Bibliotêca Apostòlica Vaticànn-a

A **Bibliotêca Apostòlica Vaticànn-a** (in latìn *Bibliotheca Apostolica Vaticana*), comuneménte conosciûa cómme a **Bibliotêca Vaticànn-a**, a l'é a bibliotêca da Sànta Sêde, scitoâ inta Çitæ do Vaticàn. Formalménte a l'é stæta creâ into 1475, scibén che a sò existénsa a l'é bén bén ciù antîga, eséndo unn-a de bibliotêche ciù vêgie a-o móndo e co-ina de ciù inportànti coleçioìn de tèsti stòrichi. Defæti a l'à ciù ò mêno 75.000 manoscrîti e un milión e çentomîa lìbbri, óltre che 8.500 inconàboli.

A Bibliotêca Vaticànn-a a l'é 'na bibliotêca de riçèrca inti cànpi de stöia, lézze, filozofîa, scénsa e teologîa. A l'é avèrta a tùtta quélli in gràddo de provâ a pròpia qualìfica e-e necescitæ de riçèrca. De còpie de pàgine de lìbbri pùblichæ tra o 1801 e o 1990 pêuan êse domàndæ, pe stùddi privæ, ségge de persónn-a che pe pòsta eletrònica.

O pàppa Nichiôzo V o l'avéiva inmaginòu 'na nêuva Rómma depoî de estéize òpere pùbliche, de mòddo da atirâ pelegrìn e studiôxi inta çitæ pe incomensâ a sò trasformaçión. O Nichiôzo o voéiva creâ 'na "bibliotêca pùblica" pe Rómma de mòddo ch'a foîse vìsta cómme 'n'instituçión centrâle pe-i stùddi umanìstichi. A sò mòrte a l'à però inpedîo a-o Nichiôzo de védde a creaçión da nêuva bibliotêca, a quæ a saiâ dónca institoîa da-o sò sucesô, o Pàppa Scìsto IV.

Into màrso do 2014 a Bibliotêca Vaticànn-a a l'à incomensòu 'n progètto, da-a duâta de quàttro ànni, de digitalizaçión da sò coleçión de manoscîti, de mòddo che foîsan disponìbili in sciâ Ræ.

L'Archìvio Apostòlico Vaticàn o l'é stæto separòu da-a bibliotêca a-o prinçìpio do XVII sécolo e, a-a giornâ d'ancheu, o contêgne ciù de 150.000 ògètti.

## Stöia
I studiôxi de sòlito divìddan a stöia da Bibliotêca Vaticànn-a in çìnque perîodi, ö sæ quélli pre-Lateràn, Lateràn, Avignonéize, pre-Vaticàn e Vaticàn.

### Perîodo pre-Lateràn
O perîodo pre-Lateràn, o quæ o conprénde i prìmmi ànni de vìtta da bibliotêca, o remónta scìnn-a-o prinçìpio da Gêxa. Da 'sti ànni chi són sopravisciûi pöchi volùmmi, ma a ògni mòddo són tra i ciù inportànti de tùtti.

### Perîodo Lateràn
O perîodo Lateràn o l'é incómensòu da-o moménto into quæ a bibliotêca a l'é stæta stramuâ into Palàsso do Lateràn, dónde a l'é restâ scìnn-a-a fìn do XIII sécolo, a-o papâto do Bonifàçio VIII (mòrto into 1303). Inte 'sto perîodo chi a coleçión a l'êa za unn-a de ciù grénde arecugéite de manoscrîti de tùtta Eoröpa. Purtròppo, a-a mòrte do Bonifàçio VIII, a Palàsso do Lateràn o l'é stæto caciòu zu, co-a coleçión ch'a l'é stæta sachezâ da-o Féipo IV de Frànsa.

### Perîodo Avignonéize
Inti ànni da rescidénsa òbligâ di pàppi a Avignón a l'é stæta ricostroîa 'n'inportànte coleçión de lìbbri, mìssa in òrdine pe mêzo de di regìstri e scitoâ into Palàsso di Pàppi. A ògni mòddo 'sto perîodo chi, incomensòu da-a mòrte do Bonifàçio VIII into 1303, o l'é fîto finîo inti ànni setànta de quéllo sécolo, co-o ritórno do papâto a Rómma.

### Perîodo pre-Vaticàn
O va ciù ò mêno da-o 1370 a-o 1447. A bibliotêca inte 'sto perîodo chi a l'êa pi-â ciù pàrte spantegâ tra Avignón, Rómma e âtre çitæ tànto che, a-o moménto da mòrte do Pàppa Eogénio IV, a l'êa formâ da sôlo 340 lìbbri.

### Perîodo Vaticàn
Into 1451 o pàppa, bibliofìlo, Nichiôzo V, o l'à tentòu de creâ 'na bibliotêca pùblica into Vaticàn, con l'òbietîvo de atirâ tórna studiôxi e leteræ inta çitæ. O l'à dónca creòu 'na prìmma coleçión meténdo insémme i 350 còdichi in grêgo, latìn e ebràico ereditæ da-o sò predecesô co-a sò coleçión privâ, incomensàndo a acatâ manoscrîti da-a Bibliotêca Inperiâle de Costantinòpoli ascì. A coleçión a l'é pöi stæta anpliâ gràçie a di studiôxi italién e bizantìn che àn tradûto di clàscichi da-a léngoa grêga in latìn. O pàppa o l'à con sæximo incoragiòu l'incluxón di clàscichi do móndo pagàn ascì, co-in'ativitæ ch'a l'é stæta inportantìscima pe sarvâ òpere e scrîti da letiatûa grêga. Defæti, into 1455, a coleçión a l'êa arivâ a 1200 lìbbri, di quæ 400 êan scrîti in grêgo.

O Nichiôzo o l'é però mòrto in quéllo ànno e coscì o l'é stæto, into 1475, o Pàppa Scìsto IV a fondâ a Bibliotêca Palatìnn-a. Inti ànni do sò papâto i nêuvi acàtti êan pi-â ciù pàrte inti setoî da teologîa, da filozofîa e da letiatûa artìstica. O nùmero di manoscrîti, contòu in de manêe diferénti, o l'êa tra i 3.500 do 1475 e i 2.527 do 1481, a-o moménto da redaçión da lìsta de òpere fæta da-o bibliotecâio Bertomê Platina. A ògni mòddo in quélli ànni a l'êa a ciù grànde coleçión de lìbbri de tùtto o móndo òcidentâle.

O Pàppa Giùlio II o l'à ordinòu 'na prìmma espansción da bibliotêca. Into 1587, o Pàppa Scìsto V o l'à comiscionòu a l'architétto Ménego Fontànn-a a costruçión de 'na nêuva sêde pi-â bibliotêca, a quæ a l'é dêuviâ ancón a-a giornâ d'ancheu e che, da quéllo moménto, a saiâ ciamâ a Bibliotêca Vaticànn-a.

Inti ànni da Cóntrorifórma, a vìxita a-e coleçioìn da bibliotêca a l'é stæta limitâ aprêuvo a-a creaçión do coscì dîto *Index Librorum Prohibitorum*, ö sæ l'Ìndice di Lìbbri Proibîi. L'intrâ inta bibliotêca a l'êa dónca sotopòsta a vàrie limitaçioìn, spécce pe-i studiôxi de confesción protestànte. 'Ste restriçioìn chi saiàn in pàrte levæ into XVII sécolo, co-o Pàppa Lìon XIII ch'o l'à a-a fìn avèrto do tùtto a bibliotêca a-i studiôxi into 1883.

Into 1756 l'abòu Piàggio, curatô di antîghi manoscrîti inta Bibliotêca Vaticànn-a, o l'à dêuviòu pi-â prìmma vòtta 'na màchina da lê inventâ pe desghéugge di papê atrovæ a Ercolàn, co-in procèsso duòu vàrri méixi.

Into 1809 o Napolión Bonapàrte o l'à fæto arestâ o Pàppa Pîo VII, faxéndo portâ a Parìggi tùtte e òpere da bibliotêca. Quéste són tornæ a Rómma into 1817, tréi ànni depoî a sconfìtta do Napolión.

Into 1992 a bibliotêca a l'êa arivâ a squæxi 2 milioìn de ògètti elencæ inti sò catàloghi.

## Òrganizaçión

### Catàlogo

E coleçioìn êan iniçialménte òrganizæ con di quadèrni inti quæ êan elencæ i manoscrîti. Co-a cresciànsa da coleçión a ciù de quàrche migiâ de volùmmi, són stæte preparæ de lìste pe sganzîa. O prìmmo scistêma de catalogaçión modèrno o l'é stæto creòu inti ànni tra o 1927 e o 1939, pigiàndo cómme ezénpio quéllo dêuviòu da-a Bibliotêca do Congrèsso di Stâti Unîi, sótt'a-a supervixón do præ Franz Ehrle. Lê o l'à introdûto o prìmmo progràmma pe fotografâ lìbbri râri o antîghi ascì. Inti ànni novànta do sécolo pasòu gh'é stæto 'n agiornaménto de ciù, efetoòu sótt'a-a direçión do rev. Leonard E. Boyle, co-a digitalizaçión di catàloghi.

### Consultaçión e préstito
Storicaménte, inte l'etæ do rinasciménto, a ciù pàrte di lìbbri a no l'êa conservâ in sce de sganzîe ma ciufîto in de bànche de légno, co-e tòue pi-â consultaçión che se trovâvan da-arénte a 'ste bànche chi. Ògni bànca a l'êa dedicâ a 'n çèrto argoménto e i lìbbri conservæ lîe vegnîvan incadenæ a-o légno.

A ògni mòddo, scìnn-a-o prinçìpio do XVII sécolo, a-i studiôxi o l'êa permìsso pigiâ in préstito i lìbbri da bibliotêca, scibén che, pe-i ciù inportànti, a l'êa necesâia 'n'outorizaçión scrîta da-o Pàppa in persónn-a. I privilêgi lìghæ a-a consultaçión da bibliotêca poéivan êse rivocæ se vegnîvan violæ çèrte régole, prezénpio into câxo se foîsan scavalcæ e tòue. 'N câxo rinomòu o l'é quéllo do Pîco da Mirandòla, o quæ o l'à pèrso o dirìtto de dêuviâ a bibliotêca aprêuvo a-a publicaçión de 'n lìbbro de teologîa ch'o no l'êa stæto aprovòu da-a Cùria papâle. Inti ànni sciusciànta do Sèteçénto, co-ina lézze emanâ da-o Pàppa Cleménte XIII, a l'é stæta forteménte limitâ l'intrâ inta bibliotêca e a consultaçión do sò patrimònio.

A-a giornâ d'ancheu a Bibliotêca Vaticànn-a a peu êse vixitâ da 200 studiôxi pe vòtta, co-in nùmero ch'o va tra e 4.000 e-e 5.000 vixìte pe ànno, pi-â ciù pàrte de académichi za laoreæ.

### Bibliotecâi
O diretô da bibliotêca o l'é stæto nominòu cardinâ, in particolâ co-o tìtolo de Cardinâ Bibliotecâio. O personâ de vàrie bibliotêche o vegnîva pe cóntra ciamòu "costöde". Dòppo a riavertûa da bibliotêca into 1882, o Pàppa Lìon XIII o l'à cangiòu o tìtolo in quéllo de Prefètto.

A bibliotêca a l'à, a-a giornâ d'ancheu, ciù ò mêno 80 dipendénti, spartîi tra çìnque dipartiménti: manoscrîti/coleçioìn d'archìvio, lìbbri stànpæ/diségni, acàtti/catalogaçión, coleçioìn de monæe/musêi e  restàoro/fotografîa.

#### Lìsta di bibliotecâi

## Sêde
A bibliotêca a l'é scitoâ drénto a-o Palàsso Vaticàn, co-a sò intrâ ch'a se trêuva in sciô cortî de l'amiâdô. Quànde o Pàppa Scìsto V o l'à comiscionòu l'anpliaménto do palàsso, co-a costruçión da nêuva sêde de Bibliotêca Vaticànn-a ascì, o l'à fæto costroî 'na nêuva âa in sce tréi livèlli ch'a pasâva pròpio into mêzo do cortî de l'amiâdô, cangiàndo coscì l'òriginâle progètto do Bramànte. A-a fìn de un di gréndi scaloìn d'önô gh'é stæta mìssa 'na stàtoa de Sànt'Ipòlito de Rómma, a decoraçión de l'andrón dîto *La Galea*.

Into prìmmo livèllo seminteròu gh'é a stànsa di papîri e 'n depòxito pe-i manoscrîti. A-o prìmmo livèllo se trêuva o louêio pe-i restàori méntre, a-o tèrso, gh'é i archìvi fotogràfichi.

Inta Bibliotêca gh'é ciù ò mêno 42 chilòmetri de sganzîe.

A sêde da Bibliotêca a l'é stæta serâ da-i 17 de lùggio do 2007 pe di travàggi de ristruturaçión, arvìndo tórna a-i 20 de seténbre do 2010. 'St'òpera chi, costâ 'n totâle de 9 milioìn de éori, a l'à permìsso de creâ 'na série de locâli a tenperatûa controlâ.

### Architetûa e àrte
Inta *Sala di Consultazione*, ö sæ a sâla prinçipâle inta quæ consultâ i volùmmi da Bibliotêca Vaticànn-a, gh'é 'na stàtoa de Sàn Tomâxo d'Aquìn, òpera do scultô Cesare Aureli fæta ciù ò mêno into 1910. 'Na segónda versción de 'sta stàtoa chi, realizâ 'na vinténn-a d'ànni dòppo, a l'é mìssa into pòrtego a l'intrâ da Pontifìccia Universcitæ "Sàn Tomâxo d'Aquìn", ciamâ *Angelicum* ascì.
Immaggine:Statues of Saint Hippolytus.jpg|L'antîga stàtoa romànn-a, fòscia de Sànt'Ipòlito de Rómma, trovâ into 1551 lóngo a Vîa Tibortìnn-a e d'ancheu conservâ inta Bibliotêca
Immaggine:The Sistine Hall of the Vatican Library (2994335291).jpg|Vìsta da Sâla Scistìnn-a inta Bibliotêca Vaticànn-a
Immaggine:Golden rose Biblioteca apostolica.jpg|'Na rêuza d'öo conservâ inta Bibliotêca
Immaggine:Plafond Sale Sistine - Salle des Archives pontificales (2).jpg|Detàggio de 'na pitûa in sciâ sofîta da Sâla Scistìnn-a


## Coleçioìn

Scibèn che inta Bibliotêca Vaticànn-a són stæte de lóngo inclûze Sâcre Scrîtûe, tèsti de dirìtto canònico e òpere teològiche, quésta a s'é specializâ scìnn-a da-a sò creaçión inti lìbbri secolæ ascì. A sò coleçión de clàscichi grêghi e latìn a l'é stæta a-o céntro da rinàscita da coltûa clàscica inti ànni do Rinasciménto. I papê ciù antîghi conservæ inta bibliotêca remóntan scìnn-a-o I sécolo.

A bibliotêca a l'é stæta creâ sorviatùtto pe arechéugge di manoscrîti, fæto ch'o se peu védde ancón a-a giornâ d'ancheu inte l'âto nùmero de manoscrîti, raportæ a-i lìbbri stànpæ, conservæ inte sò coleçioìn. Defæti i lìbbri stànpæ che són intræ inta coleçión àn pi-â ciù pàrte l'òbietîvo de façilitâ o stùdio da coleçión bén bén ciù inportànte de manoscrîti. A coleçión a l'inclùdde 330.000 monæe grêghe, romànn-e e pontifìcce ascì, ciù 'n'arecugéita de medàgge.

De média, ògni ànno vêgnan acàtæ ciù ò mêno 6.000 lìbbri, sénsa cónta i numerôxi làsciti e acquixiçioìn into córso di sécoli.

Into 1623 a Bibliotêca Palatìnn-a ereditâia de Heidelberg, formâ da ciù ò mêno 3.500 manoscrîti, a l'é stæta donâ a-o Vaticàn da-o Masimiliàn I de Bavêa (da lê òtegnûa cómme botìn into córso da Goæra di Trént'Ànni) in ringraçiaménto pe-o travàggio diplomàtico fæto da-o Pàppa Grigheu XV, da-o quæ o l'é stæto sostegnûo inte l'eleçión a-a càrega de eletô a-o pòsto di candidæ protestànti. A ciù pàrte da Bibliotêca Palatìnn-a a se trêuva ancón a-a giornâ d'ancheu in quélla Vaticànn-a, fêua de çèrti còdichi pòrtæ a Parìggi into 1797 e restitoîi a Heidelberg co-a pâxe de Parìggi do 1815 e do regàllo de 852 volùmmi fæto into 1816 da-o Pîo VII a l'Universcitæ de Heidelberg, tra-i quæ gh'é o coscì dîto *Codex Manesse* ascì.

Into 1657 són stæti acàtæ i manoscrîti di Dùcchi de Urbìn e, into 1661, o bibliotecâio o l'êa o studiôzo grêgo Leo Allatius. L'inportànte bibliotêca da regìnn-a Cristìnn-a de Svéçia (pi-â ciù pàrte mìssa insémme da-i sò generâli co-i sachézzi de Prâga e de çitæ tedésche inta Goæra di Trént'Ànni) a l'é stæta acatâ da-o Pàppa Lusciàndro VIII a-a sò mòrte. A l'época a l'êa in pràtica l'intêgra bibliotêca reâ da Svéçia e, fortunataménte, a l'é stæta acatâ pöco prìmma do grànde incéndio ch'o l'à destrûto o palàsso reâ into 1697.

Tra i fóndi ciù famôxi da bibliotêca gh'é o *[[Codex Vaticanus Graecus 1209]]*, o ciù antîgo manoscrîto de Sâcre Scrîtûe, squæxi conplêto, ch'o ségge conosciûo a-a giornâ d'ancheu. L**Arcana historia'' do [[Procòpio de Cezarêa]] a l'é stæta descovèrta inta bibliotêca e publicâ tórna into [[1623]]. O [[Pàppa Cleménte XI]] o l'à mandòu vàrri studiôxi into [[Levànte]] pe arechéugge di manoscrîti e dónca o l'é conscideròu o fondatô da seçión òrientâle da bibliotêca. Inte 'sta chi gh'é 'n'inporànte coleçión de òpere lìghæ a l'[[Induiximo|indoîximo]], con lìbbri che remóntan scìnn-a-o [[1819]].

A-a Bibliotêca Vaticànn-a a l'é asociâ 'na schêua de [[biblioteconomîa]] e, into [[1959]], a l'é stæta creâ 'na bibliotêca de pelìcole ascì. Quésta a no va però confûza co-a Filmetêca Vaticànn-a, creâ into [[1951]] inte l'[[Universcitæ de Saint Louis]] a [[Saint Louis]], [[Missouri]].

inti ànni do restàoro da bibliotêca, tra o 2007 e o 2010, inte tùtti i 70.000 volùmmi da bibliotêca són stæti inserîi di ''chip'' eletrònichi pe prevegnî di ladronìssi.

=== Manoscrîti ===


Tra i manoscrîti ciù inportànti inta bibliotêca ghe n'é numerôxi con rìcche miniatûe, in particolâ se pêuan aregordâ:

;Manoscrîti crestién
* Evangeiâio ''Barberini''
* ''Sacramentarium Gelasianum'', un di ciù antîghi lìbbri de liturgîa crestiànn-a
* Rolò de Giosoè
* ''Codex Aureus'' de Lorsch, 'n Evangêio scrîto e ilustròu tra o [[778]] e l'[[820]], o l'é spartîo tra vàrri musêi. Inta Bibliotêca Vaticànn-a a l'é conservâ a covertìnn-a inferiô in avòrio intagiòu, ciù l'Evangêio do [[San Lùcco|Lùcco]] e do [[San Gioâne|Zâne]]
* ''Menologion'' de [[Basìlio II Bulgaròctono|Basìlio II]]
* Lìbbro Vaticàn de Òraçioìn Croâte
* ''Vergilius Vaticanus''

;Tèsti clàscichi grêghi e latìn
* ''Vergilius Romanus'', manoscrîto de l'[[Enéide]] do [[Publio Virgilio Maron|Virgìlio]]
* ''Codex Vaticanus Ottobonianus Latinus 1829'', inportànte manoscrîto do [[XIV secolo|XIV sécolo]] di poêmi do [[Catùllo]] (arecugéiti into ''[[Liber (Catullo)|Liber]]'')
* ''Codex Vaticanus Latinus 3868'', 'na còpia do [[IX secolo|IX sécolo]] de comédie do [[Pùblio Terénço Afro|Terénço]]
* Pàrte di [[Eleménti (Ouclîde)|Eleménti]] de l'[[Ouclîde]], in particolâ o Lìbbro I, Propoxiçión 47, un di ciù antîghi tèsti grêghi in sciô [[Pitagora#Teorema de Pitagora|Teorêma de Pitàgora]]

;Âtro
* ''Codex Borgia'', 'n grànde manoscrîto mesoamericàn ch'o fa védde a mîtologîa e i ritoâli de quélli pòpoli
* ''Codex Vat. Arabo 368'', l'ùnico manoscrîto conosciûo de l**Hadith Bayad wa Riyad*, 'na stöia d'amô àraba
* *Codex Vaticanus 3738*, ò *Codex Ríos*, traduçión italiànn-a in sce 'n féuggio ricegòu a fîza de 'n manoscrîto spagnòllo de l'etæ coloniâle. O contêgne de còpie de pitûe aztêche da l'òriginâle *Codex Telleriano-Remensis*, scrîto da-o fræ domenicàn Ríos into 1566
* *De arte venandi cum avibus*, 'n tratâto latìn in sce l'àrte da farconàia, pe 111 féuggi a dôe chinòlle scrîti inti ànni quarànta do [[XIII secolo|XIII sécolo]]

;Tèsti
* *Codex Vaticanus Latinus 3256*, quàttro féuggi do *Vergilius Augusteus*
* *Codex Vaticano Rossi 215*, di tòcchi do *Codex Rossi*
* *Codex Vaticanus Graecus 1209*, o l'é unn-a de ciù antîghe còpie de Sâcre Scrîtûe in grêgo
* *Libri Carolini*
* *Vaticanus Graecus 1001*, o manoscrîto òriginâle de l*'Arcana historia* do [[Procòpio de Cezarêa]]
* Un tòcco de l*'Heliand* e tréi da Génexi in Sàsone Antîgo, inclûxo o *Palatinus Latinus 1447*

;Corâno
A Bibliotêca a contêgne ciù de 100 manoscrîti do Corâno che vêgnan da vàrie coleçioìn, catàlogæ da-o lengoìsta italiàn [[Giorgio Levi Della Vida]]: *Vaticani arabi 73*, *Borgiani arabi 25*, *Barberiniani orientali 11* e *Rossiani 2*. O ciù grànde manoscrîto da bibliotêca, *Vat. Ar. 1484*, o l'é 540 pe 420 mm; pe cóntra *Vat. Ar. 924*, o ciù picìn, o l'é 'n çèrcio de 45 mm de diàmetro conservòu inte 'na costòdia éuttagonâle.

=== Digitalizaçión ===
Into [[2012]] són stæti anonçiæ di progètti pe digitalizâ, in colaboraçión co-a [[Bibliotêca Bodleiànn-a]], 'n milión de pàgine di materiâli da Bibliotêca Vaticànn-a.

A-i 20 de màrso do 2014, a Sànta Sêde a l'à anonçiòu che a Bibliotêca e a [[NTT Data|NTT Data Corporation]] avéivan sotoscrîto 'n acòrdio pe digitalizâ ciù ò mêno 3.000 di manoscrîti da Bibliotêca inti quàttro ànni a vegnî; co-a NTT ch'a l'à donòu atresatûe e tecnologîe pe 18 milioìn de éori. A l'é stæta dónca diciarâ a poscibilitæ de digitalizâ sucesivaménte âtre 79.000 òpere da Bibliotêca, realizàndo de inmàgine in èrta resoluçión, disponìbili into scîto d'Internétte da Bibliotêca. Inta bànca dæti in sciâ Ræ, fornîa da [[Dell EMC|EMC]], gh'é tréi petabyte de spàçio. A prìmma fâze do progètto a l'é duâ quàttro ànni.

DigiVatLib o l'é o nómme do servìçio in sciâ Ræ da Bibliotêca Vaticànn-a. O fornìsce 'na vìxita de bàdda a-e coleçioìn de manoscrîti e de inconàboli digitalizæ da-a Bibliotêca Vaticànn-a.

A scansción di papê a l'é infloensâ da-o materiâle dêuviòu pe prodûe i tèsti: defæti, prezénpio, i lìbbri ch'adêuvian l'öo òpû l'argénto inte miniatûe àn bezéugno de apægi de scansción speciâli. E còpie digitâli són rilasciæ deuviàndo o protocòllo CIFS, da l'hardware de archiviaçión colegòu a-a ræ de [[Dell EMC]].

== Bibliotêche corelæ ==

=== Archìvio Apostòlico Vaticàn ===

L'[[Archìvio Apostòlico Vaticàn]], scitoòu ànche lê inta [[Çittæ do Vatican|Çitæ do Vaticàn]], o l'é l'archìvio centrâle pe l'arecugéita de tùtti i àtti promulghæ da-a [[Sànta Sêde]], tra i quæ gh'é papê de stâto, corispondénsa, lìbbri contàbili pontifìcci e tànti âtri papê che a Gêxa a l'à amugiòu co-o pasâ di sécoli. Into XVII sécolo, pe voéi do [[Pàppa Pòulo V]], i Archìvi són stæti separæ da-a Bibliotêca Vaticànn-a, dónde a sò consultaçión a l'êa de lóngo limitâ, diventàndo coscì do tùtto inacescìbili scìnn-a-o [[1881]], quànde o [[Pàppa Lìon XIII]] o l'à decîzo de permétte l'intrâ inti Archìvi a-i studiôxi. A-a giornâ d'ancheu i Archìvi són vixitæ da ciù de 'n migiâ de riçercatoî a l'ànno.

=== Filmetêca Vaticànn-a ===
A [[Filmetêca Vaticànn-a]], scitoâ a [[Saint Louis]], [[Missouri]], a l'é a sôla coleçión de [[microfilm]] da Bibliotêca Apostòlica Vaticànn-a scitoâ de fêua do Vaticàn, formâ da ciù de 37.000 òpere. A se trêuva inta Bibliotêca Pîo XII, into *campus* de l'[[Universcitæ de Saint Louis]]. 'Sta bibliotêca chi a l'é stæta creâ da Lowrie J. Daly gràçie a de donaçioìn da-i [[Cavagêi de Cónbo]] (*Knights of Columbus*), con l'òbietîvo de façilitâ i contàtti e a consultaçión di papê do Vaticàn a-i studiôxi de l'América do Nòrd.

A traspoxiçión di manoscîti do Vaticàn in sce di microfilm a l'é incomensâ into [[1951]] e, segóndo o scîto d'Internétte da Bibliotêca, o l'é o ciù inportànte progètto de quésto tîpo ch'o ségge mâi stæto realizòu. A Bibliotêca a l'à avèrto into [[1953]], faxéndo stramûo into *campus* de l'[[Universcitæ de Saint Louis]], inta Bibliotêca Pîo XII, inte l'ànno [[1959]]. O prìmmo bibliotecâio o l'é stæto o Charles J. Ermatinger, restòu in càrega scìnn-a-o [[2000]]. Into [[2007]], a Bibliotêca a l'avéiva microfilm de ciù de 37.000 manoscrîti, con òpere in [[Lengoa grega|grêgo]], [[Léngoa latìnn-a|latìn]], [[Lengua àraba|àrabo]], [[Lengua ebraica|ebràico]] e [[Léngoa ge'ez|etîope]], óltre che tùtti quélli inte léngoe ciù difûze de l'Eoröpa òcidentâle. Gh'é tànte riproduçioìn da *Biblioteca Palatina* e da *Biblioteca Cicognara*, tùtte döe scitoæ into Vaticàn, coscì cómme i regìstri de létie papâli inte l'[[Archìvio Apostòlico Vaticàn|Archìvio Segrétto Vaticàn]] da-o IX a-o XVI sécolo, pàrte de série *Registra Vaticana* e *Registra Supplicationium''.

## Nòtte


## Bibliografîa
* 
* 
* 
* 

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Categorîa:Bibliotêche
Categorîa:Identificatoî
Categorîa:Çitæ do Vaticàn