Traduçión (biologîa)

A **traduçión** ò **scìntexi protéica** a l'é, in biologîa, o procèsso co-o quæ inte çélole l'informaçión genética contegnûa into RNA mesagê (mRNA) a l'é convertîa inte de proteìnn-e. Infæti quésto mesàggio o l'é lezûo da ‘n ribozöma che, co-o reclutaménto di tRNA ligæ a speçìfichi aminoàçidi, o permétte a formaçión da cadénn-a polipeptìdica. In particolâ, l'informaçión genética a l'é codificâ da triplétte de nucleotìdi, dîte codoìn: dæto che e bâze azotæ són quàttro (adenìnn-a, guanìnn-a, citozìnn-a e timìnn-a, sostitoîa inte l'RNA da l'uracîle), e triplétte che se pêuan formâ són raprezentæ da 64 (4³) despæge conbinaçioìn.


Translation_1543.gif|Schematizaçión do mecanîximo da traduçión


## Stöia da decodificaçión do còdixe genético
Into 1961 i doî biochìmichi Marshall Nirenberg e Heinrich Matthaei àn conpîo o prìmmo pàsso vèrso a decodificaçión do còdixe genético co-a descovèrta che di mRNA artifiçiâli da lô prodûti, inserîi inte ‘n apòxito estræto batérico, vegnîvan tradûti in speçìfichi aminoàçidi: UUU o codificâva pe-a fenilalanìnn-a, AAA pe-a lisìnn-a, CCC pe-a prolìnn-a. 

Inti ténpi aprêuvo, gràçie a-e nêuve tècniche biochìmiche, s'é conpréizo a codìfica de âtri speçìfichi aminoàçidi (Thr, His, Asn, Gln) da triplétte contenénti adenìnn-a e citozìnn-a; inte l'èrco de pöchi ànni o quàddro de decodificaçión o l'é stæto dónca conpletòu e s'é descovèrto a corispondénsa tra ògni poscìbile codón e-o seu aminoàçido, insémme a-o ròllo di coscì dîti codoìn de *stop*.

Pe de ciù, l'asoçiaçión ch'a l'avégne tra-i ribozömi e-i tRNA ligæ a-i aminoàçidi a l'é stæta demostrâ da ‘n esperiménto do mæximo Nirenberg, ch'o l'à adêuviòu a capaçitæ de ‘n fìltro de nitrocellulôza de lasciâse atraversâ da tRNA e trinucleotìdi, ma de trategnî pe cóntra i ribozömi. Infæti, gràçie a l'ûzo de tRNA ligæ a fenilalanìnn-a marcâ radioativaménte e triplétte de UUU, s'é òservòu cómme in sciô fìltro restàsse caturòu o conplèsso formòu da ribozöma, trinucleotìde e tRNA-Phe.

## O còdixe genético
O còdixe genético o se conpónn-e de 64 despæge triplétte de nucleotìdi, di quæ 61 codìfican pe-i 20 aminoàçidi existénti, méntre i âtri 3 són dîti codoìn de *stop* percöse segnâlan a fìn da traduçión da proteìnn-a. In particolâ, i tréi codoìn de *stop* són UAA, UGA, UAG. O còdixe genético o prezénta træ caraterìstiche fondamentâli:

# o l'é universâ, sàiva a dî che ògni aminoàçido o l'é codificòu da-e mæxime triplétte in tùtti i òrganîximi vivénti;
# o l'é degeneròu, sàiva a dî chò-u mæximo aminoàçido o peu êse codificòu da ciù codoìn;
# o l'é ciæo, sàiva a dî che ògni codón o codìfica sôlo un speçìfico aminoàçido


File:06_chart_pu3.png|Tùtti i 64 poscìbili codoìn co-e seu corispondénse


## mRNA, tRNA e ribozöma
### O tRNA
A molécola do tRNA (RNA *transfer*) a se conpónn-e de ‘na cadénn-a de RNA ricegâ in ciù dógge gràçie a di ligàmmi a idrógeno. Ògni tRNA o prezénta doæ regioìn fondamentâli pe-o seu cónpito, ösæ o *scîto de ligàmme conplementâre pe l'aminoàçido* (CCA) in sce l’estremitæ 3’, e l'anti-codón, ch'o l'é a triplétta de nucleotìdi conplementâri a quélla in sce l'mRNA da inganciâ.

O procèsso de ingàncio de ‘n aminoàçido in sciô seu tRNA o l'avégne in doæ reaçioìn, l'ùnn-a e l'âtra catalizæ da l'enzìmma aminoacil-tRNA scintetâxi. Prìmma de tùtto l'aminoàçido, pe mêzo do consùmmo de ATP, o vénge asoçiòu a AMP a formâ ‘n intermêzo aminoacil-AMP. Inte ‘n segóndo ténpo, l'aminoàçido o végne stramuòu a l'estremitæ CCA in 3’ in sciô tRNA reçeivénte, méntre AMP o l'é relasciòu. 

A propòxito de l'acobiaménto do codón con l'anti-codón, méntre o ligàmme di prìmmi doî scîti o l'é ciù fòrte, into tèrso o l'é pe cóntra “destéizo” e dónca in quésta poxiçión avégne ciù de spésso di ligàmmi no convençionâli co-e bâze. Coscì, prezénpio, l'anti-codón do tRNA-Phe AAG o s'ingància no sôlo a-o corispetîvo UUC, ma a UUU ascì, zaché a bâze azotâ inta tèrsa poxiçión a l'é mêno rigorôza (in ingléize a l'é dîta *wobble base* “bâze balænn-a”).


File:Charge_tRNA.png|O procèsso de caregaménto do tRNA
File:WobbleBasePairs.jpg|I acobiaménti de “bâze balænn-e”


### O ribozöma
O ribozöma o l'é formòu da ‘na subunitæ magiô e da ‘na subunitæ minô, tùtte e doæ conpòste da rRNA e proteìnn-e. In bâze a-a velocitæ de preçipitaçión con ultraçentrifugaçión, i ribozömi són dîti 70S inti procariöti e 80S inti eocariöti; in particolâ:

# i ribozömi procariòtichi 70S conpréndan 'na subunitæ minô 30S (fæta de rRNA 16S e proteìnn-e) e ‘na subunitæ magiô 50S (fæta de rRNA 5S, 23S e proteìnn-e);
# i ribozömi eocariòtichi 80S conpréndan ‘na subunitæ minô 40S (fæta de rRNA 18S e proteìnn-e) e ‘na subunitæ magiô 60S (fæta de rRNA 5S, 28S, 5.8S e proteìnn-e).

‘Na çélola cómme Escherichia coli a possêde in média 20.000 ribozömi pöcasæ e-a màssa de quésti a raprezénta o 30-50% da màssa sécca conplescîva da çélola. A ògni mòddo, o nùmeo di ribozömi o corispónde a-a condiçión metabòlica da çélola e inti câxi de âta ativitæ o peu montâ ànche a divèrsci milioìn.


File:Ribosome_Structure.png|E divèrse strutûe di ribozömi eocariòtico e procariòtico
File:Ribosome_shape.png|O ribozöma 70S de Escherichia coli, co-a subunitæ magiô in rósso e quélla minô in bleu


### L'RNA mesagê (mRNA)
L'RNA mesagê (mRNA) o l'é o prodûto da trascriçión, sàiva a dî quéllo tìpo de RNA depoxitâio de l'informaçión genética contegnûa into DNA, ch'a l'à da êse spedîa a-i ribozömi pe-a scìntexi de proteìnn-e. Dæto che i gêni procariòtichi són òrganizæ pe-a ciù pàrte in operoìn, quésti codìfican pe ciù proteìnn-e, ciaschedùnn-a de quæ a l'é tradûta da-i ribozömi da ‘n scîto de inàndio indipendénte (són dîti gêni policistriònichi). Pe cóntra, i gêni eocariòtichi no són òrganizæ in operoìn e codìfican ùnn-a sôla proteìnn-a co-o seu séncio scîto de inàndio (són dîti gêni monocistriònichi).

I scîti de inàndio inti RNA procariòtichi són caraterizæ da-a sequénsa Shine-Dalgarno, ch'a végne prìmma do codón de inàndio AUG. Infæti, l'acobiaménto de bâze tra-a sequénsa Shine-Dalgarno e ‘na sequénsa conplementâre in sce l'rRNA a permétte de aliniâ l'mRNA in sciô ribozöma. In càngio, i mRNA eocariòtichi se lîgan a-a subunitæ minô do ribozöma pe mêzo do capùsso (in ingléize dîto *cap*) de 7-metilguanosìnn-a in sce l'estremitæ 5’: o ribozöma o côre dapeu lóngo l'mRNA, scìn a intopâ ‘n codón de inàndio AUG, in corispondénsa do quæ l'é tradûto l'aminoàçido metionìnn-a.


Immaggine:Shine-Dalgarno sequence-es.png|A sequénsa Shine-Dalgarno in sce l'mRNA procariòtico
Immaggine:5' cap labeled.svg|O capùsso de 7-metilguanosìnn-a in sce l'estremitæ 5’ do mRNA eocariòtico


A diferénsa di procariöti, inti eocariöti l'mRNA o l'asùmme ‘na strutûa çircolâ a càoza de l'interaçión tra-e proteìnn-e che lîgan o poli-A in sce l'estremitæ 3’, eIF-4G e eIF-4E in sciô capùsso de l'estremitæ 5’.


File:TransInit.png|L'inàndio da traduçión in sce ‘n mRNA çircolâ eocariòtico 


## O procèsso da traduçión
O procèsso da traduçión o l'avégne in tréi moménti:

# inàndio: o ribozöma o lîga l'mRNA in sciô codón de inàndio
# alongaménto: a cadénn-a polipeptìdica a s'alónghe pe l’azónta de aminoàçidi l'un aprêuvo a l'âtro
# terminaçión: quànde o ribozöma o l'intóppa ‘n codón de terminaçión, o polipeptìde o l'é relasciòu

Into procèsso da traduçión l'intervêgne ‘na série de fatoî de traduçión, ösæ de proteìnn-e che guìddan o ribozöma inti tréi moménti da traduçión, sàiva a dî l’inàndio (IF inti procariöti e eIF inti eocariöti), l’alongaménto (EF inti procariöti e eEF inti eocariöti) e-a terminaçión (RF inti procariöti e eRF inti eocariöti). 

Pe de ciù, a traduçión a peu êse ànche arestâ da speçìfiche molécole: in sce quésto fenòmeno se bâza o fonçionaménto di antibiòtichi, che goàstan a scìntexi de proteìnn-e inti procariöti (prezénpio, a streptomicìnn-a, ch'a frénn-a l'inàndio da traduçión e-a caxónn-a di eroî de letûa, ò a tetraciclìnn-a, ch'a frénn-a o ligàmme di aminoàçidi a-o tRNA).

### L'inàndio
Inti batéri, a subunitæ minô 30S do ribozöma a végne asoçiâ a di divèrsci fatoî de inàndio (IF-1, IF-2/GTP, IF-3) e dòppo avéi trovòu a sequénsa de Shine-Dalgarno a se poxiçiónn-a in sce l'mRNA, dónde o récluta o tRNA con l'aminoàçido metionìnn-a in corispondénsa do codón de inàndio AUG. A quésto pónto i fatoî de inàndio són relasciæ e-a subunitæ magiô 50S a se unìsce a-a subunitæ minô, a formâ o ribozöma conplêto.

Inte çélole eocariòtiche, i fatoî de inàndio eIF3 e eIF1A se lîgan a-o prinçìpio a-a subunitæ minô 40S do ribozöma: o metionil-tRNA inandiatô o l'é ligòu da eIF2 (conplesòu con GTP) e insémme a eIF1 o fórma ‘n conplèsso in sciâ subunitæ 40S. A quésto pónto l'mRNA o l'é portòu a-a subunitæ 40S gràçie a l'intervénto de âtri fatoî de inàndio e-a subunitæ do ribozöma a scôre lóngo l'mRNA pe identificâ o prìmmo codón de inàndio AUG: tâ scoriménto o domànda energîa e-o l'é dónca asoçiòu a l'idrölixi de ATP. Cómme végne conosciûo o codón AUG de inàndio, eIF5 o l'indûxe l'idrölixi de GTP ligòu a eIF2, a-a quæ va aprêuvo o relàscio de eIF2 conplesòu con GDP e di âtri fatoî de inàndio. A sububitæ magiô 60S do ribozöma a s'unìsce dónca a-a subunitæ 40S, suportâ da l'idrölixi de GTP. 

Pe êse riconosciûo da-o ribozöma e fa comensâ a formaçión da cadénn-a polipeptìdica, inti eocariöti o codón de inàndio AUG o dêve êse conpréizo inte ‘na sequénsa de consénso dîta sequénsa de Kozak. Quésto grùppo de nêuve nucleotìdi, inti quæ l'é incorporòu o codón AUG (CCACCAUGG), o l'à ‘n ròllo pægio a quéllo da sequénsa Shine-Dalgarno inti procariöti. De deviaçioìn inta série di nucleotìdi infloénsan sôlo l'eficénsa do riconosciménto, a condiçión che no ségge tocòu o mæximo codón de inàndio, ma l'é ciæo che di cangiaménti conscisténti pêuan inpedîlo ascì. O procèsso da scìntexi protèica o l'é regolòu da vàrri mecanîximi e dötréi de quésti inmàscheran pròpio a sequénsa de Kozak, in mòddo da cangiâ o scignificòu do trascrîto e dónca o prodûto da seu traduçión. Prezénpio, e çélole umànn-e adêuvian tâ mecanîximo pe-o gêne CDKN2A, dôve a mæxima región a peu êse lezûa in INK-4a òpû in ARF: quéste doæ proteìnn-e fan l'ùnn-a e l'âtra da sopresoî tumorâli, ma se distìngoan pe divèrse sequénse di aminoàçidi, determinæ da letûe de quàddri divèrsci in pàrte soviapòsti.

### Alongaménto e terminaçión
O ribozöma o prezénta tréi scîti de ingàncio pe-o tRNA, dîti P (*peptidyl*), A (*aminoacyl*) e E (*exit*). O metionl-tRNA inandiatô o se poxiçiónn-a prìmma de tùtto into scîto P e dapeu o segóndo aminoacil-tRNA o l'é portòu a-o scîto A pe mêzo de idrölixi de GTP. A quésto pónto se fórma ‘n ligàmme peptìdico, ch'o pòrta o stramûo da metionìnn-a in sce l'aminoacil-tTNA into scîto A. O ribozöma o se méscia alôa de tréi nucleotìdi lóngo l'mRNA: quésto moviménto o stramûa o peptidil-tRNA a-o scîto P e-o tRNA descàrego a-o scîto E, méntre o scîto A o l'é lasciòu vêuo pe riçéive o tRNA con l'aminoàçido aprêuvo. O stramûo di tRNA inti scîti da subunitæ magiô do ribozöma o l'é mediòu da EF2 e-o l'é acobiòu a l'idrölixi de GTP. 

O codón de *stop*, quànde intopòu da-o ribozöma, o màrca a fìn da traduçión e-o récluta ‘n fatô de relàscio che, quànde o se poxiçiónn-a into scîto A, o permìtte a terminaçión da traduçión. Infæti, a quésto pónto l'é indûto l'idrölixi do ligàmme tra l'ùrtimo aminoàçido e-o tRNA, in mòddo chi-â cadénn-a polipeptìdica tradûta a ségge relasciâ e-o conplèsso ribozòmico o se desmónte.


Elongation der Translation.png|thumb|L'alongaménto da traduçión


Ògni mRNA o l'é tradûto da ‘na série de ciù ribozömi, a formâ ‘n asoçiaçión ch'a l'é dîta polizöma: méntre se méscian da l'estremitæ 5’ vèrso quélla 3’, i ribozömi lézzan insémme o mæximo mRNA e scitetîzan a-a spedîa ciù còpie da mæxima proteìnn-a.


File:Multiple Ribosomes Translation Protein Synthesis.png|Un polizöma 


## O contròllo e-a tenporizaçión do GTP
L'erô do procèsso da traduçión o l'é pægio a 1/10⁴ codoìn tradûti pöcasæ e no l'é ‘n câxo s'o coincìdde con quéllo da trascriçión, dæto che i doî mecanîximi són arivæ a-a mæxima eficénsa pe raxoìn evolutîve, téize a-o mêgio rapòrto tra precixón e economîa de risórse. L’afinitæ tra-e bâze in sciâ quæ s'arêze tùtto o scistêma a l'é determinâ da-a formaçión termodinamicaménte ciù stàbile di acobiaménti e tâ stabilitæ a l'é provâ da-o séncio mantegnî do ligàmme into ténpo. Quésta tenporizaçión, ch'a permétte o contròllo da precixón inte l'acobiaménto tra o codón e l'anti-codón, a l'é detâ da l'idrölixi do GTP, ch'o fa dónca da relêuio pe-o procèsso. Infæti, quànde into scîto A s'inserìsce ‘n tRNA, o s'incràsta insémme a quésto EF-Tu ascì (inti eocariöti EF1), ‘na GTPâxi ch'a permétte l'idrölixi do GTP in sciô scîto catalìtico: a reaçión a l'avégne inte ‘n èrco de ténpo relativaménte lóngo (100 ms pöcasæ), into quæ e bâze se pêuan acobiâ in mòddo abàsta acuòu. 

Pe de ciù, o GTP o l'à ‘n âtro ròllo fondamentâle inta traduçión: avegnûo o ligàmme de EF-G (EF2 inti eocariöti) a-o ribozöma, defæti, l'idrölixi de GTP a càoza ‘n riarangiaménto da strutûa do ribozöma, ch'o fa corî drénto quésto o mRNA in traduçión giùsto de tréi nucleotìdi. 


File:EF-Tu cycle.png|O ròllo cìclico de EF-Tu inta traduçión 
File:EF-G, mRNA, and tRNAs in POST state PDB 4W29.gif|O conplèsso formòu da ribozöma 70S co-o tRNA into scîto P (cô do çetrón), o tRNA into scîto E (vèrde), l'mRNA (giâno) e EF-G (rósso)
 

## L'asoçiaçión di tRNA a-i aminoàçidi
Ànche into câxo de l'asoçiaçión tra-i tRNA e i seu aminoàçidi, pe-e mæxime raxoìn de natûa evolutîva, a precixón do procèsso a prevédde ‘n pægio tàscio de erô de 1/10⁴ acobiaménti. In particolâ, e tRNA-scintetâxi lîgan i tRNA e ghe asóçian l'aminoàçido segóndo o scistêma do dóggio siâso: l'aminoàçido o l'é seleçionòu prìmma de tùtto pe dimensción pe mêzo do pertûzo de ativaçión, ch'o scàrta sólo quélli ciù gréndi. L'aminoàçido o l'é dapeu sforzòu into pertûzo de contròllo, che pe grandéssa o no consénte o pasàggio de quéllo corètto: se dónca l'aminoàçido o l'atravèrsa quésto segóndo pertûzo, o seu ligàmme co-o tRNA o végne idrolizòu e-o l'é relasciòu.


File:General aminoacyl-tRNA synthetase.jpg|A strutûa de ‘n aminoacil-tRNA scintetâxi 
File:Double-sieving-defective-aminoacyl-tRNA-synthetase-causes-protein-mistranslation-and-affects-ncomms6650-s2.ogv|L'aminoacil-tRNA-scintetâxi co-ìn scistêma a dóggio siâso amagagnòu a caxónn-a a traduçión erâ de proteìnn-e, ch'a conprométte a fixiologîa da çelola e-o svilùppo: a drîta, de mósche che esprìmman αA456G muòu móstran ‘n’abilitæ de aranpinâse redûta in paragón a quélle a-a mancìnn-a, che esprìmman o tìpo sarvægo α-PheRS.


## Regolaçión traduçionâle
Dötræ proteìnn-e pêuan dirìzze o procèsso da traduçión pe regolâla, in quànte lîgan de speçìfiche sequénse in sce l'mRNA pe modolâ l'inàndio e l’eficénsa da scîntexi protéica. Prezénpio, l'mRNA pe-a traduçión da færitìnn-a, ösæ a proteìnn-a ch'a stîva o færo drénto a çélola, a contégne ‘n *eleménto de respòsta a-o færo* (IRE) vixìn a-o capùsso de l'estremitæ 5’. In prezénsa de bónn-a provixón de færo, a traduçión de l'mRNA a va avànti in mòddo regolâre; a ògni mòddo, quànde o færo o l'é ræo o no dêve ciù êse stocòu e alôa a proteìnn-a IRP (*proteìnn-a regolatöia do færo*) a se lîga a l'IRE pe inpedî a traduçión de l'mRNA.


File:Transferrin cycle.png|thumb|O çîclo da transfærìnn-a


Pe de ciù, dötréi represoî traduçionâli pêuan ligâ e sequénse no tradûte a l'estremitæ 3’ e inibî a traduçión pe mêzo do ligàmme co-o fatô de inàndio eIF4E asoçiòu a-o capùsso de l'estremitæ 3’. Quésto mecanîximo o no permìtte a traduçión perché o l'inpedìsce o ligàmme de eIF4E con eIF4G, ch'o l'avégne into conplèsso de inàndio normâle.

In azónta a-e proteìnn-e, ànche i miRNA (micro-RNA) àn un ròllo de regolaçión da traduçión. Dòppo che ciaschedùnn-a de doæ cadénn-e acobiæ de miRNA dóggio se asòçia co-ìn RISC (*conplesso scilençiatô indûto da RNA*), alôa a se destàcca e-a peu instraddâ o RISC a l'mRNA conplementâre pe fâlo vegnî inatîvo. In particolâ, pe-o sòlito o mRNA o végne tagiòu quànde o miRNA o s'accóbbia arêo co-o seu bersàggio, méntre quànde l'acobiaménto de bâze o no l'é conplêto a traduçión a l'é sôlo reprèssa.


File:SiRNA mechanism.2.png|A formaçión di miRNA


## Bibliografîa
* 

## Âtri progetti

## Conligaménti estèrni
Categorîa:Biologîa