Zâne Rafè Badaràcco

O **Zâne Rafè Badaràcco** (Zêna, 1648 - Zêna, 1726) o l'é stæto 'n pitô zenéize, atîvo inte l'ànbito da corénte artìstica do coscì dîto baròcco zenéize.

## Vìtta
### Prìmmi ànni
Fìggio de Giöxèppe, pitô lê ascì, o Badaràcco o l'é nasciûo inte l'ànno 1648 a Zêna. O l'à inpréizo e bâze do mestê da sò poæ, o quæ a ògni mòddo o no l'à posciûo mostrâghe ciù de tànto aprêuvo a-a sò mòrte, avegnûa quànde o Rafè o l'àiva sôlo nêuve ànni. A pàrte ciù inportànte da sò formaçión a l'é dónca avegnûa a Rómma, dónd'o l'êa 'n alêvo do Càrlo Maràtta e dónd'o l'à studiòu e òpere do Rafaéllo. A ògni mòddo o no l'é restòu pe tànto ténpo co-o Maràtta, trovàndose ciù inspiròu da-o gùsto do Pêo da Cortónn-a, da-o quæ o l'à studiòu pe 'n çèrto perîodo, rielaboràndo quéllo stîle in mòddo personâ. Segóndo o pài do Càrlo Giöxèppe Ràtto, ch'o l'à scrîto a biografîa do Badaràcco, e òpere ciù inspiræ a-o stîle do pitô toscàn són da consciderâse tra a sò mêgio produçión artìstica.

Dòppo éutto ànni de stùdio a Rómma, o l'à conpletòu a sò formaçión co-ina cùrta fermâta a Nàpoli e pöi unn-a ciù lónga a Venéçia ascì, dónd'o l'à copiòu vàrri quàddri chi conservæ. Tornòu a Zêna, o l'à realizòu chîe 'na grànde ativitæ, co-a sò prìmma òpera ch'a l'é stæta 'n ritræto de gràn ménn-a, fæto ch'o l'à garantîo 'n çèrto nùmero de comiscioìn. Tra e pöche segûe testimoniànse de sti ànni chi, émmo 'n bón ritræto do Stêva Lomelìn, dónde se peu ancón védde 'na fórte infloénsa de l'Antoon van Dyck. A ògni mòddo, o Badaràcco o s'é fîto stancòu de realizâ sôlo di ritræti, abandonàndo dónca quéllo travàggio pe pasâ a-a ciù avoxâ conpoxiçión d'invençión.

### Ativitæ

O prìmmo quàddro "istoriòu" do pitô o l'é 'na rafiguraçión do *Prezépio*, realizâ pe unn-a de artæ de l'ecs gêxa de Sànta Màia da Pâxe e d'ancheu conservâ inte galerîe do Comùn de Zêna. Òpera de bónn-a realizaçión, a l'à 'n træto delicòu e soâve, co-ina lûxe asæ brilànte, tànto chò-u Ràtto o ne scrîve e löde. Pe l'ötöio de Cônâ, into ciasâ depoî o santoâio de Nòstra Scignôa Incoronâ, o l'à realizòu tùtte e téie scitoæ a-o sò intèrno: sàiva a dî quélle co-i *Mistêri da Pasción do Segnô* e, mìssa in sciâ controfaciâta, a grànde töa de *Crìsto ch'o pàrla co-i apòstoli*. Óltre a ste òpere chi, ghe n'êa âtre træ che rafiguâvan de *Stöie da vìtta da Vèrgine*, mìsse in sce de artæ laterâli, e a *Coronaçión da Vèrgine in çê*, dêuviâ cómme pâa d'artâ. Purtròppo, into córso di fæti lighæ a-a goæra de sucesción oustrìaca e de l'òcupaçión de Zêna into 1746, ste téie chi són stæte sachezæ da-i invasoî ma, in sciâ fìn, ricuperæ da-i parochién, de fêua che-e dôe co-e *Stöie da Vèrgine*. A ògni mòddo êan stæte bén bén danezæ e i restàori, fæti da 'n pitô no goæi bón, àn rovinòu a câa de òpere.

Tra e âtre òpere de l'outô òrmâi scentæ, o Ràtto o l'aregórda ancón træ téie inte l'ötöio de Sàn Zâne Batìsta de Séstri Ponénte (dîto do Sànto Crìsto ascì), sachezæ insémme a tùtte e òpere chi conservæ de lóngo inti fæti do 1746. In particolâ, dôe de quéste rafiguâvan de *Stöie da vìtta de Sàn Zâne Batìsta* méntre a tèrsa a l'êa dedicâ a l**Ùrtima çénn-a''. A Séstri, inte l'[[Ötöio de Sàn Giöxèppe (Zêna)|ötöio de Sàn Giöxèppe]], gh'é pöi conservòu de téie co-i dózze apòstoli e, cómme pâa d'artâ, 'na ''Sâcra famìggia''. Inta [[Valadda do Ponçeivia|valàdda do Ponçéivia]], drénto a-a [[gêxa de Sàn Bertomê da Certôza]], se trêuvan dôe gròsse téie che rafigûan ''Sàn Brunón vixitòu da-o gràn cónte de Sicìlia Rugê d'Âtavilla a Schìllace'' e i ''Móneghi certozìn in preghêa depoî a-a Madònna''. Sénpre in Ponçéivia, inte l'[[ötöio de Sàn Stêva de Fòsse]] a [[Róieu]], gh'é conservòu 'n grànde cîclo de pitûe do Badaràcco, con ùnze téie dedichæ a-e scêne da ''Pasción do Segnô'', ciù e dôe dedichæ a-o sànto titolâre, sàiva a dî a ''Predicaçión de Sàn Stêva'' e o ''Mortöio de Sàn Stêva'', òpere pöco conosciûe e ch'àn bezéugno de inportànti restàori.

Do Badaràcco gh'é vàrie òpere conservæ inta [[Rivêa de Ponénte]] ascì, tra e quæ se pêuan aregordâ a téia do ''Prezépio'' inta gêxa do [[Convénto de Sant'Aostìn (A Céive)|convénto di Aostinién]] da [[A Cêve|Céive]] (d'ancheu stramuâ inta [[Gêxa de Sàn Zâne Batìsta (A Céive)|colegiâta de Sàn Zâne Batìsta]]) e quélla, conservâ a [[Löa|Lêua]], da ''Vèrgine co-i Sànti Sebastiàn e Felîçe'', conscideræ da-o Ràtto tra i mêgio travàggi do pitô. In sciâ fìn, tra e téie conservæ into céntro de Zêna se pêuan ancón aregordâ: a ''Crocifisción'' into [[santoâio da Madonétta]], l**Apariçión da Vèrgine a di Sànti Carmelitén* into cöo [[Gêxa do Nòstra Scignôa do Càrmo e de Sànta Gnéize|gêxa do Càrmo]] (d'ancheu inta controfaciâta), a *Vèrgine con Sant'Antönio Abòu* inte l'ötöio dedicòu a-o sànto in sce l'antîga [[Stràdda Giùlia (Zêna)|Stràdda Giùlia]], a *Madònna co-i Sànti Doménego e Catænn-a da Siêna* inta capélla da Cônétta inta [[Gêxa de Sàn Doménego (Zêna)|gêxa de Sàn Doménego]] (d'ancheu caciâ zu) e a grànde töa de *Crìsto ch'o consègna a sò stréuppa a Sàn Pê*, inta capélla do [[Semenâio arçivescovîle de Zêna|semenâio arçivescovîle]].

A Zêna o Badaràcco o no s'é però dedicòu sôlo a-a pitûa de quàddri: defæti gh'é, scibén che in mezûa ciù contegnûa, di afréschi da lê realizæ, a ògni mòddo de bónn-a qualitæ. Tra quésti, se pêuan aregordâ e figûe de conbaténti e divinitæ in sciâ faciâta de [[Palasso Spinoa de Pelisaia|Palàçio Spìnoa de Pelisàia]] (no ciù existénti) e, into [[santoâio de Sànta Màia de Gràçie a-o Meu]], 'na glòria de àngei pituâ de d'âto a l'ârta. A ògni mòddo, o Badaràcco o l'à travagiòu pe vàrri çitén da Repùbrica ascì, realizàndo pe quésti òpere ségge a sogètto religiôzo che profàn e stòrico. Pi-â famìggia de lignêua di [[Borêa (famìggia)|Borêa]], òriginâia de [[Sanremu|Sanrémmo]], o l'à realizòu 'n cîclo de pitûe co-e stöie da *Geruzalémme liberâ* do [[Torquâto Tàscio]], da-e tìnte ciæe e rìcco do celestìn otramâ ch'o dêuviâva in gràn quantitæ, fabricàndolo da lê.

=== Ùrtimi ànni ===
Diventòu in pitô de 'na çèrta fàmma, into córso da sò vìtta o Badaràcco o l'à avûo 'n gràn nùmero de comiscioìn, dovéndone acetâ 'na çèrta quantitæ aprêuvo a-a necescitæ de mantegnî a sò grànde famìggia. Pe sta raxón chi, dovéndo travagiâ spésse vòtte de spréscia, inte vàrri quàddri da lê realizæ se véddan 'na série lacùnn-e ò inprecixioìn; d'âtra pàrte però, cómme afermòu da-o Ràtto, "*tròppo se voriéiva da chi o pretendésse, che tùtti i pitoî sénpre dovéssan travagiâ pi-â sôla glòria*.

Inta sò vìtta o Badaràcco o l'à avûo numerôxi fìggi, pi-â ciù pàrte diventæ di religiôxi, ma nisciùn de quésti o l'à intrapréizo a cariêra do poæ. In sciâ fìn, o pitô o l'é mòrto a Zêna inte l'ànno 1726, vegnìndo interòu inta [[Cattedrale de San Loenso|catedrâle de Sàn Loénso]].

== Crìtica ==
E pitûe do Badaràcco pàn confermâ quéllo sò tenperaménto superficiâle indicòu za da-o Ràtto inta biografîa do pitô, ch'o l'avertîva, cómme se peu védde da-o svaiòu procésso formatîvo, ch'o travagiâva spésse vòtte de spréscia, preferìndo òpere ciù fàçili òtegnûe ànche co-ina tìnta "soâve", in particolâ con gréndi tòcchi do sò caraterìstico celestìn otramâ.

A ògni mòddo gh'é de caraterìstiche particolæ do pitô, in pàrte destacòu da-i ligàmmi ciù stréiti co-a schêua zenéize de l'época, ch'o l'à contrastòu in sordìnn-a o baròcco pìn do [[Doménego Piöla]] e do [[Grigheu De Feræ]]. Inta sò pitûa se pêuan individoâ doî perîodi, a ògni mòddo sénsa mâi abandonâ do tùtto i modélli do Cortónn-a e do Maràtta, co-o prìmmo (conpréizo tra i [[Anni 1680|ànni '80 do sécolo XVII]] e o prinçìpio do decénio a vegnî) ch'o l'à vìsto 'n aliniaménto a-o stîle do [[Zâne Benéito Castigión]] e do [[Doménego Piöla]], pe pöi pasâ a 'n conpromìsso co-o spìrito baròcco, aliniàndose a-a moderâ reaçión de gùsto clàscico do [[Pòulo Gêumo Piöla]] e do [[Loénso De Feræ]].

== Òpere ==

O Badaràcco o l'à lasciòu 'n'inportànte produçión artìstica, spantegâ pe tùtti i antîghi domìnni da [[Repùbrica de Zena|Repùbrica de Zêna]]. Tra e sò òpere poêmo aregordâ:

=== Ligùria ===
* [[A Cêve|A Céive]], *Prezépio*, sécolo XVII-XVIII - òpera conservâ inta [[Gêxa de Sàn Zâne Batìsta (A Céive)|gêxa de Sàn Zâne Batìsta]]
* [[Monterosso|Monterósso]], *Inmacolâ Conceçión e sànti*, 1700-1710 - òpera conservâ inta [[Gêxa de Sàn Françésco (Monterósso)|gêxa de Sàn Françésco]], débole atriboçión
* [[Puntedasce|Pontedàsce]], *Madònna con Banbìn e Sant'Antönio*, 1675-1699
* [[Pòrtivene|Pòrtovénere]], *Madònna con Banbìn e Sànti*, sécolo XVII - òpera conservâ into [[Santoâio da Madònna de Gràçie (Pòrtovénere)|santoâio da Madònna de Gràçie]], atriboçión
* [[Santa Margaita (comun)|Sànta Margàita]], *Sacrifìçio da fìggia de Jefte*, 1640-1660 - òpera conservâ inta [[vìlla Duràsso-Çenturión]], atriboçión
* [[Sascê|Sascéllo]], *Sàn Pasquâ*, 1675-1725 - òpera conservâ inta [[Baxìlica de l'Inmacolâ Conceçión (Sascéllo)|baxìlica de l'Inmacolâ Conceçión]], atriboçión
* [[Väze|Vâze]], *Sàn Matê Evangelìsta*, sécolo XVIII
* [[Väze|Vâze]], *Sàn Zâne Evangelìsta*, sécolo XVIII
* [[Zena|Zêna]], *Adoraçión di pastoî*, 1680-1690 - atriboçión
* [[Zena|Zêna]], *Ciànto in sciô Crìsto mòrto*, 1680-1699 - atriboçión
* [[Zena|Zêna]], *Crocifisción do Segnô co-a Madònna e Sànta Màia Manêna*, 1700-1726
* [[Zena|Zêna]], *Desbàrco di Sànti Lazâ e Çèrso*, 1680-1724 - afrésco, atriboçión
* [[Zena|Zêna]], *Ecce homo*, 1710-1715 - atriboçión
* [[Zena|Zêna]], *Fràtti carmelitén in contenplaçión da Madònna*, 1685-1689 - atriboçión
* [[Zena|Zêna]], *Madònna con Banbìn*, sécolo XVIII - òpera conservâ inte l'[[ötöio de Sàn Stêva de Fòsse]]
* [[Zena|Zêna]], *Madònna do Càrmo*, sécolo XVII-XVIII - òpera conservâ inta [[Gêxa de Sànta Màia Sónta (Zêna)|gêxa de Sànta Màia Sónta]] de Róieu
* [[Zena|Zêna]], *Mozè o fà sccioî l'ægoa da-a prîa*, 1650-1699 - òpera conservâ inta [[galerîa naçionâle de palàçio Spìnoa]], atriboçión
* [[Zena|Zêna]], *Prezépio*, sécolo XVII-XVIII - òpera conservâ inta [[Galerîa de Palàçio Ròsso (Zêna)|galerîa de Palàçio Ròsso]]
* [[Zena|Zêna]], *Sâcra famìggia*, 1690-1710 - òpera conservâ inte l'[[Ötöio de Sàn Giöxèppe (Zêna)|ötöio de Sàn Giöxèppe]] a Séstri
* [[Zena|Zêna]], *Sant'Andrîa*, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
* [[Zena|Zêna]], *Sàn Bernabè*, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
* [[Zena|Zêna]], *Sàn Féipo*, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
* [[Zena|Zêna]], *Sàn Féipo*, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
* [[Zena|Zêna]], *Sàn Giùdda Tadê*, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
* [[Zena|Zêna]], *Sàn Lùcco*, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
* [[Zena|Zêna]], *Sàn Màrco*, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
* [[Zena|Zêna]], *Sàn Matê*, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
* [[Zena|Zêna]], *Sàn Matîa*, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
* [[Zena|Zêna]], *Sàn Pê*, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
* [[Zena|Zêna]], *Sàn Pòulo*, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
* [[Zena|Zêna]], *Sàn Scimón*, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
* [[Zena|Zêna]], *Sant'Aostìn e âtri sànti*, sécolo XVII-XVIII - òpera conservâ inta [[Gêxa da Nativitæ de Màia Santìscima (Zêna)|gêxa da Nativitæ de Màia Santìscima]] de Sàn Pê d'Ænn-a
* [[Zena|Zêna]], *Traspòrto de Crìsto a-o sepùrto*, 1710-1715 - atriboçión

=== Âtre regioìn ===

* Coleçión privâ, *Alegorîa da Pitûa (con outoritræto de l'artìsta)*, sécolo XVII-XVIII - tra e mêgio òpere do pitô, a l'à 'n grandìscimo interésse aprêuvo a-a prezénsa de 'n outoritræto do Badaràcco
* Coleçión privâ, *L'adoraçión do vitéllo d'öo*, sécolo XVII-XVIII - òpera restaorâ, a l'à patîo de alteraçioìn cómme a rimoçión do vitéllo mæximo
* Coleçión privâ, *Montâ a-o Carvâio*, sécolo XVII-XVIII - òpera de sàldo gùsto zenéize e de mòddo cortonéize
* [[Gâvi]], *Sàn Giàcomo ch'o scàccia i Möi*, sécolo XVIII - òpera conservâ inta [[Gêxa de Sàn Giàcomo (Gâvi)|gêxa de Sàn Giàcomo]]
* [[Parodi|Parödi]], *Adoraçión di Rè Mâgi*, 1650-1699 - òpera conservâ inta [[Gêxa di Sànti Ròcco e Sebastiàn (Parödi)|gêxa di Sànti Ròcco e Sebastiàn]]
* [[Parodi|Parödi]], *Crìsto e l'adùltera*, 1650-1699 - òpera conservâ inta gêxa di Sànti Ròcco e Sebastiàn
* [[Parodi|Parödi]], *Incoronaçión de spìnn-e*, 1650-1699 - òpera conservâ inta gêxa di Sànti Ròcco e Sebastiàn (in prinçìpio into [[monestê de Sàn Remìggio]])
* [[Parodi|Parödi]], *Dìsputa do Segnô co-i dotoî into ténpio*, 1650-1699 - òpera conservâ inta gêxa di Sànti Ròcco e Sebastiàn
* [[Parodi|Parödi]], *Sant'Antönio da Pàdova o goarìsce 'n malefiçiòu*, 1650-1699 - òpera conservâ inta gêxa di Sànti Ròcco e Sebastiàn
* [[San Sebastiano Curone|Sàn Sebastiàn Curón]], *Martìrio de Sàn Sebastiàn*, sécolo XVII-XVIII - òpera conservâ inta [[Gêxa de Sàn Sebastiàn (Sàn Sebastiàn Curón)|gêxa de Sàn Sebastiàn]]

=== Frànsa ===

* [[Bastîa]], *A Vèrgine e o Banbìn conpàian a Sant'Aostìn, Sàn Pê e Sant'Andrîa*, 1700-1720 - òpera conservâ inta [[Gêxa de Sàn Zâne Batìsta (Bastîa)|gêxa de Sàn Zâne Batìsta]].
* [[Pariggi|Parìggi]], *Fràtti carmelitén in contenplaçión da Madònna*, sécolo XVII-XVIII - diségno preparatöio do quàddro a Zêna, conservòu into [[Louvre|muzêo do Louvre]].

== Galerîa d'inmàgine ==
<gallery widths="180" heights="180">
Giovanni Raffaele Badaracco, Allegoria della Pittura con autoritratto dell'artista.jpg|alt=|*Alegorîa da Pitûa (con outoritræto de l'artìsta)*, coleçión privâ
Giovanni Raffaele Badaracco, L'adorazione del vitello d'oro.jpg|alt=|*L'adoraçión do vitéllo d'öo*, coleçión privâ
Giovanni Raffaele Badaracco, Salita al Calvario.jpg|alt=|*Montâ a-o Carvâio*, coleçión privâ
Sassello-basilica concezione-Gesù di Praga.jpg|*Sàn Pasquâ*, Sascéllo, baxìlica de l'Inmacolâ Conceçión
Le Grazie (Porto Venere)-santuario1.jpg|*Madònna con Banbìn e Sànti'', Pòrtovénere, santoâio da Madònna de Gràçie


## Nòtte


## Bibliografîa
* 
* 
* 
* 

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 
* 
* 

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Çitén da Repùbrica de Zêna
Badaràcco, Zâne Rafaéllo