open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Napoli

**Napoli** (*Napule* in napolitàn, prononçiòu ) a l'é 'na çitæ de 954.244 abitanti, capolêugo da Çitæ metropolitann-a de Napoli e da región Canpània. A çitæ de Napoli a l'é scitoâ inte 'na poxiçión centrâle in sciô sò gorfo, tra o Vezûvio e l'area volcànica di Campi Flegrei.

## Giögrafîa

## Stöia
Nàpoli a l'é stæta fondâ cómme *[[Parthènope]]* into sécolo VIII prìmma de Crìsto da-i colòni grêghi de l'arénte çitæ de *[[Cumae]]* ma l'é da-a rifondaçión do sécolo VI prìmma de Crìsto cómme "nêuva çitæ", *Neapolis*, ch'a l'à pigiòu o sò nómme. Do 326 prìmma de Crìsto a l'é stæta conquistâ da Rómma.

Co-o pasâ di ànni, Nàpoli a l'à cangiòu de dominatô e a l'é stæta atacâ bén bén de vòtte, tànto che gh'é stæto 'na dêxénn-a de blòcchi, cómme quéllo do 543.

## Pòsti de interèsse

Immaggine:FacciataDuomoNapoli.JPG|A catedrâle de Napoli
Immaggine:Capodimonte palacio 01.JPG|O palàsso do rè a Capodimonte
Immaggine:Immagine d'insieme 2, Cappella Sansevero.jpg|A capélla Sansevêro, in sciâ drîta gh'é a scultûa "*O dizingànno*" do Françésco Quiêu.


## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

## Aministraçión

## Âtri progètti

Categorîa:Çittæ metropolitann-a de Nappoli
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Categorîa:Capolêughi de regioìn italiànn-e
Palermo

**Palermo** a l'è 'na çitæ de 671.593 abitanti, capolêugo da provinsa de Palermo e da región 
Sicilia.

## Notte


## Atri progetti

Categorîa:Çittæ d'Italia
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Categorîa:Capolêughi de regioìn italiànn-e
Union Europea

L**Union Europea** (ch'o l'é o nêuvo nomme da Comunitæ Europea) a l'è nasciûa o primmo de zenâ 1958, quande son devegnûi ofiçiæ i Trattâti de Romma, firmæ da sei paixi fondatoî (Italia, Germania, Fransa, Belgio, Luscemburgo, Paixi Basci) o 25 marso do 1957.

## Paixi de l'Union Europea
* Da-o 1958: Italia, Germania, Fransa, Belgio, Luxemburgo, Paixi Basci (6 membri)
* Da-o 1973: Regno Unïo, Irlanda, Danemarca (9 membri)
* Da-o 1981: Greçia (10 membri)
* Da-o 1986: Spagna, Portogallo (12 membri)
* Da-o 1995: Austria, Finlandia, Sveçia (15 membri)
* Da-o 2004: Slovenia, Repubbrica Ceca, Slovacchia, Ungaïa, Polònia, Estònia, Lettònia, Lituania, Malta, Çipro. (25 membri)
* Da-o 2007: Bulgaïa, Romania. (27 membri)
* Da-o 2013: Croaçia. (28 membri)
Dòppo 'n referendum do 2015 dîto Brexit o Regno Unïo o l'é sciortîo da l'Union a-o primmo de frevâ do 2020. I Pàixi membri de l'Union Europea son òua torna 27.

## Atri progetti

Categorîa:Organizaçioìn internaçionâli
Categorîa:Unión Eoropêa
Lèngoa ingleise

L**'Ingleise** (*English*) o l'é 'na lengoa germanica ocidentâ ch'a s'é svilupâ inte l'Inghiltæra dòppo che i Angli e i Sàssoni ghe l'aivan portâ co-e invaxoìn barbàriche do Medioêvo, e che ancheu a se dêuvia pe comûn comme lengoa internaçionâ.

## Descriçion e stòia

A l'é a lengoa ofiçiâ de varie naçioin indipendenti comme o Regno Unïo, i Stati Unïi d'America, o Canadà, l'Oustralia, l'Irlanda e a Neuva Zelanda. A l'é a tersa lengoa ciù parlâ into mondo dòppo o cineize e o spagnòllo.

## Atri progetti

Categorîa:Lengue do Gruppo Germanico
Bermudda

Nomme ofiçiâ: *The Bermuda Islands*, tæritöio d'oltremâ britannego de l'America do Nòrd.
 
## Descriçion e stòia
A seu capitâ a l'è Hamilton, Bermudda.

## Âtri progètti

Categorîa:América do Nòrd
Categorîa:Teritöi d'oltremâ Britanneghi
Isoe Vergini Britanneghe

Nomme ofiçiâ: *British Virgin Islands*, tæritöio d'oltremâ britannego de l'America çentrâ, a seu capitâ a l'è Road Town.

## Descriçion e stöia

## Âtri progètti

Categorîa:América do Nòrd
Categorîa:Teritöi d'oltremâ Britanneghi
San Pê e Michelon

**San Pê e Michelon** (nomme ofiçiâ: *Saint-Pierre et Miquelon*, teritöio d'otramâ françèise de l'America do Nòrd, a sò capitâ a l'è San Pê.

## Descriçion e stöia

## Âtri progètti

Categorîa:Teritöi d'oltremâ Françèixi
Categorîa:América do Nòrd
Guadaluppa

**Guadalóppa** (nomme ofiçiâ: *Région d'outre-mer de Guadeloupe*, teritöio d'oltremâ françèize de l'América centrâle, o sò capoleugo o l'é Basse Terre.

## Descriçion e stöia

## Âtri progètti

Categorîa:Teritöi d'oltremâ Françèixi
Categorîa:América do Nòrd
Martinica

A **Martinica** (nomme ofiçiâ: *région d'outre-mer de la Martinique*) a fâ parte di Teritöi d'Otramâ Françèixi de l'America çentrâ, a sò capitâ a l'é Forte de Fransa.

## Atri progètti

Categorîa:Teritöi d'oltremâ Françèixi
Categorîa:América do Nòrd
Guyana Françèize

Nomme ofiçiâ: *région d'outre-mer de la Guyane française*, tæritöio d'oltremâ françèize de l'América do sùd, a sò capitâle (ofiçialmente capolêugo da *Región d'Oltremâ*) a l'é Cayenne.

## Âtri progètti

Categorîa:Teritöi d'oltremâ Françèixi
Categorîa:América do Sùd
Isoe Falkland

E **ìzoe Falkland** ò **ìzoe Malvinn-e** (nomme ingléize ofiçiâ *The Falkland Islands*, dîte *islas Malvinas* in spagnòllo) son un teritöio d'oltremâ britànego de l'America do Sud.

Gh'àn unn-a popolaçión de 3.140 abitanti e a seu capitâ a l'é Stanley.

## Bibliografîa
* 
* 

## Atri progetti

Categorîa:Teritöi d'oltremâ Britanneghi
Categorîa:América do Sùd
Geòrgia do Sud e isoe Sandwich meridionæ

Nomme ofiçiâ: *South Georgia and the South Sandwich Islands *, teritöio d'otramâ britannego de l'America do sud inte l'Oçeano Atlantico.
 
## Descriçion e stòia
A sò capitâle a l'è Cappo do Re Eduardo (King Edward Point).

## Atri progètti

Categorîa:Teritöi d'oltremâ Britanneghi
Categorîa:América do Sùd
Antille Olandeixi

Nomme offiçia: *Nederlandse Antillen*, colonia olandeise de l'America çentrâ, a soa capitâ a l'è Willemstad.

## Descriçion e stòia

## Âtri progètti

Categorîa:Paixi Basci
Categorîa:América do Nòrd
San Viçenço e Grenadinn-e

**San Viçenço e Grenadinn-e** - Nomme ofiçiâ: *Saint Vincent and the Grenadines*, paize de l'America çentrâ, a sò capitâ a l'è Kingstown, indipendente da-o Regno Unïo da-o 1979.

## Atri progètti


Categorîa:Membri do Commonwealth
Santa Luçia (Naçioin)

Nomme ofiçiâ: *Saint Lucia*. Santa Luçîa a l'é 'n'îzoa-stâto e pàize de l'America çentrâ, a sò capitâ a l'é Castries, indipendénte da-o Regno Unïo da-o 1979.

## Descriçion e stöia

## Âtri progètti


Categorîa:Membri do Commonwealth
Colombia

Nomme ofiçiâ: *República de Colombia*, paize de l'America do Sud, a sêu capitâ a l'è a çittæ de Santa Fe de Bogotá, ciamâ Bogotá ascì.

A sêu sûperfiçie a l'è de 2.070.408 km2. De quelli, 1.141.748 km2 fan pârte do tæritöjo continentâ, e 928.660 km2 da sêu estensiôn marittima, essendo l'ûnico Pàize de l'America do Sûd con còste in sce l'Oçeano Atlantico e anche in scio Paçifico.

A g'ha 'na popolassiôn de 42.888.592 abitanti (2005) e a lengua ofiçiâ a l'è o spagnòllo.

## Atri progètti
Calliope

**Calliope** a l'êa a mûza da poexia epica e da poexia lirica segundo a mitologia grega e a mitologia romann-a.

## Descriçion e stòia

## Atri progètti

Categorîa:Mitologîa grêga
Categorîa:Mitologia romann-a
Clio (mitǫlogîa)

**Clio** a l'êa a mûza da stöia segondo a mitologîa grega e romann-a.
## Descriçion

## Vôxe corelæ
Calliope, poexia epica e poexia lirica
Eràto, canto corâ e poexia d'amô
Euterpe, muxica
Melpomene, tragedia
Polimnia, inni religioxi
Talia, poexia gaia, poexia rùstega e comedia
Tersicore, dansa
Urania, astronomia e geometria

## Atri progètti

Categorîa:Mitologîa grêga
Categorîa:Mitologia romann-a
Eràto

**Eràto** a l'êa a mûza do canto corâ e da poexia d'amô segundo a mitologia grega e romann-a.

## Descriçion e stòia

## Âtri progètti

Categorîa:Mitologîa grêga
Categorîa:Mitologia romann-a
Categorîa:Stub
Isoe Vèrgine Americann-e

**Isoe Vergine Americann-e** (Nomme ofiçiâ: *United States Virgin Islands*), territöio de l'America çentrâ governôu da-i Stati Unïi d'America, a sò capitâle a l'è Charlotte Amalie.
## Descriçion e stöia

## Âtri progètti

Vergine
Categorîa:América do Nòrd
Repubbrica Dominicann-a

O nomme ofiçiâ da Repùbbrica Dominicann-a o l'é: *República Dominicana*, paize de l'America çentrâ. A seu capitâ a l'é Santo Domingo.

## Atri progètti
Talia

**Talia** a l'êa a mûza da poexia gaia, da poexia rùstega e da comédia segundo a mitologia grega e romann-a.

## Âtri progètti

Categorîa:Mitologîa grêga
Categorîa:Mitologia romann-a
Lengoa portogheize

O **Pòrtogheize** (*Português*) a l'é 'na léngoa do grùppo lengoistego italico oççidentâ parlâ da çirca 260 milioìn de personn-e into mondo, a l'è a segonda léngoa romansa ciù difûza e a sesta léngoa ciù parlâ a-o mondo.

## Descriçión e stòia

## Âtri progètti

Portoghéize
Categorîa:Portogàllo
Lengua maori

O **Maori** (*Te Reo Māori*), o l'è unna lengua do gruppo lengoistego Malayo Polinexian.
Parlâ da o popolo omonimo a l'è unn-a de lengue offiçiæ da Neuva Selanda.

## Descriçion e stöia

## Atri progètti

Maori
Lengua fijann-a

O **Fijian** (*na vosa vaka-Viti*), o l'è unna lengua do gruppo lengoistego Malayo Polinesian.
Lengua offiçiâ de isoe Fiji.

## Descriçion e stöia

## Âtri progètti

Fijiàn
Lengua marscialleise

A **lengua marscialleise** (*Kajin M̧ajeļ* o *Kajin Majõl*), dïta **Ebon** ascì, a la è unn-a lengua do gruppo lengoistego Malayo Polinesian, a l'è a lengua offiçiâ de Isoe Marshall e a l'è parlâ a Nauru ascì.

## Descriçion e stöia

## Atri progètti

Marshalléize
Lengua naureise

O **Naureise** (*dorerin Naoero*) a l'è unn-a lengua do grùppo lengoistego Malayo-Polinesian; a l'è a lengua ofiçiâ do Nauru.

## Descriçion e stöia

## Atri progètti

Nauréize
Urania

**Urania** a l'êa a mûza de l'astronomia e da geometria segondo a mitologia grega e romann-a.

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Mitologîa grêga
Categorîa:Mitologia romann-a
Mûze

E *Mûze*

E Mûze êan consideræ e protettrixe di arte e di artisti, o so nùmero e campo d'açion o fu definìo into IV sécolo a.C. coscì:

* Calliope, poexia épica e poexia lirica
* Clio, stöia
* Eràto, canto corâ e poexia d'amô
* Euterpe, mûxica
* Melpomene, tragedia
* Polimnia, inni religioxi
* Talia, poexia gaia, poexia rùstega e comédia
* Tersicore, dansa
* Urania, astronomia e geometria

## Âtri progètti

Categorîa:Mitologîa grêga
Categorîa:Mitologia romann-a
Lengua tahitiann-a

O **Tahitian** (*Reo Tahiti*), o l'è unna lengua do gruppo lengoistego Malayo Polinesian.
Lengua offiçiâ da Polinesia Françèise.

## Descriçion e stöia

## Atri progètti

Tahitiàn
Lengua Chamorro

O **Chamorro** (*Finuʼ Chamoru* ò *Finoʼ CHamoru*) o l'è 'na lengua do gruppo lengoistego Malayo Polinesiàn, a l'è a lengua ûffiçiâ de l'isoa de Guam e de Isoe Marianne du Nord.

## Descriçion e stöia

## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

Chamorro
Lengua samoann-a

O **Samoan** (*Gagana Samoa*), o l'è unn-a lengua do gruppo lengoistego Malayo Polinesian.
Lengua offiçiâ de isoe Samoa e de Samoa Americann-e.

## Descriçion e stöia

## Atri progètti

Samoàn
Isoa Baker

L'**isoa Baker** (in ingleise Baker Island) o l'è 'n atòllo disabitòo de l'oçeano paxiffego in to mezo tra l'Australia e le Hawaï. L'isoa Baker a fa parte di territöi di Stati Unïi d'America.

## Atri progètti

Baker
Categorîa:Oçeania
Isoa Wake

L**isoa Wake** (in ingleise Wake island) a l'è 'n atollo de l'Oçeano Paxiffego, a l'è parte di territöi di Stati Unïi d'America, usâ comme base mililtâ. O s nùmeo de abitanti o l'êa 100 into 2017.

## Âtri progètti

Wake
Categorîa:Oçeania
Isoa Jarvis

L'ìsoa **Jarvis** (in ingleise *Jarvis Island*) a l'è 'n atòllo desabitòu de l'Oçeano Paciffigo tra e Isoe Cook e e Hawaï, appen-a a nòrd de l'Equatô.

## Descriçion e stöia
L'isoa de Jarvis a l'è pârte di tæritöi di Stati Unïi d'America.

## Âtri progètti

Jarvis
Categorîa:Oçeania
Isoe Midway

E **Isoe Midway**, (dïte **Pihemanu** in hawaïan) son de isoe de l'Oçeano Paxiffego, parte di territöi di Stati Unïi d'America.

## Atri progètti

Midway
Categorîa:Oçeania
Lengua hawaïann-a

L**'Hawaïan** (*ʻŌlelo Hawaiʻi*), a l'è 'na lengua do gruppo lengoistego Malayo Polinesian, a l'è unn-a de lengue ofiçiæ de isoe Hawaï (Stati Unïi d'America).
## Descriçion e stöia

## Âtri progètti

Hawaïan
Oçeano Atlantico

L**'Oçéano Atlantico** o l'è o segondo ciù grande oçéano do móndo. O seu nómme o vegne da Atlante, o gigante da Mitologia grega ch'o tegniva o móndo in scê spalle.

## Âtri progètti

Categorîa:Oçeani
Cavo Verde

**Cavo Verde** (Nomme ofiçiâ: *República de Cabo Verde*), stato de l'Africa oççidentâ indipendente da-o 1975, a sò capitâ a l'é Praia.

## Colegaménti esterni
Lengua àraba

L**'Àrabo** (اللغة العربية - *al-luġah al-'arabiyyah*, o ciù senpliçemente عربي - *arabī*), a l'è unn-a famiggia de lengoe semitiche. Lengoa ofiçiâ de diversci stati, da Liga Àraba e da liturgia de l'Islamiximo, a l'è parlâ da çirca 270 mioin de personn-e in diverse naçioin do mondo.
A lengua àraba a l'è scrïta co l'alfabeto àrabo.
## Descriçion e stöia

## Atri progètti

Àrabo
Atollo Palmyra

L'Atollo **Palmyra** o l'è 'n atollo desabitòu de l'Oçeano Paciffigo, pârte di tæritöi di Stati Unïi d'America.

## Descriçion e stòia

## Âtri progètti

Palmyra
Categorîa:Oçeania
Kingman Reef

O **Kingman Reef** o l'è un atollo disabitao de l'Oçeano Paxiffego, parte di territöi di Stati Unïi d'America.

## Atri progètti

Kingman Reef
Categorîa:Oçeania
Còsta d'Avòïo

Nomme ofiçiâ: *République de Côte d'Ivoire*, stato de l'Africa çentro oççidentâ indipendénte da-o 1960, antiga colònnia françeize.

O g'à 'na popolaçión de 26.378.274 abitanti (stimòu 2020), e 'na sûperfiçie de 322.463 km2.

## Descriçion e stöia
Da-o 1983, a seu capitâ a l'é Yamoussoukro, però a çitæ ciû popolâ, dêuviâ comme capitâ *de facto*, a l'é Abidjan.

Questo pàize chi o l'à patîo 'na dûa crîxi polìtico-militâre e 'na goæra civîle fra o 2002 e o 2004. Inti anni 2010-2011 o pàize o l'é tórna cheito inte 'na crîxi polìtico-militâre e 'na segónda goæra civîle. 

## Atri progètti

## Colegaménti esterni
* (FR) Prescidensa da Costa d'Avoio
Lengua tigrinn-a

O **Tigrin** (*ትግርኛ*, *tigrññā*) o l'è unn-a lengua semitica do grùppo lengoistego meridionâ. Lengua ofiçiâ de l'Eritrea, a l'è parlâ in Etiopia ascì.

## Descriçion e stöia

## Atri progètti

Tigrìn
Egitto

**Egitto** (nomme ofiçiâ: *جمهورية مصر العربية - Yumhūriyyat Misr al-`Arabiyya*) stato de l'Africa çentro oççidentâ, a sêu capitâ a l'è O Cairo.

## Descriçion e stöia
O g'ha 'na superfiçie de 1.010.407 km2, 'na popolassion stimâ a lùggio do 2017 de 93.561.000 abitanti, e 'na denscitæ de popolassion de 90 ab/km2. A maggioransa di abitanti son in sciê rive do sciûmme Nilo e into sêu delta dove gh'è l'ùnica zöna de tære coltivàbbili. Çirca a meitæ di rescidenti egiçien àbitan inte çittæ, soviatutto inti centri do Cairo e Lusciandria.

O l'è un di paixi ciù popolæ d'Africa, famôso pe a sêu çivilizassion antiga e i sêu monumenti, comme e piramidi e a sfinge, e e rovinn-e de Luxor. O turìximo o l'è molto sviluppòu.

A léngua ofiçiâ a l'è l'àrabo, sciben che a sêu popolassion (98% de razza egiçiann-a) a parle o dialetto egiçian.

## Colegaménti esterni


Categorîa:Membri da Liga Àraba
Eritrea

**Eritrea** (Nommi ofiçiæ: *Hagere Ertra*, in tigrin, *State of Eritrea* in ingleise e *دولة إرتريا* in àrabo), stato de l'Africa çentro-orientâ indipendénte da-o 1993, a sò capitâ a l'è Asmara. A l'è stæta ûnn-a colònnia italiann-a da-o 1880 scìnn-a a-o 1947.

## Colegaménti esterni

Categorîa:Eritrêa
Guinea

Nomme ofiçiâ: * République de Guinée *, stato de l'Africa çentro oççidentâ, indipendénte da-o 1958.
 
A seu capitâ a l'è Conakry.

File:Guinea sat.png|Atlas da Guinea
Immaggine:Ile de Loose beaches.jpg||L'izoa de Loose
File:Dame de Mali Guinée.jpg|Dame de Mali
File:Chute de Tabouna à Kindia 01.jpg|Chute de Tabouna a Kindia
File:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg|Chute de Saala Labé
File:Chimpanzé de Bossou 33.jpg|O scinpansé de Bossou
File:Plage de Roume.jpg|A spiâgia in sciâ Ile de Loos


## Colegaménti esterni

Categorîa:Guinea
Guinea Equatoriâ

**Guinea Equatoriâ** (nommi ofiçiæ: *República de Guinea Ecuatorial* in spagnollo, *République de Guinée équatoriale* in françèise e *República da Guiné Equatorial* inportogheise) stato de l'Africa çentro oççidentâ indipendente da-o 1968, a sò capitâ a l'è Malabo.

## Colegaménti esterni
Isoe Comore

Nommê ofiçiâ: * Udzima wa Komori *in comoreize, *Union des Comores* in françèize e *اتحاد القمر* in àrabo, stato de l'Africa centro òcidentâle indipendente da-o 1975, a sò capitâle a l'è Moroni.

## Âtri progètti


Categorîa:Membri da Liga Àraba
Guinea Bissau

Nomme ofiçiâ: * República da Guiné-Bissau *, stato de l'Africa céntro òcindentâ indipendénte da-o 1974, a seu capitâ a l'é Bissau. A Guinea-Bissau a l'é stæta 'na colònia portogheize, e o portogheize o l'é ancon a léngoa ofiçiâ de quello Stato.
* Prescidénte: Umaró Umbaló Sissoko (2020)
* Prìmmo Ministro: Geraldo Martins (2023)

## Colegaménti esterni
Lengua swaïli

O **Swaïli** (*Kiswahili*) o l'è unn-a lengua do grùppo lengoistego de lengue Bantu da famiggia de lengue niger-kordofanian-e, parlâ in Tanzania, Kenya, Uganda, Ruanda, Burundi, Repubbrica Democratica do Congo, Somalia e Isoe Comore.

## Descriçion e stöia

## Atri progètti

## Colegaménti estèrni
* Kamusi Project Internet Living Swahili Dictionary

Swaïli
Lengua comoreise

O **comoréize** (*Shikomori* ò *Shimasiwa*) o l'è 'n grùppo de quàttro léngoe parlæ inte îzoe Comore.

## Descriçion e stöia

Comoréize
Lengua sesotho

O **Sesotho** o l'è a lengua do stato african do Lesòthò.

## Descriçion e stöia

## Atri progètti

Sesotho
Lesòthò

Nommi ofiçiæ: * Muso oa Lesotho *, in sesotho e *Kingdom of Lesotho* in ingleize, stato de l'Africa meridionâle indipendente da-o 1966, a sò capitâle a l'é Maseru. O Lesòthò, conosciûo comme Basutoland ascì, o l'é 'n' enclave a l'interno do teritöio do Sudafrica.

## Colegaménti esterni


Categorîa:Membri do Commonwealth
Basutoland

**Basutoland** o l'è o nomme antigo do stato african do Lesòthò.

## Âtri progètti

Categorîa:Lesotho
Libeïa

Nomme ofiçiâ: *Republic of Liberia*, stato de l'Africa çentro orientâ, a seu capitâ a l'é Monròvvia. A Libeïa a l'é stæta fondâ da di scciavi liberæ di Stati Unïi d'America into 1847.

## Atri progetti
Lengua malagascia

O **Malagascio**, o l'è unna lengua do gruppo lengoistego Malayo Polinesian. Lengua offiçiâ do Madagascar o l'è parloö da çirca 17 mioin de personn-e in te Isoe Comore, Réunion e Majotte ascì.

## Descriçion e stöia

## Atri progètti

Malagascio
Maròcco

Nomme ofiçiâ: *المملكة المغربي - Al-Mamlaka al-Maghribiya*, stato de l'Affrica do nòrd indipendente da-o 1956, a sò capitâ a l'è Rabat.

## Colegaménti esterni


Categorîa:Membri da Liga Àraba
Mauritania

Nomme ofiçiâ: *لجمهورية الإسلامية الموريتانية - Al-Ğumhūriyyah al-Islāmiyyah al-Mūrītāniyyah*, in àrabo e *République Islamique de Mauritanie* in françèise, stato de l'Africa oççidentâ indipendénte da-o 1960, a seu capitâ a l'è Nòuakchòtt.

## Colegaménti esterni


Categorîa:Membri da Liga Àraba
Moçambico

Nomme ofiçiâ: * República de Moçambique *, stato de l'Africa meridionâ indipendente da-o 1975, a sêu capitâ a l'è Maputo.

O g'ha 'na sûperfiçie de 799.380 km2 e 'na popolassion de 19.406.703 abitanti (2005).

## Descriçion e stöia
O Moçambico o l'è l'ûnica naçion do Commonwealth ch'a no l'è stæta 'na colònia britannega, a l'ea veramente colonia portughéise e a sêu léngua naçionâ a l'è o portughéise.

## Colegaménti esterni


Categorîa:Membri do Commonwealth
Malawi

**Malawi** (nomme ofiçiâ: *Dziko la Malaŵi*), stato de l'Africa çentro orientâle indipendente da-o 1964, a sò capitâle a l'é Lilongwe.

## Colegaménti esterni


Categorîa:Membri do Commonwealth
Lengua sango

O **Sango** o l'è unn-a lengua niger-kordofanian-a da famiggia de lengue Adamawa-Ubangi. Lengua offiçiâ da Repubbrica Çentro African-a, a l'è parlâ in ta Repubbrica Democratica do Congo e in Çiad ascì.

## Descriçion e stöia

## Âtri progètti

Sango
Repubbrica Democratica do Congo

Nomme ofiçiâ: * République Démocratique du Congo *.
Stato de l'Africa çentro-oçidentâ conosciûo comme Zaïre ascì, indipendente da-o 1960, a seu capitale a l'é Kinshasa.

Scituòu inta zöna di grendi laghi africhen, da lùggio 2011 o l'é o segondo stato d'Africa pe superfiçie, con 2.345.410 km².

## Colegaménti esterni
Repubbrica Centro-Africann-a

A **Repùbbrica Centrafricann-a** (Nommi offiçiæ: *Ködörösêse tî Bêafrîka* in sango e *République Centrafricaine* in françèise) o l'é 'n stato de l'Africa centro-ocidentâle indipendente da-o 1960, a sò capitâle a l'é Bangui.

## Colegaménti esterni
Repubbrica Do Congo

**Repubbrica Do Congo** (nomme ofiçiâ: *République du Congo *) stato de l'Africa çentro oççidentâ indipendente da-o 1960, a sò capitâ a l'è Brazzaville. 

Pe poéilo distìngoe da-a Repubbrica Democratica do Congo, o l'é ciamòu Congo Brazzaville ascì.

## Colegaménti esterni
Lengua creola (Seychelles)

A lengua parlâ in te isoe africann-e Seychelles.

### ''[[Poæ nostro]]''
:Ou, nou papa ki dan lesyel,
:Fer ou ganny rekonnet konman Bondye.
:Ki ou renny i arive.
:Ki ou lavolonte i ganny realize
:Lo later parey i ete dan lesyel
:Donn nou sak zour nou dipen ki nou bezwen.
:Pardonn nou pour bann lofans
:Ki noun fer anver ou,
:Parey nou pardonn sa ki n ofans nou.
:Pa les tantasyon domin nou,
:Me tir nou dan lemal.

## Âtri progètti

Categorîa:Léngoe créole e pidgin
San Tomè e Prinçipe

**San Tomè e Prinçipe** (Nomme ofiçiâ: *República Democrática de São Tomé e Príncipe*, stato de l'Africa çentro orientâ indipendente da o 1975, a so capitâ a l'è San Tomè.

## Colegaménti esterni
Lengua Swati

O **Swati** a l'è a lengua parlâ in ta naçion africann-a do Swaziland.

## Descriçion e stöia

## Atri progètti

Swati
Rhodesia

**Rhodesia** (prononçia: Rodîxa), ofiçialménte **Repùblica de Rhodesia**, l'êa 'n stâto africàn no riconosciûo da-a comunitæ internaçionâle, corispondénte a l'atoâle Zimbabwe, existîo da-o 1965 scìn a-o 1980. 

A Rhodesia, l'è nasciûâ co-a seu diciaraçión unilaterâle d'indipendénsa da-o Régno Unîo (do quæ l'êa 'na colònia, co-o nómme de Rhodesia meridionâle), into 1965.

O seu nómme l'è stæto çernûo in önô de Cecil Rhodes, prìmmo minìstro da Colònia do Càppo da-o 1890 a-o 1896.

## Âtri progètti

Categorîa:Zimbabwe
Sahara Oççidentâ

O Sahara Oççidentâ, dïto *الصحراء الغربية - Al-Sahrā' al-Ġarbiyyah* in àrabo o l'é 'n teritöio de l'Africa do nòrd disputòu tra o Maròcco e a Repubbrica Àraba Democratica do Sahara. A seu çittæ ciù grande a l'é El Aayùn.

## Colegaménti esterni


Categorîa:Teritöi disputæ
Repubbrica Àraba Democratica do Sahara

A **Repubbrica Àraba Democratica do Sahara** o *الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية - Al-Jumhūrīyya al-`Arabīyya as-Saharāwīyya ad-Dīmuqrātīyya*, a seu capitâ tenporânea a l'é El Aaiún. 
A RÀDS (conosciûa internaçionalmente comme SADR) a l'é un stato *de facto*, reconosciûo ofiçialmente sôlo da pöchi pàixi do mondo, scibén c'o fâ parte de l'Union African-a.
O teritöio reclamòu da-a RÀDS o l'è conosciûo comme Sahara Òcidentâle. A-a giornâ d'ancheu l'ex Sahara spagnòllo o l'é pe-o 75% òcupòu da-o Maròcco, e 'na miâgia a dividde questo teritöio da-o pòpolo Sahrawi, raprezentòu da-o Frónte Polizârio

## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Sahara Òcidentâle
Categorîa:Stati no reconosciûi
Sudafrica

Nomme ofiçiâ: *Republic of South Africa*, stato de l'Africa meridionâ.

## Descriçion e stöia
O Sudàfrica o g'ha træ capitæ, a legislativa a l'è Çittæ do Cavo, quella aministratîva a l'è Pretoria e quella giûdiçiâja Bloemfontein.

O l'è a primma potensa econommica do continente african e un di pàixi svilûppæ do mondo.
O g'ha 'na sûperfiçie de 1.219.912 km2 e 'na popolassion totâle de 44.187.637 abitanti, con 'na denscitæ de 36 ab/km2.

O l'è indipendente da-o Regno Unïo da-o 1910, e e lengoe ofiçiæ son l'afrikaans e l'ingleize, ma son parlæ âtre ascì comme Ndebele, Sesotho, Swazi, Tsonga, Tswana, Venda, Xhosa e Zulu.

## Vôxe corelæ
* Shosholoza  (canson, scimbolo di minatoi do Sudafrica)

## Atri progètti


Categorîa:Membri do Commonwealth
Categorîa:Ex-colonie britanneghe
Commonwealth de naçioin

O **Commonwealth de naçioin** a l'è unn-a federaçion de çinquantetrei stati che faxeivan parte de l'Impeo Britannego (con l'unica ecceçion do Moçambico). O *commonwealth* o comprende segge repubbriche che monarchïe, cappo do commonwealth o l'è o re Carlo III d'Inghiltæra, ch'o l'è ascì o re de arcunn-i stati, dïti *Regni do Commonwealth* (Regno Unïo, Australia, Canada, Neuva Selanda, ecc.).

### Stati do Commonwealth de Naçioin

## Nòtte


## Atri progètti
Bos Taurus

O masccio do **bos taurus** o l'è dïto **töo**, a fèmmina **vacca**, o piccin **boccin** ò **vitello**, o masccio castròu **beu**.

Classificaçion scientiffiga:

## Atri progètti

Categorîa:Mammalia
Ovis Aries

O masccio de *Ovis Aries* o l'è dïto **aiòu** o **æo**, a fèmmina **pëgoa**, o piccin **bæ**.

Clascificaçion scientiffiga:

## Atri progètti

Categorîa:Mammalia
Taxonomïa

*Taxonavigaçion*

* Superregno: Archaea
* Superregno: Bacteria
* Superregno: Eukarya
** Regno: Protista
** Regno: Fungi 
** Regno: Plantae 
** Regno: Animalia (Animà)

* Virus (classificaçion inçerta)

## Colegaménti esterni

Categorîa:Biologîa
Etiòpia

Nomme ofiçiâ: *Ityop'iya Federalawi Demokrasiyawi Ripeblik*, stato de l'Africa çentro orientâ, a sêu capitâ a l'è Addis Abeba.

A g'ha 'na sûperfiçie de 1.104.300 km2, e con 102.374.044 (2017) abitanti o l'è o terso Pàize ciû popolòu d'Africa dòpo a Nigeria e l'Egitto.

A léngua ofiçiâ a l'è l'ammarico, parlòu da çirca 21 millioîn de personn-e.

## Atri progètti

## Colegaménti esterni
* Ministëo d'Affâri Esteri Ministëo d'Affâri Esteri (in ingléise)
* Parlamento d'Etiopia Parlamento d'Etiopia (in ingléise)
Archaea

**Archaea** (da-o grêgo antîgo *ἀρχαῖα*, "antîgo"), dîta **Archaeobacteria** ascì, a l'è 'na sóttodivixón da vìtta unicelolâre di Prokaryota, clasificâ ségge cómme 'n régno ò 'n domìnio, a segónda da convençión adotâ.

O fatô comùn di quésti òrganìsmi són de strutûe asæ sénplici scibén che, a despêto do sò nómme, no són e ciù antîghe fórme de vìtta da Tæra, dæto che i eubatéri són apàrsi ancón prìmma.

## Descriçión

## Taxonavigaçión

Immaggine:Two domain tree.png|Evoluçión de tùtta a vìtta in sciâ tæra segóndo e teorîe a tréi òpû a doî domìni.
Immaggine:A schematic evolutionary tree of the archaea 2015 final.svg|Èrbo evolutîvo di Archaea.

Régno: **Archaea**

:Phyla: Crenarchaeota - Euryarchaeota - Korarchaeota - Nanoarchaeota - Thaumarchaeota
## Bibliografîa
* 

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 
* 

Categorîa:Biologîa
Bacteria

I **Batteri** o **Schizomiceti** son esseri viventi microscopici unicellulari classifichæ in ti *Protisti inferiori* comme e Spirochete e e Schizoficee. Mentre questi dui ürtimi grüppi son ao sö interno moltô omogenei, i batteri comprenden organiximi fortemente diversci segge comme forma che comme metabolismo.

## Descriçion
Existe varî grüppi de batteri: o prinçipä o l'è quello di *Eubatteri*, caratterizou dall'aspetto nettamente unicellulare, da a parete cellulare redena, da a riproduçion pe scission binaria.
O grüppo di Eubatteri o l'è quello comprendente ciü specie, e squæxi tütte quelle patogene. I atri tipi de batteri se differençian sôviatütto pe a struttüa da parete cellulare (pe esempio i *Mixobatteri*).
A sciensa che a stüdia i batteri, dita Microbiologia, a se dividde in Microbiologia Generale e Microbiologia Speçiale.

### Microbiologia Generale
A stüdia e proprietæ fondamentali da cellula batterica indagando a sö morfologia (fôrma) e fisiologia (funçionamentô), mettendo in lüxe e lezzi fondamentali da biologia batterica. 
E forme fondamentali di batteri son de trei tipi: rionda (cocchi), a bacchettô (batteri propriamente diti o bacilli), a spirale (vibriuin, se han unna sola cürvatüa; spirilli, se han ciü cürve che ghe dan un aspetto a elica).

Ôltre che a forma, l'è importante e differense che i batteri han in to moddo de associase fra de lô, che a sö votta a l'è ligä a a mainea de riprodüise: coscì se distingue fra i cocchi quelli isolæ, poi i *diplococchi* (attacchæ a grüppi de dui),  e *sarcine* (quattro o öttô batteri assemme con dispozision cübica), i *streptocococchi* (riunî a cadenna), i *stafilococchi* (ammüggiæ a rappô).

Fra i bacilli a dispozision a pö esse isolä oppüre a dui pe votta (*diplobatteri*), in cadenna (*streptobatteri*), a dui a dui missi a angolô, paralellamente comme a formä unna ringhea, o ancun a *müggietti de spilli*. Queste dispozisioin son costanti pe e varie specie.
E dimenscioin da cellula batterica pöen annä da 0,15 a 30 *micron*.

### Batteriologia Speçiale
A stüddia e caratteristiche di scingôli grüppi de batteri: l'interesse che questa branca da Microbiologia a l'ha pe a meixinna o fa scì che a sö ricerca  a vagghe sôviatütto ae speçcie patogene.

## Taxonavigaçion

Superregno **Bacteria**
:Regno: *Bacteria*
::Phyla: Acidobacteria - Actinobacteria - Aquificae - Armatimonadetes - Bacteroidetes - Caldiserica - Chlamydiae - Chlorobi - Chloroflexi - Chrysiogenetes - Coprothermobacterota - Cyanobacteria - Deferribacteres - Deinococcus-Thermus - Dictyoglomi - Elusimicrobia - Fibrobacteres - Firmicutes - Fusobacteria - Gemmatimonadetes - Lentisphaerae - Nitrospirae - Planctomycetes - Proteobacteria - Spirochaetes - Synergistetes - Tenericutes - Thermodesulfobacteria - Thermotogae - Verrucomicrobia

## Nòtte

## Bibliografia
* 
## Vôxe corelæ
* Botulismo
## Âtri progetti

## Colegamenti esterni
* 

Categorîa:Batteri
Categorîa:Mëxinn-a
Eukaryota

I eukaryoti (Eukaryota, da-o grêgo εὖ eu «bón» e κάρυον káryon «nùcleo») son ûn di doì dominn-i da clascificaçion tassonòmica di esseri viventi. Son o dominio ciù complesso e inclùdden çinque regni: Protista - Chromista - Fungi - Plantae - Animalia

*Taxonavigaçion*

Superregno: **Eukarya**

:Regni: Protista - Chromista - Fungi - Plantae - Animalia

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Protista

**Protista** (da-o grêgo antîgo *πρώτα*, "prìmmi"), dîta **Protoctista** ascì, a l'è 'na sóttodivixón de Eukaryota, ö sæ da vìtta pluricelolâre, ch'a l'arechéugge tùtti i òrganìsmi i quæ no fan pàrte di régni Fungi, Plantae ò Animalia. Pe quésta raxón o l'è 'n ragrupaménto con tànta variàbilitæ e de difìçile clasificaçión ch'o inclùdde, tra e vàrie spêce, de æghe, di protozoi e i coscì dîti "fónzi inferioî". 

## Descriçión

## Taxonavigaçión

Immaggine:Tree of Living Organisms 2.png|Evoluçión de tùtta a vìtta in sciâ tæra - Da notâ a poxiçión d'intermêzo de Protista.
Immaggine:Levels in complexity among different types of protist.jpg|Strutûa e fonçionaménto de vàrrie spêce de Protista.

Superrégno: Eukaryota
:Regno: **Protista** 
::Sottarégni: Sarcomastigophora - Labirintomorpha - Apicomplexa - Ciliophora - Mixozoa - Microspora - Ascetospora

## Bibliografîa
* 
* 
## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Biologîa
Fungi

**Fungi** (L., 1753), comuneménte conosciûi cómme **fónzi**, són 'n régno de òrganìsmi do domìnio Eukaryota, ségge unicelulâri ségge pluricelulâri a-i quæ apartegnàn i crescénti e e móffe ascì. O l'è formòu de ciù de 700.000 spêce conosciûe, scibén che a diverscitæ totâle a l'è stimâ in ciù de 3 milioîn de spêce.

## Taxonavigaçión
**Fungi** 

:Superregno: Eukaryota
::Regno: **Fungi**
:::Divixion (Phylum): Ascomycota - Basidiomycota - Chytridiomycota - Zygomycota - Cryptomycota

## Nòtte

## Âtri progètti

Categorîa:Fungi
Plantae

**Plantae** (Haeckel, 1866), comuneménte conosciûo cómme **Ciànte** ascì, o l'é 'n régno de òrganìsmi eucariöti pi-â ciù pàrte fotoscintétichi. Storicaménte o régno de ciànte o l'êa formòu da tùtti i êse vivénti che no són di animæ ma, a ògni mòddo, tùtte e ciù modèrne definiçioîn de Plantae esclùddan da chi i fònzi e çèrti tîpi de æghe, óltre che i òrganìsmi procariöti (sàiva a dî archêi e batéri). Pe definiçión, e ciànte fórman o clade Viridiplantae (da-o latìn "ciànte vèrdi") ascì, 'n grùppo ch'o conprénde Angiospermae, Pinophyta (ö sæ e conìfere), Gymnospermae, Pteridophyta (ö sæ e frêxe) e spêce scìmili, Anthocerotophyta, Marchantiophyta, Bryophyta (ö sæ e èrbe còcche) e e æghe vèrdi, esclûze dónca quélle rósce (Rhodophyta) e maroîn (Phaeophyceae).

## Taxonavigaçión
**Plantae** 

Superégno: Eukaryota

:Régno: Plantae 
::Divixioîn (Phyla): Anthocerotophyta - Bryophyta - Charophyta - Chlorophyta - Cycadophyta - Equisetophyta - Ginkgophyta - Gnetophyta - Lycopodiophyta - Magnoliophyta - Marchantiophyta - Ophioglossophyta - Pinophyta - Psilotophyta - Pteridophyta

## Galerîa d'inmàgine

Immaggine:Borassus flabellifer.jpg|Borassus flabellifer, un tîpo de parma.
Immaggine:Chestnut in Guntur.jpg|I frûti da parma Palmyra, Borassus flabellifer (ciamâ localmente Thaati Munjelu) vendûi a-o mercòu de Guntur, India.
Immaggine:Turmericroot.jpg|A reixe da cùrcuma
Immaggine:Starr 050407-6233 Ipomoea batatas.jpg|A patàtta doçe
Immaggine:Pandan wangi.JPG|*Pandanus amaryllifolius*
Immaggine:California Papaya ID.jpg|A papaya da California
Immaggine:Papaya sunset.jpg|*Carica papaya*, cultivar 'Sunset'
Immaggine:Prepared lemon grass.JPG|*Cymbopogon citratus*, çitronella
Immaggine:Bangkuang 070612-056 stgd.jpg|Bûlbi de *Pachyrhizus erosus*. Situgede, Bogor, West Java, Indonesia.
Immaggine:KIKU brak-ontree.JPG|Méie do tipo Fuji
Immaggine:SauropusAndrogynus.jpg|Zermóggi de *Sauropus androgynus*
Immaggine:Ilaneer.jpg|E nôxe de còcco *Cocos nucifera*


## Âtri progètti

## Ligàmmi de fêua
*
Animalia

Son definïi **Animæ** (o Metazoi) tûtti i organiximi eucarioti, con differensiaçion cellulâ, eteròtrofi e mòbili inte a o men un stadio da seu vitta.
 
## Descriçion
O regno animâ (*Animalia* o *Metazoa*) o l'è costituïo da çirca 1,5 milioin de speçie nòte viventi (ma se pensa che ghe ne segge ancon molte da descrovî), raggruppæ in particolari categorïe tascionòmeghe definïe da o scistema de clascificaçion scientifega. O *phylum* ciû rappresentativo o l'è, de segûo, quello di artropodi (Ägni) ch'o conta çirca 1 milion de speçie, de quæ 750.000 in scia classe di insetti. 

A disciplinn-a biològica ch'a stûddia i animæ a vegne dïta Zoologia. A mëxinn-a veterinäia a stûddia tûtto quello ch'o riguarda a sanitæ di animæ e o rappòrto òmmo-animâ-ambiente.

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Parazoa

## Taxonavigaçion

### Parazoa

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia 
:::Subregno: Parazoa 
::::Phylum: Porifera

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Eumetazoa

*Taxonavigaçion*

### '''Eumetazoa'''

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia
:::Subregno: **Eumetazoa**
::::Superphylum: Radiata - Bilateria: Protostomia - Bilateria: Deuterostomia 

Nomme:*Eumetazoa* Butschli, 1910

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Radiata

*Taxonavigaçion*

### Radiata

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia
:::Subregno: Eumetazoa
::::Superphylum: **Radiata** 
:::::Phylum: Cnidaria - Ctenophora

A **carnassa** (ò medûza) a fâ parte da famiggia di radiâta.
### Clascificaçión di Radiâta
* Phylum Cnidaria (Celenteràti o Cnidàri)
** Hydrozoa (Idrozòi)
** Scyphozoa (Scifozòi)
** Cubozoa (Cubozòi)
** Anthozoa (Antozòi)
* Phylum Ctenophora (Ctenofori)
** Tentaculata (Tentacolàti)
** Nuda (Nûi ò Atentacolàti)

## Colegaménti esterni

Categorîa:Biologîa
Protostomia

*Taxonavigaçion*

### '''Protostomia'''

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia
:::Subregno: Eumetazoa 
::::Superphylum: Bilateria: **Protostomia** 
:::::Phyla: Acanthocephala - Annelida - Arthropoda - Brachiopoda - Bryozoa - Chaetognatha - Cycliophora - Dinocarida - Echiura - Entoprocta - Gastrotricha - Gnathostomulida - Kinorhyncha - Loricifera - Micrognathozoa - Mollusca - Myzostomida - Nematoda - Nematomorpha - Nemertea - Onychophora - Phoronida - Platyhelminthes - Priapula - Rotifera - Sipuncula - Tardigrada

## Atri progètti

Categorîa:Biologîa
Deuterostomia

*Taxonavigaçion*

**Deuterostomia**

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia
:::Subregno: Eumetazoa 
::::Superphylum: Bilateria: **Deuterostomia** 
:::::Phylum: Echinodermata - Hemichordata - Chordata - Xenoturbellida 

Nommi:*Deuterostomia * Grobben, 1908
* Bilateria* Hatschek, 1888

## Atri progètti

Categorîa:Biologîa
Virus

**Virus** (da-o latìn *vīrus*, "venìn") o l'è 'n ànpio insémme ch'o l'arechéugge di òrganìsmi parascîti, i quæ pe replicâse àn bezéugno d'atrovâse drénto 'na célola. Són conosciûi virus che infetàn ciànte, animæ, fórme de vìtta unicelolâri (cómme i batéri) e âtri virus ascì.

## Descriçión

## Taxonavigaçión
### Clasificaçión de Baltimore

Clasificaçión propòsta da David Baltimore (Nobel pe-a mêxìnn-a into 1975) ch'a divìdde i virus segóndo a strutûa do lô genoma; se a DNA, a RNA, a fîaménto séncio a dóggio. I sètte grùppi de Baltimore són ciù ò mêno a-o mæximo livéllo de 'na clàsse inta clasificaçión tradiçionâle, dæto ch'arechéuggiàn e vàrrie famìggie de virus.

Immaggine:VirusBaltimoreClassification.svg|Sudivixón inti grùppi de Baltimore, svilupâ in sciâ bâze do scistêma dêuviòu pe-a scìntexi de l'mRNA.
Immaggine:BaltimoreVirusesClassification.png|Clasificaçión de Baltimore co-a strutûa di genomi de virus di vàrri grùppi.

Domìnio: Acyota
:Regno: **Virus**
::Phylum: ---
:::Clàsse (Grùppi de Baltimore): I: Virus a dsDNA - II: Virus a ssDNA - III: Virus a dsRNA - IV: Virus a ssRNA+ - V: Virus a ssRNA- - VI: Retrovirus a ssRNA - VII: Retrovirus a dsDNA

## Bibliografîa
* 
## Vôxe corelæ
* Sterilizaçión
## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Virus
Hemichordata

*Taxonavigaçion*

### '''Hemichordata'''
Fan parte di hemichordata i vermi ciamæ enteropneusti.

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia (Metazoa) 
:::Subregno: Eumetazoa 
::::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
:::::Phylum: Hemichordata
::::::Classi: Enteropneusta - &dagger;Graptolithina - Planctosphaeroidea - Pterobranchia  

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Chordata

*Taxonavigaçion*

**Hemichordata**

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia (Metazoa) 
:::Subregno: Eumetazoa 
::::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
:::::Phylum: Chordata 
::::::Subphylum: Cephalochordata - Urochordata - Vertebrata (Vertebræ)

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Xenoturbellida

*Taxonavigaçion*

**Xenoturbellida**

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia (Metazoa) 
:::Subregno: Eumetazoa 
::::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
:::::Phylum: Xenoturbellida
::::::Classi: non divï
:::::::Ordini: non divï
::::::::Famiggia: Xenoturbellidae

### Distribusion
Ancheu i Xenoturbellida son stæti trovæ in to Mâ Bàltico soö.

### Referençe
S. J. Bourlat, C. Nielsen, A. E. Lockyer, D. Timothy, J. Littlewood, M. J. Telford (2003), *Xenoturbella is a deuterostome that eats molluscs*, Nature, 424: 925-928.

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Xenoturbellidae

*Taxonavigaçion*

### '''Xenoturbellidae'''

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia (Metazoa) 
:::Subregno: Eumetazoa 
::::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
:::::Phylum: Xenoturbellida
::::::Classi: non divï
:::::::Ordini: non divï
::::::::Famiggia: **Xenoturbellidae**
:::::::::Genere: Xenoturbella

## Atri progètti

Categorîa:Biologîa
Xenoturbella

*Taxonavigaçion*

**Xenoturbella**

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia (Metazoa) 
:::Subregno: Eumetazoa 
::::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
:::::Phylum: Xenoturbellida
::::::Classi: non divï
:::::::Ordini: non divï
::::::::Famiggia: Xenoturbellidae
:::::::::Genere: **Xenoturbella**
::::::::::Speçie: X. bocki - X. westbladi 

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Cephalochordata

*Taxonavigaçion*

### '''Cephalochordata'''

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia (Metazoa) 
:::Subregno: Eumetazoa 
::::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
:::::Phylum: Chordata
::::::Subphylum: **Cephalochordata**
:::::::Classi: non divï
::::::::Famiggie: Asymmetronidae - Branchiostomidae 

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Urochordata

*Taxonavigaçion*

**Urochordata**

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia (Metazoa) 
:::Subregno: Eumetazoa 
::::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
:::::Phylum: Chordata
::::::Subphylum: Urochordata
:::::::Classi: Ascidiacea - Larvacea - Thaliacea - Sorberacea

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Vertebræ

*Taxonavigaçion*

**Vertebrata**

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia (Metazoa) 
:::Subregno: Eumetazoa 
::::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
:::::Phylum: Chordata
::::::Subphylum: **Vertebrata** (Vertebræ)
:::::::Infraphyla: Hyperoartia - Gnathostomata
**Vertebræ** o l'è o nomme lìgure do *subphylum* Vertebrata. Inta clascificaçion tascionòmega o nomme latin o l'è ciù deuviòu. Inta conversaçion de tùtti i giorni o nomme lìgure o l'é ciù comùn.
O nomme o vegne da *vertebra*, l'òsso da schénn-a ch'o caraterizza i animæ de sto subphylum.

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Hyperoartia

*Taxonavigaçion*

**Hyperoartia**

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia (Metazoa) 
:::Subregno: Eumetazoa 
::::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
:::::Phylum: Chordata 
::::::Subphylum: Vertebrata
:::::::Infraphylum: **Hyperoartia**
::::::::Superclass: Agnatha

## Atri progètti

Categorîa:Biologîa
Aves

*Taxonavigaçion*

**Aves** (nomme latìn pe "öxelli")

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia (Metazoa) 
:::Subregno: Eumetazoa 
::::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
:::::Phylum: Chordata 
::::::Subphylum: Vertebrata
:::::::Infraphylum: Gnathostomata
::::::::Classi: **Aves**
:::::::::Sottoclassi: Neognathae - Paleognathae

Nomme latìn pe "öxéllo":*Avis* Linnaeus, 1758

## Descriçion
Inta conversaçion de tûtti i giorni a pòula ligure "öxéllo" a l'è senpre deuviâ. In noveize a pòula corispondente a l'é "uzé".

## Vôxe corelæ
* Nomme di oxelli in zeneize
* Procellariiformes
* Limicoli

## Conligaménti esterni

Categorîa:Oxelli
Dipnoi

*Taxonavigaçion*

### Dipnoi
I Dipnòi son di animæ comme o péscio pormón che pêuan respiâ inte l'ægoa e fêua de l'ægoa ascì. 

O péscio pormón o gh'à prezénpio e oêgie comme tùtti i pésci ma anche in pormón. 

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia (Metazoa) 
:::Subregno: Eumetazoa 
::::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
:::::Phylum: Chordata
::::::Subphylum: Vertebrata
:::::::Infraphylum: Gnathostomata
::::::::Classi: **Dipnoi**
:::::::::Ordine: Ceratodontiformes - Lepidosireniformes 

## Colegaménti esterni

Categorîa:Pisces
Mammalia

O nomme comûn ligure da classe Mammalia o l'é **Mammifeï**. Inta classificaçion tascionomega o l'è deuviao o nomme latin, in cangio inta conversaçion de tûtti i giorni l'è sempre deuviao a pòula ligure.
O nomme o vegne da *moæ*, perchè caratteristega comûn a-i mammifeï a l'è a gestaçion inte l'ùteo materno, da-o latin *mater* = moæ e *fero* = portâ.

**Mammalia** (Mammifeï)

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia (Metazoa) 
:::Subregno: Eumetazoa 
::::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
:::::Phylum: Chordata 
::::::Subphylum: Vertebrata
:::::::Infraphylum: Gnathostomata
::::::::Classi: **Mammalia**
:::::::::Sottoclassi: Prototheria - Theria - Incertae sedis

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Reptilia

]
O nomme ligure da classe Reptilia o l'é **Rèttili**. O nomme latin o l'é deuviòu inta clascificaçion tascionòmega. Inta conversaçion de tûtti i giorni s'adeuvia o nomme ligure.

*Taxonavigaçion*

### '''Reptilia''' ([[Rettili]])

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia (Metazoa) 
:::Subregno: Eumetazoa 
::::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
:::::Phylum: Chordata 
::::::Subphylum: Vertebrata
:::::::Infraphylum: Gnathostomata
::::::::Classe: **Reptilia**
:::::::::Sottoclassi: Anapsida - Diapsida - †Synapsida - †Euryapsida

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Sarcopterygii

*Taxonavigaçion*
:**Sarcopterygii**
:O péscio pormón australiàn o fa parte da famiggia di Sarcopterygii.

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia (Metazoa) 
:::Subregno: Eumetazoa 
::::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
:::::Phylum: Chordata
::::::Subphylum: Vertebrata
:::::::Infraphylum: Gnathostomata
::::::::Classe: **Sarcopterygii**
:::::::::Sottoclassi: Tetrapodomorpha - Coelacanthimorpha - Dipnoi 

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Petromyzontiformes

*Taxonavigaçion*

**Petromyzontiformes**

O péscio sùssa péixe o l'é 'n tîpo d'animâ ch'o apartêgne a-a categorîa di Petromyzontiformes.

:Superregno: Eukarya
::Regno: Animalia (Metazoa) 
:::Subregno: Eumetazoa 
::::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
:::::Phylum: Chordata
::::::Subphylum: Vertebrata
:::::::Infraphylum: Hyperoartia
::::::::Superclasse: Agnatha
:::::::::Classe: Cephalaspidomorphi
::::::::::Ordine **Petromyzontiformes**
:::::::::::Famiggia: Petromyzontidae 

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Petromyzontidae

*Taxonavigaçion*

**Petromyzontidae**

:Regno: Animalia (Metazoa) 
::Subregno: Eumetazoa 
:::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
::::Phylum: Chordata
:::::Subphylum: Vertebrata
::::::Classe: Cephalaspidomorphi 
:::::::Ordine: Petromyzontiformes 
::::::::Famiggia: **Petromyzontidae**
:::::::::Generi: *[[Caspiomyzon]]* - *[[Entosphenus]]* - *[[Eudontomyzon]]* - *[[Geotria]]* - *[[Ichthyomyzon]]* - *[[Lampetra]]* - *[[Lethenteron]]* - *[[Mordacia]]* - *[[Petromyzon]]* - *[[Tetrapleurodon]]*

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Caspiomyzon

*Taxonavigaçion*

### '''Caspiomyzon'''
:Regno: Animalia (Metazoa) 
::Subregno: Eumetazoa 
:::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
::::Phylum: Chordata
:::::Subphylum: Vertebrata
::::::Classe: Cephalaspidomorphi 
:::::::Ordine: Petromyzontiformes 
::::::::Famiggia: Petromyzontidae
:::::::::Genere: **Caspiomyzon**
::::::::::Speçie: *[[C. wagneri]]*

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Acipenseriformes

**Acipenseriformes**

:Regno: Animalia (Metazoa) 
::Subregno: Eumetazoa 
:::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
::::Phylum: Chordata
:::::Subphylum: Vertebrata
::::::Classe: Actinopterygii
:::::::Sublasse: Chondrostei
::::::::Ordine: **Acipenseriformes** 
:::::::::Famiggie: Acipenseridae - Chondrosteidae (estinta) - Errolichthyidae (estinta) - Polyodontidae 

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Acipenseridae

*Taxonavigaçion*

### '''Acipenseridae'''

:Regno: Animalia (Metazoa) 
::Subregno: Eumetazoa 
:::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
::::Phylum: Chordata
:::::Subphylum: Vertebrata
::::::Classe: Actinopterygii
:::::::Sublasse: Chondrostei
::::::::Ordine: Acipenseriformes
:::::::::Famiggia: **Acipenseridae**
::::::::::Sottofamiggie: Acipenserinae - Scaphirhynchinae

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Acipenser

*Taxonavigaçion*

**Acipenserinae**

:Regno: Animalia (Metazoa) 
::Subregno: Eumetazoa 
:::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
::::Phylum: Chordata
:::::Subphylum: Vertebrata
::::::Classe: Actinopterygii
:::::::Sublasse: Chondrostei
::::::::Ordine: Acipenseriformes
:::::::::Famiggia: Acipenseridae
::::::::::Sottofamiggia: Acipenserinae
:::::::::::Genere: **Acipenser**
::::::::::::Speçie: *[[Acipenser baerii|A. baerii]]* - *[[Acipenser brevirostrum|A. brevirostrum]]* - *[[Acipenser dabryanus|A. dabryanus]]* - *[[Acipenser fulvescens|A. fulvescens]]* - *[[Acipenser gueldenstaedtii|A. gueldenstaedtii]]* - *[[Acipenser medirostris|A. medirostris]]* - *[[Acipenser mikadoi|A. mikadoi]]* - *[[Acipenser multiscutatus|A. multiscutatus]]* - *[[Acipenser naccarii|A. naccarii]]* - *[[Acipenser nudiventris|A. nudiventris]]* - *[[Acipenser oxyrinchus|A. oxyrinchus]]* - *[[Acipenser persicus|A. persicus]]* - *[[Acipenser ruthenus|A. ruthenus]]* - *[[Acipenser schrenckii|A. schrenckii]]* - *[[Acipenser sinensis|A. sinensis]]* - *[[Acipenser stellatus|A. stellatus]]* - *[[Acipenser sturio|A. sturio]]* - *[[Acipenser transmontanus|A. transmontanus]]*

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa
Scaphirhynchinae

*Taxonavigaçion*

### Scaphirhynchinae

E scaphirhynchinae son 'na sottofamiggia di storioìn

:Regno: Animalia (Metazoa) 
::Subregno: Eumetazoa 
:::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
::::Phylum: Chordata
:::::Subphylum: Vertebrata
::::::Classe: Actinopterygii
:::::::Sublasse: Chondrostei
::::::::Ordine: Acipenseriformes
:::::::::Famiggia: Acipenseridae
::::::::::Sottofamiggia: **Scaphirhynchinae**
:::::::::::Generi: *[[Scaphirhynchus]]* - *[[Pseudoscaphirhynchus]]*

## Atri progètti

Categorîa:Biologîa
Scaphirhynchus

*Taxonavigaçion*

**Scaphirhynchinae**

:Regno: Animalia (Metazoa) 
::Subregno: Eumetazoa 
:::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
::::Phylum: Chordata
:::::Subphylum: Vertebrata
::::::Classe: Actinopterygii
:::::::Sublasse: Chondrostei
::::::::Ordine: Acipenseriformes
:::::::::Famiggia: Acipenseridae
::::::::::Sottofamiggia: Scaphirhynchinae
:::::::::::Genere: **Scaphirhynchus**
::::::::::::Speçies: *[[S. albus]]* - *[[S. platorynchus]]* - *[[S. suttkusi]]* 

## Atri progètti

Categorîa:Biologîa
Polypterus

*Taxonavigaçion*

**Polypterus**

:Regno: Animalia (Metazoa) 
::Subregno: Eumetazoa 
:::Superphylum: Bilateria: Deuterostomia 
::::Phylum: Chordata 
:::::Subphylum: Vertebrata
::::::Classe: Actinopterygii
:::::::Sublasse: Chondrostei
::::::::Ordine: Polypteriformes
:::::::::Famiggia: Polypteridae
::::::::::Genere: **Polypterus**
:::::::::::Speçie: *[[Polypterus ansorgii|P. ansorgii]]* - *[[Polypterus bichir|P. bichir]]* - *[[Polypterus delhezi|P. delhezi]]* - *[[Polypterus endlicherii|P. endlicherii]]* - *[[Polypterus ornatipinnis|P. ornatipinnis]]* - *[[Polypterus palmas|P. palmas]]* - *[[Polypterus polli|P. polli]]* - *[[Polypterus retropinnis|P. retropinnis]]* - *[[Polypterus senegalus|P. senegalus]]* - *[[Polypterus weeksii|P. weeksii]]*

## Âtri progètti

Categorîa:Biologîa