Tûre di Grifi

A **Tûre di Grifi** (*Torre dei Grifi* o *dei Griffi* in italiàn) a l'é(r)a ina tûre d'Arbenga Veggia, faciâ sciü Vìa Rumma, ch'a faxeva parte du cumplessu de Cà di Seulìn, caciàu zü pe'i dànni patìi dau teramòttu du 1887.

## Sto(r)ia

Da tûre di Grifi, scibèn ch'a secce stèta fra e ürtime a êsse caciâ zü, u nu se sà gua(r)i da sò sto(r)ia. Inte primme liste de tûre da sitè, cumme int'in manuscrìtu du Seisèntu e inti stüddi du Giuseppe Cottalasso du 1820 e du Gerolamo Rossi du 1870, u nu gh'è de tûre ciamèi cun stu numme chi, ma in Sant'Eulàlia u l'è mensunàu numà che a tûre di cunti Seulìn, scignu(r)i d'Àutu e de Cravaüna. U l'è bèn prubabile che sta tûre de liste, dìta ascì *del Sig.r Giacomo Cepollino*, a curispundesse cu'a tûre di Grifi, che cu'a sò pusisiùn a se truvava intu cumplessu de cà de sta famìa. De cuntru, inti stüddi du Paolo Accame e du Raimondi di primmi du Növesèntu, a l'è dìta a tûre di Grifi, cumm'a l'è stèta ciamâ de lungu dae gènte da sitè. Stu numme u ne vegne de prubabile da quellu di sò primmi pruprieta(r)i, d'ina famìa che fòscia a staxeva in Arbenga inte l'etè de mezzu, mèntre e mensiùi lighèi ai Seulìn e ne sciorten daa famìa che, du Seisèntu e ancù de l'Öttusèntu, a ghe l'axeva in tésta.

A tûre di Grifi a l'è mustrâ in simma ae rapresentasiùi antìghe da sitè e fina inte quarchedüna de futugrafìe ciü vegge; a ògni moddu a testimuniansa ciü impurtante a l'è quella di dui disegni fèti du 24-25 de lüju du 1883 da l'Alfredo D'Andrade, alantu(r)a delegàu pe'u Piemunte e a Ligü(r)ia ai münumènti nasiunâli, ch'i g'han tantu de descrisiùn da tûre. Fra e âtre rapresentasiùi, u se pò scorsila in simma aa vista d'Arbenga du 1628 ch'a gh'é(r)a pitü(r)â in Santa Ma(r)ìa, travaju du Benardu Raibadu cumme l'acquerellu du 1632 in scia *Pergamêna di Còrpi Santi*, dund'u se vegghe turna sta tûre. De ciü, a l'è mustrâ ascì in sc'ina vista, a penna, piâ du Settesèntu dau Munte, e a l'è marcâ inta mappa da sitè du Vinzoni du 1751.

A tûre, cumme u sò isulàu, a l'ha patìu di gran dànni pe'u teramòttu de Dian du 1887 e, pe' stu fètu, a l'è stèta caciâ zü fina ae fundasiùi, pe' fâ largu au palàssiu ch'u n'ha piàu u pòstu fin'au dì d'ancöi.

## Descrisiùn

Immaggine:Noack, Alfred (1833-1895) - n. 3425 - Albenga.png|Futugrafìa de l'Alfred Noack, cu'a tûre di Grifi davanti a quella di Còsta
Immaggine:Albenga - Ponte sul Lerone (1901).jpg|Cartulìna cu'a tûre di Grifi, in scia mancìna da tûre de Palàssiu Oddu
Immaggine:Albenga - Riviera di Ponente (1901).jpg|Cartulìna artistica cu'e due tûre
Immaggine:Panorama d’Albenga (xilografia).jpg|Incixùn du 1889 cu'a mèxima vista
Quellu ch'u se sà in scia strutü(r)a da tûre u ne vegne pe'u ciü daa testimuniansa de l'Alfredo D'Andrade, ch'u l'ha disegnâ e ch'u n'ha scrìtu e carateristiche prinsipâli. A parte ciü bassa a l'é(r)a tütta fèta de prìe, cu'u studiusu che, pe' stu fètu, u a dixe ciü antìga, e a pendeva du bèllu in avanti, de tòstu in mêtru e mezzu, in scia vìa. U rèstu, pe' cuntru, u l'é(r)a fètu de maùi e u nu l'axeva de pendènsa, scicumme ch'u l'é(r)a stètu fabricàu muntandu sciü drìti, tantu che inta faciâ cuntra(r)ia aa vìa u nu gh'é(r)a de spurgènse. Pe'a parte de maùi, grossu moddu dau tèrsu cian in sciü, u D'Andrade u stimava ch'a fusse âta 18-19 mêtri. Ògni maùn u mesü(r)ava de media 28 citti pe 6-6,30, cun dexe söi de sti lì ch'i l'é(r)an âti 82 citti, e a l'ürtimu cian e mü(r)aje e l'axevan in spesû de 92 citti.

Inte ògni faciâ da tûre u se druviva in pà de barcùi gròssi, cun èrcu a tüttu sestu, che au 1883 i l'é(r)an tütti immü(r)èi cun di maùi, cuscì che a custrusiùn a funsiunesse da cu(r)umbe(r)a. In simma a se mustrava cun di merli aa ghibelìna, quattru pe' fiancu, in parte ruinèi ma ch'i gh'axevan ancù l'ataccu a cua de rundu(r)ina. Inta faciâ da tûre vèrsu punènte u se druviva ancù ina purtetta, missa a in'artessa d'ina vintêna de mêtri in sciu terén, che pe' cuntu du D'Andrade a l'ave(r)ea funsiunàu cumme intrâ ai cièi de d'âtu o, armenu, pe' fâghe muntà de pruviste intu câxu de pe(r)ìgu.

De drentu, aa vixita du D'Andrade, a tûre a l'axeva de vorte ch'e ne cruvivan i ürtimi dui cièi; de ciü, u studiusu u scrive che, de prubabile, u duveva êsse cuèrtu a sta mane(r)a ancù l'ürtimu cian da parte de prìe, de dunde pöi i tacavan i maùi.

## Nòtte


## Bibliugrafìa
* 

## Âtri prugètti

Categorîa:Arbenga
Categorîa:Architetûe da Ligùria scentæ
Grifi