Aidano Schmuckher

**Aidâno Schmuckher** (Zêna, a-i 23 d'òtôbre do 1921 - Zêna, a-i 29 de novénbre do 1996) o l'é stæto 'n scritô e giornalìsta italiàn, fra i magioî studiôxi da coltûa, do folclôre e de l'etnografîa lìgure, argoménti a-i quæ o l'à dedicòu 'na produçión leterâia asæ fecónda.

## Biografîa
O l'é andæto a schêua inte l'Institûto Magistrâle Litòria de Zêna. O l'à comensòu i seu stùddi universcitâi a Venéçia, into Rêgio Institûto d'Economîa e Comèrcio de Venéçia pò-u córso de làorea in Léngoe e letiatûe foestêe co-o fâ ezàmmi scìnn'a-o 1946 (ascì se con l'interuçión de dötréi ànni a caxón da goæra) ànno dond'o l'é pasòu a l'Institûto Universcitâio de Magistêro de Zêna dond'o s'è laoreòu, into 1957, in Pedagogîa. Inte l'ànno 1960 o l'à avûo l'abilitaçión pe mostrâ a léngoa e a letiatûa italiànn-a, a stöia e a giografîa, inte tùtte e schêue. O l'à insegnòu pò-u ciù inte schêue normâli e médie e, dòppo, inte schêue èrte ascì e pàssa a colaborâ con l**UNI.T.E.'' (Universcitæ da Tèrsa Etæ).

O l'à comensòu cómme giornalìsta inti [[Anni 1950|ànni '50]] e, a-o prinçìpio, o s'é òcupòu de crìtica tiatrâle e cinematogràfica co-o colaborâ con vàrie revìste de coltûa cómme ''[[Cenobio (revìsta)|Cenobio]]'' ([[Svissea|Svìsera]]), ''[[Lares (revìsta)|Lares]]'' ([[Bari|Bâri]]), Stöia e Mêxìnn-a Popolâre ([[Romma|Rómma]]), o Cantastöie (R.E.). O l'à curòu e portòu avànti vàrri cineforum pe figeu e gréndi.

Vèrso a fìn di [[Anni 1940|ànni '40]] o l'à fondòu a câza editôa "''Typis''" ch'a l'à publicòu di lìbbri ciufîto inportànti pe ciù de doz'ànni.

Da l'ànno [[1957]] o l'é stæto scrîto inte l'àlbo di publicìsti.

O l'à travagiòu pe tànti Giornâli: ''[[Il Secolo XIX]]'', ''[[Il Cittadino]]'', ''[[Il Corriere Mercantile]]'', ''[[La Gazzetta del Lunedi]]'', e âtri giornâli. Inte l'ànno de schêua 1959/60 o l'à tegnûo 'n córso de trasmiscioìn a l'[[aràdio]] co-o fìn d'òfrî a méistri e scolâi di mézzi pe de riçèrche e di stùddi de l'anbiénte. Into [[1961]] o l'à conseguîo o tìtolo de "Specializaçión in cinematografîa formatîva" a [[Turin|Torìn]], inte l'Institûto Nêuve Profescioìn do Ministêro da Pùblica Instruçión. O l'à scrîto o sogètto pe 'na série de cartoìn animæ instrutîvi; "''E desdìcce do Pic''". Inti ànni quand'o l'à insegnòu inta schêua normâle, o l'à fæto di documentâi instrutîvi co-i seu mæximi scolâi. O l'à colaboròu con revìste e setimanâli pe figeu e-educatoî: ''[[Lo Scolaro]]'', ''[[Segnalibro]]'', ''[[Almanacco della letteratura giovanile]]'' (Firénse 57/58), ''[[Schedario Vita meravigliosa]]'', ''[[Andersen]]'' e âtre.

O l'à comensòu co-o studiâ o [[Tiatro|tiâtro]] e o [[Cine|cîne]] lìgure e, a-a fìn di ànni '50, o l'è pasòu a-o studio da stöia de tradiçioìn popolâri de Zêna e da Ligùria e o l'à scrîto tànti lìbbri in sciô folclôre, in sciâ stöia e in scê tradiçioìn do pòsto tocàndo tùtti i cànpi da vìtta: da-a nàscita a-o maiézzo, a mòrte, a vìtta religiôza, a mùxica, o strionézzo, o travàggio e a cuxìnn-a, ecétera, ma o l'é andæto ascì a-o de la di confìn da Ligùria.

O l'à curòu ascì 'n "''Diçionâio zenéize pe-i figeu - con diségni, ilustraçioìn e l'azónta de mòddi de dî e provèrbi''" - ([[Tolozzi Editori|Tolòssi]], ed. 1981).

O l'é stæto diretô do setimanâle "''[[Il Comune di Genova]]''" publicòu da l'aministraçión Cìvica e diretô responsàbile ascì do boletìn d'[[A Compagna|A Compàgna]] e inti [[Anni 1970|ànni '70]] o l'à travagiòu cómme responsàbile a-e Pùbliche Relaçioìn do Proveditorâto a-i Stùddi de Zêna. Inte l'ànno [[1972]] o l'à fondòu e dirètto, scìnn'a-o [[1992]], 'na publicaçión semestrâle dond'o l'arecugéiva e o publicâva i frûti de seu riçèrche stòriche e tòcchi seu e de âtri apascionæ do folclôre lìgure: "''Archìvio per le tradizioni popolari della Liguria''".

O seu vàrio e aprofondîo travàggio de riçèrca o l'à prodûto 'na grànde òpera conplescîva, inte tréi volùmmi: "''Folklore de Liguria''" publicòu da-a Cassa di Risparmio di Genova e Imperia.

O [[Geo Pistarìno|Gêo Pistarìno]], Préscide da Facoltæ de Létere de l'[[Universcitæ di Studdi de Zena|Universcitæ de Zêna]], inta prefaçión a-o "''Folklore de Liguria''", o l'à scrîto: (…) ''la sua è una visione globale che spazia dalle parlate alle fasi della vita umana, i giochi infantili, la scuola, l'amore e il matrimonio, la vita militare e il patriottismo, la vecchiaia e la morte, dal mare alla vita religiosa, dalla stregoneria alla musica, dalla danza alle feste''. (…)

Inte l'ànno [[1973]], o Comùn de Zêna o l'à nominòu Aidâno Schmuckher ménbro de l'Asenblêa de l'Énte Outònomo do [[Tiâtro Stàbile de Zêna]].

Inte l'ànno [[1978]] o l'à fondòu, con dötréi amîxi, l'Académia do Pésto, con tànto de Statûto: "''e quæ inteçioìn són quélle de valorizâ, e mêgio fâ conósce, a sànn-a cuxìnn-a da nòstra tæra e i seu ræi ma delicatìscimi vìn''". Pe de ciù, a-o Schmuckher, o [[Gìggi Marzullo|Gìggi Marzùllo]] o gh'à dæto o tìtolo de "''pestòlogo''" inta manifestaçión do "''Telethon '91''" ch'a s'é tegnûa a Zêna.

Inti [[Anni 1980|ànni '80]] o l'é stæto delegòu regionâle da ''FE.R.P.I.'' lìgure (Federaçión Relaçioìn Pùbliche Italiànn-a).

O l'à curòu e trasmiscioìn da "''Vêgia Zêna''" pe ''[[Ondaradio 102]]''.

Insémme a [[Edward Neill]] o l'à publicòu dôe arecugéite de cansoìn popolâri lìguri e [[Trallalero|trallalêro]]: "''Canti popolari della vecchia Genova'' (registræ da-o vîvo)" e "''I Arrecheuggeiti''" arecugéite de tralalêro lìguri, pi-â "A Compàgna" o l'à scrîto con Bergoet e E. Bergonzi 'na cansón zenéize "''Tiâtro Carlo Felice''" e o l'à parteçipòu a-o 1° Fèstival da cansón lìgure, òrganizòu da l'Aziénda de Sogiórno de Ciâvai, into Lùggio do '64 co-îna cansón "Ventixeu settembrin" di Schmuckher e Mainardi.

O l'à riçevûo prèmmi e riconosciménti e in particolâre o Prémio Caffaro, pò-u "''Teatro e spettacolo a Genova e in Liguria''" (1976), o prémio "''Rina Govi''", Milàn (1986) - (…) ''per il lungo, illuminato, intelligente impegno nello studio, difesa e valorizzazione del patrimonio culturale ligure'' (…) ''perché a coltûa végia de mil'ànni di Poæ a no vàdde pèrsa'' (…)" e âtri riconosciménti no mêno inportànti.

Tànta génte de cónto, da-o pónto de vìsta colturâle n'àn parlòu con grànde amiraçión quand'àn fæto e prefaçioìn di seu lìbbri. O Cézare Viazzi, diretô da sêde regionâle da [[Rai|RAI]], inta prefaçión a-o "''Teatro e Spettacolo a Genova e in Liguria''" (III ediçión 1978) o ciàmma: "uno dei pochi genovesisti".

L'Avocâto Gioâne Salvarezza, prescidénte do Tiâtro de Zêna pò-u "''Teatro e Spettacolo a Genova e in Liguria''" (II ediçión 1976, Prémio Càfaro) "(…) ''l'opera, mentre salva una mole di note ed informazioni che, se Schmuckher non avesse fermato sulla carta del suo libro, sarebbe andata perduta, è altresì notevole per l'ottima traccia storica'' (…).

L'Avocâto [[Gianni Dagnino|Giànni Dagnino]], Prescidénte da [[Càscia de Rispàrmio de Zêna e Inpêia]]: "(…) ''quest'ampia ricerca del dottor Aidano Schmuckher, è il frutto del paziente lavoro  dello studioso genovese durato vent'anni.'' (…).

O l'é stæto Aidâno Schmuckher a descrovî ascì l**Arecugéita di provèrbi e mòddi de dî, vôxe popolâri e màscime* do [[Martin Piaggio|Martìn Piàggio]] - da 'n manoscrîto inédito publicòu da l'Institûto Giogràfico Agostiniàn, Zêna 1970 - e inti ànni '70 'n inédito tèsto tiatrâle manoscrîto, de lóngo do Martìn Piàggio, do quæ o l'à curòu a traduçión da-o zenéize a l'italiàn: "*E giöxie do Sciô Regìnn-a*" cómme testimònia 'na létera de conplimenti do 22 de zùgno do 1976 da pàrte de [[Ivo Chiesa|Îvo Chiesa]], alôa diretô do Tiâtro Stàbile de Zêna.  

O travàggio de Schmuckher, in sciâ tradiçión popolâre, o no s'é fermòu inti confìn regionâli che, in càngio, són andæti a-o de la pe capî, conósce e fâ conósce relaçioìn e ligàmmi co-e âtre regioìn italiànn-e: e defæti o gh'àiva contàtti con céntri colturâli e muzêi de âtre regioìn ma de âtri Pàixi ascì cómme a [[Fransa|Frànsa]] e a [[Spagna|Spàgna]].

Questo seu spaçiâ sénsa atrofizâse, o se peu acapî da-o seu corìcolo za notévole scìnn-a da-i [[Anni 1960|ànni '60]], sorviatùtto pe quéllo ch'o rigoàrda o spetàcolo inte l'ànbito da tradiçión popolâre lìgure.

Lùcca Ponte, lê ascì apascionòu scritô lìgure, o l'à scrîto do Schmuckher: "(…) *mi no conoscéiva l'òmmo, benscì asæ bén a personalitæ da seu pénna e dónca o seu rapòrto d'amô pi-a nòstra tæra coscì cómme inti sò lìbbri o l'é rilevòu da l'evidénte scrupoluxitæ de seu riçèrche e da-a serietæ dignitôza de seu òpinioìn (pénso a-e seu recenscioìn e a-e publicaçioìn in scî argoménti lìguri) e, no ùrtimo, da-a seu pröza de lóngo bónn-a de coinvòlge e interesâ, sentô infalìbile do spìrito che o sponciâva''. (…)"

Aidâno Schmuckher o l'é mòrto a-i 29 de novénbre do  1996 inta seu câza a Zêna.

## Prémmi

* Premio Caffaro - 1976
* Premio Rotary Club - 1978
* Premio Regionale Lìgure - 1978
* Premio Cultura Ligure -1978
* Premio Rina Govi - Milano - 1986
* Premio Euroassenblaggio Cultura - Spoleto -1990
* Premio Trent’ànni di Giornalìsmo -1991
* Premio Luigi De Martîni – de "A Compagna" - 1993

## Òpere
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Nòtte


## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Gente de Liguria
Schmuckher, Aidano
Schmuckher, Aidano