open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atti di Apòstoli

I **Àtti di Apòstoli** (Πράξεις τῶν Ἀποστόλων in grêgo, *Práxeis tôn Apostólōn*; *Actūs Apostolōrum* in latìn) o l'é 'n tèsto contegnûo into Nêuvo Testaménto, scrîto in léngoa grêga. 

A sò redaçión definitîva a l'é con tùtta probabilitæ di ànni fra l'80 e o 90 dòppo Crìsto. A tradiçión crestiànn-a a l'atriboìsce a-o Lùcco, stòrico, aotô do tèrso Evangêio e colaboratô do San Pòulo. E o Lùcco o-o dédica a quéllo Teòfilo a-o quæ l'é za destinòu o sò Evangêio.

O tèsto di *Àtti* o l'é conpòsto de 28 capìtoli e o conta a stöia da comunitæ crestiànn-a da l'Ascensción do Gexù (1,6-11) scìnn-a l'arîvo do Pòulo a Rómma (26, 16), e o crêuve 'n perìodo de ténpo ch'o va ciù ò mêno da l'ànno 30 a-o 63 d.C. Óltre che in San Pòulo, l'òpera a se sofèrma asæ spésso in sce l'òpera de l'apòstolo San Pêo ascì.

O lìbbro o descrîve o spedîo svilùppo, l'espansción e l'òrganizaçión da comunitæ crestiànn-a, dónde a testimoniànsa da vìtta do Gexù a vêgne trasmìssa prìmma fra i Ebrêi e dòppo a-i òmmi d'ògni naçión.

A tradiçión da Gêxa antîga a l'é concòrde inte l'atriboî a-o Lùcco ségge l'Evangêio segóndo o Lùcco che I *Àtti*.

O Lùcco o saiéiva alôa da inténdise cómme o mêgo çitòu ciù vòtte inte létere do Pòulo.

L'atribuçión di *Àtti* a-o Lùcco a trêuva riscóntro ascì inti indìççi contegnûi inte l'òpera: són scignificatîvi, in particolâ, dötréi pasàggi scrîti inta prìmma persónn-a plurâle, che són probabilménte apónti pigiæ da l'aotô intànto ch'o l'aconpagnâva o Pòulo.

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:teologia
Categorîa:Crestianeximo
Banco de San Zòrzo

**Bànco de San Zòrzo** (institoîo inte l'anno 1407 da-o Governatô Jean Le Meingre, dîto o Boucicaut, pe-i zenéixi Bocicâdo).

## Stöia
A Conpagnîa ò Societæ de Sàn Zòrzo, cómme prìmmo nómme a l'é “Società delle Compere” ö sæ “Societæ d'inpréstiti” e a sò raxón a l'é quélla d'òrganizâ e controlâ o débito pùblico pe garantî mêgio i creditoî inti confrónti do Stâto. 
O Bànco o crêa ascì 'n fóndo d'amortaménto e 'n fóndo de risèrva (o Rèsto) che no poéivan êse tocæ. Co-o Bànco vêgnan perfeçionæ e scritûe, i certificâti de crédito, i regolaménti, o Depòxito Franco, i Magazìn Generâli e, in sciâ fìn, a Dugànn-a... in pöche paròlle nàsce o scistêma bancàrio modèrno. O Bànco o gh'à lézze pròpie rispetæ da-a Repùblica. O nòmina i Magistrâti, o pâga i sordàtti e o peu armâ flòtte. A seu ativitæ a va a-o de la da Repùblica e o peu tratâ con Stâti e çitadìn forèsti.
O rispètto pe ste lézze chi o permétiâ a-o Bànco de no sentî i contracórpi de rouxîe civîli, de revoluçioìn, di bolezùmmi che in càngio àn interesòu Zêna. Stâto into Stâto.

Inte l'ànno 1508 i privilêgi do Banco són confermæ a-o pónto de fâ dî a un ch'o dovéiva acapîsene: “No l'êa fàçile dî s'o foîse (o Bànco) 'n'inpréiza comerciâle ò 'n'istituçión polìtica”. Da l'ànno 1539 o débito de Stâto o no peu ciù vegnî riscatòu. O devénta coscì “perpétoo” faxéndo aomentâ o valôre de açioìn.
A-o Bànco, a Repùblica a cediâ o govèrno de trabalànti colònie into Mâ Néigro e in Còrsega. O governâva a Rivêa de Levànte, Sarzànn-a e asæ âtre tære. Inte quélla de Ponénte o l'êa padrón de tære, castélli e vìlle.
A segónda di câxi o Bànco o l'êa bitêga, mónte de piêtæ, apàlto de contribuçioìn ö sæ 'na “Scignorîa polìtica”. In scritô de stöia o dîxe: «Ancheu no se poriéiva inmaginâ 'n Stâto ch'o désse a 'n particolâ l'incàrego de inpónn-e tàsce in scê inportaçioìn, fâ e lézze, creâ tribunâli, nominâ giùdiçi ö sæ 'na societæ anònima ch'a l'asogetésse ségge o Stâto che a popolaçión. Co-o Bànco quésto o l'é acapitòu e o l'à fonçionòu pe quattroçénto anni co-a sodisfaçión de tùtti ».
L'ativitæ do Bànco a finiâ co-a Revoluçión Françéize ö sæ co-o Napolión.

## Referénse
* La Grande Storia di Genova (Felîçe Vórpe e Aldo Padovàn) publicâ da-o Sécolo XIX into 2008 (editó artlibri - Artemisia progetti editoriali - Genova)
* Federico Donaver, Storia della Repubblica di Genova, Libreria editrice moderna, 1913 - Genova

## Âtri progètti

Categorîa:Repùbrica de Zêna
Belfast

**Belfast** (prononçiòu , *Béal Feirste* in irlandéize, prononçiòu ) a l'é a capitâle e a çitæ ciù grànde de l'Irlànda do Nòrd, scitoâ in scê zìnn-e do sciùmme Lagan, lóngo a còsta de levànte de l'îzoa. Co-i sò 293.298 abitànti a-o 2015 a l'é dêxénn-a çitæ do Régno Unîo pe popolaçión e a segónda de l'îzoa d'Irlànda. A popolaçión da sò ària metropolitànn-a a l'êa de 671.559 persónn-e a-o 2011, méntre o distréito do govèrno locâle o contâva de 345.418 abitànti a-o 2021.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn
### Stràdde

### Ferovîe

### Ariopòrti

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 

Categorîa:Irlànda do Nòrd
Categorîa:Çitæ do Régno Unîo
Tùnixi

**Tùnixi** a l'é a capitâ da Tunixîa. Segondo o censiménto do 2014 a g'à 1.056.247 abitanti, ma tùtt'in gîo a-a çitæ vivan ciù de doî milioìn de personn-e. A vêgia Cartàgine a l'é ancheu in quarté de Tùnixi.

## Atri progetti

Categorîa:Tunixîa
Basshunter

**Basshunter**, **Jonas Erik Altberg** (Halmstad, 22 dexénbre 1984) o l'é 'n cantante e DJ svedeize.

## Discografîa
### Album
* *[[The Bassmachine]]* (2004)
* *[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]* (2006)
* *[[Now You're Gone – The Album]]* (2008)
* *[[Bass Generation]]* (2009)
* *[[Calling Time]]* (2013)

### Cansoìn
* "The Big Show" (2004)
* "Welcome to Rainbow" (2006)
* "Boten Anna" (2006)
* "Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA" (2006)
* "Jingle Bells" (2006)
* "Vifta med händerna" (2006)
* "Now You're Gone" (2007)
* "Please Don't Go" (2008)
* "All I Ever Wanted" (2008)
* "Angel in the Night" (2008)
* "Russia Privjet (Hardlanger Remix)" (2008)
* "I Miss You" (2008)
* "Walk on Water" (2009)
* "Al final" (2009)
* "Every Morning" (2009)
* "I Promised Myself" (2009)
* "Saturday" (2010)
* "Fest i hela huset" (2011)
* "Northern Light" (2012)
* "Dream on the Dancefloor" (2012)
* "Crash & Burn" (2013)
* "Calling Time" (2013)
* "Elinor" (2013)
* "Masterpiece" (2018)
* "Home" (2019)
* "Angels Ain't Listening" (2020)
* "Life Speaks to Me" (2021)
* "End the Lies" (& Alien Cut) (2022)
* "Ingen kan slå (Boten Anna)" (Victor Leksell) (2023)

## Veddi ascì
* Scîto ofiçiâ do Basshunter

 
## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Sveçia
Categorîa:muxicisti
Ezöpo zenéize

L**'Ezöpo Zenéize** o l'é 'n'arecugéita de föe in zenéize do Martin Piaggio (1774-1843), pubricâ into 1822 e pöi inlarghîa inte 'na segónda ediçión do 1829.

## Contegnûo
O Martìn Piàggio o peu êse conscideròu l’iniçiatô da föa d’espresción lìgure e-o seu Ezöpo Zenéize o móstra ‘na ciæa ascendénsa seiçentésca e seteçentésca, ch’a l’à di modélli in de êuvie eorpêe scìmile. A despêto di giudìççi di crìtichi d’ancheu, cómme o Toso e-o Coveri, che ne méttan in evidénsa o banâle moralîximo conservatô e borghéize, e föe do Piàggio àn conosciûo ‘n’ància fortùnn-a popolâ. 

A prìmma ediçión de l’Ezöpo Zenéize do 1822 a contegnîva ‘na çinquanténn-a de föe ma, dæta a fortùnn-a do volùmme, into 1829 l’é stæto aprovòu ‘na nêuva ediçión asæ inlarghîa. E föe de l’ediçión definitîva són 107, ciù i vàrri conponiménti de prefaçión, introduçión e dédica. E conpoxiçioìn de l’outô, scibén che repìggian di modélli za vìsti a rêo e se dàn a-o lirîximo de mainêa, són rezultæ bónn-e a respónde a-o gùsto, dòppo tùtto ànche popolâ, da soçietæ zenéize dabén do ténpo e a atrovâ di letoî ànche inti cêti de mêzo alfabetizæ. 

E stöie do Piàggio àn reprezentòu e reprezéntan ancón, de vòtte inte ‘n mòddo incónscio ascì, un modéllo pe-i outoî che àn dapeu praticòu a föa inta “Ligùria lengoìstica”. Ùnn-a de föe ciù avoxæ de sta êuvia, ''I doî avâri'', a l’à inspiròu a famôza comédia do Gilberto Govi ''Pignasecca e Pignaverde''. 

Into *sûnetto de dedica* che dòppo a *Prefazion* o l’àrve l’Esöpo Zenéize, l’outô o deciàra o fìn de l’êuvia, ch’a l’é rivòlta a-i genitoî e a tùtti quélli che stan aprêuvo a-a prìmma educaçión di figeu. Vêgne coscì mìsso de fìcco in lûxe o proponiménto pedagògico e moralìsta de sta arecugéita de föe, scrîte sénsa tròppe pretéize da ‘n poæ de famìggia crestiàn pe instradâ i figeu a êse “òbediénti, studiôxi e de bón cheu”. Pe finî, o Piàggio o crìtica e âtre stöie comùn che gîan, dæto che de spésso recôran a spaventàggi vêui ò a fantaxîe superstiçiôze (za inta *Prefazion* o l'avéiva mensonòu sti racónti pe figeu "che invece d'emendâli e rendili virtuosi, / i fan spellâ dä puïa, vegnî superstiziosi, / e restan pûscillanimi finn-a a ûnn-a çerta etæ"). 

Inte l’*Introduzion* ch’a vêgne aprêuvo o Piàggio o tràtta, inta seu vixón, a relaçión tra veitæ e föa, inta fórma de ‘na stöia dónde e dôe vêgnan personificæ. I òmmi defæti àn angóscia e poîa da Veitæ “nûa”, ma quànde quésta a vêgne covèrta da-e bèlle fórme da Föa, che scibén inventâ a l’é bén bén ciù agradîa, se stabilìsce ‘n rapòrto tra raxón e finçión ch’o l’aconténta tànto e persónn-e ciù cortivæ cómme quélle ciù sénce.

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Conponiménti in lìgure
Muscàt

**Muscàt** a l'é a capitâ do Stato àrabo de l'Omàn.

## Atri progètti

Categorîa:Omàn
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Gian Giacomo Cavalli

**Gian Giacomo Cavalli** (Zêna, 1590 - Zêna, 1657) è stæto 'n notâro e poêta in léngoa lìgure.

## Vìtta

De mestê o l'êa notâro e o l'êa inpiegòu tra i scrivén do Banco de Sàn Zòrzo e scrivàn ascì da Cùria Comunâle.
Poêta de gràn valô da-o stîle inpecàbile, o l'à scrîto in Léngoa Zenéize destacàndose da-i manierìsmi e sénsa voéi êse mâi angosciôzo. E sò òpere són arecugéite inta *Çìttara Zenéize* publicæ inte l'anno 1635 e 1665. Gh'é 'n'ediçión de l’anno 1745 ch'a se peu trovâ in sce l'Internet.

Profóndo conoscitô da Léngoa inta quæ o scrivéiva, o l'é o prìmmo ch'o l'à detòu de régole de scritûa e de pronónçia che s'asomégian asæ a-e régole da modèrna Grafîa ofiçiâ.

### Sonétto dintroduçión a-e: “Rime Civili” da ''Çittara zeneize''

## Òpere
* 
* 

## Nòtte


## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Çitén da Repùbrica de Zêna
Cavalli, Gian Giacomo
Cavalli, Gian Giacomo
Galata

**Galata**: stöia de 'n quartê de Istanbul (za Costantinòpoli e Bizànçio).

## Stöia

A stöia do Quartê de Gàlata a coménsa da Pêra inte l'ànno 1261.
Inte quel'ànno Zêna a l'agiùtta l'inperatô bizantìn Michê VIII Palaiologos (Paleòlogo) cóntra i Veneçién. L'arénbo do Paleòlogo o l'é asæ inportànte pe-a Repùblica e pe-e seu colònie e i seu comèrci inte quélle tære. De fæti a-i 13 de màrso Zêna a fìrma, inta çitæ de Ninfêo (Nàffo) in tratâto (ciamòu apòsta “do Ninfêo”) ch'o ghe fa òtegnî vàrie concescioìn inte tùtto o Médio Òriénte. Unn-a de quéste a l'é Pêra (in grêgo *Sykais Peran*, ò sæ "o canpo di fîghi"), in terén in sce l'âtra rîva do Còrno d'Öo in fàccia a Bizànçio (a famìggia zenéize che ciù di âtri a n'à avûo di vantàggi a l'é quélla di Enbrìachi “Inbriæghi”). Inte l'ànno 1349 i Zenéixi, a Pêra, rinfòrsan a çitæ e incòrporan a colìnn-a de Gàlata dónde costroìscian 'na tôre: a Tôre Gàlata. Da quéllo moménto a colònia zenéize a pìggia o nómme de “Gàlata”.

A-o ténpo de l'Inpêro Bizantìn, Gàlata a gh'avéiva 'n inportànsa stratégica perché da-a grànde Tôre, in câxo de goæra, se poéiva blocâ, co-in sbaraménto de fêugo, l'intrâta a-o Còrno d'Öo. Inta quàrta Croxâ, a Tôre a l'é stæta destrûta ma i Zenéixi l'àn tórna tiâ sciù e gh'àn dæto nómme “Tôre de Crìsto”: sta tôre chi a l'exìste ancón ancheu.Inte l'ànno 1453 Bizànçio a l'é minaciâ da-o Mòuma II. O Paleòlogo o domànda agiùtto a Zêna e o Dûxe Pêo Fregôzo o mànda dôe galêe a-o comàndo do Gioâne Giustinién Lóngo. O Mòuma o coménsa l'asédio a-i 6 d'arvî, e dòppo vintinêuve giórni a çitæ a càzze. Finìsce chi l'Inpêro de Bizànçio e Zêna ascì a se dêve sotométte a-o Sultàn ma, tratàndo con lê a l'ariêsce a evitâ o sachézzo de Pêra e a mantegnî o lìbero comèrcio inte tùtto l'Inpêro tùrco. Çinquant'ànni dòppo i Zenéixi consegnâvan e ciâve da fortéssa a-i tùrchi e finîva coscì a stöia de Pêra/Gàlata.

Ancheu, Gàlata o l'é 'n quartê de Istanbul, ciamòu *Beyoğlu*, in sce 'na colìnn-a pìnn-a de “caróggi” e in sciâ quæ s'îsa ancón a Tôre Gàlata (a segónda, quélla dîta “de Crìsto”). In sce l'intrâta da Tôre gh'é 'n'inségna ch'a l'aregòrda a Repùblica de Zêna e i “Ceneviz”, cómme én ciamæ i Zenéixi inta léngoa tùrca.

A Tôre a l'à rexistîo a-e goære e a-i teramòtti e ancheu a l'é vixitâ da migiæa de turìsti perché da-a seu çìmma se peu gustâ o mâvegiôzo panoràmma de Istanbul.

## Galerîa d'inmàgine

Immaggine:CLEMENT(1895) pg341 The Tower of Galata.jpg|A tôre into 1895
Immaggine:Galata tower istanbul.jpg|A tôre di zenéixi
Immaggine:Galata Tower inscription.jpg|L'inscriçión in sciâ tôre


## Referénse
* 

## Âtri progètti

Categorîa:Colònie da Repùbrica de Zêna
Categorîa:Turchia
Baàsche

I **Baàsche** (in italiàn: *Albarasca*) l'è 'na frasción de Stasàn, pruvéincia ‘d Lisàndria, in Piemónte.

## Geugrafìa
I Baàsche u s' tröva 'ntè i Preapenéin Ligure a 520 métri s.l.m. I póuntu pü òtu l'è L’Eibaöa (Colle Albarola) ch’u riva a 600 métri.
Geugraficamàinte i paìse l'è müssu ‘nsümma ‘d nà cósta urientò da S.E. a N.O.

I pü tante còie i són aà snìstra da strò, espóste a S.O., a drìccia u gh'è nà rìva ch'a vò šü tanti métri.
Féin ai 1928 i Baàsche l'è stó frasión dei cumüne 'd Sùrli (suprèsu e gnüu frasión dei Buighèttu Buibèia).
U s' pö rivòghe dai caséllu autostradòle ‘d Seravàle (pasàndu da Stasàn e Vòigu) o da quèlu dei Vgnöe/Quò (10/12 km.)

## Stória
A pü vègia documaintasión (1197) l'è ‘n giüramàintu ai marcàise Malaspina da pòrte 'd trài ommi de i Baàsche.
Fórsi i pàise l'éa nasüu ‘cmè insediamàintu ligure-preromano e probabilmainte l'éa cumpràisu in ti 'na linea 'd fórti (Stasan, Vòigu, Surli, Muntébru).
'D fróunte ai paìse u gh'è i custiö ‘d Mugràigu (Mongreco) e lì u gh'è 'n sìtu ciamò Presìdia (fórsi da praesidium?): l'è 'n póuntu strategicu insümma da cósta ch'a guàcia a vàle versu Növe e quèla versu Turtóuna.

## Pósti d'interèse
A funtän-a: l'è 'ntà piasètta dei paìse, l’ègua l'è bóun-a e lingéa e tanta giàinte a vénna chi pr'ègua. Pócu pü avànti l'è restó sùlu 'n funtanéin e 'na vaschètta ma 'na vóta i gh’éa trài tröggi per lavò e dò da bàive ai béstie.

Edìcula 'd Sànta Lucia: l'è 'ntà piasètta dei paìse e a s'ciàma “caplètta”, prümma l'éa davài 'na gesètta, avva u gh’è 'n afrèscu da Santa 'ncu a Madónna e Sant'Agustéin.

Madunéin-a 'd Caravàgiu: a s' tröva in lucalitò Pergó (intà strò pruvincióle 135 Seravàle-Carsàn), l'è stò edificò tra i 1910 e i 1912 per intensión 'd séi familie 'd Surli e dei Baàsche.

Uatóriu da Càtedra 'd San Pé: l'uatóriu l'è bén bàin antìgu (IX o X séculu) e l'è custruìu 'nsümma da róccia 'ntèi mèsu dei paìse, 'ndè ch'u gh’è i còie pü vègie. L'è stó rifàciu versu i 1650. 'Ntè i 1960 i són stè rifàci a canónica e i campanéin (che prümma l'éa in stile rumànicu a sesión triangulòre). I dipéinti i són dei pitù Clemente Salsa. 

Santuòriu da Madonna da naive, cundivîzu ncu ei Burghetu.

## Ecunumìa
Ai Baàsche i gh' són tanti bóschi 'd rùgre, castégna, còipu, rubìgliu e anche fràsu, òibua e eibaéin. U teràin l'è bastansa bón da èiba, gràn, patate e vìghe anche se avva tanti campi i són abandunè. U gh'è tant'ègua (funtän-e,surgiàinti e riè). L'è 'n póstu bón per tegnìghe i òvie peichè u n' gh'è mia inquinamàintu.

## Cultüa
U s' pòrla 'n dialettu ligure pü o ménu uguòle a quelu id Surli e bastansa equiparabile a quei da Vale Scrivia e da basa Val Buibèia.

A cüséin-a l'è principalmàinte tipica 'd l'Apenéin ligure.
L'"Associazione Albaraschese" a urganìssa tütte i manifestasióun-i e a prumöva inisiative ch'i riguòrda i paìse.

## Fèste e manifestasióun-i
* Carvò
* Festa cuntadéin-a (agustu)
* Bruschetta (setàimbre)
* Castagnò (utubre)

## Culegamainti esterni
https://sites.google.com/site/albarascaonline/home 

## Nóte


## Òtri prugètti

Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria
Pescâa

**Pescâa** (*Pëscàrë* in pescaréize, *Pescàrë* in abruséize, *Pescara* in italiàn) o l'é 'n comùn de 118.449 abitànti, capolêugo da provìnsa de Pescâa, scituòu in Abrùsso, in Itàlia.
 
## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa
Pescâa a l'é stæta o pòsto de nasción de Gabriele D'Annunzio e de Ennio Flaiano.

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Provinsa de Pescâa
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Categorîa:Çittæ d'Italia
Matêa

**Matêa** (Matera in* [[Lèngoa italiann-a|italiàn]] *AFI: [maˈtɛra], ;  *Matàrë* in materanno, pron. [ma'tarə]) o l'è un comün de 60 403 abitanti, capolögo da Provinsa de Matêa, scituóu in Basilicata/Baxilicata/Baxaicâ in Italia. 
L'UNESCO o l'à riconosciûo o céntro stòrico de Matêa patrimònio de l'umanitæ into 1993.

A çitæ de Matêa a l'é, insémme a Plòvdiv in Bulgarîa, a Capitâle Europêa da Coltûa 2019.

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Categorîa:Çittæ d'Italia
Croton

**Croton** (*Crotone* in italiàn, IPA: [kroˈtone], *Cutron* in crotoneise) ö l'è un comün de 64.297 abitanti, capolögo da Provinsa de Croton, scituóu in Calabria, in Italia. 

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Personalitæ lighæ a Croton

## Nòtte


## Atri progetti

Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Giornâ de l'Unitæ Naçionâle e de Fòrse Armæ

A **Giornâ de l'Unitæ Naçionâle e de Fòrse Armæ** (in italiàn: *Giornata dell'Unità Nazionale e delle Forze Armate)* a l'é 'na fèsta naçionâle italiann-a istituîa into 1919 pe commemorâ a vittöia inta Grande Goæra, festezâ o 4 novenbre.

## Vôxe corelæ
* Aniversâio da liberaçion d'Italia
* Fèsta da Repubbrica Italiann-a

Categorîa:Fèste
Categorîa:Fèste italiann-e
Categorîa:Italia
Alexandria (Virgìnnia)

Alexandria a l'é 'na çitæ da Virgìnnia ch'a gh'à 139.966 abitanti.
## Giögrafîa
A se trêuva in sciâ rîva òvest do sciùmme Potomac, a ciù o mêno 10 chilòmetri de distansa da Washington D.C..
## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte

## Âtri progetti

Categorîa:Çittæ di Stati Unii d'America
Philadelphia

**Philadelphia**, dîta ascì Philly, a l'é a ciù grande e famôza çitæ da Pennsylvannia con 1.580.863 abitanti. A l'é a çitæ donde l'é stæta firmâ a deciaraçión d'indipendénsa americann-a into 1776.

## Descriçion e stöia

## Âtri progètti
Cant de la Senyera

O **Cant de la Senyera** (*Canto da Senyera* [bandêa]) o l'é 'na canson patrïòtiga catalann-a scrîa da Joan Maragall e müxicâ da Lluís Millet.

## Testo

## Vôxe correlæ
* Catalogna
* Lengoa catalann-a

Categorîa:Lengua catalann-a
Categorîa:Catalògna
Stan Lee

**Stan Lee**, pseodònimo de **Stanley Martin Lieber** (New York, 28 dexénbre 1922 - Los Angeles, 12 novénbre 2018), o l'é stæto 'n fumetìsta, editô, produtô cinematogràfico e televixîvo americàn, conosciûo pe êsse stæto *editor-in-chief* da Marvel Comics, da-o 1941 a-o 1942 e da-o 1945 a-o 1972, e pe avéi creòu, spécce insémme a-o Jack Kirby e o Steve Ditko, l'Òmmo-âgno, i Fantastichi Quàttro, Daredevil, Hulk, Black Panther, i X-Men, Thor e tànti âtri supereröi bén bén conosciûi. 

## Âtri progètti

## Colegamenti estèrni
* 

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Cine
Intemelia

L**'Intemelia** a l'è ina regiùn storica da Ligüria, da zona de Ventemiglia, abitâ in tempu da i Lìguri Intemelii.

Categorîa:Liguria
Categorîa:Regioìn stòriche
Primmucanale

**Primmucanale** (it: *Primocanale*) a l'è in emiténte de Zena, nasciüa in tu 1982, che a iradia u so segnale in tütta a Ligüria.

## Prugrammi
* TG News (14:00; 19:00; 23:00)
* TG Sport (19:30)
* Zena intu cheu (Lunedì seia)
* Gradinata Nord (Martedì)
* Viaggiu in Ligüria (Merculedì)
* Gradinata Süd (Zeuggia)
* Ligüria Ancheu (Venardì)
* Derby in terassa (Dumenega)
* Live on the road
* Uisp nutiçie

## Conlìgamenti esterni
* 

Categorîa:Zena
Categorîa:Inpréize da Ligùria
Se chanta

**Se chanta** ò **Se canta** o l'é 'n canto, atribuîo a Gaston de Foix, conscideròu l'inno de popolaçioin ocçitann-e.

## '''Se canta'''

## Vôxe corelæ
* Lengoa ocçitann-a

## Colegamenti estèrni
* ''Se chanto'' insco ''A lou fifre nissart''

Categorîa:Muxica
Categorîa:Lengua ocçitann
Categorîa:Italia
Categorîa:Spagna
Categorîa:Fransa
Giacomo Devoto

**Giacomo Devoto** (Zêna, 19 de lùggio do 1897 - Firénse, 25 de dexénbre do 1974) o l'é stæto in glotòlogo e lengoìsta, tra i ciù inportànti do Nêuveçénto. 

## Vìtta
Giacomo Devoto nasciûo a Zêna e fìggio do chirùrgo Luigi, senatô do Régno d'Itàlia e un di fondatoî da meixìnn-a do travàggio. A seu famìggia a l'êa de Borzonàsca ma, dæto che seu poæ o travagiâva a Pavîa, o l'à fæto i seu stùddi a Milàn. 

O l'à pasòu di perîodi de stùddio a Berlìn, Baxilêa e Parìggi e a seu publicaçión *Adattamento e distinzione nella fonetica latina* (do 1924) a l'avéiva za fæto conósce a-o móndo académico. O l'à insegnòu a-e universitæ de Càgiai, Pàdoa e Firénse, dond'o l'à mìsso e réixe e o gh'é arestòu fìnn-a a mòrte. Conoscitô de l'etrùsco e outô de tànti stùddi in sciâ léngoa italiànn-a, a publicaçión do 1940 *Storia della lingua di Roma* a l'é consciderâ o seu contribûto ciù inportànte.

Fondatô de un mùggio de revìste, da-o 1963 o l'é stæto prescidénte de l'Académia da ''Crusca'' e o seu diçionâio *Vocabolario illustrato della lingua Italiana*, scrîto asémme a-o Gian Carlo Oli e publicòu do 1967, o l'é ancón òua un di càppi d'òpia in sciâ léngoa italiann-a. O l'é mòrto a Firénse do 1974 e o l'é asoteròu cómme seu poæ a Borzonàsca, de dôve ne végne a seu famìggia.

## Âtri progètti

## Ligàmmi de fêua
* 

Categorîa:Biografìe
Devoto, Giacomo
Categorîa:Gente de Liguria
Regno de Geruzalèmme

O **Régno de Geruzalèmme** o l'é stæto un di stâti fondæ into Levànte sùbito dòppo a Prìmma Croxâ. O l'à rexistîo pe squæxi doî sécoli, da-a montâ a-o tröno do Gofrêdo de Bugión do 1099 scìnn'a-a chéita d'Àcri do 1291. A seu stöia a l'é spartîa inte doî moménti con, into mêzo, o seu vegnî mêno pi-â chéita de Geruzalèmme do 1187 e a seu recostituçión pe mêzo da Tèrsa Croxâ do 1192.

Defæti, do 1187, o prìmmo régno o l'êa stæto conquistòu tòsto a rêo da-i Ayyubidi, comandæ da-o Saladìn, méntre co-a Tèrsa Croxâ, do 1192, o l'é stæto recostitoîo in Àcri. O régno recostitoîo o l'é pò-u sòlito conosciûo cómme o "Segóndo Régno de Geruzalèmme" òpû o "Régno d'Àcri", da-o nómme da seu nêuva capitâle. Da quéllo moménto, a çitæ d'Àcri a n'é stæta a capitâle pe tùtta a seu existénsa, ànche pi-â vinténn-a d'ànni quànde, pe l'inpégno diplomàtico do Federîgo II inta Sèsta Croxâ, o régno o l'àiva òtegnûo in pàrte o contròllo de Geruzalèmme.

## Giögrafîa

## Stöia

## Economîa

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

## Ligàmmi de fêua
* 

Categorîa:Stati do passòu
Alban Ceray

**Alban Ceray** (30 zenâ 1945, veru nume: **Alain Segiarro**) ë ün atù purnugraficu munegascu e françesu.

## Referençe


## Vinculi esterni
* IAFd
* IMDb

Categorîa:Biografìe
Ceray
Categorîa:Munegasche
Tibet

O **Tìbet** (**Bod** inta léngoa tibetànn-a – **Xīzàng** inta léngoa cinéize) o l'é 'na región de l'Àzia centrâle e scitoâ in sce l’âtociàn co-o mæximo nómme. 

Ancheu o fa pàrte da Repùblica Popolâre Cinéize, scibén ch'o rivéndiche a sò outonomîa e a sò indipendénsa polìtica. O l'à 'na popolaçión de ciù de 3.000.000 d’abitànti. O l’é scitoòu a 'n' altéssa de squæxi 5.000 mêtri e pe quésto o l'é ciamòu ascì “o Pàize de Néive”. A sò capitâle a l'é Lhasa.

Inte l'anno 1911, co-a fìn de l'Inpêro Cinéize e a nasción da Repùblica Popolâre Cinéize, o Tìbet o s'êa proclamòu, pe cónto sò, stâto indipendénte, ma o no l’avéiva avûo nisciùn riconosciménto internaçionâle. Inte l’anno 1949, a Cìnn-a a l'à òcupòu o Tìbet con l'ezèrcito e a n'à fæto 'na sò provìnsa. L'è restòu fêua da sta ocupaçión chi in tòcco picìn inta pàrte sùd-ocidentâle, Ladakh, ch’o l’é teritöio indiàn.

O Govèrno Tibetàn, in ezìlio, o raprezénta o govèrno tradiçionâle do Tìbet e o l'é formòu da-i sò conponénti, comandæ da-o Dalai Lama, scapæ in Ìndia inte l'anno 1959, dòppo a ribelión de Lhasa cóntra l'ezèrcito cinéize. A fonçion de sto Govèrno chi a l'é, prinçipalménte, quélla d’agiutâ tùtti quélli che scàpan da-o Tìbet, aministrâ i cànpi di pròfoghi e i insediaménti permanénti, mostrâ a Coltûa Tibetann-a a-i pròfoghi perché a no vàdde pèrsa.

## Âtri progètti
Grafîe artäéixi

No gh'é 'na grafîa ofiçiâle pe-a parlâ artäéize. Inte seu trascriçioin, coscì comme inte l'âtre parlæ de Ponente, a l'é prinçipalmente adeuviâ a "u" pe-o són /u/, o dittongo "eu" pe-o són /ø/ e a "ü" pe-o són /y/.    

## Grafîa ciù comune

## Bibliografîa
* 

## Colegamenti esterni
* http://www.storiapatriasavona.it/notizie/progetto-toponomastica-storica/er-parle-di-vedrei-ed-late-m-brondi/

Categorîa:Gramàtica lìgure
Ofìçio Eoropêo Brevétti

L**'Ofìçio Eoropêo Brevétti** (EPO-European Patent Office) o l'é un di doî òrgani, insemme a-o Conséggio d'Aministraçión, de l'Òrganizaçión Eoropêa di Brevétti. L'EPO o l'à comme misción de concêde brevétti e o l'à a seu sêde a Mónego de Bavêa con in distacamento a Rijswijk, da arente a L'Aja inte i Paixi Bàsci, e ofìçi ciù picìn a Berlin e a Vienna. Gh'é ascì 'n ofiçio de rapresentansa a Brussel. 

A-a convençión de Mónego do 1973,  bâze legâle de l'EPO,  16 di 20 stati che êan presenti án firmòu a convençion Eoropêa in sce i brevétti e da-a fin do 1977 l'ofiçio o l'a incomensòu a travagiâ. A-a giornâ d'ancheu l'ofiçio a l'a 38 stæti ménbri, i 28 stæti de l'Union Eoropêa e in ciù  Albania, Islanda, Liechtenstein, Maçedònia, Mónego, Norvêgia, San Marin, Serbia, Svissera e Turchia.

A misción de l'EPO a l'é quélla de concêde brevetti, e a procedûa a l'incomensa con unn-a fâze de riçèrca e depoî unn-a fâze d'ezàmme che a finisce ò con a concesción do brevetto ò con o refûo. Quande 'na domanda a l'é concessa, pe 'n perîodo de neuve méixi qualónque tèrso o peu fâ òpoziçión, e l'EPO o træta ascì e procedûe d'òpoziçión in mainêa centralizâ.

Tùtte e decixoìn che végnan pigiæ da l'EPO peuan êse apelæ da o partîo chi o végne danezòu da-a decixón. E corte d'apéllo son pàrte de l'EPO: son e corte de seconda istansa e son a Mónego de Bavêa.

Tùtti i ànni l'EPO o riçeive ciù de 250 milla domande de brevétto, e l'avantaggio ciù inportante che l'EPO o l'òffre o l'é che con unn-a sôla procedûa, inte 'na léngoa sôla, se peu òtegnî in brevétto inte 38 pàixi. L'EPO o l'a 3 léngoe ofiçiæ: l'ingleize, o françeize e o tedesco. L'EPO o l'é ascì un di ofiçi ciù inportanti do mondo pe-e domande de brevétto internaçionâli PCT (Patent Cooperation Treaty).

O depoxitante, se rescidénte inte un di pàixi ménbri, o peu depoxitâ a domanda pe conto seu, se no bezeugna che o çerne o servìçio de 'n avocâto de brevetti inte un di stæti ménbri.
Ramon Vidal de Bezaudu

**Ramon Vidal de Bezaudu** era ün trubadur auvergnat, pa spagnolu.

## Biografìa
U vilage de Bezaudu en auvergnat, Bezaudun en françese, ent' a cumüna de Tournemire ent' u departamentu d'u Cantal.

Gh'è ün trubadur d'u trezieme seculu che segnava Ramond Vidal de Bezaudu e gh'è ün vilage d'achestu nume ent' u Cantal, che se numa Bezaudu en lenga d'Oc.

Carchi catalani pretendu che saresse ün Catalan de Besalù ma nun posciu spiegà cuma se saresse passau de *Bezawdü* a *Bezalu*.

A rasun è che nun cununsciu r'Auvergna e u so vilage de *Bezaudu* (en auvergnat) / *Bezaudun* (en françese) cun a parola galesa *dun*' (*furtarëssa*) che nun è atestà en Catalugna.

I Catalani nun an lesüu u nostru trubadur che scrive ben en auvergnat se cunsideramu u so puema ciü cunusciüu *Abril issì e Mais entrava* (*Avrì surtiva e Marsu üntrava*).

*"Abril issì e Mays intrava*
*e cascus dels auzels chantava"*
*Avrì surtiva e Marsu üntrava*
*e ciascün de i aujeli cantava*.

A forma chantava [čantava] è ciairamente auvergnata. I rari trubaduri catalan scrivevu en forme d'oc meridiunali d'a regiun visina cun a Catalugna.

U meme puema se termina cun due referençe ciaire a r'Auvergna unde u truvatù dije che deve turnà. Chè averesse fau ün Catalan d'a Spagna a Montferrand?! e a Riom?!

*Per qu'ieu m'en fora tost partitz*
*per penr' un autre cossirier,*
*mas aventur' e siey mestier,*
*que mans homes fan benenans,*
*volgron qu'ieu fos a Monferrans*
*vengutz en Alvernh' al Dalfi,*
*e si fon un sapte mati*
*si co suy vengut de Riom...*
*cuscì è stau ch'ün sabu matin*
*min sun vegnüu de Riom.*

### Montferrand
Montferrand (*Monferrans* cun a declinajun medievale) era a capitale d'u conte d'Auvergna e tegneva a soa curte a Riom.

U nume de batesà Dalfi era ün d'i pochi numi tradiçiunali d'a casa d'Auvergna. È devegnüu poei u titlu d'i conti d'Auvergna.

### Foto a dreta
A foto a dreta presenta *Las Razos de trobar* en lenga d'oc veya scrita da Ramon Vidal. Ecu u cumençu trascritu: 

*Reglas de Ramon Vidal*
*Per ço com eu Ramon Vidals ay vist e conegut que paucs homens sabû ne han sabut vulh yeu far aquest libre que dara a coneysser ez a saber qual trobador han meyls trobat atressi en qual maneyra deu hom ? e menar lo saber de trobar fi ....*
*Per che min Ramon Vidal ò vistu e cunusciüu che pochi omi savu ni an savüu, voeyu min fà achestu libru che derà a cunusce e a savè qali truvaduri an meyu truvau tantu cuma en qale maniere se deve? e menà u savè de truvà fi u trobar fi è a arte de scrive puemi trubadureschi).*

### Note


## Colegaménti esterni

 

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Poexie
Franca Çitæ Anseatica de Brema

**Brema** a l'è 'na çitæ-stato do nòrd-òvest da Germania (ûn di sêze Bundesländer), o sêu nomme ofiçiâ in tedesco o l'è: *Freie Hansestadt Bremen* (Lìbera Çitæ Anseàttica de Brema).

Questo stato da Federaçion tedesca o l'é formòu da dôe çitæ: Brêma e Bremerhaven. A seu popolaçion a l'é de 671 489 abitanti (a-o 2015).

## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progetti

Categorîa:Stâti federæ da Germània
Congresso de Vienna

O **Congresso de Viénna** (in tedesco: *Wiener Kongress*) o l'é avegnûo da-i 18 de seténbre do 1814 a-i 9 de zùgno do 1815 inta çitæ de Viénna e o l'à remesciòu tùtti i confìn d'Ouröpa dòppo a sconfìtta de Napolión.

Quélla sciortîa da-e boràsche napolióniche a l’ȇa ’n’Ouröpa diferénte, con di nȇuvi protagonìsti e sénsa spàçio pe-i stâti picìn e déboli e de nisciùn interèsse pe-i Gréndi. A despȇto di inpégni pigiæ e di tentatîvi disperæ fæti a Viénna da-i pöchi zenéixi ch’ȇan stæti amìssi, a Repùblica indiféiza a l’é stæta “regalâ” a-i Savöia, chi-â trasfórman inte ’n Ducâto agregòu a-o Régno de Sardégna. Fémmo notâ chi-â Ligùria, a diferénsa de tùtte e âtre Regioìn italiànn-e, a no l’à mâi aprovòu l’anesción a-o Stâto Sabàodo prìmma e a-o Régno d’Itàlia dòppo co-i plebiscîti ò âtre fórme de democraçîa.

## Âtri progètti

Categorîa:Stöia
Upptåget

**Upptåget** o l'é stæto 'n trêno locâle de UL ch'o viâgiava in scê rótte Uppsala - Tierp - Gävle ('na pàrte da lìnia da Ostkustbanan) e Uppsala-Heby-Sala ('na pàrte da Dalabanan). O tràfego o l'é stæto trasferîo o 12 de zùgno 2022 a Mälardalstrafik e l'é intròu a fa pàrte de Mälartåg, gestîo in sciô contràtto da MTR.

## Stöia
A primma lìnia de quésta ræ feroviària a l'é stæta a lìnia Uppsala–Tierp, inaogurâ a-i 19 d'agósto do 1991. 
A l'inìçio l'é stæto utilizòu di trêni da sêrie X10, e into 1998 l'é arivâ a sêrie X12.

## Fermâte
### Uppsala - Tierp - Gävle
**Uppsala** - Storvreta - Vattholma - Skyttorp - Örbyhus - Tobo - **Tierp** - Mehedeby* - Marma* - Älvkarleby* - Skutskär - Furuvik* - **Gävle**

No se fermâva tùtte e vòtte in quéste fermâte.
### Uppsala - Heby - Sala

**Uppsala** - Morgongåva - **Heby** - **Sala**

## Nòtte


## Atri progetti

Categorîa:Sveçia
Fantozzi

**Fantozzi** (*Fantòssi* in zeneize) o l'é 'n film còmico italiàn do 1975 diretto da Luciano Salce, prodûo da Cineriz e co Paolo Villaggio, Liù Bosisio, Gigi Reder, Anna Mazzamauro.

## Ségoiti
O film o g'hà avûo nêuve ségoiti:
* O Segondo tragico Fantozzi (*Il secondo tragico Fantozzi*), de Luciano Salce (1976)
* Fantozzi contra tutti, de Neri Parenti (1980)
* Fantozzi o subisce ancon (Fantozzi subisce ancora), de Neri Parenti (1983)
* Superfantozzi, de Neri Parenti (1986)
* Fantozzi o va 'n penscion (Fantozzi va in pensione), de Neri Parenti (1988)
* Fantozzi a-a riscòssa (Fantozzi alla riscossa), de Neri Parenti (1990)
* Fantozzi in paradîzo (Fantozzi in paradiso), de Neri Parenti (1993)
* Fantozzi – o ritorno (Fantozzi – il ritorno), de Neri Parenti (1996)
* Fantozzi 2000 - A clonaçion (Fantozzi 2000 - La clonazione), de Domenico Saverni (1999)

## Galerîa

File:Fantozzi (ca. 1974–75) - Paolo Villaggio, tennis match (1).jpg|O Fantòssi o zœga a-o ténni 
File:Liù Bosisio Fantozzi 2.png|A mogê do Fantòssi


## Colegaménti esterni

Categorîa:Cine
Tórshavn

**Tórshavn** (in daneize *Thorshavn*) a l'é a capitâle di Îzoe Færøerne.

## Aministraçión
### Binelàggi
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 

## Atri progetti
Verçelli

**Verçelli** (*Vercelli* in italiàn, *Vërsèj* in piemonteize, *Varséi* in dialetto locâle, *Wertschaal* in léngoa walser) o l'é 'n comûn italiàn con 45.968 abitanti, capolêugo de l'omònima provinsa, scitoâ inta parte orientâle do Piemonte.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn

## Aministraçión

## Âtri progètti

Categorîa:Comûni da provinsa de Verçelli
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Patti Lateranensci

I **Patti Lateranénsci** (*Patti Lateranensi* in italiàn) son di acòrdi, firmæ da Benito Mussolini e da Pietro Gasparri l'11 frevâ 1929, co-i quæ o Regno d'Italia e-a Santa Sêde se son reconosciûi l'un l'âtro e àn misso fin a-a *Question Romann-a*.  

Son l'atto de nascita da Çittæ do Vatican e son stæti reformæ into 1984.

## Atri progetti

## Ligammi de fêua
* 

Categorîa:Stöia
Categorîa:Crestianeximo
Amalfi

**Amalfi** (*Amalfi* in italiàn e in napolitàn ascì) o l'é un comùn de 5.102 abitanti da provìnsa de Salèrno, inta región Canpània. 
A l'é stæta unn-a de famôze Repùbriche Mainæ do Mediêvo.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

### Architetûe militâri

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn

## Aministraçión

## Âtri progètti

Categorîa:Provinsa de Salerno
Berga

**Berga** o l'é 'n pàize picìn, scituòu inta Valle Borbéia. L'é 'na fraçion de Carêga e o gh'à ofiçialmente sôlo 6 abitanti (censimento do 2013), ma de stæ o se impinìsce de vilezanti da Zêna, di quæ tanti son discendénti di abitanti do pàize.
 
## Giögrafîa

O s'atrêuva sotta a-o Mónte Berga e arente a-o Monte Antoa (1597&nbsp;m.) a 'n'altitùdine de 894 m. Into 1744 Berga o gh'aveiva 'n ötöio e poeiva batezâ e conservâ l'eucaristîa. L'êa deventâ paròcchia into 1855, separàndose da Agné.

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Lusciàndria
Yaren

**Yaren** a l'é a capitâle do stâto de Nauru. A gh'à 'na popolaçión de ciù ò mêno 750 abitànti.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn

## Âtri progètti

Categorîa:Nauru
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Bâze Carlini

A **Bâze Carlîni** (za conosciûa cómme Bâze Jubany) a l'é 'na bâze antàrtica argentìnn-a de riçèrca scentìfica costitoîa inte l'anno 1953 in sce l'Îzoa de Rè Zòrzo (King George Island).

## Stöia
A bâze a l'é stæta costroîa into 1953, e a-o prinçìpio a l'ȇa intitolâ a-o Tenénte José Isidro Jubany, ma da-o màrso 2012 a l'à cangiòu nómme in Carlîni in memöia do scensiâto argentìn Alejandro Ricardo Carlini. 
A Staçión (Bâze) a l'é in sce l'Îzoa de Rè Zòrzo, inte Shetlands meridionâli da-arénte a 'na colònia ch'a l'à ciù de 16.000 pingoìn e 650 lioìn de mâ.

## Ativitæ
Sta bâze chi a l'é stæta inaogorâ inte l'anno 1982 e a l'é conpòsta de 15 cazaménti, di quæ doî són di laboratöi.
 
A Staçión a fa riçèrche scentìfiche inti cànpi do monitoràggio anbientâle, da cartografîa, da biologîa marìnn-a e da mezuaçión de marëe.

E persónn-e che ghe travàgian són tùtte argentìnn-e, con atresatûa e a supervixón de italién che fàn pàrte do Progràmma Naçionâle de Riçèrche inte l'Antàrdide e de tedéschi do laboratöio Dallmann ch'o l'é lì da-arénte.

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Antartego
Trani

**Trani** (*Trane* into parlâ do pòsto) o l'é 'n comùn italiàn da Pùggia, capolêugo con Barletta e Andria da provìnsa de Barletta-Andria-Trani.

## Giögrafîa

## Stöia

## Abitànti
### Persónn-e ligæ con Trani

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

### Architetûe militâri

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioìn

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Provinsa de Barletta-Andria-Trani
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Harare

**Harare**, conosciûa co-o nomme de *Salisbury* finn a-o 1982, a l'é a capitâle do Zimbabwe. A g'à 1.606.000 abitanti (2016).

## Atri progètti

Categorîa:Zimbabwe
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Sant'Helier

**Sant'Helier** (*St Helier* in ingléize, *Saint Hélyi* inta variànte do pòsto do normànno, *Saint-Hélier* in françéize) a l'é a capitâle de l'îzoa de Jersey, inta Mànega. Sant'Helier a gh'à 35.822 abitànti, tòsto 'n tèrso da popolaçión intrêga de l'îzoa, e a l'é unn-a de sò dózze paròcchie. Defæti, Sant'Helier a l'é o céntro ciù grànde e l'ùnica çitæ de l'îzoa. A çitæ a s'esténde in sciâ sò paròcchia, inclûzo First Tower, e in sce pàrte de quélle de Saint Saviour e Saint Clement ascì, co-a sò periferîa ch'a l'arîva scìnn-a inte âtre paròcchie in gîo. A ògni mòddo, o ciù tànto do sò teritöio o l'é ancón destinòu a canpàgne.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn
### Stràdde

### Pòrti

### Ariopòrti

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 

Categorîa:Jersey
Categorîa:Çitæ do Régno Unîo
Antananarïvo

**Antananarîvo** a l'é a capitâle do Madagascar. A g'à 1.816.000 abitanti segondo o censimento do 2009.

## Atri progètti

Categorîa:Madagascar
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Manilla

**Manilla** a l'é a capitâle de Filippinn-e. A g'à 1.780.148 abitanti, segondo o censimento do 2016.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Filipìnn-e
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Georgetown (Ascension)

**Georgetown** a l'é a capitâle de l'Îzoa de Ascension (tæritöio d'oltremâ britannego dipendénte da Sant'Ellena) Into 2008 i abitanti da çittæ êan ciù ò mêno 450.
## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte

## Âtri progètti

Categorîa:Çittæ
Kurdistan

O **Kurdistàn** o l’é ’n làrgo âtociàn inta pàrte setentrionâle e nòrd-òrientâle da Mëzopotàmia, ch’o l’inclùdde l’ȇrta cónca de l’Oufrâte e do Tîgri, o lâgo de Vàn e o lâgo d’Urmîa e-e cadénne di mónti Zâgros e Tòuro. O clìmma o l’é continentâle fréido, ghe cȇuve in abondànsa e i terén són fèrtili pe-i cereâli e l’alevàménto.

Politicaménte o l’é spartîo fra l’atoâle Turchîa (a sùd-èst), l’Iràn (a nòrd-òvest), l’Iràq (a nòrd) e, ma in mìnima pàrte, co-a Scìria (nòrd-èst) e l’Arménia (sùd), ma st’ùrtima zöna a l’é de spésso consciderâ pàrte do Kurdistàn da-i ciù dûi naçionalìsti. Ancheu sôlo a pàrte do Kurdistàn irachȇno a gh’à ’na çèrta outonomîa polìtica, cómme región federâle de l’Îraq, dòppo a fìn do regìmme do Sadàm Hosèin inte l’ànno 2003. O Kurdistàn sciriàn ascì o gh’à ’na sò outonomîa polìtica acquistâ da-o prinçìpio da goæra civîle sciriànn-a.

Dötræ stìmme dîxan che gh’é quæxi 50 milioìn de Cùrdi che vîvan into Kurdistàn, de quésti 15-20 milioìn in Turchîa.

Inte ste zöne chi i Cùrdi són a magiorànsa da popolaçión, ma ghe vîvan ascì Àrabi, Armȇni, Azȇri, Ebrȇi, Osȇti, Persién, Tùrchi e Turcomànni.

I Cùrdi pàrlan ’na sò pròpia léngoa ch’a l’apartȇgne a-o grùppo irànico da famìggia de léngoe indoeoropȇe con numerôze variànti dialetâli. I Cùrdi a schȇua normalménte stùdian a léngoa do Pàize dónde gh’àn a çitadinànsa (àrabo, tùrco, rùscio, persiàn...), e quésto de spésso o no permétte e o l’òstàcola l’ûzo da léngoa cùrda, ma a tenacitæ into conservâ a sò identitæ colturâle e lengoìstica a gh’à permìsso de’instaorâ ’n bilengoîximo òrâle inte tùtte e zöne cùrde.

A ciù pàrte di cùrdi a l’é mosulmànn-a sunîta e sciîta, ma gh’é ascì ’n fòrte grùppo de crestién de vàrrie confescioìn.

## Vôxe corelæ
* O portâle do Kurdistàn
The Settlement

**The Settlement** (lett. *L'insediaménto* in zenéize), ciamâ ofiçialmente **Flying Fish Cove**, a l'é a capitâle de l'Îzoa de Denâ. A l'é stæta fondâ da-i ingléixi into 1888 e a gh'à ciù ò mêno 1.500 abitanti.
## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte

## Atri progètti

Categorîa:Çittæ
Tôre de Pisa

A costruçion da **tôre de [[Pisa|Pîza]]** a l'é stæta començâ inte l'anno 1173 e finîa sôlo into 1372 a càuza do terén ch'o l'à cedûo e co-a conseguénte inclinaçion da tôre.

## Âtri progètti

Categorîa:Architetûe de l'Itàlia
Pisa
Phnom Penh

**Phnom Penh** (ភ្នំពេញ in Khmer, transcrîto *Phnum Pénh*, IPA: , "colìnn-a Penh" in zenéize) a l'é a capitâle da Canbòggia.

Phnom Penh a gh'à 2,5 milioìn de abitanti (censimento do 2023) e s'atrêuva into sùd do Pàize.

## Âtri progètti

Categorîa:Canbòggia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Konrad Zuse

**Konrad Ernst Otto Zuse**, nasciûo a-i 22 de zùgno do 1910 a Berlin; mòrto a-i 18 de dexénbre do 1995 a Hünfeld, o l'é stæto 'n inzegnê tedesco famôzo pe avéi inventòu o primmo calcolatô do mondo, sàiva a dî o primmo computer, inte l'anno 1941.

## Vôxe corelæ
http://www.konrad-zuse.de/

## Atri progètti

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Informatica
Zurïgo

**Zurîgo**, (in tedésco *Zürich*, in dialétto svìssero *Züri* - IPA|[ˈt͡sʏrɪ]), a l'é 'na famôza çitæ da Svissea e capoleugo do cantón omònimo (Kanton Zürich).

## Descriçion e stòia
A g'à 409.241 abitanti (censiménto do 2017).

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Çittæ d'Europa
Categorîa:Svìsera
Jamestown, Saint Helena

**Jamestown** a l'é a capitâle de Sant'Élena, e ciù precizamente a capitâle do Teritöio Britànnego d'Oltremâ de *Saint Helena, [[Isoa de Ascension|Ascension]] and [[Tristan da Cunha]]*. 

A gh'à 625 abitanti segondo o censimento do 2021.

## Nòtte


## Atri progètti

Categorîa:Teritöi d'oltremâ Britanneghi
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Ashgabat

**Ashgabat** a l'é a capitâle do Turkmenistàn. A g'à 1.031.992 abitanti. A l'é 'na çitæ zóvena perchè a l'é stæta fondâ into 1881 vexìn a-o pàize ciamòu Askhabad.

## Âtri progètti

Categorîa:Turkmenistan
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Novæa

**Novæa** (localménte e in lonbàrdo *Nuara*, in piemonteize *Noàra*, in italiàn *Novara*) a l'é 'na çitæ do Piemonte con 104.183 abitanti (a-i 31 de dexénbre do 2017).

A l'é 'na sêde da diòcezi da Gêxa Catòlica e o capolêugo da provinsa omònima. L'antîga *Novaria* a l'êa stæta fondâ da-i antîghi lìguri.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn

## Aministraçión

## Âtri progètti

Categorîa:Comûni da provinsa de Novæa
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Asti

**Àsti** (*Ast* in piemontéize) a l'é 'na çitæ do Piemónte e capolêugo de l'omònima provinsa. A gh'à 73.188 abitanti (a-i 31 de màzzo do 2023).

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Comûni da provinsa de Asti
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Lodi

**Lödi** (in italiàn *Lodi*, , *Lòd* into dialétto locâle, vàriante do lonbàrdo) o l'è 'n comûne italiàn de 44.548 abitànti, capolêugo da sò provìnsa, ch'o s'atrêuva inta región Lonbardîa.

## Giögrafîa

## Stöia

Immaggine:Pianta di Lodi 1648.jpg|Màppa da çitæ de Lödi into 1648.
Immaggine:Lodi mappa 1753.jpg|Màppa da çitæ de Lödi into 1753.
Immaggine:Pianta della Regia Città di Lodi - 1859.jpg|Màppa da çitæ de Lödi into 1859.


## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze
* Dòmmo de Lödi
* Ténpio Cìvico da Biâ Vèrgine Incoronâ
* Gêxa de Sàn Françésco
* Palàçio Vescovîle

### Architetûe civîli
* Palàçio Broletto
* Uspiâ magiô
* Palàçio Mozzanica
* Tiâtro de Vìgne
* Ciàssa da Vitöia
* Pónte in sce l'Adda

### Architetûe militâri
* Miâge de Lödi
* Castéllo di Visconti

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioîn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioîn
A prinçipâ outostràdda ch'a pasa vixìn a-a çitæ a l'è l'A1, ò Outostràdda do Sô, a quæ partindo da Milàn a l'ariva scìnn-a Nàpoli.

A çitæ de Lödi a l'è dotâ ascì de 'na staçión feroviària in sciâ lìnia Milàn-Bològna, con colegaménti co-o rèsto da región.

Rigoàrdo a-o traspòrto pùblico in sce gómma gh'è 5 lìnie de coriêre urbâne, ciù de âtre vèrso destinaçioîn ciù lontànn-e.

## Aministraçión
### Scìndici de Lödi

### Binelàggi
* 
* 
* 
* 

## Nòtte


## Galerîa d'inmàgine

Immaggine:Rose-window-Cathedral-Lodi.JPG|Detàggio do rozón do dòmmo
Immaggine:Lodi Palazzo vescovile.JPG|O palàçio vescovîle.
Immaggine:Lodi pal Broletto facciata.jpg|A faciâta de palàçio Broletto
Immaggine:Lodi ponte e tram.jpg|Cartolìnn-a co-o pónte in sce l'Adda ò "de Lödi", 1910
Immaggine:Lodi stazione ferr facciata.JPG|A staçión feroviària de Lödi


## Âtri progètti

Categorîa:Comûni da provinsa de Lodi
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Dòdoma

**Dòdoma** a l'é a capitâle da Tanzanîa. 

A gh'à 213.636 abitanti.

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Âtri progètti

Categorîa:Tanzania
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Dar es Salaam

**Dar es Salaam** a l'é a çitæ ciù inportante e ascì sêde do governo da Tanzanîa. A g'à 5.465.400 abitanti. 

Inta capitâle Dòdoma a s'atrêuva invece a sêde de l'asenblêa naçionâle da Tanzanîa.

## Âtri progètti

Categorîa:Tanzania
Naypyidaw

**Naypyidaw** a l'é a capitâle de Myanmar, da quæ o vêgio nomme o l'êa Birmànnia. A-o 6 de novénbre do 2005 a capitâle do Stâto a l'é cangiâ da Rangun in sciâ còsta a Naypyidaw, ch'a s'atrêuva 300 km ciù a nòrd.

## Atri progètti

Categorîa:Myanmar
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Lilongwe

A çitæ de **Lilongwe** a l'é stæta fondâ into 1947 comme céntro comerciâle. Into 1975 a l'é diventâ a capitâle do Malawi, pigiando o pòsto de Zomba. 

O svilùppo da çitæ o l'é stæto pianificòu a-a töa da diségno. 

A g'à 986.000 abitanti (censimento do 2017).

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîle

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Personalitæ lighæ a Lilongwe

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Malawi
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Çitæ do Kuwait

.
A **Çitæ do Kuwait** (in ingleize: *Kuwait City*) a l'é a capitâle do Kuwait. 

A gh'à 2.989.000 (into 2018) milioìn de abitanti.

## Giögrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîle

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Personalitæ lighæ a Kuwait

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Kuwait
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
San Tomè

**San Tomè** (in portoghéize: *São Tomé*) a l'é a capitâle de l'îzoa-stâto de San Tomè e Prinçipe (São Tomé e Príncipe) e do distréito de Água Grande. A g'à 53.300 abitanti e a l'é ciamâ coscì segondo l'apòstolo Tomâxo. A léngoa ofiçiâle de l'îzoa a l'é o portoghéize.

## Âtri progètti

Categorîa:Sàn Tomâxo e Prìnçipe
Pòrto do Prinçipe

**Pòrto do Prinçipe** (in françéize *Port-au-Prince,* IPA: ) a l'é a capitâle de Haiti e anche a çitæ ciù popolôza de quello Stâto. A g'à 987.310 abitanti (censimento do 2015) con 'na popolaçion de l'àrea metropolitann-a de 2.618.894 abitanti.

## Nòtte


## Galerîa d'inmàgine

File:Haitian national palace earthquake.jpg|O palasso do prescidénte o giorno dòppo o teremòtto do 2010.


## Atri progetti

Categorîa:Haiti
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Repùbrica de Venéçia

A **Repùbrica de Venéçia** (*Venetiarum Res Publica* in latin, *Repùblega de Venesia* in vèneto, *Repubblica di Venezia* in italiàn), conosciûa ascì comme **Repubrica Vèneta** ò **Serenìscima Repubbrica de Venéçia** (ò senplicemente comme ***a Sereniscima***) a l'é stæta 'na naçion mainâ, existîa tra-o IX e o XVIII sécolo. 

## Stöia

## Vôxe corelæ
* Véneto
* Repùbrica de Zêna

## Âtri progètti

Categorîa:Stati do passòu