Nicolin Baçigalô

**Nicolìn** **Baçigalô** (Zêna, 1837 - Zêna, 7 de zùgno do 1904), dîto o **Sciô Nicolìn**, o l'é stæto 'n poêta e dramatùrgo zenéize, outô de bén bén de òpere in léngoa lìgure.

## Vìtta
O Baçigalô o l'é nasciûo a Zêna into 1837 e o l'à studiòu a-o colêgio de Schêue Pîe de Sànn-a, dond'o l'à avûo cómme méistro l'Anton Giulio Barrili. Terminòu i stùddi, a dixeut'ànni o l'à trovòu 'n travàggio into Comùn de Zêna cómme inpiegòu, fàndo cariêra scìnn-a òtegnî, da-o 1878, a poxiçión de tezoê. Sta chi a l'é stæta a seu càrega pò-u rèsto da vìtta, scibén che in sciâ fìn o l'à traversòu de grénde dificoltæ pe 'n fæto de apropiaçión e de sfròuxo conpîo da un di seu sotopòsti.

Òmmo de coltûa, o conoscéiva o grêgo e o latìn co-i seu càppi d'òpera da letiatûa clàscica, ma ascì ciù léngoe modèrne, tànto ch'o scrivéiva e o discorîva in tedésco, ingléize, françéize e spagnòllo. O l'é stæto un di animatoî di salòtti e de conversaçioìn zenéixi da fìn de l'Eutoçénto, dedicàndose a-a pitûa e a-a scultûa e a-a reçitaçión ascì. Inte st'ativitæ chi o l'à pigiòu pàrte a di radùn de màscheri, ànche fêua de Ligùria, co-in personàggio da lê creòu e ciamòu o "Marchéize Tiritofolo Gattilusio".  Into 1864, o l'é stæto tra i fondatoî de quélla che ancheu a l'é vegnûa a Socjêtæ Ginàstica Lìgure Cristòffa Cónbo.

A seu ativitæ e demôa ciù inportànte a l'é però de lóngo stæta a scritûa, màscime de poêxîe e de comédie, conpòste do tùtto in zenéize fêua de quàrche tèsto in italiàn. O ciù da seu produçión poêtica o l'é stæto publicòu, tra o 1884 e o 1898, inte ediçioìn pe quéllo perîodo de l'avoxòu *[[Sciô Regiña|Lunâio do Sciô Regìnn-a]]* che, fæto famôzo da-o Martìn Piàggio, o l'é stæto cuòu pe tànti ànni pròpio da-o Baçigalô. Gh'é pöi i conponiménti pò-u giornâle de sàtira *[[Il Saraceno]]* e quélli pe *[[Il Successo]]*, da lê fondòu insémme a di âtri outoî into 1899, ch'o l'é andæto avànti a publicâ scrîti in zenéize de outoî sucescîvi cómme o Marino Merello, l'Augusto Tessada e o Luigi Tramaloni scìnn-a-o 1935. Pi-â pröza gh'é stæto a publicaçión de 'n çèrto nùmero de poêmétti e de lìriche, ciù avànti raprezentæ da-o Gövi e da-a Rina Gaioni, che gh'àn dæto 'na gràn vôxe, e 'na traduçión lìbera in zenéize de l'Enéide, publicâ co-a prìmma ediçión inte l'ànno 1895.

In sciâ fìn, o Sciô Nicolìn o l'é mòrto a Zêna a-i 7 de zùgno do 1904. A seu çitæ a gh'à dedicòu 'na stràdda into quartê de Sàn Vinçénso e 'n monuménto con fontànn-a inta Ciàssa do Prìnçipe, inouguròu into 1920 e ciù avànti mesciòu a l'Acasêua.

## Crìtica
L'òpera do Baçigalô a l'é formâ sorviatùtto de poêxîe e poêmétti umorìstichi, che lîgan o bosétto d'anbiénte co-a sciortîa còmica, de spésso pigiâ da-e òservaçioìn de l'outô in sciâ socjêtæ di sò ténpi e réize con di tàggi vivâci e macetìstichi, e che de vòtte a l'é bén bén sponciâ vèrso l'òrdenâio, spécce inte *O pappagallo de moneghe*, inte l*'Enéide* ò inte verscioìn de l'Oràçio. O gùsto pò-u bosetîximo còmico o tórna pægio inte comédie ascì, a sogètto popolâre e borghéize, scibén ch'én conosciûe sôviatùtto pe mèzzo do Gövi ch'o-e l'à arangiæ prìmma de raprezentâle, cangiàndo a tràmma e levàndo o gròsso de batûe in zenéize, za bén bén toscanizòu, che gh'êa ancón.

L'indirìsso inta lìrica do poêta, decîzo ciù da-o pùblico ch'o n'à decretòu o sucèsso che pe seu voentæ, o l'é o ségno ciæo do triónfo, in sciâ fìn, do gùsto dialetâle inta letiatûa lìgure, ronpìndo a scitoaçión de confrónto lengoìstico e pasàndo a quélla de sotomisción tìpica de l'espresción zenéize do Nêuveçénto, resolvéndo in pàrte l'anomalîa de fonçioìn secolâ do zenéize. L'é ligòu a sta decixón chi a çèrnia do génere, tipicaménte dialetâle, da destruturaçión schersôza di clàscichi da letiatûa e o procèsso de toscanizaçión da léngoa. Sto procèsso chi o l'à fîto portòu a bén bén de crìtiche, tànto chò-u Baçigalô o l'à scrîto 'na "diciaraçión poêtica", intitolâ *A poexia dialettale*, pe giustificâ e sò decixoìn de marcâ a necescitæ di diminoî l'âgro dialetâle anche pe vegnî incóntra a-e neuve ezigénse lengoìstiche do pùblico. Chi a vêgne riportâ:

*
 
“E fra i moderni lirici, pe no çittâ de quelli<br>
Che han i rognoin ciû solidi, ö Meli, ö Porta, ö Belli,<br>
Han forse meno merito che çerti cappilista<br>
De nostre Mûse e apostoli da Scheua Naturalista?<br>
E forse ö so vernacolo ö nö l’è vea poexia<br>
Perchè ö l’è pronto e façile e sensa astrûseria?<br>
Ma dunque nu caccemolo zu troppo, sto dialetto,<br>
Co-a scusa che ö l’è ignobile e d’abito negletto,<br>
Invece ammiae de rendilo ciû nobile, e pulito,<br>
De scorie troppo rûvide, çerchae d’ingentililo,<br>
Scegliendove i vocaboli, a forma, e l’andamento,<br>
Secondo porta l’indole do singolo argomento,<br>
E no fae sfoggio inûtile de termini volgari,<br>
Cedendo a-o lenocinio de fâve popolari,<br>
De frasi a senso doppio, scurrili accanaggiae,<br>
Sensa raxion plauxibile, senza necessitae!<br>
[…]<br>
Ammiae se l’è poscibile d’ûsa di man in man,<br>
De frasi e di vocaboli che saccian d’italian;<br>
O nö sâ ö veo vernacolo do Cian de Sant’Andria,<br>
Ma quello che ö se solita parla dä borghexia,<br>
A quae, pë consuetûdini da vitta e l’istrûzion,<br>
A l’ha, sens’ëse nobile, ûn pö d’educazion.”<br>
*
L'é vêa però che, za da *O canto da rûmenta* ma sôviatùtto inti scrîti ciù reçénti, l'é de lóngo ciù marcòu a seu vénn-a malincònica, de sòlito inte l'aregòrdo di ténpi pasæ e de 'na Ligùria che de manimàn a scentâva. Inte di câxi quésta vénn-a a l'é aconpagnâ da têmi e contegnûi ancón ciù profóndi, cómme, prezénpio, se peu védde da-o paragón tra e verscioìn de l'Enéide e de *[[Öde (Oràçio)|Odi]] ed [[Epöde|Epodi]]*, co-a prìmma ch'a l'é in sce di toìn a rêo còmico-farséschi in scàngio da traduçión de l'Oràçio, ciù fedêle, ch'a l'à dónca pigiòu 'n tàggio ciù filozòfico. E çìmme ciù èrte s'atrêuvan, defæti, inti urtimìscimi scrîti do Baçigalô, sàiva a dî i *Inni civili* e i *Paesaggi liguri*, dónde, fòscia pe di fæti personæ de l'outô, s'ascìste a 'n càngio de âia, con gùsto de l'ironîa bonelànn-a inti *Inni* ma ch'a scénta lê ascì inti *Paesaggi*. A tùtte e mainêe, pe-â seu ereditæ, o cheu da lìrica do poêta o l'arèsta a lìnia de tîpo "dialetâle", repigiâ da bén bén de outoî vegnûi dòppo.

## Òpere

O mego per forza .pdf|*Ö mego pe forza*, 1874
Bacigalô.Prose.rimæ.1891.pdf|*Prose rimæ...*, 1891
Bacigalo.sfroxi.ao.parnazo.1893.pdf|*Sfroxi a-o Parnaso...*, 1893|page=3
Eneide 1895.djvu|*Eneide...*, 1895
Bacigalo.Odi.ed.epodi.1899.pdf|*Odi ed Epodi...*, 1899


### Letiatûa
* *Loritto o ô pappagallo de monaghe*, Zêna, Gaitàn Schenón, 1883: poêmétto adatòu da-o *Vert-Vert* do Jean-Baptiste-Louis Gresset.
* *Môntecatini*, Zêna, 1890: poêmétto; l'ediçión do 1902, publicâ da-a stanpàia do *Successo*, a gh'à de ilustraçioìn do Giuseppe Garuti.
* *Prose rimae*, *scrite per ûso domestico*, Zêna, Stanpàia Sórdo-Mùtti, 1891: arecugéita de nêuvi e vêgi scrîti do Baçigalô publicæ scìnn-a quéllo moménto.
* *O canto da rûmenta*, Zêna, Stanpàia di Fræ Pagàn, 1893: poêmétto da-i contegnûi ciù profóndi do rèsto da sò produçión de quélli ànni, tra e sò mêgio òpere.
* *Sfroxi a-o Parnaso perpetrae senza intenzion de delinque*, Zêna, Stanpàia Sórdo-Mùtti, 1893: arecugéita de conponiménti, chi gh'é 'na diciaraçión poêtica de l'outô in scê sò decixoìn lengoìstiche.
* *Eneide - Frammenti originali d'un antico poema genovese...*, Zêna, Armanìn, 1895: travàggio ciù conosciûo do Baçigalô, o l'é 'na versción de l'Enéide bén bén revixitâ in ciâve còmico-satìrica.
* *Odi ed Epodi tradûte in zeneize da Nicolla Baçigalô*, Zêna, A. Donath, 1899: traduçión tòsto fedêle a-e verscioìn de l'Oràçio (védde, prezénpio, *[[A Lidia]]*), con prefaçión de l'Anton Giulio Barrili.
* *Inni civili: Costumanze zeneixi ne-e grandi solennitae da Gexa*, Zêna, Borzón, 1903: arecugéita da ciù pàrte de l'ùrtima produçión do poêta, caraterizâ da vèrsci in pitìn ciù apascionæ.
* *Paesaggi liguri*, Zêna, stanpàia do *Successo*, 1904: arecugéita de conponiménti scrîti pò-u *Successo* publicâ a-a mòrte do poêta, a l'é fòscia inte quésti vèrsci in sciâ Rivêa de Levànte (cómme in *[[San Fruttuoso (poexia)|San Fruttuoso]]*) ch'a gh'é a ciù èrta poêxîa do Baçigalô.
In sciâ fìn, gh'é ancón 'na série de vèrsci segondâi d'òcaxón, ségge in zenéize che in italiàn.

### Tiâtro
* *O mego pe forza*, 1874
* *[[I manézzi pe maiâ 'na fìggia|I manezzi pe majâ na figgia]]*, 1880
* *[[Pigiâse o mâ do Rósso o cartâ|Piggiâse o mâ do Rosso o Cartâ]]*, 1893
* *E donne Avvocate*, 1901
* *L'occaxion a fa l'ommo laddro*, 1903
* *A balla de fumme*
* *A filosofia do perrûcchê*
* *Ciû a puîa che o mâ*
* *Un bello caxo*
* *Esofago in Argo*, in italiàn

## Nòtte
;Nòtte a-o tèsto


;Nòtte bibliogràfiche


## Bibliografîa
* 
* 
* 

## Âtri progètti

## Ligàmmi de fêua
* 
* 
* 
* *
* *L'Eneide òriginâle do Nicolìn Baçigalô lezûa da-o Pêo Campodonico e da-a Maria Terrile Vietz pe A Compagna de Zêna'' (Pàrte prìmma, segónda e tèrsa).

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Gente de Liguria
Baçigalô, Nicolin
Baçigalô, Nicolin
Baçigalô, Nicolin