Vuè

**Vuè** (*Vado Ligure* in italian) u l'è 'n cumüne ligüre de 7.995 abitanti int'a pruvincia de Sann-a.

## Geugrafìa

U cumün u se tröva int'a Rivea de Punente, a-u punente d'u cappulögu d'a sö pruvincia. E duì fraçiuìn de Sant'Ermu e d'U Segnu sun a munte d'u paize, sciü p'â valle traversä da-a sciumèa Segnu insc'ou versante de meridiùn d'e Rocche d'i Crôi a 792&nbsp;m insc'ou livellu d'u mä.

Vuè u cunfinn-a cun Sann-a e Cügèn a setentriùn, Vessi e Portiu a punente e Spoturnu e Berzezzi a meridiùn.

## Stoja
L'antigu paize de Vuè, ciamóu a l'épuca d'i rumäni *[[Vada Sabatia]]*, u s'è zvilüpóu int'u II seculu primma de Cristu in gìu a 'n canpu militäre inperiäle, ün d'i primmi d'a culunizaçiùn rumäna in Ligüria.

Divegnüu dunca *[[municipium]]* de l'inperu de Rumma e inpurtante çentru de vìe e de traffeghi p'ou cunzunzise d'e stradde cunsuläri che ne vegnivan da Zena, Turtunn-a (*[[Derthona]]*) e da-u punente. *Vada Sabatia* a l'è stèta destrüta da-i Lungubärdi d'u 641, ma sutt'a-u duminiu d'i Franchi u l'è riuscìa a retiäse sciü e fìn a vegnì sede vescuvile da-u VII a-u IX seculu.

Vuè u l'ha fètu poi pärte d'e tère d'i marcheixi D'u Carettu e poi d'i marcheixi de Punsùn, pe pasä dunca a-a Repübbrica de Zena. A l'è stèta dunca erètta a Puistaia. I Zeneixi i l'han fètu muntä u zvilüppu cumerciäle d'u portu, faxendune de Vuè ün di ciü inpurtanti d'a Rivea.

A l'è poi andèta aprövu a-a stoja d'a Repübbrica de Zena, intrandu a fä pärte d'a Fransa, d'u Regnu de Sardegna (1815) e d'u Regnu d'Italia (1861).

D'u Növeçentu, Vuè a l'ha cunusciüu 'n zvilüppu p'ou ciü indüstriäle. Int'i anni Çinquanta e Sciuscianta i se inciantan int'a zona benbén de stabilimenti, scinn'a-i anni Setanta cu'a centräle termuelettrica de l'ecs-Enel, e e sö due çiminee de 200 metri ch'i l'ean u scinbulu d'u paize.

Da-u 1973 a-i 31 de dixenbre d'u 2008, u cumüne de Vuè u l'ha fètu pärte d'a Cumünitè Muntann-a d'u Zuvu.

## Abitanti
### Evuluçiùn demugrafica

### Minuranse furèste
Segundu l'ISTAT, a-i 31 de dixenbre d'u 2024, i rexidenti furèsti a Vuè sun 483.

### Persunn-e lighè cun Vuè

* Pertinace (Arba, 126 - Rumma, 193), inperatù de Rumma.
* Arturo Martini (Trevìzu, 1889 - Milan, 1947), scultù.
* Manlio Baçigalû (Vuè, 1908 - Zena, 1977), alenatù e zügóu de balùn.
* Vessillo Bartoli (Vuè, 1908 - Vué, 1981), alenatù e zügóu de balùn.
* Giuseppe Chittolina (Vuè, 1909 - Zena, 1946), zügóu de balùn.
* Valerio Baçigalû (Vuè, 1924 - Türìn, 1949), zügóu d'a Naçiunäle de futbàll.
* Lidio Lovisolo (Finä, 1929 - Milan, 2001), scultù.
* Osvaldo Motto (Vuè, 1942), alenatù e zügóu de balùn.
* Anna Giacobbe (Vuè, 1958), politica.

## Löghi de 'nteresse
### Architetüe religiuze

Immaggine:Vado Ligure (SV) - chiesa di San Giovanni Battista - facciata - 02.jpg|A gexa de San Giuan Battista
Immaggine:Segno (Vado Ligure)-chiesa san maurizio.jpg|A gexa d'U Segnu, dedicä a San Mauriçiu
Immaggine:Vado Ligure - chiesa di Sant'Ermete - campanile.jpg|U canpanìn d'a gexa de Sant'Ermu
Immaggine:Segno (Vado Ligure)-oratorio santa margherita.jpg|Âtóiu de Santa Margaita, a U Segnu

U teritoju d'u cumün de Vuè u l'è spartiu tra e çinque parocchie de San Giuan Battista (Vuè centru), d'a Madonna da Vixitaçiùn (Portiu), da Madonna Reginn-a d'a Päxe (Valle), de Sant'Ermu (Sant'Ermu) e de San Mauriçiu (U Segnu). 

;Parocchia de Vuè
* Gexa de San Giuan Battista: custruìa d'u Setteçentu, a l'è 'na ricustruçiùn in stìle baroccu de 'na gexa ciü antiga, cun l'ünica navä ch'a l'è surmuntä da-a cupula. A strutüa, restaurä doppu a segunda guêra mundiäle, a l'ha 'na faciäta decurä cun de stattue de l'Öttuçentu d'u Brilla.
* Capella de San Zenexu: custruìa inte l'Etè de Mezu int'a lucalitè cu'u mêximu numme.
* Capella de Nostra Scignùa da Neive: da vixìn a-a cunträ d'i Büsèn.
* Capella de San Feipu Neigri: fèta d'u 1732, int'a cunträ d'i Büsèn.

;Parocchia de Portiu
* Gexa de Nostra Scignùa d'a Vixitaçiùn: fèta d'u 1952, a se tröva int'a fraçiùn de Portiu.

;Parocchia de Valle
* Gexa de Nostra Scignùa Reginn-a d'a Päxe: a se tröva int'a fraçiùn de Valle.

;Parocchia de Sant'Ermu
* Gexa de Sant'Ermu: a l'è a parocchia d'a fraçiùn cu'u mêximu numme, custruìa tra u XI e u XII seculu da-i mùneghi de l'Îzua de Berzezzi. De güstu rumanicu, a l'ha 'na strutüa a duì naväte.

;Parocchia d'U Segnu
* Gexa de San Mauriçiu: int'a fraçiùn d'U Segnu.
* Âtóiu de Santa Margaita: vixìn a-a gexa de San Mauriçiu. 
* Capella de San Benärdu: a-U Segnu. 

### Architetüe civili

Immaggine:Zinola1.jpg|U punte de Prìa, fra Zinoua e Vuè

* Punte de Prìa: fètu d'u 1434 insc'ê fundaçiuìn de 'n punte ciü antigu, u travèrsa a sciumèa de Cügén da Vuè a Zinoua, burgä int'u cumüne de Sann-a. U gh'ha 'na strutüa a u̇n èrcu a schenn-a d'äze, lungu 30 metri, fètu de prìe e de muìn, cu-in segundu èrcu, mudèrnu, ch'u gh'è stètu tacóu du 2000.
* Furnäxe da câçìnn-a de Sant'Ermu
* Rèsti d'a villa de l'inperatù rumàn Pertinace

### Architetüe militäri

Immaggine:Fort in Vado Ligure-002.jpg|Vista d'u forte de San Giacumu.

* Castellu de Vuè: castellu regurdóu sulu che da quärche ruvinn-a int'a fraçiùn d'U Segnu, u l'è stètu custruìu inte l'Etè de Mezu da-i marcheixi D'u Carettu.
* Forte San Luensu e San Steva: d'u Çinqueçentu, custruìu da-a Repübbrica de Zena.
* Forte de San Giacumu: custruìu d'u 1757 insc'ou Cou de Vuè a pruteçiùn d'u portu, u cazze p'ou ciü int'u teritoju de Berzezzi.
* Bastiùn de San Giuan

## Cultüa
### Müsei
* Müséu çivicu de Villa Groppallo: u müséu u recögge mateiä de l'inperu rumàn e de l'Etè de Mezu. I rèsti rumäni sun steti scruvìi int'a scitu archeulógicu de ''Vada Sabatia'', cu'na culeçiùn de 'na çèrta inpurtansa de munee rumäne (Queirolo) tra u II e u V seculu ch'a l'è cunservä int'u müseu.
* Pinacutéca çivica: a cunsèrva de pitüe de scöa zeneize, lunbärda e spagnolla realizè tra u Çinqueçentu e u Setteçentu.

### Dialettu

## Manifestaçiuìn

## Fèste e fêe

* Fèsta de San Giuan Battista: patrùn de Vuè, a cazze a-i 24 de züĝn̂u. A fèsta a cumensa a-i 23 züĝn̂u cu'in tradiçiunäle spetaculu a-a seĵa de föghi d'artifissiu da-i puntili insc'ou mä. A-i 24 u se fà u mercóu insc'ou lungumä e a Prucesciùn, cu'u cäru d'u Santu p'ê stradde d'u paize.

## Ecunumìa

Vuè u l'è 'n cumüne ciütóstu indüstrializóu, ch'u l'óspita benbén de stabilimenti indüstriali e de ditte. Parçialmente insc'ou sö teritoju a se tröva 'na çenträle termuelettrica, primma ENEL e oua Tirreno Power, pensä e realizä a-a fìn d'i anni '60 e inandiä tra u mazzu d'u 1970 e u dixenbre d'u 1971. E sö duì äte çiminee de 199 metri i sun caratteristiche d'a sc-cianä. A gh'è poi 'na grande ativitè purtuäle: benbén de traghetti ch'i unìscian u cumüne a-a Corsega e a-a Sardegna, gh'atraccan näve merci, portacuntenituì e survatüttu de petrulee, faxendu d'u portu de Vuè u primmu portu italian cun Trieste p'ou petroliu e i sö derivè. In Vuè u pärte ascì in impurtante öiudóttu pe spedì i cunbustibili int'a zona de Milàn e in Germagna.

A tradiçiùn indüstriäle de stu cumüne chi a l'ha reixe int'i anni d'u *boom* ecunómicu, quande Vuè u l'ha visciüu 'na forte crescita ecunómica vegnindu poi pe lungu tenpu u paize cu'a ciü äta cuncentraçiùn indüstriäle d'Európa, ch'a se cuntrapugnìva a-a vexinn-a e ciü gróssa Sann-a che int'u mêximu periudu a l'ea cunusciüa ascì cumme *a piccola Manchester* p'â sö forte indüstria, tra e ciü zvilüpè d'Európa. In Vuè u se trûväva ascì 'n stabilimentu d'a FIAT p'â custruçiùn de pigniuin e pärti mecaniche in genere (1200 dipendenti). U l'ha seróu d'u 1984 cu'u riculucamentu de 600 lavuratûri in 3 növe ditte picinn-e. Incö u cumüne de Vuè u l'è pärte fundamentäle d'a mägra ecunumìa savuneize. U sö portu u fà pärte de l'auturitè de scistêma portuäle d'u Mä Ligüre de Punente. 

A l'è stèta dunca prugetä a realizaçiùn de 'na grande ciattafurma pe-i cuntenituì ch'a l'ha cangióu benbén a regiùn d'u Portiu, e a fuxe d'u turente Segnu. Sta ciattafurma a l'è stèta inaugürä a-i 12 de dixenbre d'u 2019.

## Spor
### Futbàll
A Vuè a gh'è a squaddra d'u F.C. Vado 1913, ch'a l'ha guagnóu a primma Coppa Italia de balùn, d'u 1922.

## Amministraçiùn
### Scìndichi de Vuè

### Binelaggi
Vuè a l'è abinellä cun:
* , da-i 5 d'arvì d'u 2003
* 

## Vìe de cumünicaçiùn
### Stradde
Vuè a se tröva insc'ä Stradda Pruvinciäle 1 Aurelia (de lungu Stradda Statäle n° 1). A se pö razunze ascì da l'autustradda A10 sciurtindu a-u vixìn cazellu de Sann-a.

### Feruvìe

Vuè a dövia a staçiùn insc'ou teritoju d'u cumün de Cügèn denuminä *[[Staçiùn de Cuggiæn-Vuè|Quiliano-Vado]]*, insc'ä liĝn̂a feruviaria Zena-Vintimìggia, in particulä int'u trètu lucäle cunpreizu tra Sann-a e Inperia.

## Notte
;Notte a-u tèstu


;Notte bibliugràfiche


## Bibliugrafìa
* 

## Ätri prugètti