open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gioxeppe Marzari

**Gioxeppe Marzari** (Zena, 31 zenâ 1900 - Zena, 4 zùgno 1974) compoxitô, attô, muxiçista e cantante, o fu un artista fenomenale e un di scimboli da Zena do XX seccolo.

## Biografia
Nasciuo a Zena into 1900 de famiggia istrian-a, so poæ o l'ea o diretô da banda da l'UITE (Union Italian-a Tranvie Elettriche), o l'exordì into 1921 a-o tiatro "A Bombonea" de via Frugon.

Artista d'avanspetaccolo, o l'interpretava caregatue, monolloghi, scenette e cansoin commiche e romantiche, scrite da diversci aotoî, tra i quæ Giggio Ansermi e Dario G. Martini, mentre e muxiche o se-e scriveiva da lê.

O l'ea dito *Nafta* perchè, pâ che, comme i motori *diesel*, o ghe mettesse in po pe piggiâ l'asbrio, ma 'na votta partîo no ti l'afermavi ciue.

O l'ha incizo ciu che 3000 dischi, vendui in mioin de copie e o l'è stæto traduto inte squæxi tutte e lengoe regionale italian-e e inte quarche lengua foresta ascì, intrando into repertoio di comici de meza Europa.

Sciben ch'o foise 'n artista de atiscima levatua o no l'è mai ariescio a impon-ise a livello naçionâ.

Into 1947, za stæto çernuo comme protagonista do spettacolo radiofonico *“La Bisarca”*, foscia pe 'n'incompatibilitæ de carattere co-i fonsionai da RAI, o fu sostituio co-o Riccardo Billi.

A partî da-o 1946, scin a-a fin, o l'ha parteçipou a-o programma radiofonnico *A Lanterna* pe 'n totale de 392 transmiscioin. Lê o l'impersonava o çellebre Sciô Ratælla e a so rubrica a s'intitolava *Il Bazar del mugugno*. L'aotô d'i scriti o l'ea o Darrio G. Martin ch'o pigiava e lettie di ascoltatoî e o-e metteiva in rimma insemme a-a risposta da daghe adattandole a-a melodia de cansoin ciù in veuga do momento, a l'uso quelle do Festival de Sanremmo, e o Marzari o e cantava. A muxica da sigla invece, scelta da-o Martin, ma composta anni avanti da-o Marzari, a l'ea quella do ritornello da "Tomata da Babilonnia".

O primmo riconoscimento ufiçiale o gh'è arrivou solo che into 1971, durante un’ediçion speciale de *A Lanterna*.

Un anno primma da so morte, o l'ebbe a sodisfaçion de comparî insce a televixon naçionâ inta comeddia *La locandiera di Sampierdarena*, adattamento do Darrio G. Martin de *Ra locandera de San Pê d'Areña* do Steva de Franchi, co-a parte do "Ghigermo" e co-a Lin-a Volonghi inte quella de l'Argentin-a.

O moì o 4 de zugno do 1974.

*O l'ha lasciou ciu dischi che palanche*.

## Discografia

Pe 'na lista parçiale e aproscimativa di peççi do Marzari vanni a-a paggina chi de d’âto.

## Filmografia
O so nomme o compâ into *cast* de træ peliccole italian-e: 
* *Solo per te, Lucia*, 1952
* *Martin Toccaferro*, 1953
* *Dramma nel porto*, 1955

## Nòtte


## Ligammi esterni
* 
*
*
* 
* A paggina do scito de l'Academmia Ligustega do Brennno dedicâ a G. Marzari
*
* 
*

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Gente de Liguria
Gioxeppe Marzari
Capoâ

A maschera do **capoâ** (ò *caporâ* primma do sec. XIX) o l'è un tipico personaggio do tiatro zeneize, 'na specce de *miles gloriosus*, saiv'à dî o tipo do smargiasso, stoccæço e contamoççe ò - comm'o se definisce - lê mæximo inti *Comici schiavi* do Anton Giulio Brignoe Sae *Ro conso de tutti i pattæ* (comm'a dî: *se i pattæ fessan una corporaçion, mi me faieivan console*), ch'a-a giornâ d'ancoeu se poriæ rende con o *boss* di *boss*, ò *o re de tutti i goappi*.

### Varrie incarnaçioin
Tra e varrie incarnaçioin do capoâ aregordemmo:
* O capoâ Berodo do Anton Giulio Brignoe Sae
* O capoâ Balilla do Poinâ
* Ormondo, dito o capoâ, *Tagg'e squarça* do Steva de Franchi

E chi ciu ghe n'ha, ciu ghe ne mette, scin a arivâ a-o:
* *Cê o guappo* ò sæ, o *Picch'e stroscia* do grande Gioxeppe Marzari.

## Notte


Categorîa:Tiatro
Categorîa:Tradiçioìn da Ligùria
Geija de San Carlu de Munte Carlu

A **geija de San Carlu de Munte Carlu** ë üna geija munegasca lucalisa̍ ün Munte Carlu.

## A̍utri prugeti

Categorîa:Geije de Mùnegu‎
International School of Monaco

L'**International School of Monaco** è ün stabilimentu privau fœra cuntratu che proposa ün ünsegnamentu prufessiunale.

## Vinculi esterni
* International School of Monaco

Categorîa:Prinçipatu de Munegu
Nœvu müseu naçiunale de Mu̍negu

U **Nœvu müseu naçiunale de Mu̍negu** è ün müseu d'arte lucalisau ün qartiè de Giardinu esoticu, ün Mu̍negu. 

## Vinculi esterni
* Nœvu müseu naçiunale de Mùnegu, Pagina ufiçiala

Categorîa:Müsei de Mùnegu
Giardi̍n eso̍ticu de Mu̍negu

U **Giardi̍n eso̍ticu** e̍ ün giardi̍n buta̍nicu lucalisau ünt'u qartiè de Giardi̍n eso̍ticu, ün Mu̍negu.

Categorîa:Prinçipatu de Munegu
Müseu d'a capela d'a Visitaçiun

U **Müseu d'a capela d'a Visitaçiun** è ün müseu munegascu lucalisau ün quartiè de Mu̍negu (Prinçipatu de Munegu)

## Colegaménti esterni

Categorîa:Müsei de Mùnegu
Barbagiuan

U **barbagiuan** è ün raviœra retangulari farçi de ge o de currüsa, de carne, d'œvi, de furmàgiu prescinsöa, d'œri e de risu.
## Descriçiun

## Vinculi esterni
* 

Categorîa:Gastrunumia munegasca
Stocafi

U **stocafi** è üna pitança munegasca.

## Ingredienti
* Merlüssa secà
* Tumate seche
* Aurive negre

Categorîa:Gastrunumia munegasca
Luisa Ipo̍lita de Mu̍negu

**Luisa Ipo̍lita de Mùnegu** (Mu̍negu (Palaçi Principescu), 10 de nuvembre d'u 1697 - 29 de deçembre d'u 1731) e̍ sta̍ Principessa suvrana de Mu̍negu da u vinti de zenà fint'a u vinti nœve de deçembre de l'anu 1731, unze mesi e nœve giurni. 

## Vita

Antoni 1mu e Maria de Lurena gh'an avüu sei fiye e Luisa-Ipòlita è l'eritiera segundu ë dispusiçiue d’u testamentu de Giuane primu (1454) che stipülava che, a u cuntrari d'a lege sàlica françesa, ë done gh'avëvun u dritu de regnà â cundiçiùn che u fütüru spusu piyëssa u nume e ë armarie d'i Grimaldi.

## A̍utri prugeti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Suvrai de Mu̍negu
Runseggiu

**Runseggiu**. I runseggi (o **runçeggi**) en quelle lümasse de mâ in po ciü grosse (e ciü piccin-e invece e ciammemmu curnetti) da famiggia di mürexi. Vivan inscî scöggi. Pöan arivâ a ese lunghe 10 cm. En di predatuî, ti e pö truvâ ch'en aprövu a mangiase ün musculu doppu d'êsisel'avertu. Cuscì cumme i atre lümasse, sun ermafrudite, saiv'a dî, massc'e figgia insemme, e de spessu ti pö atruvane in pâ attaccæ, squæxi föa de l'ægua, ch'en ancun aprövu a acubbiase, magara da-a nötte primma.

E due specce ciü inpurtante sun: 

*l*'Hexaplex trunculus* (o *Murex trunculus* o *Phyllonotus trunculus*) ditu ascì "runseggiu russu de scöggiu" ben ben cumün in scî scöggi da nostra Rivêa, u ven ben cumme lesca pe-i pescuéi, ma u l'é bun ascì da mangiâ

*u *Bolinus brandaris* (o *Murex brandaris*) ch'u l'è quellu cu-u "mannegu" e-e spin-e. Intu zeneize antigu "runseggiu" vueiva dî "penaccu", sciben che stu chì semai u faiæ pensâ ciutostu a 'na massa cu-i cioi.

Storicamente u l'è inpurtante perchè antigamente da-a sö bava se ghe prudüxeiva de tente: da-u primmu u blö éndegu e da-u segundu a pùrpua.

## Notte


## Âtri progètti
Musculu (mullüscu)

**Mùsculu**, mullüscu mæn bivalve da famiggia de *[[mytilidae]]*. Ottimu da mangiâ, ma ütiliscimu ascì perchè u nettezza l'ægua sturbia e u l'inrichisce l'ecuscistema. 

U pö apartegnî a-a specce *Mytilus edulis* (originaia de l'Atlantegu), *Mytilus galloprovincialis* (originaia du Mediteranniu) o *Mytilus trossulus* (originaia du Paçifficu). Queste specce pöan incruxase l'ün l'atra e, dætu ch'a l'è 'na specce invaxiva, nu gh'han ciü ün arrea de difüxun esclüxiva.

U pö arivâ a 14çm. de lunghessa. U cû u pö ese blö scüu o muelu o marun. A cunchillia, de carbunatu de casu, a l'è de furma triangulâ cu-i bordi smussæ, liscia cu-e linnie de crescita cuncentriche.

U vive attaccòu a-i scöggi tra e linnie de ata e bassa marea. Atenti a nu tagiâve i pê se ghe caminæ adossu descaçi. U s'attacca grassie a di filamenti de bissu ch'u seçerne da 'na giàndua ch'u l'ha intu pê.

I sessi en separæ, mascciu e femmina: pe accubbiâse i musculi lascian anâ inte l'ægua de culonne de sperma o di öve che mesccianduse a fan nasce e larve. Queste crescian e intu giu de 72 ue van a attaccase da quarche parte, puscibilmente amügiæ insemme.

U musculu u se çibba filtrandu l'ægua; se l'ægua a l'è brütta e sustanse inquinante s'amüggian cian cianin inta carne e inta güscia. Se capisce che quelli che crescian vexin a-u scarregu da chintan-a l'è megiu nu mangiâli, menu che menu crüi, pe nu anâ a réizegu de pigiâse u tifu, u collera o l'epatite virale.

Dætu ch'u l'é mai tantu bun da mangiâ, gh'è asci di alevamenti de musculi, specce a-a Spezza. A "mitilicurtüa" a pö ese fæta cun de corde, di pasciuin o de toe sutt'ægua.
Bancâ (crustaçeu)

**Bancâ**, crustaçeu terestre da specce *Armadillidium vulgare*, ditu ascì **avemaria** (pe via da sümeggiansa cu-e gran-e du rusaiu) o **purchettu**. U l'è diffüzu in tütta Eüropa.

U pö arivâ a 18mm. de lunghessa. U g'ha ün exu-schelletru de cunchillia fætu a bande surveposte ch'u ghe cunsente de aballuttase in puxissiun de difeiza. U l'è squæxi pægiu da *[[Glomeris marginata]]*, un'atru artroppude ch'u s'abalotta lê ascì, che però u nu l'è ün crustaççiu, ma ün miriappude, cumme i çentugambe.

U l'è ciamòu "bancâ" perchè u vive intu legnu marsu. U se çibba de mateia in decunpuxiçiun. 

U vive inte zone custêe, specce intu Mediteranniu e l'Inghiltæra du süd, ma u l'è ariesciu a emigrâ inte l'Amerrica du nord ascì.

U pö survevive sulu a de tenpiatüe tra i −2 °C e i 36 °C. Se l'è troppu freidu u se ne va a-u sû, se l'è cadu u se ne va a l'unbra. D'invernu u va in letargu.

Tra i sö nemixi gh'è u rattu, u müsangun, u rissö, u scurpiun, a scixella, a ræna, u baggiu, in müggiu d'ôxélli e d'i âgni e di baguin ascì.

Ghe n'è che se-i têgnan in casa cumme animali da cumpagnia.

## Referense
Endegu (tenta)

**Éndegu**, tenta vegetale tra u blö e u viuvettu. A l'é famusa perché se ghe tenze a stofa di *[[blue jeans]]*.

U so numme u ven da-u gregu "Ἰνδικὸν φάρμακον" (indikon farmakon) che vö dî "tenta indian-a".

U l'è prudütu da-a cianta trupicale de l'Axa *[[Indigofera tinctoria]]*, opü da-a cianta öirupea *[[Isatis tinctoria]]*. 

Da-a fermentasiun de fögge s'ôtén in liquidu gianu-verde ch'u l'è missu inte di tröggi a ôscidâ a l'aia; quande u cuu u vira a l'endegu, s'arecögge a pata ch'a s'é depuxitâ, a ven cötta pe bluccâ a fermentasiun, fæta sciügâ e missa in cumerciu fæta a puen.

Ancö se prudüxe anche scinteticamente. 

Inte l'antighitæ u vegniva prudütu ascì da-i runseggi da specce *Hexaplex trunculus*.

## Atri progetti

Categorîa:tenta
Endegu

**Éndegu**, ün di sette cuî de l'ærcubalen, tra u blö e u viuvettu, cuscì ciamòu da-a tenta che se prudüxe da l'*[[Indigofera tinctoria]]*.

## Âtri prugetti

Categorîa:Òtica
Ærcubalen

**Ærcubalen** (o *ærcu in çê* o *archinçê* o ascì *arcubalén*), fenòmmenu òtticu e meteurulòggicu po-u quæ in spettru quæxi cuntinnu de lüxe u l'appâ in çê. U l'è couzòu da l'imbattu, a rifrassiun e a despersciun da lüxe ch'a traversa de guççe d'ægua suspeize per l'aia, quande ciöve o che dunca po-u spruin de 'na cheita d'ægua o po-u bulezümme de 'n mouxu ch'u franze. 

I ærchibalén couzæ da-i raggi suæ appan inte quella parte de çê prumê du sû, purieivan ese in riundu cunpletu, ma l'ôservatû in tæra u vedde sulu ün'ærcu mürticulure suvia l'orizunte, cu-u russu a l'esternu e u viuvettu a l'internu.

I cuî de l'ærcubalen, pe cunvençiun, duvieivan ese sette:

ma u l'è stætu u Newton a fâ sta çernia arbitraia, influensâ da-a filuzufia di Greghi antighi, pe fâne curispunde u nümmeru a quellu de notte müxicale, di giurni da setteman-a e di ogetti du scistema suâ de l'eppuca.

## Âtri prugetti

Categorîa:Òtica
Categorîa:Scénse da Tæra
Zane da Valente

**Zane da Valente** (Zena 1280 - 1360) (italiàn: *Giovanni da Valente*) o l'è stæto o terço duxe do Comun de Zena da-o 9 zenâ 1350 a l'8 òtôbre 1353.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Gabriello Adorno

**Gabriello Adorno** (Zena 1320 – 1383) (italiàn:*Gabriele Adorno*) o l'è stæto o quinto duxe da Repùbrica de Zena da-o 14 marso 1363 a-o 13 agosto 1370.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Domenego Fregoso

**Domenego Fregoso** (Zena 1325 – 1390) (italiàn: *Domenico Fregoso*) o l'è stæto o sesto duxe da Repùbrica de Zena da-o 13 agosto 1370 a-o 17 zûgno 1378.

## Bibliografîa
* 

Categorîa:Biografìe
Antoniotto Adorno (1340-1398)

**Antonioto Adorno** (Zena 1340 - Finâ 5 zûgno 1398) (italiàn: *Antoniotto Adorno*) o l'è stæto o settimo (17 zûgno 1378), unzeximo (15 zûgno 1384-3 agósto 1390), trezzeximo (6 arvî 1391-16 zûgno 1392) e vintuneximo (3 seténbre 1394-27 novénbre 1396) duxe da Repùbrica de Zena.

## Vìtta
O l'è stæto ascì governao de Zena, pe Carlo VI de Fransa, da-o 27 novénbre 1396 a-o 18 marso 1397.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Nichiozo Guarco

**Nichiozo Guarco** (Zena 1325 - Lerxo 1385) (italiàn: *Nicolò Guarco*) o l'è stæto l'otten duxe do Comun de Zena da-o 17 zûgno 1378 a-o 7 arvî 1383.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Federigo da Pagan-a

**Federigo da Pagan-a** (Zena 1315 – 1406) (italiàn: *Federico da Pagana*) o l'è stæto o noven duxe do Comun de Zena elezuo e deposto o 7 arvî 1383.

## Vitta

## Bibliografîa
* 

Categorîa:Biografìe
Duxi de Zena

Inte quésta lìsta di **[[Dûxe da Repùbrica de Zêna|Dûxi]] da [[Repùbrica de Zena|Repùbrica de Zêna]]** són inclûzi ànche i perîodi de coscì dîte dediçioìn e di governatorâti.

A lìsta chi de sótta a fa ascì a distinçión tra i dûxi elezûi "a vìtta", do perîodo 1339-1527, e quélli elezûi con "càrega bienâle", tra-o 1528 e o 1797.

## Duxi elezui con càrega "a vitta"
### 1339-1353

### I dediçion a-a Scignoria [[Viscónti (famìggia)|Viscontea]] (1353-1356)

### 1356-1396

### Dediçion a [[Càrlo VI de Frànsa|Carlo VI de França]] (1396-1413)

### 1413-1421

### II dediçion a-a Scignoria [[Viscónti (famìggia)|Viscontea]] (1421-1435)

### 1435-1458

### Dediçion a [[Càrlo VII de Frànsa|Carlo VII de França]] (1458-61)

### 1461-1464

### I dediçion a-a scignoria [[Sfòrsa (famìggia)|sforçesca]] (1464-1477)

### 1477

### II dediçion a-a Scignoria [[Sfòrsa (famìggia)|Sforçesca]] (1477-78)

### 1478-1488

### III dediçion a-a scignoria [[Sfòrsa (famìggia)|sforçesca]] (1488)

### IV dediçion a-a scignoria [[Sfòrsa (famìggia)|sforçesca]] (1488-99)

### I dediçion a [[Loîgi XII de Frànsa|Luigi XII de França]] (1499-1507)

### 1507

### II dediçion a [[Loîgi XII de Frànsa|Luigi XII de França]] (1507-12)

### 1512-1513

### III dediçion a [[Loîgi XII de Frànsa|Luigi XII de França]] (1513)

### 1513-1515

### I dediçion a [[Françésco I de Frànsa|Francesco I de França]] (1515-22)

### 1522-1527

### II dediçion a [[Françésco I de Frànsa|Francesco I de França]] (1527-28)

### 1528

## Duxi elezui con càrega biennale (1528-1797)

### 1528-1599

### 1599-1650

### 1650-1699

### 1699-1750

### 1750-1797

### [[Repùbrica Lìgure|Repubblica Ligure]] (1797 - 1805)

### Annescion à l'[[Prìmmo Inpêro françéize|impeo françeize]] (1805 - 1814)

### 1814-1815

## Nòtte


## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

## Colegaménti esterni
* Genova, *Elenchi governi* Francobampi.it 
* *Tavole descrittive delle monete della Zecca di Genova* http://www.numismaticaitaliana.org/biblioteca/files/libri/desimoni_genova2.pdf
Zane da Morta

**Zane da Morta** (Morta, ? – Zena, 6 zenâ 1350) o l'è stæto o segondo duxe do Comun de Zena. O fu elezuo o 25 dexembre 1345.

## Vìtta
O moì de pesta o 6 zenâ 1350.

## Bibliografîa
* 

Categorîa:Biografìe
Lonardo Montado

**Lonardo Montado** (Çiannexi 1319 – Zena 14 zûgno 1384) (italiàn: *Leonardo Montaldo*) o l'è stæto o deximo duxe da Repùbrica de Zena da-o 7 arvî 1383 a-o 14 zûgno 1384. 

## Biografìa
O moì in càrega.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Giacomo Fregoso

**Giacomo Fregoso** (Zena 1340 – 1420) (italiàn: *Giacomo Fregoso*) o l'è stæto o dozzeximo duxe da Repùbrica de Zena da-o 3 agósto 1390 a-o 6 arvî 1391.

## Biografìa

## Bibliografîa
* 

Categorîa:Biografìe
Antogno Montado

**Antogno Montado** (Asti 1368  – Zena 25 lûggio 1398) (italiàn: *Antonio Montaldo*) o l'è stæto o quattorzeximo duxe da Repùbrica de Zena da-o 16 zûgno 1392 a-o 15 lûggio 1393 e o dixœutteximo da-o 30 agósto 1393 a-o 24 màzzo 1394. 

## Biografìa
O l'ea figgio do Lonardo Montado, o deximo duxe.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Peo Fregoso (1330-1404)

**Peo Fregoso** (Zena 1330 – 22 arvî 1404) (italiàn: *Pietro Fregoso*) o l'è stæto o chinzeximo duxe da Repùbrica de Zena pe pöche ôe o 15 de lûggio do 1393.

## Bibliografîa
* 

Categorîa:Biografìe
Cremente Prementon

**Cremente Prementon** (Zena, 1340 - 1415) o l'è stæto o sezzeximo duxe da Repùbrica de Zena pe 'n giòrno, da-o 15 a-o 16 de lûggio do 1393.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

Categorîa:Biografìe
Françesco Giustignan Gaibado

**Françesco Giustignan Gaibado** (Zena 1336 – 1408) (italiàn: *Francesco Giustiniani Garibaldo*) o l'è stæto o dïsettêximo duxe da Repùbrica de Zena da-o 16 lûggio 1393 a-o 30 agósto 1393.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

Categorîa:Biografìe
Nichiozo Zoagio

**Nichiozo Zoagio** (Zena 1340 – 1408) (italiàn: *Nicolò Zoagli*) o l'è stæto o dixinœuveximo duxe da Repùbrica de Zena da-o 24 màzzo 1394 a-o 17 agósto 1394.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

Categorîa:Biografìe
Antogno Guarco

**Antogno Guarco** (Zena 1360 – Pavia 16 março 1405) (italiano: *Antonio Guarco*) o l'è stæto o vinteximo duxe da Repubbrica de Zena da-o 17 de agósto 1394 a-o 3 de seténbre 1394.

## Biografîa

## Bibliografîa
* 

Categorîa:Duxi de Zena
Categorîa:Biografìe
Zorzo Adorno

**Zorzo Adorno** (Zena 1350 – 1430) (italiano: *Giorgio Adorno*) o l'è stæto o 22° duxe do Comun de Zena da-o 27 março 1413 a-o 23 março 1415.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Tomaxo Fregoso

**Tomaxo Fregoso** (Zena 1370 – Sann-a frevâ 1453) (italian: *Tomaso di Campofregoso*), o l'è stæto o 24° duxe do Comun de Zena da-o 4 luggio 1415 a-o 23 novembre 1421, o 26° da-o 3 arvî 1436 a-o 24 março 1437, e o 28° da-o 24 março 1437 a-o 18 dexembre 1442.

## Vìtta
Figgio do duxe Peo Fregoso (1330-1404).

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Bernabè Guan

**Bernabè Guan** (Levanto 1370 – Zena 1454) (italiano: *Barnaba Guano*) o l'è stæto o 23° duxe do Comun de Zena da-o 29 março 1415 	a-o 3 luggio 1415.
## Vìtta

## Bibliografîa
* 

Categorîa:Biografìe
Isnardo Guarco

**Isnardo Guarco** (Zena 1380 – 1458) o l'è stæto o 25° duxe do Comun de Zena da-o 28 março 1436 a-o 3 arvî 1436. O l'ea figgio do duxe Nichiozo Guarco e fræ do duxe Antogno Guarco.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Battesto Fregoso (1380-1442)

**Battesto Fregoso** (Zena 1380 – 20 zugno 1442) (italian: *Battista Fregoso*) o l'è stæto o 27° duxe do Comun de Zena, pe 'n giorno, o 24 março 1437.

## Vìtta
O l'ea o figgio do duxe Peo Fregoso (1330-1404) e fræ do duxe Tomaxo Fregoso.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Raffæ Adorno

**Raffæ** o **Raffè Adorno** (Zena 1375 - luggio 1458) (italiano: *Raffaele Adorno*) o l'è stæto o 29° duxe do Comun de Zena da-o 28 zenâ 1443 a-o 4 zenâ 1447.

## Vìtta
O l'ea figgio do duxe Zorzo Adorno e nevo do duxe Antoniotto Adorno (1340-1398).

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Bernabè Adorno

**Bernabè Adorno** (Zena 1385 – 1459) (italiano: *Barnaba Adorno*) o l'è stæto o 30° duxe do Comun de Zena da-o 4 zenâ 1447 a-o 30 zenâ 1447.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

Categorîa:Biografìe
Lodovigo Fregoso

**Lodovigo Fregoso** (Zena 1415 – Nissa 1489) (in italiàn: *Lodovico Fregoso*) o l'è stæto o 32° duxe do Comun de Zena da-o 16 dexembre 1448 a-o 4 settembre 1450.

## Vìtta
O l'ea nevo do duxe Tomaxo Fregoso e fræ do duxe Zane Fregoso (1405-1448).

## Bibliografîa
* 

Categorîa:Biografìe
Peo Fregoso (1412-1459)

**Peo** (o *Pero*) **Fregoso** (Zena 1412 – 14 seténbre 1459) (italiano: *Pietro Fregoso*) o l'è stæto o 33° duxe do Comun de Zena da l'8 settembre 1450 a-o zenâ do 1458.

## Vìtta
O l'ea figgio do duxe Battesto Fregoso (1380-1442), nevo do duxe Tomaxo Fregoso e coxo do duxe Lodovigo Fregoso.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Prospeo Adorno

**Prospeo** (o *Prospero*) **Adorno** (Zena 1428 – Asti 1485) o l'è stæto o 34° duxe do Comun de Zena da-o 12 março 1461 a-o 17 luggio 1461.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Spinetta Fregoso

**Spinetta Fregoso** (Zena 1400 – Gavi 1467) o l'è stæto o 35° duxe do Comun de Zena da-o 18 luggio 1461 a-o 24 luggio 1461.

## Vìtta
O l'ea nevo do duxe Peo Fregoso (1330-1404).

## Bibliografîa
* 

Categorîa:Biografìe
Paolo Fregoso

**Paolo** ò *Poro* **Fregoso** (Zena 1427 – Romma 22 março 1498) o l'è stæto arçivesco de Zena da-o 7 frevâ 1453, 37° duxe do Comun de Zena da-o 14 a-o 31 mazzo 1462, 39° da l'8 zenâ 1463 a l'arvî do 1464, cardenâ da-o 1480, 41° duxe de Zena da-o 25 novembre 1483 a-o 6 zenâ 1488 e governatô sotto a scignoria de Gian Galeaçço Maria Sforça da-o 6 zenâ 1488 a-o 7 agosto 1488.

## Vìtta
O l'ea figgio do duxe Battesto Fregoso (1380-1442), coxo do duxe Lodovigo Fregoso e nevo do duxe Peo Fregoso (1330-1404).

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Duxi de Zena
Categorîa:Véschi
Battesto Fregoso (1450-1505)

**Battesto Fregoso** (Zena 1450 – Romma 1504) (italiano: *Battista Fregoso*) o l'è stæto o 40° duxe de Zena da-o 26 novembre 1478 a-o 25 novembre 1483. 

## Vìtta
O l'ea figgio de Peo Fregoso (1412-1459)

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Zane Fregoso (1405-1448)

**Zane Fregoso** (Zena 1405 – 16 dexembre 1448) (italiano: *Giano Fregoso* o *Giovanni Fregoso*) o l'è stæto o 31° duxe do Comun de Zena da-o 30 zenâ 1447 a-o 16 dexembre 1448.

## Vìtta
O l'ea nevo do duxe Tomaxo Fregoso. O moì in carega.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Pêgi

**Pêgi** (in tabarchin: *Pégi*) o l'è 'n quartê de Zena c'o g'à 26.629 abitanti. O l'è stæto un comûne indipendénte scin a-o 1926.

## Giögrafîa

## Stöia
Into XVI sécolo circa 300 famiggie de Pêgi êan partìe pe colonizâ l'izôa de Tabarca e dedicâse a-a pésca do coâlo. Into XVIII sécolo queste famiggie se son mesciæ a Carlofòrte e Cädasedda. Pe questa raxón ancheu se parla ancón, in questi doî comûni da Sardegna, o dialetto zenéize antigo de Pêgi, dîto Tabarchìn. 

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Feste e fêe

## Comunicaçioìn

### Stràdde

### Ferovîe

### Pòrti

## Âtri progètti

Categorîa:Quartê de Zêna
Zane Fregoso (1455-1525)

**Zane Fregoso** (Zena, 1455 - Brescia, 10 agósto 1525) o l'è stæto o 43° duxe de Zena da-o 29 zugno 1512 a-o 25 mazzo 1513.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Ottavian Fregoso

**Otavian Fregoso** (Zena 1470 – Ischia 1524) (italiano:*Ottaviano Fregoso*) o l'è stæto o 44° duxe de Zena da-o 20 zugno 1513 a-o 7 settembre 1515.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Antoniotto Adorno (1479-1528)

**Antonioto Adorno** (Zena 1479 – Milan 12 seténbre 1528) o l'è stæto governatô de Zena pe Loigi XII de Fransa into 1513 e o 45° duxe de Zena da-o 31 mazzo 1522 a-i primmi d'agosto 1527. 

## Vìtta
O l'è stæto l'urtimo duxe co-a carega a vitta.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Duxi de Zena
Pòulo da Neuve

**Pòulo** ò ***Poro*** da **Nêuve** (Nêuve, 1440 - Zêna, 10 lùggio 1507) o l'é stæto o 46° dûxe de Zêna da-o 10 a-o 27 d'arvî do 1507, o prìmmo proveniénte e elètto da-o pòpolo e no da-a nobiltæ locâle. O l'à avûo ànche 'n âtro primâto, quéllo d'êse stæto giustiçiòu co-a pénn-a de mòrte.

Co-o Pòulo da Nêuve, Zêna a s'é alontanâ, ànche se pe pöco, da l'òligarchîa de pöche famìgge zenéixi che dominâvan, e da-o forèsto françéize, o rè de Frànsa, Loîgi dodicêximo.

## Vìtta

Nasciûo inte l'Ôtrezôvo, anarfabêta, o s'êa trasferîo co-a famìggia a Zêna dôv'o l'àiva travagiòu cómme tenzòu de sæa. A-a fìn do chixêximo sécolo o l'êa stæto nominòu a l'Ofiçio da Bàlia, quéllo creòu pe l'ezecuçión de òpie pùbliche d'orgénsa ò graviscime, con ànpi poéi, e nominòu capitàgno pe-a diféiza de dôe Rivêe. O l'é stæto pöi fra i protagonìsti de 'n'insureçión popolâre goidâ da-a média borghexîa, stànca d'êse esclûza da-o poéi a favô da nobiltæ. A càppo de quésta plêbe gh'êa o Pòulo da Nêuve, co-ìn ròllo inportànte inta rivoluçión cóntra i nòbili do 7 de seténbre do 1506.

O 12 de màrso do 1507 o governatô françéize o Féipo Roccabertin o l'êa stæto costréito a lasciâ a çitæ, insémme a-a famìggia Fiéschi, prinçipâ sostêgno do rè françéize a Zêna, e l'Asenblêa da plêbe, scartâ a poscibilitæ de métte o govèrno de Zêna inte moén di Adorno ò di Fregoso, e pe çerne i òmmi de fidùccia a-i quæ afidâ o govèrno, a s'ea reunîa in Santa Màia de Castéllo. Li vegnìan elètti éutto tribuni, fra i quæ gh'êa o Pòulo da Nêuve, e-o govèrno di popolæn o vegnìa dîto de Capétte, perché tùtti àivan mantélli mîzei e pövei. O 10 d'arvî do 1507 l'Asenblêa a nòmina o Pòulo dûxe da Repùblica. 

In pöchi giórni o l'à fæto coniâ nêuve monæe (i testoìn) co-a scrîta «Libertas populi Ianuensis». Pe resanâ e finànse o l'açénde 'n mótoo co-o Banco de Sàn Zòrzo. O seu duxægo o dûa pöco. Dîsètte giórni dòppo, o 27 d'arvî do 1507, o Loîgi dodicêximo a càppo de l'ezèrcito françeize o l'é ariòu a Zêna e a çitæ a l'é stæta costréita a-a réiza: lê o l'é scapòu vèrso a Toscâna co-a speànsa d'ariâ a Rómma pe çercâ l'agiùtto do Pàppa Giùlio Segóndo, òstîle a-a Frànsa. A-o seu pòsto o l'é stæto nominòu Governatô de Zêna o Féipo de Cleves. O Pòulo, inbarcòu in sce 'n bregantìn, o l'é stæto caturòu pe-a spiâta do padrón do bàrco, ch'o l'avéiva tradîo pe 800 scûi, e, condûto in cadénn-e, o tórna a Zêna, dôv'o vêgne seròu inta tôre Grimaldìnn-a. A seu câza, into méntre, a l'êa za stæta destrûta. I Fieschi avéivan mostròu di papê fâsci pe provâ o seu tradiménto a-a Repùblica.

O l'é stæto consegnòu a-i Françeixi che l'àn giustiçiòu o 15 de zùgno do 1507 davànti a Pâxo (ancheu Ciàssa Matteotti), a mêzo da decapitaçión, fòscia cómme gentiléssa dovûa a 'n òmmo de grànde mérito. O seu còrpo o l'é stæto squartòu e i quàttro tòcchi én stæti apéixi a-e pòrte da çitæ méntre a tésta a l'é stæta mìssa in bèlla vìsta in sce na lànsa espòsta in sciâ tôre Grimaldìnn-a. A lê a gh'é stæta dedicâ 'na ciàssa a Zêna e, a Nêuve, 'na vîa da vixìn a-o castéllo zenéize.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 

Categorîa:Biografìe
Battesto Spinnoa

**Battesto Spinnoa** ò ***Spinnora*** (Zena 1472 – 1539) (italiano: *Battista Spinola*) o l'è stæto o 47° duxe da Repubbrica de Zena da-o 4 zenâ 1531 a-o 4 zenâ 1533.

## Vìtta
O segondo con càrega biennale.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Oberto Cattannio Lazzao

**Oberto Cattannio Lazzao** (Zena 1473 - 10 dexénbre 1533) o l'è stæto o 46° duxe da Repubbrica de Zena da-o 12 òtôbre 1528 a-o 4 zenâ 1531.

## Vìtta
O primmo con carega biennale, dòppo a riforma do Dria Doia.

## Bibliografîa
* 
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Battesto Lomellin

**Battesto Lomellin** (Zena 1460 – 1540) o l'è stæto o 47° duxe da Repubbrica de Zena da-o 4 zenâ 1533 a-o 4 zenâ 1535, o terso co-a càrega biennale.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Duxi de Zena
Zane Battesto Doia

**Zane Battesto** (ò *Gian Batista*) **Doia** ò ***D'Oria*** (Zena 1470 – 1554) (in italiàn: *Giovanni Battista Doria*) o l'è stæto o 50° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 4 zenâ 1537 a-o 4 zenâ 1539, o quinto co-a carrega biennale.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Zan'Andria Giustignan Longo

**Zan'Andria Giustignan Longo** (Zena 1494 – 1554) (in italian: *Giannandrea Giustiniani Longo*) o l'è stæto o 51° duxe da Repubbrica de Zena da-o 4 zenâ 1539 a-o 4 zenâ 1541, o sesto co-a càrrega biennale.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Lonardo Cattannio da Votta

**Lonardo Cattannio da Votta** (Zena 1487 – 1572) (intaliano: *Leonardo Cattaneo della Volta*) o l'è stæto o 52° duxe da Repubbrica de Zena da-o 4 zenâ 1541 a-o 4 zenâ 1543, o seten co-a carrega biennale.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Andria Çentrion Priasanta

**Andria Çentrion** ò ***Çenturion*** **Priasanta** (Zena 1471 – 1546) o l'è stæto o 53° duxe da Repubbrica de Zena da-o 4 zenâ 1543 a-o 4 zenâ 1545, l'oten co-a carrega biennale.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Duxi de Zena
Beneito Gentî Peivie

**Beneito Gentî Peivie** ò ***Peivere*** (Zena 1490 – 1555) o l'è stæto o 55° duxe da Repubbrica de Zena da-o 4 zenâ 1547 a-o 4 zenâ 1549, o dexen co-a carrega biennale.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Duxi de Zena
Gaspao Grimado Braxello

**Gaspao Grimado Braxello** (Zena, 1477 - 4 luggio 1552) o l'è stæto o 56° duxe da Repubbrica de Zena da-o 4 zenâ 1549 a-o 4 zenâ 1551, l'unzeximo co-a carrega biennale.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Zane Battesto Di Fornæ

**Zane Battesto** (ò *Gian Batista*) **Di Fornæ** (Zena 1484 – Anversa XVI secolo) (italiano: *Giovanni Battista De Fornari*) o l'è stæto o 54° duxe da Repubbrica de Zena da-o 4 zenâ 1545 a-o 4 zenâ 1547, o noven co-a carrega biennale.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Lucco Spinnoa (1489-1579)

**Lucco Spinnoa** ò ***Spinnora*** (Zena, 1489-1579) o l'è stæto o 57° duxe da Repubbrica de Zena da-o 4 zenâ 1551 a-o 4 zenâ 1553, o dozzeximo co-a carrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Aostin Pinello Ardimento

**Aostin Pinello Ardimento** (Zena 1492 -1566) (italiano: *Agostino Pinelli Ardimenti *) o l'è stæto o 59° duxe da Repubbrica de Zena da-o 4 zenâ 1555 a-o 4 zenâ 1557, o quatorzeximo co-a carrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Duxi de Zena
Giacomo Prementon

**Giacomo Prementon** (Zena, 1508 - 1578) o l'è stæto o  58° duxe da Repubbrica de Zena da-o 4 zenâ 1553 a-o 4 zenâ 1555, o trezzeximo co-a carrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Giœumo Vivado

**Giœumo** (ò ***Girœummo***) **Vivado** (Zena, 1495 – 1577) o l'è stæto o 61° duxe da Repubbrica de Zena da-o 4 zenâ 1559 a-o 4 zenâ 1561, o sezeximo co-a carrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Paolo Battesto Giudiçe Calvi

**Paolo** (ò ***Poro***) **Battesto Giudiçe Calvi** (Zena, 1490 - 27 settembre 1561) o l'è stæto o 62° duxe da Repubbrica de Zena da-o 4 zenâ 1559 a-o 27 settembre 1561, o dïsettëximo co-a carrega biennâ.

## Vìtta
O moì in carega.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Zane Battesto Çigâ Zoagio

**Zane Battesto Çigâ Zoagio** (Zena, 1485 - 1566) o l'è stæto o 63° duxe da Repubbrica de Zena, o dixœutteximo co-a carrega biennâ, da-o 4 ottobre 1561 a-o 4 ottobre 1563. 

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Zane Battesto Lercâ

**Zane Battesto Lercâ** (Zena, 1507 - 1592) o l'è stæto o 64° duxe da Repubbrica de Zena, o dixinœuveximo co-a carrega biennâ, da-o 7 ottobre 1563 a-o 7 ottobre 1565. 

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Peo Zane Ciavega Çybo

**Peo** (ò *Pier*) **Zane Ciavega Çybo** (Zena, 1481 - 19 setenbre 1558) o l'è stæto o 60° duxe da Repubbrica de Zena da-o 4 zenâ 1557 a-o 3 dexembre 1558, o chinzeximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta
O moì in càrega.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Ottavio Gentî Oderigo

**Ottavio Gentî Oderigo** (Zena, 1499 - 1575) o l'è stæto o 65° duxe da Repubbrica de Zena, o vinteximo co-a carrega biennâ, da l'11 ottobre 1565 a l'11 ottobre 1567. 

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Scimon Spinnoa

**Scimon Spinnoa** ò ***Spinnora*** (Zena 1497 – 3 òtôbre 1569) (italiano: *Simone Spinola*) o l'è stæto o 66° duxe da Repubbrica de Zena, o vintuneximo co-a carrega biennâ, da-o 15 ottobre 1567 a-o 3 ottobre 1569. O moì in carrega.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Zanotto Lomellin

**Zanotto Lomellin**  (Zena, 1519 - 1574) o l'è stæto o 68° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 10 òtôbre 1571 a–o 10 òtôbre 1573, o vintitreieximo co-a carrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Paolo Giustignan Monegia

**Paolo** ò **''Poro'' Giustignan Monegia**  (Zena 1506 – 1586) (italiano: *Paolo Giustiniani Moneglia*) o l'è stæto o 67° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 6 ottobre 1569 a-o 6 ottobre 1571, o vintidueximo co-a carrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Cristoffa Grimado Rosso

**Cristoffa Grimado Rosso** (Zena 1480 – marso 1563) (in italiano: *Cristoforo Grimaldi Rosso*) o l'è stæto o 49° duxe da Repubbrica de Zena da-o 4 zenâ 1535 a-o 4 zenâ 1537, o quarto co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Zane Battesto Gentî Pignœuo

**Zane Battesto Gentî Pignœuo** (Zena, 1525 - 1595) o l'è stæto o 71° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 19 òtôbre 1577 a-o 19 òtôbre 1579, o vintiseieximo co-a carrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Giacomo Grimado Duaço

**Giacomo Grimado Duaço** ò ***Duraçço*** (Zena, 1503 - 1579) o l'è stæto o 69° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 16 òtôbre 1573 a-o 17 òtôbre 1575, o vintiquattreximo co-a carrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Prospeo Çentrion Fattinante

**Prospeo Çentrion** (ò ***Prospero Çenturion***) **Fattinante** (Zena 1510 – 1581) (italiano: *Prospero Centurione Fattinanti*) o l'è stæto o 70° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 17 òtôbre 1575 a-o 17 òtôbre 1577, o vintiçinqueximo co-a carrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Giœumo De Franchi Toso

**Giœumo** ò **''Girœummo'' De Franchi Toso** (Zena, 1522 - 1586) o l'è stæto o 73° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 21 òtôbre 1581 a-o 21 òtôbre 1583, o vintœutteximo co-a carrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Giœumo Ciavai

**Giœumo Ciavai** ò ***Girœummo Ciavari*** (Zena 1521 - 1586) o l'è stæto o 74° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 4 novénbre 1583 a-o 4 novénbre 1585, o vintinœuveximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Ambrœuxo De Neigro

**Ambrœuxo De Neigro** (Zena 1519 – agósto 1601) (italiano: *Ambrogio Di Negro*) o l'è stæto o 75° duxe da Repubbrica de Zena, da l'8 novénbre 1585 a-o 13 novénbre 1587, o trenteximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Duxi de Zena
Davide Vaccâ

**Davide Vacca** ò **Vaccâ** (Zena, 1518 - agósto 1607) o l'è stæto o 76° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 14 novénbre 1587 a-o 14 novénbre 1589, o trentuneximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Battesto Negron

**Battesto Negron** (Zena 1530 – zenâ 1592) o l'è stæto o 77° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 20 novénbre 1589 a-o 15 novénbre 1591, o trentedoeximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Duxi de Zena
Nichiozo Doia (1525-1592)

**Nichiozo Doia** ò ***D'Oria*** (Zena 1525 – 13 òtôbre 1592) (in italian: *Nicolò Doria*) o l'è stæto o 72° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 20 òtôbre 1579 a-o 20 òtôbre 1581, o vintisetteximo co-a carrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Zan'Agostin Giustignan Campo

**Zan'Agostin Giustignan Campo** (Zena 1538 – 1613) (italiano: *Giovanni Agostino Giustiniani Campi*) o l'è stæto o 78° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 27 novénbre 1591 a-o 26 novénbre 1593, o trentetreieximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Antogno Grimado Çebà

**Antogno Grimado Çebà** (Zena 1534 – 1599) o l'è stæto o 79° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 27 novénbre 1593 a-o 26 novénbre 1595, o trentequattreximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Duxi de Zena
Mattê Senarga

**Mattê Senarga** ò **Senarega** (Zena, 1534 - 21 dexembre 1606) o l'è stæto l'80° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 5 dexembre 1595 a-o 4 dexembre 1597, o trenteçinqueximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Lazzao Grimado Çebà

**Lazzao Grimado Çebà** (Zena, 1520 - 16 frevâ 1599) o l'è stæto l'81° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 7 dexembre 1597 a–o 15 frevâ 1599, o trenteseieximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta
O moì in càrega.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Loenço Saolo

**Loenço Saolo** (Zena, 1535 – 1601) o l'è stæto l'82° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 22 frevâ 1599 a-o 21 frevâ 1601, o trentesetteximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Aostin Doia

**Aostin Doia** ò ***D'Oria*** (Zena 1540 – 1º dexembre 1607) o l'è stæto l'83° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 24 frevâ 1601 a-o 25 frevâ 1603 o trentœutteximo co-a càrega biennâ. O l'ea fræ de Nichiozo Doia (1525-1592)
e nevo de Zane Battesto Doia.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

Categorîa:Biografìe
Scilvestro Invrea

**Scilvestro Invrea** (Zena, 1530 - 17 março 1607)) o l'è stæto l'86° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 3 março 1607 a-o 17 março 1607, o quarantuneximo co-a càrega biennâ. O moì in carega.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Giœumo Axou

**Giœumo Axou** ò ***Girœummo Axerou*** (Recco, 1543 – Zena, 15 março 1627) o l'è stæto l'87° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 22 março 1607 a-o 23 março 1609, o quarantedoeximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Rupia

A **Rupia** (₨ o Rs.) (hindi e atre lengue dell'India: *Rupiya*, da o sanscrito *rupyakam* che  ô scignifica mônea d'argentô; indonesian: *Rupiah*; dhivehi: *Rufiyaa*) ô l'è stætô ô nômme de vegie mônee e ô l'è ancun ô nômme de diverse valüe ufficiali in üsô in te vari stati in te l'area dell'Oçeano Indiano.
Attualmente e valüe con questô nômme sôn e seguenti:
* Rupia indianna côn côrsô legale in India;
* Rupia pakistanna mônea uffiziale dô Pakistan;
* Rupia singaleise intô Sri Lanka;
* Rupia nepaleise avente corso legale in Nepal;
* Rupia dee Maldive, valüa uffiziale de Maldive;
* Rupia maurizianna a Mauritius;
* Rupia de Seychelles inte isôe Seychelles;
* Rupia indonesianna côn côrsô legale in Indonesia;
* In passoô se ciammava "rupia" anche a mônea bhutaneise;
* Gh'è stætô anche a rupia dô Raj britannicô (regnô anglo-indiano) che a l'aveiva valôre no solo in te quella grande area, ma anche inti prôtettorati britannici dô Gôlfô Perscicô e inte l'Africa Orientale Britannica;
* A Rupia italianna a l'ea a mônea döviä inta Somalia Italianna figna aô 1925.

## Âtri progètti

Categorîa:Economìa
Aostin Pinello Luçian

**Aostin Pinello Luçian** (Zena, 1537 – 1620) o l'è stæto l'88° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 1º arvî 1609 a-o 2 arvî 1611, o quarantetreieximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Duxi de Zena
Lusciandro Giustignan Longo

**Lusciandro Giustignan Longo** (Zena, 1554 – 1631) o l'è stæto l'89° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 6 arvî 1611 a-o 6 arvî 1613, o quarantequattreximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Tomaxo Spinnoa

**Tomaxo Spinnoa** ò ***Spinnora*** (Zena, 1557 - 1631) o l'è stæto o 90° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 21 arvî 1613 a-o 21 arvî 1615, o quaranteçinqueximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Lucco Grimado De Castro

**Lucco Grimado De Castro** (Zena, 1545 - 1611) o l'è stæto l'85° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 1º março 1605 a-o 2 março 1607, o quaranteximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Peo De Franchi Sacco

**Pêo** ò ***Pero*** **De Franchi Sacco** (Zena, 1545 - 5 arvî 1611) o l'è stæto l'84° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 26 frevâ 1603 a-o 27 frevâ 1605 o trentenœuveximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Benardo Cravæça

**Benardo Cravæça** ò ***Bernardo Cravareçça*** (Zena, 1560 – 27 arvî 1627) o l'è stæto o 91° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 25 arvî 1615 a-o 25 arvî 1617, o quaranteseieximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Duxi de Zena
Zane Giacomo Imperiâ Tartao

**Zane Giacomo Impriâ Tartao** ò ***Gian Giacomo Imperiâ Tartaro*** (Zena, 1554 - 1622) o l'è stæto o 92° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 25 arvî 1617 a-o 29 arvî 1619, o quarantesetteximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Peo Duaço

**Peo Duaço** ò ***Pero Duraçço*** (Zena, 1560 - 18 dexembre 1631) o l'è stæto o 93° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 2 mazzo 1619 a-o 2 mazzo 1621, o quarantœtteximo co-a càrega biennâ. O l'ea figgio de Giacomo Grimado Duaço.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Ambrœuxo Doia

**Ambrœuxo Doia** ò ***D'Oria*** (Zena, 1550 – 12 zugno 1621) o l'è stæto o 94° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 4 mazzo 1621 a-o 12 zugno 1621, o quarannoveximo co-a càrega biennâ. O moì ancón in càrega.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Duxi de Zena
Zorzo Çentrion

**Zòrzo Çentrion** ò ***Çenturion*** (Zena, 23 arvî 1553 – 11 zenâ 1629) o l'è stæto o 95° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 22 de zugno 1621 a-o 22 de zugno 1623, o çinquanteximo co-a càrega biennâ. 

## Vìtta
Zòrzo Çentrión o l'êa o poæ de Sànta Virgìnnia Çentriónn-a Braxèlli.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Zane Lucco Ciavai

**Zan Lucco Ciâvai** ò ***Ciavari*** (Zena, 1573 – 1657) o l'è stæto o 98° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 28 zugno 1627 a-o 28 zugno 1629, o çinquantetreieximo co-a càrega biennâ. O l'ea figgio do Giœumo Ciavai.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Andria Spinnoa

**Dria Spinnoa** ò ***Andria Spinnora*** (Zena, 1562 - 1641) o l'è stæto o 99° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 26 zugno 1629 a-o 26 zugno 1631, o çinquantequattreximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Duxi de Zena
Lonardo Da-a Tore

**Lonardo Da-a Tore** ò ***Lonardo da ra Torre*** (Zena, 1570 – 16 agosto 1651) o l'è stæto o 100° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 30 zugno 1631 a-o 30 zugno 1633, o çinquanteçinqueximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Gian Steva Doia

**Gian Steva Doia** ò ***D'Oria*** (Zena, 1578 - 1643) o l'è stæto o 101° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 5 lûggio 1633 a-o 5 lûggio 1635, o çinquanteseieximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Zane Françesco Brignoe Sâ (1582-1637)

**Zane Françesco Brignoe Sâ** (Zena, 1582-1637) o l'è stæto o 102° duxe da Repubbrica de Zena, da l'11 luggio 1635 a l'11 luggio 1637, o çinquantesetteximo co-a càrega biennâ. O fu o primmo duxe incoronòu rè da Corsega ascì.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Giacomo Lomellin

**Giaccomo Lomellin** (Zena, 1570 – 1º arvî 1652) o l'è stæto o 97° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 16 zugno 1625 a-o 25 zugno 1627, o çinquantedoeximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Federigo De Franchi Toso

**Federigo De Franchi Toso** (Zena, 1560 – 23 zenâ 1630) o l'è stæto o 96° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 25 zugno 1623 a-o 16 zugno 1625, o çinquantuneximo co-a càrega biennâ. O l'ea figgio de Giœumo De Franchi Toso.

## Vìtta
O se demisse da-a càrega.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Agostin Pravexin

**Agostin Pravexin** ò ***Paravexin*** (it: *Agostino Pallavicini*) (Zena, 1577 – 1649) o l'è stæto o 103° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 13 lùggio 1637 a-o 13 lùggio 1639, o çinquantœutteximo co-a càrega biennâ. 

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Giambatista Duaço

**Gian Batista Duaço** ò ***Duraçço*** (Zena, 1565 – 28 mazzo 1642) o l'è stæto o 104° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 28 luggio 1639 a-o 28 luggio 1641, o çinquantenœuveximo co-a càrega biennâ. O l'ea nevo de Giacomo Grimado Duaço e coxo de Peo Duaço.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Zane Aostin Da Mæn

**Zan'Aostin Damæn** ò ***De Marin*** (Zena, 1572 – 19 zugno 1642) o l'è stæto o 105° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 14 agosto 1641 a-o 19 zugno 1642, o sciuscianteximo co-a càrega biennâ. O moì in càrega.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Realtæ

A **realtæ** a l'é a qualitæ e a condiçion de çò chi existe effettivamente e concretamente.

## Descriçion
L'òservaçión da realtæ pónn-e domànde segge de filosofia, segge de sciénsa, segge de religión.

## Âtri progètti

Categorîa:Filozofîa
Giambatista Lomellin

**Giambatista Lomellin** (Zena, 1594 - 1674) o l'è stæto o 108° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 24 luggio 1646 a-o 24 luggio 1648, o sciusciantetreieximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Giacomo De Franchi Toso

**Giacomo De Franchi Toso** (Zena, 1590 – 1657) o l'è stæto o 109° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 1° agosto 1648 a-o 1° agosto 1650, o scisciantequattreximo co-a càrega biennâ. 

## Vìtta
O l'ea figgio de Federigo De Franchi Toso e nevo de Giœumo De Franchi Toso.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Aostin Çentrion

**Aostin Çentrion** (Zena, 25 novembre 1584 – 7 dexembre 1657) o l'è stæto o 110° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 23 agosto 1650 a-o 23 agosto 1652, o sciscianteçinqueximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti
Giœumo De Franchi Toso (1585-1668)

**Giœumo** (ò ***Girœummo***) **De Franchi Toso** (Zena, 6 zenâ 1585 – 1668) o l'è stæto o 111° duxe da Repubbrica de Zena, da l'8 settembre 1652 a l'8 settembre 1654, o sciscianteseieximo co-a càrega biennâ. O l'ea figgio de Federigo De Franchi Toso, nevo de Giœumo De Franchi Toso e fræ de Giacomo De Franchi Toso.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti
Lusciandro Spinnoa

**Lusciandro Spinnoa** ò ***Alessandro Spinnora*** (Zena, 1589 - 1665) o l'è stæto o 112° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 9 ottobre 1654 a-o 9 ottobre 1656, o scûsciantesettêximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Giulio Saolo

**Giulio Saolo** (Zena, 1589 - 1665) o l'è stæto o 113° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 12 ottobre 1656 a-o 12 ottobre 1658, o scisciantœutteximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Giambatista Lercâ

**Giambatista Lercâ** (Zena, 1576 – 1657) o l'è stæto o 106° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 4 luggio 1642 a-o 4 luggio 1644, o scisciantuneximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Lucco Giustignan

**Lucco Giustignan** (Zena, 1586 – 24 otôbre 1651) o l'è stæto o 107° duxe da Repubbrica de Zena, da-o 21 luggio 1644 a-o 21 luggio 1646, o scisciantedoeximo co-a càrega biennâ. O l'ea figgio de Lusciandro Giustignan Longo.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Zane Battesto Çentrion

**Zane Batesto Çentrion** ò ***Gian Batista Çenturion*** (Zena, 1603 – 1692) o l'è stæto o 114° duxe da Repubbrica de Zena e re de Corsega, da-o 15 otobre 1658 a-o 15 otobre 1660, o scisciannoveximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Gian Benardo Frugon

**Zane** ò **Gian Benardo Frugon** (Zena, 1591 – 22 março 1661) o l'è stæto o 115° duxe da Repubbrica de Zena e re de Corsega, da-o 28 ottobre 1660 a-o 22 marso 1661, o setanteximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta
O moì in càrega.

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Antoniotto Invrea

**Antonioto Invrea** (Zena, 1588 – 1669) o l'è stæto o 116° duxe da Repubbrica de Zena e re de Corsega, da-o 28 março 1661 a-o 29 março 1663, o setantuneximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Duxi de Zena
Steva De Mai

**Steva De Mai** (Zena, 1593 - 25 frevâ 1674) o l'è stæto o 117° duxe da Repubbrica de Zena e re de Corsega, da-o 13 arvî 1663 a-o 12 arvî 1665, o setantedoeximo co-a càrega biennâ.

## Vìtta

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe