Barestin

**Barestin** (*Balestrino* in italian) u l'è in cumün ligüre da pruvincia de Savuna ch'u g'ha ina pupulaziun de 532 abitanti (au 31 d'utubre du 2023).

## Geugrafia

Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Péuzzo Grànde.jpg|L'Arexea miræ dau Munte de San Peru
Ròcca Ciàn de Proéi (Castrevêgio) - vìsta da-o Péuzzo Grànde (1).jpg|Cian de Prai dai Dui Frei, cu'a Rocca de daré
Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Péuzzo de l'Àrpe.jpg|L'Arpe de Barestin miræ d'in San Peru
Còlla de Balestrìn - vìsta (6).jpg|A Colla de Barestin

U cumün de Barestin u se tröva inte l'entrutæra da Rivera de Punente, a ciü o menu 7 chilometri dau mæ, int'ina valle lateræle de chella du Varatella, traversæ dau Rian du Ponte, e p'ina parte ascì inte chella du Rian de Carpe, cu'ina superfice ch'a riva a 11,26&nbsp;km2 in tüttu.

A valle de Barestin a l'è seræ sciü træi fianchi da cadene de munti ch'i sun intu grüppu du Munte Carmu: a cresta ciü æta a l'è chella ch'a cæra żü daa Rocca e, rivæ inte tære de Barestin aa Rocca de Cian de Prai (827&nbsp;m), a passa pe a Rocca Cüraira (721&nbsp;m), a Colla de Barestin (660&nbsp;m) e l'Arexea (o Erexea, 813&nbsp;m), pe rivæ au cunfin cun Türan, de dunde a cæra żü fina au Burghettu, in curispundenza de Munte Aü (748&nbsp;m) e a Punta Bareste. Da pöi, i ghe sun ancù i munti ciü bassi ch'i særa u valun a nord, cu'a cresta che da Cian de Prai a se ṡvilüppa versu levante passandu pe u Pöżżu de l'Arpe (614&nbsp;m) e u Pöżżu de Barestin (539&nbsp;m), cu'ina diramaziun a nord inti scögli di Spettari e du Bæzu Mercöiru (491&nbsp;m).

I riai du valun i sun mesci grossu moddu de traversu au Rian du Ponte, tantu ch'i l'han scavou e rive di munti au reundu cun de furme ch'i se ripete, dae zotte ciü ṡvilüpæ intu fiancu au sciuriu, dund'u gh'è u paiże. Intu teritoriu de Barestin u ghe nasce ascì di riai ch'i cæra versu nord pe fenì intu Rian de Carpe o inta Varatella, cumme u Rian da Funtæna Grossa, chellu de Caranche e chellu de l'Uriva.

### Fraziui e burgæ

Bergàlla (Barestìn)-Panuràmma.jpg|Panuramma de Bergalla Suttæna, l'antigu Vilæru
O Cùnio (Barestìn) - vìsta da-o Péuzzo Grànde.jpg|Panuramma du Cugnu dai Dui Frei
Barestìn-Panuràmma du Pözzu daa SP44.jpg|Panuramma du Pöżżu Sruan e Suttan
Balestrino - panorama.jpg|Panuramma du Burgu

U cumün de Barestin u se cumpune de quattru fraziui, de lucalitæ recunusciüe dau sò statütu e de burgæ tostu sparie da Fasciöra e du Fussou. In particulæ, da munte a valle, e quattru fraziui de Barestin i sun chelle de:
* Bergalla (*Bergalla*): a fraziun ciü a munte, a l'è furmæ dae burgæ de Bergalla Suttæna e Sruæna, spartie intu meżżu dau stradun pe Castrevegliu. A burgæ de sutta, antigamente diccia Vilæru, a se tröva intu scitu dund'i se tacca e due vie ch'i traversa a valæ e a s'è ṡvilüpæ int'ina furma a prumuntoriu; chella Sruæna a l'è int'in cian srua au stradun e a se preṡenta cumm'ina riga de cà mescie in parallelu aa via. In curispundenza du stradun a gh'è ascì a capella da burgæ, intitulæ a Sant'Apulonia.
* U Cugnu (*Cuneo*, in antigu *Conio*): fraziun mescia a meżża costa, appena sutta au stradun, a s'è ṡvilüpæ a valle da via veggia pe Bergalla, in sci fianchi d'in rizö perpendiculære a sta lì ch'u cæra żü pe i campi sutta ae cà, facciu ch'u g'ha dou ina furma alungæ versu u bassu. A capella du Cugnu, ch'a se tröva ciü a punente, a l'è dedicæ a Sant'Antoniu.
* U Pöżżu (*Poggio*): a zinquezentu metri a munte du Burgu, u l'è spartiu inte due burgæ du Pöżżu Suttan e du Pöżżu Sruan, destacæ dau stradun che chi u piglia u camin da via veggia. U Pöżżu Suttan, ciü picenin, u se tröva in zimma a in briccu e u l'è liou aa via da valle da l'antigu rizö da Muntaella; a burgæ sruæna a l'è pe contru ciü ṡvilüpæ, cu'e sò cà ch'i se tröva in sci dui fianchi da via Piemunte, ch'a munta versu l'Arpe de traversu au stradun. Intu Pöżżu, cresciüu du bellu cun l'abandun du Burgu, a gh'è a gexa növa de Sant'Andria, a parocchia de Barestin. 
* U Burgu (*Borgo*): sede da cumüna e fraziun ciü impurtante primma de l'abandun da sò parte veggia, a l'è custruia au reundu d'in bæzu dund'u gh'è, in scia zimma, u casté di marchexi de Barestin. Intu burgu veggiu, in ruvina, i se tröva ancù di ætri edifizzi storici, cumme a gexa veggia de Sant'Andria, u Tribunæ, l'Uspiæ e, dau stradun, l'uratoriu de San Carlu e a Frabbica.

### Cunfin
U cumün de Barestin u g'ha di cunfin cun chellu de Türan a nord e a levante, cu'u Zeriæ a süd-est, Cixan a süd, Züccarellu a süd-ovest e Castrevegliu a punente.

## Storia
### Urigine du nomme
U nomme de Barestin u g'ha de urigine ch'i nu sun ben ciaire: pe'u Nino Lamboglia u ghe sereva a stessa raixe de chella di tuponimi, ciütostu vixin, de Baresciun, burgæ de Türan, e de Barestre, scitu inte chellu cumün. Sti sciti, cuscì cumme pe'u *mons Balista* mensünou inta Rivera de Levante fina dau Titu Liviu, pe'u studiuṡu i sereva ducca da liæ au ligüre antigu *bala*, "muntagna".

In'ætra pruposta a vegghe de contru l'urigine du nomme intu latin *ballista*, balestra, da liæ aa preṡenza d'ina furtificaziun in sciu bæzu du Casté. Stu scitu, dutou de bareste e barestei ai tempi di rumai o ancù inte l'etæ de meżżu, u l'avereva ducca dou u nomme au *Burgus Plebis*, U Burgu, ch'u gh'è nasciüu dapè inti seculi de doppu. Cumme pröa de stu facciu u ghe sereva fina u nomme de sò gente, ch'i sun dicce propriu i barestei.

### Preistoria
Di tempi da preistoria, inta valæ de Barestin u s'è truvou numà che ina testimunianza, ina prea verde de 10 citti ch'a l'è stæ lauræ pe vegnì ina lamma da picozza, d'ancöi cunservæ inti maṡaghin da Suvrintendenza, che però u nu se sà de preciṡu de che tæna a ne sciorte. Ben ch'u manche de pröe següre, cumme intu restu da Varatella e tæne i sun stæ de prubabile a cà de primme gente ch'i staxeva inte sti sciti. Fra de ste lì, u ghe pureva ben esse a Tæna da Bösa, faciæ in sciu Rian du Ponte sutt'au Burgu, dunde pe'a tradiziun u ghe sereva stou de gente fin'aa fin de l'etæ de meżżu.

### Antighitæ
Passou a cunquista rumæna de tære di Ingauni du 181 primma de Cristu, u nu gh'è væri de testimunianze de sta növa duminaziun. D'intu teritoriu de Barestin u ne vegne numà che ina munea, de l'etæ du Nerun, descuerta du 1885 mentre ch'u se traciæva u stradun, nu væri distante dae tumbe rumæne in scia Cruxæ, intu cumün de Türan. U l'è puscibile, ma u manca de pröe següre, che ai tempi di rumai u ghe fusse żà ina furtificaziun, in *[[oppidum]]*, in zimma au bæzu du Casté, cuscì cumme a preṡenza d'ina via ch'a traversasse stu valun, pe muntæ versu Castrevegliu o in Burmia.

### Etæ de meżżu
Ancù pe tanti seculi i manca de menziui e de testimunianze da Barestin; de prubabile sti sciti i l'era de l'abazia de San Peru, dunai ai benedetin ch'i ghe staxeva, pe'a tradiziun da *[[Crunaca de San Peru|Cronaca de San Peru]]*, dau Carlu Magnu inte l'VIII seculu. Segundu a tradiziun, a primma burgæ intu teritoriu de Barestin a sereva stæ chella da Fasciöra, au dì d'ancöi abandunæ, e cun sta lì a dev'esse cumenzæ a custruziun de primme fasce au fundu du valun, in sce rive de l'Arexea e longu u rian du Ponte, cuscì cumme du primmu ponte ch'u g'ha dou de nomme. De doppu da Fasciöra u dev'esse nasciüu a burgæ du Fussou, turna ciü bassa de chelle d'ancöi, dund'u se ghe tröva fina i resti d'ina capeletta, diccia de San Moru, che forscia a l'è stæ u primmu scitu sæcru du paiże.

Fra e custruziui ancù dueræ, üna de ciü antighe a l'è a gexa de San Żorżu, ch'a ne vegnereva daa primma metæ du Trexentu, quand'i l'han tiræ sciü au postu d'ina gexa ciü antiga. A gexa de Sant'Apulonia, faccia au postu de üna dedicæ a San Calocceru, a g'ha turna de urigine ciütostu antighe, cu'a sò puṡiziun inta burgæ de Bergalla, in scia via pe Castrevegliu e vixina ae ruvine che a tradiziun a dixe du casté di Bæva. I cunti Bæva i sun stai i primmi scignuri ch'u se cunusce pe Barestin, vasalli di marchexi de Claveṡæna e ch'i l'axeva pigliou ascì u postu di benedetin de San Peru. U pæ che sta famiglia a ne vegnisse dau Piemunte, dund'i l'era forscia parenti cu'i Rubaldin de Garesce, e i sun menzunai pe'a primma vota int'in attu du 27 d'austu du 1295, dund'i l'han vendüu gumbu e murin de Canteraina aa Cumünitæ de Barestin. Pe de questiui, de sti tempi u s'è rivou a marcæ i cunfin de Barestin versu a Rocca, cu'in papé du 1302 ch'u mette in ciairu i termi fra Züccarellu, Castrevegliu e Barestin pe'i sciti de Carpenè, dunde Barestin u rivæva ai *[[Rian de Carpe|fossati Lavagnino e Carpio]]* e fina in scia zimma da Rocca.

U duminiu di Bæva e di muneghi de San Peru u l'era però feniu in criṡi e, pe sta raxun lì, a l'è vegnüa de longu ciü impurtante a preṡenza da famiglia di Du Carettu, che ai primmi du Trexentu a l'ha rizevüu in quartu du feudu. De ciü, du 1361, a marcheṡa Venezia Du Carettu, scignura de Bardenei, a mesciu pæxe int'ina ratella tra i fratti da Certussa e i türanin propriu d'intu *castrum* de Barestin, segnu ch'a ghe vantæva di diritti. Cun attu du 20 de setembre du 1410, i Bæva i l'han vendüu ina parte di sò diritti ai Du Carettu, e u Carlu I de Züccarellu u l'è dicciu pe'a primma vota scignuru de Barestin. Inte st'attu lì, doppu ch'u l'axeva catou tære e ommi dai Bæva, pe fæse ben vegghe u l'axeva ṡbasciou e roide da quattru a trei dì. Ai 29 d'utubre du 1422 u Carlu I u l'ha catou ascì a villa de Bergalla, ch'a l'era ancù di Bæva, e u l'ha turna facciu de cuncesciui ae sò gente, cumme acurdæghe u dirittu de druvì di furni pe'u pan, ciü tardi cunfermou ai 20 de żenæ du 1485. I Bæva, ch'i s'era tegnüi ancù carche dirittu e di ommi, i l'han feniu pe venderi au Carlu II ai 20 de setembre du 1450, ch'u l'è ducca vegnüu l'ünicu scignuru da valæ.

A ogni moddu, Bergalla a nu l'era ciü a primma villa de Barestin pe impurtanza, scicumme che a l'in giru du *castrum*, żà du 1302, u gh'è menziunou u *burgus plebis*, ch'u l'è cresciüu ancù de ciü cumme che i Du Carettu i l'han zernüu cumme sede da sò duminaziun.

### Etæ muderna
U ricunuscimentu au guernu di Du Carettu, che fina du 1503 i l'han cunfermou e cunvenziui cu'i Bæva, u l'è rivou cu'a sò investitüra a scignuri de Barestin da parte de l'imperatù Mascimilian, faccia ai 16 de mażżu du 1509. A l'imprinzippiu sta valæ a l'era sutta au marcheṡe de Züccarellu, l'Antognu II, ma quand'u l'è mortu, du 1545, u l'ha spartiu i sò pusedimenti fra i dui figli, cu'u Pirru II ch'u l'è cuscì vegnüu u primmu marcheṡe de Barestin, ciü che cun-scignuru de Bardenei.

U növu scignuru u l'ha ducca spunciou i gran travagli pe'u casté, facciu in zimma au bæzu du veggiu *castrum* a cumenzæ da in bandu du 1515, dund'u se cumandæva *mano et opera* di barestei pe frabicæru. Sti travagli i sun andai avanti pe ciü de trent'agni e pe meżżu de paregge roide, tantu che du 1559, tempu de di ætri interventi au casté, e gente de Barestin i g'han facciu de cauṡa. Du restu, pe'a difeṡa du Burgu u gh'era ascì in giru de müraglie, furmæ in parte dae cà mæxime, ch'i se druviva inte de porte fiancæ da de cà a ture. E preteṡe du Pirru e di ætri interessi i l'han prestu purtou a de cuspiraziui, cu'u Carlu e u Giüliu, sò figli ch'u nu ricunusceva, che inta nöcce fra u 16 e u 17 de marzu i l'han cumandou l'ataccu au casté e l'asasciniu du paire, mazzou insemme aa maire di dui frei, a Catina Barla, e au Prosperu, ommu du marcheṡe. Mentre che a Repübbrica de Żena, a despetu de speranze di barestei e du Bartolomeo Anero, pudestæ da Pria, a nu l'axeva usciüu prufitæ de situaziun, u l'è rivou da Castrevegliu i ommi du Gio Bertumé Du Carettu, frè du Pirru e marcheṡe de Züccarellu, insemme a di vuruntai d'Arbenga, cun sti trexentu armai ch'i l'han pigliou u casté e brüxou u Burgu. A villa de Bergalla a l'ha patiu ascì di danni, tantu che a sti tempi u remuntereva u derucamentu da Costa, ina burgæ picenina ataccu au casté di Bæva, e di sciti d'ina Schiva, du Puzzu e di Rivai. Mentre che e gente de Barestin i l'era scapæ a Türan u l'è rivou u Giüliu insemme au Gio Antognu Du Carettu, erede legittimu, ch'u l'ha pigliou in man u paiże e cumandou in prucessu pe truvæ i asciascin, cuscì da turnæ a l'urdine. Ai 6 de żügnu u gh'è stou l'attu de suttumisciun di cappi de famiglie au növu scignuru, cu'a cumünitæ ch'a l'ha persu pareggi diritti in cangiu du perdun du marcheṡe. A ogni moddu, a minaccia di figli ilegittimi a nu l'era passæ, tantu che, de longu du 1561, i l'han atacou Bardenei e pigliou u casté de Barestin cun l'agiüttu di ommi mandai dai Savoia, ch'i sun stai scurii dau Gio Antognu cun di surdatti ciamai au guernatù de Milan.

A partì daa cunvenziun du 1561, du 1592 u gh'è stou in primmu cangiamentu ai statüi de Barestin, spartii inti dui libbri de leżże criminæli e civili. Daa fin du Zinquezentu i ne vene i travagli pe'a gexa de Sant'Andrea, faccia au postu d'ina capella ciü antiga, du marcheṡe. A gexa, tiræ sciü dau 1594 pe vuruntæ du marcheṡe Gio Enricu II, a l'è stæ faccia cun de sustanze di frei De Negri, banchei in Spagna ch'i ne vegniva da Barestin. Du Seizentu, a Barestin u nu gh'è capitou di gran remesci, che pe contru i l'han tucou u marcheṡou de Züccarellu, curpiu dae invaxui di piemuntexi. De impurtante, aa fin d'in longu prucessu in sciu pagamentu de decime aa gexa de Barestin, a cunvenziun du 6 de setembre du 1728 a l'ha ricunusciüu u destaccu cumpletu da cumünitæ de Carpe, parte du mæximu feudu, da chella de Barestin, ch'a l'ha ducca cumenzou a numinæ di sò scindici e cunsegliei, mentre pe'a gexa a l'era parocchia pe sò cuntu dau 1609. A ogni moddu, pe'e cunseguenze da guæra de sücesciun pulacca, u marcheṡe de Barestin u l'è vegnüu in vasallu du ré de Sardegna, cumme i ætri pusedimenti de l'Imperu inta regiun. Passou carch'annu, du 1754 u gh'è stou u "Cunsegnamentu" da tære du marcheṡe Utavian Tumaxu III, che pe'u ciü u staxeva intu sò palassiu a Żena, dund'u l'è feniu mazzou du 1779. U növu marcheṡe Gio Enricu IV, u s'è turna interesou a Barestin pe recampæ paregge tasce ch'i gh'era restæ e pe stu facciu, insemme ae tante questiui cu'u marcheṡe, i barestei i sun stai ben cuntenti quandu, ai 21 d'avrì du 1794, u l'è rivou ina delegaziun de franzexi da rivuluziun, dund'u gh'era l'Antoine Christophe Saliceti e l'Augustin de Robespierre.

### Etæ cuntempuranea
#### Tempu di franzexi
U dì de doppu, a Barestin u l'è rivou 2.500 surdatti, ch'i l'han pigliou casté e pruprietæ du marcheṡe, cunsciderou ommu piemunteṡe e ducca nemigu de guæra, pe pöi parti versu levante e cumbatte inta spediziun de Degu. De ciü, de ste parte u l'era rivou u Filippo Buonarroti, ommu da rivuluziun giacubina, ch'u l'ha atacou u marcheṡe cumme tirannu e pigliou e difeṡe di barestei, cun di descursci e pruclammi apexi intu paiże. A ogni moddu, cu'u curpu de stætu du 9 de termidoru e a fin de pulitiche giacubine, u Gio Enricu IV u l'ha cumenzou in prucessu pe fæse ricunusce i sò diritti e i danni e, cun sentenza du 6 de żügnu du 1795, u s'è vistu dæ raxun.

Inte l'estæ du 1795, scurii da Savuna dae armæ de l'imperu d'Austria, i franzexi i sun turnæ versu a Barestin, cu'a cresta de l'Arexea ch'a l'era stæ zernüa dau generæle Kellermann cumme linea de difeṡa, a cuscì diccia "linea du Burghettu", prestu dutæ de trincee e furtificaziui. I austriaci, ch'i l'axeva ciantou lì de atacæ, i s'era fermai in sci Azabecchi e in scia senestra du Varatella, cun Barestin ch'u l'era feniu intu meżżu fra e due armæ e, pe in zertu tempu, föra di cumbatimenti, ben ch'u pativa e requiṡiziui di franzexi. Però, ai 19 de setembre, i austriaci i l'han pruou a passæ e linee di nemixi, senza sciurtighe, ma pigliandu pareggi sciti a Barestin, cumpreṡu u paiże, u Sambüu e Cian de Prai.

Cu'u rivæ de l'invernu, segundu i üṡanze d'alantù, inta nöcce fra i 16 e i 17 de nuvembre i austriaci i l'han cumenzou a retiræse dae pustaziui ciü avanzæ, pe lasciæ a Barestin 500 ungherexi sutt'au capitagnu Redewen. I franzexi, ch'u gh'era rivou de pruviste, i l'han però atacou quandu ch'i se bugiæva cu'ina meżża bregà, pigliandu e Tære Gianche, u Guardiöra e u Sambüu, dund'i l'han catürou ina quarantena de prexunei e trei canui picenin. In ætru batagliun u l'è stou spediu a pigliæ dae spalle i surdatti ch'i gh'era in Casté, ma u l'è introu in cuntattu cu'ina culonna de austriaci ch'a ne vegniva dau Castelæ e u l'ha avüu da retiræse p'avé feniu e muniziui. I franzexi i l'han ducca pigliou e ville de Bergalla, du Cugnu e du Pözzu, faxendughe 130 prexunei cruæti, mentre u Burgu e u casté, difeṡu dai ungherexi, u nu l'è caücciu, tantu che de nöcce, quandu che i primmi i se sun retirai in sce l'Arexea, u Redewen u l'ha facciu sciurtì i sò ommi e u l'è turnou dau restu de l'eṡercitu. Barestin u l'è ducca feniu tüttu au saccu di franzexi, ch'i l'han scciappou tütte e porte e dou föu a Bergalla, cun chinże abitanti mazzai fra Bergalla e U Burgu sciben che u ciü de gente u l'era sciurtiu a scapæ, spantiou fra Türan, Löa e Buizan. Passou pareggi dì, ai 23 de nuvembre u l'è partiu u gran ataccu passou aa storia cumme a bataglia de Löa, e i franzexi i l'han lasciou Barestin, in ruvina, pe purtæse ciü a levante, in scia növa linea du frunte.

De de lì, ben che cu'i cangi de duminatù, daa Repübbrica Ligüre a l'Imperu franzeṡe e turna ai Savoia, a vitta a Barestin a nu l'è cangiæ væri, ben che l'auturitæ du marcheṡe, ch'u l'axeva rizevüu carche sustanza in riparaziun dai franzexi, a nu l'era ciü vista cuscì forte Intu detagliu, doppu de l'ucüpaziun militære u paiże u l'è feniu inta Repübbrica Piemunteṡe e numà che du 1801 u l'è passou aa Ligüre, dund'u l'era u terzu cumün du cantun de Löa, inta giüriṡdiziun de Curumbu. Du 1805, insemme au restu da Ligüria, u l'è ducca feniu aa Franza, intu cantun de Löa du dipartimentu de Muntenöcce, tacou insemme au cumün de Carpe.

#### Dau regnu au dì d'ancöi
Tempu de pareggi agni u s'è dou recattu aa gexa, scurzæ de quattru metri perché a periculu de derucæ, au casté, che alantù u l'ha pigliou e furme d'ancöi, e aa ciazza de l'uratoriu, dunde du 1888 u s'è tirou sciü a Frabbica. U travagliu ciü impurtante de l'Öttuzentu, ch'u l'ha portou a tante discusciui, u l'è stou chellu du stradun: u prugettu d'ina via ch'a liasse a Rivera cun Bardenei u vegheva i dui percursci pe Barestin o pe Carpe, cu'u segundu ch'u l'era spunciou dau cumün de Türan. Se pe rivæ in Burmia, aa fin, u s'è zernüu a via de Carpe, u stradun fina a Türan u l'è stou avertu primma, scicumme che, quandu a pratica a s'era fermæ, i barestei i l'han tagliou ina nöcce tütte e urive ch'i l'era in sciu toccu fra Türan e Barestin. Cu'i danni du teremotu du 1887, derucæ e canoniche, du 1889 u s'è frabicou a Cumüna e e scöre intu Burgu; de sti agni Barestin, cumme i ætri paixi de l'entrutera, u l'ha patiu ina forte emigraziun versu e Americhe.

Cun regiu decretu du 23 de marzu du 1905 u paiże de Carpe, che dau 1869 u l'era fraziun de Barestin, u l'è passou au cumün de Türan, tirou lì dau prugettu d'in stradun ch'u ghe passasse. Cu'u Növezentu u l'è nasciüu fina de asuciaziui, ch'i sun vegnüe u centru da vitta du paiże: fra ste lì u gh'è stou a Cungregaziun de Caritæ (du 1909), a Sucietæ de asegüraziun in sciu bestiamme (1912) e, doppu da guæra, a Seziun Cumbatenti e a Sucietæ Filarmonica de Santa Cecilia, ciü che i növi statüi di fradelli. Tempu du '15-'18, Barestin u l'ha patiu pareggi morti in guæra, cun tante de sò gente ch'i l'era sutt'ae arme cumme surdattu, artiglié, arpin o bersaglié. Inta Segunda Guæra u paiże u l'è rivou a tostu u duggiu da pupulaziun, cun tütte e gente ch'i gh'era vegnüe a stæ daa Rivera pe'a puira di bumbardamenti, cumme chellu de Türan du 1944.

Sübitu passou a guæra, dau 1949, u gh'è stou ina serie de apariziui da Madonna a ina figliöra de Bergalla, nu ricunusciüe daa Gexa ma ch'i l'han tirou tante gente a Barestin, ai 5 d'ogni meṡe. Pe'a preghera, du 1953 u s'è inaugürou ina capella da vixin au forte di Dui Frei, in sce l'Arexea. A l'ürtimu, pe'u vegnì peżżu de luzze che da seculi i curpiva u Burgu, cun decretu di 9 d'avrì du 1953 u s'è cumandou u sò abandun, cu'e ciü tante cà növe, cuscì cumme a gexa növa de Sant'Andrea, ch'i l'han truvou de postu au Pöżżu e longu a pruvinciæle. U Burgu veggiu, ben ch'u se secce pensou ciü vote de sarværu, u l'è restou pe'u ciü in abandun e u l'è feniu du tüttu in ruvina.

Barestin, dau 1973 ai 31 de dixembre du 2008, u l'ha facciu parte da Cumünitæ muntæna "Pollupice", pe pöi passæ fina du 2011 inta Cumünitæ muntæna "Punente Savuneṡe". Dau 4 de dixembre du 2014 aa primma du 2015 u l'ha facciu parte de l'Uniun di cumüi da Rivera de Parme e de Urive.

### Scimbuli
;Stemma

U stemma, cuscì cumme u gunfarun, u l'è stou cuncessu cun decretu du prescidente da Repübbrica du 4 d'arvì du 1990.

## Abitanti
### Evuluziun demugrafica

### Minuranze fureste
Dandu amentu a l'ISTAT, au 31 de dixembre du 2024 a Barestin i ghe sun 21 reṡidenti furesti.

### Cugnommi ciü difüxi
I cugnommi ciü difüxi a Barestin i sun: *Panizza* (Panizza), *Rosso* (Russu), *Richero* (Riché), *Ronco* (Runcu) e *Pastorino* (Pastürin).

## Posti de interesse
### Architetüre religiuṡe

Gêxa de Sant'Andrìa (U Pözzu, Barestìn)-Faciâ.jpg|A gexa növa de Sant'Andrea
Balestrino-ruderi chiesa Sant'Andrea1.jpg|Sant'Andrea au Burgu
Uatòiu de San Carlu (U Burgu, Barestìn) 02.jpg|L'uratoriu de San Carlu
Capeletta de Sant'Antôniu (Cuneu, Barestìn) 03.jpg|Sant'Antognu au Cugnu
Capélla de Sant'Apulônia (Bergàlla, Barestin) 02.jpg|Sant'Apulonia de Bergalla
Santoâio de Mónte Crôxe (Barestìn) - vìsta da-o Péuzzo Grànde (1).jpg|Munte Cruxe dai Dui Frei

* Gexa növa de Sant'Andrea: a l'è a gexa növa da parocchia de Barestin, tiræ sciü au Pöżżu fra u 1956 e u 1960 doppu che U Burgu, cu'a gexa veggia, u l'è feniu in abandun. A sò strutüra a l'è muderna, cu'ina cianta a öttu læti e, in scia driccia, a g'ha in ætu campanin a tré facce. De drentu u gh'è cunservou pareggi aredi e opere d'arte ch'i se truvæva inta gexa du Burgu, cun quaddri e atai ch'i sun pe'u ciü du Seizentu e du Settezentu.
* Gexa veggia de Sant'Andrea: intu Burgu, a l'è stæ a gexa da parocchia fin'a che u s'è duvüu seræra pe'u periculu che e luzze i a derucasse cu'u paiże. Sta gexa a l'è stæ faccia, fra u 1618 e u 1624, au postu d'ina capella du marcheṡe e grazzie a ina dunaziun di frei De Negri, di banchei in Spagna ch'i ne vegniva da Barestin. De drentu a g'ha ina cianta a retangulu, cun dui nicci ch'i fianca l'atæ grossu e due capelle pe parte inte müraglie longu i fianchi da gexa. A l'è cuerta da ina vota a butte, cu'u teitu ch'u l'è facciu de ciappe d'abain. Ataccu aa gexa u gh'è u campanin, in scia senestra, e a sagrestia, ciü a levante.
* Gexa de San Żorżu: intu campusantu, a l'è a gexa ciü antiga de Barestin, faccia a l'imprinzippiu du Trexentu pe vuruntè di fratti benedetin de San Peru. Sede da parocchia fina du 1632, a l'è de güstu rumanicu, cu'ina cianta a retangulu e, in scia driccia, in bassu campanin squadrou. De drentu u se tröva i resti de pitüre du Trexentu, che pe ina parte i se semeglia strecciu a chelle de San Niculò a Bardenei e pe l'ætra ai travagli di pitui piemuntexi in te l'Ingaunia, da metæ de stu seculu.
* Uratoriu da Santiscima Nunsiæ: u l'è l'uratoriu di fradelli de Barestin che, pe'a sò intitulaziun, i u fan cunusce fina cumme uratoriu de San Carlu. U l'è stou custruiu du 1741 int'in scitu cuncessu dau marcheṡe e u l'è pigliou a sò furma d'ancöi cun di travagli ch'i sun andai avanti fina aa fin de l'Öttuzentu. U g'ha ina cianta a öttu læti, cuerta da ina vota a veira e cun due capelle ch'i se dröve in sci fianchi; inte chella in scia driccia u se tröva l'atæ de San Veran, ch'u ne vene daa catedræle d'Arbenga.
* Gexa de Sant'Apulonia: a l'è a capella da burgæ de Bergalla, dund'a l'è stæ faccia au postu de chella, ciü antiga, de San Calocceru, ch'a l'era üna de ciü veggie da valæ. A capella, tiræ sciü pasou a primma metæ du Zinquezentu, de l'Öttuzentu a l'ha pigliou e sò furme d'ancöi, cu'ina cianta squadræ, in fundu reundu e poche decuraziui. L'atæ grossu, facciu tra u Settezentu e l'Öttuzentu, u g'ha de daré ina *Madonna cu'u Bambin e Sant'Apulonia*, de l'Öttuzentu; inta müraglia in scia senestra u se dröve pe contru u nicciu da Madonna de Lurde.
* Gexa de Sant'Antognu: a se tröva au Cugnu, tiræ sciü tempu du 1672 au postu d'ina custruziun ciü antiga, cu'in atæ ch'u l'è di primmi du Settezentu, dau paliottu cin de intarsci e cu'i stemmi di marchexi. Sta capella, ch'a l'era sutta patrunou de di Panizza, a g'ha in cianta a retangulu e faciæta a capanna; u campanin, in scia senestra, u g'ha in zimma in cupulin a zeulla. L'opera ciü impurtante ch'u se tröva inta capella a l'è u quaddru cun *Sant'Antognu, a Madonna e San Giæxu*, dicciu du pitù Giuanni Maria Brüscu.
* Santuæriu de Munte Cruxe: dicciu ascì a Capeletta, u se tröva in sce l'Arexea, tirou sciü fra u 1951 e u 1953 intu scitu de apariziui du 1949. Ricunusciüu daa diocexi cumme scitu de preghera du 1991, inti agni u l'è stou ṡlargou fin'ae strutüre d'ancöi. A capella picenina intu centru du santuæriu a g'ha ina cianta a retangulu cu'in portiu de davanti, cu'u fundu reundu e ina vota a butte ch'a a cröve. De d'ætu a l'atæ u se dröve in nicciu ch'u g'ha drentu ina statua da Madonna.

### Architetüre civili

A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (8).jpg|Vista da Frabica
Fontànn-a da Còlla (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|A funtæna da Colla

* L'Uspiæ: intu Burgu u se truvæva, fina du Zinquezentu, in uspiæ pe'i pelegrin, ch'u gh'axeva ina camera cun dui letti. Ciü o menu au tempu da vixita du Mascardi, du 1585, u s'è custruiu u protiru in zimma au purtæ, dund'i se vegghe i resti d'ina pitüra cu'u Segnù.
* A Caṡetta: sta custruziun, inta parte de levante du Burgu, a l'è stæ u primmu uratoriu di fradelli de Barestin, dedicou aa Madonna de Marzu. De drentu u g'ha de pitüre ch'i marcæva pe annu fina u 1474 ma, cu'a custruziun de chellu au Puntettu, u l'è passou du 1735 a l'Opera de l'Uspiæ di Poveri, ch'a u l'ha facciu issæ d'in cian. St'uspiæ u l'ha serou inta segunda metæ de l'Öttuzentu, pe vegnì a l'ürtimu due cà privæ.
* A Frabica: u gran cumplessu da Frabica u se tröva au Puntettu, faciou in sciu stradun, e u se cumpune de dui corpi longhi, mesci in paralelu e cu'in curtì intu meżżu. Pe'u primmu u s'è tirou sciü u corpu de daré, dund'u gh'era e scuderie e a fenera, cumisciunou dau marcheṡe cu'e sustanze da riparaziun di franzexi. A manega de davanti, dund'u gh'era e cà di serventi e in'ætra fenera, a l'è pe contru du 1888, de prugettu de l'inṡegné Ravioli.
* Funtæna da Colla: sta funtæna a se tröva a munte du Burgu, in scia colla dund'i passæva e vie pe'e ætre fraziui. A l'existeva fina du Seizentu, tantu ch'a l'era pitüræ int'in quaddru du Bernardu Raibadu du 1630, cu'u sò teitu che alantù u l'axeva due aive. De doppu u s'è custruiu u lavaù ch'u gh'è dapè.

### Architetüre militæri

## Ecunumia

## Cultüra

## Manifestaziui

## Feste e fere

## Aministraziun
### Scindichi de Barestin

## Vie de cumünicaziun
### Stradde

## Notte
;Notte au testu


;Notte bibliugrafiche


## Bibliugrafia
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ætri prugetti

## Liammi de föra
* 
* 
*