open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1897

## Fæti

### Euröpa

### Àzia

### Àfrica

### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Sport
Turin - Nasce a Juventus.

### Nasciûi

Immaggine:Ardito Desio 1954.jpg|thumb|Ardito Desio (18 arvî 1897-2 dexénbre 2001), K2, 1954

### Mòrti

Immaggine:JohannesBrahms.jpg|Johannes Brahms (1833-1897)


## Atri progètti

097
1899

## Fæti

### Euröpa

### Àzia

### Àfrica
 
### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 
### Sport
- Canpionòu italiàn de balón 1899 (dòppo Serie A) - Zêna CFC

### Nasciûi

Immaggine:Ernest Hemingway 1950 crop.jpg|Ernest Hemingway (21 lûggio 1899-2 lûggio 1961), 1950
Immaggine:(Portrait of Duke Ellington, Zanzibar, New York, N.Y., between 1946 and 1948) (LOC) (4932368790).jpg|Duke Ellington (29 arvî 1899-24 mazzo 1974)
Immaggine:Alfred Hitchcock by Jack Mitchell.jpg|Alfred Hitchcock (13 agosto 1899-29 arvî 1980)
Immaggine:Astaire, Fred - Never Get Rich.jpg|Fred Astaire (10 mazzo 1899-22 zûgno 1987)


### Mòrti

## Nòtte


## Atri progètti

099
Muriel de la Fuente

**Muriel de la Fuente** o l'è 'n comûne spagnòllo de 58 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse

### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn

## Aministraçión

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Comûni da provinsa de Soria
Kuala Lumpur

**Kuala Lumpur** (inta lengua melasiann-a: كوالا لمڤور, inta lengua cineise: 吉隆坡, inta lengua tamil: கோலாலம்பூர்) a l'è a ciû grande çittæ da Malaysia, capitâ de quella fedeassion e sêde di sêu poéi legislatoî. A l'è ûn di trei teritoî fedeâli da Malaysia e a s'attrêuva fixicamente drento do stato de Selangor.
## Descriçion e stöia
Inte 'sta çittæ gh'êan primma i poéi esecûtivo e giûdissiâjo, però, fin da costrûssion de Putrajaya inti anni '90, tûtti doî son stæti stramûæ a quello pòsto, che òua o l'è a capitâ amministratîva, scibben se tegnan çerte pârti do poéi giûdissiâjo ancon a Kuala Lumpur.

Drento da Malaysia, o se dêuvia l'abreviassion **KL** pe ciammâ 'sta çittæ.

## Coligaménti esterni
* www.kualalumpur.gov.my
* Scito ûffiçiâ da çittæ e do governo de Kuala Lumpur 
* Imaggini de Kuala Lumpur da l'âja - GoogleMaps

## Atri progètti

Categorîa:Malaysia
Categorîa:Çittæ d'Asia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Lengua tamil

O **tamil** (*தமிழ்*, *Tamiḻ*) o l'è 'na lengua dràvida c'a se pârla prinçipalmente into stato indian de Tamil Nadu e into nòrd-òvest de Sri Lanka.

O l'è a lengua ofiçiâ do Tamil Nadu, Pondicherry e do Andaman e Isoe Nicobar. 

Attualmente o g'ha çirca 50 millioîn de parlanti.

## Descriçion e stöia
O tamil o l'è ûnn-a de lengue ciû antighe do mondo con 2200 anni de stöja.

## Atri progetti

Tamil
Lengua cineise

A **lengua cineise** (汉语/漢語, pinyin: *Hànyǔ*; 中文, pinyin: *Zhōngwén*) a pêu esse consciderâ comme lengua opûre comme famiggia de lengue.
A l'è inte 'sto segondo câxo ûnn-a de dôe divixoìn de lengue sino-tibetann-e.

## Descriçion e stöia

Çirca 1.200 millioîn de personn-e g'han comme lengua nativa quarche variante da lengua cineise: sôlo o mandarìn o g'ha çirca 885 millioîn de parlanti nativi, o ciû nûmeroso tra tûtte e lengue do mondo.

O se pârla in Cinn-a, Scingapô, Macao, Hong Kong, Malaysia, Indonexia, Myanmar, Thailandia, Camboggia, Filippinn-e, Taiwan, Stati Ûnîi (Hawaï, California) e tanti âtri pòsti.

## Atri progetti

## Colegamenti esterni
* Dissionâjo Ingleise-Cineise-Ingleise: MDBG

Cinéize
Lengua mandarinn-a

O **Mandarìn**, oppûre **cineise mandarìn** (*官话* in cinéize senplificòu; *官話* in cinéize tradiçionâle; pinyin: *Guānhuà*, ò sæ "a léngoa di ofiçiâli"), o l'è l'insemme de dialetti cineixi comprenscibili tra de lö, parlæ into nòrd, çentro e sûd-òvest da Cinn-a.

## Descriçion e stöia

O sêu nomme cineise o l'è *běifānghuà* (inta scrittûa tradissionâ: 北方話 / inte quella scimplificâa: 北方话, "a parlâ do nòrd"). Comme lengua ofiçiâ da Cinn-a, a l'è a ciû importante variante parlâ da lengua cineise, con ciû de 836 millioîn de parlanti.

O l'è molto diverso da-i dialetti do sûd, comme o cantoneise òu o wu, finn-a esse conscideræ de vòtte comme lengue diverse.

## Âtri progètti

Mandarìn
Charles Darwin

**Charles Robert Darwin** (12 frevâ 1809, Shrewsbury, Inghiltæra - 19 arvî 1882, Kent, Inghiltæra), o l'è stæto 'n biòlogo e natûralista britanego. O l'ha fæto a base da teorîa moderna de l'evolûssion, costrûendo o conçetto d'evolûsion d'e specie attraverso 'n lento processo de selession natûrâ.

## Vitta
O l'ha pûbbricòu a sêu teorîa insce l'evolûssion de specie into libbro *L'origgine de specie* (1859), c'o l'è rimasto a sêu êuvia ciû importante e c'a-o l'ha fæto diventâ molto çelebre inta comûnitæ scientifica.

O l'ha raccûgéito molte informassioin inscie quæ o l'ha fondòu a sêu teorîa dûrante 'n viâgio intorno a-o mondo in scia nâve HMS Beagle, e speçialmente dûrante o sogiorno inte ìsoe Galàpagos.

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Darwin, Charles
Darwin, Charles
Darwin, Charles
Darwin, Charles
Darwin, Charles
Golda Meir

**Golda Meir** (גּוֹלְדָה מְאִיר), primma *Myerson*, nasciûa *Golda Mabovitch*, a l'è stæta 'na diplomattica e statista isræliann-a, e quarta Primmo Ministro d'Isræ, tra 1969 e 1974. A l'ea nasciûa a Kiev, Ucrainn-a, o 3 mazzo 1898, e a l'è mòrta a Gerusalemme, Isræ, 8 dexembre 1978).

## Vìtta
A l'è stæta ûnn-a de primme dònne cappi de stato do mondo (preçedûa solo da Sirimavo Bandaranaike de Sri Lanka e de Indira Gandhi de l'India) e a primma de l'Oriente Proscimo.

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Lista di stati pe area

**Lista di stati pe area** (sensa e dipendense) in ordine decrescente, in km2

## Colegaménti estèrni
* "The World Factbook" pûblicòu da-a CIA

Categorîa:Stati do mondo
Stati pe area
Piotr Ilič Čaikovskij

**Piotr Ilič Čaikovskij** oppûre **Pyotr Ilyich Tchaikovsky** (in rûsso: Пётр Ильич Чайковский)(1840-1893), o l'è stæto 'n mûxicista e composcitô rûsso de l'era romantega.
## Vìtta

## Atri progètti

Categorîa:Muxica classica
Categorîa:Biografìe
Čaikovskij
Frédéric Chopin

**Frédéric Chopin** (in lengua polacca: Fryderyk [Franciszek] Chopin, de vòtte Szopen; in françeise: Frédéric [François] Chopin), nâto Mârso 1, 1810 e mòrto Ötobre 17, 1849, o l'è stæto 'n mûxicista e composcitô polacco de l'era romantega.
## Vìtta
O l'è reconosciûo comme pianista virtuoso e comme ûn di composcitoî ciû influenti pe-o pianoforte into seccolo XIX.
## File murtimediæ

## Atri progètti

Categorîa:Muxica classica
Categorîa:Biografìe
Chopin
Chopin
Mario Castelnuovo-Tedesco

**Mario Castelnuovo-Tedesco** (Firense, 3 Arvî 1895 – Beverly Hills, California, 16 Mârso 1968) o l'è stæto 'n mûxicista e compoxitô italian.

## Biografìa

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Castelnuovo-Tedesco
Categorîa:Muxica classica
Muzio Clementi

**Muzio Clementi** o l'è stæto 'n mûxicista clascico italian, reconosciûo comme o primmo c'o l'ha scrîto speçificamente pe-o pianoforte.
## Vìtta
O l'è nasciûo a Roma o 23 Zennâ 1752 e scomparso a Evesham (Inghiltæra) o 10 Mârso 1832. Anchêu o l'è famoso pe-e sêu sonate pe pianoforte e a sêu collession de stûdi pianistixi, *Gradus ad Parnassum*.

## File murtimediæ

## Atri progètti

Categorîa:Muxica classica
Categorîa:Biografìe
Clementi
Categorîa:Vôxe co muxica
Hector Berlioz

**Louis Hector Berlioz** ( La Côte-Saint-André/A Còsta Sàn Drìa, 11 Dexembre 1803 – Parìggi 8 Mârso 1869), o l'è stæto 'n muxicista e compoxitô franseise, figûa importante into svilûppo do romantiçiximo.

## Vìtta
O l'è molto famoso pe a sêu *Scinfonia Fantastega*, o *Requiem*, e o straordinâjo ûso de l'orchestra scinfonica.

## File murtimediæ

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Muxica classica
Berlioz
Categorîa:Vôxe co muxica
Claude Debussy

**Claude-Achille Debussy** (Saint-Germain-en-Laye, Fransa, 22 Agosto 1862 - Pariggi, 25 Mârso 1918), o l'è stæto ûn di prinçipâli composcitoî do seccolo XX.
## Vìtta
Inte l'inissio ammiratô da êuvia de Richard Wagner, ciû târdi o s'ha identificòu con imprexoniximo, ma tegnido sempre a libertæ de stile.

## Atri progètti

Categorîa:Muxica classica
Debussy
Categorîa:Biografìe
Lìsta di stâti pe popolaçión

A **lìsta di stâti pe popolaçion** a contêgne i stâti do móndo elencæ pò-u sò nùmero de abitànti. I dæti són quélli de stìmme e de proieçioìn da popolaçión mondiâle do *World population prospect*, publicòu into lùggio do 2022 da-a divixón pi-â popolaçión do dipartiménto pe-i afâri econòmichi e sociâli do Segretariâto de Naçioìn Unîe. Gh'é indicòu ségge a stìmma pi-â popolaçión a-o 1° de lùggio do 2021 chi-â proieçión a-o 1° de lùggio do 2023.

Gh'é, scrîto in corscîvo, di teritöi no sovrén ascì: i teritöi con popolaçión da Frànsa d'ôtramâ (inclûxi i DROM), i teritöi britànichi d'ôtramâ e-e dipendénse da Corónn-a, i teritöi di Stâti Unîi d'América, e naçioìn costitotîve no metropolitànn-e do régno di Pàixi Bàsci e do régno de Danimàrca, i Pàixi Bàsci caraìbichi, e regioìn aministratîve speciâle da Cìnn-a e Tokelau, teritöio dipendénte da-a Nêuva Zelànda. Sti chi no són dónca conscideræ inta popolaçión do stâto sovràn ch'o-i contròlla. A popolaçión de çèrti stâti no reconosciûi da-a comunitæ internaçionâle a l'é contâ inte quélla di stâti dónde doviéivan fâ pàrte segóndo l'ONU.

## Lìsta

## Nòtte
;Nòtte a-o tèsto


;Nòtte bibliogràfiche


Categorîa:Stati do mondo
Stâti pe popolaçión
Repubbrica Parlamentâ

Into scistemma politico dïto **Repubbrica Parlamentâ**, o Parlamento o l'è l'unica istituçion a aveghe a rappresentansa da voentæ popolâ, in quanto o l'elezze tanto o governo che o prescidente.

## Descriçion e stöia
O Prescidente da Repubbrica o l'ha unn-a funçion de garanzia verso e parti politiche e de rappresentansa de l'unitæ naçionâ, perciò de sovente o non l'ha forti poèi in scê istituçioin.

O Parlamento se rapporta co-o governo tramite o voto de fiducia, coscì o g'ha o controllo in sce l'agï de l'esecutivo, co a poscibilitæ de elezine un ätro. I poèi legislatïvo e esecutïvo son coscì ligæ e interdependenti.

Questa forma de governo a l'è ancheu a ciù comunn-a in Euròpa.

Unn-a repubbrica parlamentâ peu aveighe unn-a o doe camere.
Paul McCartney

**Sir James Paul McCartney** (Liverpool, 18 Zûgno 1942) o l'è 'n muxicista, cantante e compoxitô ingleize ch'o l'è diventòu famôso co-a *band* The Beatles.
## Vìtta
Insemme a John Lennon o l'ha formòu ûnn-a de cobbie ciù famôze de compoxission da mûxica contemporannia, scrivendo insemme 'n grande nûmmero de cansoîn popolâri.

Dòppo avei lasciòu a *band*, o l'ha formòu o grûppo Wings co-a sêu mogê Linda, e o l'ha fæto finn-a anchêu 'na carrêa da solista de gran sûccesso.

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Rock and Roll
McCartney
The Beatles

**The Beatles** o l'ea 'n grûppo de muxicisti ingleixi di anni '60, formòu inta çittæ de Liverpool into 1960 e desfæto inte l'arvî do 1970.

## Descriçion e stöia
O l'êa fæto da 4 famôxi muxicisti, dîti "The Fabs" (i favolôxi):

John Winston Lennon
James Paul McCartney
George Harold Harrison
Richard Starkey (Ringo Starr)
 
Inti anni '60 gh'àn fæto "'n'invaxon ingleize" inti Stati Unîi. A l'é stæta ûnn-a de *bands* con ciû sûccesso da stöja da mûxica.

## Âtri progètti

Beatles
John Lennon

**John Winston Lennon** (Liverpool, 9 Ötobre 1940 - Nêuva York, 8 Dexembre 1980), conosciûo comme John Lennon, o l'è stæto 'n mûxicista e compoxitô ingleise.

## Vìtta
O fâva parte da *band* "The Beatles", inta quæ o sûnnâva a chitara ritmica e o cantâva. Inte quello grûppo, insemme a-o sêu compagno Paul McCartney, o l'ha compòsto a maggioransa de cansoin, che son de melodîe tra e ciû famoxe do sécolo XX.

Dòppo a divixon di Beatles, o l'àiva anche fæto 'na sêu cariêra solista comme cantante e chitarista, e o s'êa stabilîo a Nêuva York, dove o l'ha lottòu pe-a pâxe mondiâ. O l'è stæto assascinòu da 'n fanàttico inte stradde de quella çittæ americann-a.

## Âtri progètti

## Ligammi de fêua
* 

Categorîa:Rock and Roll
Lennon
Categorîa:Biografìe
James Cook

**James Cook** (Marton, North Yorkshire, 27 ottobre 1728 - Hawaii, 14 frevâ 1779]), o l'è stæto 'n navegatô, esploratô e cartografo ingleise.

## Vìtta
O l'ha fæto tréi viagi attraverso l'Oçeano Paciffigo, dûrante i quæ o l'ha descrîto con preçixon de gren àree, e tante ìsoe e coste son stæte docûmentæ pe-a primma vòtta in cârte ouropee.

I sêu sûccesci ciû notevoli son stæti a scoverta e o reciammo pe-a Gran Bretagna da costa orientâ d'Oustralia, a scoverta ouropea de ìsoe Hawaii e a çirconnavigassion de Terranova e Neuva Zelanda.

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Roald Amundsen

**Roald Engelbregt Gravning Amundsen** (Borge, Norvexa, 16 lûggio 1872 - Mâ de Barents, 18 Zûgno? 1928), o l'è stæto 'n esploratô norvegeise de regioîn polâri.

## Vìtta
O l'ha comandòu a spedission pe l'Antartide c'a l'ha razonto pe-a primma vòtta o Polo Sûd. O l'è anche stæto o primmo c'o l'ha sorcòu o Passo do Nòrd-Òvest, c'o collega l'Oçeano Atlantico con l'Oçeano Paciffigo, e o l'ha fæto parte da primma spedission aerrea c'a l'ha xoòu inscio Polo Nòrd.

O g'aiva 'n'eçelente formassion inte l'arte da navegassion e aspertixe speçiâ pe-e tecniche de sorvevivensa, imparæ 'n pô co-a sêu esperiensa inti spòrt d'inverno, co-a sêu conoscensa inscia vitta di eschimeixi e co-e spedissioin preçedenti.

Inte sêu diverse spedissioîn, o l'ha avûo 'n famoso grûppo de gente dedicâ a-a navigassion, a-o scî, a l'inzegnerîa aeronautica e a l'aviassion.

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Amundsen, Roald
Giovanni Pierluigi da Palestrina

**Giovanni Pierluigi da Palestrina** (nasciûo tra o 3 Frevâ 1525 e o 2 Frevâ 1526, e mòrto o 2 Frevâ 1594) o l'è stæto o ciû importante composcitô mûxicâ do Renascimento.
## Vìtta
Nasciûo a Palestrina, 'n comûn a 35 km a est da Roma, o l'è stæto o ciû famoso rappresentante da Schêua Romann-a de composcission into seccolo sezéximo.

O l'ha avûo 'na grande influensa into svilûppo da mûxica da gexa cattòlica e e sêu êuvie son 'n compendio de tûtta a polifonîa renascimentâ.

## File murtimediæ

## Colìgamenti esterni
* Fondassion Giovanni Pierluigi da Palestrina
* Biografîa e audio
* Sta a sentî 'na registrassion do ''Sicut Cervus'' de Palestrinainterpretòu da Coro Nostro, 'n cöu da cámmia misto, con sede a Leicester, Gran Bretagna.

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Muxica classica
Palestrina
Palestrina
Claudio Monteverdi

**Claudio Giovanni Antonio Monteverdi**, nasciûo o 15 Mazzo 1567 a Cremonn-a e mòrto o 29 Novembre 1643 a Venessia, o l'è stæto 'n composcitô italian.

O l'ha fæto a transixon tra a tradission polifonica e madrigalista do seccolo XVI e a nascita do dramma lirico e da òpera into seccolo XVII. O l'è a figûra ciû importante into tranxito da-a mûxica do Renascimento verso quella baròcca.

A 15 anni o l'ha pûbbricòu e sêu primme êuvie. Tra 1587 e 1638 o l'ha pûbbricòu êutto collessioîn de madrigali, inti quæ o fa vedde o sêu dominnio da tecnica madrigalista.

L'òpera "Arianna" (1608), c'a s'è perdûa tûtta eçetto o çelebre "Lamento", a ghe l'ha fæto diventâ veramente famoso.

## File murtimediæ
 

## Atri progetti

Categorîa:Biografìe
Monteverdi
Monteverdi
Béla Bartók

**Béla Viktor János Bartók**, nasciûo a Nagyszentmiklós, Ûngherîa (anchêu pârte da Romania) o 25 Mârso 1881, e mòrto a Nêuva York o 26 Settembre 1945, o l'è stæto 'n composcitô, pianista e investigatô da mûxica folk d'Euròpa orientâ.

## Vìtta
Importantiximo inta mûxica do seccolo XX, o l'è stæto ûn di fondatoî da etnomûxicologîa, o stûddio da mûxica folklorica e a mûxica de coltûe no-oçidentâli.

A sêu collession de êuvie *Mikrokosmos*, in séi volûmmi, a l'è 'n famoso mettodo contemporannio pe-o svilûppo da tecnica do piano, che lê o g'âva scrîto pe mostrâ o piano a-i sêu figgêu.

## Atri progètti

## Colìgamenti esterni
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Muxica classica
Bartók, Béla
Franz Schubert

**Franz Peter Schubert** (Vienna, 31 Zenâ 1797 - Vienna, 19 Novembre 1828; mòrto a 31 anni).
## Vìtta
Composcitô e pianista oustriaco, ûn di sûccessoî do Romanticiximo mûxicâ inissiòu da Ludwig van Beethoven. O l'ha stæto 'n gran composcitô de lieder (brani cûrti pe voxe e pianoforte), e de mûxica da cámmia.
## File murtimediæ

## Atri progètti

Categorîa:Muxica classica
Categorîa:Biografìe
Schubert
Schubert
Arnold Schönberg

**Arnold Franz Walter Schönberg** (Vienna, 13 Settembre 1874 - Los Angeles, 13 Lûggio 1951), o l'é stæto un compoxitô oustriaco e american do periodo moderno, teòrico da mûxica, meistro e scritô.

## Vitta
Ûn di ciû grandi mûxicisti do seccolo XX, o l'è, insemme a Igor Stravinsky e Béla Bartók, o compoxitô ciû importante e influente da primma meitæ do seccolo, 'na personalitæ importantiscima (con Monteverdi, Bach, Beethoven e Wagner) inte l'evolûssion da mûxica academmica oçidentâ.

O l'è reconosciûo comme ûn di primmi compoxitoî c'o s'ha dedicòu a l'atonalitæ, e speçialmente pe-a creassion da tecnica do dodecafoniximo basâ in grûppi de doze nòtte, poxibilitando o sûccescivo svilûppo do serialiximo inta segonda meitæ do seccolo XX. O l'ha ascì fondòu a Segonda Schêua de Vienna e o l'è stæto meistro da Stefanija Ivanivna Turkevyč-Lukijanovyč.

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Muxica classica
Schönberg, Arnold
Carl Friedrich Gauss

**Johann Carl Friedrich Gauss** (**Gauß**) (30 Arvî 1777 – 23 Frevâ 1855, s. XIX), o l'è stæto 'n matematego, astrònomo e fixico tedesco, ch'o l'ha fæto di grendi contribûti a-a sciensa, tra i quæ gh'è a teorîa de nûmmeri, l'analixi matematega, a geometrîa differensiâ, eçettera.

O l'è conscideròu o "prinçipe da matematega" e "o ciû grande matematego fin da l'antighitæ".

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Gauss, Carl Friedrich
Gauss, Carl Friedrich
Gauss, Carl Friedrich
Johann Gutenberg

**Johannes Gutenberg**, nomme completo *Johann Gänsfleisch zur Laden zum Gutenberg*, (Mainz, çirca 1398 - Mainz, 3 Frevâ 1468) o l'è stæto 'n ferrâ tedesco, inventô da stampa a caratteri mobili (çirca 1450).
## Biografìa
A sêu êuvia ciû rappresentativa a l'è a "Bibbia de Gutenberg".

L'A&E Network o l'ha misso into primmo pòsto da lista de "Personn-e do Milennio".

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Club de Gimnasia y Esgrima La Plata

O **Club de Gimnasia y Esgrima La Plata** (GELP) o l'é 'n club sportivo da çittæ de La Plata, Argentinn-a. 

Stabilîo into quartê ("barrio") de El Mondongo, o l'é stæto fondòu into 1887, e o zêuga inta primma divixon da liga de balón argentin. I tifôxi vegnan ciammæ "basureros" (*quelli da rumenta*, òu *rumentæ*). 

O stàddio o gh'à o nomme de Juan Carlos Zerrillo, ma o l'é ciammòu de sovente "Estadio del Bosque".

## Atri progetti

## Colegamenti esterni
* Scîto ofiçiâ
* Directorio Lista de scîti inscia ræ in referensa a Gimnasia y Esgrima

Categorîa:Argentinn-a
Gimnasia y Esgrima La Plata
Banchinna Ciavai

**BANCHINNA CIAVAI** a l'è 'na squaddra de balon de Ciavai, fundâ into 1989 da un grùppu de figgeu inte stansie da bibliuteca da Sucietæ Ecunòmica Ciavaìnn-a.

## Descriçion e stöia
A squaddra, ciù da segunda categuria, a nu l'ha mai zeugou, òua (2009) dòppu avei vintu i *play off* u campiunatu scursu in tersa categuria, a l'è riturnâ in segunda categuria intu campiunatu organizòu da-u comitatu de Ciàvai da Federasiùn Italiann-a Zeugo Calciu.

U numme u  vegne da 'na banchinn-a de granito c'a l'è inti giardinetti arente u cumûne de Ciàvai, adòssu a quella banchinn-a se ritruvâvan di figgeu appasciunæ do balùn che l'han decisu de fâ 'na squaddra neuva.

I culuri sun u grixu de l'asfaltu e u verde di giardinetti; òua i sòcci fundaturi nu ghe a fan ciù a zeugâ pe-i anni e pe-e panse che gh'é vegnîu, ghe sun di zugoéi ciù zuêni, però i vêgi i seguan sempre a squaddra e sun vegnûi dirigenti.

## Conlìgamenti esterni
* A sucietæ a g'ha anche in scitu internet http://www.panchinachiavari.it.
* Da pocu l'è stòu attivòu 'na parte do scitu internet cun e noitæ da squaddra scrîte anche in zeneize,http://xoomer.virgilio.it/sspanchinachiavari/noitae_.html.

Categorîa:Squàddre de balón in Ligùria
Categorîa:Ciävai
CB Kuban Krasnodar

O **CB Kuban Krasnodar** (*Футбольный клуб "Кубань" Краснодар / Futbol'nyi klub Kuban' Krasnodar* in rùscio) o l'è 'n club de ballon da çitæ de Krasnodar, Ruscia. O club o l'è stæto fondòu into 1928. 

## Âtri progètti

## Colegamenti esterni
* Scito offiçiâ 
* Fanscito offiçiâ
* Fanforum GREENMILE

Categorîa:Ruscia
Kuban Krasnodar
Nefertiti

**Nefertiti** (çirca 1370 a.C. - çirca 1330 a.C.) a l'è stæta 'na çelebre reginn-a da dinastîa XVIII de l'Egitto Antigo, a moggé do faraon Akhenaton. 
O sêu nomme in egissian antigo, *nfr.u itn* oppûre *nfrt.y.ty*, o se tradûxe comme "Bellessa d'Aton" oppûre "A bellessa a l'ha rivòu".

## Biografìa

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Trêno

O **trêno** o l'é 'na série de veìcoli conéssi fra de lô che viâgian lóngo 'na colìssa feroviària e che traspòrtan persónn-e ò mèrçe. Pò-u sòlito, 'n trêno o l'é tiòu ò sponciòu da locomotîve, scibén che gh'é de convòlli che se méscian da lê, cómme e unitæ mùltiple ò e outo-motrîxe. I pasagê e-e mèrçe són trasportæ con di vagoìn, conosciûi cómme câri ò caròsse feroviàrie segóndo ò tîpo de càrego. I trêni són progetæ pe 'na larghéssa precîza, dîta scartaménto, ch'a dêv'êse pægia a quélla tra e colìsse. A ciù pàrte di trêni a gh'à de rêue d'âsâ e a viâgia in sce colìsse de lóngo de sto materiâle chi, co-o bàsso atrîto coscì generòu ch'o-o fà vegnî ciù eficiénte de âtre fórme de traspòrto.

A paròlla "trêno" a vêgne da-o latìn *trahere*, tiâ; o s'é modificòu into ténpo tramite o françéize *train*. O trêno o l'è stæto o prìmmo vêo e pròpio veìcolo de traspòrto de màssa, e in tànti câxi o l'à raprezentòu 'n pónto de svòlta pe l'evoluçión industriâle de naçioìn de l'Eutoçénto, crovìndo dónca pe tànti ànni 'n ròllo centrâle inta strutûa politica, econòmica e sociâle de naçioìn, conquistàndo ascì in pòsto de prìmmo cian inte l'imaginârio de tùtti.

## Stöia

## Clasificaçión

## Âtri progètti

## Ligàmmi de fêua
*
Rivêa

Con o termine **Rivêa** se uza indicâ a còsta ch'a va da Monego a Cavo Crovo d'arente a-a Spezza. A se dividde in doî, a Rivêa de ponente e a Rivêa de levànte, rispettivamente a òvest e a est de Zena.

## Riparia
A pòula a l'ha in realtæ doî scignificati, un o vegne da o latin *riparia*, ch'o l'indica a riva de 'n sciùmme o de 'n corso d'ægoa dôçe, pe questo motivo se peu parlâ, prezenpio, de rivêa do Garda, ma da questa pòula vegne anche a Dòra Riparia.

## Ripa
O termine che, invece, ch'o l'é dêuviòu pe-a còsta Ligure o vegne da-o latin *ripa* che, inta lengoa zeneize o l'è diventòu *riva*. A Riva a l'êa quello træto de còsta ciù riparòu adatto pe l'atracco. Visto che into medioevo l'unico meu seguo o l'êa quello in faccia a-a riva de Zena, i zeneixi pe irîde i abitanti de còste, ciamavan quelli træti Rivêe. Se ricòrda de fæti che a zòna de l'angipòrto antigamente deputâ a scao, a Zena, a se ciamma Sottoriva. Pe questo, parlando de còste marinn-e, l'unica ch'a se pòsse ciamâ Rivêa a l'è quella Ligure, stòricamente.

## O turismo

Inti anni o termine Rivêa o l'è diventòu scinònimo de còsta erta in scio mâ con fondali profondi, ma into dòppo goæra tante còste into mondo àn pigiòu o termine Rivêa, perché a rinomansa e a belessa da còsta ligure a l'à consentîo de atriboî a-o nomme prestigio e popolaritæ, che vegnan descaregæ anche in sce chi se ne frexa.

## O rischio
Purtròppo ancheu o nomiagio Rivêa o subisce un ûzo stramezòu c'o l'areizega de fâ perde o senso stòrico de donde a pòula a l'è nasciûa e da dôve o termine o deriva e che o mette a repentallio o lustro do termine.

## Véddi ascì
* Rivêa de Ponénte
* Rivêa de Levànte

## Âtri progètti

Categorîa:Giögrafîa da Liguria
Relénto

## Grafîa ofiçiâ
ze: **Relénto**; ànche **Relento** (it: *tanfo*, *puzza*)

## Relénto in scî vocaboläi stòrichi

### Giuseppe Olivieri [[1841]]
* A no l'é registrâ.

### Giuseppe Olivieri ([[Gioxeppe Oivê]]) [[1851]]
*Relentu*: Rancido. Rancido è tutto ciò che porta alterazione di sapore e di odore in alcune materie vegetali ed animali, per cui rimane degradata la primiera qualità di essere. * Questa fainha a l'ha u relentu*, questa farina sa di rancido.

### Giovanni Casaccia 1851
*Relento*: s. m. Rinserrato. Voce dell'uso. Quel puzzo che acquista una stanza o un altro luogo per essere stato lungo tempo chiuso: *Ghe sa de relento*; Vi pute di rinserrato. § Aggiunto a Cosa, come farina, grano, carne e simili, che parimente per essere stato lungamente chiusa abbia acquistato un tanfo, dicesi Stantìo: *Questa faænn-a a l'ha o relento*; Questa farina è stantìa.

### P.F.B. (Padre Francesco Bacigalupo) ,[[1873]]
*Relento*: Rancido, stantio.

### [[Giovanni Casaccia]] [[1876]]
*Relento*: s. m. Sito, Puzzo di rinchiuso: Quel puzzo che acquista una stanza o un altro luogo per essere stato lungo tempo chiuso.
"Detto di farina, biade, legumi e sim. che, per essere stati parimente lungo tempo rinchiusi, acquistano un cattivo odore, dicesi tanfo".

### Gaetano Frisoni [[1910]]
*Relento*: s. m. (F) Sito, tanfo, puzzo di rinchiuso o di muffa.

## Nòtte


Categorîa:Vocabolâio
Enrico Fermi

**Enrico Fermi** (Roma, 29 settembre 1901 – Chicago, 29 novembre 1954) o l'è stæto 'n fixico italian naturalissòu statunitense do XX secolo, tra i ciû nöti a-o mondo, prinçipalmente pe i sêu stùddi teòrici e sperimentâli inscia meccanica quantìstega.
## Biografìa
O l'ha vinto o prémmio Nobel pe-a fixica into 1938.

## Conligaménti esterni
* 'N archivio fotograffico de Fermi e di "ragazzi di via Panisperna", https://web.archive.org/web/20071108204135/http://www.phys.uniroma1.it/DipWeb/museo/albumweb/database.htm.
* Arecûgéita de stùddi inscio Fermi, http://www.sif.it/libri/fermiindex.html
* L'ereditæ de Fermi (into *Scienza Per Tutti*), http://scienzapertutti.lnf.infn.it/mainfermi.html
* Enrico Fermi "Note e memorie", vol. 1, 1921-1938 (edission 1962), https://web.archive.org/web/20071109080754/http://www.openlibrary.org/details/collectedpapersn007155mbp

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Fermi, Enrico
Thomas Alva Edison

**Thomas Alva Edison** (11 frevâ 1847, Milan, Ohio - 18 ottobre 1931, West Orange), o l'è stæto 'n inventô e imprenditô statunitense.

## Vitta
*The Wizard of Menlo Park* (*O mâgo do Menlo Park*), comme o l'ea conosciûo, o l'è stæto ûn di primmi inventoì a applicâ o proçesso da produssion de massa inte l'invension.

O l'è ûn di precursoì da tecnologia do secolo XX, essendo anche conscideròu da tanti come o ciû grande inventô de tûtti i tempi. Con 1.093 brevetti a nomme sêu, o se stima ch'o sêu quossiente d'intelligensa o sajeiva stæto de çirca 240. 

### Inventi
Tra i sêu inventi gh'é: 
* a lampadinn-a elèttrica incandescente, 
* o gramòffono, o cinetòffono, 
* o cinetoscòppio, 
* o dittàffono, a caréga elettrica, 
* l' aràdio, 
* o micròffono.

## Colegaménti esterni
* Dyer, Frank Lewis, "*[https://web.archive.org/web/20000127091750/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/biography/Edison/toc.html Inscia vitta e e invensioìn do Edison]*"
* Museo da çittæ natâle
* "Thomas Edison House"
* "Edison National Historic Site"
* "Thomas A. Edison Papers at Rutgers University"
* "Thomas Edison's Patents - Rutgers University"
* "Edisonian Museum Antique Electrics"
* "Thomas A. Edison in his laboratory in New Jersey, 1901"
* Aneddoti inscia relassion tra Tesla e Edison
* Testi inscio Edison

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Tecnologia
Nikola Tesla

**Nikola Tesla** (in cirillico Никола Тесла) (Smiljan, 10 lûggio 1856 – New York, 7 zennâ 1943) o l'è stæto 'n fixico, inventô e inzegné serbo naturalissòu statunitense into 1891.

## Biografìa
Tesla o l'è conosciûo soviatûtto pe-o sêu revolussionâjo travaggio e i sêu contribûti into campo de l'elettromagnetiximo tra a fin de l'Euttoçento e l'inissio do Nêuveçento.

I seu brevetti e o sêu travaggio teòrrico forman a base do moderno scistemma elèttrico a corente alternâ (CA), compreisa a distribussion elèttrica polifase e i motoì a corente alternâ, co-i quæ o l'ha contribuîo a-a Segonda Revolussion Industriâle.

## Conligaménti esterni
* Centro multimediâle Nikola Tesla in Croassia, http://www.mcnikolatesla.hr/
* Museo Nikola Tesla a Belgrado, http://www.tesla-museum.org
* Tesla Memorial Society of New York, http://www.teslasociety.com/
* More than 1,000 documents on Tesla, NikolaTesla.fr

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Tecnologia
Antonio Vivaldi

**Antonio Lucio Vivaldi** (Venessia, 4 marso 1678 - Vienna, 28 lûggio 1741) o l'è stæto 'n importantìscimo compoxitô e violinista do Baròcco. O ciamâvan "o præve rósso" perché o l'ea presbitero e o gh'âiva i cavelli de quello cô.

## Vìtta
O l'à compòsto ciû de 770 êuvie ch'an influensòu ciû târdi tanti muxicisti (soviatûtto tedeschi), tra e quæ gh'è 477 conçerti e 46 òpere. O l'è speçialmente famoso a livello popolâre pe "E quattro stagioìn".
## File murtimediæ

## Âtri progètti

Categorîa:Muxica classica
Categorîa:Biografìe
Vivaldi
Vivaldi
Peana

**Peana**, in tu pietrese a l'è l'urma ca se lascia in ta tera sciocca (italian: *traccia*, *orma*).
## Inmàgine

Orma Ponte Pugni 2.jpg|thumb|Urma de pê  - Venessia, *Ponte di Pùgni*
Empreinte de pied à Djerba.jpg|Sôvia l'ænn-a, a Djerba, 2005
Whitesands-footprint.jpg|Sôvia l'ænn-a, 2008
Villajoyosa - panoramio (5).jpg|Sôvia l'ænn-a, 2013
Buzz Aldrin's bootprint on the Moon, AS11-40-5877 (21472308758).jpg|Apollo 11, 21 lùggio 1969


Categorîa:Vocabolâio
Entrena

**Entrena** o l'é 'n comùn spagnòllo de 1.545 abitànti ch'o se trêuva inta provìnsa e comunitæ outònoma de La Rioja.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze
* Gêxa de Sàn Martìn
* Convénto de Sànta Ciæa
* Éremo de Sànta Nétta

### Architetûe civîli
* Pàrco Las Riberas
* Ciàssa El Coso

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

### Traspòrti pùblichi
Da-o 2010, Entrena a l'é conligâ a Logroño, a capitâle da comunitæ outònoma de La Rioja, co-in servìçio de coriêre èstra-urbâne.

## Aministraçión

### Scìndichi de Entrena

## Galerîa d'inmàgine

Entrena - La Rioja (Spain) - Municipality Map.svg|Poxiçión do comùn de Entrena inta comunitæ outònoma de La Rioja
Entrena - Iglesia de San Martín 07.jpg|A gêxa de Sàn Martìn
Convento de Santa Clara (Entrena).jpg|O convénto de Sànta Ciæa
Ermita de Santa Ana (Entrena).jpg|Éremo de Sànta Nétta
Entrena - Plaza El Coso 11.jpg|Scultûa do stémma de Entrena inta Ciàssa El Coso


## Nòtte


## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 

Categorîa:La Rioja
Categorîa:Comùn da Spàgna
Veronn-a

**Verónn-a** (*Verona* in véneto e italiàn) a l'é 'na çitæ e comùn do Véneto che, co-i sêu 255.445 abitanti (a-i 31 de màzzo do 2023), a l'é o prìmmo comùn pe popolaçión da región.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Provìnsa de Verónn-a
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Categorîa:Çittæ d'Italia
George Gershwin

**Jacob Gershovitz**, ciù conosciûo comme **George Gershwin** (Brooklyn, nasciûo a Nêuva York o 26 seténbre do 1898 e mòrto a Beverly Hills, California, l'11 lùggio 1937), o l'è stæto 'n conpoxitô americàn de mûxica clàscica, jazz e popolâre.
## Vìtta
A sêu mûxica a gh'à di elementi molto diversci: jazz, mûxica popolâre americann-a, mûxica scinfònica, ecc.

Fra e sêu conpoxisioìn gh'é: l'òpera *Porgy and Bess*, a famôza *Rhapsody in Blue*, o *Conçerto pe pianoforte e orchestra in Fa*, *An American in Paris*, e âtre.

## Atri progètti

Categorîa:Muxica classica
Gershwin
Categorîa:Biografìe
Orlando di Lasso

**Roland de Lassus**, conosciûo pe a verscion italiann-a do nomme, **Orlando di Lasso**, o l'è stæto un composcitô fiammingo, nasciûo a Mons, in Belgio into 1532, e mòrto a Monego de Bavèa into 1594.
## Vìtta
Famozo muxicista e composcitô do Çinqueçento, o l'è ûn di meistri da polifonîa çinqueçentesca, da molti reconosciûo comme o ciù versatile.

## File murtimediæ

## Atri progetti

Categorîa:Muxica classica
Lasso
Categorîa:Biografìe
Lasso
Isaac Newton

**Sir Isaac Newton**, (4 zennâ 1643 NS – 31 mârso 1727 NS) o l'è stæto 'n fixico, filòsofo, alchimista e matemàtego ingleize, outôre di *Philosophiae naturalis principia mathematica*, conosciûi comme i *Principia*, donde o descrive a lezze de gravitaçion universâle e o stabilisce e bâxi da meccanica clascica attraverzo e lezzi che pòrtan o nomme sêu. 
## Vìtta
Newton o l'è stæto o primmo a demostrâ che e lezzi neturâli che governan o movimento da Tæra e quelle che governan o movimento di còrpi çelesti son e mæxime. Tra e sêu âtre scoverte scientìfeghe ghe son e êuvie inscia lûxe e l'òttica e o svilùppo do càlcolo matemàtego.

O l'è stæto prescidente da Royal Society. Lê o l'è de sovente calificòu comme o scientìfego ciù grande de tùtti i tempi, e o sêu travaggio comme a culminaçion da Revoluxon Scientìfega.

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Newton, Isaac
Newton, Isaac
Newton, Isaac
Newton, Isaac
Newton, Isaac
Georg Friedrich Händel

**Georg Friedrich Händel** (scrîto anche **Haendel** in tedesco, e George Frideric Handel in ingléize) (Halle, 23 frevâ 1685 - Londra, 14 arvî 1759), o l'è stæto 'n conposcitô e organista nasciûo in Germania ma naturalizzòu ingléize.
## Vìtta
O l'è conscideròu un di ciù inportanti da mûxica do Baròcco e un di ciù influenti de tùtta a mûxica oçidentâle. Inta stöja da mûxica moderna, o l'è stæto o primmo ch'o l'à inandiòu a sêu ârte verso a soddisfassion di gùsti e neçescitæ di spettatoì, invexe de quelli da nobiltæ comme o capitâva in quello tenpo.

O l'è stæto contenporànio de Johann Sebastian Bach, o l'è mòrto a 74 anni, essendo seppelîo a Westminster.
## File murtimediæ

## Atri progètti

Categorîa:Muxica classica
Categorîa:Biografìe
Händel
Händel
Roian

**Roiàn** (in françéize *Royan*, prononçiòu , in saintongéize *Roeyan*, prononçiòu ) o l'é 'n comùn françéize de 19.174 abitànti ch'o se trêuva inta región da Nêuva Aquitània, pàrte do dipartiménto do Charente-Maritime.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse

### Architetûe religiôze
* Gêxa de Nòstra Scignôa
* Gêxa de Sàn Pê
* Gêxa de Nòstra Scignôa de l'Asonçión

### Architetûe civîli
* Zöo de la Palmyre
* Fâro de Cordouan
* Scîto archiològico do Fâ
* I Giardìn do Móndo (*Les Jardins du Monde*)

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

## Aministraçión

## Galerîa d'inmàgine

Royan fortifications 1656 Zeiller 15219.jpg|Màppa de Roiàn into 1656
INCONNU 1 - ROYAN - A vol d'oiseau.jpg|'Na vêgia cartolìnn-a do longomâ de Roiàn into 1910
Royan conche 1.JPG|Gêxa de Nòstra Scignôa
9564414.jpg|Vìsta da gêxa de Sàn Pê
Phare de Cordouan 2018 - 05.jpg|O fâro de Cordouan
Bateaux à Royan - panoramio.jpg|O pòrto da çitæ
Les Jardins du Monde (Royan) - panoramio (8).jpg|*Les Jardins du Monde*
Saintongeais.svg|Màppa da difuxón da léngoa saintongéize


## Nòtte


## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Nêuva Aquitània
Categorîa:Comùn da Frànsa
Categorîa:Çitæ da Frànsa
Manuel Belgrano

**Manuel Belgrano** (Buenos Aires, 3 zûgno 1770 – 20 zûgno 1820) o l'è stæto un intelettuâle, avocâto, economista, polìtico e militâre argentin, ch'o l'à partiçipòu a-a Goæra d'Indipendensa d'e Provinse Unîe do Río de la Plata vinçendo di importante battagge.

## Biografîa
O se ciammâva Manuel José Joaquín del Corazón de Jesús Belgrano, e o l'è famozo comme eröe de l'indipendensa e creatô da bandêa argentinn-a.

Tra 1786 e 1793 o l'à studiòu o drîto a Salamanca, piggiando a medaggia d'öu. Gran cattòlico, o l'à avûo o permisso do Vatican de lêze di libbri proibii in quello tempo. 

De ritorno into Río de la Plata, in 1794 o l'è stæto nominòu Segretâio do Consulato de Buenos Aires (1794-1810). O l'è stæto contro e Invaxioìn Ingleixi (1806 e 1807). 

Diventòu indipendentista, o l'è stæto un di prinçipæ cappi da Revolusion do Mazzo do 1810, faxendo parte do primmo governo nativo, o futûo governo argentin.

O l'è stæto o cappo de l'Esercito do Nòrd contro i spagnòlli de l'Ato Perú e o l'à organizòu a campagna do Paraguay. O l'à anche comandòu l'eroico esodo do pòpolo de Jujuy (*Éxodo Jujeño*), importantìscimo pe a liberaçion do nòrd, e o l'à partiçipòu a de battagge comme Campichuelo, Paraguarí, Tacuarí, Las Piedras, Tucumán, Salta, Vilcapugio e Ayohúma.

A 50 anni, a Buenos Aires, o l'è mòrto da 'n edema, in povertæ e ascordòu da-o governo naçionâ.

## Creassion da Bandêa Argentinn-a

Manuel Belgrano o l'e stæto o creatô da bandêa argentinn-a into 1812. O l'à dizegnâ co-i coî da coccarda (*escarapela*) naçionâ, çeleste e gianca, mentre o stâva inscie rive do sciumme Paraná inta provinsa de Santa Fe.

A l'è stæta issâ pe a primma vòtta o 27 frevâ 1812 inta çittæ de Rosario, donde gh'è o Monumento a-a Bandêa Argentinn-a.

## Famiggia e relassion co-a Liguria
Sêu poæ Domenico o l'êa lìgure, nasciûo a Ineja, emigròu a-o Río de la Plata into 1751, e o gh'aiva comme primmo cognomme Peri -ciù târdi ispanisòu in *Pérez*-, scibben ch'o l'avesse adottòu quello de *Belgrano*, segondo a tradiçion, perche o produxeiva de l'eçelente gran.

Invece  sêu moæ a l'êa argentinn-a, nasciûa inta çittæ de Santiago del Estero, into nòrd-òvest do Pàize.

Manuel Belgrano, inte 'na léttia a sêu poæ scrîta da-a Spagna quande o studiâva inte l'Universcitæ de Salamanca, o ghe dîxe: *"Anchêu  l'è vegnùo un gruppo de nòstri compaizen, e gh'ò posciûo parlâ zeneize dòpo tanto tempo che parlo solo spagnòllo".*

## Vôxe corelæ
* Argentinn-a, dove gh'è ciù informassion inta seçion "Stöja".

## Conlìgamenti esterni
* Instituto Nacional Belgraniano

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Argentinn-a
Amê

L**'amê** o l'è 'n alimento prodûto da-e àvie, ch'ou fan a partî da-o néttare de sciôe e da-a melâta, che lêvan da-a linfa de ciante ò da escreçioìn de çerti inzetti che sùssan e ciante.
## Descriçion
O l'è 'n liquido dôçe e lepegozo che e àvie amùggian inte brische, ch'o va levòu da l'òmmo in laboratöio e filtròu pe separâlo da-a çêa e di raffataggi d'àvie che pêuan esse rimasti.

Quest'attivitæ a se ciamma apicoltûa, e quello ch'alleva e àvie pe estrâe l'amê o l'è l'apicoltô.

## Colegaménti esterni

Categorîa:Alimentaçion
Końskowola

**Końskowola** o l’ê un paize do sud-esta da Polonia, fra Puławy e Kurów, in-scio sciumme Kurówka. O l’ê a capitale de un *[[gmina]]* separòu into mezo do Voivòdòu de Lublin e o g’â 2188 abitanti (a-o 2004).

## Âtri progètti

Categorîa:Polonia
Académia Ligùstica do Brénno

L**'Académia Ligùstica do Brénno** (**ALB**) a l'êa 'n sodalìçio lìgure, fondòu a Zêna do 1970, ch'a gh'àiva cómme fìn quéllo de conservâ, avardâ e promêuve o zenéize.

## Stöia
A stöia de l'Académia Ligùstica do Brénno a coménsa inta néutte de Sàn Gianbatìsta do 1970, scibén chi-â prìmma propòsta de sò fondaçión a l'é fæta a-i 28 de frevâ de quéllo ànno, inte l'ànbito de 'na riunión da Consulta Ligure. A-i 24 de zùgno do 1970 gh'é dónca o moménto ofiçiâ da seu constituçión, cómme l'é sciortîo o manifèsto do nêuvo sodalìçio firmòu da-i çìnque fondatoî: l'Aldo Agosto, o Luigi De Martini, o Carlo P. Pessino, o Vito Elio Petrucci e o William Piastra.

Comensòu e riunioìn, a prìmma iniçiatîva adotâ da l'Académia a l'é stæta quélla, domandâ da-a Compagna, d'inandiâ i travàggi pi-â realizaçión da *Bibliografia dialettale ligure* e, de méntre, s'êa comensòu a raxonâ in sciâ publicaçión de 'n vocabolâio ch'o foîse italiàn-zenéize ascì, ciù che 'na gramàtica do zenéize. O sodalìçio, che da-o coménso o l'à però avûo di problêmi a fâse conósce e publicizâ, o l'à prèsto unîo e sò fòrse drénto a-a Compagna, che in sciâ fìn a l'à fæto publicâ a *Bibliografia dialettale ligure* do 1980, pigiàndo pàrte ascì a-o convégno in scî parlæ lìguri do 1974.

O scìnbolo e o nómme de l'Académia són stæti repigiæ, a-i 23 d'arvî do 2008, pe creâ 'n scîto in sciâ Ræ dónde métte a dispoxiçión de tùtti da documentaçión in sciô zenéize e in sciâ grafîa ofiçiâ. Pe de ciù, o scîto de l'Académia o l'òspita o *Traduttore Italiano Genovese* (TIG) ascì, cuòu da-o Franco Bampi e da-i seu conlaboratoî. Do 2011 l'é stæto publicòu ascì di lìbbri in zenéize sott'a-o nómme de l'Académia, scrîti inta seu grafîa.

### O Manifèsto (1970)
Chi de sótta gh'é manifèsto de l'Académia Ligùstica do Brénno, scrîto inta grafîa òriginâle do 1970:

## Nòtte


## Ligàmmi de fêua
* 

Categorîa:Lengua ligure
Categorîa:Òrganizaçioìn da Ligùria
Bliecos

**Bliecos** o l'è 'n comûne spagnòllo de 31 abitànti (a-o 2020) ch'o se trêuva inta comunitæ outònoma de Castìlia e León, inta provìnsa de Soria.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn

## Aministraçión

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Comûni da provinsa de Soria
Xena: Warrior Princess

***Xena: Warrior Princess*** o l'é o tìtolo de 'na famôza série statuniténse creâ da-o Robert Tapert inti ànni '90 pe-a Renaissance Pictures.

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Série televixîve‎
Cravæa

A **Cravæa** (*Capraghja* in cravaiéize, *Capraia* in còrso e in italiàn) a l'é 'n'îzoa de l'arçipélago toscàn ch'a se trêuva into Mâ Lìgure. Scibén che ancheu a l'é aministrâ da-o comùn co-o mæximo nómme, inclûzo inta provìnsa de Livórno, a Cravæa a l'àiva di fòrti ligàmmi co-a naçión ligùre pe caxón do contròllo secolâ da Repùbrica de Zêna in sce l'îzoa. Dòppo a cesción a-a Frànsa da Còrsega, co-a quæ l'êa unîa, a l'à fæto pàrte da provìnsa de Zêna, scìnn-a-o 1925, co-a seu paròcchia ch'a l'é restâ inte l'arçidiòcexi de Zêna scìnn-a-o 1977.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Coltûa
### Dialétto cravaiéize

## Âtri progètti

Categorîa:Italia
Categorîa:Geografia de l'Euròpa
Categorîa:Îzoe
Alpeggio de Triöra

L**'Alpeggio de Triura** o l'è 'n formaggio prodoto in Liguria in provinsa de Imperia inta zöna de Triöra e l'è otegnûo da læte vacìn.

## Vôxe corelæ
* Bruss

## Conlìgamenti esterni
* Formaggio d'alpeggio di Triora, https://www.fondazioneslowfood.com/it/arca-del-gusto-slow-food/.
Categorîa:Prodûti agroalimentâri tradiçionâli da Ligùria
Categorîa:Alimentaçion
1707

## Fæti
### Euröpa
25 arvî - Valencia. Batàggia de Almansa. 
### Àzia

### Àfrica

### América

### Òceània
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Nasciûi

Immaggine:Carolus Linnaeus. Lithograph by (S. G.). Wellcome V0003588.jpg|Linneo (23 mazzo 1707-10 zenâ 1778)
Immaggine:Carlo Goldoni - 1750.jpg|Carlo Goldoni (1707-1793)


### Mòrti

## Nòtte


## Âtri progètti

007
1066

## Fæti
### Euröpa
* 25 dexembre - Guglielmo O Conquistatò o divegne o primm-o Re D'Inghiltæra.
### Àzia
*
### Àfrica
* 
### Arte
*
### Costruçión
*
### Inovaçión
* 

### Nasciûi
*
### Mòrti
*

## Âtri progètti

066
Coppa Italia (Zeugo do ballon)

A **Coppa Italia** a l'è a coppa naçionâ do ballon Italian. A l'è organizzâ da-a Liga Naçionâ Profescionisti e a l'è sotta a giurisdiçion da FIGC. Ghe n'è ascì unn-a ch'a vegne ciamâ Coppa Italia de Serie C ch'a vegne zugâ da-e squaddre de C1 e de C2.

## Vinçitoî

## Âtri progètti

Categorîa:Competiçioin de ballon in Italia
Campionato italian do Zeugo do ballon

O **Campionato italian do Zeugo do ballon** o l'è l'insemme di tornei naçionali istituï da-a FIGC. 

## Descriçion e stöia
I campionati son suddivixi e organizzæ in 10 levelli, i primmi 4 son inquadræ inte l'area do profescionismo, invece i atri 6 son pe i dilettànti. 

A Liga Naçionâ Profescionisti a l'organizza e a dirizze i doi maggioi campionati, a Serie A e a Serie B, mentre a Liga Italian-a do Ballon Profescionistico a l'organizza e a dirizze a Serie C1 e Serie e C2, o terço e o quarto livello do profescionismo. I diversci campionati a carattere dilettantistico son organizzæ da-a Liga Naçionâ Dilettànti, tra i quæ a Serie D, o quinto livello do ballon italian.
Christmas Cup

A Christmas Cup (Cóppa de Natale) a l'è un torneo de ballaxeuo amatoriale organizòu da B.C. Varazze Swindlers che da-o 2003 se zeughe a Väze tûtti i anni primma de Natale.

## Descriçion
Dïto da *[[Il Secolo XIX]]*, o primmo giornale da Ligûria, "o ciù importante torneo amatoriale do levante de Sann-a", o l'è caratterizòu segge da-o fæto che masc-ci e figgie zeugan insemme, segge da l'iscrisciòn personale di zeugoèi.

Tûtti i nommi vegnan missi inte un bolacchin dòppo avèili primma separæ in mòddo da formâ de squaddre e ciù equilibræ poscibile. Squæxi sempre e squaddre piggian di nommi ch'arregordan o periodo de feste inte quæ se zeughe o torneo. 

Fra i nommi de squaddre che no àn guagnòu fâ piaxei arregordâse di Capponmagro, Slitte, Pupazzi, St-Renne, Lenticchie e Cotechini, Lastcristmasaigheiviumaiart, Struffoli, S.Taklaus, Spacca Pandori, Acid Xmas, Moccoli e Befane, Stelle & Stalle, Happy New Swindlers, Bob di Natale, Palle Cadenti, Pan Pepati, Oh Santo Cielo!, Pandolci Spolverati, Spacciatori di Mirra, Pargol di Vino, Tirapacchi coi Fiocchi, Divini a Tutta Mirra, Re Mogi, Atletico Betlemme, Xmas Factor, I Pin de Neive, Jingle Balls e La Banda degli Yellow Minions Natalizi. 

### Albo d'òu
* 2003:   I 7 Re Magi	
* 2004:   Squadra A	
* 2005:   Babbi		
* 2006:   Pungitopo		
* 2007:   7 Comets
* 2008:   Winner Before Christmas
* 2009:   Sistemati per le Feste
* 2010:   Pacchi Sfasciati
* 2011:   Dis-Astro del Ciel
* 2012:   Angioletti dell'Albero
* 2013:   Sex and the Christams
* 2014:  Fiocchi Fiacchi
* 2015:  Snow Volley
* 2016:  Nazz a Remi
* 2017:  Astropippe del Ciel 
* 2018:  Re Magi-ci 
* 2019:  S-madonnari 
* 2020   (no dispotòu)
* 2021:  Stelle  Rimbalzanti
* 2022:  Voltaren...ne
* 2023:  Betlemme  United
* 2024:  6... in mezzo alle palle

### I Zeugoèi c'àn ciù vòtte guagnòu
Son 126 i zeugoèi che inti anni àn piggiòu parte a-a Christmas Cup. I ciù titolæ son Francesco Colombo (o Pimpinello) e Roberto Scavarda che àn guagnòu inte dexe de vintidue edisioìn finn-a òua disputæ. 

Fra i âtri se son ben distinti Roberta Ricci con sette primmi posti, Paolo Valerio, Giovanni Antichi, Roberto Craviotto, Valeria Saettone, Alessandro Melis e Mila Palanzone con çinque, Marina Piombo, Marco Canali, e Danilo Giusto con quattro, ma ascì Anna Pisano, Marco Giana, Riccardo Notari, Roberta Ratto, Nadia Pontillo, Letizia Saettone, Roberto Oddera, Giuseppe Damele, Alessandra Cesarano e Mauro Guido che àn vinto træ vòtte.    

## Nòtte


Categorîa:Spòrt in Ligùria
Louvre

O **Louvre** (**Musée du Louvre** in françeize) o l'é 'n musêo inta çittæ de Pariggi. O l'è stæto averto into 1793 e o gh'a 'na superficie de 60.000 m². Into 2007 o l'è stæto vixitòu da ciù de 8.300.000 personn-e

## E òpere ciù importànti
* A *[[Monna Lisa]]* do Leonardo da Vinci
* A *[[Venere de Millo]]* 
* O *[[Codiçe de Hammurabi]]*
* A *[[Nike de Samotracia]]*

## Galerîa de òpere

Statue of Seti II, Louvre.jpg|Seti II  1200-1194 a.C. (19a dinastîa) (Karnak)
Archers frieze Darius 1st Palace Suse Louvre AOD 488 a.jpg|Frîxo di arcêri do palasso do Dario I a Susa, 510 a.C ca
Canthare janiforme 02.JPG|Càntio etrùsco, IV sec. a.C.
Venere di Milo 01.JPG|*[[Vénere]] de Milo* (Αφροδίτη της Μήλου) 130-100 a.C.
Ange en adoration, tourné vers la gauche – Fra Angelico – Musée du Louvre, RF 2002-3 – Q18572512.jpg|Biao Angelico, *Àngiou in adoraçión*
Paolo_Uccello_—_The_Decisive_Attack_of_Micheletto_Attendolo_at_San_Romano.jpg|Pòulo Uccello, *Atàcco do [[Micheletto Attendolo]] a San Roman*, 1438
Raffaello, la belle jardinière, 1507 o 1508, 02.JPG|Raffaello Sanzio, *A bèlla giardinêa*, 1507-1508
Hans Holbein d. J. - Erasmus - Louvre.jpg|Hans Holbein, Erasmo da Rotterdam, 1500-1525
Saint Marc récompensant les vertus - Paul Véronèse - Musée du Louvre Peintures INV 148.jpg|Pòulo Veronese, *San Màrco riconpénsa e Virtù*, 1556
Bartolome murillo-sagrada familia-louvre.jpg|Bartolomé Murillo, *Sagrada Familia*, 1665-1670
Parigi, jacob blanck, cofanetto per pietre preziose di luigi XIV, oro su legno di quercia, 1676, 01.JPG|Bàilo pe-e prîe preçiôze do Loîgi XIV, 1676 
Giovan battista tiepolo, ecce homo, 1757-60 ca..JPG|Gioàn Batìsta Tiepolo, *Ecce Homo*, 1757-1760 ca.
Le canal de la Giudecca (musée du Louvre) (9449260271).jpg|Françésco Guardi, *Canâle da Giudecca*, 1780 ca
Louis david, pio VII, 1805.jpg|Loîgi David, Pio VII, 1805
Claude monet, il disgelo verso vétheuil.jpg|Claude Monet, *O disgêlo vèrso Vétheuil*, 1880 ca 


## Atri progetti

Categorîa:Architetûe de Parìggi
Categorîa:Musei in Fransa