open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
E

**E** (minóscolo **e**) a l'é a quinta létia de l'alfebêto latìn e di seu derivæ. A s'é evolûa da létia greca èpsulön (Ε ε) e gh'a di origine comûni co-e létie çirilliche Е е e Э э.

Inte parlæ liguri a raprezenta i soin  e 

## Vôxe corelæ
* Æ

## Atri progètti

Categorîa:Letie latinn-e
Ca de anime

A **Ca de anime** (inta sò italianizaçion: *Casa delle anime*) a l'é 'n'abitaçion da zöna di Vôtri (Çittæ metropolitann-a de Zena), chi, secondo unn-a lezénda metropolitann-a, a l'é ògetto di ativitæ paranormâli, dovûa a-o passòu do cazamento.
  
## Descriçion e stòia

## Conligaménti estèrni
* Ca de anime Voltri, http://www.inchiostrofresco.it/blog/ 2017/04/07.
* Luoghi abbandonati. Casa anime Voltri, https://www.notizie.it/.

Categorîa:Architetûe de Zêna
Categorîa:Tradiçioìn da Ligùria
Æ

**Æ** (minóscolo: **æ**) a l'é un grafema formòu da-e létie ''a'' e ''e''. A l'é nasciûa da-o dittongo latìn *ae*, pe dapeu êse adotâ inte léngoe scandinave e inte l'antigo ingleize a-o pòsto da runn-a *ansuz* (ᚨ). Ancheu a l'é 'deuviâ inti alfabêti islandeize, fareueize, norvegeize, daneize, e coscì anche in dötrei alfabeti çirillici comme quello osséto. 

A létia æ a l'é tra quelle 'deuviæ pe a trascriçion da parlâ zeneize, a s'é svilupâ graficamente da-i dittonghi *ae* e ai, e a raprezenta 'na *[[e]]* averta longa.

## Vôxe corelæ
* A
* E
* Œ

## Atri progètti

Categorîa:Letie latinn-e
Lengoa istriòta

L**Istriòto** (*istrioto*), ciamòu **léngoa istroromànsa** ascì, o l'é 'na léngoa romànsa do grùppo italo-dàlmata, parlâ inte l'Ìstria. O l'é parlòu da ciù ò mêno 1.300 persónn-e (de quæ 400 cómme prìmma léngoa); ségondo l'UNESCO a l'é a 16ª léngoa tra quélle "estremaménte a réizego" in Eoröpa.

O l'é 'na léngoa romànsa outòctona de l'Ìstria de sótta, diferénte da-o dialétto istrovéneto (istriàn ò véneto d'Ìstria) e da l'istrorumêno (léngoa romànsa de levànte ch'a fa pàrte do grùppo lengoìstico rumêno). O l'é parlòu, squæxi sôlo che cómme segónda léngoa ò cómme léngoa de famìggia, da 400-900 persónn-e inte l'Ìstria de sótta, e ancón da pöche migiæ de pròfughi e ézuli istrién spantegæ in Itàlia, tra i quæ se ségnalan pe 'n çèrto gràddo de conpatéssa e conservaçión a comunitæ de Trièste, quélle de Gorìçia e Grado, quélla de Turìn e-e comunitæ de Fertilia e Maristella into Comùn de Alghero in Sardégna, e into móndo.

## Stöia
L'istriòto, segóndo o Matteo Bartoli e d'âtri lengoìsti, o l'à e sò réixe stòriche inta decixón de l'Aogùsto d'insediâ i veterâni do sò ezèrcito vitoiôzo into teritöio de Pöla (*Pietas Julia Pola*, *Pollentia Herculanea*), ch'o l'andâva da-o Canâ de Leme (Limes) scìnn-a l'Arsa. Sti legionâi chi, che ne vegnîvan pe-o ciù da l'Abrùsso e da-a Póggia, se són mescciæ co-i Illiri (ò véneto-illìrichi, i *Histri*) outòctoni de l'Istria e do vixìn Quarnêro, e àn dæto òrìgine a-o pòpolo e a-a coltûa istriòta de l'Ìstria de sótta.

## Variànte
A-a giornâ d'ancheu inta léngoa istriòta gh'é ste sêi variànte chi:
* **Valéize**, parlâ a Valle
* **Rovignéize**, parlâ a Rovigno
* **Bunbaro**, parlâ a Dignano
* **Scisanéize**, parlâ a Sissano
* **Fazanéize**, parlâ a Fasano
* **Gallezanéize**, parlâ a Gallesano 

## Gramàtica
### Vèrbi
**Êse (''Ièsi'')**

## Nòtte


## Âtri progètti

## Ligàmmi de fêua
* 
* 

Istriöto
Categorîa:Croàçia
Categorîa:Slovénia
Computer

Un **computer** o l'é 'na machina ch'a peu elaborâ di conplesci calcoli matematichi e âtre elaboraçioin dæti, comme l'elaboraçion di testi, a gestion di database, o rendering de inmagini a træ dimenscioin e âtro ancon.

## Âtri progètti

Categorîa:Informatica
Software

O software o l'é l'informaçion ò e informaçioin - deuviæ da un ò ciù scistemi informatichi - memorizæ in sce un ò ciù sopòrti informatichi che peuan ese un ò ciù programmi ò dæti, òpure 'na conbinaçion de questi doî. 

O termine o l'é deuviòu in òpoxiçion a hardware (a conponente fixica de 'n scistema de calcolo), ch'o rende poscibile l'ezegoçion do software. Co-o pasâ do tenpo son stæti deuviæ atri termini pe descrive i conponenti de 'n computer, comme firmware. O sufisso *-ware* (o quæ scignificâto o l'é «conponente») o vegne adeuviòu in âtre pòule ascì pe indicâ particolâ tipi de programmi in fonçion do ròllo chi gh'an inte 'n scistema de calcolo (prezenpio middleware), do tipo de licensa co-i quæ vegnan distriboîi (freeware, shareware), ò de l'ediçion e ancón âtro.

## Âtri progètti

Categorîa:Informatica
Scistema òperativo

Un **scistema òperativo** (abreviou in **SO**), in informatica, o l'é 'n software de scistema ch'o gestisce e risorse hardware e software da machina, ch'o fornisce serviççi de baze a-i software instalæ.

Tra i scistemi òperativi pe computer atrovemmo Microsoft Windows, macOS, Chrome OS, e distribuçioin GNU/Linux, scistemi Unix-like, scistemi BSD. Pe dispoxitivi mòbili (comme smartphone e tablet) atrovemmo Android, iOS, Windows Phone.
## Colegaménti estèrni

Categorîa:Informatica
Mozilla Foundation

A **Mozilla Foundation** (in lìgure: Fondaçion Mozilla) a l'é 'na òrganizaçion sénsa fin de goâgno fondâ pe sopòrtâ e fornî l'òrganizaçion e a direçion do progetto open source Mozilla. 

L'òrganizaçion a cordina o rilascio de verscion do software Mozilla, a stabilisce e linie guidda a-a bâze do processo de svilùppo, a mantegne l'infrastrutûa de bâze necesâia e fâ travagiâ diversci programatoî pagæ. Gh'à sêde inti Stati Unîi d'América, in Califòrnia.

## Âtri progètti

Categorîa:Informatica
Linux

Linux (/ˈlinuks/, prononçia ingleize [ˈlɪnʊks]) a l'é 'na famiggia de scistêmi òperativi de tipo Unix-like, pubricæ in tante poscibili distribuçioin, ma che gh'an in comune o mæximo kernel Linux.
## Descriçion e stöia
Ancheu tante societæ inportanti into canpo informatico comme Google, IBM, Oracle Corporation, Hewlett-Packard, Red Hat, Canonical, Novell e Valve svilùppan e pùbrican scistêmi Linux.

## Âtri progètti

Categorîa:Informatica
HTML

In informatica, l'HyperText Markup Language (HTML; traduçion leterale: lengoaggio a marcatoî pe ipertesti) o l'é un lengoaggio de markup. Nasciûo pe-a formataçion e inpaginaçion de documenti ipertestoali disponibili into web 1.0, ancheu o l'é prinçipalmente adeuviòu pe-o dizacobiamento da strutûa lògica de 'na pagina web (definîa aponto da-o markup) e-a seu rapresentaçion, gestia co-i stîli CSS pe adatâse a-e nêuve esigense de comunicaçion e pubricaçion in sce Internet.

L'HTML o l'é 'n lengoaggio de pùbrico dominio, a quæ scintasci a l'é stabilîa da-o World Wide Web Consortium (W3C). HTML o l'é derivòu da-o SGML, un meta-lengoaggio ch'o serve pe-a definiçion de lengoaggi pe prodûe documenti destinæ a-a trasmiscion in formòu eletrònico. A verscion atoâle, a quinta, a l'é stæta rilasciâ da-o W3C into òtobre 2014.

A caxon prinçipâ che à portòu o W3C e i seu menbri a svilupâ HTML5 a l'êa a necesitæ de fornî diretamente e fonçionalitæ che ean primma disponibili con de-e estenscioin pròpietâie feua da-i browser, comme Adobe Flash e scimili. Un segondo òbietîvo che gh'aivan i svilupatoî o l'êa de garantî 'na magiô conpatibilitæ tra i diversci browser, indipendentemente da-a piataforma software adeuviâ, e in mòddo da anâ derê a l'espanscion do mercòu di dispoxitivi mòbili.

## Atri progetti

Categorîa:Informatica
Prescidenti da Ligûria

O **Prescidente da zonta regionâle ligure** o l'é elezûo co suffragio universâle. Da-o 1970 (anno de l'istituçion da zonta) a-o 1999 o prescidente o l'êa çernûo into conseggio regionale. 

## Prescidenti

## Colegamenti estèrni
* https://www.regione.liguria.it/

Categorîa:Liguria
Categorîa:Politica
Hardware

L**'hardware** a l'é a parte fixica de 'n computer, saiva a dî tùtte quelle parte eletròniche, eletriche, mecaniche, magnétiche e òtiche che ne consentan o fonçionamento.

## Atri progètti

Categorîa:Informatica
Unix

## Descriçion e stöia
**Unix** (registròu in mòddo ofiçiâ comme **UNIX**) o l'é 'n scistema òperativo portabile pe computer inandiòu da 'n grùppo de riçerca di laboratöi AT&T e Bell Laboratories, inti quæ gh'êa a l'iniçio anche Ken Thompson e Dennis Ritchie. Stòricamente o l'é stæto o scistêma òperativo ciù adeuviòu in scî scistêmi mainframe a partî da-i anni 70.

## Âtri progètti

Categorîa:Informatica
Classic Mac OS

**"Classic" Mac OS** o l'é stæto o primmo scistema òperativo da Apple dedicòu a-i computer Macintosh. O nomme o l'é l'acrònimo de *Macintosh Operating System*. O grùppo de svilùppo ch'o l'à realizòu segge l'hardware che o software do progetto Macintosh o conprendeiva Bill Atkinson, Chris Espinosa, Joanna Hoffman, George Crow, Burrell Smith, Jerry Manock, Jef Raskin e Andy Hertzfeld.

## Descriçion
O nomme Mac OS in veitæ  o l'é riferîo a dôe famiggie de scistêmi òperativi, ma se no se specifica a famiggia, se intende de spesso a primma:
* O **"Classic" Mac OS**, ch'o l'é o scistêma òperatîvo montòu into primmo modello de Macintosh do 1984 e e seu evoluçioin into tenpo scinn-a o 2001 (òua o no l'é ciù svilupòu). O primmo computer c'o l'à deuviòu a primma verscion de Mac OS Classic o l'é stæto o Macintosh 128K. In cangio l'ùrtima verscion a l'é sciortîa o 5 dexenbre 2001 co-o Mac OS 9.2.2.
* macOS, primma ciamòu "**OS X**" e "**Mac OS X**" (saiva a dî "dêxe" inti numeri de Romma), conpletamente riscrîto e bazòu in sciô microkernel Mach + BSD, comercializòu a partî do 2001. Da-a verscion OS X Mountain Lion o cangia o nomme in "*OS X*". I nommi in còdice de verscioin ean de longo riferîi a grendi felini, ma da verscion OS X Mavericks, i nommi ean di leughi di Stati Unîi d'América. Da-a verscion 10.12 Sierra, prezentâ a-a WWDC 2016, o l'à cangiòu torna o nomme in "macOS".

## Âtri progètti

Categorîa:Informatica
L'Aja

**L'Aja** (*Den Haag* ò *<nowiki/>'s-Gravenhage* in olandéize, prononçiòu rispetivaménte  e ) a l'é 'na çitæ de 553.306 abitànti in sciâ còsta de ponénte di Pàixi Bàsci, capitâle da provìnsa de l'Òlànda do Sùd. A l'à 'na popolaçión metropolitànn-a de ciù de un milión de persónn-e e a l'é a tèrsa çitæ di Pàixi Bàsci pe abitànti. A l'é a sêde do govèrno e a rescidénsa da famìggia reâ, co-i palàççi Noordeinde e Huis ten Bosch. Tùtte e anbasciæ són da-arénte a-o gràn palàçio do parlaménto, o Binnenhof. Into quartê de Scheveningen, arénte a-o Mâ do Nòrd, gh'é bén bén d'abèrghi e demôe pe-i turìsti. 

A çitæ a l'é conosciûa p'êse o céntro de òrganizaçioìn internaçionâli cómme o Tribunâ Penâle Internaçionâle (*International Criminal Court*), a Córte Internaçionâle de Giustìçia (*International Court of Justice*) e i tribunæ speciâli pò-u Lìbano e l'ecs-Iogoslàvia. A l'Aja gh'àn a sêde l'Ofìçio Eoropêo di Brevétti e l'Agençîa Spaçiâle Eoropêa ascì.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn
### Stràdde

### Ferovîe

### Ariopòrti

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 

Categorîa:Paixi Basci
Categorîa:Çittæ d'Europa
Cambridge

**Cambridge** (in ingléize prononçiòu ) a l'é 'na çitæ universcitâia e distréito no-metropolitàn de l'Inghiltæra, *[[county town]]* do Cambridgeshire. A se trêuva lóngo o córso do sciùmme Cam, ciù ò mêno 89 chilòmetri a nòrd de Lóndra. A-o censiménto do 2021, a sò popolaçión a l'êa de 145.700 abitànti. Cambridge a l'é stæta 'n inportànte céntro comerciâle inte époche di Români e di Vichìnghi, a tùtte e mainêe gh'é stæto di retrovaménti che remóntan scìnn-a l'Etæ do Brónzo. I prìmmi statûti çitadìn són stæti reconosciûi into sécolo XII, scibén chò-u modèrno tìtolo de çitæ o l'é stæto conferîo sôlo do 1951.

A çitæ a l'é bén bén conosciûa p'êse a sêde de l'Universcitæ de Cambridge, fondâ do 1209 e tra e mêgio universcitæ a-o móndo. E sò construçioìn inclùddan a capélla do King's College, o laboratöio Cavendish e a Bibliotêca Universcitâia de Cambridge, unn-a de bibliotêche ciù grénde de móndo. O panoràmma da çitæ o l'é dominòu da-i cazaménti de l'universcitæ, da-e pìsse da gêxa de Nòstra Scignôa e di Màrtiri Ingléixi e da-a çiminêa de l'Uspiâ Addenbrooke. L'Anglia Ruskin University, nasciûa da-a Cambridge School of Art e da-o Cambridgeshire College of Arts and Technology, a gh'à chi o sò campus prinçipâ ascì.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse

Immaggine:King's College Chapel from The Backs, Cambridge, UK.jpg|O King's College co-a sò famôza capélla
Immaggine:Trinity College - Great Court 02.jpg|A Great Court do Trinity College
Immaggine:ChristsCollege Overhead.jpg|Vìsta aéria do Christ's College
Immaggine:Cambridge - St John College - New Court.jpg|Vìsta do St John's College


## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn
### Stràdde

### Ferovîe

### Ariopòrti

## Aministraçión
### Binelàggi
* 
* 
* 

## Nòtte


## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 
* 

Categorîa:Inghiltæra
Categorîa:Çitæ do Régno Unîo
Paiscion

**Paisción** (*Apparizione* in italiàn) o l'é un quartê de Zêna.

## Giögrafîa
O vêgio pàize o s'atreuva a-i pê do Monte Fasce, a l'altéssa de 200&nbsp;mt. Vèrso o Levante gh'é o Monte Möo, e da lì se vedde tutto o Gorfo Paradizo finn-a Portofin.

## Stöia
A-a giornâ d'ancheu Paisción a fá parte da Grande Zêna, ma finn-a a-o 1926 o l'êa comune outònomo e o l'aministrâva ascí e zöne de Premànego e San Déxidêio, co-i confìn co-a çitæ che pasâvan a valle de Nasche. 

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Coltûa
A gêxa a l'é a-o céntro do pàize, e da quæxi tutte e pàrti se peu gödî de 'na vista beliscima in sce Zêna e o mâ. O poêta Zeneize ciù avoxòu, o Doardo Firpo, o g'a dedicou 'na bella poêxîa, che a contégne o vèrso: "Paisción, tutto sospéizo in sce 'na riga d'âia".
De d'âto a-o pàize, montando vèrso o monte Fasce, se peu amirâ o santoâio da Madonna de Fatima.
'Na vòtta Paisción o l'êa in centro da canpàgna e i ciù tanti abitanti êan agricoltoî, ma òua o l'é 'na zöna rescidensiâle. I èrboi d'öia son a magioransa e l'öiâ, drento a 'na galeria c'a l'êa un refùggio anti-aéreo a-o ténpo de goæra, o travaggia neutte e giorno. Ciù in èrto i bòschi de castàgne son scìmili a quelli che se peuan atrovâ inte tutta a Ligùria.

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn

## Âtri prògetti

Categorîa:Quartê de Zêna
MacOS

**macOS** (pronónçia in ingleize [/mæk oʊ/]]), prìmma nòtto comme **OS X** e comme **Mac OS X** o l'é o scistêma òperativo svilupòu da Apple Inc. pe-i computer Macintosh. O l'é nasciûo do 2001 pe conbinâ l'interfaccia uténte de l'òriginâio Mac OS con l'architetûa de 'n scistêma òperativo de derivaçion UNIX da famiggia BSD.

O nomme adeuviòu scin a verscion 10.7.5 o l'êa Mac OS X, pöi o l'é cangiòu in MacOs, da no confóndise con Mac OS, quest'ùrtimo difæti o l'é nasciûo do 1984 co-i prìmmi computer Apple.

## Âtri progètti

Categorîa:Informatica
Lima (aziénda)

A **Lima S.p.A. (Modelli Lima)** a l'é stæta 'na dìtta de Vicensa che da-a meitæ di anni 1950 fìn a-o 2004 a l'à realizòu modellismo feroviàrio. O màrco Lima o l'é ancón òua in ûzo.

A Lima a l'êa 'na màrca popolâ e econòmica into mercòu de quell'época, che a riproduceva modélli prinçipalménte inta scala H0 (1:87), ma ànche inta scala N (1:160) e 0 (1:45). Esportâva in squæxi tùtta Euròpa, Stati Unïi d'America e Sud America, Australia e Sudafrica. Pe-o mercòu do Regno Unïo a produceva rotàbili inta scala 00 (1:76,2). 

## Stöia

## Galerîa d'inmàgine

Lima Locomotore SNCF.jpg|Un locomotô SNCF diesel da fìn di ànni setànta, realizòu in plàstica.
Klip & Lego.jpg|Un confrónto fra un món da LEGO (a scinìstra) e un Klip, prodûto da Lima (a dèstra); i moìn di doî màrchi êan conpatìbili fra de lô.


## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* Hornby Italia: Propietâia do marchio Lima e on-line co-a nêuva produçión Hobby Line
* Lima Tribute: Scîto italiàn dedicòu a-a stöia e a-a produçión da Lima made in Italy

Categorîa:Inpréize
Natalino Otto

Nasciûo a Coghêuo do 1912 cómme Natale Codognotto e mòrto a Milàn do 1969, o l'é stæto 'n cantànte, produtô e editô muxicâle, e o prìmmo a portâ o Swing in Italia.

## Cariêra
O l'à incomensòu a cantâ in Ligùria ma ben fîto o l'à dovûo anâ a cantâ in scî vapôri da croxêa insémme, fra i âtri, a-o Joe Sentieri. L'êa lì ch'o l'aveiva descovèrto a mûxica Americann-a di anni 30. Do 1934 o l'incomensa a travagiâ a New York pe 'na radio Italo-Americann-a e, a-o ritórno in Italia, o canta cansoìn inspiræ a-a mûxica Swing. Apreuvo a-o faeto che quelli êan i ténpi de l'outarchîa, e seu cansoìn no poeivan êse trasmisse a-a radio naçionâle, tànto che l'EIAR a e ciamâva "barbara antimusica negra". 

Scibén che e seu cansoìn no pasésan a-a radio, i seu dischi êan diventæ famôxi, coscì cómme a seu colaboraçion co-o méistro Gòrni Kramer, e fâvan balâ tùtta l'Italia tanto che o ciamâvan "il re del ritmo".

## Cîne e Festivàl de Sanrémmo
O l'à reçitòu in tante pelìcole de sucèsso inti anni 40, cómme prezénpio "Tutta la citta' canta", "La casa senza tempo" e "Carosello del varietà". O l'à parteçipòu a çinque festivàl e o seu mêgio rizultâto o l'é stæto do 1955 co-a cansón "Canto nella valle". Do mæximo anno o s'é maiòu co-a cantante Flo Sandon's e insémme àn avûo 'na figgia, Silvia.

## Anni 60 e mòrte
Inte questi anni o diventa ascì produtô e o fonda l'etichétta "Telerecord", co-a quæ o ri-pùblica tùtte e seu cansoìn. O l'à lasciòu 'na discogràfia inportante con ciù de 2000 cansoìn tra e quæ e ciù avoxæ són "Biri-eiriei", "Ho un sassolino nella scarpa", "Mamma voglio anch'io la fidanzata", "Birimbo birambo", "Mister Paganini", "Polvere di stelle", "Op op trotta cavallino", "Natalino studia canto", "Lungo il viale", "La classe degli asini", "No Jazz", "Fidanzatina",  e "Laura".

O l'é mòrto a Milan do 1969 pe problêmi de cheu.

## E Cansoìn in Zenéize
Inti anni 50 e 60 o l'à cantòu ascì tànte cansoìn in zenéize scrîte da-a cóbia Reverberi-Calabrese: "Zeneizinn-a", "Madænn-a" (dedicâ a-a stradda inti caroggi de Zêna), "Bæxinn-a", "A mi o me piaxe", "Ario", "Bòssa figeu", "O pescòu", "Têxo" e "Me son inamoòu de ti" són e ciù conosciûe. Són in patrimònio inportànte da nòstra mûxica, léngoa e coltûa. O l'é stæto segûamente un di ciù inportànti cantanti nasciûi in Ligùria.

## Video in sce Youtube
* Sciacæ chi pe sentî a canson "Madænn-a"
* Sciacæ chi pe sentî a canson "Baexìnn-a"
* Sciacæ chi pe sentî a canson "Bossa figgeu!"

## Atri progètti

Otto
Categorîa:Gente de Liguria
Categorîa:Biografìe
Categorîa:Muxica da Liguria
Canson do Grappa

A **Canson do Grappa** (in italiàn: *Canzone del Grappa*) a l'êa 'na canson popolâre inta Grande Goæra, scrîa da-o generâle Emilio De Bono into 1918.

## Tèsto
Monte Grappa, tu sei la mia Patria,
sovra te il nostro sole risplende,
a te mira chi spera ed attende,
i fratelli che a guardia vi stan.

Contro a te già s'infranse il nemico,
che all'Italia tendeva lo sguardo:
non si passa un cotal baluardo,
affidato agli italici cuor.

Monte Grappa, tu sei la mia Patria,
sei la stella che addita il cammino,
sei la gloria, il volere, il destino,
che all'Italia ci fa ritornar.

Le tue cime fur sempre vietate,
per il piè dell'odiato straniero,
dei tuoi fianchi egli ignora il sentiero
che pugnando più volte tentò.

Quale candida neve che al verno
ti ricopre di splendido ammanto,
tu sei puro ed invitto col vanto
che il nemico non lasci passar.

O montagna, per noi tu sei sacra;
giù di lì scenderanno le schiere
che irrompenti, a spiegate bandiere,
l'invasore dovranno scacciar.

Ed i giorni del nostro servaggio
che scontammo mordendo nel freno,
in un forte avvenire sereno
noi ben presto vedremo mutar.

## Vôxe corelæ
* Canson do Piave

Categorîa:Muxica
Categorîa:Primma Goæra Mondiâ
Evangêio

I **Evangêi** (ma se dîxe ciù senpliceménte **Evangêio**) són di lìbbri asæ antîghi che cóntan a vìtta e a predicaçión do Gêxù de Nàzaret. L'é in sce sti chi ch'o se bâza o Crestianêximo. 

A paròlla *Evangêio* a vêgne da-a paròlla grêga ευ-αγγέλιον (*eu-anghélion*), arivâ inte bén bén de léngoe modèrne da-a paròlla latìnn-a *evangelium*. Sta paròlla chi a veu dî in sénso stréito "felîçe anónçio", ò sæ "bónn-a nêuva". 

## Stöia

Inti prìmmi sécoli de vìtta da comunitæ crestiànn-a són stæte scrîte asæ òpere ciamæ evangêi. 

Dötræ de lô se són pèrse, ma ne són stæte trovæ de âtre gràçie a-e scovèrte archiològiche a partî da-o sécolo decimonöno. Fra i Evangêi sopravisciûi scìnn-a-a giornâ d'ancheu, i quàttro ciù antîghi, che cóntan a vìtta, a mòrte e a resureçión do Gêxù Crìsto, l'Evangêio segóndo o Matê (40-50 d.C.), l'Evangêio segóndo o Màrco (65 d.C), l'Evangêio segóndo o Lùcco (65-70 d.C.), l'Evangêio segóndo o Gioâne (100 d.C.) són conscideræ canònichi da-e comunitæ crestiànn-e, che conscìderan no viâxi tùtti i âtri Evangêi. 

A partî da-o sécolo segóndo, a paròlla Evangêio a sèrve a indicâ o génere leterâio ch'o cónta a vìtta do Gêxù, i sò insegnaménti, e sò òpere, a sò mòrte e resureçión.

Sto génere leterâio o se distìngoe da quéllo de biografîe: a raxón de ste chi a l'é quélla de fornî 'n'informaçión conplêta in sciâ vìtta de 'na persónn-a; in càngio, inti evangêi a raxón finâle a l'é quélla de trasmétte a predicaçión da Gêxa di ténpi apostòlichi ch'a rigoàrda *Quéllo* ch'o l'é conscideròu o sò *Segnô* e o sò *Mescîa*, o Gêxù de Nàzaret, incarnòu, mòrto e resuscitòu pe-a sarvéssa de l'umanitæ.

## Âtri progètti

Categorîa:Crestianeximo
Microsoft

**Microsoft Corporation**, (primma nòtta comme Micro-soft Company e Microsoft Inc., mêgio conosciûa comme Microsoft) a l'é 'n'azienda informatica con sêde a Redmond into Stato de Washington (USA). Creâ da Bill Gates e Paul Allen a-i 4 d'arvî do 1975.

A l'é unn-a de aziende ciù inportante do setô, e de ciù unn-a de ciù grandi produtrixi de software do mondo pe faturòu, e anche unn-a de magiô aziende pe-a capitalizaçion açionâia, ciù de 700 miliardi de dòlari into 2017. Oua a svilùppa, produxe, sopòrta e vende, ò dâ in licensa software pe computer, eletrònica de consùmmo, personal computer e serviççi. I seu prodûti software ciù nòtti en a linia de scistêmi òperatîvi Microsoft Windows, a suite de produtivitæ personâ Microsoft Office e-i navegatoî Internet Explorer e Edge. Pe quanto rigoarda l'hardware i seu prodûti ciù conosciûi en a consòle Xbox e a famiggia de prodûti Microsoft Surface. 

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Informatica
Categorîa:Inpréize
Sandöia

A **Sandöia** a l'é unn-a de doe prinçipæ squaddre de ballon da çitæ de Zena. A zeuga inta Serie B, dòppo a seu retrocesción da-a Serie A do 2023. A ciù grande rivalitæ a l'é co-o Zena.

Fondâ a-i 12 d'agosto do 1946 da-a fuxón de dôe squaddre zeneixi, a Sanpedæneize e o Döia, a Sandöia inta seu stöia a l'ha guagnòu 1 campionato (do 1991), 4 Coppe Italia, 1 Coppa de Coppe e 1 Supercoppa Italiann-a.

## Stöia

## Nòtte


## Âtri progetti

Categorîa:Zena
Categorîa:Squàddre de balón in Ligùria
Fèsta da Repubbrica Italiann-a

A **Fèsta da Repubbrica Italiann-a** (in italiàn: *Festa della Repubblica Italiana*) a l'é 'na fèsta naçionâle italiann-a istituîa pe ricordâ a nascita da Repubbrica Italian-a, avegnûa a-i 2 de zùgno do 1946.

## Vôxe corelæ
* Aniversâio da liberaçion d'Italia

## Atri progètti

Categorîa:Fèste
Categorîa:Fèste italiann-e
Categorîa:Italia
Giuseppe Conte

**Giuseppe Conte** (Volturara Appula, 8 agósto 1964) o l'é 'n politico e giurìsta italian. O l'é o vintêximo-nöno Prescidente do Conseggio di Ministri Italian e cappo do govèrno italiàn da-o 1 de zùgno 2018 a-i 13 de frevâ do 2021. O sêu govèrno o l'é stæto sostegnûo da-o Movimento 5 Stelle e da-a Léga Nòrd da-o 1 de zûgno 2018 a-o 5 de setténbre 2019 (Govèrno Conte I), méntre da-o 5 de seténbre 2019 scin'a-i 13 de frevâ o l'é stæto sostegnûo da-o Movimento 5 Stélle, da-o Partîo Democratego (Partito Democratico), da Lìberi e Pægi (*Liberi* *e Uguali, LEU*), da Itàlia Vîva e da 'na pàrte do Grùppo Mésccio (Govèrno Conte II).

## Nòtte


## Scîti colegæ
*  Scîto do Giuseppe Conte

## Âtri progètti

Categorîa:Politica
Categorîa:Biografìe
San Lùcco

O Lùcco l’evangelìsta (in grêgo Λουκάς, Loukas; Antiòchia de Scìria, fòscia o 9 – Tébbe?, fòscia i 18 d’òtôbre do 93) veneròu cómme sànto da tùtte e Gêxe crestiànn-e ch’amétan o cùlto di sànti, e pe tradiçión indicòu com’aotô de L’Evangêio segóndo o Lùcco e di Àtti di Apòstoli, ò sæ o tèrso e o quìnto lìbbro do Nêuvo Testaménto. Pe-i Catòlichi o l’é o sànto patröno di artìsti e di mêghi, e a sò fèsta a l’é a-i 18 d’òtôbre.

## A vìtta
Sàn Lùcco o l’êa nasciûo a Antiòchia de Scìria da ’na famìggia pagànn-a, e de profesción o l’êa mêgo; a Antiòchia o l’avéiva conosciûo o Pòulo de Tàrso, portòu li da-o Bàrnaba pe instroî a-a fêde a nêuva comunitæ conpòsta da ebrêi e paghén convertîi a-o crestianêximo. O Lùcco o l’é diventòu discépolo di apòstoli e o Pòulo o-o mensónn-a inte dötræ sò létere co-o nómme de “conpàgno de travàggio”.

O Lùcco o l’avéiva sentîo parlâ pe-a prìmma vòtta do Gêxù inte l’ànno 37 dòppo Crìsto, e alôa o no l’à mâi conosciûo o Gêxù se no da-i racónti di apòstoli e de âtri testimònni: fra sti ùrtimi chi a ghe dovéiva êse a Màia de Nàzaret, ò sæ a moæ do Gêxù, perché e informaçioìn in sce l’infànçia do Gêxù che lê o ne cónta són asæ ezàtte e squæxi riservæ. Pe de ciù o l’é stæto l’ùnico evangelìsta ch’o no l’êa ebrêo. O sò scìnbolo o l’êa o töo, ò sæ o vitéllo ò o beu, segóndo e vàrrie tradiçioìn e interpretaçioìn.

Sàn Lùcco o gh’avéiva ’na bónn-a coltûa, cösa testimoniâ da-o sò grêgo fàçile e elegànte e a sò miliâ conoscénsa da Bìbia scrîta in grêgo. O sò Evangêio, scrîto fòscia fra i ànni 70 e 80 dòppo Crìsto o l’é dedicòu a’n tâle Teòfilo, con tùtta probabilitæ ’n avoxòu òmmo crestiàn.

## L’evangêio segóndo o Lùcco

O Lùcco o s’é preparòu a-a scritûa de l’evengêio co-în’indàgine pìnn-a de cûa. A l’inteligénsa ciù profónda do mistêro evangélico o l’à contriboîo o fæto chò-u Lùcco o l’é stæto discépolo e colaboratô do Pòulo. L’evangêio o l’é precedûo da ’n’ezenplâre prefaçión, ch’a contêgne a dédica a ’n sconosciûo quànte ilùstre Teòfilo – corispondénte a-e comunitæ crestiànn-e d’òrìgine pagann-e – e a-a diciaraçión da raxón de l’aotô, ch’a l’é quélla d’òfrî a documentaçión de fóndo da fêde crestiànn-a.

O Lùcco, ch’o cónta con informaçioìn segûe, o coménsa o sò racónto con bónn-a pàrte da vìtta do Crìsto figeu, con l’ûzo de materiâle ch’o vêgne con tùtta probablitæ da anbiénti palestinéixi, no esclûzo o contribûto da mæxima Moæ do Gêxù.

O modéllo bâze do tèrso evangêio o l’é asæ scìmile a quéllo do Màrco, adêuviòu in abondànsa: introduçión a l’ativitæ pùblica do Gêxù, predicaçión e miâcoi in Galilêa, viâgio vèrso Geruzalémme, mistêro pasquâle do Crìsto. L’insémme o contegnê preçiôxi contribûti do Lùcco che no ghe són inti âtri evangêi.

L’evangêio, ch’o l’é vegnûo prìmma di Àtti (cfr. l’introduçión) do mæximo aotô, o prezénta o Crìsto cómme Sarvatô de tùtti i òmmi e o dà asæ inportànsa a-a sò bontæ vèrso i pecatoî. Sto chi o l’à sugerîo a-o Dànte Alighiêri a definiçión do Lùcco cómme “scrivàn da bontæ do Crìsto”. Âtri têmi scignificànti sotoliniæ són: a preghêa, a povertæ, a giöia de l’evangêio, a pàrte de dònne into mesàggio e inta vìtta do Crìsto.

## Vôxe corelæ
* Evangêio
Bruno Lauzi

**Bruno Lauzi** (Asmara, 8 agosto 1937 - Pescæa Borromeo, 24 otôbre 2006) o l'é stæto 'n cantante, compoxitô e cabaretista italiàn. O l'a scrîto in muggio de cansoin de sucèsso pe cantanti comme Mia Martini e Ornella Vanoni e o l'a scrîto ascì poéxie e litiatûa. 

## Biografîa
Crésciûo a Zêna, o l'é consciderou, assemme a o De André, o Bindi, o Tenco e o Paoli, un di fondatoî da scheua Zeneize di cantaotoî.

O l'ea conpagno de schêua do Luigi Tenco e inti anni Çinquanta aveivan creöo un gruppo muxicâle inspirou a o jazz. L'é coscì che o l'aveiva incomensou a scrîve e seu primme cansoin, inspirandose segge a-a seu pàsciòn pe a poexîa e a litiatûa segge a-a scheua françeize de Brassens, Brel e Charles Aznavour. 

L'é alantô do 1960 che o Giorgio Gaber o pùblica a canson *Bella*, scrîta apòsta da o Lauzi. L'e dépoî inti anni 60 che l'arîa o sucesso con cansoin comme *Ritornerai*, *Ti ruberò*, *Margherita*, *Viva la libertà*, e *Il poeta* (cantâ ascì da o Gino Paoli e che a l'é consciderâ o manifèsto da schêua Zeneize).

O suîcìdio do Luigi Tenco o saiâ in shock totale pe o Lauzi chi o no l'a mai acapîo ò aprovou a cansón do De André *Preghiera in Gennaio*, dédicâ a-a mòrte do Tenco.

Da arégordâ ascì son e cansoin in zeneize comme *O Frigideiro*, *A Bertoela*, *O Strassê* e *Acontentase*, de spésso scrîte da outoî comme o Calabrese, o Gian Franco Reverberi, o Alemanno e o Piccolo, che da in canto mostran l'amô do Lauzi pe Zêna e a seu léngoa, da l'âtro zeugan in sciâ scimilitùdine de sóin tra o zeneize e o portogheize parlou in Brazî.

O l'é mòrto in Lonbardîa do 2006 dòppo 'na longa moutîa.

## Conlìgamenti esterni
* Sciacæ chi pe sentî a canson "O Frigideiro".    
* Sciacæ chi pe sentî a canson " A Bertoêla".   

## Atri progètti

Categorîa:Gente de Liguria
Categorîa:Muxica da Liguria
Lauzi
Categorîa:Zena
Lauzi
Categorîa:Biografìe
Windows

**Microsoft Windows** (abreviaçioìn adeuviæ de spesso: "Windows" o "Win") o l'é 'na famiggia de anbienti òperativi e scistêmi òperativi pe-i personal computer, e workstation, i server e i telefonin. O scistema òperativo o se ciamma coscì pe l'ûzo de l'interfaccia de programaçion de l'aplicaçion a *[[Barcon (informatica)|barcoìn]]* (che in ingleize se ghe dîxe apónto *"windows"*), dîta File Explorer.

## Descriçion e stöia
*Microsoft Windows* o nasce comme anbiente òperativo pe-i scistêmi òperatîvi MS-DOS e PC DOS (dedicæ a-i prìmmi home computer), e-o diventa 'n scistêma òperatìvo con Windows NT (dedicòu a-e workstation e a-i server) e Windows 95 (dedicòu a-i personal computer). O l'é software propietâio da *[[Microsoft Corporation]]*, che donca o-o dâ sôlo a pagamento.

## Âtri progètti

Categorîa:Informatica
Carlo Barabino

**Carlo Barabino** nasciûo a Zêna do 1768 e mòrto inte a seu çitæ o 3 seténbre 1835 de còlera. O l'é stæto 'n architétto e urbanìsta pe-a Zêna do XIX secolo. De segûo o l'é stæto o ciù inportante architétto Zeneize do XIX secolo, màscime pò-u svilùppo urban da çitæ de Zêna.

## Vìtta
Architétto de réixe neo-clàscica, o l'a cangiòu e lasciòu un ségno in sce Zêna comme fòscia solo o Galeazzo Alessi. 

Educòu prìmma a l'Académia Ligùstica de Bèlle Arti de Zêna e depoî a Romma inte l'atelier do Giuseppe Barbieri, o ritorna a Zêna do 1793 e o l'incomensa o méstê. Aprêuvo a-o seu travaggio de prolongaménto do meu, con monuménto de Cònbo, o végne amìsso a l'Académia  Ligùstica do 1795, e do 1803 o divénta direttô da schêua de architetûa.

O progètto di Tréuggi da Repùblica, do 1797, o ghe caxonn-a 'na gròssa bæga, e pe quàrche ànno o no travaggia, ma cian cianin a seu reputaçion a l'arecôvia e o l'incomensa a fâ travaggi sénpre ciù inportanti finn-a a quande, do 1818, o végne nominòu l'architétto do Comûne.

Da-o 1825 o l'incomensa i seu travàggi ciù famôzi comme o tiâtro Carlo Feliçe e o palàsso de l'Académia Ligustica (dònde primma gh'éa o convénto de San Ménego), in ciàssa de Ferâri. A creaçión de quelle che òua se ciàmman via Rómma e via XXV Arvî, ciù lârghe e in direçion despægia da-e stradde da arénte, càngian o céntro de Zêna pe sénpre e, asémme a-o parco de l'Acaseua dàn forma a-a çitæ modèrna.

O progèta ascì o condûto civico, o Canposanto de Stagen, e a faciâ da gêxa da Nonçiâ, che sàian realizæ da seu aliêvi, formæ da lê inte o seu atelier de formaçion avêrto za da-o 1811.

A pésta de còlera che a l'invadde Zêna do 1835 a ne caxonn-a a mòrte. 

Via Carlo Barabino, dédicâ a lê, a l'é inta zöna da Fôxe.

## Colegaménti esterni

Categorîa:Biografìe
Barabino
Categorîa:Çitén da Repùbrica de Zêna
Edirne

**Edirne** a l'è unn-a çittæ da Turchia e a capitâ da provinsa omònima, con 165.979 abitanti (2017). Into passòu a se ciamâva Adrianòpoli. A se trêuva inta parte ocìndentâ e eoröpêa da Turchia.

## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Colegaménti esterni

Categorîa:Turchia
San Gioâne

O **Gioâne** (Betsàisa, fòscia o 10 – Éfezo fra o 98/99 e o 104 dòppo Crìsto) o l'é stæto un di apòstoli do Gêxù. A tradiçión crestiànn-a a-o conósce cómme l'aotô do Quàrto Evangêio e pe sto fæto chi o vêgne ciamòu Evangelìsta ascì.

## Vìtta
Segóndo i racónti de âtri tréi Evangêi canònichi, o Gioâne o l'êa o fræ de l'apòstolo Giàcamo o Magiô. Prìmma d’andâ aprêuvo a-o Gêxù, o l’êa discépolo do Gianbatìsta. A tradiçión a gh’atriboìsce ’n ròllo speciâle drénto a-o grùppo di dózze apòstoli e a l’identìfica co-e paròlle «o discépolo chò-u Gêxù o l’amâva». O l'à parteçipòu a-i fæti ciù inportànti da vìtta e di insegnaménti do méistro, fòscia l’ùnico di apòstoli ch’o l’à ascistîo a-a sò mòrte in sciâ crôxe. Segóndo antîghe tradiçioìn crestiànn-e, o Gioâne o saiéiva mòrto in etæ avansâ a Éfezo, l'ùrtimo sopravisciûo di dózze apòstoli.
A tradiçión crestiànn-a a gh’atriboìsce çìnque lìbbri do Nêuvo Testaménto: l'Evangêio segóndo o Gioâne, e træ Létere do Gioâne e l'Apocalìsse do Gioâne. Pò-u profóndo contegnûo di sò scrîti o l'é stæto pe tradiçión indicòu comò-u “teòlogo” pe-ecelénsa, rafiguòu artisticaménte co-o scìnbolo de l'àquila.  

## L'Evangêio segóndo o Gioâne
L'antîga tradiçión da Gêxa a l'afèrma chò-u quàrto evengêio o l'é stæto scrîto da l'Apòstolo Gioâne, o predilètto do Crìsto, quand'o l'êa deventòu asæ vêgio inta comunitæ crestiànn-a d'Éfezo, çitæ de l'Àzia Minô. L'evangêio o l’é stæto scrîto vèrso l'ànno 100 e o ciù antîgo manoscrîto ch’o nò-u tramànda o l'é do 150, a-o màscimo do 200.

Con tùtto che-e caraterìstiche che in mòddo ciæo alontànan sto evangêio da-i prìmmi tréi, o Gioâne o veu scrîve, cómme quélli prìmma de lê, in evangêio: e a prêuva a l'é l'identitæ do quàddro generâle e di fæti fondamentâli, e no ræe indicaçioìn cronològiche – a-e vòtte asæ ùtili -, giögràfiche e âtre ancón.
Sôlo o Gioâne o cónta de ’na lónga misción do Gêxù inte Geruzalémme. E réixe palestinéixi de l'evangêio vêgnan fêua into lengoàggio inte ciù pónti aramàico in mòddo asæ ciæo.

O Gioâne o scrîve squæxi setant’ànni dòppo a mòrte do Gêxù e o preferìsce scèlie dötréi fæti da vìtta do Gêxù, che, a raxón do sò contegnûo scinbòlico, permétan ’na profónda inteligénsa do mistêio do Crìsto, sótta-a goìdda do Spìrito Sànto e a-a lûxe de l’esperiénsa sorvenaturâle da Gêxa. O Gioâne o consèrva in mòddo fedêle a sostànsa di insegnaménti do Gêxù, ascì s’o i scrîve inte ’n sò mòddo particolâre.
Se peu parlâ de ’na tradiçión ligâ a-o Gioâne – e ch’a se védde into Lùcco ascì – in pàrte paralêla e in pàrte conplementâre da tradiçión ch’a s’atrêuva inti âtri evangêi.

O mâvegiôzo prinçìpio o l'anónçia i témmi tratæ inte l’evangêio. I capitoli da l’1 a-o 4 avîan a manifestaçión da natûa e di poéi divìn do Crìsto; inti capitoli 5-12, a polémica co-i Giudêi  a l’aprofondìsce i témmi ciù inportànti do mistêro da persónn-a e da misción do Fìggio do Segnô; i capitoli 13-21 contêgnan o racónto da Pasción, da mòrte e da resureçión de Crìsto, con l’azónta de sò ùrtime confidénse a-i discépoli.

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Gioâne
Mickey Mouse

O **Mickey Mouse** (dîto **Topolìn** in italiàn) o l'é fòscia o ciù famôzo personaggio di fumetti e di cartoìn animæ do mondo. O l'é stæto creòu da-o Walt Disney e da-o seu colaboratô Ub Iwerks into 1928.

## Descriçion e stöia
A creaçiòn d'o personàggio a deriva da-a necescitæ de l'autô de trovâ in nêuvo protagonísta pe i seu corti d'animasiòn, doppo che o stùddio de produçion Universal o l'aveiva fæto seu, con raxón legale, i diritti d'Osvaldo o conìggio fortunòu, u primmo personaggio de Walt Disney, quande lê ancôn o no l'aveiva o seu stùddio de produçion pròprio.

## Âtri progètti

Categorîa:Cine
Amish

I **Amish** són ’na comunitæ religiôza nasciûa inta Svìsera into Çinquecénto e ch'a s’é stabilîa inti Stâti Unîi d’América into Seteçénto. Ancheu o grùppo ciù gròsso o se trêuva inte l’Ohio, ma ghe n'é tanti anche into Michigan. Co-îna média de sètte fìggi pe famìggia, són tra-e popolaçioìn co-o magiô aoménto demogràfico do móndo: tra-o 1992 e o 2013 i Amish són aomentæ do çentovìnti pe çénto; in càngio a popolaçión di Stâti Unîi a l’é cresciûa sôlo do vintitréi pe çénto. 
## Descriçion e stöia
A-a giornâ d'ancheu, quande se pàrla di Amish, squæxi sénpre s’inténde i «Amish do Vêgio Órdine», ch’ancheu són spartîi in ciù de quarànta sotogrùppi, dötréi di quæ asæ despægi ascì.
Squæxi tùtti i Amish no dêuvian a corénte elétrica e pe tradiçión goìdan e caròsse e i câri a cavàlli e âran i cànpi con aràtri tiæ da-i cavàlli. A ògni mòddo, dötréi de lô goìdan i tratoî ascì e dêuvian panélli solâri. Pe tradiçión són vestîi cómme uzâva inte l’eutoçénto, e se riconóscian pe-e sò bertèlle e-e camîxe giànche (i òmmi) e-e sò scófie giànche (e dònne).

A ciù pàrte di Amish a pàrla pe tradiçión in dialétto tedésco ciamòu "tedésco da Pennsylvania", ma ’na minorànsa a pàrla âtri doî despægi dialétti tedéschi.
I Amish ne vêgnàn da-o moviménto anabatìsta e fàn riferiménto a-a Confesción de fêde de Dordrecht do 1632. Da dötréi studiôxi de religioìn vêgnan conscideræ cómme Protestànti Conservoéi, da di âtri cómme faxénti pàrte da gròssa famìggia de gêxe lìbere co-i Menonîti, i Fræ Quàcheri e âtre, perché con ste chi lô gh’àn asæ pónti in comùn da dotrìnn-a.

L’idêa de gêxa lìbera ò profesànte a l’é nasciûa a Zurîgo, inta Svìsera, inte l’âa dîta radicâle da Rifórma Zwingliànn-a (Huldreich Zwingli: 1484-1531 - riformatô religiôzo svìsero, discépolo de l’Eràsmo da Rotterdam, o l’à acétòu e idêe do Lutêro ma inte ’n mòddo asæ despægio. O l’à çercòu de riformâ a Gêxa, ma a sò dotrìnn-a a l’é restâ confinâ inti cantoìn tedéschi da Svìsera pe l’afermâse ascì do calvinìsmo. A sò òpera ciù inportànte a l’é o Commentarius de vera et falsa religione, 1524)

## Nòtte


## Colegaménti esterni

Categorîa:Religion
Palermo Football Club

O **Palermo Football Club**, conosciüa ascì comme **Palermo**, a l'è inn-a soçietæ de ballon italiann-a con sede a Palermo.
O Palermo o l'è stæto fondòu o 1 de novembre do 1900 a Palermo.

## Atri progetti

## Colegamenti esterni
* Scito ofiçiâ de Palermo Football Club, https://palermofc.com/it/

Palermo
Pentwater

**Pentwater** o l'é 'n pàize picìn do Stâto americàn do Michigan c'o g'à 857 abitanti (segondo o censimento do 2010). O l'é 'n pòsto turistico sorviatùtto de stæ quande tanta gente vegnan da Chicago pe pescâ e ripozâse. O s'atrêuva fra o Mears State Park e o lâgo do Pentwater (*Pentwater Lake*) in sciâ còsta do Lâgo Michigan (*Lake Michigan*).
Ògni anno, a-o segondo zéuggia d'agosto, gh'é 'na festa a Pentwater dîta *Homecoming* co 'na paràdda, fórgai e 'na sciànca a fâ castélli de sàbia.

## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progetti

## Scîti corelæ
*Pentwater Chamber of Commerce
*Pentwater Michigan Lake, Fun and Sun
*Pentwater Historical Society
*Pentwater Michigan Vacation and Village Information
*Oceana Herald Journal Newspaper

Categorîa:Çittæ di Stati Unii d'America
Sault Ste. Marie (Michigan)

**Sault Ste. Marie** conosciûa cómme **City of Sault Sainte Marie** o **Sault Sainte Marie**, a l'é 'na çitæ di Stati Unïi d'America c'a s'atrêuva into Stato do Michigan a-o confìn co-o Canada.

## Giögrafîa
A l'é a çitæ ciù antiga do Michigan e a l'é separâ da-a seu çitæ binellâ canadéize Sault Ste. Marie, inte l'Ontario, da-o sciùmme dîto St. Marys river. A g'à 14.144 abitanti, segondo o censimento do 2010, pöchi in confronto a-a çitæ binella do Canadà ch'a conta 75.000 abitanti. 
## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

File:Soo Michigan skyline.JPG|Sault Ste. Marie vista da-a còsta canadeize
File:2009-0618-Soo-ChippewaCtyCt.jpg|O tribunâle da Chippewa County


## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progetti

Categorîa:Çittæ di Stati Unii d'America
Huldreich Zwingli

**Zwingli Huldreich** (1484-1531), dîto ascì *Huldrych Zwingli*, o l'é stæto 'n riformatô religiôzo svìsero.

## Vìtta

O l'à acétòu a rifórma do Lutêro ma inte 'n mòddo asæ despægio (cóntra o “realìsmo di sacraménti” do Lutêro o l'à sostegnûo a prezénsa spiritoâle, no materiâle, do Crìsto inte l'eocarestîa). Prìmma de diventâ predicatô into dòmmo de Zurîgo (1519). o Zwingli o l'êa stæto pàreco a Glâros (1506-1516) dónde fra l’âtro o l'à coltivòu con intenscitæ i stùddi umanìstichi. 

Cómme capelàn (1522-1523) inta catedrâle de Zurîgo, o l'à riformòu a Gêxa da çitæ con l’arénbo do Senâto ch’o n’à pigiòu (1523) a direçión, e coscì són stæte rótte e relaçioìn con Rómma. L'é stæto creòu 'n regìmme teocràtico rigorôzo, ch'o l'à fæto de rifórme radicâli, màscime inta devoçión e into cùlto. O Zwingli o l'à persegoitòu con duéssa i anabatìsti.

Da Zurîgo a rifórma a s’é spantegâ pe tùtta-a Svìsera (Bèrna, Bazilêa, Costànsa, Bièl) e inta Germània meridionâle. Inte l’ànno 1515 o l’à conosciûo, a Bazilêa, l'Eràsmo da Ròterdam, e a lê o s’é inspiròu pe bén bén de eleménti da sò riflesción. A-o Zwingli a l’é dovûa a fondaçión (1523) da prìmma gêxa evangélica riformâ d’Eoröpa. Inte l’ànno 1524 l'é nasciûo o conflìtto tra-o Lutêro e o Zwingli, che scìnn-a alôa o l'êa restòu ascôzo. 

O no êsise mìsso d'acòrdio co-o Lutêro (colòquio de Mâbórgo, 1529) o l’à fæto falî ascì o progètto de 'na gròssa lîga polìtica cóntra i Asbùrgo, chò-u Zwingli o l’avéiva preparòu co-o Féipo d'Àssia. 

Inte l'ànno 1531 s'é arivæ a-a goæra fra i cantoìn catòlichi e quélli protestànti e inta batàggia de Kapèl (dond’àn goagnòu i cantoìn catòlichi) o Zwingli o gh'é mòrto. 

Dòppo, da manimàn cò-u calvinìsmo o s'afermâva, e dotrìnn-e do Zwingli àn pèrso bén bén do sò scignificâto e àn finîo pe restâ confinæ inti cantoìn da Svìsera tedésca dond’êan nasciûe. 

## Òpere
E sò òpere ciù inportànti són: *A ciaréssa e çertéssa da paròlla de Dîo* (1522) e *Commentarius de vera et falsa religione* (1525).

## Âtri progètti

## Ligàmmi de fêua
* 

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Crestianeximo
Bandêa da Ligûria

A **bandêa da [[Liguria|Ligûria]]** a l'é stæta adotâ ofiçialménte o 7 lùggio do 1997 co 'na lézze regionâle.

## Âtre bandêe

File:Flag of Genoa.svg|Bandêa de Zena e da Repùbrica
File:Flag of Liguria (Lega Nord).svg|Bandêa propòsta da-a Lega Liguria
File:Flag of noli.png|Bandêa da Repùbrica de Nöi
File:Flag of Torriglia (1547-1797).svg|Bandêa do Prinçipâto de Torìggia


## Nòtte


Categorîa:Scìnboli da Ligùria
Lìgure de Nêuva Tabarca

U **ligüre de Néùva Tabòrka** (in zenàize: *ligure de Nêuva Tabarca*) a l'è stèta a parlò d'i tabarkin de Néùva Tabòrka. A l'è amurtò dâ fin d'u XIX séculu. 

## Nute


## Ûje currelè
* Neuva Tabòrka
* Tabarchin

Categorîa:Lengua ligure
Cénbalo

**Cénbalo** a l'é stæta 'na colònia zenéize inta penîzoa da Crimêa inte l'Etæ de Mêzo. Ancheu a se ciamma *Balaklava* in italiàn e *Балаклава* in rùscio e in ucraìnn-o e a fâ parte da çitæ de Sebastòpoli. 

E rovìnn-e de l'antîga fortéssa zenéize mìssa in èrto, in sciâ çìmma de 'na scugêa, sórva l'intrâta de l'insenatûa de Balaklâva, són 'na famôza atraçión turìstica e són diventæ che no l'é goæi o parcoscénico de 'na manifestaçión a caràtere medievâle. A fortéssa a l'é l'argoménto do penùrtimo poêma do Mickiewicz inta sò série de sonétti da Crimêa de l'anno 1826. 

## Vôxe corelæ
* Repùbrica de Zêna

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Colònie da Repùbrica de Zêna
Categorîa:Ruscia
Pagiasso

O **pagiasso** (in italiàn: *pagliaccio*), ö **clown**, o l'é un personaggio do circo c'o gh'à comme lòu quello de demoâ i spettatoî.

## Âtri progètti

Categorîa:Tiatro
Nomme di oxelli in zeneize

Quésta pàgina a veu êse 'na mainêa de arechéugge i nommi di öxelli in Zeneize, mascime i nommi adeuviæ into Levante de Zêna. I nommi son in Latin, Italiàn e Zeneize. Tante graçie a-o Feipo Pitto, lezendâio maxellâ de Paisción.

## Nòtte

## Vôxe corelæ
* Glosâio do zeneize

Categorîa:oxelli
LEGO

**LEGO** o l'é un produtô danéize de demôe, conosciûo a livéllo internaçionâle pe-a seu lìnia de moìn picìnn-i asenblàbili. L'aziénda, fondâ into 1916 da Ole Kirk Kristiansen, à iniçiòu a prodûe i famôxi moìn a partî da-o 1949, ma sôlo o 28 zenâ 1958 àn riçevûo a particolâre fórma che caraterizza ancón ancheu i asenblaggi.

## Galerîa de inmàgini

File:Lego Brick.jpg|Tìpico món da LEGO
File:LegoBurg2012.jpg|"Legoland 375"
File:Legoblocks.jpg|I eleménti into córso di ànni àn avûo modìfiche picinn-e, vixìbili prinçipalménte inta pàrte inferiôre
File:Legoland Deutschland.jpg|Pàrco temàtico Legoland Deutschland a Günzburg (Germania).


## Colegaménti estèrni
* 
*
Ghil'ad Zuckermann

**Ghil'ad Zuckermann** (Tel Aviv, 1 zûgno 1971) o l’é un studiôso isrælian de lengoistica, spécce de léngoe a réizego de estinçión, aotô e profesô a l'Universcitæ de Adelaide, Australia. O l'à parteçipòu a vàrie ativitæ de revitalizaçión lengoistica.  
 
## Instruçión
* Collegio del Mondo Unito dell'Adriatico (Duino, Trièste, Friôli Venéçia Giùlia)
* Universcitæ de Tel Aviv
* St Hugh's College, Universcitæ de Oxford
* Churchill College, Universcitæ de Cambridge

## Òpere
### Libbri
* 
* 
* 
* 

### Articoli
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Nòtte


## Âtri progètti

## Ligàmmi de fêua
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Categorîa:Biografìe
Zuckermann, Ghil'ad
Ponte Morandi

O **Cavarcavîa Ponçéivia** (conosciûo ascì cómme **Pónte Moràndi** ò **Pónte de Condûte**) o l’é ’n pónte fra i quartê de Sàn Pê d’Ænn-a e Cornigén a cavàllo do torénte Ponçéivia, into teritöio de Zêna.

O fa pàrte do traciâto de l’Outostràdda A10 e o costitoìsce ’n’infrastrutûa stratégica pò-u colegaménto de stràdde fra o nòrd d’Itàlia e o sùd da França, pàssa êse a lìnia stradâle principâ fra o céntro-levànte de Zêna, o pòrto di container de Vôtri-Prà, l’ariopòrto Cristòffa Colónbo e-e zöne industriâli zenéixi.

Progetòu da l’inzegnê Ricàrdo Moràndi, da-o quæ o l’à pigiòu o nómme, o l’é stæto costroîo fra i ànni 1963 e 1967 da-a Socjetæ Italiànn-a pe-e Condûte de l’Ægoa.

O l'êa conosciûo da-a popolaçión zenéize ascì cómme **Pónte de Brooklyn**, perchè o s'asomegiâva a-o famôzo pónte de New York.

## O scròllo parçiâle
O l’êa seròu a-o tràfego da-o 14 d’Agósto de l’ànno 2018 perché ’na pàrte da strutûa a l’êa deruâ e l’à caozòu a mòrte de 43 persónn-e; 15 són i ferîi e ciù ò mêno 600 i sfolæ da-e câze che són sótta-o pónte.
A vêgia strutûa a no gh'é ciù e òua gh'é o pónte nêuvo, ciamòu "Viadòtto San Zòrzo" ch'o l'é stæto inauguròu o 3 d'agósto do 2020. A Zêna gh'é 'n dîto: "O l'é cómme-a fàbrica de Caignàn..." pe indicâ 'na cösa ch'a no finìsce mâi. Ma sta vòtta chi àn costruìo a neuva strutûa in ténpi récord!

## Dediche

## Nòtte


## Atri progètti

## Colegaménti esterni
* Genoa bridge would need rebuilding Euronews.com: Engineer warned in 2016 that Genoa bridge would need rebuilding

Categorîa:Architetûe de Zêna
Categorîa:Traspòrti de Zêna
Morandi
Categorîa:Architetûe da Ligùria scentæ
Mandiraja

**Mandiraja** (nomme ofiçiâ: *Kecamatan Mandiraja*) o l'é 'n distretto in sce l'îzoa de Java in Indonexia.

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîle

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Personalitæ lighæ a Mandiraja

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Asia
Alcooli

I **alcooli** sun di composti chimici con ô grüppô -OH ligou covalentemente a un atomo de carbonio; puemmo dividili in:
* alcooli primai
* alcooli segundai
* alcooli terziai

A suddivixion a vegne fæta in base ai atomi de carbonio ligæ a quello che ô porta o grüppô -OH, che pöen esse ün, dui o trei. Se i grüppi -OH son ciü de ün, se parla de alcooli poli idrossilici, senunca sun mono idrossilici.

## Prôpietæ
A presensa dô grüppô -OH in ti alccoli a fa sci che aggen unna çerta polaritæ, inôltre a ghe permette de formä di ligammi a idrogeno intermolecolari: da questo deriva a solubilitæ in ægua, che a l'è môlto ciü erta de quella di idrocarburi.

## Nômenclatüa
Solitamente pe i alcooli se dövia di nômmi cômüni fôrmæ da ô grüppô -OH aô quale l'alcoole ô l'è ligoô, faxendôlô precedde da ô termine “alcool”. Se l'è pôscibile o cônveniente döviä a nômenclatüa I.U.P.A.C.  a se ottegne cun queste regôle:
* a cadenna idrocarburica ciü lunga, côntegninte o grüppô -OH, a da ô nômme all'alcool;
* a-o finale dô nômme dell'idrocarburo a vegne cangiä cun -olo;
* a nümeraçiôn da cadenna idrocarburica a vegne fæta in moddô da ottegnî pe a pôsiziôn occupä da ô grüppô -OH ô nümerô ciü piccin;
* in tô caxô de alccoli di idrossilici e poli idrossilici a desinensa a saiä -diolo, -triolo eccetera.

## Ätri progetti

Categorîa:Conpòsti chìmichi