Albium Ingaunum

***Albium Ingaunum*** o ***Album Ingaunum*** a l'è stèta ina sitè da pupulasiùn ligü(r)e di Ingauni, ch'a ne faxeva da capitâle, daa pusisiùn ancù da identificà cun precixùn. Cunquistâ dai rumèi du 181 primma de Cristu, a l'è da velli fundâ turna intu seculu de doppu, pe' vegnì inte stu moddu u növu *[[municipium]]* de *[[Albingaunum]]*.

## Geugrafìa
A pusisiùn da capitâle di Ingauni a nu l'è ancù cunusciüa cun segü(r)essa, e pe'u mumèntu e ghe sun numma che de ipòtesi; dae funte stò(r)iche, specialmènte dau Strabùn, se recava numma che a sitè a se truvava a ina distansa de 370 stàddi da *[[Vada Sabatia|Sabata]]* (Vadu), che a sò votta a l'è dìta a 265 stàddi da *[[Genua]]* (Zena).

Fra e teurie mudèrne, a ciü ricu(r)ènte a l'è quella che a sitè a se truvesse in scia culìna du Munte, de d'âtu de Vaìn. Dai scâvi fèti lì s'è pe(r)ò descuèrtu numma che pôchi tuchetti de seramica du IV-III seculu primma de Cristu, e pe' sta raxùn lì nu s'è pusciüu cunfermà a pusisiùn in sciu Munte, scibèn ch'a rèsta quella ciü prubabile. U pusisiunamèntu in sciu Munte, survaelevàu e fassile da difènde, u sa(r)ea defèti quellu tipicu di castelèi ligü(r)i e, pe' de ciü, u l'ave(r)ea avüu da vixìn u sò pòrtu o, armenu, in aprôdu segü(r)u. De âtre puscibilitè i veghe(r)ean a pusisiùn de l*'[[oppidum]]* arbenganese in curispundènsa da sitè mudèrna, pe'a parte de pôcu survaelevâ au sò sèntru o ancù inti quartèi ciü a setentriùn, daa cianta dife(r)ènte dau rèstu d'Arbenga Veggia.

A ògni moddu, a pusisiùn da capitâle di Ingauni a nu l'è stèta u frütu du câxu, truvanduse int'in scitu ch'u gh'axeva ciü funsiùi e vantaggi strategichi. Favu(r)ìa daa presènsa da ciâna ciü estesa da Ligü(r)ia, a pusisiùn de *Albium Ingaunum* a ne vegnìva ascì dau fètu de truvâse aa bucca de ciü valè duve(r)èi cumme culegamèntu cun l'entrutèra e, de là du spartiègua, cu'a Cianü(r)a Padâna, che de prubabile e l'é(r)an traversèi zà de quelli tèmpi da impurtanti vìe de tranxitu. Da pöi, a l'estremitè da Ciâna au redossu du Munte se ghe duveva truvà in gurfu, duve(r)àu cumme pòrtu au segü(r)u dai vènti duminanti, e, de ciü, a capitâle cuscì missa a se truvava au sèntru d'in te(r)ito(r)iu pe'u ciü ünita(r)iu.

## Sto(r)ia
Nu gh'è de testimunianse in sce l'u(r)igine de *Albium Ingaunum*, cu'a sò fundasiùn ch'a duve(r)ea remuntà grossu moddu au periudu cumpresu fra u VI e u IV seculu primma de Cristu, quande e pupulasiùi ingaune e l'é(r)an rivèi a desvilüpà in'impurtante ma(r)ìna.

E primme mensiùi du tupònimu, de dund'u nu vegne u numme da sitè duve(r)àu fina au dì d'ancöi, e se trövan inti scrìti du Titu Liviu, du I seculu primma de Cristu. U tupònimu u se cumpune d'ina specificasiùn etnica, ch'a l'è in cè(r)u rife(r)imèntu aa pupulasiùn di Ingauni, e daa furma *Albium*, ligâ aa raixe *Alb-* ch'a se tröva ascì inte pa(r)egge sitè e paìsi d'u(r)igine pre-rumâna o de primma rumanisasiùn, cumme *[[Albium Intemelium]]* (Vintimìa), *[[Alba Docilia]]* (Arbisöa) e *[[Alba Pompeia]]* (Arba). L'interpretasiùn ciü cumüne du tupònimu a l'è dunca quella ch'a ghe da u sènsu de "sitè [capitâle] di Ingauni".

Cu'u tèmpu, *Albium Ingaunum* a l'è rivâ a avêghe ina sèrta impurtansa, fina a dutâse de mü(r)aje cumme regurdàu dau Plütarcu. Du 181 primma de Cristu a vegne dunca cunquistâ da l'armâ rumâna sutt'au cumandu du cunsu(r)e Lucius Aemilius Paullus, finèndu distrüta o in ruìna. Inti ànni 90-80 primma de Cristu a gh'è stèta a fundasiùn du *[[Castrum d'Arbenga|castrum]]* de *[[Albingaunum]]*, traciandu ascì e mü(r)aje sitadìne, u tüttu in pìna curispundènsa cun l'Arbenga du dì d'ancöi. A ògni moddu, intu periudu fra a cunquista e a rifundasiùn u ghe duveva zà êsse in primmu sèntru, frütu d'in acampamèntu tempuraneu o, fòscia, d'in paìse zà dutàu de *[[forum]]*, cumme pruàu in parte da di scâvi inte l'area urbâna, ch'i l'han descuèrtu de testimunianse du II seculu primma de Cristu.

## Nòtte


## Bibliugrafìa
* 
* 

Categorîa:Arbenga
Categorîa:Lìguri Antîghi
Categorîa:Çitæ antîghe