open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Castéllo Apoliêno

O **castéllo Apoliêno** (in grêgo modèrno: Κάστρο Απολίχνων, *Kástro Apolíchnon*) o l'é 'n castéllo de Scîo, tiòu sciù da-i zenéixi da Maónn-a p'avardâ o pàize de Armòlia. 

## Stöia
O castéllo Apoliêno o l'é stæto tiòu sciù da-a Maónn-a p'avardâ o pàize de Armòlia, un di vilàggi ciù gréndi da *mastichochoria*, a pàrte de l'îzoa dedicâ a-a produçión do preçiôzo màstice. Segóndo 'na teorîa comùn, ch'a vêgne da di tèsti antîghi, o castéllo o l'é stæto constrûto into 1440 pe voéi do Nichiôzo Giustiniàn Bànca, poæ de l'Andrieu, ma pe dindavèi l'é probàbile ch'o ségge stæto comiscionòu da un di fìggi de l'Ötobón Giustiniàn Cànpo into 1446. Defæti, into vêgio cazaménto da schêua de Armòlia gh'é conservòu 'n architrâve ricuperòu da l'intrâ do castéllo che, óltre a-o stémma da Repùbrica de Zêna e a quéllo da famìggia Giustiniànn-a, o l'aregórda a fondaçión do castéllo con st'inscriçión chi:

O castéllo Apoliêno o l'êa in contàtto vixîvo co-e tôre de goàrdia (dîte βίγλες, *Bígles*) lóngo a còsta de Komi, a sùd, e quélla de Lithio, a nòrd, eséndo coscì pàrte do scistêma de comunicaçión de l'îzoa. Defæti, into câxo de 'n atàcco nemîgo l'alàrme o l'êa pasòu da 'na tôre a l'âtra e de chi scìnn-a-i castélli de l'entrotæra, pe mêzo de segnâli de fùmme de giórno e de fêughi de néutte, de mòddo d'òrganizâ e diféize.

## Descriçión
O castéllo o l'é constrûto a 'n'altéssa de 220&nbsp;mêtri in sciô livéllo do mâ apénn-a a ponénte do bórgo, in çìmma a 'n brìcco ch'o dòmina in sciâ pàrte meridionâle de l'îzoa e in particolâ, in scê ciànn-e de Kalamoti e d'Armòlia e in sciâ zöna costêa da-arénte a-o vilàggio de Komi. O castéllo o l'à 'na ciànta a trapéçio/òvâle, con de dógge miâge che in di pónti se són conservæ scìnn-a-i mèrli, no tànto èrte e drûe tra 1,5 e 2&nbsp;m. L'intrâ a se trêuva vèrso nòrd e a l'é protètta da 'n bàsso bastión méntre lóngo a çénta de miâge no gh'é de tôre de diféiza mìsse in scî cànti. Sott'a-i mèrli, dotæ de luxêe, gh'é di fòsci dónde se ciantâvan i pascioìn ch'arezéivan 'na galerîa de légno, ch'a l'êa dêuviâ cómme camìn de rónda.

O drénto o l'é òcupòu da vàrri cazaménti, di quæ se pêuan ancón védde i rèsti de miâge. Tra quésti gh'êa 'na série de locâli tiæ sciù a-o redòsso da çénta de miâge, co-a càmia ciù grànde ch'a l'à 'na longhéssa de 60 pê e 'na larghéssa de 40. Gh'êa ancón dôe cistèrne e 'n recìnto fortificòu in sciô sciànco vèrso sùd, dónde se peu intrâ pasàndo sôlo da-o drénto do fórte e tiòu sciu pe 'na mêgio diféiza vèrso sùd, dónde o terén o l'é mêno açidentòu. Pe cóntra, o sciànco setentrionâle do castéllo o s'avànsa in sce 'n derûo, raxón pi-â quæ o l'êa ciù segûo.

A-a giornâ d'ancheu, se peu montâ a-o castéllo co-in fàçile sentê ch'o pàrte da-o ciàssa de l'arénte vilàggio de Armòlia, lóngo ciù ò mêno 800&nbsp;mêtri e ch'o l'atravèrsa di cànpi de oîvi e di bòschi.

## Nòtte

; Nòtte a-o tèsto


; Nòtte bibliogràfiche


## Bibliografîa

* 

## Conligaménti estèrni

* 
* 
* 

Categorîa:Scîo
Categorîa:Architetûe da Grêcia
Palàçio Giustiniàn (Scîo)

O **Palàçio Giustiniàn** o l'é 'n palàçio de Scîo, scitoòu into vêgio castéllo do capolêugo, ch'o l'é stæto tiòu sciù da-i zenéixi da Maónn-a che da chi aministrâvan i sò domìnni.

## Stöia
O palàçio Giustiniàn o l'é 'n cazaménto stòrico de Scîo, tiòu sciù tra i sécoli XIV e XV e scitoòu tra a Pòrta Magiô e a ciàssa prinçipâ da çitæ. O palàçio o l'é stæto comiscionòu da-i sòcci da Maónn-a e l'é probàbile ch'o ségge stæto a sêde do poistæ de l'îzoa.

Aroinòu da azónte e demoliçioìn inti ànni da dominaçión tùrca, o palàçio Giustiniàn o l'é stæto ristoròu tra o 1980 e o 1985 da-o Servìçio Archiològico Grêgo.

## Descriçión

O cazaménto o l'à 'na strutûa da l'aparénsa fortificâ ch'a se svilùppa in sce doî cién, ciaschedùn dotòu de 'na sôla stànsia. In sciâ faciâta vèrso nòrd gh'é 'na scainâ a l'avèrto ch'a mónta scìnn-a-e miâge da çitæ e a-a tôre de sùd-èst, óltre a 'na lögia picìnn-a ch'a s'avànsa in sciâ stràdda depoî a-o palàçio.

O drénto o l'é de gùsto gòtico, con di vòrti da-i èrchi apénn-a marcæ e spartîi inte quàttro pàrte da 'na figûa a crôxe. A-o céntro de un di vòrti s'àrve pöi 'n pertûzo quadrâto, che l'é probàbile ch'o servìsse a fâ sciortî fêua o fùmme. Pe de ciù, ste stànsie chi gh'àn 'na nòmina de gatòrbia, eséndo stæte dêuviæ da-i tùrchi into córso do coscì dîto masâcro de Scîo pe inprexonâ di òstàggi pöi apichæ inta Ciàssa Vounaki.

## Muzêo Giustiniàn
D'ancheu o palàçio o l'é dêuviòu cómme sêde de 'n muzêo, ciamòu Muzêo Giustiniàn, ch'o l'arechéugge 'na série de testimoniànse de l'época de dominaçioìn bizantìnn-a e zenéize. Tra e òpere chi conservæ gh'é de pitûe e icónn-e de l'etæ bizantìnn-a, óltre a de scultûe, ségge bizantìnn-e che zenéixi, e a âtre òpere ciù picìnn-e.

Tra i péssi de prêxo chi conservæ se pêu aregordâ e dózze pitûe bizantìnn-e do sécolo XIII che rafigûan i Profêti, in òrìgine in sciâ cópola da gêxa de *Panagia Krina* a Vavili, 'n'icónn-a de l'Arcàngiou Michê do sécolo XVIII ch'a l'arîva da-o vilàggio de Olympi e 'na série d'inscriçioìn do perîodo zenéize.

## Nòtte


## Bibliografîa

* 

## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni

* 

Categorîa:Scîo
Categorîa:Architetûe da Grêcia
Prióra

**Prióra** (*Priora* in urmeašcu, *Priöa* in arbenganeize, šcriciu *Priêua* in zeneize, *Prióla* in piemunteize, *Priola* in italian) l'è in cumüne ed 632 persôn-ne (2023) da pruvéincia ed Cuni.

## Geugrafía
U teritóriu ed Prióra u s'tröva int'l'òta vale ed Tane, in pruvéncia ed Cuni, ai cunfén cun a Ligüria e u cumprende e frasiui da Ciuötta, ed Cazori, ed Cianciósu e di Carefi; u Cumüne u s'tröva int'a lucalitoi du Burgu.

Sa lí, ch'a s'dije ascí San Dejideriu, l'è ins' aa špônda sništra ed Tane, int'ina zóna cianela versu u fôndu da valada. Pocu dišcóštu dau centru u i è a burgò di Carefi, mentre che Cazori u rešta int'ina puzisciôn ciü' òta, in s'aa cuštera ch'a divide a Vale ed Tane daa val Bórmida, versu Carisan.

E muntagne ciü' impurtanti, ch'i morchi u cunfén cun a Ligüria, i sôn Špinorda (1357&nbsp;m), u Bricu Rôncuförgiu (1251&nbsp;m) e u Monte Suta (1204&nbsp;m). Ciü' a ešt e cun in'atössa in po' ciü' basa, e trövma ascí a Cóla ed San Bartulumé (1064&nbsp;m), u Mônte Calvu (1105&nbsp;m), u Bricu de Ciumbere (1104&nbsp;m) e u Bricu da Pesa (965&nbsp;m) e pöi ancù a Cóla da Riônda (989&nbsp;m), in s'aa štrò ch'a pórta a Vetria (Carisan).

## Štoria

## Abitanti

## Pošti d'interese

## Ecunumia

## Cultüra

## Fešte e fére

## Aministrasiôn

## Cumünicasiôn

## Nòte


## Otri prugèti

Categorîa:Comûni da provinsa de Cuneo
Cremunte

**Cremunte** l'é 'na frasción id Cabela inte l'òta val Burbàia ch'a gh'ò menu 'd vinti abitanti.

## Culegamainti esterni
https://www.altavalborbera.it/home/index.php/component/content/article/cremonte?layout=edit 
## Òtri prugètti

Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria
Erfurt

**Erfurt** [pr. ˈʔɛɐ̯.fʊɐ̯t]  (nomme ofiçiâ in tedésco: Erfurt) a l'é 'na çittæ da Germania e a l'é a capitâle do Bundesland *Freistaat Thüringen* (Stato franco da Turingia). A gh'à quæxi 214.000 abitanti (2021) e asemme a Jena e Gera a l'é un di tréi céntri prinçipæ de quello Land.

## Colegaménti estèrni

Categorîa:Çitæ da Germània
Làpide di fræ Scimonétta e Perçivàlle Lercâ

A **làpide di fræ Scimonétta e Perçivàlle Lercâ** a l'é 'na làpide do 1259, conservâ a Zêna into Muzêo de Sant'Agostìn, ch'a contêgne 'na frâze scrîta in léngoa lìgure.

## Stöia
A làpide a l'é stæta realizâ pe-i fræ Scimonétta e Perçivàlle, chi fâvan pàrte da famìggia de lignêua di Lercæ, sùbito dòppo a sò mòrte, avegnûa a-i 15 d'agósto do 1259, fòscia pe pèsta.

Co-o pasâ di sécoli l'òpera a l'êa però scentâ, con l'interaménto de l'antîgo canposànto medievâle e de l'Uspiâ de Sàn Zâne, p'êse tórna descrovîa a-i 7 de lùggio do 1873, into córso de çèrti travàggi a-o cazaménto da Coménda. In particolâ, a làpide a l'é stæta trovâ da-arénte a-e miâge da gêxa, dónde ancheu gh'é l'intrâ méntre into pasòu gh'êa a tribùnn-a e, de derê, o sepórto di Cavagêi.

## Descriçión
L'òpera a l'é 'na làpide da sepórto picìnn-a, realizâ in màrmo e da-o gùsto fìn e asæ particolâ, tìpico de l'época ma no da tipologîa in questión. Gh'é defæti 'na mescciûa di travàggi de vàrri artixén, co-i insèrti de metàlli azónti da 'n fràvego, a bâze ch'a l'é stæta preparâ da 'n lapicîda e o tèsto ch'a l'é stæto incîzo e riquadròu da 'n scultô, probabilménte sott'a-a detatûa de 'n epigrafìsta. A-o sò céntro a làpide a gh'à 'na plàcca de brónzo ch'a rafigûa o profî de 'na gêxa, drénto a-a quæ gh'é raprezentâ a Madònna co-o Banbìn e i doî fræ inzenogiæ chi prêgan. 

L'inscriçión mæxima, scrîta a létia rósse e néigre, a l'é de gràn interèsse zaché, óltra a-a prìmma pàrte in latìn, inte l'ùrtima rîga gh'é 'na frâze in ciæo vorgâ zenéize. Defæti, pasâ l'introduçión latìnn-a ch'a ne pàrla de l'identitæ di sepórti e da sò dæta de mórte, into dìstico a-a fìn do tèsto, formòu da doî vèrsci senâri in rìmma baxâ, i doî fræ se rivòlzan a quéllo ch'o lézze co-în'ezortaçión in vorgâ. Inte sta frâze chi gh'é 'n apéllo fæto idealménte da-i mórti a-i vîvi, co-a particolaritæ chi-â domànda de piêtæ a mànca do tùtto de ògni reciàmmo a-o destìn finâle, bén bén comùn inte âtre inscriçioìn de l'época. L'ûzo do vorgâ o scinbolézza 'na necescitæ d'inmediatéssa e o l'é in fórte contràsto co-a fórmula sùbito prìmma, co-a çèrnia da léngoa de tùtti i giórni ch'a l'é ségno de l'afabilitæ atriboîa a-o vorgâ, dêuviòu pe 'na precîza interpretaçión stilìstica.

## Tèsto

## Nòtte


## Bibliografîa
* 
* 
* 
* 

## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 
* 

Categorîa:Conponiménti in lìgure
Giuseppe Da Prato

**Giuseppe Da Prato** (Spézza, 23 de Lùggio do 1936 - 5 d'Òtôbre do 2023), matemàtico, o l'é nasciûo a Spézza a-i 23 de Lùggio do 1936. O l'à fæto o Licêo Scentìfico a Rómma e dòppo o s'é laoreòu in Fìxica into 1960 a l'Universcitæ de Rómma “La Sapienza”, con 110 e löde.

## Vìtta
Borscìsta inti Laboratöi Naçionâli de Frascâti, da-o 1961 a-o 1963. Profesô Incaregòu e dòppo ascisténte de Anàlixi Matemàtica inte l'Universcitæ de Pîza da-o 1963. Vincitô de 'n concórso pi-â càtedra in Anàlixi Matemàtica inte l'Universcitæ de Rómma La Sapienza into 1968. Trasferîo a Trénto into 1967 e dòppo a-a Schêua Superiôre de Pîza da-o 1979 a-o 2009.

Dòppo e prìmme riçèrche in Fìxica, o s'é dedicòu a l'Anàlixi Matemàtica e a-o Càlcolo de Probabilitæ. I sò travàggi rigoàrdan e-Equaçioìn a-e Derivæ Parçiâli, ségge determinìstche che stocàstiche, ségge in dimensción finîa che in dimensción infinîa (equaçioìn co-in nùmero infinîo de variàbili) e o Contròllo Stocàstico.

O l'à aplicòu i sò éxiti a vàrie equaçioìn da Fìxica Matemàtica, cómme e-Equaçioìn do Burgers, do Cain Hilliard e do Navier-Stockes in dôe ò træ dimenscioìn.

In sce sti argoménti o l'à publicòu éutto monografîe, de quæ quàttro in colaboraçión e ciù de quatroçénto travàggi in sce revìste internaçionâli. O l'é aotô de 'na monografîa (in colaboraçión) in sciâ *Teorîa di Contròlli* e de træ monografîe (in colaboraçión) in scê *Equaçioìn Diferençiâli Stocàstiche* e in scê *Equaçioìn do Kolmogorov in dimensción infinîa*. E sò publicaçioìn ciù avoxæ són: *Stochastic Equations in Infinite Dimensions*, 1992 (co-o Jerzy Zabezyk) e *Rapresentation and Control of Infinite Dimensional Systems*, 1993 (con l’Alain Bensoussan, ò Michel C. Delfour e o Sanjoy K.Mitter).

O l'é stæto invitòu a mostrâ i sò éxiti in bén bén de convêgni.

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Biografìe
Da Prato, Giuseppe
Vigpounsu

**Vigpóunsu** l'é 'na frasción id Dernize inte l'òta val Burbàia ch'u gh'ò 63 abitanti. L'è 'n paìze 'd lingua e tradisión-i lìguri.

## Nóte


## Òtri prugètti

Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria
Pro Recco

A **Pro Recco Waterpolo 1913**, conosciûa ciù senpliceménte cómme **Pro Recco**, a l'é inn-a socjetæ de balanêuo de Recco, fondâ inte l'estæ do 1913 co-o nómme de *Rari Nantes Enotria*, e a l'é a-a giornâ d'anchêu a squàddra ciù titolâ a-o mondo inte sto spòrt chi.

Da-o 2016 o prescidente o l'é Maurizio Felugo, mentre da-o 2021 l'alenatô o l'é Sandro Sukno. A Pro Recco a zêuga e partîe interne inta Piscinn-a Pónta Sant'Anna de Recco.

A l'é a squaddra da çitæ de Recco, e a zêuga inta Serie A1 da-o 1953, anno quand'a l'é stæta promòssa da-a Serie B.

Inta sêu stöia a l'ha guâgnòu 34 scudétti (o prìmmo into 1959, l'ùrtimo into 2022), 17 Coppe Italia, 10 Coppe di Canpioîn e 8 Supercoppe Eoropee, fra l'âtro a l'é l'ùnica squaddra italiann-a a avéi guâgnòu o grande slam (Canpionòu, Coppa Italia, Coppa di Canpioîn, Supercoppa Eoropea). Sto tragoardo chi o l'é stæto razonto inte stagioîn 2006-07, 2007-08 e 2011-12.

## Nòtte

## Âtri progétti
Vesoul

**Vesoul** (prononçiòu  ò ) o l'é 'n comùn françéize de 14.866 abitànti ch'o se trêuva into dipartiménto de l'Haute-Saône, do quæ o l'é o capolêugo.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze
* Gêxa de Sàn Zòrzo
* Ténpio protestànte de Vesoul
* Scinagöga de Vesoul
* Convénto de Órsolìnn-e, d'ancheu sêde do muzêo Georges-Garret
* Colêgio de Marteroy, d'ancheu dêuviòu cómme schêua

### Architetûe civîli
* Hôtel de Magnoncourt
* Hôtel de Mongenet
* Hôtel Baressols
* Hôtel Lyautey de Genevreuille
* Hôtel Pétremand
* Hôtel Simon Renard
* Hôtel Thomassin
* Câza Ébaudy de Rochetaillé
* Palàçio de giustìçia de Vesoul

## Economîa

## Coltûa

### Persónn-e ligæ a Vesoul
* Jean-Léon Gérôme (Vesoul, 1824 - Parìggi, 1904): pitô e scurtô.
* Édouard Belin (Vesoul, 1876 - Territet, 1963): inzegnê, inventô do belinògrafo.
* Edwige Feuillère (Vesoul, 1907 - Boulogne-Billancourt, 1998): atôa.

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

### Stràdde
A çitæ de Vesoul a l'é servîa da-e stràdde naçionâli 19 e 57; pe de ciù gh'é o progètto pi-â realizaçión de 'n'outostràdda ch'a pasiâ pe de chi, a A339.

### Ferovîe e traspòrti pùblichi
A staçión de Vesoul a l'é conligâ da trêni che vàn da Parìggi scìnn-a-e çitæ de Mulhouse ò de Belfort, co-o servìçio ch'o l'é efetoòu da-e conpagnîe TER Grand Est e TER Bourgogne-Franche-Comté.

### Ariopòrti
Vesoul a l'é servîa da l'ariopòrto picìn de Vesoul-Frotey (còdice ICAO "LFQW"), scitoòu a nòrd-èst da çitæ.

## Aministraçión
### Cantoìn
O teritöio do comùn de Vesoul o l'é spartîo, da-o 2014, inti doî cantoìn elencæ chi de sótta:

* Vesoul-1: o conprénde a pàrte de ponénte da çitæ e âtri 11 comùn.
* Vesoul-2: o conprénde a pàrte de levànte da çitæ e âtri 12 comùn.

### Binelàggi
* 

## Nòtte


## Galerîa d'inmàgine

Clos des Capucins, Vesoul.jpg|Vesoul inte l'ànno 1615
Vesoul - église Saint-Georges - vue générale.jpg|A gêxa de Sàn Zòrzo
Mairie de Vesoul - Chapelle.jpg|O Palàçio do Comùn
Place du Palais, Vesoul.jpg|A Ciàssa do Palàçio, into céntro stòrico
Gare de Vesoul 3.jpg|A staçión de Vesoul
HB-OCI Piper L4 1944.jpg|L'ariopòrto


## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Borgéugna-Frànca Contêa
Categorîa:Comùn da Frànsa
Categorîa:Çitæ da Frànsa
Castéllo de Cardamìlla

O **castéllo de Cardamìlla** (in grêgo modèrno: Κάστρο Καρδαμύλων, *Kástro Kardamýlou*), dîto **castéllo da vêgia scignôa** (Κάστρο Γριάς, *Kástro Griás*) ascì, o l'é 'n castéllo de Scîo, tiòu sciù da-i zenéixi da Maónn-a p'avardâ o pàize de Cardamìlla.

## Stöia
O castéllo o l'é stæto tiòu sciù da-a Maónn-a p'avardâ o pàize de Cardamìlla, o vilàggio ciù inportànte da pàrte de nòrd-èst l'îzoa. A ògni mòddo, l'é probàbile che quésto scîto o foîse za praticòu inte l'antighitæ, cómme testimoniòu da 'na miâgia de l'etæ elenìstica ch'a l'é stæta descrovîa inta zöna.

Into 1912, co-a canpàgna grêga cóntra i tùrchi pi-â conquìsta de l'îzoa, a popolaçión da región a s'êa inrocâ pròpio tra o Mónte Grîa, sàiva a dî o brìcco dónde gh'é o castéllo, e o valón ciù a sùd, dîto valàdda de Colalâ. Pe sta raxón chi, inta región se pêuan ancón védde i rèsti de miâge e de fortificaçioìn tiæ sciù da-i ribèlli inte quéllo perîodo.

O nomiâgio co-o quæ o l'é ciù conosciûo o castéllo, sàiva a dî *Gria*, "vêgia scignôa", o vegniéiva pi-â tradiçión do pòsto da 'na vêgia abitànte de Cardamìlla che, pe scapâ da 'n atàcco di pirâti, a s'êa aranpinâ scìnn-a-a pónta da ròcca.

## Descriçión
O castéllo de Cardamìlla o se trêuva inta pàrte de nòrd-èst de l'îzoa de Scîo, apénn-a a sùd do pàize co-o mæximo nómme e in çìmma a-o coscì dîto Mónte Grîa (âto 449&nbsp;m). A strutûa a l'é in sce unn-a de estremitæ do ciàn in sciâ vètta do Mónte Grîa e, pe sta raxón chi, pe tréi sciànchi a s'avànsa in sce 'n gràn derûo. L'ùrtimo sciànco o l'é stæto pe cóntra fortificòu co-a miâgia do castéllo, ch'a lîga e dôe tôre ch'o fórman. A tôre de levànte a gh'à 'n profî a semiçèrcio, co-a drîta miâgia de drénto ch'a l'é formâ da-a continoaçión de quélla prinçipâ, méntre quélla de ponénte a gh'à 'na fórma riónda.

Segóndo a tradiçión do pòsto, da-a tôre de ponénte gh'êa 'n tùnel ch'o chinâva scìnn-a-o pósso de Colalâ (Κουλαλά, *Kulalà*), scitoòu quàrche çentanâ de mêtri ciù a sùd e ancón vixìbile a-a giornâ d'ancheu, ch'o doviéiva servî cómme segûa vivàgna d'ægoa pi-â guarnixón do castéllo. A-a fortéssa se ghe peu ancón montâ pasàndo pe l'antîga muatêa, ch'a l'é stæta mìssa a nêuvo cómme sentê panoràmico.

## Nòtte


## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 
* 

Categorîa:Scîo
Categorîa:Architetûe da Grêcia
Auguste Honoré Charlois

L**'Auguste Honoré Charlois** (La Cadière-d'Azur, 26 de novénbre do 1864 - Nìssa, 26 de màrso do 1910) o l'é stæto 'n astrònomo françéize, aregordòu sorviatùtto pi-â descovèrta de 99 asteròidi tra o 1887 e o 1904, intànto ch'o travagiâva a l'òservatöio astronòmico de Nìssa.

## Vìtta
L'Auguste Honoré Charlois o l'é nasciûo a La Cadière-d'Azur, 'n pàize into dipartiménto do Vâo. A prìmmo còrpo celèste de lê identificòu o l'é stæto 267 Tirza inte l'ànno 1887 méntre, into 1898, o l'à individoòu l'asteròide 433 Eros a mæxima néutte do Gustav Witt, che però o l'à fæto ciù fîto do Charlois a diciarâ a sò descovèrta.

O Charlois o l'à comensòu o sò travàggio a l'época do rilevaménto vixîvo di pianêti picìn ma, into 1891, o Max Wolf o l'àiva inandiòu a pràtica de l'astrofotografîa, ch'a l'à bén bén agiutòu i astrònomi inta descovèrta di nêuvi asteròidi. Quésta inovaçión a l'à permìsso a-o Wolf, a-o Charlois e a-i âtri studiôxi d'atrovâ tànti asteròidi che prìmma, co-o rilevaménto vixîvo, no s'ariêscîva a discèrne. Inte l'ànno 1899 o l'à goâgnòu o prémio Jules Janssen, o ciù èrto riconosciménto da *[[Société astronomique de France]]*, e, into 1889, o prémio Valz de l*'[[Académia françéize de Scénse|Académie des sciences]]* françéize pò-u sò travàggio into càlcolo de òrbite de numerôxi asteròidi.

A l'etæ de 45 ànni o Charlois o l'é stæto masòu da-o fræ da sò prìmma mogê, ch'o no l'êa d'acòrdio co-o nêuvo maiézzo de l'astrònomo. L'ecs-cugnòu o l'é coscì finîo a-i travàggi forsæ a vìtta inta Nêuva Caledònia, méntre l'Auguste o l'é stæto interòu into çimitêio do sò pàize, La Cadière d'Azur, e a lê o l'é stæto dedicòu l'asteròide 1510 Charlois, descovèrto da l'André Patry into 1939, a Nìssa.

## Descovèrte
L'Auguste Honoré Charlois o l'à descrovîo i 99 asteròidi inta lìsta chi de sótta:

## Nòtte


## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 

Categorîa:Biografìe
Charlois, Auguste Honoré
356 Liguria

**Ligùria** (***356 Liguria*** segóndo a denominaçión ofiçiâ, a l'inprinçìpio dîto ***1893 G***) o l'é 'n asteròide do Scistêma Solâre ch'o s'atrêuva inta fàscia prinçipâ. O l'é 'n asteròide do coscì dîto tîpo C, o ciù comùn.

## Stöia de òservaçioìn
*356 Liguria* o l'é 'n asteròide de grànde dimensción ch'o l'é stæto descrovîo a-i 21 de zenâ do 1893 da l'Auguste Honoré Charlois, inte l'òservatöio de Nìssa. O l'é unn-a de sètte descovèrte do Charlois a êse stæta nominâ da l'Astronomisches Rechen-Institut (Institûto de Càlcolo Astronòmico), ch'o l'à dónca decîzo de dâghe o nómme da tæra di Lìguri.

De òservaçioìn râdar de Ligùria a-e ónde de 13&nbsp;m, fæte tra o 1980 e o 1985 da l'òservatöio de Arecibo, n'àn dæto 'na stìmma de sò dimenscioìn a 155&nbsp;km de diàmetro.

Da-o 1991, gh'é stæto di rilevaménti co-o scistêma de l'òcultaçión stelâre pe 'n totâle de sêi vòtte. Tùtti sti rilevaménti chi, fêua che un, són stæti de òcultaçioìn do tîpo a còrda séncia. Into 2006, gh'é stæto 'n'òservaçión a còrda dóggia ch'a l'à permìsso de stimâ o diàmetro a 126,6 +/-8,3&nbsp;km.

## Caraterìstiche

## Nòtte


## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 
* 

Categorîa:Asteròidi
Andrea Zanini

L**'Andrea Zanini** (Zêna, ...), dîto "Zanna", o l'é 'n cantànte lìgure do génere *[[technical death metal]]* e *[[thrash metal]]* che, co-o progètto de *Barche a torsio*, o cànta in zenéize ascì.

## Vìtta
O Zanna, ch'o stâ a Récco, a-o coménso o l'é conosciûo sorviatùtto pi-â sò ativitæ co-i *[[Sadist]]*, in grùppo zenéize de *[[death metal]]*, do quæ o n'é stæto a vôxe pe tréi ànni, inclûzo o moménto da publicaçión do sò àlbon ciù avoxòu, o *[[Tribe (Sadist)|Tribe]]*. Inte st'àlbon chi a vôxe do Zanna, de sòlito da-i toìn tìpichi do *[[Growl (mûxica)|death and Growl style]]*, a l'é bén èrta e tòsto âgra ma, a-o mæximo ténpo, fòrte e sgranfignànte.

O cantànte, ch'o l'êa intròu inti *Sadist* do 1993, into 1996 o l'à lasciòu o grùppo aprêuvo a di contràsti tra i sò ménbri e, pe sta raxón chi, o s'é mìsso tórna a cantâ sôlo into 2002 co-i *[[Raza de Odio]]*. Quésto grùppo o l'é pe cóntra de gùsto *[[Trash metal|trash]]*/*[[folk metal]]*, con de grénde infloénse latìnn-e, tànto chò-u Zanna o l'à dovûo cangiâ o sò stîle de cànto, ciù scûo e *growl*, e o sò *look* ascì. L'ativitæ co-i *Raza de Odio* a l'é andæta avànti scìnn'a-o 2011 quànde, in sciâ fìn, o grùppo o s'é desfòu.

Into 2005 o Zanini o l'à inandiòu, cómme progètto acùstico paralêlo, e *Barche a torsio*, doétto de dónde o l'é conosciûo co-o nomiâgio de "Tòrsio" e co-o quæ, in ativitæ ancón a-a giornâ d'ancheu, o cànta i sò péssi tùtti in zenéize in gîo pi-â Ligùria. Insémme a-o Tòrsio inte sto grùppo chi gh'é ànche o Francesco Campanelli de Camóggi, dîto o "Giàscio", sunòu da chitâra che a l'inprinçìpio o l'êa inti *Raza de Odio* lê ascì.

## Discografîa
### ''Sadist''
;Àlbon in stùdio
* *Tribe,* 1996

### ''Raza de Odio''
; Àlbon in stùdio
* *La Nueva Alarma,* 2004

;Dêmo
* *Raza de Odio,* 2002

;Chinòlle sonöre
* *Claang The game*

### ''Barche a torsio''
* *Barche a Torsio (Un)*, 2006, cón drénto:
***Tutto a posto*
***Sci o so mi ascì*
***Ciû studiæ*
***Dolore*
***Aggotta*
***Raptus marotto*
***Samba da bagascia*
***Resacca/dormia*
***Cordless*
***Barche a Torsio*
***Ortolano Satanico*
**E dui!*, 2008, o contêgne:
***Quartu Jam*
***Ti Amo*
***Mi se penso che poi*
***Stettin*
***Dimme comme mai*
***De domenega*
***Dormi piccin*
***Vôggio quaetâ*
***L'urtima peia*
***Caccia ai rûmeni*
***Vladimiro di Carpazi*
**Trei*, 2010, ch'o gh'à:
***Coose?!?*
***Manco in Africa*
***Orero*
***Bara*
***Deixa comigu*
***Legna*
***Brûtta Troia*
***Tignoso*
***Valentinn-a a Pisana*
***Dischi volanti*
***Manco in Africa (da careghi)*
***Mitra (canzon a ufo)*
**Quattro*, 2013, cón:
***Sei e quaranta*
***Luigin*
***Cioccoeûia*
***Ciripitoni*
***Mollo*
***Simpatico*
***Ti*
***Raggia de vîve*
***Natale*
***Batto ô belin*
* *Ca Do Segnu*, 2015
**Graffiti Fixici*, 2017
* *A Canson A L'é Sempre A Maëxima* (dóggio da-o vîvo, sôlo in vinîle), 2019
* *Presensa*, 2021

## Nòtte


## Conligaménti estèrni
* 
* 
* 
* 

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Gente de Liguria
Zanini, Andrea
Maria Terrile Vietz

A **Maria Terrile Vietz** (Zêna, 27 de zenâ do 1926 - Zêna, 29 de frevâ do 2016) a l'é stæta 'n'atôa de tiâtro e scritôa lìgure. Sorvenominâ "a regìnn-a", a l'é stæta a figurànte ciù avoxâ do tiâtro in zenéize da segónda meitæ do Nêuveçénto.

## Vìtta
A Maria Terrile Vietz a l'é nasciûa into 1926 a Sàn Pê d'Ænn-a, pròpio inte l'ànno da sopresción de quéllo comùn aprêuvo a-a creaçión da coscì dîta Grànde Zêna. A l'à comensòu a sò ativitæ tiatrâle into dòppo goæra sott'a-a goìdda de l'Emilio del Maestro ma, in particolâ, l'é stæto a colaboraçión co-o Vito Elio Petrucci e o sodalìçio artìstico con lê a dâghe ciù nominâta e popolaritæ.

A Vietz a l'é stæta a protagonìsta de ciù de vìnti òpie tiatrâli, sorviatùtto de comédie, e into méntre a fâva da divulgaçión colturâle in sciâ Rai e pe Telegenova, fàndo a condutôa pe quàrche ànno de 'n progràmma da demôa e informaçión ascì. Pi-â sò ativitæ d'atôa a l'à goâgnòu bén bén de prémmi tiatrâli e colturâli, cómme o *Prémmio Regionâle Lìgure*, o *Prémmio Naçionâle Tiatrâle R. Mazzi*, o *Prémmio De Martini* e o *Melvin Jones Fellow* a-a cariêra pò-u sò inpégno inta difuxón da léngoa lìgure. Pe quatorz'ànni a l'à avûo a càrega de viceprescidénte de l'asociaçión ''A Compagna'', dond'a l'é stæta a prìmma dònna a crovî de càreghe de govèrno.

Inte l'ànno 2003 a l'à fondòu 'n'asociaçión dedicâ a-o Petrucci, ch'a l'àiva a sò sède inta Bibliotêca Lercâ de Vìlla Inperiâle, con l'òbietîvo de mostrâ e d'avardâ o zenéize. Into 2007 a l'êa candidâ a-o conséggio comunâle de Zêna, inte lìste do MIL. Tra o 2008 e o 2011 a l'à travagiòu co-o cîne ascì, pe-i doî capìtoli de comédie de *[[Capitàn Baxaicò]]* sott'a-a direçión do Massimo Morini.

Into 2012, con l'Erga Edizioni, a l'à publicòu o lìbbro *Fregogge de pan pöso*, quàddro d'época e coltûa ligùstica, e l'ànno dòppo o *Matrimonio di Guerra*, dónd'a pàrla sorviatùtto da vìtta tra a segónda goæra mondiâle e o dòppo goæra. A sò ùrtima òpia a l'é stæta a registraçión, co-o Piero Campodonico, de l'Enéide in zenéize, fæta in sciâ bâze da traduçión do 1895 do Nicolìn Baçigalô e publicâ in dvd.

A Maria Terrile Vietz a l'é mancâ a Zêna into frevâ do 2016, o méize dòppo ch'a l'àiva conpîo nêuvant'ànni. Pe sta raxón chi, into méize d'òtôbre de quéllo ànno a l'é stæta aregordâ co-in spetàcolo e 'na móstra de fotografîe a-o Tiâtro Caignàn, co-a partecipaçión do Luca Bizzarri.

## Òpie
* 
* 
* 

## Nòtte


## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Gente de Liguria
Terrile Vietz, Maria
Terrile Vietz, Maria
Avezzano

**Avezzano** (azeneizòu in **Avesàn**, *Avezzane* into parlâ do pòsto, prononçiòu ) o l'é 'n comùn inta provìnsa de L'Àgogia, in Abrùsso.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Provinsa de L'Àgogia
Categorîa:Çittæ d'Italia
Spider-Man

**Spider-Man**, ò **Òmmo-Âgno**, o l'é |n supereröe di fumétti americhén publicæ da-a Marvel Comics. O l'é stæto creòu da-o Stan Lee e da-o Steve Ditko, fàndo a sò prìmma apariçión into fumétto-antologîa *[[Amazing Fantasy]]* #15, inte l'agósto do 1962. Da quéllo moménto, l'Òmmo-Âgno o l'é stæto o protagonìsta no sôlo de fumétti ma de série televixîve, pelìcole, videozêughi, romànzi e comédie ascì.

## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 

Categorîa:Cine
Hulk

L**'Hulk** o l'é 'n supereröe di fumétti americhén publicæ da-a Marvel Comics. O l'é stæto creòu da-o Stan Lee e da-o Jack Kirby fàndo a sò prìmma apariçión into prìmmo nùmero do fumétto *[[The Incredible Hulk (fumétto)|The Incredible Hulk]]* do màzzo do 1962. Inte sò conpàrse o personàggio, ch'o l'à 'n destùrbo disociatîvo de l'identitæ (DID), o l'é raprezentòu sorviatùtto da-i sò doî *alter-ego* Hulk, 'n umanòide da-a pélle vèrde, inpersonîo e travèrso, ch'o l'à 'na fòrsa sénsa lìmiti, e o dotô **Robert Bruce Banner**, in fìxico da-a figûa menûa, pöco socêvole e discrêta, che de sòlito no gh'àn de boìn rapòrti fra de lô.

Pî-a sò espoxiçión a di ràggi gàmma méntre o l'êa aprêuvo a sarvâ a vìtta do Rick Jones da-o sccéuppo de 'na bónba sperimentâle, o Banner o se peu trasformâ inte l'Hulk tùtte e vòtte ch'o patìsce do strèss emotîvo, cóntra a sò voentæ ascì. Sta trasformaçión chi de sòlito a pòrta a di scceupoìn de fótta distrutîvi ò a de lòtte che vàn a conplicâ a vìtta normâle do Banner. O livéllo de fòrsa de Hulk o l'é de sòlito raprezentòu de lóngo ciù èrto tànto ciù o personàggio o l'é aragiòu. Inta ciù pàrte di câxi raprezentòu cómme 'n personàggio furiôzo, gh'é de stöie dónde l'Hulk o pìggia de âtre fórme ascì, cómme prezénpio 'na fòrsa distrutîva sénsa de çervéllo (*War*), in goerezê aspèrto (*World-Breaker*), in protetô ch'o se detèsta (o *Devil/Immortal*), 'n âtro scensòu da-a tèsta fìnn-a (*Doc Green*) ò 'n gangster (*Joe Fixit*).

## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 

Categorîa:Cine
Vurpòia

**Vurpòia** (in italiàn: *Volpara*) l'é 'na frasción ch'a fò parte dei cumüne d' Arbea. A s'tröva inta Provéincia 'd Lisandria, inte l'Òta Val Burbàia. A Vurpòia u gh'é 26 abitanti. U gh'é 'n muzeu d'l'arte cuntadeìn-a pìn d'atresatüe agrìcule, vestìi e oggetti 'd 'na vótta ch'i s'drubàiva in cò. Csì lì u s' pòrla incù u ligure inta variante nuvaize da Val Burbàia.

## Culegamàinti esterni
* 

Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria
0185

O **0185** o l'é 'n prefìsso telefònico italiàn ch'o corispónde a-o distréito de Rapàllo, inclûzo into conpartiménto de Zêna.

Sto distréito chi o confìnn-a a ponénte con quéllo de Zêna (010), a nòrd con quéllo de Piaxénsa (0523) e a levànte con quélli de Fornêuvo do Tâ (0525) e da Spézza (0187).

## Comùn e àrie locâli
Into distréito de Rapàllo se trêuvan e træ àrie locâli de Ciâvai (ch'a l'inclùdde i ecs setoî de Ciâvai e de Séstri Levànte), de Rapàllo e de Récco (ch'a l'inclùdde i ecs setoî de Aósci, de Récco e de Rezoâgi).

O distréito o conprénde 33 comùn, tùtti inta çitæ metropolitànn-a de Zêna:
* Aósci
* Avêgno
* Borzonàsca
* Camóggi
* Caràsco
* Casàrsa
* Castigión
* Ciâvai
* Cicàgna
* Coêgia
* Cogórno
* Lavàgna
* Léivi
* Lòrsega
* Lumàrso
* Mezànego
* Mocònexi
* Monêgia
* Né
* Neión
* O Favâ
* Oê
* Pòrtofìn
* Rapàllo
* Récco
* Rezoâgi
* Sàn Conbàn
* Sàn Stê
* Sànta Margàita
* Séstri Levànte
* Söi
* Tribéugna
* Zoâgi

## Nòtte


## Vôxe corelæ
* 010 (Zêna)
* 0184 (Sanrémmo)
* 0183 (Inpêia)
* 0182 (Arbénga)
* 019 (Sànn-a)
* 0187 (A Spézza)

Categorîa:Prefìsci telefònichi
Lewis Hamilton

**Carl Davidson Larbalestier Lewis Hamilton** (Stevenage, Hertfordshire; 7 de zenâ 1985) o l'é 'n pilota britànnico de automobilismo. Inta Formula 1 da-o 2007, o l'é stæto pilota da squaddra McLaren, con quélla o l'è stæto campion into 2008 e sottocampion into 2007. Into 2013 o l'é diventou 'n pilota da Mercedes, risultando campion inti anni 2014, 2015, 2017, 2018, 2019, 2020, arivando a 7 titoli mondiali comme Michael Schumacher, e sottocampion into 2016 e 2021. O l'é ariëscio ascì a goagnä ciù de 103 vittöie inti Gran Premi inta seu carriera da Formula 1, superando into 2020 o record de vittöie inta stöia da competiçion.

## Nòtte


## Ätri progetti

Categorîa:Biografìe
Invaxon rüscia de l'Ucraìnn-a

O 24 de frevâ do 2022 a Rüscia a l'à atacòu e ocupòu parte de l'Ucrainn-a co-a conseguente escalasción da guæra ruscio-ucrainn-a, ch'a l'ea començâ do 2014. L' invaxón a l'à cauzòu dêxénn-e de milioìn de mòrte e a l'à provocòu a ciù grande crixi de rifugiæ in Euròpa da-a Segonda Guæra Mondiâ. Ciü ò meno 8 milioin de ucrainn-i son andæti feua da-o seu pàize da quello zügno, e ciü de 8,2 milioin son scappæ da-o pise da maio 2023.

Pe di meixi primma de l'invaxón e trüppe rüscie se son concentræ in scie çittæ de l'Ucrainn-a mentre i ofiçiæ rüsci an negou de longo o progetto de atacâ l'Ucrainn-a. O 24 de frevâ do 2022 o prexidente rüscio Vladimir Putin o l'à anunciou 'n' "operaçion militâre speçiale" pe sostegnî e republiche separæ de Donetsk e Luhansk controlæ da-a Rüscia. O l'àiva dito che l'obiettivo o l'éa de "demilitarizâ" e "denazificâ" l'Ucrainn-a. Putin o l'aiva afermòu falsamente che l'Ucrainn-a a l'ea governâ da neonazisti che a perseguitava a minoransa etnica rüscia. Quarche menüto dòppo l'é stæto lanciòu 'n atacco aerio rüscio e 'n'invaxon terrestre inta parte do fronte setentrionale da Bielorüscia verso Kiev, into fronte nord-est verso Kharkiw, into fronte meridionâ da Crimea e into fronte sud-est da-o Donbas. Comme risposta, o prexidente ucrainn-o Volodymyr Zelenskyy o l'à promulgòu a lezze marçiale e o l'a ordinou 'na mobilizaçion generale.
Staçión de Zêna Quàrto di Mille

A **staçión de Zêna Quarto di Mìlle** (*Stazione di Genova Quarto dei Mille* in italian) a l'é ina staçión feroviària ch'a se treuva in sciâ Zêna-Pîza, averta a partì da-o 1868, a l'é a-o serviçio do quartê zeneize de Quàrto.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión de Zêna Quarto di Mìlle a l'é ina staçion de categorîa "argénto".

## Interscangi
*  Coriêre AMT do traspòrto pûblico locâle da Çittæ metropolitann-a de Zena.
*  Tascì.

## Galerìa de inmagine

Stazione Genova Quarto.JPG|In tréno in arîvo a-a staçión de Quàrto
Stazione di Genova Quarto dei Mille - vecchio fabbricato viaggiatori.jpg|O fabricâto de légno, a-i iniçi do Neuveçento
Stazione ferroviaria di Genova Quarto dei Mille 01.jpg|A staçión da-o ciasâ


## Nòtte


## Âtri progètti

Quàrto di Mille
Staçión de Zêna Quinto a-o Mâ

A **staçión de Zêna Quinto a-o Mâ** (*Stazione di Genova Quinto al Mare* in italian) a l'é ina staçión feroviària ch'a se treuva in sciâ Zêna-Pîza, averta a partì da-o 1922, a l'é a-o serviçio do quartê zeneize de Quinto.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión de Zêna Quinto a-o Mâ a l'é ina staçion de categorîa "argénto".

## Interscangi
*  Coriêre AMT do traspòrto pûblico locâle da Çittæ metropolitann-a de Zêna.
*  Tascì.

## Galerìa de inmagine

Stazione di Genova Quinto.jpg|A staçión de Zêna Quinto da-i binâi
EC Cisalpino - Genova Quinto.JPG|In tréno EC Cisalpino in sosta a-a staçión 


## Nòtte


## Âtri progètti

Quinto a-o Mâ
Staçión de Bogiasco

A **staçión de Bogiasco** (in italian *Stazione di Bogliasco*) a l'é ina fermâta feroviària ch'a se treuva in sciâ lìnia Zêna-Pîza, averta a partì da-o 1868, a l'é a-o serviçio do comùn de Bogiasco inta Çittæ metropolitann-a de Zena.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión de Bogiasco a l'é ina staçion de categorîa "bronzo".

## Interscangi
*  Coriêre AMT do traspòrto pûblico locâle da Çittæ metropolitann-a de Zena.
*  Tascì.

## Galerìa de inmagine

Bogliasco (GE) - stazione ferroviaria - cartolina.jpg|A staçión inte 'na cartolinn-a d'epoca
Bogliasco (GE) - stazione ferroviaria - vecchio fabbricato viaggiatori.jpg|O vêgio fabricâto viagiatoî, primma do radóppio do 1917


## Nòtte


## Âtri progètti

Bogiasco
Staçión do Pontétto

A **staçión do Pontétto** (*Stazione di Pontetto* in italian) a l'é ina fermâta feroviària ch'a se treuva in sciâ Zêna-Pîza, averta a partì da-o 1868, a l'e a-o serviçio do comùn de Bogiasco, pe-o quartê do Pontétto, inta Çittæ metropolitann-a de Zêna.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión do Pontétto a l'é ina staçión de categorîa "bronzo".

## Interscangi
*  Coriêre AMT do traspòrto pùblico locâle da Çittæ metropolitann-a de Zêna.
*  Tascì.

## Galerìa de inmagine

Stazione di Pontetto.jpg|Âtra vista da staçión


## Nòtte


## Âtri progètti

O Pontétto
Staçión da Céive

A **staçión da Céive** (*Stazione di Pieve Ligure* in italian) a l'é ina staçión feroviària ch'a se treuva in sciâ Zêna-Pîza, averta a partì da-o 1922, a l'é a-o serviçio do comùn da Céive de Söi inta Çittæ metropolitann-a de Zena.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión da Céive a l'é ina staçión de categorîa "bronzo".

## Interscangi
*  Coriêre AMT do traspòrto pùblico locâle da Çittæ metropolitann-a de Zêna.
*  Tascì.

## Galerìa de inmagine

Stazione ferroviaria di Pieve Ligure.jpg|A staçión da-i binâi, co-in tréno in sòsta
Stazione di Pieve Ligure - fabbricato viaggiatori.jpg|Âtra vista do fabricòu di viagiatoî


## Nòtte


## Âtri progètti

A Céive
Staçión de Zêna Stùrla

A **staçión de Zêna Stùrla** (*Stazione di Genova Sturla* in italian) a l'è ina staçión feroviària ch'a se treuva in sciâ Zêna-Pîza, averta a partì da-o 1915, a l'é a-o serviçio do quartê zeneize de Sturla.

## Stòia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión de Zêna Stùrla a l'é ina staçion de categorîa "argento".

## Interscangi
*  Coriêre AMT do traspòrto pùblico locâle da Çittæ metropolitann-a de Zêna.
*  Tascì.

## Galerìa de inmagini

Stazione di Genova Sturla.jpg|A staçión da-o ciàssâ
Stazione Genova Sturla.jpg|Âtra vìsta da staçión


## Nòtte


## Âtri progètti

Stùrla
Staçión de Priâro

A **staçión de Priâro** (*Stazione di Priaro* in italian) a l'éa ina staçión feroviària ch'a se treuva in sciâ Zêna-Pîza, averta a partì da-o 1868, a l'é stæta a-o serviçio do comùn de Camoggi, pe-a localitæ de Priâro, inta Çittæ metropolitann-a de Zêna, fin a-o 1981.

## Stöia

## Inpianti

## Interscangi

## Galerìa de inmagine

Camogli - ex stazione di Priaro - 02.jpg|Âtra vista do fabricòu viagiatoî e di binâi apreuvo
Camogli - ex stazione di Priaro - 01.jpg|Vista da fermâta da-o veggio ciassâ
Camogli - ex stazione di Priaro - 03.jpg|I binâi da linea e o pónte sovia a-a ferovîa


## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Camuggi
Priâro
Staçión de Camoggi-San Frutôzo

A **staçión de Camoggi-San Frutôzo** (*Stazione di Camogli-San Fruttuoso* in italian) a l'é ina staçión feroviària ch'a se treuva in sciâ Zêna-Pîza, averta a partì da-o 1868, a l'é a-o serviçio do comùn de Camoggi inta Çittæ metropolitann-a de Zena.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión de Camoggi-San Frutôzo a l'é ina staçión de categorîa "argénto".

## Interscangi
*  Coriêre AMT do traspòrto pùblico locâle da Çittæ metropolitann-a de Zêna.
*  Tascì.

## Galerìa de inmagine

Camogli (GE) - stazione ferroviaria - fabbricato viaggiatori lato binari.jpg|A staçión vista da-i binâi
Camogli-stazione ferroviaria.jpg|Vista do fabricòu viagiatoî da-o ciassâ
Stazione - Camogli (GE) Italia - 8 Settembre 2013 - panoramio.jpg|A banchinn-a


## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Camuggi
Camoggi-San Frutôzo
Libri

**Libri** (cum'ën italiàn, 'n franses *Libre*) la é üna frassiùn da cumüna d'Breï, ën Fransa, fin au 1947, part', cun Ra Pénna, da cumüna d'l'Auřiveta.

## Geugrafia

## Stořia
## Pöšti d'inteřesu

* **Gejë d'San Miché**, culucàa 'nta ciassa sentrale da burgàa da Gejë, edificàa 'nt'ër 1905, l'è staita paruchiàle fin au 1960.
* **Capéla dë San Giuanë u Batìsta**, edificàa da 'na famïa libràsca 'nt'ër 1751, fin au 1905 ünica gejë d'Libri.

## Ecunumia

## Cultüřa

## Manifëstassiun

## Cumünicassìun

## Nòte


## Autri prugéti

Categorîa:Fraçioìn da Provénsa-Àrpi-Còsta Azùrra
Kyoto

**Kyoto** (京都 in giaponéize, transliteròu in *Kyōto* e prononçiòu ), ofiçialménte **Çitæ de Kyoto** (京都市, *Kyōto-shi*, ), a l'é 'na metròpoli do Giapón, capitâle da prefetûa co-o mæximo nómme. A se trêuva inta región de Kansai in sce l'îzoa de Honshu, dond'a l'é pàrte de l'ària metropolitànn-a de Keihanshin insémme a-e çitæ de Osaka e de Kobe. A-o 2020, Kyoto a l'àiva 'na popolaçión de 1,46 milioìn de abitànti, a nöna ciù grànde da naçión. A çitæ a l'é o céntro colturâle de 'n'ària metropolitànn-a bén bén ciù ànpia, dîta a "Grànde Kyoto", ch'a l'é 'n'àrea statìstica ascì dónde se stìmma che ghe stàgghe ciù ò mêno 3,8 milioìn de persónn-e. A çitæ a l'é spartîa inte 11 quartê, dîti *-ku*.

Kyoto a l'é unn-a de çitæ ciù antîghe do Giapón, çernûa into 794 cómme nêuva sêde da córte inperiâle giaponéize da l'inperatô Kanmu. A prìmma çitæ, ciamâ Heian-kyō, a l'êa stæta progetâ in sciâ bâze di prinçìppi do ''feng shui'' cinéize, za dêuviæ inta progetaçión de vêge capitâli cinéixi de Chang'an e de Luoyang. I inperatoî do Giapón àn dónca governòu a naçión da Kyoto pe-i sucesîvi ùnze sécoli, scìnn-a l'ànno 1869. Cómme capitâle, Kyoto a l'à visciûo i ciù inportànti fæti da stöia giaponéize di perîodi Muromachi e Sengoku, cómme e goære Boshin e Ōnin, l'incidénte de Honnō-ji e quéllo de Kinmon e a batàggia de Toba–Fushimi. In sciâ fìn, a capitâle a l'é stæta stramuâ da Kyoto a Tokyo dòppo a restaoraçión Meiji e, into 1889, l'é stæto creòu o modèrno comùn de Kyoto. A çitæ a l'é scanpâ a-e distruçioìn da Segónda Goæra Mondiâle e, pe sta raxón chi, a l'à conservòu a ciù pàrte do sò patrimònio stòrico e colturâle.

Kyoto a l'é consciderâ o céntro colturâle do Giapón e a sò ciù inportànte destinaçión turìstica, con l'agençîa pe-i afâri colturâli do govèrno naçionâle ch'a l'à chi a sò sêde. Se ghe peu trovâ bén bén de ténpi budìsti e scìnto, palàççi e giardìn, co-ina pàrte de sti chi ch'a l'é stæta diciarâ patrimònio de l'umanitæ da l'UNESCO. E atraçioìn ciù conosciûe són o Palàçio Inperiâle de Kyoto, o Kiyomizu-dera, o Kinkaku-ji, o Ginkaku-ji e a tôre de Kyoto. L'inpréiza avoxâ de videozêughi Nintendo a l'à chi a sò sêde. Pe de ciù, Kyoto o l'é 'n céntro inportànte pe l'instruçión superiôre, co-a prezénsa de instituçioìn cómme l'Universcitæ de Kyoto, a segónda ciù antîga do Giapón.

## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 
* 

Categorîa:Giapón
Staçión de San Loenso

A **staçión de San Loenso** (*Stazione di San Lorenzo* in italian) a l'éa ina fermâta feroviària ch'a se trovava in sciâ Zêna-Pîza, averta a partì da-o 1868 e sopressa into 1946, a l'ea a-o serviçio do comùn de Santa Margaita inta Çittæ metropolitann-a de Zêna, pe-a fraçión de San Loénso da Costa.

## Stöia

## Inpianti

## Interscangi

## Galerìa de inmagine

Stazione di San Lorenzo (Santa Margherita Ligure) 2.jpg|Âtra vista da staçión


## Nòtte


## Âtri progètti

San Loenso
Staçión de Récco

A **staçión de Récco** (*Stazione di Recco* in italian) a l'é ina staçión feroviària ch'a se treuva in sciâ Zêna-Pîza, averta a partì da-o 1868, a l'é a-o serviçio do comùn de Recco inta Çittæ metropolitann-a de Zêna.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión de Récco a l'é ina staçión de categorîa "argénto".

## Interscangi
*  Coriêre AMT do traspòrto pùblico locâle da Çittæ metropolitann-a de Zêna.
*  Tascì.

## Galerìa de inmagini

Recco-stazione-treno su ponte ferroviario.jpg|In tréno in tranxito in scio pónte feroviàrio de Recco
Stazione di Recco 01.jpg|O fabricòu da Via San Zane O Batìsta
Stazione di Recco.JPG|O magazìn mèrçe


## Nòtte


## Âtri progètti

Récco
Ra Pénna

**Ra Pénna** (fia Řa Péna, ën brigascu *A Piéna*, ën italiàn *Piena* e 'n franses *Piène*) la é üna frassiùn da cumüna d'Breï, in Fransa, fin au 1947, part', cun Libri, da cumüna d'l'Auřiveta.

## Geugrafia

## Stořia
Céntru 'mpurtantë da bassa Val Roia, štuřicament'nücléu uriginari dë l'aministrassiùn da cumüna dë R'Auřiveta, destacàa du 1947 e purtà sut'a Breï, in Fransa, vištu r'Tratà dë Paje firmà a Parigi cun l'Italia. 

Ciü antigament'duminàa daa Cuntéa dë Véntémigl', pöi pasàa sut'a Rëpublica dë Gènua, r'caštée da Pénna, la é dëvëntàa ina furtésa ar cunfìn tra a Cuntéa dë Pruvènsa e ër tëritori dë Gènua.

Për tanti ani la é štaita cousa dë šcontri tra i Savoia e i Fransisi, cun ër Cungrèss dë Vienna dër 1814 (com tüta a Ligüria) Ra Pénna la è passàa ar Règn dë Sardegna, sut a divisiùn dë Nissa.

Passà 'nta přuvincia d'Impéřia 'nt'ër 1860, la set da cumüna la é avüa spustàa du 'nt'ër 1890, da Ra Pénna a R'Auřiveta, për via d'in dëcrét' dë Vittorio Emanuele II.

## Pöšti d'inteřesu

Breil-sur-Roya - Église Saint-Marc de Piène-Haute -1.JPG|Ra gejë dë San Marc'
Breil-sur-Roya - Chapelle des Pénitents blancs de Piène-Haute -1.JPG|Ra Pénna Auta, a capëla di Pëntitent' Gianc'


## Ecunumia

## Cultüřa

## Manifëstassiun

## Cumünicassìun

## Nòte


## Autri prugéti

Categorîa:Fraçioìn da Provénsa-Àrpi-Còsta Azùrra
Staçión de San Michê de Pagann-a

A **staçión de San Michê de Pagann-a** (*Stazione di San Michele di Pagana* in italian) a l'éa inn-a fermâta feroviària ch'a se trovava in sciâ Zêna-Pîza, averta a partì da-o 1868, a l'ea a-o serviçio do comùn de Rapallo, pe-a fraçión de San Michê, inta Çittæ metropolitann-a de Zena.

## Stöia
A l'é stæta disméssa into 1957 pe via do bàsso nùmero de pasegê a l'epoca registròu.

## Inpianti

## Interscangi

## Galerìa de inmagine

San Michele di Pagana (Rapallo)-ex stazione ferroviaria1.jpg|Vìsta do fabricòu viagiatoî, òua convertîo in abitaçión privâ
San Michele di Pagana (Rapallo)-ex stazione ferroviaria2.jpg|Âtra vista da veggia fermâta


## Nòtte


## Âtri progètti

San Michê de Pagann-a
Staçión de Zoaggi

A **staçión de Zoaggi** (*Stazione di Zoagli* in italian) a l'é ina fermâta feroviària ch'a se treuva in sciâ Zêna-Pîza, averta a partì da-o 1968, a l'e a-o serviçio do comùn de Zoaggi inta Çittæ metropolitann-a de Zêna.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión de Zoaggi a l'é ina staçión de categorîa "bronzo".

## Interscangi
*  Coriêre AMT do traspòrto pùblico locâle da Çittæ metropolitann-a de Zêna.
*  Tascì.

## Galerìa de inmagine

Zoagli-stazione ferroviaria anni venti del XX secolo.jpg|A staçión inte 'na cartolinn-a di inissi do Neuveçento 
Stazione di Zoagli.jpg|O cartéllo da staçión e o fabricòu, lâto binâi 


## Nòtte


## Âtri progètti

Zoaggi
Staçión de Lavagna

A **staçión de Lavagna** (*Stazione di Lavagna* in italian) a l'é ina staçión feroviària ch'a se treuva in sciâ lìnia Zêna-Pîza, averta a partì da-o 1868; a l'é a-o serviçio do comùn de Lavagna inta Çittæ metropolitann-a de Zêna.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión de Lavagna a l'é ina staçión de categorîa "argénto".

## Interscangi
*  Coriêre AMT do traspòrto pùblico locâle da Çittæ metropolitann-a de Zêna.
*  Tascì.

## Galerìa de inmagine

Niemiecki pociąg z wojskiem i uzbrojeniem na stacji w Lavagna (2-2097).jpg|In treno co-o trasporto da divixon SS Panzergrenadier de pasaggio a-a staçión de Lavagna (11 de seténbre do 1943)


## Nòtte


## Âtri progètti

Lavagna
Staçión de Câvi

A **staçión de Câvi** (*Stazione di Cavi* in italian) a l'é ina fermâ feroviària ch'a se treuva in sciâ lìnia Zêna-Pîza, averta a partì da-o 1870; a l'é a-o serviçio do comùn de Lavagna pe-a fraçión de Câvi, inta Çittæ metropolitann-a de Zêna.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión de Câvi a l'é ina staçión de categorîa "bronzo".

## Interscangi
*  Coriêre AMT do traspòrto pùblico locâle da Çittæ metropolitann-a de Zêna.
*  Tascì.

## Galerìa de inmagine

Stazione di Cavi di Lavagna - cartolina.jpg|A staçión de Câvi de Lavagna inte 'na cartolinn-a d'epoca
Stazione di Cavi.jpg|A staçión da-i binâi


## Nòtte


## Âtri progètti

Câvi
Staçión de Riva Trigozo

A **staçión de Riva Trigozo** (*Stazione di Riva Trigoso* in italian) a l'é ina staçión feroviària ch'a se treuva in sciâ lìnia Zêna-Pîza, averta a partì da-o 1968; a l'é a-o serviçio do comùn de Sestri Levante pe-a fraçión da Riva, inta Çittæ metropolitann-a de Zêna.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión da Riva a l'é ina staçión de categorîa "bronzo".

## Interscangi
*  Coriêre AMT do traspòrto pùblico locâle da Çittæ metropolitann-a de Zêna.
*  Tascì.

## Galerìa de inmagine

Platforms Riva Trigoso Station.JPG|A banchinn-a, co-i binâi
Platforms RivaTrigoso.JPG|Âtra vista di binâi


## Nòtte


## Âtri progètti

Riva Trigozo
Staçión de Sestri Levante

A **staçión de Séstri Levànte** (*Stazione di Sestri Levante* in italian) a l'é ina staçión feroviària ch'a se treuva in sciâ lìnia Zêna-Pîza, averta a partì da-o 1925, a l'é a-o serviçio do comùn de Sestri Levante inta Çittæ metropolitann-a de Zena.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión de Séstri Levànte a l'é ina staçión de categorîa "argénto".

## Interscangi
*  Coriêre AMT do traspòrto pùblico locâle da Çittæ metropolitann-a de Zêna.
*  Tascì.

## Galerìa de inmagine

Immaggine:Sestri Levante (GE) - stazione ferroviaria - atrio.jpg|L'atrio interno do fabricòu viagiatoî
Immaggine:Stazione Sestri Levante.jpg|A banchinn-a e i binâi
Immaggine:Stazione di Sestri Levante GE.jpg|Cartéllo da staçión e banchinn-a


## Nòtte


## Âtri progètti

Sestri Levante
Staçión de Rapallo

A **staçión de Rapallo** (*Stazione di Rapallo* in italian) a l'é ina staçión feroviària ch'a se treuva in sciâ lìnia Zêna-Pîza, averta a partì da-o 1868; a l'é a-o serviçio do comùn de Rapallo inta Çittæ metropolitann-a de Zêna.

## Stöia

## Inpianti
Segondo a clascìfica de RFI a staçión de Rapallo a l'é ina staçión de categorîa "d'òu".

## Interscangi
*  Coriêre AMT do traspòrto pùblico locâle da Çittæ metropolitann-a de Zêna.
*  Tascì.

## Galerìa de inmagine

Rapallo - La Stazione ferroviaria (1901).jpg|A staçión inte 'na cartolinn-a do 1901
Rapallo-stazione ferroviaria-1907.jpg|A staçión do 1907
Rapallo-stazione ferroviaria-1921.jpg|A staçión do 1921
Rapallo (GE) - stazione ferroviaria - fabbricato viaggiatori lato strada - 01.jpg|O fabricâto prìmma do restàoro do 2012-2013


## Nòtte


## Âtri progètti

Rapallo