Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria

A **Suvrintendènsa Archeulugìa, Belle Arte e Paesaggiu pe'a Ligü(r)ia** (ufisialmènte *Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria*, *SABAP Liguria* in sigla), dìta ascì cumme a **Suvrintendènsa da Ligü(r)ia**, a l'è l'ènte pübbricu ch'u g'ha a funsiùn de prutezze i bêni archeulogichi, d'arte e du paesaggiu da Ligü(r)ia.

## Sto(r)ia
A Suvrintendènsa da Ligü(r)ia a l'è stèta fundâ du 1939, sutt'au primmu numme de Suvrintendènsa ae Antighitè da Ligü(r)ia, che alantu(r)a a l'é(r)a ae dipendènse du Ministe(r)u pe' l'educasiùn nasiunâle.

Avanti da fundasiùn da Suvrintendènsa, a prutesiùn di bêni archeulogichi a l'é(r)a de cumpetènsa de di Ufissi Regiunâli pe'a Cunservasiùn di Munümènti, inandièi du 1891, ch'i funsiunavan pe' mezzu de di ispetûi in sciu campu ch'i l'é(r)an sernüi fra de persune cumpetènti in sce mate(r)ie cultü(r)âli. Sti lì, i l'é(r)an numinèi fra i Deleghèi regiunâli pe'a rifurma da lista di munümènti nasiunâli, ch'i l'existevan dau 1884 e che, pe' stu fètu, i sun stèti a primma votta ch'u s'è numinàu de figü(r)e du genere. U primmu Delegàu Regiunâle pe'a Ligü(r)ia e u Piemunte, e dunca Diretû Regiunâle, u l'è stètu l'Alfredo D'Andrade. Du 1904 u s'è rivàu aa creasiùn de de primme suvrintendènse, cun l'ufissiu de rife(r)imèntu ch'u l'é(r)a a Tü(r)ìn: u D'Andrade u n'è stètu u diretû fina a quande ch'u l'è mòrtu, du 1915, cu'a càrega ch'a l'è passâ a l'Alberto Terenzio, che zà da primma u ghe travajava insemme.

Du 1907 a l'è stèta fundâ a Suvrintendènsa ai Scavi e ai Müsei de Tü(r)ìn, che fina du 1939 a l'ha avüu a cumpetènsa in sce mate(r)ie de archeulugìa pe'u Piemunte, a Valle d'Aosta e a Ligü(r)ia. Pe' sti ànni, u gh'è stètu a figü(r)a bèn impurtante du Pietro Barocelli, primma ispetû e de dòppu suvrintendènte, ch'u l'ha inandiàu pa(r)egge riserche inta Ligü(r)ia e de ativitè pe' prutezze i sò sciti archeulogichi, cumme l'arma de A(r)ene Candide a Finâ. Pe' du restu, i munümènti i l'é(r)an passèi de cumpetènsa a ina suvrintendènsa a Zena, guernâ de lungu dau D'Andrade e de dòppu dau Terenzio, mèntre a parte de gale(r)ìe, müsei e ope(r)e d'arte lìgü(r)i a l'é(r)a restâ au suvrintendènte du Piemunte, l'Alessandro Baudi di Vesme e, dau 1923, u Guglielmo Pacchioni.

Du 1923 ina rifurma a l'è sbasciàu u nüme(r)u de suvrintendènse, cu'a cumpetènsa in sci munümènti ch'a l'è stèta tacâ insemme ae gale(r)ìe, müsei e ope(r)e d'arte. Alantu(r)a i ufissi lìgü(r)i i sun turnèi du tüttu a Tü(r)ìn, mèntre a Zena u gh'è restàu numma che in ufissiu destacàu dunde, inte l'urdine, u l'ha avüu pe' diretû u Terenzio, l'Augusto Telluccini (1929-31), u Luigi Vietti (1931-33) e l'Ugo Nebbia (1933-39).

A ògni moddu, cu'a rifurma du 1939 u s'è turnàu a avêghe ciü suvrintendènse e a destacâne de növe, pe' rivà a in scistema ch'u se semejava de ciü a quellu du dì d'ancöi. Alantu(r)a a l'è stèta turna missa in funsiùn a suvrintendènsa ai munümènti de Zena, dèta au Carlo Ceschi, mèntre u l'è nasciüu a növa suvrintendènsa pe'e gale(r)ìe e e ope(r)e d'arte da Ligü(r)ia, dund'u l'è stètu numinàu l'Antonio Morassi, e quella pe'e antighitè da Ligü(r)ia, cu'u Luigi Bernabò Brea cumme primmu diretû.

Fin'aa rifurma du 1975, a suvrintendènsa pe'i munümènti e quella pe'e gale(r)ìe e ope(r)e d'arte e sun andète avanti pe' sò cuntu; de cuntru, passàu di ànni d'autunumìa cu'u Giuseppe Cultrera, du 1950 e cumpetènse archeulogiche e sun passèi a in ufissiu ünicu pe'u Piemunte, a Ligü(r)ia e a Lumbardìa. Numma che dau 1961 a suvrintendènsa lìgü(r)e a l'è turnâ pe' sò cuntu, primma cun l'Olga Elia e de dòppu cun di suvrintendènti cumme l'Antonio Frova, ch'u l'ha vusciüu e dirèttu pa(r)eggi scavi a Lüni, e a Giovanna Bermond Montanari.

Du 1975, asemme aa creasiùn du Ministe(r)u pe'i Bêni Cultü(r)âli e Ambientâli, ch'u l'ha campàu e cumpetènse in mate(r)ia au livéllu ciü âtu, u s'è decisu de cangià i nummi de suvrintendènse, cumm'u l'è turna capitàu du 1998 e du 2007. Du 2014 a parte di munümènti e quella de ope(r)e d'arte e sun stète tachèi insemme inta növa Suvrintendènsa Belle Arte e Paesaggiu da Ligü(r)ia, mèntre a parte archeulogica a l'ha cangiàu de numme a Suvrintendènsa Archeulugìa da Ligü(r)ia. A ògni moddu, du 2016 tütti i ufissi da Ligü(r)ia i sun finìi pe'a primma votta inte l'ünica Suvrintendènsa Archeulugìa, Belle Arte e Paesaggiu pe'a sitè metrupulitâna de Zena e e pruvinse d'Impe(r)ia, Spezza e Savuna, spartìa du 2020 pe' terito(r)iu, cun due suvrintendènse "Archeulugìa, Belle Arte e Paesaggiu" ch'e cruvivan l'üna e pruvinse de Zena e de Spezza e l'âtra quelle de Savuna e d'Impe(r)ia.

A l'ürtimu, dau primmu d'agustu du 2025, ste due suvrintendènse e sun stète tachèi insemme au Segreta(r)iàu regiunâle pe'a Ligü(r)ia pe' turnà aa suvrintendènsa ünica pe' tütta a regiùn.

### Lista di suvrintendènti
Inta tabella chi sutta u gh'è a lista di suvrintendènti pe'a Ligü(r)ia, spartìi pe' cumpetènsa, a partì dau 1939, ànnu da quande a Ligü(r)ia a g'ha de suvrintendènse du tüttu du postu.

## Ativitè
A Suvrintendènsa a l'è in ènte teritu(r)iâle du Ministe(r)u da Cultü(r)a ch'u dipènde daa Diresiùn gene(r)âle Archeulugìa, Belle Arte e Paesaggiu e ch'a g'ha e funsiùi, segundu a lezze in vigû, de difènde, cunservà e fà prumusiùn du patrimôniu archeulogicu, d'arte e du paesaggiu da regiùn. Pe'u patrimôniu archeulogicu, a suvrintendènsa lìgü(r)e a g'ha de ramme dedichèi numma che ae ativitè e ai stüddi inte gròtte e sutt'ègua, cu'u Servissiu Tecnicu d'Archeulugìa Sutt'ègua ch'u pòrta avanti, dau 1997, a lunga tradisiùn lìgü(r)e de stu genere de scavi, inandiâ du 1950 dau Nino Lamboglia.

Ciü che a prutesiùn di bêni d'ògni genere, inandiâ cu'in scistema de ünze "Ünitè Teritu(r)iâli Integrèi" ch'e cröven tütta a regiùn, e a sò catalugasiùn, a Suvrintendènsa a g'ha dau 1945 in laburato(r)iu de restauru e, dau 2024, ün de archeulugìa. De ciü, a travaja insemme a de âtre urganisasiùi e ascì cu'i carabinèi pe'a prutesiùn du patrimôniu cultü(r)âle.

## Nòtte
;Nòtte au tèstu


;Nòtte bibliugrafiche


## Ligammi de fö(r)a
* 
* 
* 

Categorîa:Òrganizaçioìn da Ligùria