Ciàssa di Leùi (Arbenga)

A **Ciàssa di Leùi** (*Piazza dei Leoni* in italiàn) a l'è ina ciàssa ch'a se tröva in Arbenga Veggia e a fa parte du quartê de San Giuànni.

## Sto(r)ia

Albenga, Cathedral Tower and Apse, 1886.jpg|A ciàssa int'in quaddru anonimu du 1886
Piazza dei Leoni e la loggia della prefettura demolita.jpg|Vista cun Vìa Lamboglia e u pòrtegu ch'u gh'é(r)a
Walter Tyndale, The Romanesque Church at Albenga, 1910ca.jpg|Quaddru du Walter Tyndale, 1910 ca.
Ferdinand Schauss, Albenga an der Riviera.webp|A ciàssa int'in quaddru du Ferdinand Schauss

A Ciàssa di Leùi a se svilüppa in sce parte d'in scìtu d'antighìscimu üsu a mercàu, scicumme che chi u se druviva in spàssiu avèrtu estesu fra a catedrâle, u batiste(r)u e u Palàssiu du Vescu, a l'imprinsìppiu, fòscia, limitàu a l'a(r)a faciâ sciü Vìa Benardu Ricci. L'u(r)igine de stu gran ciasà l'è prubabile ch'a ne vegne fina da l'etè rumâna, cu'u *forum* da sitè de *Albingaumun* che pò dâse ch'u se truvesse pròpiu chi, mèntre u Palàssiu Còsta-Balestrìn ch'u ghe sta intu mezzu u l'è stètu ti(r)àu sciü nummà du 1519. Intu detaju, u mercàu ch'u se ghe tegnìva u l'é(r)a u *forum* o *platea scoferiorum* o *callegariorum*, sa(r)eva a dì quellu di ca(r)eghèi e de ativitè lighèi a sta lì cumme i artigièi du cöi(r)u e i cunciatùi, e u l'é(r)a u ciü impurtante da sitè.

Inte cà tütte d'in gì(r)u a stu spàssiu, cuscì cumme inte lògge du Palàssiu du Vescu, se pò vegghe dae pergamene da *Caritas scoferiorum* ch'e gh'é(r)an au cian terén pa(r)egge büteghe de ca(r)eghèi, cun di banchi estèrni de legnu pe' mette in mustra a mèrce o ancù, a rèmbu au batiste(r)u, di banchi de legnu muntèi in giurnà e ch'i se puxevan mescià, dae dimesciùi determinèi cun precixùn. Da l'èstimu du 1420 se pò vegghe che inta ciàssa e se truvavan quatòrze *apotece*, due de prupietè da *Caritas scoferiorum* - ch'a e gestìva pe' sò cuntu o ch'a e dava a pixùn - cu'in impunibile da sei a dexe franchi. Au *Registrum* du 1473 a *Caritas* a gh'axeva pe' cuntra sei büteghe facièi sciü sta ciàssa, tütte da l'impunibile de vinti franchi. Fra u Palàssiu Veggiu e quellu du Vescu u gh'é(r)a pöi u mercàu du vìn, mesciàu chi d'inta Ciàssa de San Michê du 1408, int'in scitu mensunàu zà du 1416 cumme u *forum vini* e duve(r)àu pe' sta funsiùn ancù du 1538. Inta Ciàssa di Leùi, e pe'a precixùn au sò fundu, se ghe tegnìva ascì u *forum ficuum*, u mercàu de fìghe, che alantu(r)a e l'é(r)an in mangià e ina prudusiùn bèn impurtante pe'a regiùn. Au mumèntu da mensiùn du *forum ficuum*, delungu du 1420, üna de due cà ch'e se ghe faciavan a l'é(r)a de prupietè da famìa di Còsta mèntre l'âtra, d'in tà Uddùn *Blancaldus*, a l'è stèta de dòppu catâ dau Pe(r)u Còsta, zà prupieta(r)iu da primma, andandu cuscì avanti cu'a furmasiùn du cumplessu di palàssi da famìa.

Grassie a in scâvu da Suvrintendènsa fètu du 1998 d'in gì(r)u au batiste(r)u, s'è descuvèrtu che a l'estremitè de punènte da ciàssa, aa fìn de l'Etè de Mezzu, ghe duvéva êsse fina in campusantu, truvàu insemme ai rèsti d'ina mü(r)aja de l'etè tardu-antìga, ancù ciü veggia du batiste(r)u mèximu, ch'a cûre in diresiùn nord-est/süd-ovest. In scì cunfìn da ciàssa, in curispundènsa de l'abside du tardu Duxèntu da catedrâle, i scâvi du Nino Lamboglia du 1964-67 i l'han purtàu aa lüxe de bàse de culonne, che fòscia e l'é(r)an parte de in èrcu de triunfu, insemme ae tracce da primma gêxa paleucristiâna. U scitu da mudèrna Ciàssa di Leùi u nu l'è stètu pe' cuntra ancù stüdiàu dau puntu de vista archeulogicu, a ògni moddu tütte e testimunianse vixìne e sun u segnu d'ina segü(r)a frequentasiùn de l'area dai tèmpi di rumèi, sènsa de interusiùi fina aa giurnà d'ancöi.

Pe' rivà inte l'etè mudèrna, du 1519 a ciàssa a vegne serâ a punènte daa növa a(r)a du palàssiu di Còsta, u cuscì dìtu Palàssiu Balestrìn, ün di pôchi d'Arbenga Veggia a n'êsse u frütu de l'agregasiùn de cà ciü antìghe, cu'i Còsta che, cumme dìtu, i l'é(r)an cuscì vegnüi i prupieta(r)i de tütte e custrusiùi facièi chì. Dai Còsta u ne vegne ascì u tuponimu du scitu: i sun velli, defèti, ch'i fan rivà d'in Rumma i trèi leùi de *lapis peperinus* ch'i g'han dètu u numme, missi dau 1608 a decurasiùn da ciàssa. Sti leùi i se truvavan a l'imprinsippiu au sò fundu, missi a triangulu e in armunìa cu'u risö ch'u rafigü(r)a u stemma da famìa, fètu cum'u se vegghe au dì d'ancöi inta mitè de l'Öttusèntu. De ciü, fina a ciàssa a gh'axeva ina cianta in pò dife(r)ènte, scicumme che a rèmbu de l'abside da catedrâle alantu(r)a se svilüpava ina sagrestìa, fabricâ du Quattrusèntu. U prufì da ciàssa u l'è dunca cangiàu cu'i travài aa catedrâle fèti du 1948-50, quande s'è mi(r)àu de turnà a de furme ciü antìghe de l'abside, ch'u l'ha cuscì repiàu u sò güstu gòticu. A sagrestìa a l'è stèta dunca derucâ, slargàndu a ciàssa, cu'u leùn missu a rèmbu de l'abside segunda(r)ia ch'u l'è stètu intu mèntre cangiàu de pusisiùn, fàndu pèrde e simmetrìe ch'e gh'é(r)an, che pe(r)ò i se sun aa fìn sarvèi, cu'a statua ch'a l'è turnâ au sò pòstu.

A l'ürtimu, aa fìn di ànni '90, pe'u Giübiléu du 2000 a ciàssa a l'è stèta tütta rangiâ cun de ope(r)e a prutesiùn da cripta da catedrâle, cu'u restauru di leùi e, survetüttu, cu'a missa a növu du lastregu. Stu lì u l'è fètu de risöi missi a bande e cu'u stemma da famìa di Còsta e, p'êsse rangiàu, s'è duvüu desfâlu pe' rinfursà a bàse e ciantà de lüxe pe'a növa luminasiùn a pavimèntu. Finìu i travài, u risö u l'è stètu aa fìn turna tesciüu.

## Descrisiùn

A ciasetta a se tröva intu quartê de San Giuànni, inta parte setentriunâle d'Arbenga Veggia, e a l'ha in'estensciùn de tòstu 300 mêtri quàddri, serâ fra l'abscide da Catedrâle de San Michê, u palàssiu di Còsta-Du Carettu e a sêde vescuvìle d'ancöi. A dêve u sò numme ai leùi che cumme dìtu i ghe sun stèti purtèi du 1608, missi ognidün in sce in càntu, tutti e trèi issèi rispettu aa pavimentasiùn, rapresentèi sdraièi, a mi(r)à versu Palàssiu Balestrìn. U primmu u se tröva a l'imbuccu da ciasetta, giüstu d'ataccu a l'abscide da gêxa ch'a sèra a ciàssa dau de sutta, pròpiu dund'e se cunzunzen a fìn da navâ de manca cun quella de mezzu. De rimpettu a stu chi u se tröva u segundu, au fiancu de l'intrâ du Palàssiu Còsta-Du Carettu de Balestrìn, mèntru u tèrsu u l'è ciü in drentu, fra mezzu ai âtri dùi e gi(r)àu drìtu in avànti.

Se ponen dunca ben vegghe e particularitè de architetü(r)e ch'a sircundan, cumme a tûre merlâ di Còsta-Du Carettu, ch'a a domina, o ancù u derê semiriundu da gêxa, decuràu grassie ai carateristichi erchetti a gale(r)ìa rezüi da de culunette picìne, ch'u se ghe dröven in simma di barcùi a munofura ch'i remuntan au Duxèntu. Pôcu ciü in drentu a ciasetta a l'è serâ dae canoniche da paròcchia, ch'e se trövan giüstu fra mezzu a ciàssa e a ciasetta de San Fransescu, nu dandughe de sbuccu inte stu vèrsu. In ürtimu a pavimentasiùn de risöi ch'a mustra u stemma di Còsta e 'na tìpica decurasiùn a bande, a l'è stèta mutivu de interesse, tantu che segundu u Nino Lamboglia a scìgla ch'a se ghe lezze () a l'ave(r)ea u scignificàu de , a rimarcà a vuluntè du marchese Utaviàn Còsta Du Carrettu e l'infruènsa ciü in generâle de sta famìa in sce sta parte du sèntru sitadìn.

### Cruxe(r)e

File:Statua di uno dei Leoni, in Piazza dei leoni.jpg|Ün di leùi inta ciàssa, d'atàccu au derê da gêxa
File:Torre Costa Balestrino, Albenga 05.jpg|U leùn in frunte au Palàssiu di Còsta-Du Carettu
File:Albenga - Via del Battistero.jpg|U derê da navâ de manca, cun Vìa Lamboglia
File:Torre Costa Balestrino, Albenga 09.jpg|A tûre merlâ di Còsta-Du Carettu
File:Albenga - Piazzetta dei Leoni, Riseu.jpg|Detaju da pavimentasiùn fèta a risöi


* Vìa Mariettina Lengueja, a se cunzunze cun Vìa Pertinace a setentriùn da Ciàssa, finèndu dòppu pôcu ciü de sèntu mêtri inta Vìa de Medaje d'Ò(r)u, sgarbandu in sciu "Cantu di Barbe(r)i", cum'a l'é(r)a in antìgu ciamâ a cruxe(r)a, scicumme ch'a l'è giüstu au de sutta da Tûre di Seullìn, 'na votta apartegnüa ai Barbe(r)i. Da chi u cuntìnua ün di àssi minu(r)i d'Arbenga Veggia, cu'a Vìa de Turlâ. U caruggiu u pòrta u numme da Mariettina Lengueja, ch'a ne vegnìva da üna de ciü gròsse famìe da sitè e ch'a l'axeva lasciàu u sò patrimoniu cun di scòppi benefichi.
* Vìa Nino Lamboglia, u l'è u caruggiu ch'u pàssa d'ataccu aa Catedrâle e che daa Ciàssa de San Michê u l'inmette versu a ciasetta, lungu tòstu ina trentêna de mêtri, u passa a còsta ascì du Palàssiu Veggiu e du Batiste(r)u, incruxanduse cu'u caruggiu ch'u pòrta u numme du munümèntu religiusu. Dedicâ au studiusu Nino Lamboglia, archeolugu nuché ciü impurtante studiusu de l'antighitè ingàuna. Ina tàrga in sciu cantu cu'u Caruggiu du Batiste(r)u ne regòrda defèti u travaju.

### Architetü(r)e

## Nòtte
;Nòtte au tèstu


;Nòtte bibliugrafiche


## Bibliugrafìa
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Âtri prugètti

## Ligammi de fö(r)a
* 

Categorîa:Stradde d'Arbenga