Prîa do Dolmen

A **Prîa do Dòlmen** a l'é 'n magheu ch'o s'atrêuva into Pàrco Naturâle Regionâle do Béigoa, inta provìnsa de Sànn-a, e-o consèrva 'n inportànte patrimònio de incixoìn rupèstri. 

O conplèsso, ch'o fa pàrte de prîe intagiæ de Ca do Che, o se lêva sôvia 'n'artûa vexìn a 'n riàn perénne e-o se svilùppa in sce 'n grùppo de ciàppe de scìsto disgregæ. Pâ chò-u scîto o fésse da santoâio inti ténpi antîghi e ch'o fîse veneròu in asoçiaçión a-o cùlto di fùrmini, che probabilménte corpîvan quésta prîa in particolâ. Quésto detàggio o se consèrva fòscia inta toponomàstega da pròscima Ròcca do Trón, ch'a poriéiva êse stæta temûa e tengûa pe sâcra pe-a sò capaçitæ de atrâe i fùrmini. 

O spàçio do dòlmen o l'é stæto ricavòu da 'na formaçión naturâle e-a ciù pàrte de incixoìn a l'é stæta exegoîa in sciâ fàccia rivòlta a Nòrd, ch'a se prezénta dónca rìcca de ségni de spésso mìssi un de d'âto a l'âtro. E tràcce ciù antîghe són stæte datæ a-o perîodo tra l'Etæ do Ràmmo e l'Etæ do Brónzo, ma divèrsci motîvi trêuvan de analogîe za co-a cultûa do Vâzo a Bócca Quàddra into Neolìtico de Mêzo.

## E incixoìn
In sciâ Prîa do Dòlmen s'atrêuva divèrse tràcce do tîpo di *polissoir*, comùn a âtri scîti do mónte Béigoa e no sôlo, sàiva a dî sórchi inpiêgæ pe afiâ instruménti de prîa ò de metàllo. Infæti, l'àrea do mónte Béigoa a l'é stæta atîva into Neolìtico pe-a lavoraçión da serpentinìte, pe comùn dîta prîa vèrde, pe prodûe àsce, ascétte, sàppe e picoìn de particolâ prêxo. E prîe vèrdi louæ in sciô mónte Béigoa into Neolìtico àn gödûo de ànpia difuxón, tànto che són stæte ritrovæ in scîti archiològichi da-a Scòsia a-a Bulgarîa.


Immagine:Complesso del Dolmen, affilatoi a reticolo e coppelle.jpg| Prîa sôvia o dolmen con ségni de *polissoir* e micro-copélle. O Carmelo Prestipino o i à acostæ a quélli do nuraghe de *Sa Mandra Manna* in Sardégna, che remóntan a l'etæ do Ràmmo
Immagine:Pietre Verdi del Neolitico.jpg|Exénpi de prîe vèrdi louæ in sciô mónte Béigoa into Neolìtico, conservæ into Musêo de Archiologîa Lìgure a Pêgi


E incixoìn ciù antîghe pàn êse quélle a scâ, che Adolfo Zavaroni e Stefano Mezzani, into sò artìcolo *Iscrizioni in antico ligure e simboli sulla Roccia del Dolmen nel Parco del Beigua*, intèrpretan cómme o scìnbolo da montâ de ànime di mòrti da l'oltretónba pe-a rinàscita. Do rèsto a scâ a l'é stæta into contèsto sâcro de divèrse cultûe a reprezentaçión da comunicaçión do móndo terén con quélli ìnfero e celèste. A-o de fêua da sò ezegêxi, i mæximi motîvi a scâ in sciâ Prîa do Dòlmen se pêuan trovâ za into repertöio da teràggia do Neolìtico de Mêzo in Ligùria (6900-6500 a.C.).

File:Roccia del Dolmen, scaliformi e altre incisioni.jpg|Incixoìn a scâ e âtri grafîti in sciâ Prîa do Dòlmen
File:Pietra del Dolmen, crociformi e scaliformi (2).jpg|Incixoìn a scâ e crôxe in sciâ Prîa do Dòlmen 
File:Vaso con motivi scaliformi del Neolitico medio.jpg|Vâzo con motîvi a scâ do Neolìtico de Mêzo, conservòu into Musêo de Archiologîa Lìgure a Pêgi
File:Vaso con motivi scaliformi del Neolitico medio (2).jpg|Vâzo con motîvi a scâ do Neolìtico de Mêzo, conservòu into Musêo de Archiologîa Ligùre a Pêgi


In sciâ fàccia rivòlta a Nòrd se peu òservâ, tra-e âtre, numerôze incixoìn a crôxe, a quæ abondànsa a l'é stæta interpretâ da dötréi studiôxi cómme o tentatîvo de conversción do scîto pagàn a-o crestianêximo. A ògni mòddo, segóndo o stùddio sôvia mensonòu de Zavaroni e Mezzani, i ségni crôxifórmi sàivan pe cóntra a senplificaçión di ségni antropomòrfi "a phi", ö sæ o scìnbolo de 'n dîo cìclico de l'univèrso. O mæximo artìcolo o l'identìfica pe de ciù 'n ségno, da Carmelo Prestipino conscideròu de 'na bànsa medievâle, cómme a reprezentaçión ciù antîga de 'na divinitæ ch'a tégne 'n câdión co-o lìquido da fecondaçión universâle.


Immagine:Pietra del Dolmen (faccia Nord).jpg|A fàccia rivòlta a Nòrd da Prîa do Dòlmen
Immagine:Dio con calderone (Pietra del Dolmen).jpg|A-o çéntro, l'incixón ch'a l'é stæta interpretâ cómme 'na bànsa medievâle ò 'n dîo ch'o têgne 'n câdión


A fàccia rivòlta a Sùd pe cóntra a l'é pövia de incixoìn, ciù superfiçiâli e mêno ciæe, e-a móstra sôlo ræi ségni a fî che pàn conpónn-e de série de crôxifórmi, fòscia da-o scignificâto antropomòrfo. L'asénsa d'âtre incixoìn a poriéiva êse spiegâ co-o fæto che quésta fàccia a fîse destrània a-o contèsto religiôzo do scîto ò pe cóntra consciderâ inviolàbile.


Immagine:Pietra del Dolmen (faccia Sud).jpg|A fàccia rivòlta a Sùd da Prîa do Dòlmen
Immagine:Cruciformi, Pietra del Dolmen.jpg|Detàggio de incixoìn crôxifórmi in sciâ fàccia rivòlta a Sùd
Immagine:Arbaletiformi (Pietra del Dolmen).jpg|Datàggio de incixoìn arbaletifórmi (a fórma de balèstra) sótta a fàccia rivòlta a Sùd do Dòlmen


In sciâ superfìçie rivòlta a Èst do magheu ciù intagiòu do conplèsso do dòlmen se peu òservâ 'n'incixón bén vixìbile ch'a ricôre in sciâ Prîa Scrîta e che Zavaroni e Mezzani àn interpretòu cómme 'n'âtra aluxón a 'n dîo cìclico. O sogètto o sàiva dónca o dîo *senior* equivalénte do româno Vertumnus ò o dîo *iunior* luminôzo e marçiâle, seu servitô: a figûa a sàiva pe de ciù da lêze cómme 'n ligàmme pe-a pòula *druit* "o giâ", méntre pöco sôvia 'n ségno ciù lêgio o voriéiva dî *atia* "ch'o ritórne" ò "che ti ritórni" (conzontîvi d'ezortaçión).


Immaggine:Pietra del Dolmen (faccia Est) (2).jpg|Incixoìn in sciâ fàccia rivòlta a Èst: o grànde scìnbolo a-o çéntro o l'é stæto asoçiòu a 'n dîo cìclico
Immaggine:Gundestrup C.jpg|Ùnn-a de fàcce do câdión de Gundestrup, trovòu inte 'n scîto cèltico in Danimàrca: segóndo Zavaroni e Mezzani, o dîo co-a rêua (Taranis) o sàiva defæti o dîo cìclico *senior* e-o zoêno a mancìnn-a o dîo marçiâle *iunior*


A èst do conplèsso do dòlmen, óltre di âtri magheu disgregæ, se trêuva a Prîa Pilar, 'na ciàppa a-o livèllo do terén coscì dîta da-o nómme do seu scrovitô e caraterizâ da-a prezénsa de 'n canâ intagiòu in sciâ superfìçie. O fìn do sórco coscì òtegnûo o pâ êse quéllo de arechéugge l'ægoa de 'na vivàgna picìnn-a ch'a sciòrte pöco sôvia, fòscia adêuviâ into pasòu pe-a divinaçión. Vexìn a-o canâ se svilùppa divèrse incixoìn, tra-e quæ coppèlle, crôxe e série de crôxifórmi scìmili a quélle da fàccia do dòlmen rivòlta a Sùd.

## Bibliografîa
* 
* 
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Àrte in Ligùria
Categorîa:Archiologîa da Ligùria