open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Neuvo Jersey

O **Neuvo Jersey** (**State of New Jersey** in ingleize) o l'é in stâto di Stâti Unïi d'América e o l'ea ûnn-a de trézze colònie che se son rebellæ a-a dominaçion ingleize e han iniçiòu a Rivoluçion Americann-a ch'ha portòu a-a deciaraçion d'indipendença do 1776. 

A sò capitâ a l'è Trenton.

## Âtri progètti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Categorîa:E trezze colonie
Pennsylvannia

A **Pennsylvannia** (**Commonwealth of Pennsylvania** in ingleize) a l'ea unn-a de trezze colonie che se son rebelæ a-a dominaçion ingleize e àn inçou a Rivoluçion Americann-a ch'a l'ha portou a-a deciaraçion d'indipendensa do 1776.

A seu capitâ a l'é Harrisburg, a seu çittæ ciù grande a l'è Philadelphia, dove a l'é stæta scrita e firmâ a deciaraçion d'indipendensa americann-a.

## Atri progetti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Categorîa:E trezze colonie
Delaware

Nomme offiçiâ: **State of Delaware**.

## Descriçion e stöia
O  l'ea unn-a de  trezze colonie che se son rebellæ a a dominaçion ingleise e han inzoö a Rivoluçion Americann-a ch'a l'ha portoö a a deciaraçion d'indipendença do 1776. 

O Delaware o l'è stæto o primmo stato a ratificâ a costituçion americann-a.

A so capitâ a l'è Dover.

## Âtri progètti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Categorîa:E trezze colonie
Maryland

## Descriçion e stöia
O **Maryland** (**State of Maryland** in ingleize) o l'êa unn-a de trezze colonie che se son rebellæ a-a dominaçión ingleize e an iniçiòu a Rivoluçión Americann-a ch'à portòu a-a deciaraçión d'indipendensa do 1776 e a-a nàscita di Stati Unîi.

A seu capitâ a l'è Annapolis e a seu çitæ ciù famusa a l'è Baltimora.

Da-o teritöio do Maryland son stæte piggiæ e tære pe-a costituçión do Distreito de Columbia.

## Âtri progètti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Categorîa:E trezze colonie
Distreito de Columbia

Nomme ofiçiâ: **District of Columbia**. O Distreito de Columbia o l'e stæto fondòu o 16 de lûggio do 1790 con de tære piggiæ da-o Maryland e da Virginnia (into 1847 i teritöi prelevæ da-a Virginnia son stæti restituîi).

## Descriçion e stöia
O Distreito de Columbia o l'è unn-a cösa sôla co-a çittæ de Washington D.C..

## Âtri progètti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Union Sovietica

L**Union de Repubbriche Soçialiste Sovietiche** (in rùscio: *Союз Советских Социалистических Республик; Soyuz Sovetskikh Sotsialisticheskikh Respublik* / *Söjóz Soviétskih Sotsialistìceschih Riespóblic*), conosciûa ascì cómme l**'Unión Soviética** ò abreviâ in **URSS**, a l'é stæta unn-a naçion de l'Euròpa e de l'Asia da-o 1922 a-o 1991 formâ da chinze repùbbriche.A seu capitâ a l'êa Mosca.

## Repùbbriche Soçialiste Soviétiche
E chinze Repùbbriche de l'Union de Repubbriche Soçialiste Sovietiche êan:

## Notte


## Âtri progetti

Categorîa:Stati do passòu
Nommi offiçiæ de l'Union Sovietica

L'Union de Repubbriche Soçialiste Sovietiche a g'aveiva 21 lengue ofiçiæ e 21 nommi ofiçiæ:

Categorîa:Ex-Repubbriche sovietiche
Alaska

L**Alaska** (**State of Alaska** in ingleise), accatoö da i Stati Unïi da a Ruscia in to 1867, o teritöio de l'Alaska o l'è divegnùo o 49-eximo stato di Stati Unïi d'America o 3 Zenâ 1959 , a so capitâ a l'è Juneau.
L'Alaska o l'è lo stato ciù grosso e ciù a nòrd di Stati Unïi e o confinna co-o Canada.

## Atri progètti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Arizona

Nomme ofiçiâ: **State of Arizona**, 48-eximo stato di Stati Unïi d'America da-o 1912 , a sò capitâle a l'é Phoenix.

O teritöio de l'Arizöna o l'é diventòu parte di Stati Unïi dòppo a guæra co-o Mescico.


Image:Coyote Canis latrans mearnsi.jpg|In coyöte
Image:Parry's Penstemon- Penstemon parryi.JPG|o sciô dîto *Penstemon parryi*
Image:Old-Saguaros-inside-the-Saguaro-National-Park-Arizona.jpg|O cactus dîto *saguâro*


Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
California

Nomme ofiçiâ: **State of California**, 48-eximo stato di Stati Unïi d'America da-o 1850, a seu capitâ a l'é Sacramento.
A California a l'é stæta colonizâ da-i spagnòlli into 1769, a California a l'à fæto parte do Mescico dòppo c'o l'à guagnòu l'indipendénsa into 1821.

## Descriçion e stöia
Dòppo a cùrta esperiénsa comme repubbrica indipendente into 1846, a California a l'é intrâ inte l'Union o nêuve de seténbre do 1850.

### Citæ prinçipali
* Los Angeles (4 057 875 ab.)
* San Diego (1 307 402 ab.)
* San Jose (1 035 317 ab.)
* San Francisco (884 363 ab.)
* Sacramento (446 488 ab.)

## Âtri progètti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Repubbrica da California

A **Repubrica da California**, dita ascì *Bear Flag Republic* (a "repubbrica da bandëa de l'orso"), a l'êa nasciûa o quatorze de zùgno do 1846 apreuvo a 'na rivòlta contra e autoritæ mescicann-e inta **Provinsa da California**.

## Stòia

Un gruppo de 33 òmmi armæ o l'intrò into çentro da çittæ de Sonoma inte l'Ata California, a nord de San Francisco, o dezarmò i militæ mescichen e o proclamò l'indipendensa. O comandante da California do Nòrd, o generâ Mariano Guadalupe Vallejo, o vegnîva misso in galêa a-o Forte Sutter e William B. Ide o vegnîva proclamòu prescidente.
O 23 zùgno o capitan Frémont o l'arivava a Sonoma con 60 sordatti e o piggiava o contròllo de l*'armâ* da repubrica.

O trezze de mazzo a l'êa scciupâ a guæra tra Stati Unïi d'America e Mescico, ma a notiçia a l'arivâva inta Repubrica sôlo a-o sette de lùggio, quando i mainæ americhen, comandæ da John D. Sloat, che combatteivan contra i mescichen a Monterey avertivan o Frémont da guæra tra i doî paixi.

I californien decidevan de arenbâse a-i americhen e o prescidente Ide o vegnîva degradòu a sordatto into *batagion da California*, guidòu da-o Frémont, che o conbatêva co-i americhen.

A rivòlta da Bandëa de l'Orso e da "Repubrica da California" a finîva con l'anexion a-i Stati Unîi d'América a-o neuve de lùggio do 1846, quande o tenente da Marin-a di Stati Unîi Joseph Revere o tiava sciù a bandëa di Stati Unîi davanti a-a caserma de Sonoma.

## Âtri progetti

Categorîa:Stöia di Stâti Unîi d'América
Categorîa:Stati do passòu
Colorado

Nomme ofiçiâ: **State of Colorado**, stato di Stati Unïi d'America da-o 1876, a sò capitâle a l'é Denver.
O teritöio do Colorado o l'è diventòu parte di Stati Unïi dòppo a guæra co-o Méscico.

## Atri progetti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Dakota do Nòrd

Nomme ofiçiâ: **State of North Dakota**, 39-eximo stato di Stati Unïi d'America da-o 1889, a sò capitâle a l'é Bismarck.
O nomme **Daköta** o vegne da 'na tribù di indien ciamæ Sioux

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Dakota do Sud

Nomme ofiçiâ: **State of South Dakota**, 40-eximo stato di Stati Unïi d'America da-o 1889, a sò capitâle a l'é Pierre.
O nomme **Dakota** o vegne da-a tribù de indien Sioux.
O Dakota do Sud o l'é conosciûo pe-o Monte Rushmore vixin a-a çittæ de Keystone.

## Colegaménti esterni

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Parco Naçionâ do Monte Rushmore

O **Parco Naçionâ do Monte Rushmore** (*Mount Rushmore National Memorial*) vixin a-a çittæ de Keystone into Dakota do Sud, Stati Unïi d'America, o l'é 'n parco de 5.17 km² famoso pe-a scultûa di prescidenti americhén: Zorzo Washington, Tomaxo Jefferson, Teodoo Roosevelt, e Abrammo Lincoln.

Ogni anno doî mioin de personn-e vixitan o parco e mîan a scultûa iniçiâ into 1927 e finîa into 1941.

I indién han criticoö a realizzaçion do Monte Rushmore perchè o l'é into teritöio cedûo a a tribù Lakota into 1868 e han iniçioö unn-a *resposta* inte Collinn-e Neigre (*Black hills*) dovve o monumento a-o Cavallo Matto, cappo di Lakota, o l'é in corso de realizzaçion.

## Atri progetti

Categorîa:Stati Unïi d'America
Categorîa:Scultuâ Monumentâ
Monumento a-o Cavàllo Màtto

O **Monumento a-o Cavallo Matto** (*Crazy Horse Memorial*) inte Colinn-e Neigre (*Black hills*) into Dakota do Sud, Stati Unïi d'America, o l'è 'na scultûa in corso de realizzaçion, pe çelebrâ o cappo indian Lakota dîto Cavallo Matto, e a l'è consciderâ a rispòsta indiann-a a-o Monte Rushmore.

Quande a sajâ finîa, a scultûa a sajâ a segónda ciù grande do mondo (195 m de larghessa e 172 m de altessa) dòppo a Statua de l'Unitæ in India.
A costruçion a l'è stæta insâ into 1948 da-o scultô Korczak Ziolkowski. Se prevedde de realizâ 'na scultûa parçiâle (brasso, màn, cavelli e faccia do Cavallo Matto e tésta do seu cavallo) pe-o 2037.

## Atri progetti

Categorîa:Stati Unïi d'America
Categorîa:Turiximo Stati Unïi d'America
Categorîa:Scultuâ Monumentâ
Categorîa:Scultûa
Illinois

Nomme ofiçiâ: **State of Illinois**, 21-eximo stato di Stati Unïi d'America da-o 1818, a sò capitâle a l'è Springfield, a sò çittæ ciù conosciûa a l'è Chicago.

## Stòia
O fu esploròu da-i franseixi into XVII secolo, che fondon de colònie perpetue. Cedûo into 1763 a-a Gran Bretagna, o s'unì a-i Stati Unïi d'America into 1818.

Dòppo a costrûçion do canâ Illinois-Michigan do 1836, o s'è svilûppòu con sveltessa e a-a fin do secolo o l'ea ûn di stati ciù ricchi de l'Union. 

## Geògrafia
O l'è tûtto in cianûa, coverto da pròu, coltivaçion e into meridión da fitti bòschi.

## Atri progetti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Indiann-a

Nomme ofiçiâ: **State of Indiana**, dêximonòno stato di Stati Unïi d'America da-o 1816, a sò capitâ a l'è Indianapolis.
## Descriçion e stöia

## Âtri progètti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Iowa

Nomme offiçiâ: **State of Iowa**, 29-eximo stato di Stati Unïi d'America da o 1846, a so capitâ a l'è Des Moines.
O nomme **Iowa** (pronunçia ['aIəwə]) o vegne da a tribù indian-a omonnima.

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Kansas

**Kansas** (Nomme ofiçiâ: *State of Kansas*), 34-eximo stato di Stati Unïi d'America da-o 1861 comme stato lìbero, a sò capitâle a l'è Topeka.
O nomme **Kansas** o vegne da-a lengua sioux: *kansa* veu dî "pòpolo di venti meridionæ".

## Âtri progètti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Michigan

O **Michigan** (Nomme ofiçiâ: **State of Michigan**) o l'é o 26-eximo stato di Stati Unïi d'America da-o 1837, a seu capitâ a l'é Lansing e a seu çitæ ciù importante a l'é Detroit, famôza pe-a produçión di aotomòbili, prezénpio da dìtta Ford de l'avoxòu Henry Ford.
O nomme Michigan o l'é a trasliteraçión françèise da pòula *misshikama* (leze "misc-ï-gaa-mü"), inta léngoa Ojibwe che a veu dî *grande lâgo*.

Into 1835 o Michigan o l'à conbatûo e perdûo a Guæra de Toledo contra l'Ohio pe-o contròllo de 'na lista de tæra fra i doî stati.
## Nòtte


## Atri progetti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Minnesota

Nomme ofiçiâ: **State of Minnesota**, 32-eximo Stato di Stati Unïi d'America da-o 1858, a sò capitâle a l'é Saint Paul ch'a forma con Minneapolis l'area metropolitann-a de coscì dîte *twin cities*, e çitæ binelle.
A-i 19 de dexénbre do 2023 l'è stæto decîzo a neuva bandêa do Stato , che a vêgne òua deuviâ ofiçialmente da-i 11 de mazzo do 2024.

## Nòtte


## Atri progetti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Montann-a

Nomme ofiçiâ: **State of Montana**, 41-eximo stato di Stati Unïi d'America da-o 1889, a sò capitâle a l'é Helena.
O nomme **Montana** o vegne da-o spagnollo *montaña*, sàiva a dî montàgna.

## Âtri progètti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Nebraska

Nomme ofiçiâ: **State of Nebraska**, 37-eximo stato di Stati Unïi d'America da-o 1867. A seu capitâle a l'é Lincoln.
O nomme **Nebraska** o vegne da-a léngua indiann-a *Oto* e o veu dî "ægua ciann-a" .

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Nevadda

Nomme ofiçiâ: **State of Nevada**, 36-eximo stato di Stati Unïi d'America da-o 1864, a sò capitâle a l'é Çittæ de Carson e a sò çitæ ciù importante a l'é Las Vegas.
O nomme **Nevada** o vegne da-o spagnòllo e veu dî innevâ.

## Descriçion e stöia
O teritöio do Nevadda o l'é diventòu parte di Stati Unïi dòppo a guæra co-o Méscico.


Immaggine:Basin and Range Nevada.JPG|Basin e Range
Immaggine:Sierra1.jpg|Sierra


## Vôxe corelæ
* Genoa (Nevada)

## Âtri progètti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Neuvo Méscico

**Neuvo Méscico** (nommi ofiçiæ: **State of New Mexico** in ingleize e **Estado de Nuevo México** in spagnòllo), 47-eximo stato di Stati Unïi d'America da-o 1912, a sò capitâle a l'é Santa Fe.


Immaggine:San Felipe de Neri Church, Albuquerque NM.jpg
Immaggine:Bandelier National Monument Tyuonyi Village 3 2006 09 04.jpg
Immaggine:Rio Grande Gorge and Sangre de Cristos.jpg


## Atri progètti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Ohio

Nomme ofiçiâ: **State of Ohio**, dïsetteximo stato di Stati Unïi d'America da-o 1803, a seu capitâ a l'é Columbus.

## Descriçion e stòia
O nomme **Ohio** (leze o-ajo) o veu dî *sciùmme* bon in irocheize.

Into 1835 l'Ohio o l'à combatùo e guâgnòu a Guæra de Toledo contra o Michigan pe-o contròllo de 'na lista de tæra fra i doî stati.

## Colegaménti esterni

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Guæra de Toledo

A **guæra de Toledo** (1835–1836) a l'è stæta unn-a guæra de confin tra i stati di Stati Unïi d'America de l'Ohio e do Michigan, ch'a l'è finïa co a vitöia de l'Ohio e con un morto soö.

## Ätri progetti

Categorîa:Stöia di Stâti Unîi d'América
Categorîa:Goære
Oklahoma

Nomme ofiçiâ: **State of Oklahoma**, 46-eximo stato di Stati Unïi d'America da-o 1907, a sò capitâle a l'é Çitæ de Oklahoma.

## Descriçion e stòia
O nomme **Oklahoma** o vegne da-a lengua Choctaw e o l'è formòu da-e pòule *okla* (pòpolo) e *humma* (rósso) e o l'è stæto çernûo da Allen Wright, cappo da naçion Choctaw da-o 1866 a-o 1870.

## Âtri progètti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Oregon

Nomme offiçiâ: **State of Oregon**, 33-eximo stato di Stati Unïi d'America da o 1859, a so capitâ a l'è Salem.

## Colegaménti esterni

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Utah

Nomme ofiçiâ: **State of Utah**, 45-eximo stato di Stati Unïi d'America da-o 1896, a sò capitâle a l'é Salt Lake City (in zeneize: Çitæ do Lago de Sâ).
O teritöio do Utah o l'é diventòu parte di Stati Unïi dòppo a Guæra co-o Méscico.
O Utah o l'é o stato co-a ciù grande perçentuâ de mormoin.

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Guæra Méscico-Americann-a

A **Guæra Mescico-Americann-a** (1846 - 1848), dïta ascì "Guæra mescicann-a" (*The Mexican War*) inti Stati Unïi e "Intervento nord-american" (*la intervención norteamericana*) o  "Guæra do 47" (*la guerra del 47*) in Mescico, a l'e stæta combattûa tra e doe naçioin a seguito de l'annescion do Texas a-i Stati Unïi into 1845. O Mescico o no l'aveiva reconosciûo a secescion do Texas into 1836, e o l'aveiva sempre conscideròu unna provinsa rebelle.

A guæra a l'è stæta guagnâ da-i Stati Unïi e a ciù importante conseguensa a l'è stæta a Cescion Mescicann-a, grassie a-a quæ i Stati Unïi s'han piggiòu i teritöi che ancheu son:

* California
* Nevadda
* Utah
E parte di teritöi attuali de:
* Arizona
* Colorado
* Nuevo Mexico
* Wyoming

## Âtri progetti

Categorîa:Goære
Categorîa:Stöia di Stâti Unîi d'América
Categorîa:Stöia mexican-a
Wyoming

Nomme ofiçiâ: **State of Wyoming**, 44-eximo stato di Stati Unïi d'America da-o 1890, a sò capitâle a l'é Cheyenne.
O teritöio do Wyoming o l'è diventòu parte di Stati Unïi dòppo a guæra co-o Méscico.
O l'è o stato meno popolòu de tùtti i stati di Stati Unïi (509,2941).
O nomme **Wyoming** o vegne da-a lengua Lenape *machewe-ami-ing* e o se peu tradûe comme *montagne e valli che s'alternan*.

## Colegaménti esterni
* Secondo o *[http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2005-01.csv U.S. Census Bureau, Population Division]* (censimento da popolaçion americann-a do primmo d'arvî 2006)

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Wisconsin

Nomme ofiçiâ: **State of Wisconsin**, 30-eximo stato di Stati Unïi d'America da-o 1848, a sò capitâle a l'é Madison.
O gh'à 'na superfiçie de 169.641 km² e a seu popolaçion a l'é de 5.757.565 abitanti (2014).

## Âtri progètti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Washington (stato)

Nomme ofiçiâ: **State of Washington**, 42-eximo stato di Stati Unïi d'America da-o 1889, a sò capitâle a l'é Olympia.

O nomme do stato o l'é quello do primmo prescidente di Stati Unïi, Zorzo Washington.

## Atri progètti

Categorîa:Stâti di Stâti Unîi d'América
Gilberto Govi

**Gilberto Govi** o l'è o nomme d'arte de *Amerigo Armando Gilberto Govi* (Zena, 22 Ottobre 1885 - 28 Arvì 1966).

## Vitta

O l'è stæto 'n famozo attô do tiatro dialettâ zeneize, conscideròu ûn di scimboli da sêu çittæ da Lanterna. O l'a marita Rina Gaioni.

## E sò comêdie
Gh'è poco materiâ da poéi vedde de comeddie do Govi, solo quello che a RAI a l'ha registròu in lengoa italiann-a (sei commeddie intreghe, e o terso atto de *Impresa Trasporti*) e 'n film, giòu a San Frutôzo de Camoggi, *O diâo in convento*.

Existe 'n film c'o se intittola *Che tempi*, dove ghe travaggia insemme a Govi un zoënu Alberto Sordi. Gh'è poi 'na registrassion de "Ma se ghe pensu", cantâ da Gilberto Govi.

Tra i sêu maggioî exiti gh'é di classixi do tiâtro dialettâ zeneize, diventæ di sêu "cavalli de battaggia" comme *[[I manezzi pe majâ 'na figgia]]*, *[[Pignasecca e Pignaverde]]*, *[[Corpi de timon]]*; e anche *[[Quello bonannima]]*, *[[Gildo Peragallo, inzegnê]]*, *[[I Guastavin e i Passalægua]]* e *[[Sott'a chi tocca]]*.

### in Televixón
Inta sò aventûa in televixón o Gilbèrto Gövi o l'à consegnòu a-a memöia do pùblico de vêi e d'ancheu, i nómmi di atoî, sò fedêli conpàgni, che són stæti con lê in scî parcoscénichi de mêzo móndo. A sò bravûa into parteçipâ cómme  "portoéi d'ægoa" (comm'o l'à ciamæ un de lô, o Daniele Chiapparino) a-a consacraçión do mîto Gövi, a l'é stæta fondamentâle e a se meritiæ 'n spàçio tùtto sò. Pùrtròppo, fêua che dötréi nómmi famóxi (a Rina Gaioni, o Gian Fabio Fosco, e i sò genitôri, a Anna Caroli e o Sergio Fosco), de lô se sa pöco ò nìnte). Chi i sò nómmi: 

Luigi Dameri (*Loîgi Damêri*): a "spàlla" prinçipâ
Enrico Ardizzone (*Rîco Ardisón*) 
Giorgio Bixio (*Zòrzo Bîxo*)
Pina Camera (*Pîna Càmia*)
Anna Bolens (*Ànna Bölens*)
Ariano Praga (*Ariâno Prâga*) 
Myria Selva (*Mìria Sèlva*)
Jole Lorena (*Iöle Lorêna*) 
Rudi Roffer (*Rôdi Ròfer*)
Nelda Meroni (*Nèlda Meröni*) 
Mercedes Brognoli (*Mercêde Brògnoli*) 
Franco Marchisio (*Frànco Marchîxo*) 
Andrea Municchi (*Drîa Monìcchi*)
Pinuccia Galimberti (*Pinóccia Galinbèrti*) 
Pino Lonardi (*Pîno Lonàrdi*)
Claudio D'Amélio (*Clàodio D'Amélio*) 
Nennele Pienovi (*Nenæle Pienövi*)

## Nòtte


## Bibliografîa
* 

## Atri progètti

## Colegaménti esterni
### Scêne do tiâtro de Gòvi in sce youtube
* *Pignasecca e Pignaverde* 'Na scêna da Pignasecca e Pignaverde
* *Córpi de timón* 'Na scêna da Córpi de timón
* *I manézzi pe maiâ 'na figgia* I manézzi pe maiâ 'na figgia- Comêdia intrêga in sette puntæ. Dòppo o primmo link i âtri pàrtan in aotomàtico.
* *Impresa trasporti* O terso atto da comêdia Impresa trasporti

### Âtri
* Vitta do Govi Approfondimento: a vitta
* Carriëa do Govi Approfondimento: a carriëa
* "Ma se ghe pensu" Gilberto Govi
* O Tiatro GILBERTO E RINA GOVI O Tiatro GILBERTO E RINA GOVI, a Zena

Govi, Gilberto
Govi
Categorîa:Gente de Liguria
Lengua vilamovian-a

O **Vilamovian** (*Wymysiöeryś*) a l'è unn-a lengua do gruppo lengoistego germanico oççidentâ. Parloö da çirca 20 personn-e inta Polònia (Wilamowice).

## Atri progètti

Categorîa:Lengue do Gruppo Germanico
Abrusso

L**'Abrûsso** a l'è 'na region de l'Italia con 1,3 milioìn de abitanti, con capoleugo L'Àgogia.

## Geògrafia
L' Abrûsso o confinn-a a nòrd con e Marche, a sûd-ovest con o Lassio, a sûd con o Molïse e a levante co o mâ Adriatego.

## Capoleughi de provinsa
I capoleughi de provinsa de l'Abrusso son (in ordine arfabetico):
* L'Àgogia
* Chieti
* Pescâa
* Teramo

## Nòtte


## Âtri progètti
Basilicata

A **Baxilicata**, dïta Lucannia ascì, a l'è unn-a region de l'Italia de 570.000 abitanti (2016), con capoleugo Potensa. Confinn-a a sud-est co o mâ Ionio (gorfo de Taranto), a levante co a Puggia, a ponente co a Campannia, a sud-ovest co o mâ Tirren e a sud co a Calabbria.

## Capoleughi de provinsa
I capoleughi de provinsa da Basilicata son (in ordine arfabetico):
* Matêa
* Potensa

## Nòtte


## Âtri progètti
Calabria

A **Calabria** a l'è unn-a region de l'Italia meridionâ de 2.003.595 abitanti, con capoleugo Catansà. A confinn-a a nòrd co-a Basilicata e a l'è circondâ da-o mâ Ionio a est e da-o mâ Tirren a òvest.

## Capoleughi de provinsa
I capoleughi de provinsa da Calabria son (in ordine arfabetico):
* Catansà
* Cosensa
* Croton 
* Reggio Calabria 
* Vibo Valençia
## Nòtte


## Âtri progètti
Campannia

A **Campannia**, a l'è unn-a region de l'Italia meridionâ de ciù de 5 mioin e mëzo de abitanti, con capoleugo Nappoli. A confinn-a a levante co o mâ Tirren, a nord-ovest co o Lassio, a nord co-o Molïse, a nord-est co-a Puggia e a levante co-a Baxilicâta. 

## Capoleughi de provinsa
I capoleughi de provinsa da Campannia son (in ordine arfabetico):
* Avellin
* Benevento
* Caserta
* Nappoli
* Salerno
## Nòtte


## Âtri progètti
Puggia

A **Pûggia** a l'é 'na region d'Italia meridionâle de  d'abitanti, con capoleugo Bari. A confinn-a a ponente co-o Molïse, a Campannia e a Basilicata, a sûd co-o mâ Ionio e a nòrd co-o mâ Adriatego.
O nomme o vegne da *Apulia*, comm'a l'êa ciammâ into passòu da-a popolaçion di *Apuli*.

## Capoleughi de provinsa
I capoleughi de provinsa da Pûggia son (in ordine arfabetico):
* Bari
* Barletta-Andria-Trani
* Brindisi
* Foggia
* Lecce
* Taranto

## Nòtte


## Âtri progetti
Molïse

O **Molïse** a l'è unn-a region de l'Italia centro-meridionâ de ciû ò meno 600.000 abitanti, con capoleugo Campôbasso. A confinn-a a ponente con o Lassio, a nòrd con l'Abrusso, a levante con o mâ Adriatego e a sûd con a Campannia e a Puggia.

## Capoleughi de provinsa
I capoleughi de provinsa do Molïse son (in ordine arfabetico):
* Campôbasso
* Isernia

## Nòtte


## Âtri progètti
Umbria

L'**Umbria** a l'è unn-a region de l'Italia centrâ de ciù ò mêno 800.000 abitanti, con capoleugo Peruggia. A confinn-a a ponente co-o Lassio e a Toscann-a e a levante co-e Marche. A l'è l'ûnica región de l'Italia peninsoâ a no ëse bagnâ da-o mâ.

## Capoleughi de provinsa
I capoleughi de provinsa de l'Umbria son (in ordine arfabetico):
* Peruggia
* Terni

## Nòtte


## Atri progetti
Lassio

O **Lassio** a l'è 'na region de l'Italia centrâle de 5 mioin de abitanti, con capoleugo a capitâle d'Italia Romma. O confinn-a a nòrd co-a Toscann-a e l'Umbria, a levante co-e Marche, l'Abrusso e o Molïse, a sûd co-a Campannia, e a ponente co-o mâ Tirren.

## Capoleughi de provinsa
I capoleughi de provinsa do Lassio son (in ordine arfabetico):
* Froxinón
* Latinn-a
* Rieti
* Romma
* Viterbo

## Nòtte


## Âtri progètti
Emilia-Romagna

L'**Emilia-Romagna** a l'è unn-a region de l'Italia settentrionâ de 4 milioìn de abitanti, con capoleugo Bologna. A confinn-a a levante co-o mâ Adriatego, a nòrd co-a Lombardïa e o Venneto, a ponente co-o Piemonte e a Liguria e a sûd co-a Toscann-a e e Marche e a Repûbbrica de San Marìn.

L'Emilia-Romagna a l'è fæta da l'union de dôe regioìn stöiche, l**'Emilia** e a **Romagna**; a primma a comprende e provinse de Piaçensa, Parma, Reggio, Modena, Ferræa e in tòcco da provinsa de Bològna co-o capoleugo; a segonda a comprende e provinse de Ravenna, Rimmini, Forlì-Cesenn-a e a parte de levante da provinsa de Bologna, ciù quarche tòcco de Marche e da Toscann-a.

## Capoleughi de provinsa
I capoleughi de provinsa de l'Emilia-Romagna son (in ordine arfabetico):
* Bologna
* Ferræa
* Forlì-Cesenn-a (Cesenn-a e Forlì)
* Modena
* Parma
* Piaçensa
* Ravenna
* Reggio Emilia
* Rimmini
## Nòtte


## Âtri progètti
Piemonte

O **Piemonte** a l'è unn-a region de l'Italia settentrionâ de 4 mioin de abitanti, con capoleugo Turin. O confinn-a a ponente co-a Fransa, a nòrd òvest co-a Valle d'Aosta, a nòrd-est co-a Svìsera, a levante co-a Lombardïa e a sûd co-a Liguria e l' Emilia-Romagna.

Tòcchi do Piemonte d'ancheu son stæti stöicamente parte da Ligùria e da Repubbrica de Zena, comme Neuve, Gäi e Uà e ancheu i fan parte da Provinsa de Lisciandria.

## Capoleughi de provinsa
I capoleughi de provinsa do Piemonte son (in ordine arfabético):
* Lisciandria
* Asti
* Biella
* Cuneo
* Novæa
* Turin
* Verbania
* Verçelli

## Provinse da Region Piemonte
* Provinsa de Lisciandria: a g'ha 190 comùn
* Provinsa de Asti: a g'ha 118 comùn
* Provinsa de Biella : a g'ha 82 comùn
* Provinsa de Cuneo (var: Cûni): a g'ha 250 comùn
* Provinsa de Novæa (var. Neuväa): a gh'à 88 comùn
* Provinsa de Turin: a g'ha 315 comùn
* Provinsa do Verban Cusio Òssola: a g'ha 77 comùn
* Provinsa de Verçelli: a g'ha 86 comùn

## Nòtte


## Âtri progètti
Valle d'Aosta

A **Valle d'Aosta** (in francèise *Vallée d'Aoste* e in franco-provensâ (arpitan) *Val d'Aoûta*) a l'é unn-a región a statûto speciâle de l'Italia setentrionâle de 120.000 abitanti, con capolêugo Aosta. Confinn-a a ponente co-a Fransa, a nòrd co-a Svissëa e a sûd co-o Piemonte.

## Comûni

* Allein
* Antey-Saint-André
* Aosta
* Arnad
* Arvier
* Avise
* Ayas
* Aymavilles
* Bard
* Bionaz
* Brissogne
* Brusson
* Challand-Saint-Anselme
* Challand-Saint-Victor
* Chambave
* Chamois
* Champdepraz
* Champorcher
* Charvensod
* Châtillon
* Cogne
* Courmayeur
* Donnas
* Doues
* Emarèse
* Etroubles
* Fontainemore
* Fénis
* Gaby
* Gignod
* Gressan
* Gressoney-La-Trinité
* Gressoney-Saint-Jean
* Hône
* Introd
* Issime
* Issogne

* Jovençan
* La Magdeleine
* La Salle
* La Thuile
* Lillianes
* Montjovet
* Morgex
* Nus
* Ollomont
* Oyace
* Perloz
* Pollein
* Pont-Saint-Martin
* Pontboset
* Pontey
* Pré-Saint-Didier
* Quart
* Rhêmes-Notre-Dame
* Rhêmes-Saint-Georges
* Roisan
* Saint-Christophe
* Saint-Denis
* Saint-Marcel
* Saint-Nicolas
* Saint-Oyen
* Saint-Pierre
* Saint-Rhémy-en-Bosses
* Saint-Vincent
* Sarre
* Torgnon
* Valgrisenche
* Valpelline
* Valsavarenche
* Valtournenche
* Verrayes
* Verrès
* Villeneuve

## Nòtte


## Atri progètti
Lombardïa

A **Lombardîa** a l'è 'na región de l'Itàlia setentrionâ de ciù de 10 milioìn de abitànti, con cappolêugo Milàn. A confinn-a a ponénte co-o Piemónte, a nòrd co-a Svìsera, a levante co-o Véneto e o Trentin-Erto Addige e a sùd co l'Emilia-Romagna.

## Cappolêughi de provìnsa
I cappolêughi de provìnsa da Lonbardîa són (in órdine arfabético):
* Bèrgamo
* Bréscia
* Commo
* Cremonn-a
* Lecco
* Lodi
* Mantova
* Milan
* Monsa e Briansa
* Pavia
* Sondrio
* Vareise
## Nòtte


## Âtri progètti
Toscann-a

A **Toscann-a**, a l'è 'na region de l'Italia centrâle de 3 mioìn e mëzo de abitanti, con capoleugo Firense. A confinn-a a ponente co-o mâ Tirren, o mâ Ligure e a Liguria, a nòrd co l'Emilia-Romagna a levante co-e Marche e l'Umbïa e a sûd co-o Lassio.

A Toscann-a a l'e stæta o pòsto de nascita de grendi scrittoî italien comme o Dante Ardighê, Zane Bocasso e Niccolò Macciavelli.

## Capoleughi de provinsa
I capoleughi de provinsa da Toscann-a son (in ordine arfabetico):
* Aresso
* Firense
* Grosseto
* Livorno
* Lucca
* Massa-Carræa
* Pisa
* Pistòia
* Pròu
* Senn-a
## Nòtte


## Atri progetti
Venneto

O **Véneto** a l'è unn-a region de l'Italia settentrionâ de 4 mioin e mëzo de abitanti, con capoleugo Veneçia. A confinn-a a ponente co-a Lombardïa, a nòrd co-o Trentin-Erto Adixe e l'Austria; a levante co-o Friùli-Veneçia Giulia e o mâ Adriatego e a sùd con l'Emilia-Romagna.

## Capoleughi de provinsa
I capoleughi de provinsa do Vénneto son (in ordine arfabetico):
* Bellun
* Padoa
* Rovigo
* Treviso
* Veneçia
* Veronn-a
* Viçença
## Nòtte


## Atri progetti
Trentin-Erto Adixe

O **Trentin-Èrto Àdixe** ò **Trentin-Ato Addexe** (in italiàn *Trentino-Alto Adige*, in tedesco *Trentino-Südtirol* e in ladìn *Region Autònoma Trentin-Südtirol*) a l'é 'na region a statûto speciâ de l'Italia settentrionâ de 900.000 abitanti, con capolêugo Trénto, formâ da-e dôe provinse autònome de Trénto e de Bolsàn. A confinn-a a sud co-a Lombardïa e o Venneto, a nòrd co l'Austria e a ponénte co-a Svissëa. A provinsa de Bolsàn a l'é dîta ascì inofiçialmente Sûdtiròlo.

## Capolêughi de provinsa
I capolêughi de provinsa do Trentin-Èrto Àdixe son (in órdine arfabético):
* Bolsàn
* Trénto

## Nòtte


## Atri progetti
Friùli-Venessia Giulia

O **Friùli-Venessia Giulia** a l'è unn-a region a statûto speciâ de l'Italia settentrionâ de un mion e 200.000 abitanti, con capoleugo Trieste. A confinn-a a sud co-o Venneto e o mâ Adriatego, a nòrd co l'Austria e a levante co-a Slovenia.

## Léngoe
O Friùli-Venessia Giulia o l'é in câxo particolâ anche a livéllo eoropêo. In Friùli se pàrlan divèrsce léngoe: l'italiàn, o furlàn, o slovêno (co-o resìan, definîo 'na léngoa e no in dialétto do slovêno), o tedésco (in particolâ co-i sêu dialètti carinsiàn e tiroléise) e quàrche dialétto da léngoa véneta (cómme o triestìn, o bisàsco, o gradéise, o maranéise, o moggesànn-o, o liventìn, o veneto d'Ìstria e de Dalmaçia, o dialétto ûdinéise e o dialétto pordenonéise e âtri). In sciâ Val Canâ no l'é difìçile trovâ di parlànti quadrilìngoe de italiàn, furlàn, tedésco e slovêno. 

- O forlàn

## Capoleughi de provinsa
I capoleughi de provinsa do Friùli-Venessia Giulia son (in ordine arfabetico):
* Goriçia
* Pordenón
* Trieste
* Udine

## Nòtte


## Âtri progètti
Sardegna

A **Sardegna**, nommi ofiçiæ: *Regione autonoma della Sardegna* in italian e *Regione Autònoma de sa Sardìgna* ò *Regioni Autònoma de sa Sardinnia* in sardo, a l'è unna region a statûto speciâle de l'Italia. A g'à1.600.000 abitanti, con capoleugo Caggiai. A Sardegna a l'è a seconda isoa do Mâ Mediterraneo.

A Repubbrica de Zena a l'ha influensou a stöia da Sardegna, mascime inta Etæ de Mëzo.

*Unna variante do zeneize, o Tabarchìn, o l'è parlou inte l'îzoa de San Pê, intu Pàize de Carloforte e a Câdasedda.

## Capoleughi de provinsa
E provinse da Sardegna son (in ordine arfabético):
* Càggiai
* Noeuo
* Oistan
* Sàsciai
*Sud Sardegna (Capoleugo: Carbonia)

## Âtri progètti
Siçillia

A **Siçilia**, o **Seçilia**, a l'è unn-a region a statûto speciâle de l'Italia de 5 mion de abitanti, con capoleugo Palermo. A Siçilia a l'è a ciù grande îsoa do Mâ Mediterraneo.

## Capoleughi de provinsa
I capoleughi de provinsa da Siçilia son (in ordine arfabetico):
* Agrigento
* Caltanissetta
* Catània
* Enna
* Mescìnn-a
* Palermo
* Ragusa
* Siracusa
* Tràpani

## Nòtte


## Âtri progètti
Australia Oçidentâ

L**'Australia Oçidentâ** (*Western Australia* in ingléise) a l'è 'n stato de l'Australia, a sêu capitâ a l'è Perth.

O stato australian ciû grosso e isolòu: Perth a l'è ciù vixinn-a a Giacarta (capitâ de l'Indonexia), 3000 km, che a Sydney, 3200 km.

## Stöia

## Âtri progètti

Categorîa:Stati e tæritöi de l'Australia
Neuvo Galles do Sud

O **Neuvo Galles do Sûd** (*New South Wales* in ingleize) o l'è in stato de l'Australia, a sò capitâle a l'è Sydney.

I primmi colòni ingleixi in Australia son sbarcæ inta bàja dovve gh'è òua a çittæ de Sydney into 1788.

## Stöia

## Atri progètti

Categorîa:Stati e tæritöi de l'Australia
Queensland

O **Queensland** o l'è un stato de l'Australia, a sò capitâle a l'è Brisbane.

O l'è o segondo stato pe grandessa e o terso pe popolaçion de l'Australia.
## Stöia

## Âtri progètti

Categorîa:Stati e tæritöi de l'Australia
Tasmania

A **Tasmania** (*Tasmania* in ingleize ascì) a l'è un stato de l'Australia, a so capitâ a l'è Hobart.

## Etimologîa
O nomme o vegne da o navegatô olandeise Abel Tasman, primmo europeo a dâ notiçia de l'isoa. Abel Tasman o l'aveiva dæto o nomme de Tæra de Van Diemen (*Anthoonij van Diemenslandt* in olandeise), o nomme *Van Diemn's Land* in ingleise o l'è stæto usou da-i ingleixi pe a colonia fin a o 1856, quando o l'è stæto scelto o nomme d'ancheu.

## Stöia

## Atri progètti

Categorîa:Stati e tæritöi de l'Australia
Vitöia (Australia)

O **Vitöia** (*Victoria* in ingleise) a l'è un stato de l'Australia, a so capitâ a l'è Melbourne. O l'è o segondo stato de l'Australia pe popolaçion, con çinque mioin çirca de abitanti e o sò nomme o vegne da a regin-a Vitöia d'Inghiltæra. 

## Stöia

## Atri progètti

Categorîa:Stati e tæritöi de l'Australia
Teritöio da Capitâ Australian-a

O **Teritöio da Capitâ Australian-a** (*Australian Capital Territory*, in sîgla ACT, in ingleise) o l'è a region da capitâ de l'Australia, Cambæra e o l'è un'enclave do Neuvo Galles do Sud. O Teritöio da Capitâ o l'è stæto istituio in to 1911 e a costruçion de Cambæra a l'è iniziâ in to 1913.

## Stöia

## Atri progètti

Categorîa:Stati e tæritöi de l'Australia
Australia do Sud

L**'Australia do Sud** (*South Australia* in ingleise) a l'è un stato de l'Australia, a so capitâ a l'è Adelaide.Ûnico stato australian ch'o no l'è nasciûo comme colonia penâ, o l'è stæto fondoö o 28 dexembre 1836.

## Stöia

## Âtri progètti

Categorîa:Stati e tæritöi de l'Australia
Teritöio do Nord (Australia)

O **Teritöio do Nord** (*Northern Territory* in ingleise) o l'è un teritöio de l'Australia, a so capitâ a l'è Darwin.

## Stöia

## Âtri progètti

Categorîa:Stati e tæritöi de l'Australia
Teritöio da Baja de Jervis

O **Teritöio da Baja de Jervis** (*Jervis Bay Territory* in ingleize) o l'è un teritöio de l'Australia; da-o 1915 a-o 1989 o l'ha fæto parte do Teritöio da Capitâ Australian-a, e ancheu o l'è aministròu da-o Ministêio di Teritöi.

## Stöia

## Âtri progètti

Categorîa:Stati e tæritöi de l'Australia
Alberta

**Alberta**, provinsa do Canada da-o primmo de settembre do 1905; a sò capitâle a l'é Edmonton.
## Giögrafîa

## Stöia
### Etimologîa
A provinsa de l'Alberta a l'è stæta battezâ coscì in önô da prinçipessa Luisa Carolinn-a Alberta (1848-1939), a quarta figgia da Reginn-a Vitöia d'Inghiltæra. A prinçipessa a l'ea a mogê de John Campbell, Marcheise de Lorne, Governòu Generâ do Canada da-o 1878 a-o 1883. O Lago Luisa, o pàize de Carolinn-a e o monte Alberta son battezzæ in sò önô ascì.

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión
O primmo ministro de l'Alberta o l'é a-o moménto Danielle Smith (UCP).

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Canada
Cómbia Britannega

A **Combia Britannega** (*British Columbia* in ingleize e *Colombie-Britannique* in françèize) a l'è 'na provinsa do Canada da-o 20 de lùggio do 1871; a sò capitâle a l'é Victoria.
## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión
O primmo ministro da Combia Britannega o l'é atualmente David Eby (NDP).

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Canada
Saskatchewan

O **Saskatchewan** o l'è 'na provinsa do Canada da-o primmo de setenbre do 1905; a sò capitâle a l'é Reginn-a.
## Giögrafia

## Stöia
### Origine do nómme
O nomme Saskatchewan o vegne da-o sciùmme Saskatchewan, che in lengua cree, "kisiskāciwani-sīpiy", veu dî "sciùmme ch'o score lesto".

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión
O primmo ministro do Saskatchewan  o l'é a-o moménto  Scott Moe (Saskatchewan Party).
## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Canada
Ontario

L**'Ontario** (*Ontario* in ingléize ascì) o l'è 'na provinsa do Canada da-o primmo de lùggio do 1871; a seu capitâ a l'è Toronto.
## Giögrafìa
L'Ontario a l'è a provinsa ciù popolôsa do Canadà con ciù de 12 mion e mëzo de abitanti, o 37% çirca de l'intrêga popolaçion da naçion.
## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión
O primmo ministro do Neuvo Brunswick o l'é a-o moménto Doug Ford (PC).

## Comunicaçioin

## Nòtte

## Âtri progètti

Categorîa:Canada
Quebec

O **Quebec** (*Quebec* in ingléize, *Québec* in françéize,  prononçiòu ) o l'è 'na provinsa do Canada da-o primmo de lùggio do 1867, a seu capitâ a l'é a Çittæ do Quebec.
## Giögrafîa
A léngoa ofiçiâ do Quebec a l'é o françéize e a seu popolaçion a l'é prevalentemente franco-canadéize. Into Quebec l'é presente un movimento pe l'indipendénsa ben ben importante e gh'é zà stæto doî referendum pe-a separaçion da-o Canadà into 1980 e into 1995.
## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión
O primmo ministro do Quebéc o l'é a-o moménto François Legault (CAQ).== Comunicaçioin ==

## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Canada
Neuvo Brunswick

O **Neuvo Brunswick** (*New Brunswick* in ingléize e *Nouveau-Brunswick* françéize) o l'è 'na provinsa do Canada da-o primmo de lùggio do 1867; a seu capitâle a l'è Fredericton.
## Giögrafîa
A l'é l'ùnica provinsa do Canadà donde gh'é dôe léngoe ofiçiæ: o françéize e l'ingléize.

## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión
O primmo ministro do Neuvo Brunswick o l'é a-o moménto Blaine Higgs (PC).
## Comunicaçioin

## Nòtte

## Âtri progètti

Categorîa:Canada
Neuva Scossia

A **Neuva Scossia** (nomme ofiçiâ, in latin, *Nova Scotia*, dïta *New Scotland* in ingleize, *Nouvelle-Écosse* in françèize e *Alba Nuadh* in gaêlico scoséize) a l'è 'na provinsa do Canada da-o primmo de lùggio do 1867; a sò capitâle a l'é Halifax.
## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión
O primmo ministro da Neuva Scossia o l'é a-o moménto Tim Houston (PC).
## Comunicaçioin

## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Canada
Isoa do Prinçipe Edoardo

L'**Isoa do Prinçipe Edoardo** (*Prince Edward Island* in ingleize e *Île-du-Prince-Édouard* in françéize) a l'è 'n'isoa do Nòrd America, provinsa do Canada da-o primmo de lùggio do 1873.A seu capitâle a l'è Charlottetown. 
## Giögrafîa

## Stöia

L'Isoa do Prinçipe Edoardo a l'è battezâ in önô do prinçipe Edoardo Augusto, Dùcca do Kent e do Strathearn, poæ da Reginn-a Vitöia d'Inghiltæra.
## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

O primmo ministro de l'Isoa do Prinçipe Edoardo o l'é atualmente Rob Lantz (PC).
## Comunicaçioin

## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Canada
Tæraneuva e Labrador

A **Tæraneuva e Labrador** (*Newfoundland and Labrador* in ingleize e *Terre-Neuve-et-Labrador* in françéize) son 'na provinsa do Canada da-o 31 de marso do 1949. A capitâle de questa provinsa a l'é San Gioan (in ingléize, ofiçialmente, *St. John's*).
## Giögrafîa
A provinsa a l'è costituîa da l'îzoa de Tæraneuva e da-o tæritöio do Labrador, battezòu coscì in önô do navegatô portughéize Gioan Fernando Lavrador.
## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión
O primmo ministro de Tæraneuva e Labrador o l'é a-o moménto John Hogan (Liberal).
## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Canada
Categorîa:Ex-colonie britanneghe
Manitoba

**Manitoba**, dïta *Manitöba* in ingleize ascì, provinsa do Canadà da-o 15 de lùggio do 1870. A sò capitâle a l'è Winnipeg.
## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión
O primmo ministro do Manitoba o l'é a-o moménto Wab Kinew (NDP).
## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Canada
Yukon

O **Yukon** o l'é 'n teritöio do Canada da-o 13 de zùgno do 1898, a sò capitâle a l'é Whitehorse (leteralménte "cavallo gianco").
## Giögrafìa
O nomme Yukon o vegne da-o sciùmme Yukon, che in lengua Gwich’in veu dî "sciùmme grande".
## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión
O primmo ministro do Yukon o l'é a-o moménto Mike Pemberton (PLC).
## Comunicaçioin

## Nòtte

## Âtri progètti

Categorîa:Canada
Teritöi do Nòrd-Ovest

I **Teritöi do Nòrd-Ovest** (*Northwest Territories* in ingléize e *Territoires du Nord-Ouest* in françéize) son un teritöio do Canada da-o 1870; a sò capitâle a l'è Yellowknife (leteralménte "cotello giâno").
## Giögrafìa

## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión
O primmo ministro di Teritöi do Nòrd-Ovest o l'é a-o moménto Caroline Cochrane (Indipendénte).

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Canada
Nunavut

O **Nunavut** (in inuktitut ᓄᓇᕗᑦ) o l'è o ciù neuvo teritöio do Canada, formòu da-o primmo de arvî do 1999; a seu capitâle a l'è Iqaluit, dîta Baia de Frobisher ascì.
## Giögrafîa

O teritöio do Nunavut o l'è tanto o ciù gròsso pe superficce che o ciù piccin pe popolaçion.
## Stöia

### Origine do nómme
O nomme Nunavut o vêgne da-a lengua Inuktitut e o veu dî "nòstra tæra".
## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión
O primmo ministro do Nunavut o l'é a-o moménto PJ Akeeagok  (Indipendénte).

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Canada
Inghiltæra

L**'Inghiltæra** (*England* in ingleize, prononçiòu ) a l'é parte do Regno Unïo da l'atto de union do 1° de Mazzo do 1707 e a seu capitâ a l'é Londra.

## Bandêa
A bandêa de l'Inghiltæra a l'é a mæxima da Repùbbrica de Zêna e pâ ch'a segge stæta adreitûa vendûa ò afitâ da-i Zeneixi a-i Ingleixi inte l'etæ de mêzo, ciù ò mêno into 1190, pe poei navegâ into Mâ Mediterànio sénsa poîa de vegnî atacæ da-i piratti e da-i tùrchi.

O scìndico de Zêna, o Marco Bócci, o pénsa òua de domandâ de palanche a-a reginn-a d'Inghiltæra pe-i ùrtimi 247 anni de afìtto, dæto che l'Inghiltæra a l’à ciantòu li de pagâ aprofitàndo da deboléssa da Repùblica. 

I giornâli ingléixi ascì àn parlòu che no l'é goæi de quésta stöia, confermando coscì c'a bandêa de l'Inghiltæra a l'é a bandêa de Zêna.

## Nòtte


## Atri progètti
Scòçia

A **Scòçia** (*Scotland* in ingleize e in scoçeize, *Alba* in gaêlico scoçeize, prononçiòu ) a fa parte do Regno Unïo da l'atto d'union do 1° de Mazzo do 1707. A seu capitâ a l'é Edimburgo.

## Giögrafîa
A parte o teritöio conpreizo inta Gran Bretagna, a Scòçia a l'é formâ da ciù de 790 izoe. O Ben Nevis (*Beinn Nibheis* in gaélico scoçéize) o l'é a somitæ ciû ærta da Scòçia (1.344&nbsp;m).

## Âtri progètti

## Conligamenti estèrni
* 
*
Galles

O **Galles** (*Wales* in ingleize, *Cymru* in galleize, prononçiòu ) o l'è parte de l'Inghiltæra da-o 1535 e do Regno Unïo da l'atto de union do 1° de mazzo do 1707. A sò capitâ a l'è Cardiff.

## Âtri progetti

## Conligaménti estèrni
* 
*
Irlanda do Nòrd

L**'Irlanda do Nòrd** (*Northern Ireland* in ingleize, *Tuaisceart Éireann* in irlandeize, *Norlin Airlann* in scosseize) a l'é parte de l'Inghiltæra da-o 1920, e a seu capitâ a l'é Belfast. A l'é conosciûa comme **Ulster** ascì.

O teritöio de l'Irlanda do Nòrd o l'à fæto parte do Regno d'Irlanda da-o 1541 a-o 1800, e do Regno Unïo de Gran Bretagna e Irlanda da-o 1801 scinn a-a divixion da-e contêe do sud into 1920, quande o resto de l'Irlanda o l'é deventòu indipendénte e l'Ulster o l'é restòu parte do Regno Unîo. 

## Atri progètti
Irlanda (isoa)

L**'isoa de l'Irlanda** a l'è a tersa isoa de l'Euròpa pe grandessa e a g'ha çirca sei mion de popolaçion, politicamente l'Irlanda a l'è diviä da o 1920 tra a Repubrica d'Irlanda e l'Irlanda do Nòrd, che a l'è parte do Regno Unïo, in precedensa eja assoçiâ a o Regno Unïo comme Regno d'Irlanda da o 1541 a o 1800 e comme Regno Unïo de Gran Bretagna e Irlanda da o 1801.

## Atri progètti

Categorîa:Geografia de l'Euròpa
Categorîa:Îzoe
Vitöia d'Inghiltæra

**Lisciandrina Vitöia** (Londra, 24 mazzo 1819 - Izoa de Witght, 22 zenâ 1901) a l'è stæta a Reginn-a do Regno Unïo de Gran Bretagna e Irlanda da-o 20 zûgno do 1837 e primma imperatrixe d'India da-o primmo de mazzo do 1876. O sò regno o l'è duòu 63 anni e sette meixi.
 
## Vìtta

## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Vitöia
Lengue khoisan

E **lengue khoisan** son a ramma ciù piccin-a da famigga lengoistega de l'Africa e de l'Asia sud-oççidentâ. Stöicamente ean parlæ da o popolo di Khoisan. Ancheu son parlæ solo in to deserto do Kalahari, in te l'Africa do sud ovest, e in te unn-a parte piccinn-a da Tanzania.
## Descriçion e stöia
A sola lengua parlâ de longo a l'è o Nama (in quarto de mion de personn-e), o Sandawe o l'è o segondo con çirca 40.000 parlanti. A sottofamiggia de Lengue Ju a l'è parlâ da çirca 30.000 personn-e in totale. 

Squæxi tutte e ätre lengue son in via de estinçion, se non son zà estinte.
* Nama dïta ottentotto in to passòu
* Sandawe
* Lengue Ju

## Veddi ascì
* Classificaçion de lengue

## Atri progètti
Lengua Sandawe

A lengua **Sandawe** (*Sàndàwé kì’ìng*), a l'è unn-a lengua da famiggia lengoistega khoisan-a parlâ inta Tanzania da ciù o meno 60.000 personn-e.

## Descriçion e stöia

Sandawe
Lengue Ju

E **lengue Ju**, ò **ǃKung** (*ǃXun*), scrïto Juu, Zhu o Dzu ascì son una sotto-famiggia da famiggia lengoistega khoisan parlæ in Bòtswana, Namibia e Angòla da 16.000 personne.

## Descriçion e stöia

## Clasificaçión
I dialetti ciù conosciùi son *!’O!Kung*, *Ju/’hoan*, e *‡Kx’au‖’ein*. Son de sovente divïi in quattro ramme:
* Ju settentrionâ (Angola, e ancheu Namibia):
** !’O!Kung
** Maligo
* Ju do sud est (Botswana a levante do delta do çiumme Okavango Delta, e Namibia do nòrd est da  vixin a Windhoek o Rundu, Gobabis, e a striscia de Caprivi:
** Ju/’hoan
** ‡Kx’au‖’ein
* Ju çentrâ (area vixin a Grootfontein, Namibia, ponente do çiumme Omatako e sud do Ovambo  
* Ju do çentro nòrd, tra o çiumme Ovambo evo confin Angòlæn.

Ju
Lengua Nama

A lengua **Nama**, dïta ascì **ottentotto** in to passòu, a l'è a lengua da famiggia lengoistega khoisan-a ciù parlâ. Lengua offiçiâ da Namibia, a l'è parlâ into Bòtswana e Sudafrica.
## Descriçion e stöia

## Atri progètti

Nama
Lista di monarchi britanneghi

Lista di monarchi d'Inghiltæra, ch'a l'è stæta unificâ comme regno in te 'na serie de passaggi da Alfredo o Grande do Wessex e sö nevo Athelstan da l' 878 a o 926.
L'Union co o Galles a l'è stæta sancïa in to 1536 e co a Scossia in to 1707 pe formâ o Regno Unïo. Da o 1801 a o 1922 l'Irlanda a l'è stæta unïa a o regno.

## Sassoni Oççidentæ
A lista a comensa con Alfredo o Grande, re do Wessex da o 871, quande a sö vitöia contra i Daneixi a l'ha portoö a a creaçion do Regno d'Inghiltæra. Alfredo o s'è proclamoö *Re de l'Ingleixi* doppo a liberaçion de Londra in to 886.

## Daneixi
Doppo o pescimo regno de Ethelred l'Impreparoö l'Inghiltæra a l'è cheita sotta a o regno di Daneixi.

## Sassoni de l' Ovest (restauræ)
A dinastia di Sassoni de l' Ovest a l'è stæta restaurâ, ma Edoardo o Confessô, ch'o l'è stæto fæto Santo, o l'èa ciù Normanno che Ingleise.

## Normanni
Solö doppo a conquista di Normanni, do 1066, i Monarchi han iniçioö a piggiâ a numeraçion, comme i re françèixi, pe contro da modda sassone de dâghe un sovianomme.

## Plantageneti
I primmi Plantageneti han regnoö in Fransa e non ean interessæ a l'Inghiltæra.
### Angiò

### Casadda Lancaster

### Casadda York

## Casadda Tudor
I Tudors ean parçialmente galleise (o Galles o l'ea parte do regno ingleise fin da o 1284). Co a rottùa do  Rïco VIII co a Gexa de Romma o Monarca o l'ea diventoö o cappo supremmo da Gexa d'Inghiltæra. O titolo de Elizabetta primma o l'è stæto *Suprema Governoeuia da Gexa d'Inghiltæra*.

## Casadda Stuarts
Doppo a mòrte da Elizabetta I in to 1603 sensa eredi, Giacomo VI de Scossia, o l'è asceiso ao trono d'Inghiltæra comme Giacomo I. In to 1604 o l'ha piggioö o titolo de *Re de Gran Bretagna*, scìben i doi regni ean separæ.

## Commonwealth d'Inghiltæra
In to periodo tra l' esecuçion do Carlo I in to 1649 e a restauraçion do Carlo II in to 1660. Da o 1653 gh'è stæto i seguenti Lord Protettoî.

## Stuarts (restauræ)

## Casadda Hanover
Inghiltæra e Scossia se son unïe co l' atto de union do 1707.

## Casadda do  Saxe-Coburg-Gotha
Scì ben che figgio e erede da Vitöia, **Edoardo VII** o l'ha ereditoö o nomme de so puæ, començando coscì unna neuva casadda.

## Casadda do Windsor
O nomme **Windsor** o l'è stæto adottoö in to 1917, durante a primma guæra mondiâ da **Sassonia-Coburgo-Gotha** pe via di sentimenti anti-tedeschi. I legatäï de **Elizabetta II**, pe proclamma reâ, arestian parte da Casadda Windsor (e o so nomme saiâ Mountbatten-Windsor).

## Nòtte


## Atri progètti


Monarchi britanneghi
Categorîa:Stöia do Regno Unïo
Lengue caucasiche

E **lengue caucasiche** son unn-a famiggia de Lengue indoeuropee disputaâ e de sovente divïa in doi famiggie (oççidentâ e settentrionâ), parlæ in ta zonna do Caucaso, tra l'Euròpa e l'Asia.

## Clasificaçión
### Lengue caucasiche meridionâ
E **Lengue da region meridionâ** son:
* Georgian
* Svan
* Lengua Zan (estinta) da cui vegnan:
** Mingrellio (dïto Megrelio ascì)
** Laz

### Lengue caucasiche oççidentâ
E **Lengue della region oççidentâ** son:
* Abkhazo
* Circasso
** Circasso superiô
*** Kabardin
** Circasso inferiô
*** Adyghe
*** Abaza
* Lengua ubykh (estinta da o 1992)

### Lengue caucasiche settentrionâ
E **Lengue della region settentrionâ** son:
* Çentrâ
** Cecen
** Inguscio
* Orientâ
** Avare
*** Aväo
*** Andi
**** Andi
*** Tsez
**** Dido
** Lak
*** Dargwa
*** Lak
** Lezghiæn
*** Tabasariæn
*** Lezghianiæn

## Veddi ascì
* Classificaçion de lengue
## Âtri progètti

Categorîa:Famìgge lenguìstiche