Figùi

I **Figùi** (*Figoui* in figùn) i l'é(r)an de gènte lìgü(r)i da Rive(r)a de Punènte che, du Quattrusèntu, e sun migrèi inta Pruvensa, purtanduse apröu u sò parlâ.

## Sto(r)ia
### U(r)igine du numme
U numme "figùn" u ne vegne da in blasùn dètu a ste gènte da Rive(r)a de Punènte che, andandu a stà in Pruvensa, e s'é(r)an purtèi apröu ascì a sò lengua. L'u(r)igine de stu nume(r)attu, ch'u g'ha de mensiùi fina du Quattrusèntu, a l'è stèta mustrâ inte de mane(r)e dife(r)ènti; de prubabile a sa(r)ea pe(r)ò da ligâ au nume(r)attu pa(r)eggiu duve(r)àu fina au dì d'ancöi dae cumünitè in gì(r)u aa Rive(r)a de Punènte pe' ciamâne e sò gènte. Stu nume(r)attu, duve(r)àu tantu a l'estremitè de levante da Pruvensa che, a l'entrutèra, au de là du spartiègua, u l'è ancù ditu ai punentìn che, intu passàu, i ghe muntavan a vènde e fighe.

Dae testimunianse scrite u se vegghe pe(r)ò che, a l'imprinsippiu, stu nume(r)attu u l'é(r)a bèn duve(r)àu inta Ligü(r)ia intrega, nu tantu pe' ciamâne tütte e gènte ma, de precisu, numma che pe' quelle ciü pove(r)e, ch'e nu gh'axevan ina gran nomina e che de spessu e l'é(r)an custrette a migrà, purtanduse apröu u numme de figùi ch'u gh'è dunca restàu intu parlâ pe' pa(r)eggi seculi.

### A culunisasiùn lìgü(r)e
A vegnüa de manènti lìgü(r)i inta Pruvensa de levante, fra a segunda mitè du Trexèntu e a fìn du Quattrusèntu, a l'è stèta in fenomenu ciütòstu estesu, ch'u l'ha purtàu au creasiùn de cumünitè intreghe. Sta migrasiùn, spunciâ dai scignu(r)i du pòstu, a l'é(r)a stèta ciamâ pe'u spupulamèntu da regiùn, caxunàu dae epidemìe de pèste negra, survetüttu quella du 1348, e da ina sé(r)ie de guère sivìli. Fra de sti lì, du 1382 u gh'è stètu in gran cunflittu fra i Angiuìn e i òmmi du prinsipe Dü(r)assu pe'a a sucesiùn da Giuànna de Napuli, cuntessa de Pruvensa, e pöi, fra u 1389 e u 1399, a guèra cumbatüa dau Raymond de Turenne cuntr'ai Angiuìn e ai antipappi d'Avignùn.

Pe' tütte ste raxùi, du Quattrusèntu pa(r)eggi paìsi da Pruvensa i l'é(r)an finìi in abandùn, e u chinâ da pupulasiùn u faxeva difissile u vegnì meju de l'ecunumìa spunciàu dau Renâtu d'Angiò, rè de Napuli e cunte de Pruvensa dau 1434 au 1480. Cuscì, pe'e regiùi ciütòstu ruinèi in gì(r)u a Grasse e a Draguignan, u s'è spunciàu pe' in pupulamèntu de gènte ciamèi survetüttu daa Rive(r)a de Punènte, ina tèra che alantu(r)a a patìva d'ina gran crisi purtâ dai rümescci ch'i interesavan a Repübbrica de Zena. U bugiâse da pupulasiùn u l'è stètu favurìu ascì dai ligammi ch'u gh'é(r)a zà fra e due regiùi e daa tendènsa di punentìn a l'emigrasiùn: avanti du Quattrusèntu i l'axevan zà truvàu pe' destinasiùn e tère de Zena intu Levante, a Sicilia e a Basilicâta fina dai tèmpi di ale(r)amichi e ancù a Còrsica e Sardegna du nord. De ciü, di primmi muvimènti vèrsu a Pruvensa i gh'é(r)an stèti fina dai ürtimi ànni du Duxèntu, cu'a furmasiùn du 1297 da scignu(r)ìa de Munegu e l'intrâ de famìe lìgü(r)i de cuntu inti fèudi pruvensâli.

L'emigrasiùn de famìe intreghe daa Ligü(r)ia a pà inandiâ cun atensiùn inte l'ambitu du prugèttu ciü grande, vegnindu regulâ da cunvensiùi e pulitiche ecunòmiche in sò faû ch'e l'é(r)an tòstu pa(r)egge fra tütti i câxi de culunisasiùn, scibèn che vusciüi da auturitè dife(r)ènti l'üna da l'âtra. Intu detaju, tra i prugètti de culunisasiùn, i sun cunusciüi quelli inta tabèlla chi sutta, inte l'urdine de dàtta du primmu trasferimèntu:

Levàu dunca u câxu particulà de Saint-Tropez e quelli, tardìi e de mênu impurtansa, de Vidauban e de Artignosc-sur-Verdon, u se pò vegghe cumme sti pupulamènti i l'han interesàu survetüttu e tère in gì(r)u a Grasse, Cannes e Antibu, a punènte du sciümme Va(r)u e, dunca, au de là da cuntêa de Nissa, cuntrulâ dai Savoia dau 1388. De ciü, sta regiùn a l'é(r)a limitâ daa valâ da Siagna a punènte e da l'Esterel a setentriùn, cu'e tère in gì(r)u a Fréjus e a Draguignan ch'e nu sun stète interesèi gua(r)i daa culunisasiùn lìgü(r)e, scicumme ch'e l'axevan patìu de mênu u spupulamèntu du Trexèntu. Tütta sta réa d'instalasiùi a g'ha da êsse stèta ligâ au besögnu de rangià u scistema de campagne ch'u se truvava a l'in gì(r)u di paìsi ciü impurtanti.

In sce l'u(r)igine di manènti, u gh'è numma che quarche câxu de pruveniènsa d'in pôcu ciü da punènte, ch'a ne vegne da ligammi de vasalaggiu cun scignu(r)i de famìe di Grimaldi e di Lascaris ch'i s'é(r)an interesèi ai prugètti de pupulamèntu, mèntre, e ciü votte, a l'è da truvà inte tère da diòcexi d'Arbenga. Stu fètu u l'è duvüu aa crisi che, cumme ditu, a curpìva sta regiùn, stretta tra i rümescci da repübbrica e e campagne militâri di ürtimi scignu(r)i feudâli du Punènte, cumme quella di Du Carettu cuntru a Zena fra i ànni Trènta e Quaranta du Quattrusèntu.

## Parlâ figùn


Immaggine:Mons aero.JPG|Munsu
Immaggine:Escragnolles aero 01.jpg|Escragnolles
Immaggine:Vue du village de Biot depuis le chemin de l’Orangerie d’Antibes.jpg|Biot
Immaggine:Rue Lascaris Vallauris.JPG|Vallauris

A testimuniansa ciü impurtante ch'a l'è restâ de stu gran bugiâse de pupulasiùi a l'è a memo(r)ia du sò parlâ de tipu lìgü(r)e, che du Seisèntu u l'è ditu êsse duve(r)àu pe'e relasiùi fra de cumünitè dife(r)ènti, a in livéllu ciü âtu che u pruvensâle e ciü bassu che u fransese. A ògni moddu, tèmpu du Sette-Öttusèntu u l'axeva finìu pe' pèrde d'impurtansa, tantu da scampà inte numma che i quattru paìsi dund'u se n'è sarvàu quarche testimuniansa: Munsu, Escragnolles, Biot e Vallauris.

A Munsu e, in parte, inta vixìna villa d'Escragnolles, u parlâ di figùi u s'è sarvàu fina a l'imprinsippiu du Növesèntu grassie aa pusisiùn destacâ du paìse, luntâna dae vìe de traffegu e cu'in'ecunumìa du bèllu serâ, faxèndu a tèmpu a prudüxe de testimunianse scrite du *moussencou* ch'e sun a ciü parte di scriti in figùn cunusciüi. U parlâ de Biot e de Vallauris, bèn ciü mescciàu cu'u pruvensâle, u l'ha sciurtìu a scampà fin'ai primmi ànni du Növesèntu pe'u sò va(r)û ciü âtu intu scistema lenguisticu lucâle, e ascì grassie ai ligammi ciütòstu stretti de sti paìsi, ch'i l'é(r)an di sciti impurtanti pe'a fabricasiùn da se(r)amica, cu'a Rive(r)a de Punènte, dunde e sò terecötte e l'é(r)an vendüe e de dunde, pe' di seculi, i ne sun vegnüi di artigièi a travajâghe.

## Nòtte


## Bibliografîa
* 

## Ligammi de fö(r)a
* 
* 

Categorîa:Gente de Liguria
Categorîa:Provénsa-Àrpi-Còsta Azùrra