Tôre zenéixi de Scîo

E **tôre zenéixi de Scîo** (in grêgo modèrno: Βίγλες της Χίου, *Vigles tis Chiou*) són 'na série de tôre de goàrdia tiæ sciù da-i zenéixi a Scîo inti ànni do domìnio da Maónn-a in sciâ región. Caraterizæ da 'na fórma riónda, se trêuvan in scê còste e in scî promontöi de l'îzoa e d'ancheu n'é restòu e roìnn-e ò a memöia de 'na quarantìnn-a de ste chi, méntre inti ànni do màscimo splendô da colònia l'é probàbile che ghe ne foîse ciù ò mêno 50-60. Da-o 1995, vintiquàttro de ste tôre chi són stæte diciaræ cómme monuménto naçionâle.

Scibén chi-â ciù pàrte de tôre a l'é chéita in roìnn-a, ghe n'é de quélle ch'àn conservòu a sò strutûa òriginâle e, gràçie a-i restàori di ùrtimi ànni, són diventæ 'n inportànte pónto d'interèsse pò-u turìsmo in sce l'îzoa.

## Stöia

Tra e prìmme testimoniànse scrîte da prezénsa de tôre gh'é quélle de l'André Thevet into 1549 e do Gêumo Giustiniàn into 1586, pe pöi êse tórna mensonæ da-o George Sandys into 1610 e da-o Jean de Thévenot into 1656. Inte sti papê chi l'é indicòu a distànsa ch'a gh'êa tra e tôre, stimâ inte 3-4 mìggia da-o De Thévenot e inte 'n mìggio da-o Giustiniàn, rispètto a quélla tra e tôre sopravisciûe ch'a peu cangiâ tra 1,6 e 3,8&nbsp;km.

No gh'é goæi de informaçioìn in sciô moménto de costruçión de tôre e sôlo into 2002, co-îna dataçión do légno ch'o-e fórma, l'é stæto propòsto pi-â sò realizaçión o perîodo tra o 1451 e o 1461.

E tôre fâvan pàrte de 'n elaboròu scistêma de diféiza de l'îzoa: defæti inti ànni do domìnio zenéize no gh'êa a Scîo goæi de fórse militâri, coscì l'é stæto tiòu sciù 'n scistêma de castélli e pàixi fortificæ insémme a-a ræ de tôre de goàrdia in scê rîve a-o mâ de l'îzoa, o ciù svilupòu e inponènte da Grêcia intrêga. Scibén chi-â fórma standardizâ de tôre a pariéiva o ségno de 'na progetaçión centralizâ, no gh'é de atestaçioìn de 'n'iniçiatîva da Maónn-a inti papê de l'época, tànto da fâ pensâ ch'a ségge partîa da-e comunitæ locâli, ch'àn copiòu o stîle fra de lô,

E tôre són stæte dêuviæ scìnn-a-a meitæ do sécolo XVII, perdéndo e sò fonçioìn sôlo co-a fìn da piraterîa, quànde són stæte de manimàn abandonæ. A ògni mòddo, gh'é di papê do 1783 e do 1786 che testimónian l'ûzo da *vigla* de Komi scìnn-a quélla dæta, méntre inte 'n àtto do 1839 l'é atestòu a cesción da costòdia da tôre de Calimaziâ a 'n privòu co-o pagaménto de 'n cànone, a testimoniànsa de 'n çèrto ûzo de diféize zenéixi scìnn-a-o sécolo XIX.

## Strutûa
E tôre zenéixi de Scîo àivan 'na strutûa bén bén standardizâ, da-a fórma a cilìndro co-in teu da-o diàmetro médio de 7,5&nbsp;m, pe 'n'artéssa totâle de tòsto 12&nbsp;m. De l'elevaçión conplescîva i doî tèrsci són fórmæ da-o cilìndro da tôre, sott'a-o quæ gh'é 'na bâze dîta "scàrpa". A scàrpa, caraterìstica particolâ de tôre de l'îzoa, a l'àiva 'n'inportànte fonçión struturâle: construéndo 'na bâze ciù làrga a tôre a vegnîva ciù sâda, ségge da-o pónto de vìsta stàtico che cóntra i córpi de canón, evitàndo pöi che i atacànti se poêsan avixinâ de lengê a-o cazaménto. Pe sta raxón chi, inte bâze de tôre gh'é de miâge co-in spesô ch'o peu arivâ scìnn-a doî mêtri, méntre into teu són drûe ciù ò mêno a meitæ.

L'intrâ de 'na *vigla* a no se trovâva mâi a-o livèllo do terén ma ciufîto a l'artéssa da stànsia prinçipâ, tànto che se poéiva arivâ a-a pòrta sôlo pe mêzo de 'na scâ portàtile ò de 'na córda. A pòrta, ch'a no l'êa mâi mìssa in sciô sciànco vèrso o mâ, a l'êa bén bén rinforsâ e, inta ciù pàrte di câxi, protezûa da de bócche dêuviæ pe calâ lìquidi bogénti e da de luxêe, avèrte inte miâge a l'artéssa do stansón, pe tiâ frésse ò scciupetæ a-i atacànti.

A stànsia prinçipâ a l'é a 'n'artéssa de 8 mêtri da-o terén, covèrta da 'na cópola sêmi-cilìndrica sôvia a-a quæ gh'é arenbòu o téito co-i pâpêti e i mèrli. Pò-u pasàggio tra o drénto da tôre e o sò téito gh'êa 'na rebâsa a l'estremitæ da cópola. E miâge són stæte realizæ con de prîe do pòsto, tegnûe insémme da 'na fórte màlta de câsìnn-a e di riseu mìssi a bànde òrizontâli, co-ina técnica ch'a l'é dîta *[[kourasani]]*.

D'in gîo a-e tôre gh'êa de sòlito fabricòu di âtri cazaménti ciù picìn, da-i ûxi diferénti: da asósti pe-e béstie a depòxiti pe-e légne ò pò-u giàscio, óltre a di alögi pe-e goàrdie dæto che inte tôre no gh'êa goæi de spàçio ò de comoditæ.

## Ûzo
'Na *vigla* a l'êa dêuviâ sorviatùtto cómme tôre d'avistaménto ma, into câxo de necescitæ, a l'àiva 'na fonçión difenscîva óltre che deterénte ascì. Quànde unn-a de goàrdie da tôre e a l'avistâva 'n bàrco nemîgo a fâva scatâ l'alàrme, co-o mesàggio ch'o vegnîva trasmìsso a-e tôre vixìnn-e. Pe mandâ i segnâli gh'êa o dóggio scistêma di fêughi de néutte e do fùmme de giórno, co-e tôre che conservâvan o conbustìbile pe tùtti doî i tîpi de fogoâ. Pe creâ 'na gràn sciàmma, da açénde de néutte, se conservâva légne, cósti, èrbe sécche e cànn-e, méntre pe fâ o fùmme di segnâli da giórno se dêuviâva do fén bagnòu.

L'alàrme, óltre a-avertî do perìcolo, o l'informâva in sciô nùmero de invaxoî ascì, de mòddo che se poêse inandiâ 'n'armâ pe contrastâli méntre i paizén se poéivan refugiâ inti vilàggi che, spécce inta región da *[[Masticochoria]]*, êan tùtti fortificæ. Pe de ciù, tùtti i mesàggi arivâvan scìnn-a-o castéllo do capolêugo, ségge co-i segnâli vixîvi che portæ a màn da-e vedétte. E tôre êan de sòlito gestîe da doî òmmi e, inte ògni moménto, ghe n'êa a-o mànco un de goàrdia. E vedétte àivan ascì o cónpito de cuâ a manutençión de tôre e-e sò refæte ciù urgénti, vegnìndo çernûe da-i abitànti do pòsto co-ina procedûa ofiçiâ. Ségge e spéize pi-â tôre chò-u salâio di goardién êan covèrti da-a popolaçión di pàixi da-arénte.

## Lìsta de tôre
E tôre de goàrdia són difûze pe l'îzoa intrêga, scibén che in mezûa diferénte: defæti inta pàrte setentrionâle de Scîo, ciù montagnôza, a morfologîa do terén a garantîva za 'na çèrta proteçión e façilitæ d'avistaménto sénsa o bezéugno de tiâ sciù de tôre. A pàrte ciù a sùd, pe cóntra, a l'à de rîve a-o mâ ciù bàsse, óltre che ciù popolôze e rìcche aprêuvo a-a prezénsa de grénde coltivaçioìn de màstice, raxón pi-â quæ a ciù pàrte de tôre a se trêuva chi.

### Tôre costêe (''Vigles'')

### Âtre tôre

## Nòtte


## Bibliografîa
* 
* 

## Colegaménti estèrni
* 
* 
* 
* 

Categorîa:Scîo
Categorîa:Architetûe da Grêcia
Zenéixi