Gelindo

***Gelindo*** (*Gelindo, Gilindo* ò *Gilind* in piemontéize) o l'é 'n'êuvia antîga e tra e ciù avoxæ do tiâtro popolâre piemontéize, òriginâia do Monferòu e scrîta inta parlâ do pòsto. O conponiménto o pìggia o sò nómme da-o protagonìsta, o pastô Gelìndo, ch'o l'é vegnûo co-o ténpo bén inportànte inte tradiçioìn de Dênâ do Piemónte intrêgo e da Ligùria ascì, tànto da êse raprezentòu inti prezéppi tradiçionâli de dôe regioìn.

## Stöia
O *Gelindo* o l'é 'n'êuvia mêza sâcra e mêza còmica, dîta *divòta comedia* in piemontéize, do génere de sâcre raprezentaçioìn, ch'a l'é da métte in scêna into perîodo de Dênâ. A sò prìmma versción scrîta a l'é do sécolo XVII e a rîva da-o Monferòu, ma a sò òrìgine a l'é do bèllo ciù antîga e probabilménte ligâ a tradiçión parlâ do tiâtro frànco-piemontéize de l'Etæ de Mêzo, co-i coscì dîti "Mistêi", o *Mystères* in françéize, e a pràtica do prezépio vivénte inandiâ da-i françeschén, ciù tàrdi vegnûi di dràmmi sâcri da-i fòrti caràteri popolâri. De ciù, l'é registròu a prezénsa izolâ de 'n pastô de nómme Gelìndo za inte 'na làoda lìgure do sécolo XIV, méntre a prìmma versción stanpâ conosciûa ancón a-a giornâ d'ancheu a l'é quélla de 'n çèrto Françésco Barberis, inta sò tèrsa ediçión do 1807, e l'é probàbile ch'a l'àgge infloensòu a stànpa studiâ da-o Renier a-a fìn do sécolo XIX.

De manimàn, a figûa e a stöia do Gelìndo a s'é spantegâ inte tùtto o Piemónte e a l'é arivâ inta Ligùria, ma gh'é de sò testimoniànse scìnn-a da-o Véneto e da-a Toscànn-a. Pi-â Ligùria, dòppo che l'êa za intròu inta tradiçión popolâre, o *Gelindo* o l'é stæto formalizòu inta léngoa lìgure da ciù outoî cómme o Loîgi Perséuggio, do 1877, co-a sò comédia in zenéize *[[I pastoî a-o presepio]],* e-e raprezentaçioìn di contastöie, màscime i Scialìn do Favâ.

Inti stùddi académichi, o *Gelindo* o l'é mensonòu pi-â prìmma vòtta do 1894, into lìbbro in scê sâcre raprezentaçioìn da Nativitæ into Canavéize, scrîto da-o Costantino Nigra e o Delfino Orsi. Do 1896 gh'é o stùddio filològico do Rodolfo Renier, do tùtto in sciâ figûa do Gelìndo e ch'o contêgne o tèsto de st'êuvia chi inte ciù verscioìn, màscime unn-a do 1839 scrîta into parlâ de Lisciàndria e unn-a do 1842, che pe cóntra a l'é into parlâ do Monferòu. In sciâ fìn, do 2001, l'é sciortîo a monografîa do Roberto Leydi in sciô Gelìndo, conpilâ co-a parteçipaçión de l'Umberto Eco.

## Tràmma
O Gelìndo o l'é 'n pastô, persónn-a sénplice, testónn-a e de bón cheu, ch'o gh'à da partî da-a sò câza, into Monferòu, perché l'Ougùsto o l'à comandòu o censiménto da popolaçión; prìmma de tùtto o fâ però e sò racomandaçioìn a-a mogê Alìnda, fàndo móstra d'êse aprêuvo a partî pe pöi vegnî inderê bén bén de vòtte prìmma de lasciâ câza. Arivòu a Betlèmme, o Gelìndo o gh'incóntra Giöxèppe e Màia, ch'én aprêuvo a çercâ d'asósto, e o l'arèsta mâvegiòu da-i doî personàggi, dàndoghe 'na màn a trovâ l'alögio inta gròtta.

Dòppo o nasción do Banbìn, o Gelìndo o l'é o prìmmo a vixitâ a Sâcra Famìggia e a portâghe di prezénti co-a mogê Alìnda, i fìggi Narcîzo e Ourélia e i garsoìn Mafê e Tìrsi. A quésto pónto, o pastô o l'arèsta coinvòlto inti fæti sucescîvi a-o Dênâ: o l'ascìste a l'adoraçión di Mâgi, a l'amasaménto di inocénti, a-a fûga in Egìtto, a-a lòtta tra i fìggi d'Eröde e, in sciâ fìn, a-a mòrte do rè.

## Personàggi
A lìsta di personàggi a peu cangiâ in sciâ bâze da versción mìssa in scêna, co-in nùmero diferénte de fæti raprezentæ; a tùtte e mainêe de sòlito gh'é:
* Gelìndo, pastô e bacàn de câza
* Alìnda, mogê de Gelìndo
* Narcîzo, fìggio de Gelìndo
* Ourélia, fìggia de Gelìndo
* Mafê, garsón vêgio da câza de Gelìndo
* Tìrsi, garsón zóveno da câza de Gelìndo
* Medöo, vexìn de câza de Gelìndo
* Màia Santìscima
* Sàn Giöxèppe
* Popolànn-e, dònne de recàtto, ciatèlle
* Eröde, protagonìsta de l'amasaménto di inocénti
* Sómmo Sacerdöte, consegê do rè Eröde
* I Rè Mâgi
* Sordàtti, romén ò do rè Eröde

## O Gelìndo inta coltûa
O Gelìndo, a l'inprinçìpio giùsto un di personàggi de 'na sâcra raprezentaçión, intànto ch'o l'é vegnûo de manimàn ciù conosciûo o l'à pigiòu 'n ròllo de lóngo ciù inportànte inta coltûa di pòsti dond'o l'êa mìsso in scêna. Prezénpio, o sò conportaménto còmico a-o moménto da parténsa pò-u censiménto o s'é trasformòu in stereòtipo, tànto che in piemontéize gh'é o mòddo de dî *Gilindo a artorna* ò *t' sés cóm Gilind*, pe indicâ de scitoaçioìn do génere ò de persónn-e che se conpòrtan coscì. Do rèsto, a léngoa do Gelìndo a l'êa, a-o ténpo do Renier, za sentîa cómme antîga tra i parlæ monferìn, tànto chò-u filòlogo o scrîve de l'existénsa do mòddo de dî *a parla ancôra a la manèra d' Gilindo*.

Co-o ténpo, o Gelìndo o l'é bén sciortîo fêua do sò prìmmo ànbito tiatrâle, vegnìndo tra e figûe popolâri ciù inportànti pò-u Dênâ do Piemónte e da Ligùria, cómme testimoniòu da-a sò prezénsa fìssa inti prezéppi tradiçionâli de quéste regioìn e da l'espresción piemontéize *a vén Gilind*, dêuviâ pròpio pe dî che s'arentìsce o Dênâ. Inti prezéppi lìguri e piemontéixi a figurìnn-a do Gelìndo a l'é de lóngo prezénte: inta tradiçión popolâre do Piemónte a sò câa a no l'êa do tùtto codificâ, scìnn-a-a meitæ do Nêuveçénto se uzâva però raprezentâlo co-in lóngo giachê vèrde, brâghe maroìn ch'arivàn sott'a-o zenóggio, câsetoìn de lànn-a e capéllo a fâde ànpie, co-ina còrba in spàlla pe camalâ rechéutto e mascarpón da vénde a-o mercòu; a-a giornâ d'ancheu o sò pòsto o l'é stæto pe cóntra pigiòu da-a clàscica figûa do pastô co-in bæ in spàlla. O Gelìndo o l'é bén inportànte inta tradiçión di prezéppi lìguri, in qualitæ de prìmmo pastô ch'o l'é andòu a vixitâ o Banbìn, de sòlito mìsso insémme a-a figurìnn-a da mogê, in Ligùria ciamâ Gelìnda, e de sovénte raprezentòu in zenogión. Fêua de Ligùria e Piemónte, o personàggio de Gelìndo o l'é tìpico do prezépio de Cremónn-a ascì, dond'o vêgne ciamòu *Zelindo*.

## Nòtte


## Bibliografîa

* 

## Conligaménti estèrni
* 

Categorîa:Opere de tiatro
Categorîa:Tradiçioìn da Ligùria