open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luçian Borzon

**Luçian Borzon** (Zena, 1590 - 1645), pittô e incizô zeneize.

## Biografia
Figgio de Scilvestro e Vionica Bertolotta, o fu inandiao da-a famiggia a-i studdi lettiai ch'o l'abandonò in favô da pittua, influençao da-a so frequentaçion do barba pittô, Feipo Bertolotto.

Graççie a l'interesse de l'Alberigo I Cybbo-Maaspiña, prinçipe de Massa, o l'intrò a-a scœua do Çezao Corte. O conobbe o Giancarlo Doia, pe-o quæ o realizzò varrie œuvie e ch'o seguì, in gio a-o 1614 a Milan comme consulente d'arte. Inta çittæ meneghiña o Borzon o vègne a contatto con l'arte lombarda do Seiçento e o riçevette numioze commiscioin.

Tornao a Zena, o l'arvì buttega pe conto so, specializzandose into ritræto, de formato grande e picin.

O fu amigo do Benardo Castello e do Gabriælo Ciabrea.

Doî so sunetti in lengoa zeneize (*[[oldwikisource:Ra cittara zeneize 1636/Se Ballin piggia in man ro sigorello|Se Ballin piggia in man ro sigorello]]* e *[[oldwikisource:Ra cittara zeneize 1636/L'anno, chi ne pareiva unna Trattuga|L'anno chi ne pareiva unna trattuga]]*) fun pubricæ inte l'arecugeita do Cavallo do 1636, da quæ o decorò ascì o frontispiççio.

Spozaose co-a nessa do meistro de muxica Giœumo Moælo, o l'ebbe trei figgi, tutti trei pittoî: Françesco, Giambatista e Carlo. Tra i so allevi, otr'a-i figgi, en da mençunâ Giambatista Monte, Gioachin Axao, Scilvestro Gexa e o Baciccia Gaolo.

O moì cazendo da 'na scaa dementre ch'o l'ea aprœuv'a finî o "Prezeppio", conservao inta capella da Madonna di Angei da baxillica da Santiscima Nonçiâ do Vastao in Zena.

## Coixitæ
Tant'a doveiva ese a nominata do Borzon a-i so tempi, che (à giudicâ da 'na compoxiçion bernesca de l'eppoca) quandœ-un o l'ea becco se ghe diva ch'o g'aiva de cornixe in testa che manco in quaddro do Borzon.

## Galeria

Immaggine:Battesimo di Cristo di Luciano Borzone.JPG|*O Batæximo de Criste*, Palaççio Gianco
Immaggine:Borzon frontispiççio Mascardi 1622.jpg|Frontispiççio pe-i *Oraçioin do Mascardo*, 1622
Immaggine:Gerolamo Gallo Painting by Luciano Borzone.png|*Ritræto do Giœumo Gallo, muxico da capella ducâ de Zena*, Palaççio Gianco
Immaggine:Luciano Borzone - Portrait of a man - S 101 - Finnish National Gallery.jpg|*Ritræto d'ommo*
Immaggine:Luciano borzone, ritratto d'uomo, 1625-30 ca.jpg|*Ritræto d'ommo* (in po sbrincio)
Immaggine:San Girolamo - Museo Civico Torino.jpg|*S.Hieronym* 


## Notte


## Atri progetti

Categorîa:Biografìe
Borzon
Borzon
Categorîa:Çitén da Repùbrica de Zêna
Ab Urbe condita

**Ab Urbe condita** (*da quànde a Çitæ a l'é è stæta fondâ*) ò **Anno Urbis conditæ** (*Anno da-a fondaçión da Çitæ*) ò **Anno Urbis** (*Anno da Çitæ*) (sìgle: *AUC*, *AVC*, *a.U.c.*, *AU*) indicâvan o calcolo di anni intra i Români: i anni contæ, a partî da-o 753 a.C. - a dæta quæ o Marco Terenzio Varrone àiva stabilîo pe-o calendâio do Giulio Cesare (Lunäio Giuliàn), comme anno da fondaçión de Romma.

### ''Ab Urbe condita''
*Ab Urbe condita libri CXLII* o l'é o tìtolo de l'òpia do stòrico latìn Tito Livio, da-a fondaçión de Romma scinn'a l'anno 9 a.C., mòrte do Drûso.
## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Romma
Categorîa:Anni
Calendäio ebràico

O **Calendäio ebraico** o l'é 'n lunâio *lùnni-sôlâ*, sàiva a dî che o l'é calcolòu segge in sciô sô, segge in sciâ lùnn-a. L'anno o l'é de 12 o de 13 méixi, de 29 ó de 30 giórni. 
E fèste ebraiche son in relaçión a-o calendäio e de spésso son in relaçión a-a stagión.

### I méixi do ''Calendäio ebraico''
* Tishrì: setenbre -òtôbre;
* Cheshvan: setenbre-novénbre; 
* Kislev: novénbre-dexénbre; 
* Tevet: dexénbre-zenà;
* Shevat: zenà-frevâ;
* Adar: frevâ-màrso;
* (Adar Sheni); 
* Nisan: màrso-arvî;
* Iyar: arvî-màzzo:
* Sivan: màzzo-zùgno;
* Tammuz: zùgno-lùggio;
* Av: lùggio-agósto;
* Elul: agósto-seténbre.

## Nòtte


## Âtri progètti

* The Gezer Almanac, 925 a.C. ca. (Museo archeològico d'Istanbul), http://www.kchanson.com/ANCDOCS/westsem/gezer.html

Categorîa:Anni
Categorîa:Ebrei
Sacro Baçî

**Sacro Baçî** (ciu antig. **Schela**), griletto ezagonâ de veddro verde de circa 35 cm. conservao à Zena into Muzêo do Tezóo da catedrâ de San Loenço.

O fu portao a Zena e donao a-a pattria da-o Ghiggermo Imbriægo Testa-de-maggio de ritorno da-a Primma Croxâ. O fava parte do botin di croxæ zeneixi aprœuvo a-a conquista de Çezarea do 1101 e o "testa de maggio" o se l'aiva çernuo pe lê credendo ch'o foise stæto scorpio inte 'n unnico tocco de smerado.

A lezendia, tramandâ da-o Jacopo da Vaaze, a vœu ch'o segge o "santo grâ", ossæ o coppo dœuviao da-o Gexo inte l'urtima çeña e into quæ o Gioxeppe d'Arimatea o l'aviæ arecugeito o sangoe de Criste in croxe.

A xatta a fu xatâ do 1806 da-i Françeixi, pi orde do Napolion, che si-a portòn a Pariggi. Quande doppo a cheita de l'impêo a fu restitoia a Zena, o 14 de zugno do 1816, a l'ea rotta in nœuve tocchi, ciu un ch'o g'amancava.

Pariæ ch'o se segge rotto a Turin, into viægio de ritorno, mentre a lezenda metropolitaña segondo a quæ o tocco mancante o saiæ ancon a Pariggi a no l'ha trovao riscontro.

I anallixi fæte durante l'urtimo restaoro do 2017 duao 2 anni inti laoeii de l'Ópifiççio de Prie Due de Firençe ne fan remontâ a dæta de fabricaçion tra o III e o IV seccolo, fruto de 'na laoaçion strazordenaia e rafinatiscima duâ non meno de doî anni, conscistia in træ fuxoin distinte, aprœuvo a-e quæ o veddro o saiæ stæto crœuzo e scuao, un travaggio unnico e imposcibbile da sumegiâ a di atri, magara de ciu preciza dataçion.

## Notte


## Atri progetti

## Conligamenti esterni
*Dria Câotegnûo, o Seccolo XIX do 13.12.2017
*Muzêi de Zena
*Fabbio Lotê, "A Compagna" n.4, 2011 (pdf)

Categorîa:Stöia de Zena
Enrico De Nicola

**Enrico De Nicola**, (Napoli, 10 novénbre 1877 - Tôre do Greco, 1º òtôbre  1959), o l 'é stæto 'n polìtico, avocâto e I prescidénte da Repubbrica Italiann-a, into 1948. Càppo provisòrio do Stâto (1º lùggio 1946-31 dexénbre 1947). 

## Vìtta

## Nòtte


## Bibliografìa

## Conligaménti esterni

* http://presidenti.quirinale.it/Denicola/den-biografia.htm Scìto do Presidente della Repubblica Italiana|Quirinale.

Categorîa:Biografìe
De Nicola
Luigi Einaudi

**Luigi Einaudi** (*Luigi Numa Lorenzo Einaudi*), (Carrù, 24 màrso 1874 - Romma, 30 òtôbre 1961), o l'é stæto 'n polìtico, economìsta, giornalìsta e II prescidénte da Repubbrica Italiann-a (1948-1955). 

## Vìtta

## Nòtte


## Bibliografìa

## Âtri progetti

## Conligaménti esterni
* https://archivio.quirinale.it/aspr/presidente/luigi-einaudi Scìto do Presidente della Repubblica Italiana|Quirinale.

Categorîa:Biografìe
Einaudi
Einaudi, Luigi
Antonio Segni

**Antonio Segni** (Sassari, 2 frevâ 1891 - Romma, 1º dexénbre 1972), o l 'é stæto 'n polìtico e IV prescidénte da Repubbrica Italiann-a (1962-1964). 

## Vìtta

## Nòtte


## Bibliografìa

## Coligaménti esterni

*  Scìto do Presidente della Repubblica Italiana|Quirinale.

Categorîa:Biografìe
Segni
Giovanni Leone

**Giovanni Leone** (Napoli, 3 novénbre 1908 - Romma, 9 novénbre 2001), o l 'é stæto 'n polìtico, avocâ e VI prescidénte da Repubbrica Italiann-a (1971-1978). 

## Vìtta

## Nòtte


## Bibliografìa

## Coligaménti esterni

*  Scìto do Presidente della Repubblica Italiana|Quirinale.

Categorîa:Biografìe
Leone
Giuseppe Saragat

**Giuseppe Saragat** (Turin, 19 seténbre 1898 - Romma, 11 zùgno 1988), o l 'é stæto 'n polìtico e V prescidénte da Repubbrica Italiann-a (1964-1971). 

## Vìtta

## Nòtte


## Bibliografìa

## Conligaménti esterni

*  Scìto do Presidente della Repubblica Italiana|Quirinale.

Categorîa:Biografìe
Saragat
Oscar Luigi Scalfaro

**Oscar Luigi Scalfaro** (Novæa, 9 seténbre 1918 - Romma, 29 zenâ 2012) o l'é stæto 'n polìtico, magistrâto e IX prescidénte da Repubbrica Italiann-a (1992-1999). 

## Vìtta

## Nòtte


## Bibliografìa

## Conligaménti esterni

*  Scìto do Presidente della Repubblica Italiana|Quirinale.

Categorîa:Biografìe
Scalfaro
Carlo Azeglio Ciampi

**Carlo Azeglio Ciampi** (Livorno, 9 dexénbre 1920 - Romma, 16 seténbre 2016) o l'é stæto 'n economìsta, banchiêre, politico e o X prescidénte da Repubbrica Italiann-a (1999-2006). 

## Vìtta

## Nòtte


## Bibliografìa

## Conligaménti esterni

*  Scìto do Presidente della Repubblica Italiana|Quirinale.

Categorîa:Biografìe
Ciampi
Giorgio Napolitano

**Giorgio Napolitano** (Napoli, 29 zùgno  1925-Romma, 22 seténbre 2023) o l'é stæto 'n politico e o XI e o XII prescidénte da Repubbrica Italiann-a (2006-2013 e 2013-2015). 

## Vìtta

## Inmàgine

Napolitano Giscard.jpg|Napolitano e Valery Giscard d'Estaing, 2006
Albertazzi Napolitano.jpg|Napolitano e Giorgio Albertazzi, 20014
Consiglio Supremo di Difesa. 2014.jpg|Conséggio Suprêmo da Diféiza, 2014


## Nòtte


## Bibliografìa

## Conligaménti esterni

*  Scìto do Prescidente da Repùbbrica Italiann-a|Quirinâle.

Categorîa:Biografìe
Napolitano
Francesco Cossiga

**Francesco Cossiga** (*Francesco Maurizio Cossiga*) (Sassari, 26 lùggio 1928 - Romma, 17 agósto 2010), o l 'é stæto 'n polìtico, giurista e VIII prescidénte da Repubbrica Italiann-a (1985-1992). 

## Vìtta

## Nòtte


## Bibliografìa

## Coligaménti esterni

*  Scìto do Presidente della Repubblica Italiana|Quirinale.

Categorîa:Biografìe
Cossiga
Sergio Mattarella

**Sergio Mattarella** (Palermo, 23 lùggio  1941) o l'é 'n politico, giurìsta, académico, avocâ  e o XIII prescidénte da Repubbrica Italiann-a, in càrega (2015-). 

## Vìtta

## Inmaggine

Giorgio Napolitano with Sergio, Maria and Bernardo Mattarella 2010.jpg|Giorgio Napolitano co Sergio, Maria e Bernardo Mattarella, 2010 
Oath of Mattarella 2011 4.jpg|Mattarella, ministro, 2011 
Mattarella Obama 2016.jpg|Mattarella e Barack Obama, 2016
 

### Govèrni
* Govèrno Mario Draghi

## Bibliografìa

## Conligaménti esterni

*  Scìto do Presidente della Repubblica Italiana|Quirinale.

Categorîa:Biografìe
John Quincy Adams

**John Quincy Adams** (Braintree (Massachusetts), 11 lùggio 1767 - Washington D.C., 23 frevâ 1848), politico e fìggio do John Adams, o l'é stæto o VI Prescidente di Stati Unîi d'America (1825-1829).

## Vìtta

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Adams, J. Q.
Provìnse da Spàgna

E **Provìnse da Spàgna** son e sudivixoîn teritoriâli do segóndo livéllo de quésto stâto, de sótta a-e comunitæ outònome. Dónca 'na provìnsa spagnòlla o l'è ciù ò mêno a sudivixón corispondénte a-e provinse italiànn-e.

## Stöia
Institoîe into 1833, into régno de Izabèlla II, atoalménte gh'è 50 de quéste divixoîn aministratîve. A escluxón di picìnn-i agiustaménti ò càngi de nómme e provìnse spagnòlle son restæ e mæxime scìn a-a giornâ d’ancheu, co-a sôla eceçión de Îzoe Canâie, ripartîe co-o decrétto do 21 seténbre 1927 de Miguel Primo de Rivera inte dôe provìnse separæ.

## Òrganizaçión
E provìnse spagnòlle de sòlito pigian o nómme da quéllo do capolêugo o quæ, squæxi tùtte e vòtte, o pœ êse çernûo cómme capolêugo da comunitæ outònoma ascì. Eceçioîn son e çitæ de Mérida e de Santiago de Compostela, capolêughi de rispetîve comunitæ (Estremadura e Galìçia) sénsa êse capolêughi de 'n provìnsa. 

Inti câxi inti quæ 'na comunitæ outònoma segge divîza inte 'na sôla provìnsa (dónca in Asturias, Cantabria, Îzoe Baleari, La Rioja, Madrid, Murcia e Navarra) i seu potêri inclùddan quélli de provìnse ascì, scimilménte a quànte acapita pe-e dôe çitæ de Ceuta e Melilla, dónde tùtti i potêri son pe cóntra concentræ into comûne.

## Lìsta

## Nòtte


## Vôxe corelæ
* Spàgna

## Âtri progètti
Provinsa de Soria

A **Provinsa de Soria**, a l'é 'na provìnsa da Spagna de 88 600 abitànti, con capolêugo a Soria. A superfice a l'é de  10.303,32 km2. A Provinsa de Soria a gh'à quésti comûni:

### Elenco
;A
Abejar - Adradas - Ágreda - Alconaba - Alcubilla de Avellaneda - Alcubilla de las Peñas - Aldealafuente - Aldealices - Aldealpozo - Aldealseñor - Aldehuela de Periáñez - Alentisque - Aliud - Almajano - Almaluez - Almarza - Almazul - Almazán - Almenar de Soria - Alpanseque - Arancón - Arcos de Jalón - Arenillas - Arévalo de la Sierra - Ausejo de la Sierra.
;B
Baraona - Barca - Barcones - Bayubas de Abajo - Bayubas de Arriba - Beratón - Berlanga de Duero - Blacos -Bliecos.
;C
Cabrejas del Pinar - Calatañazor - Caltojar - Candilichera - Carabantes - Caracena - Carrascosa de Abajo - Casarejos - Cerbón - Cidones - Cigudosa - Ciria - Cirujales del Río.

;E
El Royo.
;L
La Póveda de Soria - La Riba de Escalote - Las Aldehuelas - Los Rábanos.
;M
Muriel de la Fuente - Muriel Viejo.
;N
Nafría de Ucero - Narros - Navaleno (Soria) - Nepas (Soria) - Nolay (Soria) - Noviercas - Numansia.

;O
Ólvega - Oncala (Soria).
;P
Pinilla del Campo - Portillo de Soria - Pozalmuro.
;Q
Quintana Redonda - Quintanas de Gormaz - Quiñonería.
;R
Rebollar - Recuerda - Rello - Renieblas  - Retortillo de Soria - Reznos - Rioseco de Soria - Rollamienta.
;S
Salduero - San Esteban de Gormaz - San Felices - San Leonardo de Yagüe - San Pedro Manrique - Santa Cruz de Yanguas - Soliedra - Soria.
;T
Tardelcuende - Taroda - Tejado - Torlengua - Torreblacos.
;V
Valdelagua del Cerro - Valtajeros - Velamazán - Velilla de la Sierra - Villar del Ala - Vinuesa.

## Nòtte


## Vôxe corelæ
* Provinse de Spagna

## Âtri progètti

Categorîa:Provinsa de Soria
Martin Van Buren

**Martin Van Buren** (Kinderhook, 5 dexénbre 1782 - Kinderhook, 24 lùggio 1862), politico, o l'é stæto l'òtâvo Prescidente di Stati Unîi d'America (1829-1837).

## Vìtta
O l'êa stæto, prìmma do 1829,  Vice Prescidente e, ancón  prìmma, Segretâio do Stâto e governatô de Neuva York. O l'é stæto o prìmmo prescidente ch'o no l'êa de léngoa moæ ingleize, e difæti o parlâva mêgio l'olandéize. 

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Van Buren
Majuro

**Majuro** (pr. ; in marshalléize: Mājro, pr. ) a l'é a capitâle di Ìzoe Marshall. A gh'à 27.797 abitanti (censimento do 2011).

## Âtri progètti

Categorîa:Îzoe Marshall
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
William Henry Harrison

**William Henry Harrison** (Contêa do Charles City, 9 frevâ 1773 - Washington D.C., 4 arvî 1841), politico e generâle, o l'é stæto o IX Prescidente di Stati Unîi d'America (1841). 

## Vìtta
Dòppo o zuaménto, a-i 4 de màrso do 1841, o s'é amarotîsòu e o l'é mòrto de premonîa a-o pormón dèstro. 

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Harrison
Andrew Jackson

**Andrew Jackson** (Waxhaw, 15 màrso 1767 - Nashville, 8 zùgno 1845), politico, o l'é stæto o VII Prescidente di Stati Unîi d'America (1829-1837). O l'é stæto 'n òmmo de *frontêa*, magnificòu da-i pioniêri do West e conscideròu sénsa scinpatîa da-i inteletoâli do Nòrd e do Sùd.

## Vìtta

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Jackson
James Knox Polk

**James Knox Polk** (Pineville, 2 novénbre 1795 -Nashville, 15 zùgno 1849), politico, o l'é stæto o XI Prescidente di Stati Unîi d'America (1845-1849).

## Vìtta
A-i 15 de zùgno do 1846 o l'a firmòu, a Washington, o *Tratâto de l'Òregon*, ch'o l'à stabilîo o confin tra  l'Òregon di Stati Unîi e l'Òregon do Canadà britannico a-o 49º paralêlo Nòrd, da-e Montàgne Rocciòse a-o Stréito do Juan de Fuca.

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Polk
Zachary Taylor

**Zachary Taylor** (Barboursville, 24 novénbre  1784 - Washington D.C., 9 lùggio 1850), politico e generâle, o l'é stæto o XII Prescidente di Stati Unîi d'America (1849-1850).

## Vìtta
Into 1846, a-o scciupón da goæra cóntra o Messico, pe-o posésso do Texas e da California, o Prescidente James K. Polk o l'a nominòu Taylor comandànte de l'ezèrcito di Stati Unîi. O l'é mòrto de gastroenterìte.

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Taylor
Sciur padrun da li beli braghi bianchi (cansón)

***Sciur padrun da li beli braghi bianchi*** a l'é 'na cansón popolâre do Nòrd Italia cantâ da-e lavoratrîci stagionâli de rizæe, e mondinn-e. A prìmma versción discografica e a ciù conosciûa a l'é quella da Giovanna Daffini.

## Descriçion e stöia
### E mondinn-e

E mondinn-e êan lavoratrîci stagionâli de rizæe de Vercélli, Novâra e Pavia. Louâvan into perîodo d'alagamênto di cànpi da-a fìn d'Arvî a-i prìmmi de Zùgno. Êan dònne proveniénti da l'Emìlia-Romàgna, o Véneto e a Lonbardîa, dæto ch'a màn d'òpia piemontéize a no l'abastâva. 

O lòu o conscistéiva into trapiantâ (*trapianté* in Piemontéize): e piantìnn-e do rîzo vegnîvan divìse a masétti e distribuîe a-e mondinn-e ch'anândavan a l'inderê cómme-i gànbai, e trapiantâvan, (fâxéivan 'n béuggio co-o dîo inta bràtta, sótta-o fi d'ægoa) e into mondâ (*mondé*) che l'êa l'arancâ e erbàsse infestànti che crescéivan inta rizæa e ostacolâvan a créscita de piantìnn-e do rîzo.

### E rivendicaçioìn

O travàggio da monda o l'êa bén bén difûzo in Italia Setentrionâle, specialménte in Piemónte tra a fìn do XIX sécolo a-a prìmma meitæ do XX, se tratâva de stâ de giornæ intrêghe inte l'ægoa fin a-e zenogge, descâse a schénn-a cegâ a arancâ e infestànti; e tormentæ da sinsâe, tafàni e moscìn. Mondâ l'êa un di travàggi ciù fadigôzi in agricoltûa, l'oràrio pezànte 10-12 ôe o l'à caozòu a-i prìmmi do Nêuveçénto sciòperi e agitaçioìn, a principâle rivendicaçión, bén riasónta da-a cansón "Se otto ore vi sembran poche" ch'a l'amiâva a òtegnî a giornâ de éutto ôe.

Tra o 1906 e o 1909 i comûni do Vercellêize àn aprovòu regolaménti ch'achéugeivan sta rivendicaçión.

### A versción de Giovanna Daffini
Quest'én e prìmme righe e ina traduçión

A léngoa da versción de Giovanna Daffini a l'é stæta definia una Koiné, ch'a conbinn-a prezénpio e fórme verbâle da prìmma persónn-a plurale *-uma* e quelle in *-em*. Ma a ciù parte di træti porieivan vegnî da-a Bàssa mantovann-a, da-a quae vegniva Giovanna Daffini, o da-a vixinn-a Bassa de Reggio, dove a l'é visciua. Dötréi céni in sciâ léngoa:

*Palanche* (inta versción de Daffini *Palanchi*) a l'é 'na pòula ligure ma ch'a s'atreuva ascì inte quarche dialetto da léngoa lonbàrda. A porieiva êse stæta adeuvià pe fâla rimâ co-a pòula *bianchi*.

Gh'é 'na alternansa fra e *dexinénsa -uma*, ch'a l'é piemontéize/novaréize, e *-em*, ch'a porieiva êse lonbàrda ma ascì emiliann-a.

*Plurâle feminìn in -i:* *li braghi bianchi* (a Parma, in cangio, l'artìcolo pl. fem. o l'é *il*), ch'o porieiva êse novaréize ma ch'o s'adeuvia ascì inte provìnçie de Mantova e Reggio.

*Particìpio* de *fâ* in -at: *fat*, e infinîo in -*èr*, difûzi in Emilia e inta Bàssa mantovann-a.

Gh'é âtre verscioìn da cansón inte quae a vocâle germànica *Ö* a no vegne adeuviâ: *Fòr* in cangio de *Föra*, e o plurâle feminìn o l'é in -*e*.

## Nòtte


Categorîa:Alimentaçion
Categorîa:Stöia
Categorîa:Muxica
Categorîa:Agricoltua
John Tyler

**John Tyler** (Greenway, 29 màrso 1790 - Richmond, 18 zenâ 1862), politico, o l'é stæto o X Prescidente di Stati Unîi d'America (1841-1845), dòppo a mòrte, in carèga, do Prescidente William Henry Harrison. 

## Vìtta
L'é stæta a prìmma vòtta, inta a stöia americann-a, che 'n Vice Prescidente o l'é sucêdòu a 'n Prescidente, mòrto prìmma da scadénsa do mandòu.

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Tyler
Franklin Pierce

**Franklin Pierce** (Hillsborough, 23 novénbre 1804 - Concord, 8 òtôbre 1869), politico, avocâto e militâre, o l'é stæto o XIV Prescidente di Stati Unîi d'America (1853-1857).

## Vìtta
O Pierce o l'àiva inandiòu 'na tratatîva co-o Mexico e o l'àiva òtegnûo d'inglobâ a pàrte meridionâle de l'Arizona inti Stati Unîi d'America.

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Pierce
Millard Fillmore

**Millard Fillmore** (Summerhill, 7 zenâ 1800 - Buffalo, 8 màrso 1874), politico, o l'é stæto o XIII Prescidente di Stati Unîi d'America (1850-1853).

## Vìtta
Vice Prescidente di USA co-o Taylor da-i 4 de màrso do 1849, o Fillmore o l'é subentròu cómme Prescidente da-i 9 lùggio 1850, aprêuvo a mòrte do Zachary Taylor.

A-i 8 de lùggio do 1853 a flòtta statuniténse a l'é desbarcâ inta bâia de Uraga, da-arénte a Tokyo e i giaponéizi àn sotoscrîvòu 'n tratâto comerciâle vantagiôzo pe-i Stati Unîi - conosciûo cómme o "Tratâto ineguàl".

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Fillmore
James Buchanan

**James Buchanan** (Cove Gap, 23 arvî 1791 - Lancaster, 1º zùgno 1868), politico, o l'é stæto o XV Prescidente di Stati Unîi d'America (1857-1861).

## Vìtta
Inta seu prescidénsa l'é intròu doî Stæti: o Minnesota (11 màzzo 1858) e l'Òregon (14 frevâ 1859).

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Buchanan
Abraham Lincoln

**Abraham Lincoln** (Hodgenville, 12 frevâ 1809 - Washington D.C., 15 arvî 1865), politico e avocâto, o l'é stæto o XVI Prescidente di Stati Unîi d'America (1861-1865).

## Vìtta

Inta seu prescidénsa l'Unión a l'à conbatûo a goæra de secesción americann-a. O Lincoln o l'a mantegnûo l'unitæ di Stati federæ, rinforsòu o govèrno federâle e modernizòu l'economîa. O l'é mòrto asascinòu.

## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Lincoln
Emmanuel Macron

**Emmanuel Macron** (*Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron*) (Amiens, 21 dexénbre 1977) o l'é 'n politico e banchiêre françéize e XXV Prescidente da Repûbbrica Françéize (VIII da Quinta Repûbbrica Françéize) de 2017.

## Vìtta
Co-o moviménto politico centrìsta, *[[Renaissance|La République En Marche]]*, che lê o l'à fondòu in arvî 2017, Macron à guagnòu e eleçioin do 7 màzzo 2017, co-o 66,1% di vôti, into segundo tùrno. Primma de êse elezûo o l'êa stæto minìstro de l'Economîa (2014-2016).

## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Macron
Adolphe Thiers

**Adolphe Thiers** (*Marie Joseph Louis Adolphe Thiers*) (Marseggia, 15 arvî 1797 - Saint-Germain-en-Laye, 3 seténbre 1877) o l'é stæto 'n politico, avocâto e stòrico françéize e II Prescidente da Repûbbrica Françéize (I da Tèrsa Repûbbrica Françéize) (1871-1873).

## Vìtta

## Inmàggine

PereDuchesneIllustre4 1 0.png|Thiers o l'avànsa verso Paríggi sórva 'na lumàssa, into *Le Fils du Père Duchêne Illustré*, 3 màzzo  1871


## Bibliografìa
* Frédéric Martel, *Philosophie du droit et philosophie politique d'Adolphe Thiers*, Paris, LGDJ, 1995.
* André Nouschi, Antoine Olivesi, *La France de 1848 à 1914*, Paris, Nathan, 1995.

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Thiers

Categorîa:Biografìe
Patrice de Mac-Mahon

**Patrice de Mac-Mahon** (*Marie Edmé Patrice Maurice Mac Mahon*), dûxe de Magenta e maresciàllo de Fransa (Sully, 13 lùggio 1808 - Montcresson, 16 òtôbre 1893), o l'é stæto 'n politico e generâle françéize e III Prescidente da Repûbbrica Françéize (II da Tèrsa Repûbbrica Françéize) (1873-1879).

## Vìtta
O l'à parteçipòu a-a Goæra de Crimea (1855) e a-e batàggie de Magenta e de Solferìn e de San Martìn (1859) (Segonda Goæra d'Indipendénsa italiann-a).

## Inmàggine

Le général MacMahon avec le 1er Zouaves avant l&#039;attaque de Malakoff (par Alphonse Antoine Aillaud).jpg|Alphonse Antoine Aillaud, *O generâle MacMahon e  Zuavi prìmma de l'atàcco do Malakoff ([[Sebastopoli]], 8 seténbre  1855)*
General de MacMahon.jpg|*O generâle MacMahon*, 1855
Le maréchal-président de la République et le cortège officiel traversant le parc du Trocadéro.jpg|*O maresciàllo e Prescidente da Repûbbrica e o cortêo ofiçiâle ch'o l'atraversa o pàrco do Trocaderò*


## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Mac-Mahon

Categorîa:Biografìe
Jean Casimir-Perier

**Jean Casimir-Perier** (*Jean Paul Pierre Casimir-Perier*), (Pariggi, 8 novénbre 1847 - Pariggi, 11 màrso 1907), o l'é stæto 'n politico françéize e VI Prescidente da  Repûbbrica Françéize (V da Tèrsa Repûbbrica Françéize), da-o 27 zùgno 1894 a-o 16 zenâ 1895, giórno de sò dimisción.

## Vìtta

## Inmàggine

L'Esprit nouveau.jpg|*L'esprit nouveau* - *Quelle soif ! Les malheureux vont se griser.*, 1894
Paul-dubois-portrait-madame-jean-casimir-perier.jpg|Paul Dubois, *Ritræto de Madame Jean Casimir-Perier*
Jean Casimir-Perier Vanity Fair 1894-08-30.jpg|*Jean Casimir-Perier*, into *Vanity Fair*,  30 agósto 1894


## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Casimir-Perier

Categorîa:Biografìe
Félix Faure

**Félix Faure**, (Pariggi, 30 zenâ 1841 - Parigi, 16 frevâ  1899), o l'é stæto 'n politico françéize e VII Prescidente da  Repûbbrica Françéize (VI da Tèrsa Repûbbrica Françéize), da o 17 zenâ 1895, a ségoito de-a dimisción dò Casimir Perier, scìn a-o 16 frevâ 1899, giórno de seu mòrte improvìsa.

## Vìtta
Émile Zola lê rivòlzòu o célebre *J'accuse*, a diféiza do capitànio Alfred Dreyfus, a tòrto acuzòu e condanòu pe tradiménto.

## Inmàggine

Exposition universelle de 1889 Président du Jury des Récompenses.jpg|Espoxiçión Universâle Pariggi 1889
Séjour de Mr. Félix Faure, président de la République, en Russie - consécration du pont Troisky (1897).jpg|Félix Faure inta Ruscia, pe l'inouguaçión do pónte Troisky, 1897
Puck magazine, 1897 May 5.jpg|*Puck magazine*, o Zar ruscio e seu marionétto: "Fransa" (Felix Faure), "Austria" (Françesco Gioxeppe I), "Italia" (Umberto I), "Germania" (Ghigèrmo II), e "Inghiltæra" (John Bull)


## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Faure

Categorîa:Biografìe
Émile Loubet

**Émile Loubet** (Marsanne, 30 dexénbre 1838 - Montélimar, 20 dexénbre 1929), o l'é stæto 'n politico françéize e VIII Prescidente da  Repûbbrica Françéize (VII da Tèrsa Repûbbrica Françéize), da-o 18 frevâ 1899 a-o 18 frevâ 1906. 

## Vìtta
O l'é stæto Prìmmo Minìstro da-o 27 frevâ a-o 6 dexénbre 1892. 

## Inmàgine

1903-emperors.jpg|*Imperatoî!*, màzzo 1903
Bal à l'Elysée - Musée des horreurs 26.jpg|*Bal à l'Elysée*
King's carriage leaving Longchamps with Loubet and King Edward.jpg|Loubet e Edoardo VII a Pariggi, 2 màzzo 1903


## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Loubet
Jules Grévy

**Jules Grévy** (*François Paul Jules Grévy*), (Mont-sous-Vaudrey, 15 agósto 1807 - Mont-sous-Vaudrey, 9 seténbre 1891), o l'é stæto 'n politico e  avocâto françéize e IV Prescidente da Repûbbrica Françéize (III da Tèrsa Repûbbrica Françéize), da o 20 zenâ 1879 a-o 2 dexénbre 1887.

## Vìtta

## Inmàggine

16 May 1877 Crisis (Titi Political Cartoon).jpg|*Le Titi*, 16 màzzo 1877, *Jules Grévy o l'atàsta o pólso a-o bonapartìsmo mòuto*
François Paul Jules Grévy, Vanity Fair, 1879-07-12.jpg|*François Paul Jules Grévy*, into *Vanity Fair*, 7 dexénbre 1879
Château de Mont-sous-Vaudrey 2.JPG|Castéllo de Mont-sous-Vaudrey 


## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Grévy

Categorîa:Biografìe
Sadi Carnot

**Sadi Carnot** (*Marie François Sadi Carnot*), (Limoges, 11 agósto 1837 - Lione, 25 zùgno 1894), o l'é stæto 'n politico françéize e V Prescidente da Repûbbrica Françéize (IV da Tèrsa Repûbbrica Françéize), da-o dexénbre 1887 a-o 24 zùgno 1894.

## Vìtta
O l'êa nêvo do generâle e politico Lazare Carnot e do fìxico e inzegnê Nicolas Léonard Sadi Carnot. 

O l'é mòrto asascinòu da l'anàrchico italiàn Sante Caserio.

## Inmàggine

Attentat contre Carnot (Monde illustré, 1889-05-11).jpg|Atentâto cóntra Carnot (*Monde illustré*, 11 màzzo 1889)
Clark's Spool Cotton (3093700658).jpg|*Pres. Carnot - France*, 1887
Bertrand - Funérailles de Sadi Carnot.jpg|Georges Jules Bertrand (1849-1929), *Funerâle do Sadi Carnot*, 1 lùggio 1894


## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Carnot

Categorîa:Biografìe
Andrew Johnson

**Andrew Johnson** (Raleigh, 29 dexénbre 1808 - Elizabethton, 31 lùggio 1875), politico, o l'é stæto o XVII Prescidente di Stati Unîi d'America (1865-1869).

## Vìtta
O Johnson o l'é stæto elezûo into 1865 comme viceprescidente de l'Abraham Lincoln e o l'è diventòu Prescidente quànde Lincoln o l'é stæto asasinòu.

## Inmaggine

Immaggine:Republican presidential ticket 1864b.jpg|1864, Abraham Lincoln candidòu republicàn a l'eleçión prescidençiâle, con l'Andrew Johnson candidòu viceprescidente
Immaggine:Andrew-johnson-nhs-museum1.jpg|Mûseo Andrew Johnson, Greeneville (Tennessee)
Immaggine:Andrew Johnson 1938 Issue-17c.jpg|Francobóllo, 1938


## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Johnson, Andrew
Armand Fallières

**Armand Fallières** (Mézin, 6 novénbre 1841 - Mézin, 22 zùgno 1931), o l'é stæto 'n politico françéize e IX Prescidente da  Repûbbrica Françéize (VIII da Tèrsa Repûbbrica Françéize), da-o 18 frevâ 1906 a-o 18 frevâ 1913. 

## Vìtta
O l'é stæto Prìmmo Minìstro da-o 29 zenâ a-o 21 frevâ 1883. O l'era contrâio a-a pénn-a de mòrte.

## Inmàgine

Aurrens-Inondation de Paris-1910.jpg|Henri Aurrens (1873-1934), *L'inondaçión de Pariggi*, 1910
Armand Fallières dans l’avion.jpg|1911, *Armand Fallières in aério* 
Réception Loubet, Deschanel, Poincaré, Fallières.jpg|O nœuvo prescidente Paul Deschanel co i prescidenti de prìmma Émile Loubet, Raymond Poincaré e Armand Fallières, 1920


## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Fallières

Categorîa:Biografìe
Ulysses S. Grant

**Ulysses Simpson Grant** (ò *Ulysses S. Grant*, ò *Hiram Ulysses Grant*) (Point Pleasant, 27 arvî 1822 - Wilton, 23 lùggio 1885), politico e generâle,  o l'é stæto o XVIII Prescidente di Stati Unîi d'America (1869-1877).

## Vìtta
Inta Guæra de secescion americann-a o l'é stæto comandànte generâle de l'ezèrcito di Stati Unîi. 

## Inmàgine

Immaggine:Ulysses Grant and Family at Long Branch, NJ by Pach Brothers, NY, 1870.jpg|Ulysses S. Grant e a seu famiggia, 1870
Immaggine:Grant Centennial dollar obverse.jpg|Dòlaro do çentanâ, 1922
Immaggine:Last photograph of Gen. Grant, four days before death.jpg|Urtima föto de l'Ulysses S. Grant, 1885


## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Grant
Raymond Poincaré

**Raymond Poincaré** (*Raymond Nicolas Landry Poincaré*) (Bar-le-Duc, 20 agósto 1860 - Pariggi, 15 òtôbre 1934), o l'é stæto 'n politico françéize e X Prescidente da  Repûbbrica Françéize (IX da Tèrsa Repûbbrica Françéize), da-o 18 frevâ 1913 a-o 18 frevâ 1920. 

## Vìtta
O l'é stæto Prescidente da Repûbbrica Françéize inta Primma Goæra Mondiâ e o l'é stæto Prìmmo Minìstro into 1912 e into 1922-1924. 

## Inmàgine

Le président Poincaré et le général Roques sur un wagon Decauville près Regniéville-en-Haye (Meurthe-et-Moselle), 6 février 1916.jpg|Poincaré e o generâle Roques sórva 'n vagón Decauville, Regniéville-en-Haye, 6 frevâ 1916
172 1 Poincaré Bissolati min italien.jpg|Raymond Poincaré e Leonida Bissolati, 1917
Poincaré au front.jpg|Poincaré inta guæra


## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Poincaré

Categorîa:Biografìe
Paul Deschanel

**Paul Deschanel** (Schaerbeek, 13 frevâ 1855 - Pariggi, 28 arvî 1922) , o l'é stæto 'n politico françéize e XI Prescidente da  Repûbbrica Françéize (X da Tèrsa Repûbbrica Françéize), da o 17 zenâ a-o 21 seténbre 1920, quànde o s'è  diméttòu, tùtt'aprêuvo a 'na malatîa mentâle. 

## Vìtta
Da-o 1899 o l'stæto 'n ménbro de l'Académia Françéize. O l'a scrîvou òpie de politica, còmme *A questión de-o Tonkin* (1883) e *La questión sociâle* (1898).

## Inmàgine

Discours P. Deschanel – Jour de l'Indépendance (1918).jpg|Deschanel,  giórno de l'indipendénsa de-ì Stati Unïi d'America, 1918
Investiture Deschanel fév. 1920-2.jpg|Investitûa do Deschanel, Pariggi 2 frevâ  1920
Deschanel Flers 1921.jpg|Deschanel e Robert de Flers a l'Académia Françéize, 16 zùgno 1921


## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Deschanel

Categorîa:Biografìe
1813

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica

### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli

### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Nasciûi

Immaggine:Soren Kierkegaard.jpg|Søren Kierkegaard (5 mazzo 1813-11 novénbre 1855)
Immaggine:David Livingstone, Missionary travels... Wellcome L0027703.jpg|David Livingstone (19 marso 1813-1° mazzo 1873), 1876
Immaggine:Richard Wagner by Stieler.jpg|*[[Richard Wagner]]* (22 mazzo 1813-13 frevâ 1883)


### Mòrti

## Âtri progètti

013
1810

## Fæti

### Euröpa
*
### Àzia
*
### Àfrica
* 
### América
*
### Oustràlia, Òceània, Pöli
* 
### Arte
*

### Costruçión
*
### Inovaçión
* 

### Nasciûi

Immaggine:Camillo Benso Cavour di Ciseri.jpg|*[[Camillo Benso conte de Cavour]]* (10 agosto 1810-6 zûgno 1861)


### Mòrti
*
## Nòtte


## Atri progètti

010
1808

## Fæti

### Euröpa

### Àzia

### Àfrica
 
### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 

### Nasciûi

Immaggine:Alfred Dedreux - Portrait équestre de Napoléon III.jpg|*[[Napolion III]]* (20 arvî 1808-9 zenâ 1873), 1858 (Museo de l'Armâ - Pariggi)
Immaggine:L'Illustration 1862 gravure ministre Urbain Rattazzi.jpg|Urbano Rattazzi (30 zûgno 1808-5 zûgno 1873), 1862
Immaggine:Antonio Meucci, inventore del Telefono.jpg|Antonio Meucci (13 arvî 1808-18 òtôbre 1889)

### Mòrti

## Nòtte


## Atri progètti

008
Alexandre Millerand

**Alexandre Millerand** (Pariggi, 10 frevâ 1859 - Versagge, 7 arvî 1943) , o l'é stæto 'n politico françéize e XII Prescidente da  Repûbbrica Françéize (XI da Tèrsa Repûbbrica Françéize), da-o 23 seténbre 1920 a-o 11 zùgno 1924. 

## Vìtta
O l'é stæto Primmo Minìstro da-o 20 zenâ a-o 24 seténbre 1920. O l'era a càppo do grùppo de 60 deputòu do partîo socialìsta (into 1899 diventòu *Parti Socialiste de France*). O l'a dirìzzòu, fìn a-o 1896, o giornâle *La Petite République* e into 1898 o l'é diventòu diretô de *La Lanterne*.

## Inmàgine

Députés républicains de la Seine (Charivari, 1889-11-07).jpg|I deputòu republicàni de a Sen-na. *Charivari*, 7 novénbre 1889
San Remo Conference 1920.JPG|Conferénsa de Sanremo, 25 arvî 1920 
Visite Millerand Lille 1921.jpg|Millerand a Lille, 1921


## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Millerand
Millerand, Alexandre
1805

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica

### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli

### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Nasciûi

Immaggine:HC Andersen x Fredrika Bremer.jpg|*[[Hans Christian Andersen]]* (2 arvî 1805-4 agosto 1875)
Immaggine:Gebrüder Alinari - Giuseppe Mazzini (Zeno Fotografie).jpg|Giöxeppe Mazzin (22 zûgno 1805-10 marso 1872) (Alinari)


### Mòrti

## Atri progètti

005
1822

## Fæti
### Euröpa
### Àzia
*
### Àfrica
* 
### América
*
### Oustràlia, Òceània, Pöli
* 
### Arte
*
### Costruçión
*
### Inovaçión
* 

### Nasciûi
*
### Mòrti

Immaggine:Percy Bysshe Shelley by Alfred Clint crop.jpg|Percy Bysshe Shelley (1792-1822) 
Immaggine:Andrea Appiani (1754-1817) Ritratto di Antonio Canova (1802-1803).jpg|Antonio Canova (1757-1822) (dipìnto d'Andrea Appiani)

*

## Âtri progètti

022
1804

## Fæti

### Euröpa

### Àzia

### Àfrica
 
### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 

### Nasciûi

Immaggine:Daniele Manin litografia.jpg|*[[Daniele Manin]]* (13 mazzo 1804-22 seténbre 1857), litografîa, 1864
Immaggine:George Sand- Carte de visite.jpg|*[[George Sand]]* (1° lûggio 1804-8 zûgno 1876), 1861 ca.

### Mòrti

## Atri progètti

004
1827

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica

### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 

### Nasciûi

Immaggine:10-Mameli.jpg|*[[Goffredo Mameli]]* (5 seténbre 1827-6 lûggio 1849), màrmo, 1926 (Gianicolo - Rómma)


### Mòrti

Immaggine:Beethoven.jpg|Ludwig van Beethoven (1770-1827)
Immaggine:Volta A.jpg|Alessandro Volta (1745-1827)


## Âtri progètti

027
1828

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica
 
### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli

### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Nasciûi

Immaggine:Friedrich von Thelen-Rüden - Bildnis Henrik Ibsen 1885.jpg|Henrik Ibsen (1828-1906)
Immaggine:Jules verne nypl.jpg|Félix Nadar (1820-1910), *[[Jules Verne]]* (8 frevâ 1828-24 marso 1905), 1885 ca. 


### Mòrti

(Agen) Autorretrato de Goya (1783) - Musée des Beaux-Arts d'Agen.jpg|Francisco Goya (30 marso 1746-16 arvî 1828), *Aotoritræto*, 1783 (Museo d'Agen - Fransa)


## Âtri progètti

028
1825

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica
 
### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Nasciûi

Immaggine:09-Manara.jpg|*[[Luciano Manara]]* (25 marso 1825-30 zûgno 1849) (Pìcio - Rómma)

### Mòrti

Immaggine:Pauline Bonaparte.jpg|Paolinn-a Bonaparte (1780-1825)


## Âtri progètti

025
Gaston Doumergue

**Gaston Doumergue ** (Aigues-Vives, 1º agósto 1863 - Aigues-Vives, 18 zùgno 1937) , o l'é stæto 'n politico françéize e XIII Prescidente da  Repûbbrica Françéize (XII da Tèrsa Repûbbrica Françéize), da-o 13 zùgno 1924 a-o 13 zùgno 1931. 

## Vìtta
O l'é stæto Prescidente do Senâto into 1923. 

## Inmàgine

Gaston Doumergue (juni 1924) in een Renault 40 CV.jpg|Gaston Doumergue inta  Renault 40 CV, zùgno 1924
Prix du Président de la République 3 juillet 1927.png|*Prix du Président de la République*, 3 lùggio 1927
Afghan King Amanullah Khan and French President Gaston Doumergue in Paris, 1928.jpg|O sovràn de l'Afghanistan Amanullah Khan e Gaston Doumergue, 1928


## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Doumergue
Categorîa:Biografìe
Paul Doumer

**Paul Doumer** (Aurillac, 22 màrso 1857 - Pariggi, 7 màzzo 1932) , o l'é stæto 'n politico françéize e XIV Prescidente da  Repûbbrica Françéize (XIII da Tèrsa Repûbbrica Françéize), da-o 3 zùgno 1931 a-o 7 màzzo 1932. 

## Vìtta
O l'é stæto asascinou da-o fascìsta rùscio Pavel Gorguloff.

## Inmàgine

Doumer voyage au Siam 1899.jpg|Viâgio a-o Siam do Paul Doumer
Conférence interalliée Paris 1921 – Doumer.jpg|Conferénsa interalleâ.  Paul Doumer minìstro de-e Finànse, 25 zenâ 1921
Paul Gorgulov arrestation.jpg|Arèsto do Pavel Gorguloff, màzzo 1932
Obsèques Doumer – rue de Rivoli.jpg|Ezéquie do Paul Doumer, 12  màzzo 1932, rue de Rivoli


## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Doumer

Categorîa:Biografìe
1799

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica
 
### América

### Òceània

### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 

### Nasciûi

Immaggine:Portrait of Honoré de Balzac, bust-length, in brown.jpg|*[[Honoré de Balzac]]* (20 mazzo 1799-18 agosto 1850)
Immaggine:Alessandro La Marmora 2.jpg|Alessandro Ferrero,  *[[Alessandro La Marmora]]* (27 marso 1799-7 zûgno 1855) (Lombardi Historical Collection)


### Mòrti

Immaggine:Giuseppe Parini grafika.jpg|*[[Giuseppe Parini]]* (23 mazzo 1729-15 agosto 1799)
 

## Âtri progètti

099
Albert Lebrun

**Albert Lebrun** (Mercy-le-Haut, 29 agósto 1871 - Pariggi, 6 màrso 1950) o l'é stæto 'n politico françéize e XV Prescidente da  Repûbbrica Françéize (XIV da Tèrsa Repûbbrica Françéize) (1932-1940). 

## Vìtta
A-i 10 de màzzo do 1939 o l'é stæto rielêzòu pe 'n segóndo mandòu de sètte anni. A-i 16 de zùgno do 1940 o Lebrun o l'a nominòu Prìmmo ministro o maresciàllo de Fransa l'Henri Philippe Pétain e o nêuvo govèrno françéize, a-i 22 de zùgno do 1940, o l'à firmòu l'armistiçio co-a Germania. A-i 10 de lùggio o Congrèsso Naçionâle, a Vichy, o l'a votòu a concesción do pìn potêre a-o maresciàllo Petain.
 
O Lebrun o l'é stæto o l'ùrtimo Presidente da Tèrsa Repùbrica Françéize.

## Inmàgine

Immaggine:1932 Caen visite du président Lebrun et André Maire (2).JPG|O Lebrun a Caen, 1932
Immaggine:CarolYLebrunEnParís1936.jpeg|O Carol II de Rumania con l'Albert Lebrun, 1936
Immaggine:Hymans-Lebrun-Sorbonne-exposition-1937.JPG|O Lebrun a-a Sorbonne, 1937 


## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Lebrun
1795

## Fæti
### Euröpa
### Àzia
*
### Àfrica
* 
### América
*
### Òceània
* 
### Arte
*
### Costruçión
*
### Inovaçión
* 

### Nasciûi
*
### Mòrti
*

## Âtri progètti

095
1794

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica
 
### América

### Òceània

### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 

### Nasciûi

### Mòrti

Immaggine:Cesare Beccaria.jpg|Cézare Beccaria (1738-1794)
Immaggine:Maximilien Robespierre - physionotrace.jpg|*[[Maximilien de Robespierre]]* (6 mazzo 1758-28 lûggio 1794)


## Âtri progètti

094
1793

## Fæti

### Euröpa
12 zenâ - Pariggi. Ezecuçión do rè Loîgi XVI de Fransa inta ciàssa da Rivoluçión.
13 lûggio - Mòrte de Jean-Paul Marat.

### Àzia

### Àfrica
 
### América

### Òceània
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 

### Nasciûi

### Mòrti

## Nòtte


## Âtri progètti

093
1789

## Fæti

### Euröpa
5 màzzo - Pariggi. I Stati Generæ.
14 lùggio - Pariggi. Préiza de-a Bastigia.
### Àzia

### Àfrica
 
### América

### Òceània
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Nasciûi

### Mòrti

## Âtri progètti

089
1871

## Fæti

### Euröpa

### Àzia

### Àfrica

### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 

### Nasciûi

Immaggine:Otto Wegener vers 1895 (2).jpg|Marcel Proust (10 lûggio 1871-18 novénbre 1922), 1895

### Mòrti

## Âtri progètti

071
Sanfornia

**Sanfòrnia** (da-o latin *sumpònia*), strumento idioffono (ò lamelloffono) à peçigo.

## Descriçion
A sanfornia a l'è composta de 'n tiâ de færo fæto a scarpa d'aze co-e branche alonghie e paralelle, e de 'na lengoetta d'âçâ assódâ into mezo pe 'n estremitæ, co-in peçin e 'n riçço insce l'estremitæ libbera. 

A se sœunna arembando e doe branche a-a superfiççie esterna di denti incixivi e metendo in vibraçion a lengoetta co-in dio. No se deve adentâ e branche e bezœugna tegnî i denti imbágiǽ pe lasciâ passâ a lengoetta. A cavitæ orale do sunao a serve da cascia de ressonança. Cangiando a poxiçion da lengoa inta bocca (saiv'a dî, cangiando a forma do crœuzo da bocca) se pœu produe de notte despæge. Inspiando e bofando se pœu amplificâ o son.

A l'è un di strumenti muxicæ ciu antighi che ghe segge, za conosciua a-i tempi di Romoen.

A l'è difuza inte squæxi tutto o mondo, sciben che-i varri modelli pœuan diferî benben pe forma e materiæ.

O compoxitô aostriaco Zanzorzo Albrechtsberger inta segonda meitæ do '700 o scrisse doi conçerti pe sanfornia, amandoin e orchestra.

## Atri scignificæ
In zeneize o terme "sanfornia" o l'è dœuviao pe indicâ ascì l'organo sessoâ feminin. Da chì o l'è passao a scignificâ "donna" in termi desprexativi, ópù "bóxía". 
## Coixitæ
*Inta comeddia zeneize de præ Persoglio "O pugnattin d'óo" gh'è doi personaggi feminin che se ciamman "Menimpisti" e "Sanfornietta".
*A paola "sanfornia" a g'ha a mæxima etimologia de l'italiaña *"zampogna"* (zen. muza, da-o lat. *symphōnĭa*, da-o gr. συμϕωνία).

## Notte


## Atri progetti
1º zenâ

O **prìmmo zenâ** o l'é o primmo giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 364 giórni a-a fin de l'ànno (365 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

## Mòrti

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

01
2 zenâ

O **2 zenâ** o l'é o 2° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 363 giórni a-a fin de l'ànno (364 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:Basilius Bessarion (Bibiorgapie Hellenique).jpg|*[[Bessarione]]* (2 zenâ 1403-18 novénbre 1472)


## Mòrti

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

02
3 zenâ

O **3 zenâ** o l'é o 3° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 362 giórni a-a fin de l'ànno (363 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:Johann nepomuk wirt, pietro metastasio, 1782.JPG|*[[Pietro Metastasio]]* (3 zenâ 1698-12 arvî 1782), 1782
Immaggine:Renato Carosone - foto di Augusto De Luca.jpg|Renato Carosone (3 zenâ 1920-20 mazzo 2001), 1995
|Sergio Leone (3 zenâ 1929-30 arvî 1989), into o set de *[[C'era una volta in America]]*, 1984
Immaggine:Greta Thunberg, 27 August 2018 (cropped).jpg|Greta Thunberg (Stoccolma, 3 zenâ 2003, fôto do 27 agosto 2018


## Mòrti

Immaggine:Maigret a Pigalle (1967) Gino Cervi.jpg|Gino Cervi (3 mazzo 1901-3 zenâ 1974), into *Maigret a Pigalle*, 1967


## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

03
4 zenâ

O **4 zenâ** o l'é o 4° giórno de l'ànno segondo o Lûnäio Gregorian. Mancan 361 giórni a-a fin de l'ànno (362 inti ànni bizestîli)

## Fæti

## Nasciûi

Immaggine:J. M. Ritchie, Concerning the blind Wellcome L0027095.jpg|Louis Braille (4 zenâ 1809-6 zenâ 1852)

## Mòrti

## Fèste e ricorénse

## Âtri progètti

04
1873

1873

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica

### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Nasciûi
*
### Mòrti

Immaggine:Manzoni2.JPG|Alessandro Manzoni (1785-1873)
Immaggine:Francesco Domenico Guerrazzi litografia.jpg|Domenico Guerrazzi (1804-1873)
Immaggine:Napoleón 3º (1865).jpg|*[[Napolion III]]* (20 arvî 1808-9 zenâ 1873), 1865
Immaggine:Urbano Rattazzi lookingleft without oval frame.jpg|Urbano Rattazzi (30 zûgno 1808-5 zûgno 1873)
Immaggine:David Livingstone by Frederick Havill.jpg|David Livingstone (1813-1873)


## Âtri progètti

073
1874

## Fæti
### Euröpa
*
### Àzia
*
### Àfrica
* 
### América
*
### Oustràlia, Òceània, Pöli
* 
### Arte
*
### Costruçión
*
### Inovaçión
* 

### Nasciûi

Immaggine:Houdini custom.jpg|Harry Houdini (24 marso 1874-31 òtôbre 1926),1920
Immaggine:Hugo von Hofmannsthal, 1927. Foto von Eduard Wasow.jpg|Hugo von Hofmannsthal (1° frevâ 1874-15 lûggio 1929), 1927


### Mòrti
*

## Âtri progètti

074
1875

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica
 
### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Nasciûi

Immaggine:Cesare Battisti 1897.jpg|Cézare Battisti (4 frevâ 1875-12 lûggio 1916), 1897

### Mòrti

Immaggine:Portrait of Hans Christian Andersen.jpg|*[[Hans Christian Andersen]]* (2 arvî 1805-4 agosto 1875)

## Nòtte


## Âtri progètti

075
1786

## Fæti
### Euröpa
### Àzia
*
### Àfrica
* 
### América
*
### Òceània
* 
### Arte
*
### Costruçión
*
### Inovaçión
*
### Sport
#### Arpenìsmo
* 8 agósto. Monte Blanco. A prìmma ascensión in sciô a çìmma do Monte Blanco, efetoà da-i alpinìsti françéize Jacques Balmat e Michel Gabriel Paccard. 

### Nasciûi
*
### Mòrti
*

## Âtri progètti

086
1785

## Fæti
### Euröpa
### Àzia

### Àfrica

### América

### Òceània

### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 

### Nasciûi

Immaggine:Manzoni 1805.jpg|Lisciàndro Manzôni (7 marso 1785-22 mazzo 1873), 1805 

### Mòrti

## Âtri progètti

085
1782

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica

### América

### Òceània

### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Nasciûi

### Mòrti

Immaggine:Portret van librettist Pietro Metastasio Portretten van beroemde Italianen in ovalen (serietitel), RP-P-1909-4845.jpg|*[[Pietro Metastasio]]* (3 zenâ 1698-12 arvî 1782)


## Nòtte


## Âtri progètti

082
Gioxep Cézar Abà

**Gioxep Cézar Abà** (Giuseppe Cesare Abba) (Cairi, 6 òtôbre 1838 - Bréscia, 6 novénbre 1910), scritô. O seu nómme o l'é conprénsòu into Elenco di Mille do Gioxeppe Gaibado. 

## Biografìa
O l'a studiòu a l'Académia de belle àrti de Zena e into 1859 o s'é arolòu còmme volontâio inti *Cavalleggeri Aosta Cavalleria*, a Pinerolo. Dòppo a Spediçión di Mille, co Garibaldi into 1866 o l'é stæto in Trentin còmme sottotenénte do *Còrpo Volontâri Italiann-i* e o l'a conbattûo a Bezzecca.

## Opere
* 1866 - *Arrigo. Da Quarto al Volturno* poeméto in 5 cânti
* 1875 -  *Le rive della Bormida nel 1794*, ròmanzo stòrico
* 1880 -  *Noterelle d'uno dei Mille edite dopo vent'anni*, dòppo co o tìtolo *Da Quarto al Volturno*
* 1887 - *Romagna*
* 1887 - *Cose vedute*
* 1904 - *Storia dei Mille narrata ai giovanetti*
* 1905 - *Vita di Nino Bixio*
* 1906 - *Vecchi versi*

## Inmàgine

Monumento a Giuseppe Cesare Abba a Brescia.jpg|Bréscia. Monuménto a Gioxeppe Çesare Abba
Giuseppe Cesare Abba - Villetta Di Negro (Genoa) - DSC02385.JPG|Zêna - Villetta Di Negro. Monuménto a Gioxeppe Çesare Abba


## Bibliografìa
* L. Cattanei, *Giuseppe Cesare Abba: formazione di un memorialista*, Bologna, 1973.
* *Giuseppe Cesare Abba e la memorialistica garibaldina*, Brescia, 1981.

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Abba
Categorîa:Stöia
Calendäio islàmico

O **Calendäio islàmico** o l'é calcolòu in sciâ lùnn-a e o parte da venardì 16 lùggio 622 do Calendäio giuliàn, quànde o Maometto o l'àiva conpîo l'Egira (o 1° Muhàrram de l'ànno 1). L'ànno o l'é de 12 méixi de 29 ò de 30 giórni, de mòddo che o dûa 354 giórni e, ciù ò mêno ògni tréi ànni, o dûa 355 giórni.

A numeraçión di ànni a l'é indicâ co-a sigla *h.* (da l'àrabo *hiǧrī*  - *Egira*) òpû *A.H.* (da-o latìn *Annus Hegirae*).

### I méixi do ''Calendäio islàmico''
# Muḥàrram - **<span style="font-size: 120%;">محرم</span>** de 30 giórni.
# Ṣàfar - **<span style="font-size: 120%;">صفر</span>** de 29 giórni.
# Rabīʿ al-àwwal - **<span style="font-size: 120%;">ربيع الأول</span>** de 30 giórni.
# Rabīʿ al-thānī - **<span style="font-size: 120%;">ربيع الثاني</span>** de 29 giórni.
# Jumādā al-àwwal - **<span style="font-size: 120%;">جمادى الأول</span>** de 30 giórni.
# Jumādā al-thāniyya, òpû Jumāda al-akhīra - **<span style="font-size: 120%;">جمادى الثانية</span>** de 29 giórni.
# Ràjab - **<span style="font-size: 120%;">رجب</span>** de 30 giórni.
# Shaʿbān - **<span style="font-size: 120%;">شعبان</span>** de 29 giórni.
# Ramaḍān - **<span style="font-size: 120%;">رمضان</span>** de 30 giórni.
# Shawwāl - **<span style="font-size: 120%;">شوال</span>** de 29 giórni.
# Dhū l-qaʿda - **<span style="font-size: 120%;">ذو القعدة</span>** de 30 giórni.
# Dhū l-ḥijja - **<span style="font-size: 120%;">ذو الحجة</span>** de 29 giórni (30 giórni inti ànni bizestîli).

## Atri progètti

Categorîa:Anni
1857

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica
 
### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión

### Nasciûi

Immaggine:Leonida Bissolati - italienischer Politiker.jpg|Leonida Bissolati (20 frevâ 1857-6 mazzo 1920), 1915 ca.

### Mòrti

Immaggine:Pincio - busti - Manin P1080987.jpg|*[[Daniele Manin]]* (13 mazzo 1804-22 seténbre 1857), (Gianocolo - Rómma)


## Âtri progètti

057