Camillo Sbarbaro

**Camillo Sbarbaro** (Sànta Margàita, 12 de zenâ do 1888 - Sànn-a, 31 d'òtôbre do 1967) o l'é stæto 'n poêta, scritô e aforìsta lìgure.

## Vìtta

### Prìmmi ànni

Pietro Giuseppe Sbarbaro o l'é nasciûo a Sànta Margàita a-i 12 de zenâ do 1888, da-o Carlo e da l'Angiolina Bacigalupo. O poæ, che de mestê o fâva l'inzegnê e l'architétto militâre, into 1891 o l'êa stæto mìsso a ripözo pe ançianitæ de servìçio, dòppo êse arivòu scìnn-a-o gràddo de magiô. L'ànno dòppo do Camillo, into 1889, l'é nasciûo a seu Clelia, mêgio conosciûa co-o nomiâgio de Lina, ch'a staiâ insémme a-o Camillo pe tùtta a sò vìtta. Za inti ànni da zoventù, o poêta o l'à comensòu a vixitâ a Rivêa de Ponénte, andàndo spésse vòtte a-o vilézzo da-i mesiâvi da pàrte de moæ, chi stâvan a Spotórno.

Into 1893, a moæ Angiolina a l'é però mòrta de tubercolôxi, co-o Camillo che, da l'etæ de çinqu'anni, o l'é stæto dónca tiòu sciù da-a Maria, sorvenominâ Benedetta, zóvena seu da moæ. O poæ, pónto de riferiménto do poêta inta sò zoventù, o vegniâ da lê conscideròu 'na spécce de modèllo da segoî, scibén ch'o faliâ into tentatîvo.

Into 1894 a famìggia Sbàrbara a l'à fæto stramûo inta Rivêa de Ponénte, prìmma a Vôze e, pöco dòppo, a Vâze. Chi, o Camillo o l'à comensòu i sò stùddi: dòppo 'n prìmmo moménto a câza, sott'a-a goìdda do poæ, da-o segond'anno o s'é iscrîto a-a schêue elementâri do pòsto e, ciù tàrdi, a-o ginàzio di pàddri salezién. A quésto perîodo, asæ inportànte pi-â formaçión do poêta, a remónta a scovèrta da Ligùria e di sò paizàggi, svilupâ, óltre a-a pasción pi-â letûa, into córso di gîi a pê fæti co-o poæ ò con præ Giacomo Gresino, ch'o gh'à pasòu e pascioìn pò-u grêgo e pe-i lichêni ascì. O Camillo o l'à fîto dimostròu 'na gràn capaçitæ d'òservaçión e 'n éuggio aténto a-a realtæ chò-u circondâva, fæto ch'o diventiâ unn-a de caraterìstiche tìpiche da sò poêxîa. A-o 1904 remóntan i sò primìscimi conponiménti, scrîti da-o Sbarbaro dòppo êse stæto sponciòu da-o poêta Remigio Zena, che lê o l'incontrâva spésse vòtte inte córso de pasagiæ a-i Cién d'Invrêa.

O Sbarbaro o l'à pöi superòu l'ezàmme pi-â licénsa média, cómme privatìsta, into Rêgio ginàzio Cristòffa Cónbo de Zêna e, da-o 1904 a-o 1908, o l'à dónca frequentòu o licêo Gabriælo Ciabræa de Sànn-a, çitæ dond'o l'àiva fæto stramûo co-a famìggia. Into 1906 l'é stæto publicòu e prìmme lìriche do poêta, in sciâ revìsta torinéize *La nuova lettura*. Inti ànni de schêua a Sànn-a o l'à avûo 'na gràn inportànsa pò-u svilùppo poêtico e colturâle do Sbarbaro a figûa do sò méistro de filozofîa e stöia de l'àrte, l'Adelchi Baratono, óltre chò-u prìmmo incóntro co-o Silvio Volta e l'Angelo Barile, chi són stæti di sò conpàgni de clàsse. In particolâ, o poêta o restiâ ligòu da 'na stréita amicìçia a-o Barile pe tùtto o rèsto da vìtta, infloensàndose reciprocaménte inti pròppi percórsi leterâi.

Into 1908 o l'à comensòu a colaboraçión co-a revìsta *[[Pagine Libere]]*, de Lugàn, continoâ scìnn-a l'ànno dòppo, quànde o l'à publicòu 'na stöia in sciâ *[[Scena illustrata]]* ascì. Òtegnûa a licénsa do licêo, co-ina votaçión de nêuve in grêgo e de éutto inte âtre matêie, tra l'estæ do 1908 e i prìmmi méixi de l'ànno a vegnî o l'à visciûo 'n perîodo de libertæ, dedicàndose a-o stùdio e a-a letûa de Leopardi, Dànte, Rimbaud, di scritoî rùsci e di clàscichi grêghi. A ògni mòddo, o moménto de demôa o l'é fîto terminòu, aprêuvo a-e prescioìn da famìggia ch'a o sponciâva a trovâ 'n tràvaggio. O Sbarbaro o l'à dónca amiòu de goâgnâ 'na bórsa de stùdio de l'Institûto de Stùddi Superiôri de Firénse ma, arivòu in çitæ, o no s'é prezentòu a l'ezàmme. Continoàndo e prescioìn di parénti, into màrso do 1910 o l'é intròu inta Socjêtæ sciderùrgica de Sànn-a, diventàndo segretâio do diretô generâle, e, co-a fuxón inte l'Ilva, o l'à fæto stramûo insémme a-o rèsto da direçión a Zêna. O Sbarbaro o no s'é mâi anbientòu goæi bén a-o travàggio into scàgno, ch'o sentîva inte 'n mòddo destacòu, finìndo into ténpo lìbero a deslögiâ pe-i caróggi co-i amîxi.

Into 1911, co-ina sotoscriçión di sò ecs conpàgni do licêo, l'é stæto publicòu a prìmma arecuigéta de vèrsci, *Resina*, publicâ in Zêna da-o Stabiliménto d'àrte gràfiche Caimo e, into 1948, mìssa da Garzanti inta colànn-a *Opera prima* inandiâ da l'Enrico Falqui, a despêto di fòrti dùbbi do poêta mæximo a prezentâ tórna a-i letoî i sò prìmmi conponiménti. Defæti, pe voentæ do Sbarbaro, st'arecuigéta chi a saiâ però esclûza da l'ediçión definitîva de *Poesie*: infloensâ da-o stîle do D'Annunzio e do Gozzano, *Resina* a l'é pìnn-a de rimàndi a-a tradiçión leterâia, co-o sonétto ch'o l'é fórma mètrica de lóngo ciù dêuviâ.

### ''Pianissimo'' e a goæra
Co-a mòrte do poæ, avegnûa a-i 22 de novénbre do 1912, o Sbarbaro o l'à decîzo de fâ stramûo a Zêna, andàndo a stâ inta Stràdda de Lionàrdo Montâdo inte 'n scîto a-o cìvico 13 e, de lóngo inte quéllo ànno, o l'à comensòu a colaborâ co-a revìsta *[[La Riviera Ligure]]* do Michele Novaro, a-o quæ o poêta o l'êa stæto prezentòu da-o sò méistro de filozofîa, o Baratono. O travàggio pi-â testâ d'Inpêia o l'à avûo 'n çèrto sucèsso, comensàndo da-a publicaçión de doî tèsti dedichæ a-o poæ do poêta, intitolæ *A mio padre I* e *II*. Prezénti into nùmero 9 do seténbre do 1912, quésti conponiménti saiàn publichæ pöco dòppo inte l'avoxâ arecugéita *[[Pianissimo]]*. O Sbarbaro o l'à dónca continoòu a travagiâ con *La Riviera Ligure* scìnn-a-o 1919, ànno da serâ do giornâle, tànto che o nùmero 14 o l'é stæto do tùtto dedicòu a-i sò *Trucioli*. Into mæximo perîodo o l'à comensòu a scrîve de pröze, di racónti e de poêxîe pe *[[La Voce]]* e pe *[[Lacerba]]* (dond'o l'é publicòu o prìmmo *Truciolo*), sorviatùtto a partî da-o 1913, méntre inte l'ànno dòppo a l'à scrîto in sciô *Quartiere Latino* ascì. Pe de ciù, o l'à conosciûo o pitô e fotògrafo Carlo Tomba, a-o quæ o saiâ ligòu da 'na stréita amicìçia.

Inti ànni 1912-1913 o Sbarbato o l'à scrîto a ciù pàrte de *Pianissimo* e, pe l'inàndio do volùmme, o l'à fæto 'n cùrto viâgio a Firénse, òcaxón inta quæ o l'à conosciûo o Giovanni Papini e l'Ardengo Soffici. Quést'òpera, dedicâ a-o sò poæ, a l'é stæta dónca publicâ into córso de quéllo ànno da-a *Libreria della Voce*, câza editôa da revìsta co-o mæximo nómme, òtegnìndo o pài poxitîvo de vàrri crìtichi leterâi cómme o Pietro Pancrazi, l'Emilio Cecchi e o Giovanni Boine. Inte st'òpera chi se peu védde de inportànte novitæ inta poêxîa do poêta, cómme bén raprezentòu za into prìmmo conponiménto de l'arecugéita (*Taci, anima stanca di godere*), dond'o Sbarbaro o pâ ch'o véugge sùbito fâ móstra do sò sorpàsso da lìrica do D'Annunzio, pigiàndo cómme ezénpio i scrîti do Guido Gozzano. O poêta o decìdde però de spìnzise ancón ciù in la, lasciàndo pèrde l'inpostaçión irònica e çernéndo 'na strutûa ch'a ségge ciàtta e liniâre, con st'efètto chi ch'o l'é òtegnûo da 'n ûzo prevalénte de vèrsci a ùnze scìlabe e da 'na çèrta avertûa a-a prőza e a-a riçèrca de 'na pòula ch'a ségge de lóngo ciù nûa.

Tornàndo a Firénse into dexénbre do 1914, o Sbarbaro o l'à avûo l'òcaxón de conósce o poêta Dino Campana, co-o quæ o s'incontriâ tórna a Zêna, cómme aregordòu into pésso *Sproloquio d’estate*. A-o moménto do sccéuppo da Prìmma Goæra Mondiâle o Sbarbaro o l'à decîzo de no sfrutâ a poscibilitæ d'ezònero da-o servìçio militâre in qualitæ de dipendénte de l'Ilva, aprofitàndo da scitoaçión pe lasciâ a vìtta a-o scàgno, da lê tànto detestâ, e arolâse cómme volontâio inta Crôxe Róssa. Into màrso do 1916 o l'à coscì fæto tàppa a Rapàllo e pöi a Vintimìggia, intràndo, into frevâ do 1917, into 12° regiménto de fanterîa e parteçipàndo, tra i méixi de màzzo e de lùggio, a-o córso pe alêvi ofiçiæ ch'o s'êa tegnûo a Sandrigo, inta provìnsa de Viçénsa. A-i 30 de lùggio o Sbarbaro o l'é in sciâ fìn partîo pò-u frónte co-a càrega de sototenénte de fanterîa, andàndo prìmma inta Valàdda de l'Àssa, da-arénte a Asiago, e dòppo a Mörar, in Friôli, dond'o l'é restòu scìnn-a-a fìn de màrso do 1918. A-i 23 de agósto de quéllo ànno o Sbarbaro o l'à goâgnòu a promoçión a tenénte. Tra e localitæ vixitæ da-o poêta into perîodo da goæra se pêuan aregordâ Trevîzo, Bassano, o Mónte Asolón, Desenzano, Passirano e Terres, inta Valàdda de Non. O congê o l'é arivòu sôlo inte l'ànno dòppo, co-o Sbarbaro ch'o l'é stæto in servìçio, inte l'órdine, a San Michele all'Adige, a Franzensfeste, a Lüsen e, a zùgno, in sciâ fìn a Ferâra, into depòxito do 27° regiménto de fanterîa.

Di ànni da goæra gh'é restòu 'na testimoniànsa inte dötréi conponiménti di *Trucioli*, publichæ prìmma inte de revìste e ciù tàrdi into volùmme co-o mæximo nómme, óltre che inte létie a l'Angelo Barile, stanpæ into 1966 into volùmme *Cartoline in franchigia*. Pròpio inte sto perîodo chi, ariescìndo a no abandonâ do tùtto e sò letûe, o Sbarbaro o s'é mìsso in tèsta pi-â prìmma vòtta de publicâ 'n volùmme de pröza, óltre a inandiâ a sò prìmma arecugéita d'èrba còcca: de lîe a pasción da botànica a ghe restiâ pe tùtta a vìtta.

### Maturitæ
Tornòu a Zêna inta stæ do 1919, o Sbarbaro o l'à lasciòu o travàggio a l'Ilva, tiàndo avànti con de leçioìn privæ de latìn e de grêgo a 'n universcitâio italoamericàn de létie, o Lelio Luxardo, a lê prezentòu da l'Adelchi Baratono (o fræ do Pierangelo). O poêta o coménsa coscì a frequentâ i cafè di leteræ, cómme o Cafè Diànn-a inta Galerîa Mazìn, dónd'o l'incóntra vàrri artìsti e studiôxi do móndo zenéize, tra i quæ se pêuan aregordâ l'Adriano Grande, o Francesco Messina, o Fausto e l'Oscar Saccarotti, o Paolo Stamaty Rodocanachi e l'Eugenio Montale, conosciûo pe mêzo do Pierangelo Baratono e ch'o dedichiâ a-o Sbarbaro e poêxîe *Caffè a Rapallo* e *Epigramma degli ossi di seppia*.

Into méize de novénbre de quéllo ànno o poêta o l'é tórna a Firénse pe inandiâ a publicaçión de *Trucioli*, dónde o se ritrêuva co-o Papini e co-o Soffici. In sciâ fìn, sto volùmme chi o l'é stæto publicòu inta stæ do 1920, co-ina dédica de l'Angelo Barile, vegnìndo recensîo da-o Montale a-i 10 de novénbre in sciô giornâle *L'Azione*. Inti mæximi ànni, o gh'à l'idêa de publicâ 'n volùmme de pröza partìndo da çèrte stöie scrîte pe de revìste, intitolòu, da-o nómme de unn-a de ste chi, *La zia Catta*, ma a-a fìn o se dédica sôlo a *Trucioli*. Inte quésta arecugéita o poêta o l'à inougoròu 'n nêuvo tîpo de scrîto, a-a meitæ tra a pröza e a poêxîa, lónxi da-a pröza d'àrte e formòu de cùrte descriçioìn. I têmi tratæ se lîgan a-i paizàggi lìguri de *Pianissimo* ascì, cómme se peu védde bén za da-o prìmmo tèsto, óltre a 'na seçión dedicâ a-a goæra, dónde se pàrla di lêughi e di personàggi incontræ a-o frónte. In particolâ, chi o poêta o l'ezorcìzza i fæti de goæra pe mêzo da contenplaçión da natûa.

Inte sti ànni chi, inpegnòu tra leçioìn privæ, riçèrche botàniche e colaboraçioìn con revìste e giornâli cómme *L’Azione*, a *Gazzetta di Genova*, o *Primo Tempo* e *Il Convegno*, o Sbarbaro o l'à fæto ascì quàrche viâgio, cómme quéllo a Agliè, dónde gh'êa interòu o Gozzano. Inte l'ànno 1925 o l'é intròu cómme méistro de grêgo da-i pàddri scolöpi de l'Institûto Calasànçio de Schêue pîe de Cornigén, diventàndo l'ànno dòppo méistro de italiàn ascì, óltre a colaborâ co-a revìsta do colêgio, *Ieri e oggi*. Into 1927 o s'é trasferîo da-i pàddri gexoîti de l'Institûto Arécco a Castelétto aprêuvo a-a sò poxiçión, inte Ciàssa Manìn, da-arénte a l'abitaçión do poêta; tra i âtri, chi o l'é stæto o profesô de grêgo do Carlo Bo. A ògni mòddo o Sbarbaro o no l'à finîo l'ànno de insegnaménto pò-u sò refûo a pigiâ a tésera do partîo fascìsta, divegnûa òbligatöia pi-â parificaçión de l'institûto into 1928. Da lîe, o continoiâ a travagiâ pe tùtta a vìtta sôlo cómme méistro privòu.

Into 1928 l'é sciortîo 'n'arecugéita de tèsti in pröza scrîti tra o 1920 e o 1928, intitolâ *Liquidazione*, dónde se pêuan aregordâ i *Ammaestramenti di Polidoro*, 'na spécce de prêuva e sperimentaçión lengoìstica fæta con l'ûzo de mòdoli inte 'n stîle arcàico. Into méntre ch'o l'incoménsa a studiâ i lichêni ascì, inti ànni '30 o Sbarbaro o l'à frequentòu a Vìlla Desinge de Rensén, lêugo d'incóntro pe scritoî e artìsti gestîo da-o pitô Paolo Rodocanachi e da-a sò mogê Lucia. Pe de ciù, o Sbarbaro o l'é andæto vàrie vòtte a Solaia, borgâ vixìn a Siêna dónde gh'êa a vìlla do Leone Vivante, conosciûo inti ànni da goæra, e da sò mogê Elena De Bosis, co-a quæ o l'à avûo 'na stréita amicìçia. Into 1931 o l'à pöi publicòu i *Versi a Dina* in sciâ revìsta zenéize *[[Circoli]]*, da quæ o Sbarbaro o l'é stæto un di ménbri do comitâto de redaçión insémme a Barile, Grande, Montale, Guglielmo Bianchi, Giacomo Debenedetti e Sergio Solmi. St'òpera chi a l'à 'na strutûa da cansonê amôzo picìn, formòu da çìnque poêxîe inte quæ gh'é 'na figûa feminìn che fòscia a l'ascónde dôe dònne amæ pe dindavéi da-o poêta. Inti mæximi ànni o Sbarbaro o l'à colaboròu con *Il Lavoro* a Zêna, *La Nazione* de Firénse e a *Gazzetta del Popolo* de Torìn.

Pöco dòppo, o Sbarbaro o s'é tórna scontròu co-o regìmme: invitòu da-o sciô Vivante, che into méntre o l'êa scapòu in Inghiltæra, a mostrâ o grêgo inte 'n *college* do pòsto, a-o Sbarbaro no gh'é stæto consegnòu o pasapòrto aprêuvo a-o sò vöto negatîvo inte eleçioìn a lìsta ùnica. Pe de ciù, into 1938, o ministêro da coltûa popolâre o l'à pretéizo di tàggi e de soprescioìn pi-â publicaçión de *Calcomanie*, volùmme ch'o dovéiva métte insémme tùtta a produçión in pröza do poêta. O Sbarbaro o l'à dónca decîzo de renonçiâ a-a publicaçión e, into 1940, o l'à distriboîo a-i sò amîxi ciù stréiti de còpie do lìbbro co-o tìtolo *Trucioli*. Co-o sccéuppo da Segónda Goæra Mondiâle, into novénbre do 1942, o poêta o l'é andæto a stâ co-a seu e a làlla a Spotórno, dónd'o l'é tornòu in contàtto co-a natûa dedicàndose a-a traduçión de numerôxi clàscichi, mascimaménte da letiatûa grêga.

Aprêuvo a-e sò condiçioìn de salûte inçèrte, o Sbarbaro o no l'é stæto ciamòu tórna a-e àrme e, a-a fìn do conflìtto, into novénbre do 1945 o l'é tornòu a stâ a Zêna, repigiàndo a sò vêgia vìtta e continoàndo con l'ativitæ de tradutô ascì. Into 1948 o l'é ariêscîo a fâ publicâ o sò volùmme de pröze, publicòu co-o tìtolo de *Trucioli* e co-ina dédica de l'Elena Vivante. Inte st'òpera chi gh'é ségge e pröze do perîodo 1914-1918 (co-o tìtolo òriginâle de *Trucioli*), do perîodo 1920-1928 (publichæ inte *Liquidazione*) e quélle do perîodo 1930-1940, publichæ pi-â prìmma vòtta. O lìbbro o l'à riçevûo o favô da crìtica, co-a recensción in sciâ *Rassegna d’Italia* do Sergio Solmi, goâgnàndo pöi o prémio Saint-Vincent into 1949 insémme a l'òpera prezentâ da-o Bruno Barilli.

### Ùrtimi ànni
Inti ùrtimi ànni da sò vìtta o Sbarbaro o l'à fæto tórna stramûo a Spotórno, dónd'o l'é tornòu into 1951 insémme a-a seu e a-a làlla. Into 1954 o poêta o l'à curòu 'na nêuva ediçión de *Pianissimo*, tórna revixonâ into 1960 pe conprénde e vêgie verscioìn do '14 e do '54 ascì, bén bén modificâ da vàrri tàggi e cangiaménti inta strutûa de l'òpera. Co-a publicaçión de *Trucioli* e a nêuva ediçión de *Pianissimo* o Sbarbaro o l'à atiròu ancón de ciù l'atençión da crìtica, ch'a l'à dæto di pài poxitîvi a quéste òpere. Co-a mòrte da làlla Benedetta, into 1953, o poêta o gh'à dedicòu l'arecugéita *Rimanenze*, formâ da-i *Versi a Dina* ciù e poêxîe *Voze* e *Liguria*. Into 1955 o l'à colaboròu con *La chimera* e *La Fiera letteraria*, into 1956 con *Botteghe oscure*, *Officina*, *Letteratura*, *Itinerari*, *Ausonia*, into 1957 con *Il Mondo* e into 1959 con *Diogene*, *La Situazione*.

Dòppo vàrri ànni sénsa publicâ di nêuvi conponiménti, into 1956 l'é sciortîo o lìbbro *Fuochi fatui*, ch'o l'à segnòu 'na nêuva fâze da poêxîa sbarbariànn-a. L'é pöi do 1958 o volùmme *Primizie*, dedicòu pi-â ciù pàrte a di scrîti da zoventù do poêta, e, do 1960, o volùmme *Scampoli*, formòu da péssi in pröza pigiæ ségge da-i *Trucioli* do 1920 che da *Liquidazione*, óltre a quàrche conponiménto ch'o no l'êa ancón stæto publicòu, co-ina dédica a l'Elena Vivante. Into 1961 o fà publicâ e *Poesie*, into 1962 o goâgna o prémio Antonio Feltrinelli de l'académia di lincêi e, into 1967, o prémio Etna-Taormina insémme a-o Jules Supervielle. Inte quélli ànni o l'à fæto publicâ di librétti ascì, cómme *5 cartoline*, *In ricordo di Giacomo Natta* e *Pensieri* e, in memöia da sciâ Vivante, o l'à scrîto *Autoritratto (involontario) da sue lettere*. Pe l'editô Scheiwiller, inta colànn-a *All'insegna della Baita van Gogh*, són pöi sciortîi *Gocce*, *«Il Nostro» e nuove gocce*, *Contagocce*, *Bolle di sapone*, *Vedute di Genova 1921* e *Quisquilie*.

Aprêuvo a-a sò etæ òrmâi avansâ, ch'a no ghe permetéiva ciù dedicâse a-a pasción pe-i lichêni, o poêta o l'à decîzo de regalâ a sò coleçión a-o Muzêo de stöia naturâle Giàcomo Döia de Sàn Viçénso. Inti ùrtimi méixi de vìtta, corpîo da-a mòrte do Barile ascì, o Sbarbaro o l'à curòu l'ùrtima ediçión de *Poesie*, pöi publicâ into 1971, óltre a-a stezûa de *Licheni: un campionario del mondo* e da segónda ediçión de *À rebours*.

O Sbarbaro o no l'é però ariêscîo a védde a publicaçión di sò ùrtimi travàggi, vegnìndo a mancâ a-i 31 d'òtôbre do 1967 inte l'uspiâ Sàn Pòulo de Sànn-a.

## Òpere

### Poêxîa

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Pröza

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Létie

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Traduçioìn

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Nòtte
;Nòtte a-o tèsto


;Nòtte bibliogràfiche


## Bibliografîa
* 
* 
* 
* 

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Sbarbaro
Categorîa:Gente de Liguria
Sbarbaro