open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sàn Martìn (dizanbigoaçión)

## Architetûe
* Céive de Sàn Martìn (*cêve de San Martin*): gêxa d'Èrli
* Gêxa de Sàn Martìn: gêxa de Toiàn

## Persónn-e
* Sàn Martìn de Tours (316-397): vésco e sànto

## Pòsti
* Coletivitæ de Sàn Martìn: teritöio d'otremâ françéize de l'América centrâle

## Vôxe corelæ
* San Martino (dizanbigoaçión)
San Martino (dizanbigoaçión)

## Pòsti
* Adrara San Martino: comùn inta provìnsa de Bèrgamo
* Borgo San Martino: comùn inta provìnsa de Lisciàndria
* Cazzago San Martino: comùn inta provìnsa de Bréscia
* San Martino dall'Argine: comùn inta provìnsa de Màntova
* San Martino Canavese: comùn inta çitæ metropolitànn-a de Turìn
* San Martino del Lago: comùn inta provìnsa de Cremónn-a
* San Martino in Strada: comùn inta provìnsa de Lödi
* San Martino Siccomario: comùn inta provìnsa de Pavîa
* Vigano San Martino: comùn inta provìnsa de Bèrgamo

## Vôxe corelæ
* Sàn Martìn (dizanbigoaçión)
San Lorenzo (dizanbigoaçión)

## Pòsti
* Poggio San Lorenzo: comùn inta provìnsa de Rieti
* San Lorenzo Nuovo: comùn inta provìnsa de Viterbo

## Vôxe corelæ
* Sàn Loénso (dizanbigoaçión)
Sàn Bertomê (dizanbigoaçión)

## Architetûe
* Gêxa de Sàn Bertomê di Armêni: gêxa de Zêna
*Gêxa de Sàn Bertomê, gêxa de Sucælo

## Persónn-e
* Sàn Bertomê (I sécolo): sànto

## Pòsti
* Sàn Bertomê (*San Bertumê*): comùn lìgure inta provìnsa de Inpéria

## Vôxe corelæ
* San Bartolomeo (dizanbigoaçión)
San Bartolomeo (dizanbigoaçión)

## Pòsti
* Almenno San Bartolomeo: comùn inta provìnsa de Bèrgamo
* San Bartolomeo Val Cavargna: comùn inta provìnsa de Còmmo

## Vôxe corelæ
* Sàn Bertomê (dizanbigoaçión)
Borghetto (dizanbigoaçión)

## Pòsti
* Borghetto: vêgio nómme de Borgo Velino, comùn inta provìnsa de Rieti
* Borghetto Lodigiano: comùn inta provìnsa de Lödi
* O Borghétto (*U Burghettu*): comùn lìgure inta provìnsa de Sànn-a
* O Borghétto d'Aròscia (*U Burghettu*): comùn lìgure inta provìnsa de Inpéria
* O Borghétto de Borbêa (*Ei Buighetu*): comùn inta provìnsa de Lisciàndria
* O Borghétto da Væa (*U Burghetu*): comùn lìgure inta provìnsa de Spézza
Sànta Màia (dizanbigoaçión)

## Persónn-e
* Sànta Màia (I sécolo a.C. - I sécolo): moæ de Gexû

## Pòsti
* Sànta Màia (*Santa Mâia*): fraçión de Arbêa

## Vôxe corelæ
* Santa Maria (dizanbigoaçión)
Santa Maria (dizanbigoaçión)

## Pòsti
* Santa Maria Hoè: comùn inta provìnsa de Lecco
* Santa Maria Maggiore (Italia): comùn inta provìnsa do Verbàn Cózio Òsola
* Santa Maria della Versa: comùn inta provìnsa de Pavîa
* Torre di Santa Maria: comùn inta provìnsa de Sondrio

## Vôxe corelæ
* Sànta Màia (dizanbigoaçión)
Suràigu

**Suràigu** (in italiàn: *Cerreto di Molo*) l'é 'na frasción dei cumüne dei Buighètu inta bòssa Val Burbàia. A Suraigu u gh'è 13 abitanti.

## Pósti d'interesse
Gezètta o capeletta 'd l'arcàngelu Miché int'ei paìze.

## Note


## Òtri prugètti

## Culegamàinti esterni
* https://www.comune.borghettodiborbera.al.it/it-it/vivere-il-comune/cosa-vedere/cerreto-di-molo-30544-1-eb93aec5de36d64c65e6ce2f8087cdd5
* https://int.provincia.alessandria.it/sentieri/index.php?whattodo=sentieri&file=singola&id=90 

Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria
Serài

**Serai** (in italiàn: *Cerreto Ratti*) l'é 'na frasción dei cumüne dei Buighètu inta bòssa Val Burbàia. A Serai u gh'è 71 abitanti.

## Pósti d'interesse
* Gezètta 'd Santu Stéfanu

* Capelètta (géza vègia)

## Note


## Òtri prugètti

## Culegamàinti esterni
* https://www.comune.borghettodiborbera.al.it/it-it/vivere-il-comune/cosa-vedere
* https://it.wikiloc.com/percorsi/outdoor/italia/piemonte/cerreto-ratti

Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria
Vigu

**Vigu** (in italiàn: *Vigo*) l'é 'na frasción dei cumüne d'Arbêa inte l'òta Val Burbàia. A Vigu u gh'è 32 abitanti.

## Pósti d'interesse

## Note


## Òtri prugètti

## Culegamàinti esterni
* https://www.giornale7.it/vigo-un-mercatino-che-porta-in-spagna/

Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria
Gyps rueppelli

**Grifón de Rüppell** (*Gyps rueppelli*  -  Brehm - 1852  ) o l 'é un di grendi Avoltöi Africhén, o dêve o nómme
a l'esploratô  tedésco  Eduard Rüppell.

Sotofamìggia Aegypiinae - Génere Gyps - Spêce G, ruepelli

## Descriçión
Lunghessa 103 cìtti, Avertûa Alâre 260 cìtti, péizo 7  chìlli, testa e còllo sensa ciùmme, o sòlito 
ciumìn rédeno, tìpico  do génere Gyps,  o colæn de cô giànco, lóngo, sciòcco, ianôzo, pêto, pansa e câsòtti 
de cô giànco spòrco, dòrso e copritrici de âe de cô maròn, e ciùmme con o bòrdo giànco-crema ghe dàn 
l'efètto scagge; remiganti e timonêe de cô néigro, éuggi giâno cô de çetrón, sanpe de cô grîxo.

## Habitat e Distriboçión
Arêe montagnôze arsoîe, zöne a-o limite do dezèrto, steppe, e savâne.
L'areale a Sud do Sahara o va da-o Senegal a l'Etiòpia, e a Sud fin in Tanzania (Àfrica Tropicâle).
Öxello sociâle, o nidìfica in colònie; i nîi, inacescìbili, inti derûi, e de sémme in çento in scî gròsci erboi.

## Riproduçión e alevaménto
Un êuvo incobòu 55 giórni, o xêuo a 150 giórni, acudîo scìnn-a a pròscima nîa.
Particolaritæ:  o Grifón do Rüppell o l'é struturòu pe-e grende altésse, e relativo freido, e naixe én dôe stréite 
fisûe, i euggi én picìn, o colæn scciàsso, e 'na variaçión do sangoe co-ina proteinn-a ch'a ghe permétte de
respiâ  l'oscigeno anche diradòu e-a 'na tenperatûa de -56 graddi. A grande altéssa a l'é docomentâ
o 29 Novénbre do 1973 quande, into çê da Còsta d'Avòrio, o s'é  scontròu a 11300 metri con 'n aereo de linie aêree
avorian-e.
Gypaetus barbatus

**Avoltöio Barbûo** (*Gypaetus barbatus* Linnaeus 1758; in Italiàn Gipeto ò Avvoltoio degli Agnelli). O l'é n' öxello da rapìnn-a da Famiggia  Accipitridae, ûnica spêce do genere *Gypaetus* (Storr 1784). Con 'na longhéssa de 120 cìtti, 'n' avertûa alâre de 280 cìtti e 7 chìlli de peizo, o l'é l'avoltöio ciù gròsso tra quelli che nidifican in Eoröpa.  

#### Descriçión
O se distìngoe da-i âtri avoltöi pe-e âe ciù lónghe e streite, côa a cùnio, dîta anche a diamante, timonêe lónghe 40 cìtti. In xêuo o l'à 'na sagoma ciù scimile a 'n grande farco, ciufìto che a 'n avoltöio, anche pò-u mòddo de xoâ. Legêro e elegante, o xêua con virate e a pìcco inta poxiçión a "Santo Spirito": xêuo batûo sensa mesciâse. Pe ste carateristiche o l'é conscideròu intermêzo tra 'n'aquila e 'n'avoltöio, a conferma do nómme ascì: da-o Grêgo "Gyps" avoltöio e "Aetos" aquila.

A testa a l´é de cô gianco, in ciùffo de penne setóze de cô neigro o va da-o becco a l'êuggio, e-o végne zu fin sôtta a-o becco a formâ 'na spêce de barba - de chi o nómme. I éuggi én de cô giano çerciæ de rósso; dòrso, âe e côa de cô grixo-scûo quæxi neigro con sôtî rigatûe gianchinastre. O resto do còrpo o tîa a-o rósso: a raxon de sto cô chi a l´é i bagni che fan inte ægoe rìcche de færo.

#### Alimentaçión
O l'è l'ùrtimo spasìn, o se nûtre de òsse sporpoæ lasciæ da-i atri, e no résta ciù nìnte, nisciunn-a traccia manco de carcasse; o no l'à de goscio e o peu colâ e ciù cùrte 20-30 cìtti, e ciù gròsse o-e pìggia co-e granfie, no goæi poténti, o e làscia càzze da l'âto in scê prie pe menisâle e poéile colâ. Da chi vegne ben ben di nómmi forèsti de l´öxello: Catalan *Trencalòs*, spagnòllo *Quebrantahuesos*, portoghéize *Quebra-ossos*.

#### Habitat e Distribuçión
Tipicaménte stançiâle, o vive in scê cadenn-e montagnôze de l'Eoröpa Meridionâle, do Nòrd Àfrica e a Sùd do Sahara, in Àzia fìn a-o Tibet e l'Himalaya. Estìnto inte Arpi da iniçio 900 e òua reintrodûto con exito poxitivo: cóbie e neui nasciûi tra o parco do Stelvio e o parco de Arpi Marittime e o Mónte Argentera confinànti co-o parco Mercantour.

#### Riproduçión
Nidifican in derûi inacescibili tra Zenâ e Frevâ; fan dôe êuve distançiæ 4-5 giórni, côvæ 55-60 giórni, che sccioìscian in primavéia, quande a néie a deslengoa, e végne a-a vìsta e carcasse de bestie mòrte in invèrno (carne fresca da dâ a-o picìn pe 7-8 giórni. Ne nasce doî, ma o primmo o fa moî de famme o segóndo, éntro 24-26 ôe, - pratica dîta "cainismo", tipica de aquile ascì.

#### Nòtte

Categorîa:Oxelli
Baxìlica de Nòstra Scignóra Asónta

A **baxìlica de Nòstra Scignóra Asónta** a l'é 'na constroçión religiôza do quartê zenéize de Séstri Ponénte, scîta in Ciàssa Francesco Baracca. A seu comunitæ de paròcchia a fa pàrte do vicaiâto de Séstri Ponénte inte l'arçidiòcexi de Zêna.

## Stöia
Tiâ sciù a partî da-o 1610 (a-i 4 d'òtôbre coménsa a constroçión, dòppo tréi ànni da-a domànda fæta da-o govèrno da Repùbrica de Zêna), a vêgne finîa into 1618 e consacrâ doî ànni dòppo, into 1620. Into 1624 l'é stæto azónto a strutûa da tôre do canpanìn. 

Into prìmmo ànno de vìtta gh'é stæto de rouxîe co-a vexìnn-a e ciù vêgia gêxa de San Gioâne Batìsta, sêde da paròcchia a partî da-o 1132: a gêxa de Nòstra Scignóra Asónta a l'é stæta prìmma elezûa a paròcchia (a-i 22 de dexénbre do 1620), desgradàndo a gêxa de San Gioâne Batìsta; a deçixón a l'é stæta dapeu invertîa, scìn a quànde, a-i 3 de frevâ do 1623, són vegnûe dôe paròcchie indipendénte. A scitoaçión de tensción a l'é anæta avànti ancón pe quàrche ànno, scìn a 'n'ùrtima resoluçión da Congregaçión do Concìlio do 15 novénbre 1631. A-i 10 d'òtôbre do 1629 a l'é stæta consacrâ da-o vésco de Brignæ Vincenzo Giovanni Spinola. 

Into 1951 o Pio XII o l'à deciarâ Baxìlica minô.

## Descriçión
L'intrâ prinçipâ da constroçión, rivòlta a tramontànn-a, a l'é pòsta inta ciàssa dedicâ a l'aviatô da Prìmma Goæra Mondiâ Francesco Baracca. A faciâ, fæta into 1932, a l'é êuvia de l'architétto Piero de Barbieri e do scurtô sestrìn Luigi Venzano. Sôvia i doî loéi da faciâ gh'é dôe stàtoe de calcestrùsso dedicæ a San Gioâne Batìsta e San Giöxeppe, méntre inta pàrte do mêzo, ciù èrta, gh'é 'n âtoriliêvo (6&nbsp;m × 5&nbsp;m) dedicòu a-a Madònna, fæto inte 'na mescciûa de brónzo e ciuménto. 

A strutûa de drénto a l'é formâ da 'na sôla navâta, co-îna larghéssa de 18&nbsp;m e 'na longhéssa de 38&nbsp;m. I fréschi, i stùcchi e-i màrmai che ne decöran o drénto són stæti fæti in ténpi despægi; tra-i outoî de êuvie ghe són i zenéixi Giulio Benso, Domenico Piola e Nicolò Barabìn, ma ànche o sestrìn Gian Stefano Rossi. 

O drénto da gêxa o l'é stæto restouròu de sti ùrtimi ténpi, con di travàggi che són duæ tréi ànni, da-o 2003 a-o 2006.

### Càscia e stàtoa da Madònna da Salûe

A stàtoa da Madònna da Salûe a l'é stæta vosciûa da-i sestrìn pe çelebrâ a fèsta do çinquantêximo aniversâio e pe poéila portâ in proçesción. A l'é 'n'êuvia do scurtô Espanet e-a l'é stæta indoâ da-o Giacomo Ciarla. Into pasòu a vegnîva espòsta sôlo in òcaxón da fèsta de l'ànno, ma dòppo a Segónda Goæra Mondiâ, a popolaçión, ch'a l'avéiva atriboîo a sarvéssa de Séstri a l'intercesción da Madònna da Salûe, a l'à deçîzo de méttila fìssa into ténpio. 

## Âtri progètti

Categorîa:Sestri Ponente
Categorîa:Gêxe de Zêna
Viegni

**Viegni** (*Vegni* in italiàn) l'è 'na frasción id Caréga, inte l'òta val Burbéia. U gh'è 6 abitanti.

## Geugrafîa
Er paìze 'd Viegni u s'tröva a 1.040m d'altitüdine e arente a-r Munte Antua (1.597m).

## Stória
Viegni l'è stó  ligó a-a Repüblica 'd Ziéna per tanti séculi. Da-r 1797 a-r 1805 l'ò fòcciu pòrte da Repüblica Lìgure, pöi fin a-r 1814 l'êa pòrte d'l'impéru napuleonicu e da-r 1815 pòrte du Regnu 'd Sardegna inta Divixón id Ziéna e inta Pruvìncia 'd Növe. Da-r 1859 u fò pòrte da Pruvìncia 'd Lisandria.

## Posti interesanti
A géza der paìze a l'è dedicò a Santa Maia Asunta e i l'àn custruìa tra l'ònnu 1624 e l'ònnu 1635.

## Ecunumîa

## Cultüa
A Viegni u s' pòrla incù a lingua lìgure inta variante 'd l'òta Val Burbèia. Anche a cüzéin-a l'è principalmènte lìgure.

## Manifestasción

## Feste e fêe
L'ültima dméinga 'd lüiu

## Siti culeghè
* vegni-valborbera.it

## Òtri prugètti

Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria
A sanfornia zeneize

**A sanfornia zeneize** a l’é ‘n’arecugéita de poêxîe do Gioanìn Cazàssa (1813-1882), outô ciù conosciûo pe-o seu diçionâio zenéize, pubricâ into 1852 e pöi inte ‘na segónda ediçión do 1863. 

## Contegnûo

Quésta arecugéita de poêxîe a pìggia o nómme da-a sanfòrnia, ‘n instruménto popolâ, chò-u mæximo Cazàssa o definìsce into seu diçionâio cómme “*scacciapensieri, strumento da fanciulli [...]*”. A çèrnia do tìtolo a métte in ciæo o tenô do contegnûo, asæ ciù cotidiàn e modèsto rispètto a-a tradiçión da poêxîa èrta, ch’a l'à cómme scìnbolo ciufîto a çìtara. L’é dónca con tùtta probabilitæ ‘n riferiménto paròdico a-a Çittara Zeneize do Gian Giacomo Cavalli, a figûa do quæ a reséunn-a do rèsto pe tùtta l’êuvia: o Cavalli o l’é o prìmmo a êse mensonòu inta prefaçión tra-i «antighi» che se són dæti a-a letiatûa zenéize, da seu produçión l’é repigiòu l'artifìçio leterâio de "vixoìn", a lê l’é inspiròu o personàggio do pescòu Ballin e a sccétta imitaçión do seu stîlo l’é scrîto o sonétto giovanîle *A Martin Piaggio*.

O vêo modéllo da poêxîa do Cazàssa o rèsta però quéllo do Martìn Piàggio, vexìn a-o quæ s’êa formòu tùtto ‘n gîo de poêti dialetâli. “O Meistro”, cómme o mæximo Cazàssa o-o ciàmma, o l’é o protagonìsta da vixón *In morte de Martin Piaggio*, dónde l’outô o l’imàgina de incontrâlo in paradîzo e de fâse mostrâ i requixîti pe êse ‘n bón poêta. 

Cómme l’outô o deciàra inta prefaçión, o librétto o l’é un «zibaldon» de «roba mediocre [...] in vario metro lirico: do serio, do bernesco e do satirico». Levòu i tèsti avertaménte polìtichi e polémichi, ghe s’atrêuva de “vixoìn” ascì, un artifìçio leterâio ch’o remónta scìn da-i ténpi do Cavalli, se no prìmma, dónde l’outô o l’imàgina de incontrâ de persónn-e de cónto za mòrte, chò-u invèstan de quàrche misción into móndo di vîvi. L’arecugéita a conpréinde ‘na prìmma pàrte de poêxîe in metri méscci e pöi dôe seçioìn destìnte de *Sunetti* e de *Epigrammi e barselette*; l’êuvia a se conclùdde co-o sonétto *A Martin Piaggio* chò-u Cazàssa o l’avéiva destéizo a sôlo dózz’ànni e co-o rispetîvo sonétto de rispòsta *A-o Sciô G. C.* scrîto da-o Piàggio.

## Âtri progètti

Categorîa:Conponiménti in lìgure
Zerlo

O **zerlo** (*Spicara smaris* - Linnaeus 1758), dîto ascì **smarìdda**, o l'é 'n pescio de l'Ordine  Eupercaria,  Famiggia Sparidae, Genere  Maena. O gh'à 'n còrpo stiggio alongòu, fæto a fórma de fûzo, de cô grîxo-argentòu, maccia de néigro retangolâre in scî fianchi, môro apisûo, bócca
òbliqua, o peu alonghîla a tùbbo, denti picìn; o vîve in banchi inte posidònie ciante d'ægoa tìpiche do Mediterànio, fóndi de sabia e de pâtàn, a 'na profonditæ da-i 15-100 metri; o se  pésca tùtto l'ànno con nàsse, ræ da pòsta se càlan verticâli con natélli e cióngi, sciàbeghe e bolentìn.  

O zerlo o nàsce femina, ma quande o sùpera i 15 cìtti o càngia sesso e-o végne masccio, o l'ariva
a-i  20 cìtti, mezûa mascima do pescio, e femine én sótta a-i 15 cìtti, l'âa dorsale do pescio a l'é
ùnica lónga in proporçioín despægia tra zóveni, grendi, mascci e femine; côa dôpónte(forcuta), o colôre o vària con l'etæ, o sèsso e-a stagión, o masccio in livrea riprodutîva, o l'à de righe òrizóntâli  de cô celestín  lóngo o còrpo, ciù a macce in sciâ testa e in scê âe specialménte l'âa dorsale, no sôlo o bòrdo ma anche pitetâ, a femina a l'à de fasce scûe verticâli da-o dòrso a-i
scianchi.

## Riproduçión e difuxón

'Na vòtta l'ànno a fémina a deponn-e de êuve, o masccio o-e difénde da-i
bolaxi (serranidi) e zigoele (labridi), fin quande sccioìscian, pöi o pèrde o colôre, o ritórna  grîxo-argentòu
e-o s'unìsce a-i âtri pesci do banco. O l'é difûzo inte l'Òcéano Atlantico Òrientâle  tra e Îzoe Canâie, o Portogàllo e o Maròcco, into Mediterànio e o Mâ Néigro, ma o l'é particolarménte
numerôzo into Tirén e o Mâ Lìgure.

## Nòtte


## Âtri progetti

Categorîa:Pisces
Categorîa:Fauna de mâ
Regioìn de l'Albanîa

E **regioìn de l'Albanîa** (*qarqe* ò *qarqet* in albanéize), de vòtte ciamæ **prefetûe** ascì (*prefektura* ò *prefekturat*), són e sudivixoìn aministratîve de prìmmo livéllo de l'Albanîa, ch'àn pigiòu o pòsto di ciù vêgi distréiti. Scìnn-a da-o 2000, gh'é 12 regioìn in Albanîa che, da-o 2015, són stæte spartîe inte 61 comùn, 373 unitæ aministratîve e 2.972 vilàggi.

## Stöia
Scìnn-a da-i ténpi da seu diciaraçión d'indipendénsa da l'inpêio òtomàn do 1912, l'Albanîa a l'à cangiòu a seu strutûa aministratîva pe bén 21 vòtte. E divixoìn de prìmmo livéllo scìnn'a-a prìmma meitæ di ànni 2000 êan i distréiti (*rrathë* ò *rrathët*), da-o nùmero, a dimensción e l'inportànsa ch'a l'é cangiâ bén bén co-o ténpo. A partî da-o 1991 gh'êa za 'na spartiçión in sce 12 regioìn.

A strutûa d'ancheu de regioìn albanéixi a l'é stæta stabilîa inta costituçión do 1998 e a l'é intrâ in vigô a-i 31 de lùggio do 2000. I vêgi distréiti són stæti abolîi do tùtto e àn lasciòu o pòsto a-i comùn urbâni (*bashki* ò *bashkitë*) e de canpàgna (*komuna* ò *komunat*), che a seu vòtta aministrâvan ciù vilàggi (*fshatra* ò *fshatrat*) spantegæ pe-e canpàgne. Sto scistêma chi o l'é stæto reformòu do 2014 e, a partî da-e eleçioìn locâli do 2015, l'é stæto spartîo e regioìn inte di comùn (*bashki* or *bashkitë*) che, a seu vòtta, són stæti spartîi inte de unitæ aministratîve (*njësi administrative* ò *njësitë administrative*) pò-u govèrno locâle.

## Lìsta de regioìn

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Albanîa
Categorîa:Sudivixoìn aministratîve
Zubgòssi

**Zubgòssi** (ciamò anche *Zebgòssi*, in italiàn: *Zebedassi*) l'é 'na frasción id Cantaluvu ch'a gh'ò 37 abitanti. A s'tröva inte l'Òta Val Burbàia a 531m d'altitüdine, int'ei cumüne 'd Cantaluvu (Cantalovvu). L'è 'n paìze 'd lingua e tradiçión-i lìguri inta Provéincia 'd Lisandria.

## Nóte


## Òtri prugètti

Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria
Emma Daumas

**Emma Daumas** (Avignon, 23 novembre 1983) a l'é unna cantante franseise.

E seu cansoin ciù conosciue son *Tu Seras*, *Si Tu Savais*, *J'Attends*, *Au Jour Le Jour*, *Figurine Humaine*, *J'suis conne*, *Les Promesses en l'air*, *Regarde nous* e *L'art des naufrages*.

A l'à comensou a seu carriera de muxica co-a seu parteçipaçion a-o concorso *Star Academy* do 2002 in Fransa.

## Discografia
### Album
* 2003 - *Le Saut De L'Ange*
* 2006 - *Effets Secondaires*
* 2008 - *Le Chemin de la maison*
* 2010 - *Acoustic*
* 2010 - *Les larmes de crocodile et autres fables*
* 2016 - *Vivante*
* 2021 - *L'art des Naufrages*
* 2024 - *Tu Seras 2024*

### Single
* 2002 - *Au jour le jour*
* 2003 - *Si tu Savais*
* 2004 - *Tu Seras*
* 2004 - *The Locomotion*
* 2004 - *Figurine Humaine* 
* 2004 - *J'Attends*
* 2005 - *S'il te plait*
* 2006 - *Regarde Nous*
* 2006 - *Club Addict*
* 2007 - *Mon Tombeur*
* 2008 - *J'suis conne*
* 2009 - *Secret Défense.*
* 2015 - *Bahia en été*
* 2016 - *Les promesses en l'air*
* 2020 - *Les jeunes filles en fleurs*
* 2021 - *L'art des naufrage*
* 2024 - *Tu Seras* (Neuva Verscion)

## Atri progetti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Muxicisti
Krasnodar

**Krasnodar** (*Краснодар* in rùscio, prononçiòu ) a l'é da çitæ da Rùscia, capolêugo e çéntro prinçipâ de l'òmònima krai. Krasnodar a se trêuva in scê zìnn-e do sciùmme Kuban, inta Rùscia do sùd, e a gh'à 'na popolaçión de 1.154.885 abitànti, ch'a mónta a 1,263 milioìn pigiàndo in conscideraçión o seu okrug. Krasnodar, inti ùrtimi dêx'ànni, a l'é stæta interesâ da 'n inportànte svilùppo a-o pónto da vegnî a dêxénn-a çitæ da Rùscia pe abitànti, a ciù grànde do çircondâio federâle do meridión e de tùtta a Rùscia do sùd.

Krasnodar a l'é stæta fondâ do 1793 cómme 'na fortéssa di Cozàcchi, ma a l'é prèsto vegnûa o çéntro di comèrci da región. A çitæ, che scìnn-a do 1920 a se ciamâva **Ekaterinodar** (*Екатеринодар* in rùscio), a l'à patîo di pezànti dànni inta Segónda Goæra Mondiâle, pe êse dónca recostroîa e mìssa a nêuvo a-a fìn da goæra. A-a giornâ d'ancheu, Krasnodar a l'é 'n inportànte çéntro econòmico pi-â Rùscia do sùd, con de grénde strutûe cómme o seu stàdio e seu ariopòrto internaçionâle.

## Giögrafîa

Immaggine:Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg|A çitæ amiâ da-o satélite
Immaggine:View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg|Panoràmma de Krasnodar
Immaggine:Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg|Âtra vìsta da çitæ


## Stöia

## Abitànti
### Persónn-e ligæ con Krasnodar
* Anna Netrebko (Krasnodar, 1971), soprâno

## Pòsti de interèsse

Immaggine:Триумфальная арка и памятник Святой Екатерине (1).jpg|A fontànn-a de Sànta Catænn-a
Immaggine:Медакадемия Краснодар Russia.JPG|O colêgio de l'Eparchîa de Krasnodar
Immaggine:Здание гостиницы централь 03.JPG|L'Hotel do Çéntro
Immaggine:Екатерина Великая. Монумент.JPG|O monuménto a-a Catænn-a II de Rùscia


## Coltûa

## Economîa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Spòrt

Immaggine:2022. Краснодар DSC 9475.jpg|O stàdio da çitæ

* CB Kuban Krasnodar

## Aministraçión
### Scìndichi de Krasnodar

### Binelàggi
A çitæ de Krasnodar a l'é binélla de quélle de:

* 
* 
* 
* 
* 

* 
* , retiòu do 2022
* 
* 

Pe de ciù, Krasnodar a gh'à de colaboraçioìn co-e çitæ de:
* 
* 
* 

## Vîe de comunicaçión

Трамвай 71-623 на улице Беляева в Набережных Челнах.jpg|Tranvài do modéllo KTM-23
ЭКОбус в Краснодаре.jpg|In òutobo ìbrido Trolza 5250 Ecobus
Trolleybuses in Krasnodar in 2007.jpg|Di fìlobi ZiU-682
Железнодорожный вокзал станции Краснодар-1.jpg|A staçión de Krasnodar-I
International terminal of Krasnodar Airport.jpg|O terminal pasagê de l'ariopòrto internaçionâle de Krasnodar


## Nòtte


## Âtri progètti

## Ligàmmi de fêua
* 

Categorîa:Ruscia
Categorîa:Çittæ d'Europa
Tel Aviv

**Tel Aviv** ( in Ebraico תל אביב , lett. “Colìnn-a da Primmaveia” ) a l'é 'na çitæ israeliann-a colocâ in sciâ còsta do Mâ Mediterraneo . Tel Aviv a l'é ascì o centro da ciù grande e ciù popolôza aria metropolitann-a de Israele, ciamâ Gush Dan (Blòcco de Dan). O l'é o prinçipâ centro econòmico de Israele .

A l'é stæta a capitâ d'Israele da-o 1948 a-o dexembre do 1949   e a l'é ancon a sêde de ciù tante ambasciæ,  percöse a proclamaçion unilaterale de Gerusalemme comme capitâ d'Israele do 1949 a l'à contravegnûo 'n mùggio de resoluçioin do Conseggio de Seguessa de Naçioin Ûnie e un nùmeo limitou de Stati gh'an e seu ambasciæ inte quella çitæ  .
## Atri progetti

## Colegamenti esterni

Categorîa:Israêle
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Bibliuteca Civica Niccolò Cuneo (Camuggi)

A **Bibliuteca Civica "Niccolò Cuneo"** (*Biblioteca Civica Niccolò Cuneo* in italian) a l'é üna bibliuteca ch'a g'ha a sö sede in tu Cumüne de Camuggi, fundà in tu 1948 e ch'a se cumpunn-e de ciü culesiuin che sun arivè cu'u tempu.

## Storia

A primma bibliuteca de Camuggi a l'é steta a "Bibliuteca Circulante", fundà in tu 1869 pe vuentè du S. Mondini, alantù u diretù de scöe elementari. Stu prugettu u l'é stetu inandiou dai stüdenti da Scöa Tecnica Cumünale che, da l'inisiu, han detu e poche sustanse che sun servie pe'e primme speize da növa istitusiun. A Bibliuteca Circulante, che in tu 1932 a l'ea arivà a 2.900 vulümmi, pe üna quarantenn-a d'anni a l'ha avüu cumme sö diretù u Davide Vignola, ch'u l'ea stetu anche diretù de scöe elementari.

Üna segunda e üna tersa dunasiun de libbri sun quelle arivè dau Niccolò Cuneo, studiuzu e scritù antifascista nasciüu a Camuggi in tu 1906 e amasou in tu campu de cuncentramentu de Gusen au 24 de marsu du 1945, e da l'Alberto Lumbroso, ün barun turineize d'urigine ebraiche e studiuzu di tempi de Napuliun, mortu in tu 1942 in ta cà du Cuneo. U l'é stetu propiu u Cuneo, pe mezu da scià Ortensia Schiaffino, a fà cumpì a vuentè de regalà a sö bibliuteca e quella du Lumbroso aa sitè de Camuggi.

L'inaugürasiun da Bibliuteca "Niccolò Cuneo", che alantù a gh'aveiva a sö sede in ta Ciassa Schiaffino, a l'é steta u 24 d'utubre du 1948, aa prezensa de auturitè de Camuggi, da pruvinsa e da famiggia du Niccolò Cuneo. U 14 de nuvembre du 1948 u Cav. Elia Cichero, ch'u l'ea u prescidente da Cumisciun da Bibliuteca, u l'ha cunsegnou au Cumüne de Camuggi a culesiun intrega da Bibliuteca Circulante, de moddu ch'a fuise missa insemme a quella da Bibliuteca Civica. A bibliuteca, mentre a l'ea cresciüa cun tanti atri vulümmi, ai 2 de zügnu du 1963 a l'ha fetu stramüu in ta sö sede d'ancö de Via Gio Bono Ferrari.

## Descrisiun
A bibliuteca a se cumpunn-e de due sale pe'i utenti, grandi e inlüminè, ciü atre due ciü picinn-e.

In ta sesiun prinsipà, averta au pübblicu tantu pe' cunsürtà i vulümmi che pe'u stüddiu, se ghe tröva de enciclupedie, de culann-e de viagiu, de sagistica de generi diferenti, de saggi de filuzufia e de rumanzi, libbri de storia de l'arte e storia generale, da Ligüria e de Camuggi, di fümetti, a culesiun didattica "Molfino" e du materiale pe stüdià e lengue. Gh'é anche ün spassiu dedicou ai figiö, da 0 a 3 anni, da 4 a 6 e finn-a 12, cun de letüe pe luiatri in te ün scitu pin de culuri e prutettu.

In te sale che sun serè au pübblicu se cunservan i papé storici e a "Sala Napuleonica". Sta chi a l'é furmà da scriti rari in scia storia du Rizurgimentu, da Rivulusiun Franseize, du primmu e du segundu imperu e de opere in te de lengue diferenti dedichè aa guera du '15-'18, cu'e anè integre di giurnali d'alua.

In ta bibliuteca, ciü che ese in spassiu dedicou au stüddiu e aa riserca, se ghe pö dumandà in prestitu libbri e, grassie au servissiu interbibliutecaiu, anche quelli de tütta a sitè metrupulitann-a de Zena.

## Notte


## Atri prugetti

## Ligammi de föa
* 
* 

Categorîa:Camuggi
Camuggi
Categorîa:Coltûa da Ligùria
Müseu Archeulogicu de Camuggi

U **Müseu Archeulogicu** o **Sala Archeulogica** **de Camuggi** (*Museo* o *Sala Archeologica di Camogli* in italian) u l'é ün müseu storicu ch'u cunserva i resti da preistoria truvè in tu teritoiu du Cumüne de Camuggi.

## Storia e descrisiun
U Müseu Archeulogicu du Cumün de Camuggi u mette in mustra üna raccolta de reperti archeulogici descuverti propiu in tu teritoiu du cumüne e, pe'u ciü, in ta zona du Castelà, tra *Rivo Giorgio* e de San Roccu. Sti arneixi sun steti truvè cu'üna campagna de scavi ch'a l'é cumensà dau 1969, purtà avanti dau *Centro Studi di Storia Camogliese* d'acordiu cu'a Suvrintendensa Archeulogica da Ligüria e cun u sustegnu de l*'Istituto di Storia della Cultura materiale*. Da sti scavi in sciu Castelà, üna rocca avansà in sciu mà cu'ün derüu de üna setantenn-a de metri, in tu cursu de sei anni l'é stetu purtou aa lüxe di tocchi de ceramica, di tocchi de pessi da tiè, de sunde da fià, di ossi de bestie e di resti de legne bruxè.

A datasiun di resti a l'é cumpreiza tra i seculi XIII e u XII primma de Cristu, tempi che ne fan üna testimuniansa impurtantiscima de primme gente che stavan in tu teritoiu de Camuggi, i Ligüri *Casmonati*. Sti resti fan pröva che gh'ea de capanne e da vitta in tu primmu sentru de Camuggi, missu in te ün scitu ciü ertu da riva du mà, cu'e sö gente che ean cuntadin e pastuì. In tu müseu u se ghe tröva üna parte de quante truvou in sciu Castelà, cu'i atri resti che sun cunservè daa Suvrintendensa pe metili insemme e restaurà.

In tu müseu se ghe mustra finn-a di tocchi de l'etè rumann-a, du II-I seculu primma de Cristu. Fra questi, u ciü impurtante a l'é üna cupetta pe l'öiu da sacrifissi, a fà pröva de l'impurtansa de Fertusu in ti traffeghi tantu pe l'Aurelia che pe'u mà. A l'ürtimu, se pö vedde ancun üna vedrinn-a dunde gh'é de ceramiche de genere e de etè diverse, truvè in sciu fundu du mà davanti a Camuggi o in te di scavi in tu sentru du paise.

Dau 2025 a sala a l'é steta missa a növu e arangià e han missu in mustra di reperti, cuscì da migliurà a vixita e l'espuzisun.

## Notte


## Atri prugetti

## Ligammi de föa
* 
* 
* 

Categorîa:Camuggi
Camuggi
Castelâ (dizanbigoaçión)

## Architetûe
* Castelâ: fortificaçión di Lìguri Antîghi

## Pòsti
* Castelâ (*Castelà*): comùn da Frànsa.
* Castelâ (*U Castelà*): comùn lìgure da provìnsa d'Inpéria.

## Vôxe corelæ
* Castellaro (dizanbigoaçión)
Murinet

**Murinet** (*Morinet* segund Bruyn Andrews, *Moulinet* en franses, *Molinetto* en italiàn) é 'na cumüna d’e Arpe Marìtime, en Fransa, dame 253 abitante.

## Geugrafìa

## Storia
### Urigine du num

### Preistoria

### Antichità

### Age megiàn

### Age mudernu

### Age cuntempuràn

## Posti d'enteressi

### Architetüre religiuse

### Architetüre sìvile

## Ecunumia

## Cültüra

## Feste e fiere

## Vie de cumünicassiàn

## Note

## Autre prugete

Categorîa:Comùn da Provénsa-Àrpi-Còsta Azùrra
Ürtima ciunba

L**'Ürtima ciunba** (scrîta ascì cumme *Ürtima ciumba,* *cimento invernale* in italiàn) a l'è ina manifestasiùn pupulâre lìgüre ch'a se tegne fra l'ürtimu periudu de l'ànnu fin ai prìmmi dî de quéllu növu. A l'è praticâ u ciǜ tantu in-ta Rivêa de Punente e a vegghe d'in annu in annu cu-u caciâse a bagnu a müggi, a sfidâ u frédu de l'invernu. A praticâla u gh'è de lungu génte d'etê despaégge, dai matetti a-i ciǜ veggi.

## Pratica
A cunsiste in-te 'n'ativitê de demùa e dunca u nu l'è da tratâ cumme 'na gara, ma ciǜ cumme in mutivu pe stâ insemme, tantu ch'u gh'è pin de asuciasiùi de vuluntariâtu che i urganizzan e pe-e iscrisiùi in-ta ciǜ parte di cazi u nu ghe vö de palanche. Dunca, caciâse a bagnu u piggia u sensu de serâ l'ànnu ch'u l'è pasòn o de festezâ quéllu ch'u vegne. 

Quelli ch'i se caccian au solitu i vegnan vestîi in custümme, cumme s'i l'andassan a-a maîna d'estê o, de otte, cun di vestîi ch'i remandan a-u Denâ. In-te quarche postu, finîa a ciunba, a chi u s'è caciòn u ghe vegne dêtu de côse da mangiâ, o da bêve, pe scadâse doppu u bagnu. 

## Stòja

U se tratieva de 'n üzansa ch'a l'è sciurtîa föa in-te l'ürtima parte du seculu pasòn, cun de mutivasiùi ch'e cangian d'in postu a l'âtru e ch'a nu l'è rivâ dapertüttu in-tu mêximu tenpu.

Ancù primma che in-ta regiùn, e primme otte che in Italia u l'è capitòn che 'na stroppa de génte a se caciasse a bagnu d'invernu u l'è stêtu a Milàn, cun sette temerari ch'i se sun caciê in-te l'êgua di Naviggi a-i 27 de zenâ du 1895. L'idea a l'êa stêta inbastîa da ün de sti-chi, ciamòn Giuseppe Cantù e a l'è stêta purtâ avanti fin a-u 1962 da-a Rari Nantes Milano.

Bezögna però spētâ a fìn da Segunda Guêra pe vegghe rivâ in-ta Rivêa üna de manifestasiùi ciǜ antighe in-te stu sensu, ch'a saieva quélla de Varazze. Sta lì a se tegne da-i ànni Sinquanta, a-u solitu a-u primmu de zenâ.

Pe' cuntru, a Savùna a primma edisiùn a s'è tegnüa a-i 3 de zenâ du 1962, in segnu de prutesta cuntru a mancâ cuncesiùn de 'na piscina a-u cuvèrtu. A tütte e mainêe in-ta sitê cu-u tenpu u s'êa persu l'interesse pe-e ciunbe, fin a che du 2005 a l'è stêta turna pruposta.

De lungu in-ti ànni Sciǜscianta u s'è inbastîu quéllu d'Arasce, fêtu u dì de San Stêva, cu-a primma edisiùn ch'a l'è du 1963, che insemme a Varazze u s'è tegnüu cun cuntinuitê.

In urigine turna diferente a l'ha avüa l'ürtima ciunba a-A Prìa, cu-a primma edisiùn ch'a l'è stêta fêta intu 1993, pe sfidâ i cêti ch'i dixevan che u Mâ Ligüre u l'êa inquinòn pé via de l'afundamentu de l'Haven a Ûtri, dui ànni primma. De sti ànni, fra l'âtru u s'è cuminsòn ascì a fà a-U Burghettu, sciǜ l'idea de Gianni Billeci. In sensu ch'u se vixina a-i mutivi da creasiùn da Ciunba da Prìa u l'è ascì quellu de Cugulettu, lucalitê tucâ ancù ciǜ da vixin da stu dizastru.

Au dì d'ancö l'inisiativa a s'è spansa ascì da âtre parte dunde primma a nu gh'êa e u gh'è adiritüa in calendâju precizu.

## Difüxùn
Diferenti i sun i pòsti dunde a se tegne sta manifestasiùn, de sutta in elencu di ciǜ cunusciǜi ch'i se tegnan in-ta Rivêa:

## Notte
;Notte a-u testu


;Notte bibliugrafiche
Gêxa (dizanbigoaçión)

* Gêxa: comunitæ de fedêli crestién
* Gêxa: architetûa religiôza crestiànn-a
* Gêxa: âtro mòddo pe ciamâ o Stâto Pontifìccio

## Vôxe corelæ
* Gêxa de Sàn Zòrzo (dizanbigoaçión)
* Gêxa di Zenéixi (dizanbigoaçión)
Tarawa-Sud

**Tarawa Sûd** (inta léngoa locâle dîta gilberteize: *Tarawa Teinainano*) a l'é a capitâ e o centro da Repûbrica de Kiribati e a l'òspita ciù che a meitæ da popolaçion de Kiribati. O centro da popolaçion de Tarawa Sûd o consciste de tûtte e izoette picìnn-e da Betio a ponente a Bonriki e Tanaea a nòrdeste, colegæ da-a stradda prinçipâ do Tarawa Sud, co-ina popolaçion de 63.439 abitanti (into 2020).

## Âtri progètti

Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Baxìn d'Arbenga

I **Baxìn** (prununsia , scritu asscì *bajin* au moddu du Gastaldi) i sun in duse tipicu da sitè d'Arbenga e du circundaȓiu. Bescoeutti prepaȓèi da di seculi, i sun ben da spartì da âtri dusi spanteghèi pe-a Ligüȓia ch'i se ghe semeïa numma che intu numme. 

A partì da-u 2022 i sun vegnüi in prudütu cu-a denuminassiùn d'urigine (De.Co.), recunussciüu da-u Cumün d'Arbenga. 
## Stoȓia

I baxìn i vegne mensunèi zà inta *Guidda Gastrunomica d'Italia* du 1931, cumme bescoeutti cun limùn candìu, canélla e ganeufeȓu. Inta mèxima guidda de sti dusi u se ne parla cumme d'ina risétta antighisscima. Secùndu a stoȓia i seȓean stèti fèti da-i fratti benedettìn pe-a primma votta fra u Seisentu e u Settesentu, pe via d'in sbaïu intu prepaȓà in âtru bescoeuttu. A dà amèntu a de atre versciui i ne vegniȓea ancù de primma, adiȓitüȓa da l'etè de méṡṡu.

U numme baxìn u ne vegne da-u dialettu d’Arbenga, e u reciamma defèti a furma ch’i gh’han sti bescoeutti, ch’a l’è cumme u stampu ch'u lascia d’in baxu picìn. A primma prudussiùn inte büteghe a remunta a-u 1933, da parte da famïa Bria, ma u pà ch'a secce stèta tramandà d'in generassiùn in generassiùn, fin a-u di d'ancoeui. 

A primma bitega de sta famïa a se truvava inta via de Medaïe d’Oȓu, fin a quande i nu l’han fètu stramüu inte quella d’aù, in frunte au munümentu. Intu 2015 i baxìn i sun stèti sernüi pe' rapreṡentà a Ligüȓia a l'Expo de Milàn de quel'annu. Inti ürtimi tempi u n'è sciurtiu fina de qualitè ciü "neuve" cumme quelle vegana o sensa glütine. Inta sò risétta uriginàle i bescoeutti i nu cuntegne ni bitiru ni e euve, ma numma che limùn, süccheȓu, faȓina, anixe, amé, lievitu e lète. 

Da-u 2022 i l’han utegnüu a Denuminassiùn Cumünàle d’Uȓigine (De.Co.), mèximu che l’articiocca spinuṡa, u spaȓegu viuȓettu, u cuniggiu de Salia e âtri prudüti tipichi. Stu ricunusscimèntu u gaȓantissce a prutessiùn e a prumussiùn da sò tipicitè, tantu che inti ürtimi tèmpi u bescoeuttu u l’è vengüu cumme ‘na specie de souvenir asscì.

### Prepaȓassiùn
A risétta üfisiàle da famïa nu se poeu savé, ma grossumoddu u se mette chi de sutta u prucedimentu pe' pruvali a fa in cà.

### Ingredienti

* 500 grammi de faȓina tipu 00
* 200 grammi de süccheȓu
* In cügià d'amé
* Ina scorsa de limùn
* In gottu de lète
* In cügiaìn de semi de anixe

U gh'è asscì chi u ghe zunṡe in cügiaìn de fenuggiu sèrvegu, pe daghe u güstu.

Pe prepaȓali u fa beṡeugnu remüsccià a faȓina cu-u süccheȓu e u lète. De doppu u se fa derlenguà u lievitu inte l'ègua ceppa e u se mette insémme cu-u restu. I se ghe mette ancù a scorsa de limùn e l'amé, impastandu tüttu. A piaxé i se ghe pone mette ancù anixe e fenuggiu. L'impastu u va spartiu inte di mügetti, a fa propiu a furma du bescoeuttu. U se mette in furnu, za scadau, a 220 graddi pe' méṡṡ'uȓa.

I baxìn i se pone cumpagnà cu-u vin: giancu, russu o marsala. Ma du restu i se cumpagna asscì cu-u té.

## Notte

## Âtri prugetti

Categorîa:Arbenga
Categorîa:Cuxìnn-a lìgure
Seiu

**Seiu** (in italiàn: *Celio*) l'é 'n paìze pcinéin inta Pruvéincia 'd Lisandria, inte l'Òta Val Burbàia

Seiu l'é 'na frasción id Cabela.
A Seiu u dialettu e a cüzéin-a i són principalmainte lìguri.

## Òtri prugètti

Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria
Somaliland

**O Somaliland**, ofiçialmente a **Repùbrica do Somaliland**, o l'é un stato reconosciüo in parte into Còrno d'Africa . O l'é colocòu in sciâ còsta sùd do Gólfo de Aden e o l'é delimitòu da- o Djibouti à nòrd-òvest, l'Etiòpia a sùd e a ponente, e a Somalia a levante. O seu teritöio revendicòu o l'à 'n'ària de 176.120  chilometri quadrati con pöcassæ 6,2 mioin de personn-e into-o 2024. A seu capitâ e a ciù grande çitæ a l'é Hargeisa. A-i 26 de dexénbre do 2025 Israele o l'é stæto o primmo e sôlo stato membro de Naçioin Ûnie a reconosce formalmente o Somaliland comme 'n stato indipendente e sovran.

Categorîa:Stâti de l'Àfrica
Hargeisa

Hargeisa (/hɑːrˈɡeɪsə/ har-GAY-sə; in lengoa sòmala: Hargeysa; in lengoa àraba: هرجيسا, trascrîto comme: Harjīsā) a l'é a capitâ e a ciù grande çitæ da Repûbrica do Somaliland, in stâto sovran in parte reconosciûo ch'o s'atreuva into Còrno d'Africa, ancon in parte conscideròu comme parte da Somalia. A l'é ascì a capitâ regionâ da region de Maroodi Jeex do Somaliland.

## Âtri progètti

## Conligaménti esterni

Categorîa:Somalia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Vergagni

**Vergagni** l'é 'na frasción ch'a fò pòrte dei cumüne 'd Mungiardéin e a s' tröva a 644 metri d'altitüdine. A Vergagni u gh'é 11 abitanti. A Vergagni u s' pòrla incù u ligure d'Untrazuvu inta variante nuvaize d'l'òta Val Burbaia.

Fö dei paìze, a 624 metri d'altitüdine, u s' tröva u santuòriu 'd l'Asunta

## Nóte


## Òtri prugètti

Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria
Diciaraçión universâle di dirìtti umâni

A **Diciaraçión universâle di dirìtti umâni** (*Universal Declaration of Human Rights* in ingléize, *UDHR* in sìgla), conosciûa cómme a **Diciaraçión universâle di dirìtti de l'òmmo** ascì, a l'é 'n documénto in scî dirìtti da persónn-a, adotòu da l'Asenblêa generâle de Naçioìn Unîe inta sò tèrsa sesción, a-i 10 de dexénbre do 1948 a Parìggi co-a risoluçión 219077A.

## Stöia

A diciaraçión a l'é o frûto de 'n'elaboraçión secolâre, ch'a parte da-i prìmmi prinçìppi étichi clàscico-eoropêi stabilîi da-a Bill of Rights e da-a diciaraçión d'indipendénsa di Stâti Unîi d'América, ma sorviatùtto da-a diciaraçión di dirìtti de l'òmmo e do çitadìn scrîta do 1789 inte l'época da Rivoluçión françéize, i quæ eleménti de fóndo (i dirìtti civîli e polìtichi de l'indivìdoo) són confluîi pe-a ciù pàrte inte sta càrta chi.

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:ONU
Categorîa:Diritto
Coppa Italia Dilettanti Liguria

A **Coppa Italia Dilettanti Liguria** a l'é o mascimo torneo de zeugo do ballon a eliminaçion diretta da Region Liguria. Inandiou do 1991-92, a squaddra ch'a guägna sta coppa a reçeive o peu zugâ a-a fase naçionale da Coppa Italia Dilettanti ascì, che a seu vòtta a garantisce a promoçion inta Serie D a-a squaddra ch'â guägna.

## Fonçionamento
I sezze club de l'Eccellensa ligure en spartii, con un critëio geografico, inte quattro gioin de quattro squaddre: a-e semifinale ghe passa e squaddre ch'àn guägnou ciaschedun de sti gioin. Ògni squaddra a zeuga træ partie de sola anâ: co-a vittöia ch'a vâ trei ponti, a patta un e a desfæta zero.

E doe semifinale en zugæ a partia sencia in sce un campo neotro, inte unna mainea pægia a-a finale.

Do 2021-22 a-a Coppa Italia de categoria gh'àn zugou 22 squaddre, spartie inte sei triangolari con de partie de sola anâ e doî accobbiamenti con partie d'anâ e de retorno. E eutto squaddre che passan sta fase zeugan a-i quarti de finale e a-e semifinale con de partie d'anâ e de retorno, mentre a finale a l'é zugâ con unna partia sencia in sce campo neotro.

## Albo d'öo

## Statistiche
### Vittöie pe squaddra

## Nòtte


## Bibliografia
* 
* 
* 

## Ligammi de feua
* 

Categorîa:Zêugo do balón in Ligùria
Categorîa:Competiçioin de ballon in Italia
Viçença

**Viçença** (*Vicensa* in véneto e *Vicenza* in italiàn) a l'é 'na çitæ e comùn do Véneto che a gh'à 109.290 abitanti (a-i 30 de novénbre do 2025).

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Provìnsa de Viçença
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Categorîa:Çittæ d'Italia
Emanuele Accame

**Emanuele Accame**, dîtu **u Giànu**, (A Prìa, 22 de mazzu du 1806 - Zéna, 9 de nuvénbre du 1890) u l'è stêtu in patrùn de barchi e ommu d'afari ligüre.

## Vitta
L'Emanuele Accame u l'è nâtu a-a Prìa, a-i 22 de mazzu du 1806, da-u Giacomo Luigi e da l'Antonia Accame, in-te in'antìga e grande famìggia ch'a n'êa vegnǜa da-u Tû e ch'a s'êa dêta a-i tràffeghi pe mâ. U s'è dedicòn fìn da zuénu a-a vitta de mâ, vegnindu in capitàn de lungu cursu sutta a di âtri patrùi, fintantu che du 1855 u l'ha fêtu San Martìn a Zéna, de moddu de truvâse ciǜ vixìn a-i sö tràffeghi mentre ch'u se indandiava a vegnî léi in patrùn. Lì u l'ha cumensòn a sö ativitê cun di bregantìn ancùn sutta a-a bandéa sarda e, dapö, u l'ha asuciòn i fìggi a-a sö inpreza, a "Emanuele Accame fu Luigi e Figli".

A cunpagnìa a l'è cresciǜa fin'a rivâ a-i vinti barchi, pe-u ciǜ di bregantìn a pâ, ciamê pe tradisiùn cumme i menbri da famìggia. Sta flotta l'êa üna de ciǜ grosse de tüttu u regnu, cun di barchi ch'i servivan u Levante e i pasavan fina i cài. Capìu e puscibilitê de növe tecniche de custrusiùn ch'i rivavan in-ti ciantê, insemme a in napulitàn u l'è stêtu u primmu patrùn de l'Italia a cumisciunâ in barcu de fêru, u *[[Caterina Accame (barcu, 1889)|Caterina Accame]]*, custruìu du 1889 da-i ciantê Ansaldo de Sestri Punénte. A-a sö mòrte u l'axéva in ciantê âtrei tréi barchi de fêru, ch'i l'êan a nave a pâ *Emanuele Accame* e i dui bregantìn a pâ, binélli, *Battinin Accame* e *Antioco Accame*.

U "sciù Manuelu" u l'ha fêtu di investiménti fina in-ta finansa, tantu ch'u l'è stêtu tra-i fundatûi du Banco Italico, che pöi u l'è vegnǜu u Banco de Italia y Río de La Plata, e a sucietê de asegüasiùn "Italia". U l'è mòrtu a Zéna a-i 9 de nuvénbre du 1890; a-a sö memòia u gh'è stêtu dedicòn ina vìa a-a Prìa, in-tu quartê de l'Ajétta, sitê dund'u l'axéva fêtu ascì de opere de bén.

## Famìggia
U sciù Manuelu u s'è maiòn cun l'Angelica Accame, ch'a gh'êa paênte in quantu fìggia du Giuseppe Accame, dîtu u Pepìn da Prìa, che du 1810 u l'axéva fêtu San Martìn in-te Löa pe cumensâ quélla ramma da famìggia, turna de patrùi. I sö tréi fìggi, u Luigi dîtu Giuseppe (1842-1920), l'Antioco (1846-1930) e u Giuseppe (1850-1897), i l'han purtòn avanti a cunpagnìa che u Giànu u l'axéva fundòn pe asuciâseli in-ti tràffeghi.

## Notte


## Bibliugrafìa
* 
* 
* 

## Âtri prugètti

## Ligammi de föa
* 

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Gente de Liguria
Accame, Emanuele
Farchi

I **farchi** én öxelli da rapinn-a diurni, difûzi in tùtti i continenti, levòu  l'artico
e l'antartico; apartégnan a-a Famìggia Falconidae (Vigors 1824), Sotofamìggia
Falconinae (Leach 1820), Génere Farco (Linnasus 1758), conpòsto da 40 Spêce 
che vàrian bén bén pe peizo e dimenscioìn. I farchi vàn da o ciù picìn, o Ghépio Americàn
(Farco Sparverius), peizo in scî 100 grammi, a-i  2 chìlli da fémina do Girfarco (Farco Rusticolus), ma tùtti àn e mæxime caraterìstiche: testa ciufîto picinn-a, éuggi de grendi dimenscioìn poxiçionæ a-i lati e avêi 'n anpio canpo vizîvo; àn 'na menbrann-a trasparénte dîta nittitante: a l'è 'na parpélla in ciù ch'a protézze e-a mantégne ùmido 
l'éuggio into xêuo e inta câccia, becco largo robùsto con in dente ch'o s'incàstra inta 
parte de sótta, naixe ariondæ con 'na bùgna ch'a protézze i polmoìn into xêuo a pìcco,
còrpo slansòu, âe lónghe apisûe, côa ciufîto lónga formâ da pénne rédene, sanpe
a granfie che sérvan pe trategnî e prede; a-i öxelli ch'àn amasòu con o becco ghe stòcan
o còllo, a diferénsa di accipitridi che l'àmasan co-e granfie.  

I farchi no  costroìscian o nîo, nidìfican in vêgi nîi de âtri öxelli, in cavitæ d'erboi, spontelli rociôzi. E fémine én ciù
grende di mascci, depón-an 4-5 êuve, incobaçión 30 giórni, i picìn réstan into nîo 
da 4 a 7 setemann-e a segóndo da spêce, o masccio o provédde a-o çibbo.

**Farchi nidificànti in Italia**

Farco Lanaio             (nomme scentifico: F.Biarmicus) 

Farco da Reginn-a      (nomme scentifico: F. Eleonorae)            

Farco  Grilâ            (nomme scentifico: F.Naumanni) 

Farco  Peregrìn (nomme scentifico: F..Peregrinus)            

Farchetto Scûo         (nomme scentifico:  F. Subbuteo)    
                                                                             
Farchetto          (nomme scentifico: F. Tinnunculus)    
   
Farchetto di Pê Rósci             (nomme scentifico: F. Vespertinus)        

**Farchi  prezénti ma no nidificànti in Italia**

Farco Sâcro            (nomme scentifico: F. Cherrug)

Farchetto di Picìn    (nomme scentifico: F. Collumbarius)    

Farco do Tacarote    (nomme scentifico: F. Peregrinoide)

## Nòtte
Categorîa:Oxelli
Näve (tipu de bärcu)

A **näve** (dita **näve armä a näve** ascì, *full-rigged ship* o *fully rigged ship* in ingleize) a l'è 'n tipu de bärcu a veĵe a tréi èrbi a veĵe quaddre, ciü u coprèssu. Scibén che a-a giurnä d'ancö u numme "näve" u l'è dövióu pe tütte e qualitè de bärchi, da-u Çinqueçentu finn-a de l'Öttuçentu u fäva de riferimentu sulu che a quelli fèti cuscì, che alantùa l'ean i ciü grossi pe purtä.

## Descriçiùn
A näve a gh'äva tréi èrbi a veĵe quaddre e, cumme u bricche, in sce l'èrbu ciü a puppa a purtäva 'na randa. De media a näve a mezüäva 55 metri de lunghessa, cu'a stassa netta ch'a l'ea de media insce-i 650 tunêi, pe rivä finn-a a-i 1.300.

Dapö u l'è rivóu de näve a ciü èrbi, finn-a a çinque, mentre 'na sö variante, da-a furma ciü zlungä perché a vegnisse ciü veluçe, a l'ea fra i cuscì diti *[[clipper]]*, bärchi che curivan tütti i anni int'ê canpaĝn̂e d'a lann-a e d'u tè da-a Cinn-a e da l'Australia pe l'Inghiltèra.

Int'a tabèlla chì sutta u gh'è u cian d'e veĵe che se pöan truvä in sce 'na näve.

## Variante

StateLibQld 1 142891 Principessa Mafalda (ship).jpg|A *Principessa Mafalda*, näve a pä
British four-masted and full-rigged ship.jpg|Cartulinn-a de 'na näve ingleize a quattru èrbi a veĵe quaddre
Potosi (1895) from RGM G14034.jpg|A *Potosi*, näve a quattru èrbi a pä
Preussen - SLV Allan C. Green H91.250-378.jpg|A *Preussen*, näve a çinque èrbi a veĵe quaddre
Melaerts AS.1984.009.002.tif|U bärcu bestia *Mercator*

De näve u l'existe ciü variante, che sun diferenti p'ou nümeru de èrbi e u genere de veĵe che portan:
* Näve a pä: ciü che i tréi èrbi a veĵe quaddre a puppa da mezann-a u gh'è u pä, u quartu èrbu ch'u munta de randa àurica.
* Näve a quattru èrbi a veĵe quaddre: inte stu cäxu u pä u gh'ha e veĵe quaddre, cumme i ätri tréi.
* Näve a quattru èrbi a pä: a gh'ha i èrbi de trinchettu, de meistra, de mezann-a e u primmu pä che sun armè a veĵe quaddre, mentre u segundu pä u gh'ha de veĵe àuriche.
* Näve a çinque èrbi a veĵe quaddre: tantu u primmu che u segundu pä gh'han de veĵe quaddre, cuscì cumme i ätri tréi èrbi.
* Bärcu bestia: u l'è 'na vìa de mezu fra a näve e a guletta, scicumme d'i tréi èrbi sulu che u primmu u l'è a veĵe quaddre, mentre de meistra e de mezann-a u porta d'e veĵe àuriche.

## Notte


## Bibliugrafìa
* 

## Ätri prugètti

Categorîa:Bàrchi