Munte de San Pêru

U **Mùnte de Sàn Pêru**, cunusciüu ascì cu-u nòmme de **Mùnte Varatèlla** (*Monte San Pietro* o *Monte Varatella* inta tuponumàstica ufisià), u l'è in mùnte da cadéna de Preàrpi Lìgüri ch'u rìva a in'artéssa de 891 métri srua u livèllu du mà.

## Geugrafìa

Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta da-o sentê pe Sàn Pê (1).jpg|U mùnte miràu d'inta stràdda pè u Zùvu
Sentê Sàn Pê-Sàn Pedrìn (Boisàn) - vìsta do Mónte de Sàn Pê.jpg|Vìsta da-i prài de Sàn Perìn, a Buisàn
Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - schéuggi.jpg|I scöji du mùnte mirài d'in sìmma
Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta de Lêua e do Borghétto (2).jpg|A Rivêra tra a Prêa e u Burghéttu, mirà d'intu Mùnte de Sàn Pêru

U Mùnte de Sàn Pêru u se tröva intu teritòriu du cumün de Tuiràn, da vexìn a-i cunfìn cun quéllu de Buisàn. U se tröva a punènte du Mùnte Raviné (1061&nbsp;m) e, cùmme stu lì, u fà pàrte d'ina cadèna ch'a se destàcca da-u Mùnte Càrmu (1389&nbsp;m) pè carà dùnca vèrsu u mà.

U mùnte, mésciu cumm'ina spéce de prumuntòriu du Raviné vèrsu punènte, u l'è furmàu inta sö pàrte ciü âta da in gràn scöju, cun di âti bâsi e straciùngi in scé rìve de mezugiùrnu e de punènte, mèntre in scià sìmma u l'è ciütòstu cianéllu, cuèrtu da prài e ascì di èrburi.

## Stòria

### Nòmme
U nòmme du Mùnte de Sàn Pêru u végne da-a prezènsa de l'abasìa benedetìna in scià sö sìmma, che zà inte mensiùi ciü antìghe, cùmme prezèmpiu in àttu du *Liber Instrumentorum Episcoporum Albinganensium* du prìmmu de màzzu du 1233, a l'éra ciamà "Sàn Pêru du Mùnte" (*Sancti Petri de Monte*). In particulà, int'in âtru papé du *Liber* du 7 de màrsu du 1238, u l'è adueràu pè nòmme intréu quéllu de *Monte Varatelle*, a testimuniànsa de l'antìga cunsciderasiùn de "u Mùnte da Valà du Varatèlla", cuscì cùmme u *Monte Varacelle* a-u 14 de frevà du 1284. Mensiùi scìmili i se tröva tra i àtti du cartàriu de l'abasìa, scibèn che, sruatüttu pè quélle ciü antìghe, i sùn cunusciüe nummà pè de trascrisiùi ciü resènti, cu-i scrìti uriginâli ch'i se sùn pèrsi. Tra e mensiùi intu cartàriu, a ciü véggia a l'è du 29 de setèmbre du 1076, cùmme *Monte Varatella*, e a segùnda, du 30 de lüju du 1122, cùmme *Monte super Varatella*, dùnca pròpriu "Mùnte in scià Varatèlla".

### Fàiti
U Mùnte de Sàn Pêru u l'è liàu in mòddu strèitu a l'abasìa ch'a ghe stà in sìmma, ch'a gh'à dàitu u nòmme, fundà du 773 o du 775 e in funsiùn fin'a-u 1495, quàndu i frâti i se sùn mesciài inta növa certùssa a-u fùndu da valà. Però, i ghe sùn ascì de testimuniànse de frequentasiùi ciü antìghe, liàe a-a descuvèrta, inte l'ucaxiùn di scâvi du 1934, de rèsti de maùi e de tégule de stàmpu rumàn vixìn a-a gêxa. De ciü, l'è puscìbile che prìmma da fundasiùn de l'abasìa u mùnte u fùsse zà frequentàu da di eremìtti, che ciü avànti i se sarêa asuciài inta vìtta munàstica.

## Pòsti de interèsse
### Architetüre

Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - faciâta (3).jpg|L'abasìa de Sàn Pêru
Crôxe de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - vìsta (1).jpg|A crùxe

In sa vètta du Mùnte de Sàn Pêru a se tröva a famùza abasìa de Sàn Pêru in Varatèlla o a-u Mùnte, ch'a l'è tra e custrusiùi ciü antìghe da vàlle scicùmme, dàndu amèntu a-a tradisiùn lucâle, a remunterêa a-u perìudu du Càrlu Màgnu. A ògni mòddu, e prìmme testimuniànse scrìte i permétte de dâghe ina datasiùn següra zà a prìmma de l'ànnu mìlle. Aministrà a l'inprensìpiu da-i frâti benedetìn, du 1313 a l'è pasà a-i certuzìn che però, du 1495, i sùn andàiti a stà inta növa certùssa a-u fùndu da valà. A véggia abasìa a l'à cuscì pèrsu a sö impurtànsa, però sènsa ése mâi abandunà du tüttu. Ancù a-a giurnà d'ancöi, u giùrnu de Sàn Pêru, inti prài in sìmma a-u Mùnte de Sàn Pêru se tégne ina fèsta mensunà e, ina vòta ògni sìnqu'àgni, a ghe mùnta da-u bùrgu ina gràn prucesiùn, pasàndu pè l'antìga stràdda da sà.

Intu pràu davànti a l'abasìa, afacià in scià vàlle e u mà, a gh'è ina crùxe de fèru, regalà du 1896 a-a cumünitàe da-u Pietro Igino Mainero, scìndicu de Tuiràn. Chi, segùndu a tradisiùn, intu giùrnu da fèsta a se tégne a benedisiùn da valà, fàita cu-a relìquia di vìnculi de Sàn Pêru.

### Natüra
U Mùnte de Sàn Pêru u l'è cumprèzu intu scìtu d'interèsse cumünitàriu lìgüre Mùnte Raviné - Ròcca Barbéna, regiùn scìmile a quélla prutètta ascì da l'àrea pruvinciâle Âta Valà du Varatèlla. Sti chi i sùn di scìti cu-a prezènsa de impurtànti fenòmeni càrsici scavài inte l'elemèntu geulògicu de "Dulòmie de Sàn Pêru a-u Mùnte", cu-u carsìsmu ch'u l'è chi in elemèntu de prêxu ascì da-u pùntu de vìsta biulògicu. Tra e ciànte, in scé rìve sécche e inti scajarèi, u ghe crésce in gràn nümeru de urchidêe, ma ascì de spéce ràire e prutètte, cùmme *[[Lilium pomponium]]*, *[[Helianthemum lunulatum]]*, a gensiâna lìgüre e a campanùla de Savùna. E caraterìstiche da regiùn i l'àn fàita vegnì in pòstu impurtànte pè i oxèi, cu-a prezènsa fìna de càrche qualitàe d'àquila e de fàrcu.

## Cumünicasiùi

Sentê de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta (4).jpg|U senté tra u Zùvu e Sàn Pêru
Sentê pe Sàn Pê (Toiràn) - prinçìpio (1).jpg|L'inprensìpiu du senté pè Sàn Pêru, a Dâri
Sentê Sàn Pê-Sàn Pedrìn (Toiràn) - vìsta (1).jpg|U vìa pè Sàn Pêru a-a Burdunàira
Sentê de Sàn Pê (Toiràn) - cartéllo pò-u Sâto do Lô e a Vàlle.jpg|U cartéllu dund'i tàcca i sentèi ch'i câra inta Vàlle

A-u Mùnte de Sàn Pêru se ghe pò rivà pè de vìe diferènti: a ciü impurtànte, scìmile pè percùrsu a l'antìga vìa da sà pè a Bùrmia, a l'è quélla ch'a và d'in Tuiràn fin'a-u Zùvu, ch'a rìva in sciù ciàn de l'abasìa da-u fiàncu du mùnte giràu vèrsu u mà, muntàndu da-u scajarèu inta regiùn cunusciüa cùmme a Burdunàira. Stu senté chi u l'è cumprèzu intu percùrsu de cuscì dìte "Tère Âte", drèntu a-a sö segùnda tàppa. Dapöi i ghe sùn di âtri sentèi ciü picenìn: vèrsu nòrd-èst i mêna quélli pè Péja e pè a sìmma du Raviné, a punènte u gh'è pè cùntru u cuscì dìtu "senté di dàini". Stu chi u cumènsa d'intu ciasà de gròtte e de lì u mùnta fìna a sùtta u scöju du Mùnte de Sàn Pêru, dùnde se rìva giràndughe a-u reùndu pè u valùn da Vàlle o rampignànduse drìti vèrsu a vètta. A stu lì se ghe zùnze ascì in âtru senté ch'u se destàcca, a-u fùndu du valà, da-a vìa da Vàlle, muntàndu dùnca sciü pè i Ratairöi.

U gràn scöju du Mùnte de Sàn Pêru e i âtri ciü picenìn in scé sö rìve i sùn stàiti esplurài fìna da-i àgni Trènta p'arvìghe de vìe pè a rampignà spurtìva. D'ancöi u ghe n'è in sèrtu nümeru in funsiùn a-i pèi du mùnte, intu valùn du Riàn Vêru, d'atàccu a-e gròtte, mèntre da-e âtre pàrte u l'è vietàu rampignâse scicùmme i sùn di scìti dund'i nìa de qualitàe prutètte d'oxèi.

## Nòtte


## Bibliugrafìa
* 
* 

## Âtri prugètti

Categorîa:Montàgne da Ligùria
Categorîa:Tuiràn