Müseu Navâle Rumàn

U **Müseu Navâle Rumàn** (*Museo Navale Romano* in italiàn) u l'è in müseu d'Arbenga gestìu da l'Istitüu Internasiunâle de Stüddi Lìgü(r)i, ch'u g'ha a sò sêde in Arbenga Veggia, intu Palàssiu Pe(r)usu-Seulla.

## Sto(r)ia
U müseu u l'è stètu fundàu cu'u fìn de mette in mustra i retruvamènti fèti intu relittu da cuscì dìta nâve rumâna "A", ch'a l'è fundâ du I seculu primma de Cristu au largu d'Arbenga. U relittu, espluràu cu'e tecniche de l'archeulugia sutt'ègua alantu(r)a da pôcu svilüpèi, u l'è stètu stüdiàu int'ina primma campagna guidâ dau prufesû Nino Lamboglia. Inte quella ucaxùn s'è duve(r)àu cumme base a nâve specialisâ ''Artiglio II'' du cumendatû Giovanni Quaglia e, fra i 8 e i 20 de frevâ du 1950, s'è ti(r)àu fö(r)a da l'ègua e primme, picìne, quantitè de mate(r)iâli. Fra u 1959 e u 1961, cu'in'impurtante campagna cumisciunâ dau *Centro Sperimentale di Archeologia Sottomarina*, fundàu intu mèntre pròpiu in Arbenga, cu'a nâve ''Daino'' s'è recüpe(r)àu ciü de 700 anfu(r)e, vàri tundi de se(r)amica, rèsti d'armatü(r)e de brunsu e tòcchi du scâfu e de l'armamèntu du relittu.

U cö du müseu u l'è stètu inaugü(r)àu du 1950 intu salùn de Palàssiu D'Aste, missu a dispusisiùn dau Cumün d'Arbenga, pe' mustrà i exiti da primma campagna de scâvi, da pôcu finìa. Cun tütti i retruvamènti fèti de dòppu, u müseu u s'è mesciàu du 1960 inta sò sêde d'ancöi, intu Palàssiu Pe(r)usu-Seulla. Au percursu de vixita, du 1957 se gh'è zuntu a culesiùn de vâsi de spesià ch'i l'é(r)an duve(r)èi inte l'antìgu uspeâ sitadìn, u Santa Ma(r)ìa da Mise(r)icordia. Pe'i sinquant'ànni daa descuèrta du relittu, du 2000 e sun stète misse a növu e dutasiùi divulgatìve de müseu, cu'a zunta de mate(r)iâli in scia sto(r)ia de l'archeulugia sutt'ègua e in sce l'esplurasiùn du relittu d'Arbenga.

De ciü, u percursu du müseu u cumprènde ancù a sesiùn in sci repèrti da "Preisto(r)ia inta valâ du Pennavaire" cun mate(r)iâli de divulgasiùn, ch'a l'è stèta inaugü(r)â du 2002.

## Descrisiùn
### Intrâ e atriu

U müseu u se desvilüppa au primmu cian, quellu nobile, du Palàssiu Pe(r)usu-Seulla, articulàu fra u gran salùn de rapresentansa e e stansie in sci sò fianchi. Da l'intrâ, faciâ in sce Ciàssa San Michê, se rìva intu curtìle du palàssiu, dund'u se pò vegghe ina campâna batiscòpica, duve(r)â dau *Centro Sperimentale di Archeologia Sottomarina* pe'e sò campagne sutt'ègua. Inte l'atriu du müseu, au primmu cian, se ghe trövan pe' cuntru de repliche de musaichi e de rilievi de l'etè rumâna a sugèttu ma(r)ittimu, cunservèi inte di âtri müsei, ciü che di mudelìn in sca(r)a de nâve du Caligula ch'e sun stète truvèi intu lau de Nemi. De ciü, inte sta stansia i ghe sun ascì di mate(r)iâli truvèi intu mâ in gi(r)u a l'Isu(r)a, cumme in gran tundu de se(r)amica sigilâ africâna di seculi VI-VII (de furma Hayes 105), cun di âtri scciappi d'üsu da cuxìna e di anélli e seppi de ciungiu, alantu(r)a duve(r)èi pe' ancu(r)a. Fra de sti seppi, sètte inte tüttu e dae dimensciùi dife(r)ènti, de ün a n'è stèta recustruìa l'ancu(r)a intrega, cu'ina reprudusiùn da parte de legnu mèntre quellu de ciungiu, u seppu e a cuntrumarra, i sun di u(r)iginali.

### Salùn de anfu(r)e

A ògni moddu, u cö da culesiùn u l'è furmàu dai retruvamènti fèti intu relittu da nâve "A" inte campagne de scâvu mensunèi de d'âtu. Fra i repèrti, a parte ciü impurtante a l'è rapresentâ da anfu(r)e du tìpu "Dressel 1B" âte 1,10-1,20&nbsp;m, cu'in sentenâ de ste lì ch'u l'è missu in mustra in scia replica de parte da fiancâ da nâve, pe' fà vegghe cumm'e l'é(r)an rangièi pe'u trasportu, int'in recustrusiùn a cü(r)a du ciantê Baglietto de Va(r)azze fèta in sci dèti pièi dau relittu. De quarche anfu(r)a u n'è stètu truvàu fìna u tappu, fètu de natta o cu'ina pigna, e ascì quarche remasüju du caregu, ch'u l'é(r)a pe'u ciü vìn daa Campania ma ch'u cumprendeva ascì de ninsö(r)e, de pille de se(r)amiche campâne a vernìxe negra, brocche, *[[Olpe (vâzo)|olpe]]* e tièi de se(r)amica cumüne. 

Int'ina vedrìna missa in scia drìta de l'intrâ du salùn i se ponen vegghe di rèsti da nâve mèxima, cun di tòcchi supravisciüi du sò fasciamme e da lastra de ciungiu ch'a u cruviva. De frunte a sta vedrìna, in scia mancìna de l'intrâ, u ghe n'è in'âtra che pe' cuntru a cuntegne e mercansìe "d'acumpagnamèntu" mensunèi de d'âtu, cun de cuppe e di tundi a vernìxe negra de cuscì dìta "campâna A", insemme a di còlli de anfu(r)e che se vegghe ch'i l'é(r)an serèi cun sti tappi fèti de natta, stagnèi cun malta da casìna, o cu'ina pigna, cu'e ninsö(r)e chi in mustra ch'e l'é(r)an parte du caregu da nâve. Inta tèrsa vedrìna, in sciu fundu du salùn, i sun cunservèi i repèrti de l'armamèntu de burdu, cumme due *[[Fistula aquaria|fistulae]]* de ciungiu, in crugiòlu e in strümèntu de ciungu cunusciüu cumme a "röa de manövra" ma daa funsiùn nu gua(r)i cè(r)a, fòscia duve(r)àu pe' fabricà de corde; de ciü, fra e côse de ciungiu, se pò ancù regurdâ in curnu ch'u l'é(r)a apesu aa nâve, daa funsiùn rituâle cuntru u percösciu. Int'ina vedrinetta scimile a sta lì i ghe sun di tòcchi d'èlmi cun crövi-cupetta e i rèsti d'in armatü(r)a, fòscia lighèi aa presènsa d'ina scorta armâ in scia nâve e, au sèntru du salùn, in mudelìn da nâve mèxima. A l'ürtimu, int'ina vedrìna missa cuntru a mü(r)aja, se ghe pò vegghe ina selesiùn de dutasiùi de burdu mensunèi de d'âtu, cun brocche, anfu(r)ette, tièi e âtru. 

### Stansie late(r)âli
Dau salùn u se passa pöi inte due salette ciü picìne, ch'e cuntegnen di repèrti d'âtra u(r)igine, che pe'u ciü i ne vegnen dau relittu da nâve rumâna ch'a l'è fundâ au largu da Ma(r)ìna de Dian pôcu ciü tardi da mitè du primmu seculu. Inta primma e sun cunservèi duzze de anfu(r)e ch'e purtavan u caregu de vìn spagnollu da nâve a ''dolia'' de Dian, du tìpu Dressel 2/4, in gran cuèrciu e dui *[[Dolium|dolia]]* nu gua(r)i grossi, i ciü picìn truvèi intu relittu. Sti *dolia* i g'han u bullu da fabrica aa vista, a *Hilarius M.P.* da Campania, e ün de sti lì u presènta fina e tracce de in intervèntu pe' rangiâlu, cun de grappe de ciungiu a cua de rundu(r)ìna misse a serâ de venaü(r)e ch'e s'é(r)an furmèi in scia duggia quand'a l'è stèta cötta. Rembâ aa mü(r)aja a gh'è ascì ina vedrìna cu'in lingòttu de ciungiu, dunàu dau sciù Quaglia, ch'u ne vegne dae mine(r)e d'argèntu da Britannia, dund'u l'è stètu descuèrtu du 1918, ch'u g'ha in simma u stampu de l'impe(r)atû Vespasiàn. A segunda saletta a cuntegne pe' cuntru de dutasiùi da nâve, duve(r)èi inta cuxìna de burdu e truvèi vèrsu a sò puppa, cumme de cupette de tèra sigilâ italica, üna cu'u bullu de *C. Murrius*, de ''olle'', in murtà, de lüxèrne a vulüe, de cupette da bêve du tipu sutì, di cuèrci da brocche e âtru, e ascì trê pedìne da zögu de veddru e di pesi picìn de ciungiu pe' pescâ. A l'ürtimu, inta vedrìna missa in sce in cantu da stansia, i ghe sun in embrexe, in cuppu e in grande cuntenitû de ciungiu; de ciü, e se ghe trövan e strümentasiùi pe'e mustre multimediâli. 

### Mustre fisse
De lungu au primmu cian, inta cuscì dìta sâla da lugetta, a l'è missa in mustra a culesiùn de vâsi da spesiâ de l'uspeâ veggiu de Santa Ma(r)ìa da Mise(r)icordia, furmâ da in sentenâ de pèssi daa carateristica decurasiùn gianca-blö, fabrichèi a Sauna e in Arbisöa fra u Seisèntu e u Növesèntu. De ciü, u gh'è ancù a mustra fissa dedicâ aa preisto(r)ia inta valâ du Pennavaire, a cü(r)a de Milly Leale Anfossi e ch'a campa di mate(r)iâli truvèi inte öttu scìti dife(r)ènti, ch'i cröven in periudu de tòstu 15.000 ànni, dae cultü(r)e di caciaùi du paleuliticu fìna a rivà a l'imprinsippiu da sto(r)ia.

## Nòtte


## Bibliugrafìa
* 
* 

## Âtri prugètti

## Ligammi de fö(r)a
* 
* 
* 

Categorîa:Arbenga
Arbenga