open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
20th Century Fox

A **20th Century Studios** (prìmma da fuxón a se ciamâva 20th Century Pictures Inc.) a l'é un di stùddi americhèn de cinematografîa ciù inportanti. A se trêuva a Century City, inta zöna de Los Angeles, inta California. Da-o 2020 a l'é ciamâ **Twentieth Century Studios**.

## Atri progetti

## Colegamenti estèrni

* Scito ofiçiâ

Categorîa:Cine
Lingua franca nova

A **lingua franca nova** a l’é ‘na léngoa pianificâ, internaçionâle, aoxiliâre, léngoa artifiçiâle concepîa tra i ànni 1998 e 2016 da C. George Boeree. Adêuvia paròlle pigiæ da-o spagnòllo, l'italiàn, o françéize, o portoghéize e o catalàn. L'idéa de partensa a l'êa de costruî 'na léngoa scìmile a-a léngoa franca c'a gh'êa into medioêvo, c'a l'êa bazâ prinçipalmente in scio zenéize.

## Stöia
O dotô C.George Boeree o l’à comensòu a progetâ a “Léngoa Nȇuva” inte l’ànno 1965. O sò fìn o l’ȇa quéllo de creâ ’na léngoa aoziliària internaçionâle sénplice e scìmile a-o créolo. L’inspiraçión pe sto progètto chi, a gh’é vegnûa da-a léngoa frànca “sabìr”, ’na parlâta dȇuviâ in scȇ costȇe do Mâ Mediterànio inti sécoli pasæ. E léngoe in scȇ quæ o s’é bazòu són o françéize, l’italiàn, o portoghéize, o spagnòllo e o catalàn.

A prìmma prezentaçión da Léngoa Frànca Nȇuva a l’é stæta fæta in sce internet into 1998. Into 2002 o Bjorn Madsen o l’à formòu o grùppoYahoo!, ancheu praticaménte abandonòu, ch’o l’é arivòu a-avéi 300 sòcci. Into 2005 o Stefan Fisahn o l’à creòu ’n “wiki” pe-a léngoa (véddi sótta). Bén bén de conponénti da comunitæ àn contriboîo a-a sucescîva evoluçión da léngoa. A Zenâ do 2008 a léngoa a l’à òtegnûo da-o SIL o còdice d’identificaçión ISO 639-3 “lfn”.

Introduçioìn e âtri materiâli de riferiménto són a dispoxiçión in dózze léngoe. Gh’é tànti diçionâi, ’na schȇua, e numerôze traduçioìn e materiâle òriginâle. L’interèsse o l’é cresciûo ancón co-o pasâ do ténpo, e scibén chò-u grùppo Yahoo! ancheu o l’é abandonòu, exìste ’n grùppo de Facebook   chi-â meitæ do 2015 o l’à quæxi 400 sòcci.

A Léngoa Frànca Nȇuva a no l'é covèrta da-i dirìtti d'aotô (copyright) e a l’é stæta dȇuviâ cómme bâze pe tànti âtri progètti. Diferenteménte da âtri progètti de léngoe aoziliârie into pasòu, no se tràtta de ’n scistȇma seròu, e o sò ideatô e i conponénti do grùppo són avèrti a-i sugeriménti. Ànche se l’elefen o servìsse sôlo pe renovâ ’n vȇo interèsse pe ’na léngoa internaçionâle, o saiéiva za ’n sucèsso.

### Ezénpi
* Bon dia. - Bon giórno.
* Alo. - Ciao.
* Como es tu? - Comme ti stæ? Comme a vâ a Vosciâ?
* Bon, e tu? - Bén, e ti?
* No mal. - A no vâ miga mâ.
* Ce es tu nom? - Comme te ciammi? Comme se ciamma Vosciâ? 
* Me nom es Maria. - O mæ nomme o l'é Maria.
* Tu gusta un tas de cafe? - Ti vêu miga 'na tassa de cafè? Sciâ vêu miga 'na tassa de cafè?
* Si, per favore. - Sci, prégo.
* Grasias! - Graçie!
* Per no cosa. - De nìnte.
* Joia! - Salûte!
* Tu es vera bela. -- Ti t'æ propio bèlla. 
* Pardona? - Scûza? Pardòn?
* Me ama tu. - Mi te véuggio bén.
* Me debe vade aora. -Òua mi devo anâ via.
* Asta la ora? - Se vedemmo dòppo?
* Adio. - A revéise.
* Bon sera. - Bónn-a séia.
* Bon fortuna. - Bónn-a fortùnn-a.

## Âtri progètti

Categorîa:Lengue artifiçiali
Bolsàn

**Bolsàn** (*Pouzen*, *Poazen* ò *Pöazen* into parlâ do pòsto, *Bozen* in tedésco, *Bolzano* in italiàn, *Balsan* ò *Bulsan* in ladìn) a l'é 'na çitæ e comùn de 105.983 abitanti, capolêugo da sò provìnsa outònoma, inta región Trentìn-Èrto Àdixe.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Provinsa de Bolsàn
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Categorîa:Çittæ d'Italia
Provìnsa de Zêna

A **provìnsa de Zêna** (*Provincia di Genova* in italiàn) a l'é stæta 'na sudivixón teritoriâle da Ligùria ch'a l'àiva cómme capolêugo a çitæ de Zêna e, a-o moménto da sò sopresción, 'na popolaçión de  abitànti.

A provìnsa a confìnâva a nòrd co-o Piemónte, in particolâ co-a provìnsa de Lusciàndria, a nòrd-èst co-e provìnse emiliànn-e de Pàrma e de Piaxénsa, a levànte co-a provìnsa da Spézza, a ponénte con quélla de Sànn-a e a sùd a l'êa bagnâ da-o Mâ Lìgure.

A-o prìmmo de zenâ do 2015 a l'é stæta in sciâ fìn soprèssa aprêuvo a-a creaçión da nêuva çitæ metropolitànn-a de Zêna, ch'a ne repìggia do tùtto o teritöio, decîza da-a lézze n. 56 do 7 d'arvî do 2014.

## Stöia

## Comùn

* A Céive de Söi
* A Crôxe
* Aósci
* A Særa
* Avêgno
* Bargàggi
* Bogiàsco
* Borzonàsca
* Buzàlla
* Camóggi
* Cànpo
* Canpomón
* Caràsco
* Casàrsa
* Cazélla
* Çiânexi
* Ciâvai
* Cicàgna
* Cogoêuo
* Cogórno
* Coêgia
* Dâgna
* Fàscia
* Favâ
* Fontanigórda
* Gorêio
* Lavàgna
* Léivi
* L'Îzoa do Cantón
* Lórsega
* Lumàrso
* Mazón
* Mê
* Mezànego

* Mignànego
* Mocònexi
* Monêgia
* Montebrùn
* Montéuggio
* Né
* Neión
* Vóbia
* O Castigión
* Oê
* O Tiliêto
* Portofìn
* Propâ
* Rapàllo
* Récco
* Rensén
* Roêgno
* Rónco
* Rondanìnn-a
* Rosàgni
* Roscigión
* Sàn Conbàn
* Sàn Stê
* Sànta Margàita
* Sànt'Orçéize
* Savignón
* Séstri Levànte
* Söi
* Torìggia
* Tribéugna
* Valbrevénna
* Zêna
* Zoàggi

### Comùn conlighæ
Pe de ciù a provìnsa de Zêna a riconoscéiva cómme pàixi a lê coleghæ, dàndoghe o tìtolo de "*comune onorario*", çìnque comùn scitoæ in de âtre regioìn. In particolâ o riconosciménto, asegnòu aprêuvo a ligàmmi stòrichi, colturâli ò econòmichi co-a región Ligùria, o l'êa stæto goâgnòu da-i pàixi de:
* Carlofòrte (*U Pàize* in tabarchìn), da-o 10 de novénbre do 2004
* Voltàggio (*Otàggio* ascì), da-o 12 de lùggio do 2005
* Câdezédda (*Câdesédda* in tabarchìn), da-o 27 de màzzo do 2006
* Sant'Agata Feltria (*Sant'Êgta* in romagnòllo), da-o 4 de seténbre do 2007
* Cravæa (*Capraghja* in cravaiéize), da-o 16 de novénbre do 2011

## Nòtte


## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Stöia da Ligùria
O Canto d'Italien

**O Canto d'Italién** (in italiàn: *Il canto degli italiani*), ascì conosciûo cómme **Inno de Mameli** (in italian: *Inno di Mameli*) ò **Fræ d'Italia** (in italian: *Fratelli d'italia*), o l'è 'n canto risorximentâle scrîo da Goffredo Mameli e muxicòu da Michele Novaro into 1847, inno naçionâle *de iure.* da Repûbbrica Italiann-a.

## Tèsto
### Tèsto italian
Fratelli d'Italia 
L'Italia s'è desta 
Dell'elmo di Scipio 
S'è cinta la testa 
Dov'è la Vittoria?! 
Le porga la chioma 
Ché schiava di Roma 
Iddio la creò.

Striangiamoci a coorte 
Siam pronti alla morte 
Siam pronti alla morte 
L'Italia chiamò!

Sì!

### Traduçión ligure
Òh, Fræ d’Itàlia, 
L’Itàlia a s’adéscie 
Con l’èlmo do Scìpio 
A tésta a se fàsce. 
Dónd’è a Vitöia ?! 
Ch'a dàgghe a sò ciöma 
Che scciâva de Rómma 
L'à fæta o Segnô.

Strenzémose a cöòrte 
Sémmo prónti a-a mòrte 
Sémmo prónti a-a mòrte 
L’Italia à ciamò!  

Scì!

Inta quarta stròfa o Mamêli, da bón zenéize, o g'à misso 'n riferiménto a-a störia de Zêna, saiva a dî o Balilla:

### Tèsto italian
« Dall'Alpi a Sicilia 									
Dovunque è Legnano, 									
Ogn'uom di Ferruccio 									
Ha il core, ha la mano,									
I bimbi d'Italia 									
Si chiaman Balilla 									
Il suon d'ogni squilla 								
I Vespri suonò »

### Traduçión lìgure
Da-e Àrpi a-a Sicìlia 
L’é cómme a Legnàn 
Ognùn do Ferùccio 
O gh’à cheu, o gh’à màn 
I fìggi d’Itàlia 
Balìlla se ciàman 
I soìn da canpànn-a 
I Vèspri àn sonòu

## Nòtte


## Vôxe corelæ
* Inno naçionâle argentin
* Inno naçionâle da Ruscia

## Atri progètti

Categorîa:Inni naçionâli
Categorîa:Italia
Categorîa:Zena
Categorîa:Vôxe co muxica
Variànte lìguri

A léngoa lìgure a no l'é 'na léngoa unitâia dæto ch'a l'à divèrsce variànte. Ste ùrtime són interlezìbili tra de lô, scibèn che se diferénçian pe-e infloénse riçevûe da âtre léngoe (cómme piemontéize, emiliàn ò françéize) ò da âtri dialétti. Infæti quélla lìgure a l'é 'na léngoa polinòmica perché a l'é costitoîa da variànte lengoìstiche ch'araprezéntan de diferénse in sciô ciàn da fonética, da morfologîa e da scintàsci, ma ch'én conscideræ da-i seu parlànti lighæ da conprensción recìproca. E variànte ciù inportànti, ascì dîte **parlæ lìguri**, són o zenéize (*zenéize*), o savonéize (*savuneize*), o spezìn (*spezin*), o vintimigiôzo (*ventemigliusu*), o tabarchìn (*tabarkin*), o monegàsco (*munegascu*), e o novéize (*nuvaize*).

## Clasificaçión

Chi de sótta a se peu védde a lìsta de prinçipæ variànte do lìgure parlæ a-a giornâ d'ancheu, e quélle estìnte ascì, sudivîze segóndo a clasificaçión do profesô Werner Forner, adotâ da vàrri lengoìsti:
* **Lìgure òrientâle (ò do Levànte)**: parlòu inta Rivêa de Levànte, anàndo vèrso èst, o rizûlta avéi sénpre magioî infloénse do dialétto lunigianéize, variànte da léngoa emiliànn-a. 
** Spezìn
* **Lìgure centrâle**: parlòu tra Framûa e Câo Nöi, quésto grùppo o l'inclùdde e variànte ciù parlæ e conosciûe, bâze pe sécoli da léngoa scrîta.
** Zenéize
***Zenéize urbàn
***Zenéize portoliàn **†**
**Savonéize
**Dialétti de Çìnque Tære
* **[[Lìgure céntro-òcidentâle]]**: o l'é difûzo inta rivêa tra Finâ e Tàggia fìn a-o confìn co-o Piemónte inte l'entrotæra.
**Priéize
**Finaléize
**Arbenganéize
**Arascìn
***Lìgure òcidentâle**: grùppo de parlæ difûze a l'estremitæ òcidentâle da Lìguria e into Prinçipâto de Mónego ascì.
** Tagiàsco
**Sanremàsco
**Vintimigiôzo
**Mentonàsco
**Monegàsco
* **Lìgure d'Ôtrezôvo**: o l'è o grànde grùppo ch'arechéugge e parlæ "de la da-i Zôvi", ö sæ óltre a crénn-a di mónti.
**Lìgure d'Ôtrezôvo do levànte
** Lìgure novéize
***Sascelìn
**Lìgure da Val Bórmia
***Artaréize
* **Lìgure alpìn:** grùppo picìn difûzo inte àree a-o confìn co-a Frànsa, inta coscì dîta tæra brigàsca.
** Lìgure roiàsco
*** Brigàsco
*** Tendàsco
**Ormeàsco
**Garescìn
* **Lìgure coloniâle**: quésta sudivixón arechéugge e parlæ difûze fêua da l'àrea prinçipâ do Lìgure.
** Lìgure coloniâle in Còrsega
*** Bonifaçìn
***Aiàccìn
***Calvéize
** Lìgure coloniâle in Sardégna
*** Tabarchìn
** Lìgure coloniâle in Frànsa
*** Figón **†**
** Lìgure coloniâle in Spàgna 
*** Lìgure de Gibiltæra **†**
*** Lìgure de Nêuva Tabàrca **†**

## Paragón

## Nòtte


## Bibliografîa
* 
* 
* 

## Vôxe corelæ
* Léngoa lìgure
* Dialetologîa lìgure

## Colegaménti estèrni
* 
* 

Categorîa:Lengua ligure
Uppsala

**Uppsala** a l'é 'n inportante çitæ da Sveçia. A cónta 149.245 abitanti (dæto do 2015) ch'a l'é sêde de 'n antiga universcitæ fondâ into 1477. A se trêuva ciù o mêno a 72 Km a nòrd de Stoccolma.

## Âtri progètti

Categorîa:Sveçia
Giovinazzo

**Giovinazzo** (*Scevenàzze* into parlâ do pòsto) o l'é 'n comùn italiàn da Pùggia, inta çitæ metropolitànn-a de Bari.

## Giögrafîa

## Stöia

## Abitànti
### Evoluçión demogràfica

### Persónn-e ligæ con Giovinazzo

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

### Architetûe militâri

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioìn

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Çittæ metropolitann-a de Bari
Locomotîva FS E.656

E **E.656/E.655** són de locomotîve elétriche articolæ pe trêni viâgiatoî (E.656) ò trêni mèrçe (E.655) progetæ, ségge pi-â pàrte mecànica che pe quélla elétrica, da l'Ofìçio Stùddi Locomotîve do Servìçio Materiâle e Traçión de Ferôvîe do Stâto.

## Stöia
E locomotîve E.655 e E.656 són ciamæ "Caimâno" ascì: defæti gh'àn cómme scìnbolo 'n caimàn vèrde-giâno ch'o côre, mìsso in sce 'n lâto da gabìnn-a.

E prìmme màchine àn pigiòu servìçio tra a fìn do 1975 e o 1976 aomentàndo o nùmero de locomotîve asegnæ a-i servìççi di pasagê in scê lìnie prinçipâli dòppo a trasformaçión de E.646 pe-i servìççi navétta, e a mìssa in pensción da traçión elétrica trifâze into Piemónte.

De dòppo l'é arivòu de âtre série scìnn-a-a sèsta, conclûza inte l'ànno 1989, fæto ch'o l'à portòu o totâle di mézzi in circolaçión a 461, nùmero scignificànte pe'n davéi.

## Ténica
Into ciàn de manutençión de Trenitalia l'é conscideròu sôlo 3 série:

## E.656 navétta

## Trasformaçión inte E.655

## Incidénti

## Unitæ stòriche

## Unitæ asegnæ a Mercitalia Rail

### Zenâ 2017
Da-o zenâ do 2017 e pöche E.656 e E.655 ancón in servìçio són stæte asegnæ a Mercitalia Rail (ecs Trenitalia Cargo), sàiva a dî 52 locomotîve in tùtto.

* 30 E.655 (totâle).
* 6 E.656 (totâle).
* 16 E.656 Navetta (totâle).

### Novénbre 2017
Into novénbre do 2017 i ezenplâri, asegnæ de lóngo a-i inpiànti mensonæ de d'âto, són ridûti a sôli 29, coscì spartîi:

* 13 E.655 (totâle). Unitæ: 047, 192, 264, 267, 503, 509, 521, 523, 529, 531, 537, 541, 549.
* 4 E.656 (totâle). Unitæ: 059, 060, 307, 467.
* 12 E.656 Navétta (totâle). Unitæ: 553, 562, 564, 570, 577, 586, 587, 592, 596, 603, 606, 607.

### Agósto 2018
Inte l'agósto do 2018, levòu i ùrtimi acantonaménti d'estæ, e unitæ ancón in circolaçión êan quélle chi aprêuvo, pe 'n totâle de mézzi ch'o s'êa amermòu a 22 unitæ:
* 12 E.655 (totâle). Unitæ: 047, 192, 503, 506, 509, 521, 523, 529, 531, 537, 541, 549.
* 4 E.656 (totâle). Unitæ: 059, 060, 307, 467.
* 6 E.656 Navetta (totâle). Unitæ: 564, 570, 577, 586, 596, 607.

## Nòtte
;Nòtte a-o tèsto


;Nòtte bibliogràfiche


## Bibliografîa
* 
* 

## Âtri progètti

## Ligàmmi de fêua
* 
* 
* 
* 
* 

Categorîa:Trêni
Prinçipato de Seborca

O **Prinçipato de Seborca** (in italiàn: *Principato di Seborga*) o l'é 'na micronaçión eoröpea no riconosciûa de 14 km2 che o reclamma l'indipendénsa do comûne de Seborca e o se trêuva inta provinsa de Imperia. O se conscìdera l'erêde do Prinçipato abaçiâle de Seborca, existîo fin a-o XVII sécolo.  

## Stöia
### 954 - 1729

### 1963 - ancheu
Inta seconda meitæ do XX sécolo, dapeu dötræ riçèrche, o seborghin Zorzo Carbón o l’à diciaròu che o tratâto firmòu into 1727 pe-a cesción de Seborca a-i Savoia o no l'êa stæto retificòu e che o Rè de Sardégna o no l'aveiva mâi reclamòu a sovranitæ in scio bórgo, lasciândolo de facto indipendente. 

O 14 de mazzo do 1963 i çittadini de Seborca àn eletto Carbón Prìnçipe de Seborca co-o nomme de “Zorzo I”. Inti anni '90 lê o l'à fæto aprovâ i Statûti generâli e reintrodûe i vêgi scìmboli do prinçipato (a bandêa, o stémma, o loixin, ecc.). 

Zorzo I o l'é mòrto into novénbre do 2009, dapeu un regno de 46 anni.  O 25 de avrî do 2010 o l'é stæto eletto prinçipe Marcello Menegatto co-o nomme de "Marcello I". Da-o 10 de novénbre do 2019 o prinçipâto o l'é goidòu da sò mogê, Nina Döbler Menegatto.

## Governo
O Prinçipato o l'é 'na monarchîa costituçionâle elettîva. Cappo do Stato o l'é o Prinçipe, elètto da-o pòpolo ògni sètte anni. I Statûti generâli (a costituçión do paize) son stæti adotæ into 1995.

E magiô istituçioìn son:
* **Conseggio di priôi**: ciamòu öriginariamente **Parlamento Generale**, o l'é formòu da tùtti i çittadini de Seborca; o l'à o potêre lexislatîvo. E lézze son aprovæ pe alsâta de man.
* **Conseggio da corónna**: goidòu da-o Prinçipe, o l'é formòu da nêuve conseggê (di quæ çinque elètti da-i çittadini); o l'à o potêre ezecutîvo.

## Scìmboli
### Bandêa

A bandêa do Prinçipato, segondo l'Art. 4 di Statûti generâli, a l'é costituîa da "doî triangoli" de colôre bleu e giànco; a ògni mòddo ancheu a bandêa adeuviâ a l'é formâ da 'na fascia grande un tèrso da stoffa co drénto o stemma senplificòu do prinçipato, mentre inti âtri 2/3 gh'é 18 strisce bleu in campo gianco.

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:U Seburca

## Colegaménti estèrni
* Portâ ofiçiâ do Prinçipato

Categorîa:Micronaçioìn
Categorîa:Liguria
Wikipedia in lìgure

A **Wikipedia in lìgure** a l'é l'ediçión in léngoa lìgure de l'enciclopedîa *online* Wikipedia. A l'é stæta creâ inte l'arvî do 2006 e, a-o méize de  do , a gh'à  artìcoli. A l'é a 160exima wikipedia pe nùmero de vôxe. 

Into pasòu a l'êa vixitâ da 'na média mensîle de  persónn-e ma, a partî da-o prinçìpio do 2022, a l'é arivâ a ciù de  dispoxitîvi ùnichi a êsighe intræ inte ògni méize. 

## Ativitæ

## Mençioìn
* 
* 

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Wikipedia
Categorîa:Lengua ligure
Ferovîa Uppsala-Lenna

A **ferovîa Uppsala-Lenna** (*Upsala-Lenna Jernväg* in svedéize, ULJ in sîgla, conosciûa cómme *Lennakatten* ascì) a l'é 'na ferovìa turìstica a scartaménto ridûto inta contêa de Uppsala, in Svéçia. A gh'à 'na longhéssa de 33&nbsp;km e a l'é pàrte da ciù estéiza ræ de Roslagen. O seu scartaménto o l'é de 891&nbsp;mm, l'ùnico da Svéçia con sta mezûa chi. A ferovîa a l'é gestîa da-a socjêtæ SRJmf.

## Stöia

## Tràfego

## Galerîa d'inmàgine

Steam engine BLJ5 Thor uppsala.jpg|Locomotîva a vapô BLJ 5 "Thor" in parténsa da-a staçión de Uppsala Östra
Steamengineblj4.jpg|Locomotîva a vapô BLJ 4 "Långshyttan"
ULJ Diesel locomotive TP 3515.JPG|Locomotîva Diesel TP 3515 con de caròsse pasagê in sciâ Uppsala-Lenna Jernväg
ULJ Railbus SJ YBo5p 809.JPG|A litorìnn-a SJ YBo5p n° 809 e a SJ UBFo3yp n° 2109 a l'arîva inta staçión de Marielund


## Nòtte


## Âtri progètti

## Ligàmmi de fêua
* 

Categorîa:Sveçia
Categorîa:Lìnie feroviàrie
Anònimo zeneize

L'**Anònimo zeneize**, conosciûo ascì co-o nomme de **Luchetto**, o l'é o nomme adeuviòu pe indicâ 'n outô de liriche zeneize visciûo tra o XIII e o XIV sécolo.
 
## Vìtta
Conscideròu o primmo scritô in léngoa lìgure, i sò conponimenti son stæti trovæ int'in còdice treiçentésco da l'avocâto Matté Molfin into 1820 (Archîvio Stöico de Zena).

Visciuö tra o XIII e o XIV secolo, o l'è consideroö o *[[Dante Ardighê|Dante]] zeneise*, pe esë stæto o primmo a usâ a lengoa zeneize con consapevolessa artistica e lengoistega pinn-a. Epico cantô de lotte da so gente, comme e battagge de Laiasso e de Scursoa - o l'è stæto poeta profondamente religioso ascì, con unn-a vixon do mondo moralista e inspirâ a a confiansa in t'a giustiçia do Segnô.

### E oeuvie
* Tu, omo chi vai per via
* O cianto de Maria
* A battaggia de Laiazzo

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 
* 

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Çitén da Repùbrica de Zêna
Categorîa:Poêti in lìgure
Inno naçionâle argentin

L**'Himno Nacional Argentin** (spagnòllo pe: *Inno naçionâle argentin*), ciamòu ascì **¡Oíd, mortales!** (*Sentî, mortæ*), o l'é l'inno naçionâle de l'Argentinn-a, scrîto da  Vicente López y Planes e Blas Parera. 

## Tèsto

## File murtimediæ

## Vôxe corelæ
* Inno naçionâle da Ruscia
* O Canto d'Italien

## Atri progètti

Categorîa:Argentinn-a
Categorîa:Inni naçionâli
Categorîa:Vôxe co muxica
Inno naçionâle da Ruscia

L**'Inno de Stato da Federaçion Ruscia** (in ruscio: Госуда́рственный гимн Росси́йской Федера́ции; trasliteraçión: *Gosudárstvennyj gimn Rossíjskoj Federácii*; lezese: *Gösodàrstviennui ghimn Rössîsköj Fiedieràtsï*), conosciûo ascì comme **Inno da Federaçion Ruscia** (in ruscio: Гимн Росси́йской Федера́ции; trasliteraçión: *Gimn Rossíjskoj Federácii*; lezese: *Ghimn Rössîsköj Fiedieràtsï*) o l'é l'inno naçionâle da Ruscia, adotòu o 20 de dexénbre de l'anno 2000. L'inno o l'à a mæxima mùxica de l'inno sovietigo.

## Testo

## Vôxe corelæ
* Inno naçionâle argentin
* O Canto d'Italien

## Atri progètti

Categorîa:Ruscia
Categorîa:Inni naçionâli
Categorîa:Vôxe co muxica
Dialetto milaneize

O **dialétto milanéize** (*dialett milanes*), conosciûo cómme **meneghìn** ascì, o l'é 'na variànte da léngoa lonbàrda parlâ inte provìnse de Milàn e Mónza e Briànsa, óltre che in pàrte de quélle de Pavîa e de Novâra. O l'é conscideròu a variànte ciù ilùstre e famôza da léngoa lonbarda e unn-a de ciù parlæ ascì.

## Descriçiòn e stöia

## Grafîa

## Bibliografîa
* 
* 
* 

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
### Léngoa e letiatûa
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Mûxica
* 
* 
* 

Milanéize
Regno de Romania

O **Regno de Romanîa** (in romen: *Regatul României*) o l'é stæto 'na naçion europêa existîa tra o 1881 e o 1947, conprendénte a ciù parte de l'atoâle stato romen.

## Re de Romanîa

## Vôxe corelæ
* Romania

## Âtri progètti

Categorîa:Romanîa
Categorîa:Stati do passòu
Regno d'Italia (1861-1946)

O **Régno d'Italia** (in italian: *Regno d'Italia*) o l'é stæto 'na naçion existîa tra o 1861 e o 1946, rizultâto de guære risorximentâli.

## Re d'Italia

## Nòtte

## Âtri progètti

Categorîa:Italia
Categorîa:Stati do passòu
Lengua brigašca

A **lengua brigasca** la é 'na variante da lengua lìgüre parlàa 'n Terra Brigasca.

## Descrisiun e štoia
La é cunsidëràa (da ri ussitani) 'n parlàa dë transissiun tra 'r lìgüre e a lengua ussitana.

### Vèrbi

## Prëverbi
Tra i mödi d'dii che i sun arcögl'ti 'nt'u librë *Il sapere degli upeghesi* i struvo:

*Ën Carnin ëndairi për fémëne ma nun per vache*

*Èssu cum'quili d'Viura, chi li diižu ch'li van e li i štan ëncoo in'ura*

*Cum ër Santa Bibiana l'ën fa quaranta dì e na sëtemana*

## Nòtte


## Bibliografîa
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vôxe corelæ
* Grafîa brigasca
* Glosâio do brigašc

## Colegamenti esterni
* 
* 

Categorîa:Lengua ligure
Grafîa brigasca

A **grafîa brigasca** (in brigasco: *grafìa brigašca*) a l'é o método de trascriçión adeuviòu pe-a léngoa brigasca. 

## Vôxe corelæ
* Glosâio do brigašc

## Colegamenti estèrni
* https://web.archive.org/web/20200727075533/https://www.vastera.it/Rivista_56/riv_56.pdf

Categorîa:Lengua ligure
Nòrma clascica

A **Nòrma clascica** (in ocçitan: *Nòrma classica*) a l'é un tîpo di codificaçion adeuviòu pe a lengoa ocçitann-a. A l'é a nòrma ciù adeuviâ da-i studiôxi ocçitani e a l'é ascì a ciù antiga.

## Pronùnçia de léite

### Vocâle

Categorîa:Lengue do Gruppo Italico
Fonologîa lìgure

Questa vôxe a parla da **fonologîa da [[lengoa lìgure]]**.

## Fonémi

### Consonanti

* E consonanti /ʃ/, /ʒ/, /ɲ/, /ʎ/ son radogiæ into meizo da paròlla (es. *figgio* /'fiddʒu/)
* A /n/ finâle a se trasfórma in /ŋ/
* O són /ʎ/ o se trêuva a-o pòsto de /dʒ/ in dötræ varianti

### Vocâle

1 prezénte in dötræ varianti, comme o brigasco

2prezénte into monegasco

### Ditónghi

## Colegamenti estèrni
* Fonologîa do zeneize
* Ditonghi zeneixi
Categorîa:Lengua ligure
I Spozoéi Inpromìssi

**I Spozoéi Inpromìssi** (in italiàn: *I Promessi Sposi*) o l'é 'na prîa miliâre da leteratûa italiànn-a e 'n pasàggio fondaméntale into svilùppo da léngoa Italiànn-a: scrîto into 1842 da o Lisciàndro Manzôni, o preparâva a stràdda a l'Unitæ d'Itàlia comensàndo pròpio da-a léngoa... "un solo popolo, una sola lingua". 

O l'é o romànso ch'o l'àrve a stràdda a-o realismo italiàn: a descriçión precîza di fæti stòrichi, l’anàlixi psicològica e fìxica di personàggi, l’atençión a-a realtæ inserîa inte quélla ch'a l'êa a realtæ do Seiçénto co-a dominaçión spagnòlla, són tùtti eleménti che són servîi a tanti scritoî italién vegnûi dòppo do Manzôni.

O l'é stæto tradûto in zenéize da Enrico (Rîco) Carlini into 2013 e publicòu da l'Erga Ediçioìn.

## Nòtte


## Vôxe corelæ
* Lisciàndro Manzôni

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 
* 
* 

Categorîa:Letiatûa
Movimento Indipendentista Ligure

O **Moviménto Indipendentìsta Lìgure** (in italian: *Movimento Indipendentista Ligure*), abreviòu in **MIL**, o l'é stæto 'n partîo politico lìgure existîo tra o 2001 e o 2015. 

## Stöia
A notiçia da fondaçion do Movimento a remonta a-o 14 do zenâ do 2001, sciben che êan stæti publicæ dötréi volantinn-i firmæ "MIL" za l'anno primma. Tra i sòcci fondatoî gh'é stæto l'esponente de centrodestra Franco Bampi (ex LN e FI), Lisciandro Casareto (alôa prescidente de *[[A Compagna]]*) e Vinçenso Matteucci. 

## Obietîvi
O Movimento aiva comme obietîvo prinçipâ a sensibilizaçion di lìguri rigoardo a-o pròpio pasòu de *Naçion sovrann-a indipendente*, pe eventoalmente arivâ a l'indipendénsa de unn-a "Repubbrica Federâ Ligure". Âtri obietîvi minoî, prezénpio, prevedeivan a remoçion de statoe di Savòja e a realizaçion di targhe pe riconósce i quartê de Zêna. 

## Strutûa

### Prescidénti
* Vinçenso Matteucci

### Segretâi
* Franco Bampi (2001-)

## Rizultâti eletorâli

## Nòtte


## Colegamenti estèrni
* Scîto ofiçiâ

Categorîa:Partîi polìtichi
Moviménto 5 Stelle

O **Moviménto 5 Stélle** (**M5S**), conosciûo cómme **5 Stélle** ascì, o l'é 'n partîo polìtico de l'Itàlia, fondòu a Milàn a-i 4 d'òtôbre do 2009. I seu fondatoî én stæti o Beppe Grillo e o Gianroberto Casaleggio e, da-o 2022, o gh'à cómme prescidénte e leader o Giuseppe Conte. 

## Rizultâti eletorâli

## Nòtte


## Âtri progètti

## Ligàmmi de fêua
* 

Categorîa:Partîi polìtichi
Segondo Reich

Co-o termine **Segondo Reich**, ò **Segondo Inpêo Tedesco** (in tedesco: *Zweites Reich*), o l'é definîo o stato tedesco unificòu existîo tra o 1871 e o 1918 co-o nomme de **Reich Tedesco**.  

## Inperatoî tedeschi

## Nòtte

## Vôxe corelæ
* Germania

## Âtri progètti

Categorîa:Stöia da Germània
Categorîa:Stati do passòu
Goære Stellæ (film)

**Goære Stellæ** (*Star Wars*), conosciûo ascì comme **Star Wars: Epizòdio IV – Unn-a nêuva speànsa** (*Star Wars: Episode IV - A New Hope*), o l'é un film do 1977 scrîto e diretto da George Lucas.  O l'é o primmo film de l'ömònima e fortunâ saga cinematografica. 

## Interpreti
* Mark Hamill: Luke Skywalker
* Harrison Ford: Ian Solo
* Carrie Fisher: Leila Organa
* Peter Cushing: Wilhuff Tarkin
* Alec Guinness: Obi-Wan Kenobi
* Anthony Daniels: D-3BO
* Kenny Baker: C1-P8
* Peter Mayhew: Chewbecca
* David Prowse: Dart Fener
* Jack Purvis: Capo Jawa
* Eddie Byrne: Gen. Willard

## Âtri progètti

## Colegamenti estèrni
* Star Wars in scio Rotten Tomatoes

Categorîa:Cine
Categorîa:Film
Çediggia

A **çediggia** (da-o spagnòllo *cedilla*: "zitta picinn-a" ), ciamâ ascì **côa**, a l'é un segno grafico adeuviòu pe modificâ o són d'unn-a consonante.

## Stöia
A çediggia a l'é nasciûa in Spagna comme variante dâ letia zitta adeuviâ pe o són /ʦ/ in antigo spagnòllo.

## Utilizzo

### C
#### Ligure
A létia C co-a  çediggia a l'é adeuviâ in  dötræ grafîe pe indicâ o són /s/ donde in italian gh'é o són /ʦ/ ö  /tʃ/. 

## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Lenguistega
Tera brigašca

A **Tera brigasca** (ën lengua lìgüre: *Tæra brigasca*; ën lengua italiana: *Terra Brigasca*; ën lengua ussitana: *Tèrra Brigasca*) la é 'na regiun etnolëngüìstica tra r'Italia e a Fransa.

## Bibliografìa
* Danielle Musset, *Les plantes alimentaires de la vallée de la Roya*, *Direction du Patrimoine Ethnologique, Parc National du Mercantour*, novembre 1983.
* Luc Thevenon, *Art et monuments La Brigue, Morignol, Realdo, Piaggia, Upega, Carnino, Notre-Dame-des-Fontaines*, Éditions Serre, 1990.
* Pierleone Massajoli e Roberto Moriani, *Dizionario della cultura brigasca* (*Disiunari da cultüra brigašca*), Alessandria, Edizioni dell'Orso, 1991. 
* Pierleone Massajoli, *Dizionario della cultura brigasca*, vol. 3: *Voci della tradizione*, Alessandria, Edizioni dell'Orso, 2000.
* Didier Lanteri, *Bergers et brebis brigasques*, *La Brigue, Patrimoine & traditions brigasques*, 2010.

## Conlìgamenti esterni
* Paese Brigasco / Pays Brigasque / Tera Brigasca https://web.archive.org/web/20200823220113/http://web.tiscali.it/robertotarabella/

Categorîa:Lenguistega
Lisciàndro Manzôni

O **Lisciàndro Manzôni**, nasciûo a Milàn a-i 7 de màrso do 1785 e mòrto inta sò çitæ a-i 22 de màzzo do 1873, o l’é stæto ’n scritô, in poêta e dramatùrgo italiàn.

## Vìtta
O l'é conscideròu un di ciù gréndi scritoî de romànzi italién de tùtti i ténpi pò-u sò avoxòu *I Promessi Sposi* (I Spozoéi Inpromìssi), capolavôro da letiatûa italiànn-a. O Manzôni o l'à avûo sorvetùtto o mérito d'avèi mìsso e bâze pò-u romànzo modèrno e d'avéi dæto inpùlso a l'unitæ lengoìstica italiànn-a e sto chi bén vint’ànni prìmma de l'Unitæ d'Itàlia.

Dòppo êse pasòu da-a corénte neoclàscica a quélla romàntica, o Manzôni, convertîo a-o catolicêximo, o l'é restòu però l'òmmo con tendénse liberâli ch'o l’êa e o l'à lasciòu ’n ségno etèrno inta stöia do tiâtro italìàn ascì ronpìndo co-e træ unitæ aristotéliche, e inte quélla da poexîa dàndo vìtta a-o pluralìsmo vocâle co-î Inni Sacri e a poexîa civîle.

Contenporaniaménte a-o sucèsso e a-i tànti riconosciménti pùblichi e académichi – o l'é stæto Senatô do Régno d'Itàlia ascì – o gh'avéiva di problêmi de salûte: o l'êa 'n nevròtico co-a poîa di spàççi avèrti e vêui; a sò vìtta familiâre a l'é stæta aflìtta da asæ lùtti; e tùtto sto chi o l’à portòu sto ilùstre scritô a'n progresîvo izolaménto existençiâle. Ma sto fæto chi o no gh’à inpedîo de tegnîse in contàtto co-a mêgio coltûa inteletoâle françéize, co-o Wolfgang Goethe e con outorévoli inteletoâli cómme l'Antogno Rosmini.

I gréndi moralìsti françéixi do Seiçénto (Blaise Pascal o l'é un de lô) àn avûo 'na gròssa inportànsa inta formaçión religiôza do Manzôni: da lô l’Aotô o l’à pigiòu l’anbiçión de conósce l’ànima de l’òmmo e *a convinçión* ch'ò-u Crestianêximo o l’é l'ùnica spiegaçión poscìbile da natûa de l'òmmo, perché a l'é stæta a religión crestiànn-a ch'a l'à rivelòu *l'Òmmo a l'Òmmo*. A fêde into Segnô o l'é o pónto de destàcco da-o pescimìsmo mostròu da-o Giàcamo Liopàrdi: O Manzôni o l’à mostròu inte sò òpere a fidùccia inta religión crestiànn-a, indicâ cómme struménto pe soportâ l'infeliçitæ umànn-a.

Inte l'ativitæ artìstica do Manzôni a gh'à 'n ròllo fondamentâle a Providénsa, ò sæ o mòddo misteriôzo co-o quæ o Segnô o l'agìsce inta vìtta de l'òmmo, portàndo a Sarvéssa a-i sò fìggi. A Providénsa a gh'à 'n'ròllo fondamentâle no sôlo into romànzo di Spozoéi Inpromìssi, ma inte âtre òpere mêno conosciûe da-o pùblico ascì.

## Colegaménti esterni

Categorîa:Biografìe
Sciùmme San Loénso

O **sciùmme San Loénso** (*Saint Lawrence River* in ingléize, *Fleuve Saint-Laurent* in françeize) o l'é 'n sciùmme canadéize. O l'é 'n gràn sciùmme ch'o colêga i gréndi lâghi americhén (*Great Lakes*) con l'Öcéano Atlàntico. O l'atravérsa e provìnse canadéixi do Quebèc e de l'Ontâio e o divìdde o Canadà da-i Stati Unîi.

## Giögrafîa

### Portâ

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Sciummi
Categorîa:Canada
Grafîa tabarchinn-a

A **grafîa tabarchinn-a** (in tabarchin: *grafìa tabarkin-a/tabarchiňa*) a l'é o método de trascriçión adeuviòu pe-o dialetto tabarchin.

## Léite e pronunçia

## Colegamenti estèrni
* http://www.hieracon.it/Dialetto/04-alfabeto.php
* http://www.hieracon.it/Dialetto/12-minidizionario.php

Categorîa:Grafie liguri
Tabòrka

**Tabòrka** (IPA: ), šcrìu ascì **Tabòrca** (in arabu: طبرقة‎,* ṭbarqa*; in zenàize: *Tabarca*), a l'è 'n' uìza tünijiňa in sciû Mò Mediterragnu, davanti au omònimu pàize. 

## Stória

## Ûje curelè
* Neuva Tabòrka

## Colegamenti ešterni
* A stória - Taborca, http://www.hieracon.it/U%20me%20paize/05-Taborca.php

## Ôtri prugetti

Categorîa:Îzoe
Categorîa:Colònie da Repùbrica de Zêna
Funicolâre

Ina** funicolâre** a l'é 'na lìnea de traspòrto de tæra "a goìdda vincolâ". A l'é pàrte da categorìa di mézzi de traspòrto a câvo e, pò-u sòlito, a l'è dêuviâ pò-u traspòrto pùblico locâle. 

## Caraterìstiche
E seu caraterìstiche distintîve són:
* L'ûzo pi-â traçiòn de 'n câvo ch'o côre in sce 'na tàggia.
* O moviménto in sce 'na colìssa o lóngo de goìdde particolâri.

## Ezénpi
### Zêna

Funicolare Sant Anna 01.jpg|A funicolâre de Sant'Ànna
Funicolare Zecca-Righi - stazione di San Nicolò.jpg|A funicolâre Sécca-Rîghi
Balbi Dogali.JPG|L'ascensô de Montegalétto

Inta çitæ de Zêna gh'é træ lìnie de funicolâre:
* a funicolâre Sécca-Rîghi, ch'a lîga o Làrgo da Sécca a-e artûe do Rîghi. A seu pendénsa média a l'é do 19,91%, méntre a pendénsa màscima a l'é do 35%. A l'é stæta inaogurâ inte doî ténpi: do 1895 o tòcco de mónte e do 1897 quéllo de vàlle, do tùtto in galerîa. Inclûzo a staçión de válle e a staçión de mónte, a gh'à sétte fermâte.
* A funicolâre de Sant'Ànna a lîga Ciàssa Portèllo co-a via Bertàni, a l'incrôxo con Córso Magènta. A l'é gestìa da l'AMT de Zêna e a l'é stæta inaogurâ a-i 26 de novénbre do 1891. A seu pendénsa média a l'é do 15,33%, méntre a pendénsa màscima a l'é do 17%. A no gh'à de fermâte intermédie.
* L'ascensô de Montegalétto o mónta d'inta Stràdda di Bàrbi, da-arénte a-a staçión feroviària de Prìnçipe, co-o Córso Dògali, da vixìn a-o Castéllo d'Albertis. O l'é gestîo da l'AMT de Zêna e, dòppo a trasformaçión do 2004, o l'é vegnûo 'n inpiànto particolâ de traspòrto público ch'o l'unìsce 'n scistêma de tîpo funicolâre co-in ascensô. O no gh'à de fermâte intermédie.

## Bibliografîa
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Âtri progètti
Górfo de Zena

O **Górfo de Zêna** (*Golfo di Genova* in italiàn) o l'é a pàrte ciù a setentrión do Mâ Lìgure. A lìnia imaginâia ch'a-o delìmita a va da-o fâro do Còu de Méie a-o Górfo da Spéza, ciù precizaménte a-a Parmæa.
 
## Descriçion
A rivêa do górfo, afaciâ vèrso sùd, a l'é lónga ciù ò mêno 240&nbsp;km e a conprénde tùtta a còsta da çitæ metropolitànn-a de Zêna e a ciù pàrte da rivêa de provìnse de Sànn-a e da Spézza. A çitæ prinçipâ a l'é Zêna, o pòrto prinçipâ do Mâ Mediterànio, ch'a dà o nómme a quésto górfo.

A-o seu intèrno s'atrêuvan doî górfi ciù picìn ascì, o Górfo Paradîzo e o Górfo do Tigùlio, ciù che di càppi inportànti, cómme o Còu de Méie, o Càppo Nöi e a Pónta Manæa.

## Véddi ascì
* Mâ Lìgure

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Giögrafîa da Liguria‎
Uiza de San Pé

L**'Uiza de San Pé** (in zenàize *Îzoa de San Pê*, in sardu: *Isula 'e Sàntu Pèdru*) a l'è 'n' uìza da Sardegna de 51 km², uña dê due uìze de l'arsipelagu Sulcis.

## Stória
Intu 1738, in sce l'uìza, a l'è stæta fundò Carlufórte.

## Geografia
L'uìza a l'è de origine vurcanica e l'è grande 5023 ettari. Gh'è multi bricchi (culiňe) e u briccu ciü êtu u l'è u Guardiamói (211m).

## Veddi ascì
* A stória du mé pàize ...cumme 'na fua
* Tabòrka
* Carlufòrte

## Âtri progètti

Categorîa:Sardegna
Grafîa bonifaçinn-a

A **grafîa bonifaçinn-a** (in bonifaçin: *grafia bunifazzina*) a l'é o método de trascriçión adeuviòu pe-o dialetto bonifaçin.

## Leite

## Colegaménti esterni
* Grafîa http://gcompa.free.fr/site_b_dialecte/b_grammaire.html

Categorîa:Corsega
Gêxa de Nòstra Scignôa de Grâçie

A **Gêxa de Nòstra Scignôa de Grâçie** (in italian: *Chiesa di Nostra Signora delle Grazie*), conosciûa ascì comme **Santoâio de Santa Maria de Grâçie** (in italian: *Santuario di Santa Maria delle Grazie*), a l'é 'na gêxa catòlica ligure scitoâ a Meggi, fraçion do comûne de Recco. Costroîa into XIII sécolo in önô de Maria de Grâçie, a se trêuva inte l'Arcidiòcexi de Zêna e a costudisce a relìquia da Santa Spinn-a insemme a molti ex-voto.

## Stöia
A gêxa a l'é stæta edificâ pe a primma vòtta, segondo a tradiçion, into 1216, quande Fabian Ageno, un capitagno di garîe inte Croxæ, navegando longo o litorâ, o s'æ fermòu a Recco e in sciâ colinn-a de Meggi o l'à fæto costroî 'na gêxa a Maria de Grâçie, lasciando lì 'n'iconn-a bizantinn-a. Probabilmente a gêxa a l'é stæta eretta in scê roìnn-e de 'na gëxetta de çent'anni primma, vosciûa da-i móneghi de San Colonbàn e attestâ int'in docomento do 1184. Unn-a citaçion de l'existença de l'atoâle gêxa a l'é d'un *Syndacatus* do 1311. 

Inti secoli a strutûa a l'é stæta ingrandîa co l'azonta de dôe navâte e a ristrutuaçion do prezbitêio e da faciâ. A sò consacraçion finâ a l'é avegnûa into 1520 pe man do mons. Domenico Corvara, mentre a gêxa a l'é stæta elevâ a prevostûa into 1891.  

## Descriçion
A gêxa a gh'à 'n inpianto baròcco do XIX sécolo. A l'é formâ da træ navâte con sette artæ: a navâta de scinistra a l'é stæta edificâ into XVIII sécolo, mentre quella de drîta a l'é stæta costroîa into 1825 da Michê Antola. L'atoâle prezbitêio o l'é stæto erètto graçie a-e donaçioìn da famiggia Capùrro into 1615. A ciassa a l'é do Giacomo Maria Garibaldi.

L'artâ magiô atoâle a l'é stæta costroîa into 1755 sotta o rettô Olivari, comme dixe 'n'iscriçion lì vixin ("*De ligneo in marmoreum anno 1755*", da-o latin: "*Da [un] de legno a [un] de marmo inte l'anno 1755*"). Into passòu a gêxa aveiva di lampadâï d'argento, pigiæ da-i giacobini zenéixi into 1798.

## Nòtte


## Vôxe corelæ
* Recco

## Âtri progeètti

Categorîa:Gêxe da Ligùria
Va, pensiero

**Va, pensiero** (in zenéize: *Vanni, penscêo*) o l'é 'n cöro operistigo scrîo da-o librettista Temistocle Solera e prezente into terço atto do *[[Nabucco]]* de Giöxéppe Vèrdi.

## Tèsto
### Tèsto öriginâle
*Va, pensiero, sull'ali dorate;*
*va, ti posa sui clivi, sui colli,*
*ove olezzano tepide e molli*
*l'aure dolci del suolo natal!*
*Del Giordano le rive saluta,*
*di Sionne le torri atterrate...*
*O, mia patria, sì bella e perduta!*
*O, membranza, sì cara e fatal!*
*Arpa d'or dei fatidici vati,*
*perché muta dal salice pendi?*
*Le memorie nel petto raccendi,*
*ci favella del tempo che fu!*
*O simile di Sòlima ai fati*
*traggi un suono di crudo lamento,*
*o t'ispiri il Signore un concento*
*che ne infonda al patire virtù.*

### Traduçion poétiga
*Va', penscêo, in scê l'âe de öo*
*Va', te pöse in scî clîvi, in scî còlli*
*Donde olézzan tiepidi e mòlli*
*L'âie dôsci da tæra natàl!*
*Do Giordano re rîve salûa*
*De Sïònne re tôre abatûe*
*Ö, mæ Pâtria, 'scì bèlla e perdûa*
*Ö, memöia, scì câa e fatâl!* 
*Arpa d'öo di fatidichi vâti,*
*Perché mùtta da-o sâxo ti pendi?*
*Re memöie inti pêti t'açendi,*
*Ne favélla do ténpo c’o fù!*
*Ö scìmile de Sòlima ai fâti*
*Tragghi 'n són de crûo lamento,*
*ö t'inspîre ro Segnô 'n conçénto*
*c'o l’infónde a-o patî virtù.*

## Vôxe corelæ
Traduçion leterâle chi in sce Wikivivagna

## Nòtte


## Colegaménti esterni

Categorîa:Muxica
Categorîa:Poexie
Categorîa:Vôxe co muxica
Villa de Peschee

A **villa Palavicìn de Peschêe** a l'è unn-a vìlla do Çinqueçénto a Zêna. 
## Descriçion e stöia
A se trêuva in via de San Bertomê di Armêni 25, a Castelétto. Fæta into 1560 pe-o patriçio zeneize Tobìa Palavicìn, inte unn-a zöna quæ, a quèllo témpo, a l'ea fêua de miâgie da citæ. Into Sèteçénto a l'è stæta comprèisa drènto a-e Miâgie Nêue. Dóppo l'espansción urbâna de l'Eutoçénto, a l'è òua into centro da çitæ.  

L'architétto da villa o l'è o Galeàzzo Alêssi, cómme o dîxe o Rafaêle Soprâni into 1674, ma gh'è de lòngo o dùbio se o G.B. Castèllo o no l'agge agiutòu. E pitûe son mâvegiôze e ben conservæ, fæte da o Marcèllo Sparzo da schêua do G. B. Castêllo, da l'Antönio Semìn e da o Lùcca Cangiâxo. 

O párco o l'è stæto taggiôu inte l'Eutoçénto pe fâ a via Peschêa e a vílla a l'è stæta remanezâ in pittìn prímma do 1846 pe restaorâla. In quelli anni, o Charles Dickens o l'à passòu do témpo inta villa e o l'à scrîto unn-a descriçión da vista in sce Zêna e in sce l'Accasêua. 

A vílla a l'è ancón da famìggia Palavicìn e a l'è adeuviâ cómme abitaçión privâ.

## Galerîa

Immaggine:Villa Pallavicino delle Peschiere 02.JPG|Villa Palavicìn de Peschêe, facia nord
Immaggine:Villa Pallavicino delle Peschiere 05.JPG|Villa Palavicìn de Peschêe, facia nord
Immaggine:Villa Pallavicino delle Peschiere 06.JPG|Villa Palavicìn de Peschêe, parco
Immaggine:Villa di Tobia Pallavicino detta delle Peschiere, Genova 06.JPG|Villa Palavicìn de Peschêe, parco
Immaggine:Villa di Tobia Pallavicino detta delle Peschiere, Genova 08.jpg|Villa Palavicìn de Peschêe, interno
Immaggine:Villa di Tobia Pallavicino detta delle Peschiere, Genova 09.JPG|Villa Palavicìn de Peschêe, interno
Immaggine:Villa di Tobia Pallavicino detta delle Peschiere, Genova 05.JPG|Villa Palavicìn de Peschêe, interno
Immaggine:Paolo Monti - Servizio fotografico (Genova, 1963) - BEIC 6339313.jpg|Villa Palavicìn de Peschêe, Paolo Monti, 1963
Immaggine:Paolo Monti - Servizio fotografico (Genova, 1963) - BEIC 6339343.jpg|Villa Palavicìn de Peschêe, Paolo Monti, 1963
Immaggine:Paolo Monti - Servizio fotografico (Genova, 1963) - BEIC 6339314.jpg|Villa Palavicìn de Peschêe, Paolo Monti, 1963
Immaggine:Paolo Monti - Servizio fotografico (Genova, 1963) - BEIC 6340561.jpg|Villa Palavicìn de Peschêe, Paolo Monti, 1963
Immaggine:Paolo Monti - Servizio fotografico - BEIC 6342783.jpg|Villa Palavicìn de Peschêe, Paolo Monti, 1963
Immaggine:Pierre Paul Rubens - Palazzi di Genova, vol. I - Figura 31.jpg|Villa Palavicìn de Peschêe


## Nòtte


## Bibliografîa
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vôxi correlæ
* Galeàzzo Alêssi

## Âtri progètti

Categorîa:Architetûe de Zêna
Föa do Bestento

A **Föa do Bestento** a l'è unn'antiga filastrocca zeneize che i genitoî dixan a-i figgeu pe fâli demoâ.

### '''Föa do Bestento'''
A verscion ciù avvoxâ da föa, che assomiggia à ben ben di poexie e cansoin de tutto o mondo, a l'è coscì:

Se o figgeu o ghe dixe de scì, o grande o ghe risponde:

Se a risposta do figgeu a l'è negativa, aloa o ghe rispondian:

E delongo coscì, fiña che o figgeu (ò o grande) ghe n'a quæ.

### Proverbio
Pe-o fæto ch'a segge unna filastrocca infinîa, quande quarchedun o dixe delongo a mæxima cösa, se ghe dixe ch'o fa a föa do Bestento.

Categorîa:Filastròcche
Categorîa:Conponiménti in lìgure
L'ardiciocca

**L'ardiciocca – "A còmpagnia di Recchelin"** a l'é 'n'asociaçion recchelinn-a fundâ into 1989. Scitoâ inta çittæ de Recco, lê a se ponn-e comme öbietîvo a senscibilizaçion di recchelin rigoardo a-a pròpia stöia e a-e pròpie tradiçioin. 

L'ardiciocca, con dötræ çentanæ de sòcci, a l'é ascì binellâ co l'asociaçion "A Màina" de Carlofòrte, a'derisce a-a Consulta ligure pe-a coltûa, e arti, e tradiçioin e a difeiza de l'anbiente.

## O periodico
Da-o 1991 l'Ardiciocca a pùblica o periòdico ömònimo, ch'o sciorte ògni quattro méixi in 700 còpie e o l'é inviòu ai sòcci.

## Nòtte


## Vôxe corelæ
* A compagna

## Collegamenti estèrni
* A paggina de ''L'ardiciocca'' inscio scito da Proloco Recco

Categorîa:Òrganizaçioìn da Ligùria
Göteborg

**Göteborg** (prononçia in svedeize: [ˌʝœtəˈbɔrj]) a l'é 'na çitæ da Sveçia meridionâle, scitoâ inta contêa de Västra Götaland. A fâ parte da provìnsa stòrica do Västergötland, scibén çerti quarté periférichi s'atrêuvan inta provìnsa de Bohuslän. A l'é stæta fondâ into 1621 da-o rè Gustâvo II Adolfo.

## Traspòrto pùblico
### Tranvài

File:Tram in Göteborg, Sweden.jpg|Tranvài M28
File:Tram at Vasaplatsen in Göteborg.jpg|Tranvài M29
File:Vagn380.jpg|Tranvài M31
File:M32lana.jpg|Tranvài M32


 Tynnered - Östra sjukhuset

 Högsbotorp - Mölndal

 Marklandsgatan - Kålltorp

 Mölndal - Angered

 Östra sjukhuset - Länsmansgården

 Kortedala - Länsmansgården

 Tynnered - Bergsjön

 Frölunda - Angered

 Kungssten - Angered

 Guldheden - Biskopsgården

 Saltholmen - Bergsjön

 *Pianificato*

 Sahlgrenska - Brämaregården

**†** Centralstationen - Krokslätt

**†** Linnéplatsen - Vagnhallen Majorna - Linnéplatsen

 Centralstationen - Liseberg

### Trêno pendolâre

## Binellàggi
*  Bergen
*  Turku
*  Århus
*  Cracovia
*  Melfi
*  Chicago

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Sveçia
Categorîa:Çittæ d'Europa
Nikita Chrosciòff

**Nikìta Siergièjevic Chrosciòff** (in ruscio: Никита Сергеевич Хрущёв; inta trascriçion scientifica: *Nikìta Sergèevič Chruščëv*; IPA: ; in ucraìno: Хрущов Микита Сергійович; inta trascriçion scientifica: *Cruščow Mykyta Sergijowič*; IPA: ) (Kalinovka, 15 arvî 1894 – Mosca, 11 setenbre 1971) o l'é stæto 'n statista e un militâre soviètico, leader de l'Union Sovietica da-o 1953 a-o 1964.

## Vìtta

## Vôxe corelæ
* Union Sovietica

 
## Colegaménti esterni

Categorîa:Politica
Categorîa:Biografìe
Democraçîa Cristiann-a

A **Democraçîa Cristiann-a** (**DC**, *Democrazia Cristiana* in italian) a l'é stæta un partîo politico italian existîo tra o 1942 e o 1994 e bazòu in sciô cristianêximo democratico, l'europeìzmo e o cristianêximo sociâle.

## Prescidénti
* Alcide De Gasperi (1946-1954)
* Adone Zoli (1954-1960)
* Attilio Piccioni (1960-1966)
* Mario Scelba (1966-1969)
* Benigno Zaccagnini (1969-1975)
* Amintore Fanfani (1976)
* Aldo Moro (1976-1978)
* Flaminio Piccoli (1978-1980)
* Arnaldo Forlani (1980-1982)
* Flaminio Piccoli (1982-1986)
* Arnaldo Forlani (1986-1989)
* Ciriaco De Mita (1989-1992)
* Rosa Russo Iervolino (1992-1994)

## Segretâi
* Alcide De Gasperi (1944-1946; 1953-1954)
* Attilio Piccioni (1946-1949)
* Giuseppe Cappi (1949)
* Paolo Emilio Taviani (1949-1950)
* Guido Gonella (1950-1953)
* Amintore Fanfani (1954-1959; 1973-1975)
* Aldo Moro (1959-1964)
* Mariano Rumor (1964-1969)
* Flaminio Piccoli (1969; 1980-1982)
* Arnaldo Forlani (1969-1973; 1989-1992)
* Benigno Zaccagnini (1975-1980)
* Ciriaco De Mita (1982-1989)
* Mino Martinazzoli (1992-1994)

## Atri progètti

Categorîa:Partîi polìtichi
Isao Takahata

**Isao Takahata** (in giapponeize: 高畑 勲; *Takahata Isao*) (Ise, 29 òtôbre 1935 – Tòkyo, 5 arvî 2018) o l'é stæto 'n regista, animatô, sceneggiatô e produtô giaponeize, legòu a-o Studio Ghibli.

## Colegamenti estèrni
* Isao Takahata insce IMDb

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Cine
Repubbriche mainæ

A definiçion de **repùbbriche mainæ** (*repùbbriche marén* ascì; in italiàn: *repubbliche marinare*), esprescion nasciûa in italiàn into XIX sécolo, indica dötræ çittæ de mâ italiann-e (gïograficalménte ò cultüalménte) che, inta bassa Etæ de mêzo, àn avûo 'na grande espançion comerciâle e econòmiga e indipendensa politica. 

E quattro prinçipæ, i quæ stemmi son rafiguæ da-o 1947 inte l'emblema da Marinn-a militâre e mercantile italiann-a, son stæti Zêna, Veneçia, Piza e Amalfi. Oltre a queste, son ritenûe "repùbbriche mainæ" Anconn-a, Gaeta, Nöi e Raguza.   

## Nòtte


## Vôxe corelæ
* Repubbrica de Zêna
* Repùbbrica de Piza

## Colegamenti estèrni
* Repubbliche marinare in Thesaurus
* Repubbliche marinare in Treccani

## Âtri progètti

Categorîa:Stöia
Categorîa:Stöia de Zena
Lengua lituann-a

A **lengoa lituann-a** (in lituàn: *Lietuvių kalba*) a l'é 'na lengoa indoeuropea baltica, lengoa ofiçiâ da Lituannia e parlâ ascì in Polònia e Bieloruscia.  

## Âtri progètti

Categorîa:Lengue do Gruppo Baltego
Annæ (Caffao)

I **Annæ** **de Caffao** (in latin medievâle: *Cafari annales*), conosciûi ascì comme **Annæ** (in latin: *Annales*), son in'òpia stòriga medievâle, che a crêuve a stöia de Zêna da-o 1099 a-o 1163. Son stæti scrîti in latin söviatùtto da Caffao, polìtigo e stòrico zeneize.

## Incipit

## Stöia
A l'etæ de vint'anni o zoêno Caffao do Rustico o l'êa partîo pe-a Tæra Santa, segoéndo i âtri conbattenti da Primma Croxâ. Dapeu a conquista de Geruzalemme, Caffao o l'à segoîo Ghiggermo Imbriægo inta preiza da çittæ de Cezaréa, dòppo quæ, convintose che a croxâ a l'aveiva dæto iniçio a l'asceiza econòmiga e politica da natìa Zêna, o l'à iniçiòu a pigiâ nòtte. L'anotaçión a l'é duâ pe dexénni, tegnindo conto de tùtti i fæti avegnûi inta Repubbrica de Zêna da quæ o l'êa stæto testimònnio. A-a sò mòrte, into 1163, o documénto o l'é stæto continuòu da l'Oberto Cançelê (1164-1173), l'Ottobono Scriba (fin a-o 1196), l'Ogenio Pan, o Marchiscio Scriba.

## Nòtte


## Vôxe corelæ
* Repubbrica de Zêna
* Croxæ 

## Colegamenti estèrni
* Annali genovesi del Caffaro e de' suoi continuatori

Categorîa:Repùbrica de Zêna
Lengoe romanse

E **lengoe romanse** (inta grafîa clascica: *lengue romançe*), ciamæ ascì **lengoe neolatinn-e**, son quelle léngoe indoeuropê chi se son svilupæ a partî da-o primmo milénnio in sciâ bâze do latìn vorgâ.

## Örìgine do nomme
O termine *romanso* o derìva da l'avèrbio latìn *romanice* (da l'agetîvo *romanicus*: "romàn"), a seu vòtta derivòu da l'espresción *romanice loqui* ("parlâ comme i Romen"), che indicâva quelli abitanti da *Romània* (l'Inpêo romàn) chi no parlàvan ni in latìn corètto (*latine loqui*) ni in quarche léngoa barbara (*barbare loqui*). 

Sucesivaménte o termine o l'à iniçiòu a indicâ ascì e òpie leterâie scrîe in lengoe neolatinn-e, pe pöI arivâ a indicâ un lìbbro in pròza.

## Paragon
:

## Nòtte


## Âtri progètti

## Colegamenti estèrni
* http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=147

Categorîa:Lengue do Gruppo Italico
Anniversâio da liberaçion d'Italia

L**'Anniversâio da liberaçion d'Italia** (in italiàn: *Anniversario della liberazione d'Italia*), ciamâ ascì **Fèsta da Liberaçion**, a l'é 'na fèsta naçionâle da Repubbrica Italiann-a dedicâ a-a liberaçion da-o nazi-fascismo, legâ a l'insureçion de Milàn avegnûa ai 25 de arvî 1945.

## Vôxe corelæ
* Fèsta da Repubbrica
* Fèsta de l'Unitæ d'Italia

## Atri progètti

Categorîa:Rexistensa
Categorîa:Fèste italiann-e
Alfabêto armêno

L**'alfabêto armêno** (Հայկական Այբուբեն ò Հայոց Այբուբեն in armêno, trasliteròu inte *Haykakan Aybowben* ò *Hayoc' Aybowben*; leteralemente: *abecedâio armêno*) o l'é o scistema de scritûa 'deuviòu pe-a lengoa armêna. Inventòu into V sécolo, o l'é stæto deuviòu pe-a trascriçion de l'armêno de ponénte, de levànte e clascico (scin a-o XIX secolo lengoa leterâia de l'Armenia). 

## Létie

## Âtri progètti

Categorîa:Lenguistega
Categorîa:Arménia
Continuum lengoistico

In **continuum lengoistico** (ciamòu ascì *continuum dialettâle*) o l'é 'na cadenn-a de lengoe ò dialetti chi no son separæ nettamente, ma tæ pe quæ gh'é 'n pasaggio da unn-a a l'âtra.
 
## Descriçion
A càoza da prevalénsa di léngoe naçionâli o *continuum lengoistico*, ò sea a cadenn-a de léngoe ò dialetti, o l'é a réizego de sparî in tante zöne d'Eoròpa.

## Vôxe corelæ
* Îzoa lengoìstica

## Âtri progètti

## Colegamenti estèrni
* *Continuum* in sciâ Treccani, http://www.treccani.it/enciclopedia/continuum/

Categorîa:Lenguistega
D

**D** (minóscolo **d**), ciamâ ascì **dé**, a l'é a quarta létia de l'alfabêto latìn. A s'é evolûa da létia greca dèlta (Δ δ) e gh'a di origine comûni co-a létia çirillica Д д.

Inte parlæ liguri a raprezenta o són .

## Colegaménti esterni

Categorîa:Letie latinn-e