Àrpi Lìgüri

E **Àrpi Lìgüri** (*Àrpi Lìgü(r)i* in arbenganeṡe o *Àrpe Lìgü(r)i* inta varietè castreveïna e erléṡe, *Orpe Ligüri* in garescìn, *Olpi Lìgüri*, o *Figune* in urmeàscu), sun quella sudivixùn de l'arcu arpìn ch'a ne custituìsce a parte inisiàle e ch'a se tröva ai cunfìn fra e regiùi du Piemunte, da Ligüria e de Àrpi Màrittime (Fransa).

## Cunfìn
Segundu a SOUISA e Àrpi Lìgüri sun ina sesiùn arpìna a parte, cuntegnüa inta "sesiùn 1" ch'a fà parte de Àrpi du Sud-punènte. I lìmiti mascimi da cadéna sun, a levante u Còlla de Cadebùna (dìtu ascì "A Buchetta d'Autà"), ch'u segna a nàscita da cadéna di Apenìn, mèntre a punente u se tröva u Còlle de Tenda, che e divìdde dae Preàrpi de Nìssa e dâe Àrpi Marittime.

Segundu a Partisiùn de Àrpi, e Àrpi Lìgüri e sun in grùppu de Àrpi Marittime e ciü preciṡamente sun a frasiùn ciü a punente de ste chi, esendu indicâe cumme gruppu "1a", nu esendu difatti ina sesiùn destacâ. I cunfin traciâi sun i mèximi, ma u Còlle de Tenda nu segna ciü u cunfin fra dui sesiùi, ma fra dui gruppi, truvànduse au de là de stu li *Àrpi du Varu* (gruppu "1b").

Intu XIX seculu u limite fra e Àrpi Lìgüri e quelle Marittime u l'éa cumunque stâitu rapreṡentâu da Còlle de Tenda, scicumme che u sepâa due ṡone carateriṡâe da furme e anbienti diferenti: a punente ciü aute e inpervie, mentre a levante ciü dûsi.

Stu munte chi u l'è da tantu tenpu ricunusciüu a livellu geulogicu cumme u lìmite fra e dui clascificasiùi, pròpiu pé e e carateristiche diferenti di dui nuclei arpìn. Dau làttu a levante, quarchedün u vegheva inti tenpi passâi ascì u cunfìn ciü spustâu, pe quarchedün da individüà cu-u Briccu du S-ciàvu, mentre pe autri cu-u Zuvu de Santa Giustina, ancöi parte de l'Apenìn Lìgüre, dìtu asci senplicemente Còlle du Zuvu.

## Clascificasiùn

U numme Àrpi Lìgüri u cunpaìsce pé a prìmma votta inte l'ànnu 1926, quande a vegne adutâ pé indicà a parte ciü a punente de Àrpi Marittime, düànte u IX Cungressu Geugraficu Italian. Autri nummi peò l'éan stâiti ṡa preṡentâi pé identificâ stu tòccu da cadéna, u l'è in eṡenpiu a denuminasiun "Arpi Marittime de Punente", dövöâ da Pietro Gioffredo inte l'Öttusentu.

Intu fratenpu studiuxi eurupèi cumme Friedrich Umlauft o Karl August Zehden, cunscideàvan ṡa e Àrpi Lìgüri cumme u primmu gruppu da cadena, destacâu dâ quelle Marittime cu-e quâli cunìna a punente, in curispundensa da Colla de Tenda.

### Clascificasiùn SOIUSA (dâu 2005)
A partì da l'ànnu 2005, a l'è stâita inseìa a növa clascificasiùn da SOIUSA (Sudivixun Urugrafica Internasiunàle Ünificâ du Scistemma Arpìn), segundu sta chi, dunca, e Àrpi Lìgüri e sun ina sesiùn de Àrpi Sud-usidentàli, spartìe poi in autre sutta-categuìe, l'üna divìṡa da l'àutra da l'autessa da Còlla de Nàva:

**[[Prearpi Lìgüri|Preàrpi Lìgüri]]**

* **Cadena Sèttepan-Carmu-Armétta** (A)
** *Gruppu du Munte Settepan* (1): Briccu Cöggia-Munte Autu (1.a); *Munte Settepan* (1.b); Briccu di Pinèi-Rocca Rulüa (1.c); Briccu Getìna (1.d)
** *Gruppu du Munte Carmu* (2): Munte Carmu de Löa (2.a); Spinàrda-Sòtta (2.b)
** *Gruppu Galé-Armétta* (3): Munte Galé-Munte Armétta (3.a); Pissu Castelìn (3.b); Rocca de Pénne (3.c)

**Àrpi du Marguarèis**
* **Cadena du Saccarellu** (A)
** *Gruppu du Munte Saccarellu (1)*: Munte Saccarellu (1.a); Munega-Carmu di Brucchi (1.b); Munte Guardiabella (1.c); Munte Mòu (1.d); Séppu-Bignun (1.e); Munte Prìa Veggia (1.f)
* **Cadena Marguarèis-Mungioje** (B)
** *Gruppu du Marguareis (2)*: Marguareis (2.a); Dursàle Serpentéa-Cars (2.b); Scaasùn (2.c)
** *Gruppu Testa Ciaudon-Simma da Fàscia (3)*: Testa Ciaudon (3.a); Simma da Fàscia (3.b); Munte Ciané (3.c); Briccu Costa Russa (3.d)
** *Gruppo Mungioje-Mundulé (4)*: Mungioje (4.a); Simma da Brignöa-Mundulé (4.b)
** *Gruppu Pissu d'Urméa-Munte Anturòttu (5)*: Briccu de Cunolia-Pìssu d'Urméa (5.a); Munte Bausétti (5.b); Briccu du Mindìn (5.c)

## Caraterìstiche generàli

Immaggine:Colle san bernardo di mendatica.png|A Colla de San Benardu de Mendaiga
Immaggine:Monte frontè da cima garlenda.png|U Munte Frunté
Immaggine:Monte antoroto e colla bassa da monte grosso.jpg|L'Anturòttu cu-a neve
Immaggine:PizzoOrmea.jpg|U Pìssu d'Urmea
Dâu colle de Cadebùna u prufili urugràficu u cumensa a isâse man man, pü restandu au de sutta di 1400&nbsp;m.sl.l.m. Inte stu tràttu denuminâu Savuneṡe-Finaleṡe e sìmme ciü aute sun u Muntre Carmu de Löa (1386&nbsp;m), u Munte Settepàn (1386&nbsp;m) e u Brìccu de l'Agnelìn (1335&nbsp;m).

Passâ a Còlla de San Benàrdu (a Garésce), auta 957&nbsp;m, u paesaggiu u se fà deciṡamente ciü arpìn, süpeàndu i 1500&nbsp;m cu-e sìmme du Galé (1708&nbsp;m) e du *Munte Dübàssu* (1545&nbsp;m), du *munte Armétta* (1739&nbsp;m) e de quellu *da Guardia* (1658&nbsp;m). A punente da còlla de San Benàrdu de Mendàiga (1263&nbsp;m) a linea de cunfin fra u bacìn lìgüre e quellu padàn se ìssan au de surva di 2000&nbsp;m, fin aa sìma du *Munte Sciacarê* (2201&nbsp;m), a ciü auta de tüttu u setùre inperiéṡe.

Au de sà da sìmma du munte Saccarellu (o Sciacarê), u sparti-àigua u se deràmma in diferenti diresiùi, versu sud-est e, dòppu a depresciùn du Pàssu de Colla Ardènte (1586&nbsp;m), se ìssa ancùa surva ai 2000&nbsp;m cu-a sìmma Màrta (2136&nbsp;m), u munte *Grai* (2012&nbsp;m) e u Munte Prìa Veggia (2038&nbsp;m). Ultrepassâu l'inpunente cuntrafòrte ruciuṡu du Munte Turàggiu (1972&nbsp;m), u chìna in breve tènpu versu Vintimìa. A segunda cadena a se destàcca daa vixìna Sìmma Missun (2356&nbsp;m) e se svilüppa pe na dexìna de chilòmmetri versu est, includèndu il masìcciu isulâu de l**arpe de [[Cuxe]]'' (1907&nbsp;m). Ina terza cadena as e destacca dâu grùppu du Sciacarê in diresiùn sud-punente e, doppu u munte ''Munega'' (1882&nbsp;m), u và versu u munte Bignùn e a còsta de [[Sanremu|Sanremmu]].

U sparti-àigua prinsipàle u l'è peò quellu ch'u delimita a vàlle du Ròja fin aa Còlla de Tenda. Inte stu tràttu, dunde u se tröva u cunfin fra u Piemunte e u dipartimentu franseṡe de Àrpi Marìttime se trövan ie s'ìmme ciü aute de tütta cadéna: u munte Bertrànd (2482&nbsp;m), a Pùnta Marguareis (2651&nbsp;m), a Testa Ciaudòn (2386&nbsp;m) e u munte ''Béccu'' (2300&nbsp;m).

A l'autessa da ''Punta Marguareis'' in autra dursàle u se destacca versu levante, sta lì a delimita a l'auta valle du [[Tànnôu|Tànaru]], dunde sun scituâi u ''munte Mongioie'' (2630&nbsp;m), ciü u [[Pizzu d'Ulmèa|Pìssu d'Urméa]] (2476&nbsp;m) e u ''munte Anturòttu,'' andàndu versu Garésce (2144&nbsp;m). Da st'inpurtante linea de cunfin fra u basìn lìgüre e quellu piemuntéṡe, ch'a scùre pe squâxi 50&nbsp;km, partan sèrte valli segundâje, cunusciüe ascì cumme "valli muntregaléṡi": a valle du Caṡòttu, Élleru, Cursàja, maudagna e Ruburentèllu. Ascì a vale du s-ciümme Mòngia, scituâ ciü a levànte a l'è cunsciderâ pàrte de vàlli munregaléṡi. In sce créste sparti-àigua fra ste valli chi se vèrbenautre sìmme de nutevuli dimenmsciùi, cumme u munte ''Mundulé'' (2382&nbsp;m) e u ''munte di Baussetti'' (2002&nbsp;m).

E Àrpi Lìgüri sun e sule dunde tantu u làttu de l'arcu arpin vutâu versu a [[Cianûa padann-a|cianüa Padàna]] che quellu in diresiùn cuntrâia, inte sta pursiùn vutâu versu u [[Mâ Ligure|Mâ Lìgüre]], sun pé a magiurànsa intu teritòiu [[Italia|italiàn]].

== Stòia ==


A ṡona de muntagna de Àrpi Lìgüri a l'è stâita abitâ fin dâa preistòia, cumme prövan i diferenti repèrti archeulògici rinvegnüi inte tüttu u grùppu arpìn. In épuca pre-rumana se ghe stansian e pupulasiùi de tribù [[Liguri Antighi|lìgüri]] (màscima i [[Ingauni|Ingàuni]], i [[Intemelia|Inteméli]], i Sabàssi e i Viagénni), purtando ascì a so lengua, restâ ascì inti nommi de serti posti. Inte ṡone culucâe a in autessa ciü elevâ sun ancùa aaù preṡenti tipulugìe de edifissi e de òpere tradisiunàli, culegâe aa vìtta in arpéṡṡu, cumme e ''àrme'' (termine ch'u và a indicà in ripàru sutta a 'n sperùn de prìa), e ''séle'', lucàli destinâi aa cunservasiùn du furmaggiu e ''caṡèlle'', tipici ripài in pria, cu-e müàie a seccu dövöâe dâi pastù düante a stagiùn estìva e cumme redòssu pe i atressi agriculi. Aa cultüa pasturàle l'è ascì ligâ a viabilitè pedunàle tradisiunàle, üṡâ nu sulu pé raṡunse i diferenti sentri abitâi muntàni, ma ascì pé a tranṡümànsa versu a [[Rivêa de Ponénte|Rivêa de Punènte]] o versu a cianüa. Quarcün de sti camìn van a ripïà e vie de cumünicasiùnrumàne o prerumàne.

Doppu a fìn de l'Inpéu Rumàn de Punènte a ṡona Àrpi a l'éa stâita cuntéṡa fra i biṡantìn, ch'i l'axevan fâitu ina linea de diféṡa in sa drîta idrugràfica da s-ciümâia du [[Tànnôu|Tànaru]], e i Lungubardi, che chinàndu dâa Cianüa Padàna riuscèndu a cunquistà [[Zena|ṡéna]]. Intu periudu de l'Autu [[Etæ de Mëzo|Mediuévu]] a regiun a l'éa stâita interessâ dâe scurerìè di Saracéni, che fosci intu [[X secolo|X seculu]] se inséddian in serte lucalitè, cumme a [[Bolma d'l Messere|Barma du Messê]] e a [[Tûre d'Bolchi|Tùre de Bàrchi]], intu cumüna d'[[Ulmea|Urméa]]. Sti li sun poi stâiti debelâi da 'na séie de canpàgne purtâe avànti da Guglièlmu I de Pruvensa.

Stu setû u l'é poi divegnüu teàtru de inpurtanti uperasiùn de guèra culigâe cu-e canpàgne d'Italia de purtâe avànti da [[Napolion Bonaparte|Napuleùn Bunapàrte]], cun scuntri fra ee truppe franseṡi e quelle austrìache-piemuntéṡi, scuntri ch'i portan ascì aa custrusiun de furtificasiun e trincee. Püe intu periudu da Rexistensa i paiṡi de muntagna de l'entrutèra l'àn vistu cunflitti armâi fra i partigiâi e i naṡṡi-fascìsti.

== Vétte ==
<gallery mode="packed" heights="155">
Immaggine:Monte Galero da ovest a sin colle san bernardo.jpg|U Munte Galé vistu da punente, in sciu sfundu e pâe du San Benardu
Immaggine:Lago Raschera e Monte Mongioie da Cima Ferlette.png|U Munte Mungioje cun u Lâgu da Raschera
Immaggine:Monte Carmo di Loano da cresta e Rocca Barbena.png|U Munte Carmu de Löa vistu daa [[Rocca Barbena]]
</gallery>
* **Preàrpi Lìgüri**
** Munte Armétta (1739&nbsp;m)
** [[Mônte Galé|Munte Galé]] (1708&nbsp;m)
** Munte da Guàrdia (1658&nbsp;m)
** Munte Dubassu (1545&nbsp;m)
** Ròcca de Penne (1501&nbsp;m)
** Pissu de Penne (1488&nbsp;m)
** Munte Carmu de Löa (1389&nbsp;m)
** Munte Settepàn (1386&nbsp;m)
** Munte Scalabrìn (1377&nbsp;m)
** Munte Spinàrda (1357&nbsp;m)
** Briccu de l'Agnelìn (1335&nbsp;m)
** Munte Sòtta (1206&nbsp;m)
** [[Rocca Barbena|Ròcca Barbéna]] (1142&nbsp;m)

* **Arpi du Marguarèis*'
** Punta Marguareis (2651&nbsp;m)
** Munte Mungiòje (2630&nbsp;m)
** Sìmma de Saìne (2612&nbsp;m)
** Sìmma Ciàn Ballaû (2604&nbsp;m)
** Sìmma Palü (2538&nbsp;m)
** Sìmma da Fàscia (2495&nbsp;m)
** Munte Bertràn (2482&nbsp;m)
** [[Pizzu d'Ulmèa|Pìssu d'Urméa]] (2476&nbsp;m)
** Sìmma Seirassu (2436&nbsp;m)
** Sìmma du Pertegà (2404&nbsp;m)
** Briccu Costa Russa (2403&nbsp;m)
** Tèsta Ciaudion (2386&nbsp;m)
** Munte Mundulé (2382&nbsp;m)
** Sìmma Missun (2356&nbsp;m)
** Munte Beccu (2300&nbsp;m)
** Munte Beximàuda (2231&nbsp;m)
** Munte Saccaréllu (2201&nbsp;m)
** Punta Mirauda (2157&nbsp;m)
** Munte Frunté (2152&nbsp;m)
** Munte Anturòttu (2144&nbsp;m)
** Simma Marta (2136&nbsp;m)
** Arpe de Cuxe e Ciàn du Cavàllu (1906&nbsp;m)
** Munte Munega (1882&nbsp;m)
** Briccu du Mindìn (1879&nbsp;m)


== Valichi ==






== Vàlli ==

E prinsipàli vàlli inte Àrpi Lìgüri e sun:

;Versante lìgüre
* Val Ròja (parte de levante)
* Val [[Torente Verbun|Verbùn]]/Cröśa
* Val Nèrvia
* Valle Armea
* Valle Argentîna
* Valle Inpêu
* Val Mêrula
* Val Lerùn
* Val Aròscia
* Val Pennavàire
* [[Valâ du Neva|Valle du Neva]]
* [[Valle du Varatella|Val Vâatèlla]]
* Val Maémua
* Valle du Pora

* Valle du Segnu
* Valle du Quiliàn
* Valle du [[Letimbru|Letinbru]] (parte de sud-ovest)
;Versante padàn
* Val Vermenàgna (parte de levante)
* Val Colla
* Valle Peśiu
* Valle Élleu
* Val Caśottu
* Val Maudàgna
* Valle Cursàja
* Auta Val Tànaru
* Valle da Cevétta
* Valle Mòngia
* [[Val Bormida|Val Burnia]]


== Lâghi ==

Inte Àrpi Lìgüri nu sun preṡenti lâghi natüàli de grandi dimensciùn. Ghe sun di lâghi picenìn de uïgine carscica inte muntagne de vàlli munregaléṡi: u *Lâgu de Möje*, u *Lâgu di Biecâi* e u *Lâgu Rataïa* inte l'auta valle de l'Élleu. Se trövan pòi u *Lâgu da Brignöa* e quellu da *Raschêa* ai pèi du munte Mungioje a setentriùn e u laghéttu du Marguarèis suttu a punta de stu munte. Inte l'Auta Valle du Tànaru gh'è u Lâgu du Pìssu, vixin au *Pissu d'Urméa*; Fin a l'ininprinsìpiu da stèi se preṡentan cuvèrti de neve, mentre sulitamente versu a fin da stagiun cauda sun cunpletamente sciüti.

Estisten dui lâghi artifisiàli: u *Lâgu de Oṡeja* in [[Burmia (valä)|Val Burnia]] e u *Lâgu de Tenarda*, ai cunfin fra di [[Triöra|Triöa]] e [[Pigna]].

== Refüxi arpìn ==

Per rende ciü fassile l'escursciunismu e a salìta fra e punte arpine sun stâiti creâi diferenti refüxi e bivàcchi arpin, fra sti chi ghe sun:
* refüxu Don Barbêa
* [[Assosto Franco Allavena|refüxu Franco Allavena]]
* refüxu Piero Garelli
* refüxu Havis De Giorgio - Munduvì
* refüxu Silvio Lepanto
* refüxu Mungioje
* refüxu Sanremmu
* capànna Saraccu-Vulante
* refüxu Valcaira

== Parchi e riṡerve ==
E ṡone prutètte che ghe sun aùa inte Àrpi Lìgüri sun u Parcu natüâle du Marguarèis, in [[Provinsa de Cuneo|pruvinsa de Cuni]], Parcu natüâle regiunàle du Brìccu Tana, in [[Burmia (valä)|Val Burnia]], e u Parcu natüâle regiunale de Àrpi Lìgüri, istituìu da pòcu, in [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Inpeia]].

== Türismu ==
E Àrpi Lìgüri l'an nümeùṡi inpiànti da scì. Intu gruppu Mungioje-Mundulé gh'è u cunplessu sciìsticu du Mundulé Ski, ch'u ünisce e stasiùn de Artexîna, Prâu Nevuṡu e Frabùṡa Survàna, pe 'n tutàle de 130&nbsp;km de pìste pe disceṡa e fundu.

U conprensôju du *Parpajun* se svilüppa invece inta ṡona du munte monte Alpet e u cunprende i inpianti de San Giacumu de Ròburent e Sèra de Panpaâu. Au setentriun du Briccu Mindìn se trövan quelli de gli Viûa San Grée, mentre in scia Còlla de Caṡottu, a levante du Munte Anturòttu u gh'è Garesce 2000.

Autri inpianti sun quelli de *Luïṡìa Munte Pigna*, raṡunṡìbile da 'na cabinuvìa a partì dâe terme de *Luïṡìa,* ciü, intu versante lìgüre due sciuvìe e ina seggiuvì a [[Mùnexi]] de [[Triöra|Triöa]], ai pei du Munte Saccaellu. Sta parte da cadena arpìna e càṡṡe, in parte, inta *Riṡèrva Gianca* de Limùn.

Vista a natüa carscica e Àrpi Lìgüri sun rìcche de grotte natüâli, tante de ste chi auv̂erte au pübbricu. Inta [[Rivêa de Ponénte|Rivêa de Punente]] se ponan vixità e gròtte de [[Borṡi e Veressi|Bòrṡi e Vêéssu]] e quélle de [[Tuiran|Tuïàn]]. Inta ṡona munregaléṡe l'è puscibile amïà e gròtte du Caudàn inta val Maudagna (cumüna de Frabùṡa Suttana) e e gròtte de Busséa inta val Cursàja (cumüna de Frabùṡa Survana), ciü gròtta di Dossi inta cumüna de Villanöva de Munduvì.

Sti munti chi sun fra l'autru atraversâi da Via da Sà, che dâu paiṡe de Limun, atraversu a Còlla di Scignùi e Mùnexi, a rîva fin aa Rivêa de Punente: u percursu, interesante pe i pasàggi carscici e a vegetasiùn du Bòscu de Navette ([[Üpëga|Üpega]]), adattu ascì a êsse percursu in biciclétta.

Inti ürtimi anni, ascì pe via de l'incimentu da risetivitè türistica e alberghiéra da rivêa, in parte pe u cuscì dìtu svilüppu du türismu enugastrunòmicu, serte lucalitè de l'entrutèra de Inpéia sun diventâe mête pe türisti cumme [[Triöra|Triöa]], [[U Duseu|U Dussêu]], [[Puntedasce|Puntedàsce]], [[Dussaiga]], [[A Rucheta (Nervina)|A Ruchetta]], [[Pigna]] e [[Avrigâ]].

Au mèximu moddu a s'è si svilüpâ a risetivitè ligâ ae belesse du paesaggiu, asemme a l'escursciunismu e a l'arpinismu: stuïcamente afermâe e lucalitè da Còlla de Nava, d'Urméa e de Garésce, ma a ste chi se afiàncan ancöi quelle de l'Auta Burnia ([[Carizan|Caïssan]], [[Moriaodo|Meïaudu]], [[Oseria|Oṡeja]] e [[Bardenèi|Bardenei]]) e de l'Auta val Tànaru ([[Briga Auta]]). Inpurtanti da mensciunà ascì [[Mendaiga]], inte l'Auta Val Aròscia, a pòchi chilòmmetri dâa statàle 28 Inpeia-Nava-Seva e u Colle du Gaêṡṡu, mêta panuramica raṡunṡìbile dâa frasiun de San Benardu de Mendaiga e da Nava. Fra e ṡone ciü frequentâe dâi apasciunâi de l'aânpicâ spurtìva u gh'è Finâ, che ṡà a partì dâi [[Anni 1970|ànni Setanta]] puxéva uffrì tantiscime vìe de salìtta cun ciü gràddi de dificultè.

=== Sentê e Aute Vie ===
U sparti-aigua ch'u parte dâa [[Còlle de Cadebonn-a|Còlla de Cadebùna]], u pàssa pe u Munte Saccarellu e u rìva a [[Ventemiglia|Vintimïa]] u l'è percursu da seṡṡe de quaântaquàttru tàppe de l'[[Âta Vîa di Mónti Lìguri|Auta Via di Munti Lìgüri]], pe in tutàle de squâxi 167&nbsp;km.

Ina votta a gh'éa ina stradda, cunusciüa cumme stradda Maênga o Maênca, ch'a culegâva a sitè d'Inpeia cu-i auti pasculi da Colla de [[Tenda]] e cu-u Marguarèis. Sta li prubabilmente a passâva pe u Munte Munega e raṡunṡéva u munte Saccarellu pe pruseguì inta Valle du Roja fin aa Colla de Tenda. U primmu trattu (da Inpeia au Saccarèllu) u l'è ancöi percuribile ünendu i tragitti de ciü sentê, de suvente aùa asfaltâe, a pàrte u tràttu fra Mùnexi e u Saccarellu. U segundu tòccu, fin a Limùn u l'è a sêde de 'na stradda in tenpu miltàre custruìa primma da sgunda guèra mundiàle. Aù l'è stâitu recupeâu e auv̂ertu au pübbricu, grassie a in prugettu finansiâu da fundi eurupèi de interesse pe trei pruvinse ([[Provinsa de Cuneo|Cuni]], [[Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)|Inpeia]] e e Arpi Marittime) e trei regiun ([[Liguria|Ligüria]], [[Piemonte|Piemunte]], Pruvensa-Arpi-Còsta-Aṡürra), cu-u scòppu de metì in culegamentu pe fin türistici ste ṡone de muntagna.

In sentê de particulàre interesse u l'è u cuscì dìtu *Sentê di Arpìn'', custruìu dai arpìn primma da segunda guèra mundiàle. I pasaggi sun de lungu scavâi inta prìa o custruî a sbâsu, in moddu da cunsentì u trànxitu di müi in següéssa. Doppu u cunflittu u l'éa stâitu abandunâu, ma ancöi serti tratti sun turna percuribili, grassie ascì a l'installasiun de tratti de corda de metàllu, inti ürtimi tenpi, peò, ghe sun stâiti ascì muvimenti franuṡi ch'i l'an svilüpâu grossi danni au percursu.

## Nòtte


## Àutri prugètti

Categorîa:Cadénn-e de montàgne
Categorîa:Giögrafîa da Liguria
Categorîa:Giögrafîa do Piemónte