella di frài Sciandra de Garesce, difüza intu bàssu Piemunte e ascì inta zòna du punente, prinsipalmente inti ànni 70, assemme aa Gazözza de Lurìsia, cumercializà a partì dai ànni 50 e ancùa aù fabricà cun sulu i limùi de Amalfi (Campannia).

A livellu mundiale a l'è ascì famùza a Sprite, nasciüa inissialmente in Germannia sutta aa màrca Fanta, pòi passà sutta au grùppu Coca Cola di statti Statti Ünii d'Amé(r)ica.

Ancöi restan in cumerciu diferenti màrche de gazözza, cumme quelle zà mensciunàe, a parte a Sciandra, ancöi nu ciü prudòtta, sustituìa dunca da quella de l'Àiva San Benàrdu, che dau 2020 a l'ha rilanciàu a prudusiùn de bibite inta valà du Tànau.

## Varietài
E varietài da gazözza e sun bén bén svilupàe, difatti e ciü famùze sun arumatizàe cun u limun, ma tradisiunalmente a bibita a se pö acumpagnà cun i güsti de aància, lampùn, früti de bòscu, muscàu e nu sulu, a segunda da zòna. Cunsumà ascì cun a bìra a pìa u numme inte stu càxu de *Panaché*.

## Nòtte


## Vuxi curelàe
* Tè
* Cafè

## Àtri prugètti

Categorîa:Beviaggi
Staçión de Zêna Pêgi

A **staçión de Zêna Pêgi** (ascì sôlo **staçión de Pêgi**, *Stazione di Genova Pegli* in italiàn) a l'é 'na staçión feroviària ch'a se trêuva in sciâ ferovîa Zêna-Vintimìggia. Avèrta a partî da-o 1856, a l'é a-o servìçio do comùn de Zêna, capolêugo da sò çitæ metropolitànn-a, pi-â delegaçión de Pêgi.

## Stöia
A staçión de Zêna Pêgi a l'é stæta inougurâ inte l'ànno 1856, a-o moménto de l'avertûa do tòcco de ferovîa tra e dôe staçioìn de Sàn Pê d'Ænn-a e de Ôtri.

## Inpiànti
### Pasagê
Inta staçión de Zêna Pêgi gh'é dôe colìsse pò-u servìçio pasagê, co-o colegaménto tra e dôe banchìnn-e e co-o fabricâto viâgiatoî ch'o l'é poscìbile gràçie a doî sorviapasàggi.

Segóndo a clascìfica de RFI a staçión de Pêgi a l'é 'na staçión de categorîa "d'argénto".

### Mèrçe
Into pasòu, da-arénte a-a staçión gh'êa 'na magazìn pe-e mèrçe, dotòu de 'na sò colìssa ma, scibén ch'o l'é ancón in pê, o no vêgne ciù dêuviòu e o sò ciasâ o l'é stæto convertîo into parchézzo da staçión.

Vèrso levànte, in corispondénsa do pónte in sciâ Voêna, gh'é 'na colìssa de colegaménto co-o depòxito petrolìfero da socjêtæ Carmagnani de Mortiòu, ch'o l'é pe cóntra ancón in ûzo ma o vêgne comandòu da-a staçión de Zêna Séstri Ponénte Ariopòrto.

## Moviménto
A staçión de Zêna Pêgi a l'é servîa sôlo da colegaménti regionâli e metropolitén de Trenitalia, inte l'ànbito do sò contràtto de servìçio co-a Región Ligùria, lighæ sorviatùtto a-o servìçio feroviàrio urbâno de Zêna. A ògni mòddo, gh'é 'n çèrto tràfego de convòlli pasagê ascì, co-in trêno ch'o se fèrma chi ciù ò mêno ògni chìnze menûti inte ciaschedùnn-a de dôe direçioìn.

## Servìççi
A staçión a dispónn-e de:
*  Bigeterîa ötomàtica
*  Sâla d'atéiza
*  Servìççi igénichi
*  Parchézzo
*  Cafè
*  Ristorànte
*  Barachìn da giornâli
*  Bitêghe
*  Ascensô

## Interscàngi
Da-arénte a-a staçión gh'é a fermâta de coriêre de "Pêgi FS/Mûzei Pravexìn" (*Pegli FS/Musei Pallavicini*) e, a 50 mêtri de distànsa in sciâ Stràdda Ourélia, a l'é servîa da-e dôe fermâte de "Longomâ (1 e 2)/FS-Mûzei Pravexìn" (*Lungomare/FS-Musei Pallavicini*).

Pe de ciù, a 300 mêtri da-a staçión, gh'é o scâ do servìçio marìtimo do Navebus, gestîo lê ascì da l'AMT e ch'o colêga pe mâ o quartê de Pêgi co-a zöna do pòrto antîgo, óltre che quéllo di bàrchi de l'inpréiza Alimar, ch'a l'inàndia de escurscioìn turìstiche scìnn-a Camóggi e a-e Çìnque Tære.
*  Coriêre AMT do traspòrto pùblico locâle da çitæ metropolitànn-a de Zêna (lìnie 1, 71/, 93, 189, 189/, 190, N2).
*  Tascì.
*  Inbàrco do servìçio Navebus

## Galerîa d'inmàgine

Immaggine:Stazione di Genova Pegli.jpg|Âtra vìsta do cazaménto da staçión
Immaggine:Stazione FS Pegli Genova 02.jpg|Vìsta de colìsse inta staçión e do sò sorvapasàggio
Immaggine:Stazione FS Pegli Genova 01.jpg|A staçión de néutte


## Nòtte


## Âtri progètti

Pêgi
Demueluìn

I **Demueluìn** (in grafîa ofiçiâ **Demoeloìn**) són in duétto do folclôre lìgure nasciûo ofiçialménte inta stæ do 2016, formòu da-o Fabio Boesino – vôxe e ukulele – e da-o Giacomo Burdo – vôxe e chitâra, mandolìn e ukulele.
A grande pasción pi-a chitâra e a mùxica d'outô de matrîce americâna do Burdo a s'é intonâ co-a ripropoxiçión de réixe e da tradiçión dialetâle lìgure do Boesino, estimòu da lóngo ténpo di *[[Tralalêro|Trallalêro]]*. E coscì i doî se són atrovæ a dâ vivaçitæ con entuxàsmo a-e fêe e a-e fèste d'ògni tîpo.

L'êse boìn a-adatâse e no êse mâi stràcchi són a fòrsa di Demoeloìn, de lóngo lèsti a tiâ fêua in struménto e a cantâ 'na cansón. O l'é fòrte drénto de lô o dexidêio de comunicâ quéllo ch'o va sarvòu da l'estinçión: o Zenéize, patrimònio colturâle e, into mæximo ténpo, sànn-a e tradiçionâle demôa.
O sò repertöio o l'é 'n viâgio ch'o pàrte da-i gréndi tòcchi dialetâli lìguri, o tócca e regioìn da-arénte anando aprêuo a-a tradiçión popolâre italiànn-a e o l'arîva a Zêna, dónde i doî són nasciûi, co-a sò nêuva propòsta muxicâle folcloristica.

## Quéllo ch'àn fæto
**Cronologîa**:

- Agósto 2017 : l'é sciortîo o scìngolo “Tou li” in léngoa zenéize, conpòsto con l'amîgo Mike fC, tòcco fòrte e òsescîvo, ch'o l'é sùbito diventòu 'n torménto into panoràmma lìgure.

- Agósto 2018 : sciòrte “Alêgri”, segónda colaboraçión co-o Mike fC, tòcco ch'o métte in evidénsa o tón e o stîle di tréi mìssi insémme.

- Frevâ 2020 : I Demoeloìn partéçipan a-o Festivàl da Cansón Lìgure de Sàn Zòrzo d'Arbénga (Savónn-a), dónde són segóndi in clasìfica tra i Grùppi co-o tòcco “Bèllo ch'o l'é”, balâta sonöra da-o tón interiôre.

- Zùgno 2021 : Sciòrte o sò scìngolo “Tò-u diggo òua” co-o quæ se piàsan a-o tèrso pòsto tra i Grùppi a-o Festivàl da Cansón Lìgure de Sàn Zòrzo d'Arbénga (Savónn-a).

## Nòtte


## Vìdeo in sce youtube
* Alêgri (co-o Mike fC)
* Stornelli
* Bello ch'o lé
* Tou lì (co-o Mike fC)
* Che pru!

## Links e contàtti
* Youtube: I Demueluin
* Spotify: I Demueluin
* Facebook: demueluin
* Instagram: demueluin_official
* 

Categorîa:Muxica da Liguria
Hannover

**Hannover** ò Annover (*Hannover* in tedescu) a l'è 'na çitæ da Germania.
A l'è a capitâ do *Land* da Bassa Sasònia e a g'à ciû ò meno 534.049 (31 Dex. 2020) abitanti.

## Giögrafia

## Stöia

## Pòsti de interesse

Immaggine:Opernhaus Hannover.jpg|O tiàtro de l'òpea
Immaggine:2021-04-27 Kreuzkirche Hannover 01.JPG|Vista da-a ciàssa Ballhof do canpanìn da gêxa de Santa Croxe
Immaggine:Herrenhäuser gärten 2.jpg|I giardìn reàli Herrenhäuser


## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Feste e fêe

## Nòtte


## Comunicaçioìn

## Àtri progetti

Categorîa:Çitæ da Germània
Convençión de Monbèllo

A **Convençión de Monbéllo**, da-o nómme da fraçión de Limbiate dónde a l'é stæta firmâ a-i 6 de zùgno do 1797, a l'é 'n tèsto ch'o l'é stæto inpòsto da Napolión Bonapàrte a-a Repùbrica de Zêna, into quæ a l'êa decîza a fìn do regìmme òligàrchico e aristocràtico e a nascìta da democràtica Repùbrica Lìgure. Into tèsto de l'acòrdio, ch'o saiâ aprovòu a Zêna a-i 9 de zùgno, o Bonapàrte o l'avéiva alegòu ànche 'na lìsta de 22 persónn-e dezignæ pe formâ o nêuvo govèrno. A ògni mòddo, inte 'sta lìsta chi êan inclûzi di nòbili ascì, cómme o marchéize Giàcomo Màia Brìgnoe. Tâle govèrno, dîto "provizöio" dæto che a nêuva Costituçión a no l'êa ancón intrâ in vigô, o l'à iniçiòu o sò mandâto a-i 13 de zùgno, avéndo a-o sò càppo pròpio o Brìgnoe, o quæ a-a fìn o cangiâva sôlo a sò dignitæ da dûxe a prescidénte. 

Dónca, 'sta convençión chi fondamentalménte a l'inponéiva l'adoçión da nêuva Costituçión a-a Repùbrica, stabiléndo za dötræ caraterìstiche prinçipæ do sò ordinaménto, cómme 'n parlaménto a dôe càmie, 'n govèrno da quésto elètto e 'na sudivixón in comùn e distréiti, pöi diventæ giurisdiçioìn, ch'o l'avésse abandonòu o regìmme, scìnn-a quéllo moménto dêuviòu, di rapòrti privilegiæ tra a capitâle e o sò domìnio. Inte l'inmediâto, pi-â Repùbrica Françéize, o Napolión o s'êa riservòu pe-i 14 de zùgno a nòmina de quésto govèrno provizöio de 22 ménbri, dónca goidòu da-o dûxe uscénte. Pe de ciù, a l'êa pi-â prìmma vòtta ventilâ a poscibilitæ de l'incorporaçión into teritöio da Repùbrica di coscì dîti féodi inperiâli.

## Nòtte


## Colegaménti estèrni
* 
* 

Categorîa:Repùbrica de Zêna