A Stra

**A Stra** (prununsiàu , numa *Stra* in italian), a l'è ina burgâ disabitâ ch'a se tröva in ta cumüna de Castrevegliu, in ta pruvinsa de Savuna.

## Geugrafia
Burgâ ch'a se tröva au de för̄a rispettu au paìse de Castrevegliu, A Stra a s'è svilüpâ lungu a Via du Cürlu, ch'a purtâva versu U Pözzu, frasiun de Èrli, là dund'a se tröva a cêve de San Martin. Sta lì a l'er̄a 'na via de cumünicasiun ben de cuntu in ti tempi antighi, asemme a chélla du Rösu, ch'a purtâva versu Süccar̄ê).

In ta vâ de Nêva, cumme u restu da cumüna, a se tröva da vixìn au rian du Cürlu, ch'u nasce da u munte cu'u mèximu numme (723 m). Stu lì u se zunta intu Fossascü avanti de caciâse in te Nêva, ai Basci, cu'u numme de riàn de Gattair̄e.

## Stor̄ia

### Urigine du numme
L'urigine du numme da Stra a l'è da rintraciâ in tu latìn *strata*, da u che a 'na vegnir̄êa driccia a par̄olla *stradda*.

### A Via du Cürlu
U rifer̄imentu, in te stu câxu, l'è â Via du Cürlu, nasciüa, se pénsa, in moddu spuntaneu, cumme  cuntinuasiun da Via du Rösu, tempu di marchexi de Süccar̄ê.

Se st'ürtima a garantîa u pasaggiu versu Süccar̄ê, chel'âtra a permetêa de cuntinuâ versu Èrli e a l'éra duerâ sruvatüttu da chi u se incaminâva versu a cêve de San Martin, in ta burgâ du Pözzu.

A l'imprensippiu sta stradda lì a duxêa passà in Ciàn Cürléttu, deviâ a munte d'in gir̄u au Trexéntu, a causa de 'na frâna pruvucâ da l'àiva du rian du Cürlu. Chélla ch'a paxêa êsse ina sulusiun pe'u mumentu a l'è vegnüa ina nurmâle via de tranxitu, liandu de fissu e due cumünitai.

Forti, difatti, i se faxêan i raporti cun chêi d'Èrli, ch'i spunciâvan pe' custruì ina növa gêxa, ciü vixina au paìse rispettu a chélla de primma, ch'a nu vegnîa ciü ben, visti i besögni da pupulasiun.

Scicumme ch'a cumüna de Castrevegliu a nu veghêa ben che Èrli pe'a gêxa a andesse pe' sò cuntu a stâva pruandu a caccià i sôdi pe' inandiâ di travagli, de moddu de schivâ a custrusiùn da gêxa növa. Dunca chêi de Castrevegliu i l'axêan dunca puir̄a de pèrde ascì i diritti ch'i gh'axêan in sìmma a San Martin. 

In sa fin, levau ste côse, Castrevegliu u nu sciòrte a evitâ a custrusiùn de chélla ch'aù a l'è Santa Catar̄ina â Panisâir̄a, ducca i finiscen ascì i travagli de manutensiun lungu a stradda, druìndu in periudu de incertessa.

### A fundasiun da burgâ
Se pensa ducca che a burgâ a se secce furmâ in ti ürtimi àgni du seculu XVI, caraterizâ da ina sér̄ie de ca' in fir̄a üna cun l'âtra, denansi semplici custrusiui a teràssa, vûtai versu a valâ. In tu periudu de doppu u se passa, pe' difer̄enti besögni, a isâle e a cruîle cu'i teiti de ciappe. 

L'è numa doppu l'arìvu di fransexi, ch'a se cunusce megliu a cumpusisiun de l'abitau. Castrevegliu difatti u êntra drentu a u regnu de Sardegna da u 1815 e, grassie a l'indagine faccia du 1858 da l'alur̄a scindicu Runcu se descröve che, di 731 abitanti 32 i stâvan in ta burgâ.

Pâ che a l'imprensippiu du seculu XX i gh'ér̄an in a Stra ancù ina vintêna de famiglie, che maniman s'andaxêan a trasfer̄ì in tu paìse. A parte ina brêve par̄entexi cun l'arîvu, du sinquanta de 'na famiglia de Catanzâru, l'ürtima ca' ch'i ghe stâvan fissi a l'er̄a chélla du Gherardi, serâ cum'u l'è môrtu lêi, in tu 1954. Ancù in ti àgni '60 i edifissi i vegnîan duerai cumme depôxiti pe'i prudotti de l'agricultür̄a, ma e cundisiun precâr̄ie de sti lì l'han purtau a in grossu decadimentu.

Gran parte de custrusiui, au dì d'ancöi, e sun vegnüe zü, fra ste chi ascì a ca' du Gio Batta Malco, stor̄icu scindicu de Castrevegiu, restâ in pé armenu fin a u 2005, carateristica pe' u sò grande visâ, u terassu ad ârcu.

Da u 2007 u l'è stàu presentau in prugettu de recüper̄u da parte d'ina sucietai ch'a l'è sciurtìa a catâ tütta a pruprietai da frasiun, de lungu frasiunâ fra i discendenti di padrui de chêi tempi, cumme previstu da u ciàn regulatû da cumüna.

## Pòsti de interesse

U genere de custrusiun de sta burgâ u se mustra ünicu in tu panur̄amma du punente lìgür̄e, nu esendu stâ interesâ da fenomeni de mudernizasiun. Pe a ciü pârte i mater̄iâli duverài i l'ér̄an par̄eggi a chêi de mür̄agne de fasce, levau carche ca' ciü rafinâ, cun prêe ciü rifinìe e purtâli cun l'archi a punta.

E üniche custrusiui pübliche e l'éran a capeletta da burgâ ciü, da u fiancu de rimpettu du stradun, a funtâna e u lavaû lì vixin.

In scistemma de difesa, fra l'âtru, u l'éra gar̄antiu da in portiu vûtàu, ancöi in ruìna, ch'u duxêa servì a serâne l'imbuccu versu Èrli. U l'è prubabile che ina vôta stu lì u fusse prutezüu da 'n purtun.
### A Capeletta
Dandu amentu â tradisiun lucâle a capeletta a curespunder̄êa â primma strutür̄a ch'a se incuntra a munte, in sa driccia, andandu in diresiun d'Èrli. De sta lì nu panan essighe de testimunianse ducümentai (levau ina mensciun cumme *oratorium* in tu 1659) pür̄e s'u ritruvamentu de 'n toccu d'afrêscu in sa mür̄agna drentu de sta lì a pâ cunfermâ quantu tramandau. Stu lì u rapresenterêa di ràspi cun di gigli picin, cur̄ur̄ai de russu scür̄u e u l'è datau fra i seculi XVI e XVII.

Du 1880 pâ ch'u se secce selebrau fin'in matrimôniu, fra u Marséllu Abbu (d'Èrli) e *Terexìn* da famiglia Malco, a l'êpuca de numa sezz'àgni.

### I lavaûi
D'antiga custrusiun, i se truvâvan primma de zunze in a Stra rivandu da u biviu de Bareassi, mensciunai da ina notta du 1784 u  pâ che:

Sti lì, cu'u tempu duerai sempre de mênu, i sun stài interai pe' favur̄ì u slargamentu da cürva du stradun de Castrevegliu e, difatti, i nu se vegghen e i nu funsiunan ciü.

## Ecunumia
L'ecunumia da burgâ a se rezêa in si travagli agriculi, cumme a curtivasiun da früta (cumme i méi) e da verdür̄a, chi praticâ ancù intensa aturnu ai àgni '70 e '80, assemme au recampâ u fen e e castagne, pöi depuxitai in ti canissi, ancù duer̄ai in te chêi periudi sciben ch'u nu ghe fusse ciü nün a stâghe in fissu. Scarsi,  invece, i raporti cumerciali, levau ch'u ghe fusse u passaggiu versu Èrli, vistu che l'ecunumìa de due cumünitai a l'er̄a par̄eggia.

## Cultür̄a

A livellu de cultür̄a a pupulasian da Stra a cundividêa a magiuransa de tradisiùi cu'u paìse, dialettu de Castrevegliu cumpresu.

## Vie de Cumünicasiun
A Stra ancöi a l'è pôcu distante da u stradun (a stradda pruvinsâle SP52) ch'u parte da e ca' de Bareassi e a munta fin sciü pe' Bardenéi e Car̄isan, difatti a l'è a primma burgâ stor̄ica ch'a se incuntra muntandu versu u paìse, seguia dai cà ciü növe, in ta cuntrâ de San Michê.

A chêi tempi invece a se truvâva in sa stradda pe' muntâ in Èrli, a chescì diccia Via du Cürlu, che u caminamentu aù u se perde apêna pasâ a Costa du Cürlu.

## Notte


## Âtri prugètti

Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Sànn-a
Categorîa:Castrevegliu