Îzua de Berzezzi

L**'îzua de Berzezzi** (*Isola di Bergeggi* in italiàn) a l'è in îzua ch'a se tröva vixìn a-a còsta ligüre d'a Rivea de Punénte, de 'rinpèttu a-u cumün de Berzezzi int'a pruvinsa de Sann-a.

## Geugrafia e anbiénte

L'îzua, che a fà parte da-a *Riserva natüräle regiunäle de Berezzi,* a l'ha ina còsta ruciùza méddiu-äta, ch'a se issa insc'ou mä fin a 53 metri de artéçça màscima, e a cunta 0,03 km2 de superficcie, pé stu fètu chi a l'è quarta îzua ligüre pé estensciùn doppu A Parmèa, A Gainäa e l'îzua d'u Tìn.

L'anbiénte natüräle u l'inclüdde framénti de *màccia mediteranea*. Insc'e rocche bagnè da-e ùnde se trövàn u *fenuggiu de mä* e u *Limonium cordatum*, ascì assèmme a de àtre spéce cumme a *Campanula sabatia* e l**Euphorbia dendroides''.

Ascì i fundäli aturnu a-a l'îzua i g'han carateristiche puxitìve da-u puntu de vìsta biulògicu.

Pé 'sta mutivaçiùn chi a zona de mä ch'a a se tröva da vixìn a l'îzua a l'è cunsciderä àia maìnn-a prutètta d'a l'annu [[2007]].

A-a giurnà d'ancö a situaçiùn de l'îzua a nu l'è stabile. A pupulaçiùn d'i gabbién a l'è aumentä in mòddu sprupuxitóu e st'auméntu u se riflètte insc'e carateristiche chimicu-fixiche d'u terén e insc'a vegetaçiùn chi prezente. Cumensàndu da di datti storici d'u [[1907]], u s'è pusciüu cunstatà che a biudiverscitè, specialménte fra e sciue a l'ha duvüu cuntà ina pèrdita d'u ciü d'u 60%.

== Stòja ==

Insce l'îzua u gh'è i ségni de i prìmmi insiediaménti d'i [[Liguri Antighi|Ligüri antighi]], de epuca pre-rumàna. Insc'a summitè ghe sùn ascì ina tùre de avistaméntu cun a bàse réùnda e i rèsti de 'na gexa d'u [[IV secolo|IV seculu]] dedicä a u sàntu de uriggine africann-a Sant'Eugeniu. Propriu pé questu l'îzuottu a l'ha pigióu in antigu numme de ''îzua de Sant'Eugeniu.'' Cu-u passà d'u ténpu a segunda de e lucalitè a l'è stèta ascì ciamä ''îzuetta da Ligüria'', ''îzua de Spoturnu'', ''îzua de Nôi'', ''îzua de Vuè'', e ascì (cun u numme ch'u s'è mantegnüu) ''îzua de Berzezzi''.

=== A tùre ===

Ciamä zà da l'epuca rumäna cumme ''Insula Liguriae'', de prubabile a l'éa staçiùn de sosta lungu a tràtta de navigaçiùn che da l'estrému punénte ligüre a-a l'andàva fin a-u pòrtu de ''Vada Sabatia'' (aù [[Vuè]]); sta puscibilitè a pà cunfermä da-i rèsti de ina tùre réunda, da-a magiurànsa d'i studiùxi interpretä cumme in genere cumme fètu de segnalaçiùn pé u paize da vixin. A natüa de questu fètu a l'è in ciü caxi stèta ascì funte de lite, scicumme a strutüa a saiéiva indicä cumme de custruçiùn tàrdu antìga. Scibén tüttu a tùre a nu a l'è stèta ancù investigä int'u canpu archeulogicu. 

'Sta tùre l'è custituìa da tréi corpi divèrsi: in résìntu triangulàre, in prïe picìne regulàri mìsse insc'i file urizuntàli, ina strutüa da-a bàze réùnda, dréntu a-u resìntu, int'u scitémma de l**opus quadratum*, fundà insc'a rocca, e a-a fìn in àtra custruçiùn da-a ciànta quadrä de l'[[Etæ de Mëzo|epuca medieväle]], inpustä insce l'antiga tùre riunda, custituìa da grossi blòcchi de pria, quarcün de questi de evidénte reimpiégu e de prubabile repigióu da-u suttastànte ciàn a Nord-Est 'unde se trövàn i rèsti de a gexetta paleucristiann-a.

=== U munasté de Sant'Eugeniu ===
Ina legénda, populäre fra i abitànti d'u paìze de [[Nöi|Nôi]] a 'cunta che l'îzua a sécce 'rivà de frùnte a-a còsta traghetàndu insc'ou sö prumuntòiu i santi Eugeniu e Vendemiäle, chi i scapàvan da-e persecusiùi d'i *Vandali*. Sant'Eugeniu u l'éa difatti u véscuvu de *Cartaxine* e u restià insce l'îzua fin a-a sò mòrte, méntre *San Vendemi*äle u ripartìa poi pe a [[Corsega]]*.* A sàrma de sant'Eugeniu a-a l'è stèta traslà int'a vixinn-a Nôi, 'unde poi véllu u l'è divegnüu ascì u sàntu patrón. In àtra legénda a racunta cumme ànni dòppu queste e secciàn turnè misteriuzaménte insce l'îzua.

A cunfermà a nascita de in cültu aturnu a questa sepultüa d'u santu, a resta a gexa cun a navà ünica, fundà a partì da-u [[V secolo|V]]-[[VI secolo|VI seculu]] da di muneghi ermìtti. Questu u l'è bazóu insc'in ciàn ruciuzu a pìccu insc'ou mä, ancöi nu ciü fasilménte identificabile, scicumme u l'è imèrsu int'a vegetaçiùn e ascì a càuza d'u sö prugrescìvu smantéllaméntu, che int'e sucescive épùche u l'ha culpìu suviatüttu i rèsti de e müagne de l'étè de mézzu, duvéè pé custruì dòppu di növi edifissi. Ancù aù e sùn cunservè de sepurtüe specialménte int'e zone a-u meridiùn d'a gexa, 'unde e sùn stète truvè giäre rumàne (ànfue), prubabilménte de creaçiùn mediu-urientäle, ritruvaménti chi i cunfèrman l'urigine e a dataçiùn de questu cunplèssu.

A növa gexa, legä questa vòtta a-u munasté dedicóu a-u sàntu a vegne fundä da di *muneghi sénubìi* questa a vegne ducumentä pé a primma vòtta u 3 de [[Marso|märsu]] de l'annu [[992]], quande u véscuvu de [[Sann-a]], *Bernardo,* u dòtta u sénobiu dunandulu ai muneghi de l'abassìa de Lerìn, de rinpèttu a [[Cannes]], inte l'udièrna *Còsta Azùrra, a-a fìn de custudì i rèsti d'u sàntu e pé custruì u munasté vixin a-a gexa.* a-u növu sénobiu sun atribuìe l'îzua e ascì l'antigu feudu de Berzezzi, cun e rendite culeghè, assemme a-a zona de [[L'Atè]], a gexa d'a parocchia de sant'Eugeniu, de lungu int'u mèximu paìze, a gexa de Sant'Ermete int'a fraçiùn d'u cumün de Vuè, ch'u ghe dà u numme, e u munasté de San Spirtu in [[Zinöa]] a Sann-a.

E ruvìne d'a prìmma gexa *paleucristiann-a* e d'u cunplèssu munàstegu e e sùn ancùa vixibili aù.

Int'u [[1162]], quande u se truvàva in eziliu in [[Fransa]] u *pappa Alessandro III* u l'avéiva vixitóu l'îzua e in quélla ocaxùn l'avéiva ascì dìtu a méssa de Pasqua int'a picìna abasìa.


Cun u [[1252]], pé vìa d'a bùlla du [[Pàppa Inocénso IV|Pàppa Inucensu IV]] u munasté u végne suprèssu e i sòi pusediménti i végnan inglubè in ti téritòi cuntrulè d'a [[Repùbrica de Nöi|Repübbrica de Nôi]] e d'a *diocexi de Nôi*. A sàrma de sant'Eugeniu a végne cuscì trasféia in mòddu definitìvu a Nôi e custudìe diretaménte int'a gexa de San Paragorio. Tütti i ànni u 12 de [[Lûggio|lüggiu]], in ocaxùn d'a ricurénsa religiùza de Sant'Eugeniu, ina prucésciùn de bàrche a parte d'a sitè de Nôi e a l'arìva insce l'izuétta, pòrtandu e reliquie d'u sàntu.

=== Növi prupriétàri e rexidénsa privä ===
Int'u cùrsu di seculi l'îzua l'ha avüu diferénti prupiétàri, ün di ciü inpurtànti u l'è stètu Alessandro Millelire Albini, in ti prìmmi anni d'u [[XX secolo|XX seculu]] avucàttu, òmmu de pulitica e cunsegé a l'intèrnu de l'aministraçiùn de l'Ansaldo a [[Zena]].

In ténpi ciü resénti insce l'îzua a l'è stä ascì custruìa ina rexidénsa privä, che a-a giurnà d'ancöi a se tröva in stàtu de abandùn. In te u [[1958]] insc'a pùnta usidéntäle a l'è stä culucà 'na scultüa in fèru sardóu che a-a raprezénta in òmmu setóu ch'u stà sunàndu u clarìn, quest'opera a l'è de Giuseppe Consoli, in artista siciliàn ch'u l'ha abitóu in [[Liguria|Ligüria]] a-a fìn di [[Anni 50|ànni '50]]. 

Stu "piferä", segundu quarchedün u raprezénta in pastù che, sunàndu stu struméntu muxicäle, u ciamma ina cravétta, prezénte insc'ou mùnte de frùnte a l'îzua, ciàma-u *Tùre d'Ere,* int'a parte ciü àta d'a fraçiùn de *Tùre d'u Mä* de Berzezzi; ascì sta stàtua chi a l'è stä prudòtta da-u mèximu artìsta, sénpre cun u fèru e a gràndessa natürale. Ancöi se pònan vegghe ancù tütte e dùi e stàttue, pasàndu insce l'ànpiu lùngumä grassie ai mudèrni binòcoli, scibén che u pastù u nu prezénta ciü u clarìn, ch'u s'è déstacóu e u l'è cazüu in mä.

== Ativitè sutt’ègua ==
In te vixinànse de l'îzua e int'i sö fundäli u se ghe tröva diferénti punti adàtti a l'imersciùn, cunpréixi fra e prinsipàli zone de interèsse d'u *SIC* (Scìtu de interèsse cumunitàriu), de quäle i fàn pàrte ascì i tòcchi de mä fra e sitè de Nôi e Berzezzi.

==== U Piferä ====
U Piferà u l'è pùntu de immèrsciùn ciü cunusciüu e u se ciàmma cuscì pé vìa d'a stàttua d'u mèximu numme scitüä int'e vixinanse d'a vìlla, a l'è custituìa da 'na mu̇àggia de rocca che a pàrte da-a superficcie fin sùtta a quésta tucàndu a prufunditè ch'a và da-i 15 ai 18 métri. Fra e diférénti speccie mäine che se pònan vegghe suviatüttu sägai, trégge e pùrpi pìcin.

==== A Franä ====
A Franä a l'è in àtra lucalitè de immèrsciùn insce l'îzua, a se tröva in te u làttu de punénte, cun ina pendénsa ciù dùse d'u Canalùn. A g'ha 'na prufunditè màscima de 30 métri. Chi i se trövan ascì *Cerianthus*, anémuni, déntexi e atre speccie de pésci.

==== U Canalùn ====
U Canalùn u se tröva ciü a levànte d'a Franä e a prezénta ina prufunditè méddia ch'a và da-i 20 ai 30 métri, u l'è pé questu a parte ciü prufunda. Chi i se pònan vegghe sägai, muene e ascì büdeghi.

== Galerìa de inmagini ==
<gallery widths="150">
File:Isola di Bergeggi.jpg|L'îzua vista da Berzezzi, insce a vìa Aurelia
File:Isola di Bergeggi - panoramio (2).jpg|Lîzua miä da Nôi
File:Eugen Bracht - Isola di Bergeggi (1893).jpg|L'îzua de Berzezzi in te 'n quàddru d'u pìtu E.Bracht d'u 1893
File:Bergeggi Panorama from Via Romana.jpg|L'îzua asèmme a mainn-a da-a *Via Julia Augusta''
File:L'isola di Bergeggi al tramonto.jpg|L'îzua de Sant'Eugeniu a-u tramùntu
File:Isola di Bergeggi SV - panoramio.jpg|U prumuntòju de l'îzua e a vixìna Punta Predani
File:Mar Ligure, Noli, Spotorno, Bergeggi, isola di Bergeggi e costa di Ponente verso Genova visti dal Sentiero del Pellegrino - Noli.jpg|L'îzua e a rivéa vèrsu Zena


## Nòtte
;Notte a-u tèstu


;Notte bibliugrafiche


## Ätri prugètti

## Ligàmmi de föa
* 

Categorîa:Berzezzi
Categorîa:Giögrafîa da Liguria
Categorîa:Îzoe