Prîa de Issel

A **Prîa de Issel**, dîta ànche **Prîa de Coppèlle**, a l'é 'n magheu scitoòu in scê Giutte, sôvia l'Ægoasànta, inta localitæ Bric Caramello. A l'é stæta descovèrta into 1908 da-o studiôzo e reçercatô Arturo Issel, da-o quæ a pìggia defæti o nómme.

A diferénsa de scîti archiològichi scìmili, che pe êse preservæ da àtti de vandalìsmo són acescìbili sôlo a-i studiôxi e a-i pöchi che ne conóscian a poxiçión, quésta prîa a l'é bén segnalâ e a s'atrêuva lóngo 'n sentê marcòu. A se prezénta cómme 'na ciàppa de talcoscìsto a-o livéllo do terén e in sciâ seu fàccia l'é conservòu divèrse incixoìn: coppèlle, motîvi filifórmi e crôxifórmi, circonferénse e âtre figûe.

Quésta prîa, scìmile a âtri exénpi che çertidùn àn identificòu cómme antîghe artæ pe-i sacrifìççi, a se trêuva inta boscàggia vexìn a-o Riàn Venìn, ch'o scôre pöco sótta, e-a l'é rivòlta in mòddo ciæo vèrso Pónta Martìn. O scîto pe-a realizaçión di artefæti che ricrôvan a Prîa de Issel o l’é stæto çernûo con tùtta probabilitæ pe de caraterìstiche speçìfiche che o rendéssan sâcro, pròpio cómme a relaçión con Pónta Martìn e-a vexinànsa co-o Riàn Venìn. D’âtra pàrte âtri scîti scìmili s’atrêuvan de spésso arénte a ‘n córso d’ægoa, cómme a Prîa Scrîta e-a Prîa do Dolmen in sciô Mónte Béigoa, vexìn respetivaménte a-o Riàn Travèrsa e a-o Riàn da Særa, òpû o Magheu da vallâ de Cichê vexìn a-o Riàn di Fighè. A particolâ dispoxiçión da Prîa de Issel a suggeriéiva alôa cómme Pónta Martìn a fîse ògètto de veneraçión: d’âtra pàrte, o “cùlto di brìcchi” o constitoìsce ‘n træto conosciûo da religioxitæ de antîghe popolaçioìn lìguri, ch’a l'asoçiâva e çìmme di mónti a-a prezénsa divìnn-a.

A-o mæximo scîto apartegnîva òriginaiaménte ‘n'âtra prîa, pèrsa inti travàggi de scâvo pe-a costruçión de ‘n condûto de l’êuio a-a meitæ di ànni Setànta. Pe de ciù, inta pròscima localitæ de Cascìnn-a Giandotto l'êa prezénte 'n'âtra prîa scìmile, intagiâ con coppèlle e lisciatöi, ma a l'é stæta dezentegâ e inversâ inte 'n riàn co-i travàggi de sistemaçión da stràdda Ægoasànta-Pàsso do Turchìn, inti ànni Sciusciànta.

## E incixoìn

E coppèlle costitoìscian sens'âtro a tràccia predominànte e caraterizànte do scîto: se tràtta de cavitæ emisfériche, scìmili defæti a cóppe picìnn-e, ricavæ da l'òmmo in sciâ superfìçie de ciàppe e squæxi de segûo coinvòlte in antîghe çeimònie ligæ a-a natûa. Quésto tîpo de tràccia in Itàlia a se riscóntra sôviatùtto in Piemónte, Ligùria, Vàl d'Aòsta, inta Lunigiànn-a e inta Valcamònica, ma ànche in Sardégna. A ògni mòddo, e fórme de àrte conosciûe in ingléize cómme "*cup and ring marks*" reprezéntan un patrimònio condivîzo da tànte cultûe preistòriche, no sôlo in Ouröpa. Tæ motîvi són stæti realizæ in generâle da-o Mezolìtico scìn a l'Etæ do Færo, ma o seu vêo scignificâto ancón òua o rèsta ignöto. I studiôxi àn avansòu dêxénn-e de ipòtexi in sciâ natûa de coppèlle, ma inte quésto câxo e ciù probàbili pàn êse træ:

# E coppèlle servîvan a arechéugge l'ægoa ciuvànn-a cómme scìnbolo de fertilitæ (defæti scìn a-o sécolo pasòu l'é documentòu l'uzànsa de dònne de bagnâse o scöso con l'umô de coppèlle pe favorî a gravidànsa) ò o sàngoe de vìtime in sacrifìçio (segóndo a pràtica atestâ into Santoâio de Panóias in Portogàllo). Fòscia âtri lìquidi poéivan êse adêuviæ, cómme læte, infuxoìn de èrbe, gràscia de béstie pe açénde de lumêe;
# E coppèlle són o ségno lasciòu da scâvi circoscrîti pe ricavâ 'n minerâle conscideròu miâcôzo pe-o lêugo sâcro da dónd'o provégne. Infæti l'asportaçión de canpioìn da 'n lêugo sâcro cómme relìquia a l'é 'na pràtica difûza in numerôze cultûe de ògni ténpo;
# Segóndo l'ipòtexi archeoastronòmica, e coppèlle raprezentiéivan grùppi de stélle e schêmi astronòmichi (cómme testimònia a costelaçiòn de Persêo incîza into scîto do Rocceré, in Piemónte).


Cup and Ring marked rocks, Kilmichael Glassary - geograph.org.uk - 1014777.jpg|Coppèlle pìnn-e d'ægoa a Kilmichael Glassary, in Scòsia
Pierre à cupules du cromlech de la Praz.jpg|Coppèlle in sciô cromlech de la Praz, in Svìsera

E coppèlle da Prîa de Issel se móstran in dimenscioìn despæge e-e seu conpoxiçioìn corispóndan a schêmi de vòtte òservæ inte di âtri scîti, de vòtte indecifràbili ò a l'aparénsa cazoâli. In sciâ Prîa de Issel se peu òservâ ànche a prezénsa de *polissoir*, sàiva a dî sórchi alonghîi uzæ into Neolìtico pe lustrâ e àsce de prîa, che són frequénti ànche inti scîti do mónte Béigoa.


Coppelle, incisioni lineiformi (Pietra di Issel) (7).jpg|Detàggio de incixoìn in sciâ Prîa de Issel
Pietra di Issel 10.jpg|Sciàmmo de coppèlle picìnn-e e çìnque coppèlle ciù grénde in sciâ Prîa de Issel. Se nòtte o rescìdoo de materiâle plàstico de cô grîxo-giâno derivòu da ‘n incàoto scistéma adêuviòu pe exegoî ‘n càlco, ch'o l'à asccianòu de micro-copelle
Poligny Polissoir de la Vallee De L'Avocat.jpg|Polissoir da Vallee De L'Avocat, in Frànsa

A dataçión de incixoìn in sce quésta prîa a l'é pöcoasæ inçèrta, sôviatùtto aprêuvo a-a mancànsa de 'n ciù ànpio contèsto archiològico, ma fòscia e coppèlle se peuan ascrîve a l'Etæ do Brónzo, tra o 3000 e o 1000 a.C, e l'é ciæo che quarchedùnn-a de quéste a ségge stæta scavâ za con instruménti de metàllo. Âtre incixoìn pàn remontâ a l'Etæ de Mêzo, cómme probabilménte into câxo da circonferénsa a conpàsso, ma inta Prîa de Issel no gh'é a prezénsa de crôxe crestiànn-e, che pe cóntra abóndan prezénpio inti scîti do mónte Béigoa.

File:Pietra di Issel 11.jpg|Circonferénsa a conpàsso, un sciàmmo de micro-coppèlle e 'n'incixón ciù profónda clasificâ cómme pedifórme ò tetraédrica
File:Liguria preistorica f108.png|Evidençiaçión de l'incixón
File:Pietra di Issel 08.jpg|'N'incixón sagittifórme in sciâ Prîa de Issel


## Nòtte


## Bibliografîa
* 
* 
* 
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Àrte in Ligùria
Categorîa:Archiologîa da Ligùria