Enùssa

**Enùssa** (Οινούσσες in grêgo modèrno, transliteròu in *Oinousses*, ciamâ Αιγνούσα, *Aignousa* ò Εγνούσα, *Egnousa*, ascì) a l'îzoa ciù estéiza de 'n arçipélago picìn da Grêcia, into Mâ Egêo. St'arçipélago chi, formòu da Enùssa ciù âtri éutto izoöti e vàrri schéuggi, o se trêuva ciù ò mêno 2 chilòmetri a nòrd-èst de l'îzoa de Scîo, ciù che a 8 chilòmetri da-a còsta da Turchîa. Da-o pónto de vìsta de l'aministraçión, o comùn de Enùssa o l'é pàrte de l'unitæ periférica de Scîo, inclûza inta periferîa de l'Egêo Setentrionâle.

O pàize ciù inportànte de l'arçipélago, co-ina popolaçión de 844 abitànti e sêde do comùn, o se ciàmma **Enùssa** ascì: o l'é 'na çitadìnn-a picìnn-a costroîa in gîo a-o seu pòrto, co-ina schêua, vàrie gêxe, 'n'académia da marìnn-a e 'n musêo marìtimo. A-o censiménto do 2021, gh'êa sôlo âtri doî pàixi con di rexidénti fìsci, sàiva a dî *To Kástron* (Το Κάστρον), co-ina popolaçión de 54 persónn-e, e *O Aspalathrókampos* (Ο Ασπαλαθρόκαμπος), con 13 abitànti.

## Giögrafîa
L'arçipélago d'Enùssa o l'à 'na superfìcce de 17,427&nbsp;km2, co-e træ îzoe ciù grénde che són Enùssa, ch'a crêuve 'n'àrea de 14,3&nbsp;km2, Panagîa ò Sànta Màia, de 2,5&nbsp;m2, e Vatos; a ògni mòddo sôlo inta prìmma ghe stâ de génte pe tùtto l'ànno.

Into detàggio, e îzoe de l'arçipélago d'Enùssa són:

* Enùssa (Οινούσσες, *Oinousses*)
* Agios Panteleimon (Άγιος Παντελεήμων)
* Archontoniso (Αρχοντόνησο)
* Gadros (Γάδρος)
* Gaidouronisos (Γαϊδουρόνησος)
* Mallaropetra (Μαλλιαρόπετρα)

* Monaftis (Μονάφτης)
* Nisi Panagias (Νησί Παναγιάς)
* Nisi Pittas (Νησί Πίττας)
* Papapondikadiko (Παπαποντικάδικο)
* Panagia (Πασάς)

* Pateroniso (Πατερόνησο)
* Pontikonisi (Ποντικονήσι)
* Prassonisia (Πρασονήσια)
* Santa Panagia (Σάντα Παναγιά)
* Vatos (Βάτος)

## Stöia

Inte l'etæ antîga l'îzoa a l'êa avoxâ pò-u seu vìn milîa, tànto che l'é stæto teorizòu che l'òrìgine do nómme grêgo do vìn, οίνος (*oínos*), a ségge da trovâ pròpio into nómme de l'îzoa. L'âtro nómme de l'îzoa, *Egnousa*, dêuviòu sorviatùtto da-i seu abitànti, o vegniæ da l'antîgo nómme grêgo do péivie di móneghi (*Vitex agnus-castus* L., 1753), sàiva a dî άγνος, *ágnos*, ciànta ch'a l'é spantegâ pe l'îzoa intrêga.

Enùssa a l'é mensonâ da vàrri outoî, cómme l'Ecatêo de Milêto e Tucìdide, za da-o sécolo VII prìmma de Crìsto. Da-o Tucìdide, into detàggio, a l'é aregordâ cómme a bâze da flòtta ateniéize ch'a l'àiva atacòu Scîo inte quélli ànni. L'Eròdoto o cónte de cómme i abitànti de Féugge, pi-â distruçión da seu çitæ da pàrte di persién, avéssan domandòu a quélli de Scîo o permìsso de stabilîse chi, co-i sciòtichi ch'àn però refuòu a concesción pe no pèrde i privilêgi comerciâli òtegnûi co-o seu contròllo. Scìnn-a-a giornâ d'ancheu, in sce l'îzoa no gh'é stæto de grénde canpàgne de scâvi, scibén che s'é zà trovòu di ògètti de l'época, spécce di mozàichi e di atrésci da câza.

L'îzoa a l'é coscì stæta interesâ da-i mæximi fæti stòrichi da vixìnn-a Scîo, vegnìndo dónca 'na colònia de Repùbrica de Zêna, ségge sott'a-a Scignorîa de Scîo che, ciù avànti, sott'a-a seu Maónn-a, scibén che inte quélli ànni a l'êa fòscia dezabitâ. Into perîodo da cùrta òcupaçión veneçiànn-a de Scîo do 1695, o mâ ch'o bàgna Enùssa o l'é stæto o tiâtro de 'na batàggia navâle tra a Repùbrica de Venéçia e l'Inpêro òtomàn, co-a vitöia di tùrchi ch'a l'à costréito i prìmmi a evacoâ e îzoe. Into sécolo XVII di pastoî che vegnîvan da-e Cardamìlle, pàize into nòrd de Scîo, àn tórna colonizòu l'îzoa, co-e seu crâve che se són difûze inte tùtta Enùssa. Da sto fæto chi vegniæ o tèrso nómme de l'îzoa, *Aignousa*, da αίγα*, aíga*, ch'a veu dî "crâva". L'îzoa d'Enùssa storicaménte a l'à vìsto montâ e amermâ ciù vòtte a seu popolaçión, pe caxón di atàcchi di pirâti e de condiçioìn anbientâli no goæi bónn-e, a-o mànco scìnn-a l'anesción a-a Grêcia modèrna do 1912, moménto da quànde s'é svilupòu 'na grànde ativitæ into setô do traspòrto marìtimo.

P'aregordâ a tradiçión marìtima de l'îzoa che, a despêto da fàrta de vivàgne naturâli, a l'àiva svilupòu 'n'inportànte marinerîa, into pòrto de Enùssa l'é stæto mìsso 'na stàtoa dîta *Oinoussiotissa*, 'na scirénn-a incoronâ ch'a têgne inte moén o modèllo de 'na nâve. Pe l'inportànsa da seu marinerîa, a despêto de seu dimenscioìn contegnûe, in sce l'îzoa gh'é 'n'Académia da Marìnn-a Grêga, 'n'Académia da Marìnn-a Mercantîle e o Musêo navâle, ciù de construçioìn stòriche cómme a gêxa de Sàn Nicòlla e o Monestê da Nonçiâ.

## Pòsti de interèsse

### Architetûe religiôze
* Gêxa de Sàn Nicòlla: a l'é scitoâ into çéntro do pàize e a l'é a gêxa ciù inportànte de l'îzoa.
* Monestê da Nonçiâ: o l'é 'n monestê feminìn scitoòu inte 'na poxiçión izolâ a levànte do capolêugo, o ciù inportànte de l'îzoa e o sôlo ch'o ségge ancón in fonçión a-a giornâ d'ancheu.
* Santoâio de Sànta Catænn-a e gêxe de Sàn Pantalìon e de Sàn Màrco in sce l'îzoa de Pantalìon, apénn-a a sùd do pàize.

A ògni mòddo, pe l'izolaménto garantîo da-a zöna, in sce l'îzoa de Enùssa e in scê âtre do seu arçipélago gh'é bén bén d'éremi e de capélle, pi-â ciù pàrte òrmâi seræ.

### Âtro
* Musêo marìtimo: avansòu in scê banchìnn-e do pòrto de l'îzoa. Drénto a-o musêo, inrichîo da bén bén de modélli e de quàddri de nâve de l'îzoa, che remóntan scìnn-a l'Eutoçénto, l'é contòu a stöia de vàrie famìgge de armatoî do pàize, tra e ciù inportànti da marìnn-a comerciâle grêga.

## Economîa
L'ativitæ econòmica ciù inportànte de l'îzoa a l'é stæta de lóngo quélla ligâ a-a seu marinerîa, ségge pò-u traspòrto marìtimo che pi-â pésca, e, in mezûa ciù contegnûa, l'alevaménto de crâve ascì.

A tùtte e mainêe, l'îzoa d'Enùssa a l'é bén rinomâ pò-u gràn nùmero de famìgge d'armatoî che vêgnan de de chi e, into detàggio, se peu aregordâ i Lemos, i Pateras, i Hadjipateras, i Kollakis e i Lyras. Scibén che, a-a giornâ d'ancheu, a ciù pàrte de ste famìgge chi a l'à fæto stramûo inte âtre pàrte da Grêcia, l'îzoa a l'à conservòu a seu vocaçión pe-i tràfeghi marìtimi. Defæti, a despêto da l'amermâse di tonêi de stàzza totâli gestîi da-e conpagnîe do pòsto a partî da-i ànni Sciusciànta, i armatoî de Enùssa àn conservòu scìnn-a-a giornâ d'ancheu 'na poxiçión inportànte into panoràmma da marinerîa grêga.

## Nòtte


## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 
* 
* 

Categorîa:Scîo (unitæ periférica)