Bibliotêca Naçionâle de Oustràlia

A **Bibliotêca Naçionâle de Oustràlia** (*National Library of Australia* in ingléize, **NLA** in sìgla), prìmma conosciûa cómme *Commonwealth National Library* e *Commonwealth Parliament Library*, a l'é a ciù grànde bibliotêca de referénse d'Oustràlia e a responsàbile, sott'a-i tèrmini do *National Library Act 1960*, do "mantegniménto e do svilùppo de 'na coleçión naçionâle de materiâle librâio, inclûzo 'na coleçión conplêta de scrîti in sce l'Oustràlia e i çitadìn oustralién", dónca fonçionàndo cómme 'na bibliotêca naçionâle ascì. A seu sêde centrâle a l'é a Parkes, Canberra, into Teritöio da Capitâle Oustraliànn-a. 

Creâ do 1960 co-o *National Library Act*, a-a fìn do zùgno do 2019 a seu coleçión a l'êa formâ da 7.717.579 ògètti, co-i seu manoscrîti che òcupâvan 17.950 mêtri quàddri de spàçio in scê sganzîe. Pe de ciù, a NLA a l'òspita e a gestìsce o servìçio de descovèrta do patrimònio colturâle Trove, ch'o conprénde l'intrâ inte l**[[Australian Web Archive]]'' e into ''[[National edeposit]]'' (NED), 'na grànde coleçión de giornâli, papê ofiçiæ, manoscrîti e inmàgine digitalizæ, coscì cómme di materiâli "''born-digital''". 

== Stöia ==

Do [[1901]] a [[Bibliotêca Parlamentâre do Commonwealth]] (''Commonwealth Parliament Library'') a l'é stæta creâ pe servî l'apénn-a formòu [[Federaçión de l'Oustràlia|Parlaménto Federâle de l'Oustràlia]]. Da-a seu creaçión a Bibliotêca Parlamentâre do Commonwealth a l'é stæta svilupâ p'avéi 'n'inportànte coleçión in sce bâze naçionâle. Do [[1907]] a Comisción Parlamentâre Unîa de Bibliotêche sott'a-a direçión do seu Prescidénte, Sir [[Frederick William Holder]], a l'à definîo l'òbietîvo da Bibliotêca Parlamentâre do Commonwealth con ste paròlle chi:



Da-o [[1923]], dôe fórme do nómme són stæte comuneménte dêuviæ: sàiva a dî Bibliotêca Naçionâle do Commonwealth (''Commonwealth National Library'') e Bibliotêca Parlamentâre do Commonwealth (''Commonwealth Parliament Library''), pe indicâ, rispetivaménte, a coleçión Naçionâle e quélla Parlamentâre.

In sciâ fìn, do [[1960]], l'é stæto creòu a Bibliotêca Naçionâle de Oustràlia pe mêzo do ''National Library Act 1960'', co-e dôe bibliotêche che són coscì vegnûe de instituçioìn separæ.

== Sêde ==
O modèrno palàçio da bibliotêca o l'é stæto avèrto a-i 15 de agósto do [[1968]] da-o Prìmmo Minìstro [[John Gorton]]. O palàçio o l'é 'n progètto do stùdio de architetûa [[Bunning and Madden]], realizòu into stîle clàscico despugiòu tìpico da fìn do Nêuveçénto. O pòrtego o l'é decoròu co-o màrmo, e vedrâte són 'n'òpia do [[Leonard French]] e i tréi aràssi do [[Mathieu Matégot]]. O palàçio o l'é stæto inserîo inta [[Commonwealth Heritage List]] oustraliànn-a a-i 22 de zùgno do [[2004]].

=== Sâle de letûa ===
A grànde costruçión da Bibliotêca Naçionâle a l'òspita vàrie sâle de letûa e coleçioìn. A-o ciàn terén gh'é a sâla de letûa prinçipâ, dónde se trêuva a ciù pàrte di terminâli pe conétise a-a Ræ da Bibliotêca e dónde l'é disponìbile o conligaménto wireless a l'Internétte ascì. Di servìççi són fornîi ànche inta bibliotêca da-a zöna Giornâli e Stöia Familiâre a-o ciàn terén, da-a Sâla Letûe de Coleçioìn Speciâli a-o prìmmo ciàn e da-e coleçioìn aziàtiche a-o livéllo 3.

== Coleçioìn ==
=== Coleçión generâle e oustraliànn-a ===
A bibliotêca a l'arechéugge materiâli prodûti da çitadìn oustràlién, pe-i oustralién ò in sce l'Oustràlia, realizæ inte tùtti i formâti e no sôlo de òpie stanpæ cómme lìbbri, stöie a pontæ, giornâli, màppe, manifèsti, mûxiche e [[ephemera]], ma ànche publicaçioìn in sciâ Ræ e òpie no pùblicæ cómme [[Manoscrîto|manoscrîti]], inmàgine e [[Stöia contâ|stöie contæ]]. Do [[1957]], l'[[Hazel de Berg]] a l'à comensòu a registrâ scritoî, artìsti, muxicìsti e âtri oustralién ligæ a l'àrte, arivàndo a fâ squæxi 1.300 intervìste. A de Berg l'é stæta 'n pioniêre into seu cànpo in Oustràlia, travagiàndo insémme a-a bibliotêca pe bén vintisètte ànni.

In'inportànte coleçión do tîpo ''Australiana'' a l'é quélla do [[John Alexander Ferguson|John A. Ferguson]]. A Bibliotêca a l'à de ecelénse particolæ inte seu coleçioìn, spécce into ràmmo de [[àrte do spetàcolo]], bàllo inclûzo.

A Bibliotêca a contêgne 'na coleçión consciderévole de materiâle librâio generâle e [[Coleçionìsmo de lìbbri|râro]], ciù che coleçioìn aziàtiche e da zöna do Pacìfico de livéllo mondiâle, e no sôlo in sciâ coltûa oustraliànn-a. Pe de ciù, e coleçioìn de stànpe són sùportæ da grénde arecugéite de [[microform]]. A Bibliotêca a consèrva a Coleçión [[Braille]] da Risèrva Naçionâle ascì.

Cómme 'na bibliotêca naçionâle a NLA, in sciâ bâze de dispoxiçion contegnûe into ''[[Copyright in Oustràlia|Copyright Act 1968]]'', a l'arechéugge segóndo o prinçìpio do [[depòxito legâle]] 'na còpia de ògni publicaçión oustraliànn-a, co-i editoî naçionâli che dêvan consegnâla a-o moménto da seu publicaçión.

A-a fìn de l'[[ànno finançiâio oustraliàn]] 2018-2019, a coleçión da Bibliotêca Naçionâle a l'êa formâ da 7.717.579 ògètti, ciù âtri 17.950 mêtri de féuggi scrîti a màn. E coleçioìn da coltûa oustraliànn-a da Bibliotêca se són svilùpæ inta ciù grànde arecugéita de materiâli in sciô patrimònio colturâle oustraliàn de tùtta a naçión. Scritoî, editoî e ilustratoî oustralién són çercæ de spésso e bén raprezentæ inte coleçioìn, tànto pe-e seu òpie publicæ in Oustràlia che inte de âtre naçioìn.

A coleçión da Bibliotêca a l'inclùdde tùtti i formâti de materiâle, da lìbbri, giornâli, scîti d'Internétte e manoscrîti a quàddri, inmàgine, màppe, mûxica e regìstraçioìn de stöie contæ, féuggi scrîti a màn e ephemera. Ciù ò mêno o 94,1% de coleçioìn da Bibliotêca o l'é stæto catalogòu a-o lùggio do 2019, pe 5.453.888 ògètti in tùtto che se pêuan descrovî pe mêzo do catàlogo in sciâ Ræ.

==== Coleçioìn digitâli ====
A bibliotêca a l'é un di leader mondiâli inte técniche de [[conservaçión digitâle]] e a mantêgne 'n archìvio in sciâ Ræ ciamòu [[Pandora Archive]], acescìbile da l'Internétte pe mêzo de çèrti scîti seleçionæ, da-o [[1996]]. L'[[Australian Web Archive]], publicòu into méize de màrso do 2019, o métte insémme i dæti de PANDORA, de l'[[Australian Government Web Archive]] (AGWA) e de âtri scîti d'Internétte publicæ inte l'Oustràlia. A-o bilàncio federâle do 2019, o govèrno o l'à mìsso a dispoxiçión 10 milioìn de dòlari oustralién pi-â bibliotêca, da distriboî in sce quàttro ànni pi-â creaçión de 'n fóndo da destinâ digitalizaçión.

A-o zùgno do 2019, a Bibliotêca a l'à [[Digitalizaçión|digitalizòu]] 5.508.008 inmàgine ascì che, quànde poscìbile, són caregæ diretaménte in sciâ Ræ.

Segóndo 'n emendaménto a-o ''Copyright Act'' do 2016, tùtti i contegnuî creæ da sùbito cómme digitâli dêvan êse depoxitæ inta bibliotêca (con vàrie dispoxiçioìn pe-e bibliotêche di stâti federâli ascì). A NLA da-o màzzo 2019 a l'òspita e a gestìsce o servìçio do [[National edeposit]] (NED). Libraries ACT, Libraries Tasmania, Northern Territory Library, State Library of New South Wales, State Library of Queensland, State Library of South Australia, State Library Victoria e a State Library of Western Australia són tùtte òrganizaçioìn ménbro da colaboraçión.

=== Coleçioìn aziàtiche ===
A Bibliotêca a l'òspita a vivàgna de riçèrca in sce l'Àzia in Oustràlia ciù grànde e a ciù ativaménte svilupâ, insémme a-e e ciù grénde arecugéite in scê léngoe aziàtiche de l'intrêgo emisfêro oustrâle, con ciù de mêzo milión de volùmmi inta seu coleçión, ciù che ànpie vivàgne in sciâ Ræ e eletròniche. A Bibliotêca a l'arechéugge numerôze vivàgne in scî vàrri Pàixi aziàtichi scrîte ségge inte léngoe òcidentâli che in [[Léngoa birmànn-a|Birmàn]], [[Lengua cineise|Cinéize]], [[Lengua farsi|Persiàn]], [[Lengua indonexiann-a|Indoneziàn]], [[Léngoa giaponéize|Giaponéize]], [[Léngoa khmer|Khmer]], [[Léngoa coreànn-a|Coreàn]], [[Léngoa lao|Laotiàn]], [[Léngoa mancéize|Mancéize]], [[Léngoa móngola|Móngolo]], [[Léngoa thailandéize|Thailandéize]], [[Léngoa timoréize|Timoréize]] e [[Léngoa vietnaméize|Vietnaméize]].

A Bibliotêca a l'à acatòu 'na série inportànte de arecugéite in léngoe òcidentâli e aziàtiche de riçercatoî e bibliòfili. Tra ste chi gh'é, prezénpio:

* Coleçión da Bibliotêca Budìsta Oustraliànn-a
* Coleçión [[Jose Maria Braga|Braga]], in scî portoghéixi in Àzia
* Coleçión [[Manfred Claasz|Claasz]], in sciô Sri Lanka
* Coleçión [[George Cœdès|Coedes]], in sce l'Indocìnn-a
* Coleçión da ''[[London Missionary Society]]'', in sciâ Cìnn-a
* Coleçión [[H. G. Luce|Luce]], in léngoa birmànn-a

* Coleçión [[Jessie McLaren|McLaren]]-[[Rachel Human|Human]], in sciâ Corêa
* Coleçión [[H. Otley Beyer|Otley Beyer]], in scê Filipìnn-e
* Coleçión [[Shozo Sakakibara|Sakakibara]], in sciô Giapón
* Coleçión [[Sang Ye]], in sciâ Cìnn-a
* Coleçión [[Walter Simon (sinòlogo)|Simon]], in sce l'Àzia òrientâle
* Coleçión [[Harold S. Williams]], in sciô Giapón


E coleçioìn aziàtiche se pêuan riçercâ pe mêzo do catàlogo da Bibliotêca Naçionâle.

=== Quàddri e manoscrîti ===

A Bibliotêca Naçionâle a l'òspita 'n'ànpia coleçión de quàddri e de manoscrîti. A coleçión de manoscrîti a contêgne ciù de 26 milioìn de ògètti separæ, crovìndo ciù de 10.492 mêtri de spàçio in scê sganzîe (''ACA Australian Archival Statistics'', 1998). A coleçión a l'é pi-â ciù pàrte in sce l'Oustràlia ma gh'é di inportànti materiâli in sce Pàpoa Nêuva Goinêa, Nêuva Zelànda e Pacìfico ascì. A coleçión a contêgne ànche 'na série de arecugéite de manoscrîti eoropêi e aziàtichi ò di sénci ògètti che són stæti riçevûi cómme pàrte d'âtri grùppi de lìbbri.

E coleçioìn de manoscrîti oustralién remóntan a-o perîodo de esploraçión marìtima e instalaçión de colònie, da-o sécolo XVIII scìnn-a-a giornâ d'ancheu, co-a ciù pàrte di materiâli ch'o l'é datòu da-o 1890 in avànti. A coleçión a conprénde 'n grànde nùmero de péssi ùnichi eceçionâli, cómme o [[Cartolâio]] de [[Chertsey]] sécolo do XIV, o giornâle de bòrdo de [[James Cook]] in sce l'[[HMS Endeavour|HMS ''Endeavour'']], inserîo into Regìstro da Memöia do Móndo do 2001, i diâi de [[Robert O'Hara Burke]] e [[William John Wills]] da [[spediçión de Burke e Wills]], e o regìstro do viâgio de [[Charles Kingsford Smith]] e [[Charles Ulm]] in sciô ''Southern Cross''.

Inta coleçión l'é raprezentòu 'n'ànpia gàmma de indivìdoi e de famìgge, spécce inti cànpi da polìtica, da pùblica aministraçión, da diplomaçîa, do tiâtro, de l'àrte, da letiatûa, da bovinicoltûa e da religión. Ezénpi de quésti scrîti són i papê de [[Alfred Deakin]], [[John Latham (magistrâto)|John Latham]], [[Keith Murdoch]], [[Hans Heysen]], [[John Monash]], [[Vance Palmer|Vance]] e [[Nettie Palmer]], [[Alec Derwent Hope]], [[Manning Clark]], [[David Williamson]], [[Billy Hughes|W.M. Hughes]], [[Robert Menzies]], [[William McMahon]], [[Richard Casey]], [[Geoffrey Dutton]], [[Peter Sculthorpe]], [[Daisy Bates (scritrîxe)|Daisy Bates]], [[Jessie Street]] e quélli de [[Eddie Mabo]] e de [[James Cook]], tùtti doî inserîi tra i papê into Regìstro da [[Memöia do Móndo]] de l'[[UNESCO]] do 2001.

A Bibliotêca a l'à acatòu i regìstri de vàrie òrganizaçioìn naçionâli no governatîve ascì, cómme quélli di Segretâi Federâli do Partîo Liberâle, de l'ALP, di Democràtichi, do RSL, de l'[[Australian Inland Mission]], de l'[[Australian Union of Students]], de l'[[Australian Ballet]], de l'[[Australian Elizabethan Theatre Trust]], de l'[[Australian Institute of Urban Studies]], de l'[[Australian Industries Protection League]], de l'[[Australian Conservation Foundation]] e di Australian Council of National Trusts. Pe de ciù, a Bibliotêca a gh'à ciù ò mêno 37.000 bobìnn-e de microfilm de manoscrîti e papê in archìvio, che pò-u ciù ne vêgnan da acàtti da l'èstero e che són d'interèsse oustraliàn ò da zöna do Pacìfico.

A coleçión de quàddri da Bibliotêca Naçionâle a centrâ in scê persónn-e, pòsti e fæti oustralién, da-e prìmme esploraçioìn eoropêe into Pacìfico Meridionâle a-i fæti d'ancheu. Travàggi artìstichi e fotografîe són stæti acatæ sorviatùtto pò-u seu valô informatîvo, ciù che pi-â seu inportànsa cómme papê stòrichi.

I tîpi de òpie raprezentæ inta coleçión inclùddan inmàgine, diségni, acquerélli, êui, litografîe, incixoìn, ægoefórte e scultûe/bùsti.

== Servìççi ==
A Bibliotêca Naçionâle de Oustràlia a l'à 'n ròllo de leader naçionâle into svilùppo e inta gestión do servìççi colaboratîvi in sciâ Ræ co-a comunitæ de âtre bibliotêche do pàize, rendéndo ciù fàçile pe-i uténti trovâ e vixitâ e vivàgne informatîve a livéllo naçionâle. A fornìsce servìççi a bibliotêche, editoî e a-o pùblico in generâle, con l'inscriçión, disponìbile pe-i çitadìn oustralién, ch'a dà di servìççi de ciù.

Tra i vàrri conponénti di servìççi a gh'é:
* Pe-i editoî:
** Prepublication Data Service, [[International Standard Serial Number|ISSN]] e [[International Standard Music Number|ISMN]] pe-i editoî oustralién.
** [[National edeposit]] (NED), pe adenpî a-i òblighi de [[depòxito legâle]]. A NLA a l'òspita e a gestìsce o servìçio che prevédde che tùtti i contegnûi creæ da sùbito cómme digitâli in Oustràlia, cómme domandòu da-e dispoxiçioìn legislatîve in sciô depòxito legâle segóndo o ''Copyright Act 1968'', són depoxitæ a distànsa da l'editô, archiviæ e réize acescìbili a-e bibliotêche parteçipànti e a-o pùblico.
* Pe-i bibliotecâi:
** L'[[Australian National Bibliographic Database]] (ANBD), ciù che a òfrî 'na vìxita de bàdda pe mézzo do servìçio in abonaménto de Libraries Australia. O l'é deuviòu pi-â consultaçión, o svilùppo da coleçión, a catalogaçión e o préstito interbibliotecâio.
** O portâ National Libraries.
* In sciâ Ræ, pò-u pùblico in generâle:
** L'[[Australian Web Archive]], che ancheu o l'incórpora [[Pandora archive|PANDORA]], creòu do 1996, l'Australian Government Web Archive (AWA) e l'archìvio do domìnio ".au".
** O Catàlogo da Bibliotêca Naçionâle de Oustràlia, 'n catàlogo di materiâli da NLA che són disponìbili a-o pùblico in generâle.

=== Trove ===
I servìççi in sciâ Ræ mensonæ de d'âto, e âtri de ciù, són acescìbili pe mêzo do servìçio [[Trove]], ch'o l'é stæto inandiòu do 2009. Trove o métte insémme e bànche dæti de bibliotêche in sciâ Ræ, co-in servìçio naçionâle centralizòu ch'o l'é stæto mìsso in pê co-a colaboraçión de ciù inportànte bibliotêche de l'Oustràlia. A caraterìstica ciù conosciûa do Trove a l'é fòscia l'arecugéita digitalizâ de giornâli oustralién. A ciù pàrte di servìççi de individoaçión de vivàgne NLA són òua do tùtto integræ co-o Trove. O servìçio o l'é in gràddo de individoâ vivàgne in sce l'Oustràlia e i oustralién, arivàndo a di materiâli che de spésso no són disponìbili pe-i motoî de riçèrca estèrni.

=== Publicaçioìn ===
A NLA a pùblica sagìstica e lìbbri pe figeu che móstran e coleçioìn da bibliotêca. Quéste publicaçioìn rigoàrdan sorviatùtto a stöia, a stöia naturâle e l'àrte. A NLA Publishing a l'à goagnòu divèrsci [[Children's Book of the Year Award: Eve Pownall Award for Information Books|Eve Pownall Award for Information Books]].

=== Abonaménto ===
A registraçión a-a bibliotêca a l'é de bàdda pe tùtti i çitadìn oustralién, gràçie a de tésere che vêgnan spedîe a 'n indirìsso fìxico prìmma che ne ségge consentîo l'ûzo. L'inscriçión a dà çèrti vantàggi de ciù pe-i uténti da bibliotêca, cómme a poscibilitæ de prenotâ into scîto i artìcoli che saiàn lezûi inte sâle de letûa da bibliotêca e a poscibilitæ de védde 'na gàmma seleçionâ de vivàgne outorizæ, publicæ da âtre instituçioìn, cómme o tèsto conplêto de l**Encyclopaedia Britannica*. Pe de ciù, l'é poscìbile ordinâ de còpie eletròniche de çèrti artìcoli e, pe-i ménbri che pêuan vixitâ de persónn-a a Bibliotêca, se peu òtegnî 'n [[Servìççi interbibliotecâi|préstito interbibliotecâio]] da dêuviâ inte sâle de letûa.

== Diretoî generâli ==

I sogètti indicæ inta tabélla chi aprêuvo són stæti nominæ Diretô Generâle (*Director-General''), ò co-in tìtolo equivalénte ma ciù vêgio:

## Problêmi
Do 2016, co-o réizego de tàggi inti finançiaménti a Trove, 'na canpàgna pùblica a l'à portòu o govèrno a inpegnâse a fornî di fóndi pe 16,4 milioìn de dòlari oustralién into dexénbre do 2016, spartîi in sce 'n perîodo de quàttro ànni.

A l'inprinçìpio do 2020, co-o montâ da domànda de tùtti i tîpi de servìççi digitâli, a Bibliotêca Naçionâle a l'à dovûo frontezâ o problêma dee fóndi pò-u seu personâ de lóngo ciù scàrsi, pe svilupâ servìççi in sce Trove e o National edeposit, tànto che l'é stæto necesâio 'na nêuvo organizaçión de personâ e òperaçioìn.

## Nòtte


## Bibliografîa
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Âtri progètti

## Ligàmmi de fêua
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Categorîa:Bibliotêche
Categorîa:Identificatoî
Categorîa:Australia