Stagén

**Stagén** (*Staglieno* in italiàn) o l'é 'n quartê de Zêna ch'o se trêuva inta valàdda do Bezàgno. Avoxòu pe-a prezénsa do canposànto òmònimo, o confìnn-a a nòrd con Moâsann-a, a sùd e a levànte con Maràsci e a ponénte con Begæ.

## Giögrafîa
O quartê o l'é formòu da varri centri, che se trêuvan segge in sciô fondo da valàdda, che in scê artûe. De questi, i primmi én i ciù modèrni (a ciù parte di palàççi a l'é stæta tiâ sciù inte l'eutto/neuveçénto) e, levòu a zöna de vîa Tortónn-a e ciassa Parénzo, son scitoæ squæxi tùtti in sciâ sponda drîta. I centri ciù vêgi comme San Pantalêo, Sant'Antonìn e Prêli, pe contra, se trêuvan a mêza còsta, longo a stradda ch'a sciortîva da Zêna pi-â pòrta de San Benardìn. L'ùnica localitæ antîga do canâ (comme se peu capî da-o nomme) a l'é Caderîva. A sponda sinìstra, pe contra, a l'é ciù drîta e a l'é òcupâ sorviatùtto da indùstrie de ciù recénte costroçión. Scinn'a-a primma meitæ do neuveçénto Stagén o conprendéiva a valàdda do Trensàsco e San Gotàrdo ascì, ma ch'én pasæ a da-alôa a-a vêgia circoscriçión de Moâsànn-a. O teritöio do quartê o conprénde de valæ ciù picìnn-e ascì, de quæ unn-a de ciù inportànti a l'é a valàdda do riâ Veilìn.

## Òrìgine do nomme
I stòrichi grêghi *Artemidoro di Efeso* e *Pomponio Mela* pàrlan de n'antighìscima çitæ lìgure ciamâ Σταλία (*Stalia*), ch'o l'êa 'n pòrto de sciùmme scitoòu in sce l'antîga fôxe do Bezàgno ('n pitinìn ciù 'n zu do modèrno teritöio de Stagèn) e che se pensa ségge stæto un di primmi centri de Zêna. No l'é però segûo che questa çitæ a ségge colegâ pe'n davéi a-o quartê: âtri stòrichi pénsan che o nomme o gh'àgge n'òrìgine româna.

## Stöia
E primme notìçie di borghi de Stagén vêgnan da-o medioêvo. Sti borghi chi, pi-averdâse da-e inondaçioìn do Bezàgno, se trovâvan a mêza còsta, longo a stràdda ch'a montâva pi-â valàdda. Da chi, pöi, se poéiva arivâ a-e valàdde da-arénte: Ponçéivia, Scréivia e Trébia. Con Napolión, Stagén o divêgne sêde de comùn e capolêugo de mandaménto, con giurisdiçión in sce l'èrta valàdda do Bezàgno e Montéuggio. Into 1809 l'é tiòu sciù a stradda da Zêna pe Piaxénsa, a quæ, costroîa da-arénte a-a giæa, a saiâ un do motîvi de l'urbanizaçión do fondo da valàdda ascì.
Into 1815, insémme a tùtta a Repùbrica Lìgure, o comùn o l'intra a fâ parte do Régno de Sardégna.
Inti anni vinti de l'euttoçénto o comùn de Zêna o l'acàtta 'n teren pe tiâghe sciù o nêuvo canpo santo da çitæ, ch'o saiâ terminòu inti anni quarànta do mæximo sécolo.
Into 1873, o comùn de Stagén o l'é unîo a-o comùn de Zêna, insémme a-âtri comuìn da-arénte. Da alôa l'é comensòu l'espançión urbanìstica do quartê, ch'a l'à tocòu o seu ponto ciù èrto co-o segóndo dòppo goæra. Inte sto ténpo chi l'é stæto tiòu sciù ascì de inportànti infrastrutûe do comùn, fra e quæ l'òficìnn-a de prodoçión do gazzo e o depòxito di aotobi inta localitæ Gavétte; l'òficìnn-a *Guglielmetti* e l'inceneritô da Vorpæa (sti ùrtimi doî n'én ciù adêuviæ), a l'época conlighæ a-a ferovîa pe mézzo de 'na lìnia industriâle dedicâ.

## Pòsti de interèsse
*Canposànto monumentâle de Stagén
* Gêxa de san Bertomê de Stagén
* Gêxa de sant'Antonìn

## Traspòrti
Stagen o l'é colegòu pe mêzo de céleri AMT co-o centro çitæ (staçión Brìgnoe-linìe 14, 480, 482, staçión Prìnçipe-lìnia 34, Caregaménto-lìnia 13) e con l'uspiâ San Martìn (lìnia 48), de quæ e lìnie 13, 14, 48, 480 e 482 perméttan de ariâ ascì a Moâsann-a, Strùppa e Santo Zéuggio. Gh'é anche de âtre lìnie che no sciòrtan da-o quartê, fra e quæ a 474 (ch'a l'arîva a Preli) e a 451. E corêe de l'ATP, partìndo da Brìgnoe arîan inti pàixi de l'entrotæra (cómme Torìggia e Gatórna) e a Ciâvai. In sciâ fin, o teritörio de Stagén o l'é atraversòu da-o trenin de Casélla, ch'o fâ e fermæ de sant'Antonìn e de san Pantalêo.

## Âtri progètti

Categorîa:Quartê de Zêna