Contròllo de outoritæ

O **contròllo de outoritæ** (*authority control* in ingléize) o l'é, inta scénsa de bibliotêche e de l'informaçión, 'n'òrganizaçión di catàloghi de bibliotêche e de informaçioìn bibliogràfiche fæta dàndo 'n tìtolo specìfico a ògni sogètto. I tìtoli ùnichi són dêuviæ in mòddo scistemàtico inte tùtto o catàlogo e fonçiónn-an insémme a di âtri dæti òrganizatîvi cómme e referénse incroxæ. Ògni tìtolo o gh'à 'na cùrta descriçión in scî sò lìmiti d'ûzo e d'aplicabilitæ, con critêi d'òrdinaçión che perméttan a-i bibliotecâi de tegnî a giórno o catàlogo e ch'agiùttan o travàggi di riçercatoî. 

I catalogatoî dàn a tùtti i sogètti, cómme outoî, lìbbri, editoî e série, 'n tèsto identificatô ùnico ch'o saiâ dêuviòu in mòddo scistemàtico pe descrîve in mòddo no dùbio tùtte e referénse a quélla entitæ, spécce quand'a l'é mensonâ co-ina sò variànte, in nómme fâso ò in *[[nom de plume]]*. O dêv'êse dónca relasciòu 'n tìtolo ùnico con tùtte e informaçioìn inportànti, inclûzo quélle in scî sogètti a lê ligæ. O contròllo regolatô o se peu trovâ inte 'na bànca dæti ch'a poriéiva contegnî di ligàmmi a di âtri sogètti ò de âtre bànche dæti ascì. Quésto génere de contròllo o fonçiónn-a dónca ségge cómme contròllo bibliogràfico che cómme vocabolâio controlòu. 

Scibén che, in teorîa, ògni informaçión (tìtoli condiçionæ, nómmi de persónn-a, nómmi d'òrganizaçioìn) a poriéiva êse o sogètto do contròllo regolatô, i catàloghi de bibliotêche se concéntran de sòlito in scî nómmi di outoî e di tìtoli di lìbbri. Prezénpio, o scistêma de clasificaçión da Bibliotêca do Congrésso o fonçiónn-a inte 'na mainêa scìmile, scibén che de sòlito o tràtta sti doî eleménti chi in mòddo separòu. I regìstri do contròllo regolatô gh'àn da êse modificæ e mìssi a giórno co-o pasâ do ténpo; o sò fìn o no l'é quéllo de creâ 'n scistêma d'archiviaçión ch'o ségge perfètto e infrangìbile, ma d'agiutâ inte l'òrganizaçión e inta riçèrca de informaçioìn. 

## Vantàggi
* Senplificaçión da riçèrca: l'é ciù fàçile trovâ da letiatûa in sce 'n argoménto. Catàloghi ò bànche dæti digitâli bén inandiæ pêuan procesâ de *query* restitoìndo de pòule ò de frâze precîze cómme rispòsta, fàndo crésce a precixón da riçèrca a amermàndo o ténpo necesâio.
* Riçèrca ch'a se peu mêgio prevédde: se pêuan dêuviâ inte *query* i òperatoî lògichi AND, OR, NOT e âtri, fàndo crésce a pertinénsa da riçèrca ascì.
* L'é megioòu a scistematicitæ de registraçioìn.
* L'informaçión a gh'à de strutûa e d'òrganizaçión.
* L'é megioòu l'eficénsa da catalogaçión: quànde s'azónzan di nêuvi sogètti, i rizultâti do contròllo regolatô pêuan êse dêuviæ pe sghindâ l'azónta di dopioìn into catàlogo ò inta bànca dæti.
* Créscian e vivàgne da bibliotêca.
* Vêgne ciù fàçile a manutençión do catàlogo: i catalogatoî pêuan dêuviâlo pe çercâ e corêze i eroî, con di progràmmi outomàtichi che poriéivan netezâ o catàlogo sénsa a necesitæ de 'n intervénto de l'òmmo. O contròllo regolatô o l'agiùtta i creatoî e i uténti di meta-dæti ascì.
* L'é amermòu i eroî: o contròllo regolatô o permétte de trovâ e corêze i eroî, cómme eroî de batitûa ò into scrîve i nómmi e i tìtoli, ànche in mòddo outomàtico.

## Ezénpi

### Nómmi despægi pò-u mæximo sogètto

De vòtte, a mæxima persónn-a ò sogètto o gh'à ciù fórme de nómme ò de tìtolo inti catàloghi, co-a fàrta de informaçioìn ch'a poriéiva caxonâ di problêmi. O contròllo regolatô o consénte de métte insémme di materiâli che gh'àn di ligàmmi lògichi fra de lô. I catalogatoî çèrnan 'n ìndice universâle ch'o contêgne tùtte e fórme poscìbili, variànte gràfiche, eroî ciù difûxi into scrîve, dæte vàrie, etc. Prezénpio a Diànn-a, Prinçipéssa do Galles, inte sò schêde bibliogràfiche a vêgne mensonâ cómme "Diana", "Princess Diana" ò inte di âtri mòddi, co-i prinçìppi do contròllo regolatô che in càngio prevéddan che-e referénse a lê dêvan êse ùniche. Un di catàloghi digitâli o se poriéiva dónca conpilâ inte sto mòddo chi:

# Diana. (1)
# Diana, Princess of Wales. (1)
# Diana, Princess of Wales, 1961—1997 (13)
# Diana, Princess of Wales 1961—1997 (1)
# Diana, Princess of Wales, 1961—1997 (2)
# DIANA, PRINCESS OF WALES, 1961—1997. (1)
# Diana, Princess of Wales, — Iconography. (2)

Tùtte ste fórme fàn riferiménto a-a mæxima persónn-a. Anàndo aprêuvo a-i prinçìppi do contròllo regolatô l'é dónca çernûo 'n "pónto d'intrâ" ò *access point* ch'o ségge ùnico: *Diana, Princess of Wales, 1961-1997*.

Scicómme ògni bibliotêca a l'à comensòu a svilupâ i sò pónti d'intrâ in mòddo indipendénte, pe senplicitæ l'é stæto creòu di catàloghi standardizæ cómme o VIAF. Prezénpio, l'ID da Prinçipéssa Diànn-a into scistêma da Bibliotêca Naçionâle de Germània o l'é *118525123* e inte quéllo da Bibliotêca do Congrésso o l'é *Diana, Princess of Wales, 1961-1997*. O VIAF o restitoìsce o genérico *VIAF ID: 107032638*, ch'o l'arechéugge tùtte ste variànte chi.

### Nómmi pægi pe sogètti diferénti
De vòtte, sucêde che di outoî diferénti pùbrican de êuvie sott'a-o mæximo nómme, ségge perché són perfetaménte òmònimi ò perché àn dêuviòu 'n *nom de plume* coletîvo. Pe fâ dezanbigoaçión, a-i pónti d'intrâ se peu azónzighe de informaçioìn de ciù cómme, prezénpio, a dæta de nasción e quélla de mòrte, i ànni d'ativitæ e l'epìteto caraterìstico.

## File de outoritæ
A mainêa sconpartîa d'adotâ o contròllo regolatô into catàlogo de 'na bibliotêca a l'é quélla de creâ 'na lìsta de contròllo ch'a contêgne i eleménti da ligâ a-o catàlogo pe mêzo de referénse incroxæ. A lìsta a l'é de spésso dîta "file de outoritæ" (*authority file* in ingléize) e a contêgne tùtte e variànte di tìtoli, marcàndo quélle preferîe, e, de vòtte, informaçioìn òtegnûe inta procedûa de riçèrca de ste variànte chi.

L'ùnica fonçión di file de outoritæ a no l'é quélla de fornî de informaçioìn, ma benscì quélla d'òrganizâle, tànto che méttan in ciæo sôlo sò-u nómme ò o tìtolo indicòu o l'é ùnico. Prezénpio, inte di file de outoritæ. o contegnûo tìpico o l'é inandiòu de mòddo chò-u tìtolo o ségge pigiòu da-o nómme preferîo (outorizòu). L'é inportànte che ségge ùnico perché, into câxo de conflìtto, n'é çernûo sôlo un.

## Nòtte


## Bibliografîa
* 
* 
* 
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Bibliotêche