open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monterosso

**Monterosso ** (*Muntarussu* 'nt'o dialèto der paeṡe, *Monterósso* en żenéṡe, *Monterosso al Mare* en talián) i'è ün comǜn dea Ligǜia con üna popolassión de 1.426 abitanti, 'nt'a provinsa dea Spèza, che i fa parte dee Sìnque Tère.

## Geografia
Monterosso i'è er comǜn ciǜ vèrso punente dee Sìnque Tère e i'é o solo de 'sti paeṡi en pián e con üna maìna grande e atressae. I'é spartio en dói parte: Fegina e 'r paeṡe vècio.

## Stòia

## Abitanti
### Evolüssión demografica

### Minoranse forèste
Segondo l'ISTAT, ai 31 dezenbre 2017, a Monterosso i ghe son 109 sitadìn forèsti.

### Persone ligae con Monterosso
* Giuseppe Gando (Żena, 1816 - Monterosso, 1880), poeta.
* Giovanni Semeria (Sanremo, 1867 - Sparanise, 1931), religiożo e scritoe.
* Cristoforo Ferrari (Monterosso, 1880 - 1949), milità e politego.
* Max Pechstein (Zwickau, 1881 - Berlìn, 1955), pitoe.
* Eugenio Montale (Żena, 1896 - Milàn, 1981), poeta e Premio Nobel pe' a leteatüa 'nt'er 1975.
* Gianni Brera (San Zenone al Po, 1919 - Codogno, 1992), giornalista e scritoe.
* Fiorella Farinelli (Monterosso, 1943), sindacalista, politega e scritoa.
* Luigi Grillo (Caràa, 1943), politego.
* Emanuele Castrucci (Monterosso, 1952), filożofo e sagista.
* Maurizio Belpietro (Castenedolo, 1958), giornalista e condütoe aa televiṡión.

## Sìti da vede

Immaggine:Façade de l'église San Giovanni Battista à Monterosso al Mare.JPG|A parochiae de Monterosso
Immaggine:La Facciata della chiesa del Convento, sulla sinistra l'ingresso 27-07-2009 18.27.JPG|Geṡe de San Francé, 'nt'er convento dei Scapüssìn
Immaggine:Monterosso al Mare-oratorio dei Neri-facciata1.jpg|L'oatòio arénte aa parochiae
Immaggine:19016 Monterosso al Mare, Province of La Spezia, Italy - panoramio (1).jpg|Vista do Santüaio de Soviore

### Architetüe religioże
* Geṡe parochiae de San Gioàne Bacicia
* Oatòio de Santa Maia de Porto Salvo
* Oatòio de Santa Croṡe
* Convento dei Scapüssìn coa geṡe de San Francé
* Ermito de Sant'Antogno de Pünta Mesco
* Ermito de Santa Maia Manena
* Santüaio de Nostra Signóa de Soviore

### Architetüe sivili
* Statua der *Nettuno*
* Vila Montale

### Architetüe militae
* Rovine der castèo żenéṡe
* Tore *Aurora*

## 'Conomia

## Coltǜa
### Dialèto

## Manifestassión

## Fèste e fée

## Comünicassión
### Strade

### Fèrovie

## Aministrassión
### Sìndici de Monterosso

### Paeṡi binèi
Monterosso i'é ün comǜn binèo de:
* 

## Nòte


## Àotri progèti

Categorîa:Comûni da provinsa dea Spèza
A Rocheta (Vara)

**A Rocheta** (*A Rochétta* en żenéṡe, *Rocchetta di Vara* en talián) i'è ün comǜn dea Ligǜia con üna popolassión de 684 abitanti, 'nt'a provinsa dea Spèza.

## Geografia

## Stòia

## Abitanti
### Evolüssión demografica

### Minoranse forèste
Segondo l'ISTAT, ai 31 deṡenbre 2014, aa Rocheta i ghe son 265 sitadìn forèsti.

### Persone ligae aa Rocheta

## Sìti da vede

Immaggine:Beverone (Rocchetta di Vara)-oratorio sant'andrea2.jpg|Geṡe parochiae de Sant'Ana
Immaggine:Stadomelli (Rocchetta di Vara)-chiesa san giovanni2.jpg|A geṡe parochiae de Stadomè
Immaggine:Veppo (Rocchetta di Vara)-villa Zucchini Zanelli.jpg|A vila Zucchini
Immaggine:Suvero (Rocchetta di Vara)-IMG 1727.JPG|O castèo de Suvero


### Architetüe religioże
* Geṡe parochiae de Santa Giustina

;Beveùn
* Geṡe parochiae de San Gioàne Decolae
* Oatòio de Sant'Andria Apostolo

;Garbugliaga
* Geṡe parochiae dei Santi Ana e Remigio
* Oatòio de Santa Croṡe

;Stadomè
* Geṡe parochiae de San Gioàne Bacicia

;Suvero
* Geṡe parochiae de San Gioàne Bacicia
* Oatòio dea Madòna dea Neve

;Veppo
* Geṡe parochiae de San Miché Arcàngeo
* Oatòio de Santa Lessìa
* Oatòio de San Leonardo de Noblac
* Oatòio der Carmo

### Architetüe sivili
* Palassio Vinciguerra
* Vila Zucchini
* Palassio Zanelli
* Ponte do Ramello

### Architetüe militae
* Castèo de Suvero

## 'Conomia

## Coltǜa
### Dialèto

## Manifestassión

## Fèste e fée

## Comünicassión
### Strade

## Aministrassión
### Sìndici dea Rocheta

## Nòte


## Àotri progèti

Categorîa:Comûni da provinsa dea Spèza
Vessan

**Vessan** (*V'zan* 'nt'a variante locale, *Vesàn* en żenéṡe, *Vezzano Ligure* en talián) i'è ün comǜn dea Ligǜia con üna popolassión de 7.272 abitanti, 'nt'a provinsa dea Spèza.

## Geografia

## Stòia

## Abitanti
### Evolüssión demografica

### Minoranse forèste
Segondo l'ISTAT, ai 31 deṡenbre 2017, a Vessan i ghe son 386 sitadìn forèsti.

### Persone ligae con Vessan

* Paolo Emilio Zacchia (Vessan, 1554 - Roma, 1605), cardenae.
* Laudivio Zacchia (Vessan, 1565 - Roma, 1637), cardenae.
* Niccolò Giosafatte Biagioli (Vessan, 1769 - Parigi, 1830), grammatico, prete, lessicografo e prefeto dea Reprübica Romana e dantista.
* Giuseppe Antonio Zacchia Rondinini (Vessan, 1787 - Roma, 1845), cardenae.
* Giulio Cesare Da Passano (Żena, 1818 - A Spèza, 1866), marchéṡe de San Venerio.
* Manfredo Da Passano (Żena, 1846 - Firenṡe 1922) , marchéṡe de san Venerio.
* Dante Carnesecchi (Vessan, 1892 -  A Spèza, 1921), anarchico.
* Mario Tobino (Viareggio, 1910 - Agrigento, 1991), scritoe, poeta e psichiatra.
* Nino Ricciardi (Vessan, 1921 – Ne, 1945), militae e partigiàn.
* Enzo Benedetti (Vessan, 1931 - Palermo, 2017) żügadoe de balón e alenatoe.
* Franco Fanigliulo ( A Spèza, 1944 -  A Spèza,1989), cantautoe.

## Siti da vede

Immaggine:Vezzano Superiore-chiesa ns soccorso1.JPG|A parochiae de Vessan Süpeióe
Immaggine:Vezzano Ligure (SP) - chiesa dei Santi Sebastiano e Maria Assunta - 01.jpg|A parochiae de Vessan Infeióe
Immaggine:Vezzano Ligure-ospitale san niccolò.JPG|O spedào de San Nicola
Immaggine:Vezzano Ligure-porta1.JPG|L'arco de San Żorzo
Immaggine:Vezzano Ligure-torre2.JPG|A tore de Vessan Infeióe

### Architetüe religioże
;Vessan Süpeióe
* Geṡe parochiae de Nostra Signóa Socórso
* Oatòio de San Miché Arcàngeo
* Geṡe de San Prospeo
* Geṡe de San Sci

;Vessan Infeióe
* Geṡe parochiae dei Santi Sebastiàn e Maia Sónta
* Geṡe de Santa Maia
* Geṡe de San Miché Arcàngeo

;Bottagna
* Geṡe parochiae de San Miché Arcàngeo

;Bonviagio
* Geṡe parochiae e santüaio dea Madòna der Bonviagio

;Pradi de Vessan
* Geṡe parochiae e santüaio de Santa Maia der Moinello

;Valeràn
* Geṡe parochiae de Sant'Apollinare

### Architetüe sivili
* Spedào de San Nicola
* Arco de San Żorzo
* Palassio dea famigia Giustinian
* Tore a sìnque còste

### Architetüe militae
* Forte Bastia
* Rovine der castèo de Vessan Süpeióe

## 'Conomia

## Coltǜa
### Dialèto

## Manifestassión

## Fèste e fée

## Comünicassión
### Strade

### Fèrovie

## Aministrassión
### Sìndici de Vessan

## Nòte


## Àotri progèti

Categorîa:Comûni da provinsa dea Spèza
Zignægo

**Zignægo** (*Zignaigu* 'nt'a variante locale, *Zignægo* en żenéṡe, *Zignago* en talián) i'è ün comǜn dea Ligǜia con üna popolassión de 491 abitanti, 'nt'a provinsa dea Spèza.

## Geografia

## Stòia

## Abitanti
### Evolüssión demografica

### Minoranse forèste
Segondo l'ISTAT, ai 31 deṡenbre 2014, a Zignægo i ghe son 15 sitadìn forèsti.

### Persone ligae con Zignægo

## Sìti da vede

Immaggine:Zignago-IMG 1682.JPG|A parochiae de San Péo
Immaggine:Zignago - frazione Serò - chiesa di San Martino.jpg|Geṡe de San Martìn de Serò
Immaggine:Torpiana (Zignago) - chiesa san martino - facciata.jpg|Geṡe de San Martìn, Torpiana


### Architetüe religioże
;Pieve
* Geṡe parochiae de San Péo Apostolo
* Santüaio dea Madòna do Dragnone

;Serò
* Geṡe parochiae de San Martìn

;Sesseta
* Geṡe parochiae dea Presentassión de Maia

;Torpiana
* Geṡe parochiae de San Martìn Vésco

### Architetüe militae
* Castèo de Zignægo
* Castèo de Serra Magióe
* Tore bizantina 'nt'a frassión de Sasseta

## 'Conomia

## Coltǜa
### Dialèto

## Manifestassión

## Fèste e fée

## Comünicassión
### Strade

## Aministrassión
### Sìndici de Zignægo

## Nòte


## Àotri progèti

Categorîa:Comûni da provinsa dea Spèza
San Steva

**San Steva** (*San Steve* en speżìn dea Spèza, *Sàn Stêva* en żenéṡe, *Sa' Steu* en dialèto dea Lunigiana, *Santo Stefano di Magra* en talián) i'è ün comǜn dea Ligǜia con üna popolassión de 9.975 abitanti, 'nt'a provinsa dea Spèza.

## Geografia
San Steve i'è bagnae dao fiume Magra.

## Stòia

## Abitanti
### Evolüssión demografica

### Minoranse forèste
Segondo l'ISTAT, ai 31 deṡenbre 2017, a San Steve i ghe son 651 sitadìn forèsti.

### Persone ligae con San Steve
* Sigerico de Canterbury (950 ca. - 994), arcivésco.
* Cesare Orsini (San Steve, 1517 - 1640 ca.), poeta.
* Cesare Arzelà (San Steve, 1847 - 1912), matematego.
* Alessandro Taponecco (San Steve, 1823 - ?), militae.
* Luciano Tavilla (San Steve, 1925 - Verbania, 1945), partigiàn.

## Siti da vede

Immaggine:Santo Stefano di Magra-chiesa s. stefano2.JPG|A geṡe parochiae de San Steve
Immaggine:Pieve di san michele 38390.jpg|A parochiae de San Miché Arcàngeo
Immaggine:Ponzano Magra-santuario ns delle grazie-facciata e campanile.jpg|O santüaio de Ponżàn Magra e o sóo canpanìn
Immagine:Porta nord 38364.jpg|A porta nord der paeṡe
Immaggine:Villa Pratola - Santo Stefano di Magra Foto 1.jpg|Vila Pratola, a Ponżàn Magra

### Architetüe religioże
* Geṡe parochiae de San Steve Martire
* Oatòio de San Leonardo
* Geṡe de San Carlo Borromeo, 'nt'a frassión de Ponżàn Belaso

;Ponżàn Magra
* Geṡe parochiae de San Bartomè
* Santüaio de Nostra Signóa dee Grassie

;Ponżàn Süpeióe
* Geṡe parochiae de San Miché Arcàngeo

### Architetüe sivili
* Palassio Remedi
* Vila Pratola

## 'Conomia

## Coltǜa
### Dialèto

## Manifestassión

## Fèste e fée

## Comünicassión
### Strade

### Fèrovie

## Aministrassión
### Sìndici de San Steve

## Nòte


## Àotri progèti

Categorîa:Comûni da provinsa dea Spèza
A Sesta

**A Sesta** (*A Sèsta* ò *Sèsta Godàn* segondo a grafîa ofiçiâ, *Sesta Godano* in italian) a l'è in comùn ligure de 1.261 abitanti inta provinsa da Spezza.

## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti
### Evoluçión demografica

## Pòsti de interesse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Comûni da provinsa dea Spèza
U Tû

**U Tû** (*Tovo San Giacomo* in italiàn) u l'é 'n cumün in-ta pruvinsa de Savùna, ch'u g'ha 2.561 abitanti (a-i 30 de zügnu du 2019).

## Geugrafia

## Stôia

## Abitanti
### Evulusiùn demugrafica

## Pòsti de interesse

File:Tovo San Giacomo - Chiesa di San Giacomo.jpg|A faciâ da gêxa de San Giacumu
File:Bardino Vecchio-chiesa san giovanni1.jpg|A gêxa de San Giuànni u Batìsta (Bardìn Veggiu)
File:Bardino Nuovo-chiesa san sebastiano.jpg|A gêxa de San Bastiàn (Bardìn Növu)
File:Capella de Sant'Anna (A Bringhêa, U Tû) 08.jpg|A capella de Sant'Anna aa Bringhêa


## Ecunumia

## Cultüa

## Feste e fêe

## Vie de cumünicasiùn

## Nòtte
;Nòtte a-u testu


;Nòtte bibliugrafiche


## Âtri prugètti
Giusvala

**Giüxvâla** (fîna šcŕicia *Giüšvala* ant'eŕ parlé deŕ pòšt, *Giusvàlla* an genuveiś, *Giusvalla* an italiàn) ŕ'è 'n cumûn dŕa pŕuvîncia d'Savôna, an Ligüŕia, cun 396 persône.

## Geugrafìa
U paiś ed'Giüxvâla u s'tŕöva an s'i Apenîgni, an se rive deŕ riàn Giüxvaleta, che ‘na vóta nasciǜ dand'u j'eŕa eŕ veğ cašté. Tŕaversò u cumûn, u s'cocia ant'eŕ sciǜm Vala: s'chi u sepoŕa peŕ ûn tóc eŕ cumûn cun quèl du Dé e, pasò eŕ cunfîn cuŕ Piemunt, u finisce ant'ŕa Buŕmia. U teritoŕi u ciǜ tant l'è cîn d'bóšchi e d'pŕoi peŕ üna grandeza ed'šquoxi vênt chilometri quàdŕi. U cunfîna cun Špign (AL), Paŕèi (AL), Miöja, Eŕ Pont, Coiŕi e U Dé.

## Štóŕia
Ant'eŕ 991, quande che j'aleramichi i fundan l'abazia d'San Quintin d'Špign, Giüxvâla a caż ant'i teritoŕi  suta 'ŕ cuntŕól d'sa chi, ansèm a d'j'oci paixi, cume A Ciana e Câgna, che ża d'pŕüma i son štò ant'eŕ man dŕa cüŕia du Dé. 

U nóm ed'Giüxvâla tra 'ŕ 1180 e 'ŕ 1183 u vén šcrič ant'i documènti cume *Gisvalla* *o* *Iusvalla*, ma u j'è fina tŕei dipolmi d'l'impeŕi ch'i son d'i seculi X-XI, dand'u j'è 'na *curtis de Valla* che śgond coŕcûn a ŕ'è pŕópi ŕa prüma teštimunianza šcricia deŕ paiś. 

Ac-sci l'è deŕ 1214 che Ottone del Carretto, giütò da só fij Ugo, u riésce a fè pasè suta ai genuvèixi i paixi d'Coiŕi, u Dé, Giüxvâla e u Sascé, cuŕ vni inveštì, an canğ, deŕ feudu. L'abazia, ant'ŕa śgonda metò deŕ Terxènt a posa suta aŕ maŕchèśò deŕ Munferò, e fra 'ŕ gent ch'i vnan a guvernè u j'è štò i Paleologi d'Bisanzio, i marchèixi d'Salüz e ancuŕa e quèi d'Punzôn. 

Ant'eŕ Zînczent eŕ purèi u ŕ'è di Špinola d'Żena, mentre che 'ŕ Munferò u va a fè pórt deŕ dücò d'Mantuva a partì deŕ 1536. Daŕ 1708 u ven purtò suta ai piemuntèixi, ansŕì ant'eŕ 1723 dŕênt'aŕa pŕuvîncia d'Acqui. Coŕc an' apress i fŕanzèixi i cumbatan ŕa bataja d'Muntnöč ant'eŕ 1796, dônca u j'è anche eŕ pasâğ di suldòi da Giüxvâla, dand'j'an purtò 'na gran miśéŕia.

Piò dônca dai fŕanzèixi, daŕ 1802 Giüxvâla a ŕ'è suta aŕ dipartimènt d'Tana, ant'eŕ cantôn ed'Špign deŕ zincundoŕi d'Acqui, che cun ŕa vnüa d'l'impeŕi (1805) vén tacò a Savôna a furmè 'ŕ dipartimènt d'Muntnöč. Cun ŕa cażǜa d'Napoliôn, i turnan i Savoia, ch'i van a furmè turna ŕa pŕuvîncia d'Acqui cun u cumûn ant'eŕ mandamènt du Dé, sepaŕò daŕ Piemunt e tacò aŕ zincundoŕi d'Savôna cun ŕa "Legge Rattazzi" deŕ 1859.

Au dì d' ancö a ŕ'è finìa ant'ŕa pŕuvîncia d'Savôna e fin au 2011 a ŕ'ha fo pórt dŕa Cumûnitò Muntâna du Żūv.

## Abitanti
### Evuluziôn demugrafica

## Póšti d'inteŕès

Immaggine:Giusvalla (SV) - chiesa di San Matteo - facciata.jpg|Ŕa géxa d'San Maté
Immaggine:Giusvalla (SV) - oratorio di San Rocco - facciata - 01.jpg|Ŕ'óŕatóŕi d'San Roc


## Ecunumìa

## Cultüŕa

## Manifeštaziôi

## Fèšte e féŕe

## Aministraziôn

## Vie d'cumünicaziôn

## Bibliugrafìa

* 

## Nòtte

## Âtri progetti
A Ciana

**A Ciâna** (*A Ciànn-a* in zeneize, *Piana Crixia* in italian) a l'é un comùn ligure de 734 abitanti inta provinsa de Sann-a.

## Giögrafîa

## Stöia

## Abitanti
### Evoluçion demografica

## Pòsti de interesse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioin

## Nòtte


## Âtri progetti
Vessi e Portiu

**Véssi e Portiu** (*Vezzi Portio* in italiàn) u l'è ün cumüne ligüre 803 abitanti in-ta pruvinsa de Savuna.

## Geugrafia

## Storia

## Abitanti

## Sciti de interèsse

## Ecunumia

## Cultüra

## Manifestasiùi

## Fèste e fére

## Aministrasiùn

## Vie de cumunicasiùn

## Nute


## Ôtri prugètti
Pòulo Fuggetta

**Pòulo Fuggetta** (*Poro Fogetta* primma do XIX sec., Zena, 1520 - Zena, 1596) o l'è stæto un poeta in lengua ligure.

## Vìtta
Patriçio d'antiga fattùa, o se scaggia contra i costummi relassæ do so tempo, attaccando sorvetutto i cangi a usüa, in sci quæ se basava l'economia zeneise do çinqueçento. O Fuggetta o canta e virtù di zeneixi antighi, a reguagnâ a lô forsa, costruî unn-a neuva flotta de *[[Galêa|garie]]* (galee) e defende a çittæ e i so avei e a non fâse dominâ da l'oçio.

O Foggetta o critica i patriçi divegnùi ricchi che costruiscian de ville sontuose e che vivan ciù comme baroin che comme commerçianti. A so critica a se contrappone a a çelebraçion che so fræ Oberto o fa de mæxime ville da çittæ de Tivoli.

O Foggetta in sce-e so opere e scriti o contesta l'uso do toscan e l'exarta a lengua ligure comme forma d'esprescion ata, in contrappoxiçion co-a poexia *bassa* venessian-a do Venier. Ascì, o Foggetta o traduxe in zeneise l'opera *Genuensium Historia* de so fræ Oberto, scrita in latin.

## Opere
* *[[Per armâ garie]]*
* *[[Dond'è l'honò dri nostri antighi e groria]]* 
* *[[Se duoe de Zena]]*
* *[[Da Citten no Vestimo]]*
* *[[Zena moere de regni e de cittè]]* 
* *[[Gren ville hemo dattorno ra cittè]]*
* *[[Voì vorei pu coxin]]*
* *[[Da Zena parto quaxi desperao]]*
* *[[Maitinna (poexia)|Maitinna]]*

## Atri progetti

## Conligaménti esterni
* 
*  
* 

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Çitén da Repùbrica de Zêna
Fuggetta, Pòulo
Fuggetta, Pòulo
Mercûrio (astronomia)

**Mercûrio** ò **Mercûio** (scìnbolo: ) o l'é o prìmmo pianêta, pe distànsa da-o Sô, do scistêma solâre.

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Scistêma Solâre
Categorîa:Pianêti
Luchétto Gatilûxo

O **Luchétto Gatilûxo** (Zêna, prìmma do 1230 - dòppo o 1307) o l'é stæto 'n òmmo de Stâto, leteròu e trovatô zenéize.

## Vìtta

## Bibliografîa

* 

## Conligaménti estèrni

* 

Categorîa:Biografìe
Categorîa:Çitén da Repùbrica de Zêna
Pluton (astronomia)

**Plutón** (scìnboli:  e ) o l'é 'n pianêta nâno do Scistêma Solâre ma, scìnn-a-i 24 d'agósto do 2006, o l'é stæto conscideròu o nöno pianêta do scistêma pe distànsa da-o Sô. A decixón de l'Unión Astronòmica Internaçionâ a l'à descadenòu de polémiche tra i apascionæ astròfili de tûtto o móndo.

## Nòtte


## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Scistêma Solâre
Categorîa:Pianêti
Tæra

A **Tæra** (scìnbolo: ) a l'é o tèrso pianêta do Scistêma Solâre pe distànsa da-o Sô e l'ùnico pòsto conosciûo inte l'Univèrso dónde se ségge svilupâ a vìtta e de condiçioìn a lê favorévoli. Scibén chi-â Tæra a no l'à i ciù gréndi volùmmi d'ægoa do Scistêma Solâre, sôlo chi gh'é de l'ægoa lìquida in superfìcce, che defæti a crêuve o 70,8% do pianêta co-i sò òcêani.

## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 

Categorîa:Scistêma Solâre
Categorîa:Pianêti
Satûrno (astronomia)

**Satûrno** (scìnbolo: ) o l'é o sèsto pianêta, cómme distànsa da-o Sô, do scistêma solâre. O gh'à 83 lùnn-e (satèliti).

## Âtri progètti

## Colegaménti estèrni
* 

Categorîa:Scistêma Solâre
Categorîa:Pianêti
Bologna

**Bològna** (*Bulåggna* into parlâ do pòsto, *Bologna* in italiàn) a l'é 'na çitæ e comùn de 387.957 abitànti, capolêugo da sò çitæ metropolitànn-a e da región Emìlia-Romàgna.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Çittæ metropolitann-a de Bologna
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Categorîa:Capolêughi de regioìn italiànn-e
Categorîa:Çittæ d'Italia
Bari

**Bari** (*Bare* ò *Vare* into parlâ do pòsto) o l'é 'n comùn e 'na çitæ italiànn-a da Pùggia, capolêugo da sò çitæ metropolitànn-a e da región intrêga. A l'é 'n pòrto inportànte in sce l'Adriàtico e a sêde de 'na grànde universcitæ.

A l'é o nöno comùn italiàn pe popolaçión, o tèrso do Mêzogiórno dòppo Nàpoli e Palèrmo. A seu çitæ metropolitànn-a a l'é a sèsta d'Itàlia con quæxi 1.300.000 abitànti.

## Giögrafîa

## Stöia

## Abitànti
### Persónn-e ligæ con Bari

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

### Architetûe militâri

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Aministraçión

## Comunicaçioìn

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Çittæ metropolitann-a de Bari
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Categorîa:Capolêughi de regioìn italiànn-e
1

## Fæti
### Euröpa
Rómma - Cónsoli: *Caius Caesar* e *Lucius Aemilius Paulus*. *Marcus Erennius Picenus* (nominòu in sostituçión da-o 1 de lùggio).

### Àzia

### Àfrica
 
### Arte

### Costruçión

### Inovaçión
 

### Nasciûi

### Mòrti

## Âtri progètti

001
Stati de l'Oçeania

### Stati co l'indipendença
Ancheu l'Oçeania a l'è compòsta de dozze paixi co l'indipendença (tra parentexi a capitâ):
* Australia (Canberra)
* Neuva Zelanda (Wellington)
* Fiji (Suva)
* Papua Neuva Guinea (Porto Moresby)
* Isoe Salomon (Honiara)
* Tuvalu (Funafuti)
* Isoe Marshall (Majuro)
* Vanuatu (Porto Vila)
* Micronesia (Palikir)
* Kiribati (Tarawa Sud)
* Samoa (Apia)
* Nauru (Yaren)
* Palau (Ngerulmud)
* Tonga (Nuku'alofa)

### Domini d'ätri paixi, teritöi sensa indipendença
Tra parentexi a naçion da quæ dipéndan
* Neuva Caledonia (Fransa)
* Guam (Stati Unïi d'America)
* Clipperton (Fransa)
* Isoe Marianne du Nord (Stati Unïi d'America)
* Samoa Americæn (Stati Unïi d'America)
* Isoe Cook (Neuva Zelanda)
* Polinesia Françèise (Fransa)
* Wallis e Fortuna (Fransa)
* Isoa Norfolk (Australia)
* Tokelau (Neuva Zelanda)
* Isoe Cocos (Australia)
* Isoa Christmas ò Isoa de Dênâ (Australia)
* Niue (Neuva Zelanda)
* Pitcairn (Regno Unïo)
Australia

L**Australia** (nomme ofiçiâ *Commonwealth of Australia*) o l'è in paise de l'Oçeania e a seu capitâ a l'è Canberra.

A g'ha unn-a sûperfiçie de 7.686.850 km2 e unn-a popolaçion totâle de 20.835.000 abitanti, co-a çittæ ciù popolâ che a l'è Sydney e ätre çittæ importanti son Melbourne, Brisbane e Perth.

A lengua ofiçiâ a l'è l'ingleise.

## Giögrafîa

## Stöia

## Ordinaménto do Stâto
Sovràn: Carlo III do Regno Unïo
Primmo Ministro: Anthony Albanese

### Sudivixoîn aministratîve
L'Australia a l'è divisa in stati e tæritöi

Teritöi de l'Australia son ascì arcunn-e isoe de l'Oçeania

## Âtri progètti
Neuva Zelanda

Nomme ofiçiâ: *New Zealand* in ingleize e *Aotearoa* ("tæra de longhe nuvie") in maori, pàize de l'Oçeania, a seu capitâ a l'é Wellington.

## Descriçion e stöia
Teritöi da Nêuva Zelanda son anche arcunn-e îzoe de l'Oçeania:
* Tokelau
* Isoe Cook
* Niue

## Âtri progètti


Categorîa:Membri da APEC
Categorîa:Membri do Commonwealth
Categorîa:Ex-colonie britanneghe
Timor Leste

Nommi ofiçiæ: *República Democrática de Timor-Leste* in portugheise e *Repúblika Demokrátika Timor Lorosa'e* in tetum, paize de l'Axia indipendente da-o 20 de mazzo do 2002, a seu capitâ a l'é Dili.

## Atri progètti
Fiji

**Îzoe Fiji** ò Fîgi, nomme ofiçiâ: *Republic of the Fiji Islands* in ingleize e फ़िजी - فِجی in hindustan e *Matanitu Tu-Vaka-i-koya ko Viti* in fijiàn, pàize de l'Oçeania, a seu capitâle a l'é Suva.

## Atri progètti


Categorîa:Membri do Commonwealth
Papua Neuva Guinea

Nomme ofiçiâ: *Independent State of Papua New Guinea*, paize de l'Oçeania indipendente da o 1975, a so capitâ a l'è Porto Moresby.

## Âtri progètti


Categorîa:Membri do Commonwealth
Categorîa:Membri da APEC
Anconn-a

**Ancónn-a** (*Ancona* into parlâ do pòsto e in italiàn) a l'é 'na çitæ de 98.333 abitanti (2023), capolêugo da sò provìnsa e da región de Màrche. 

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Provinsa de Anconn-a
Categorîa:Capolêughi de provìnse italiànn-e
Categorîa:Capolêughi de regioìn italiànn-e
Categorîa:Çittæ d'Italia
Isoe Salomon

Nomme ofiçiâ: *Solomon Islands*, paize de l'Oçeania indipendente da o 1978, a so capitâ a l'è Honiara.

## Âtri progètti


Categorîa:Membri do Commonwealth
Tuvalu

Nomme ofiçiâ: *Tuvalu*, paize de l'Oçeania indipendente da o 1978, a sò capitâ a l'è Funafuti, za Isoe Ellice.

Tuvalu o l'è o segundo stato indipendente ciù piccin pe popolaçion (o primmo o l'è o Vatican), e o stato ciù piccin de Naçioin Unïe.

## Âtri progètti


Categorîa:Membri do Commonwealth
Vanuatu

Nommi ofiçiæ: *Republic of Vanuatu* in ingleize, *République du Vanuatu* in françèize e *Ripablik blong Vanuatu* in bislama, pàize de l'Oçeania indipendénte da-o 1980, a sò capitâ a l'è Porto Vila.

## Âtri progètti


Categorîa:Membri do Commonwealth
Stâti Federæ da Micronesia

Nomme ofiçiâ: *Federated States of Micronesia*, paize indipendente de l'Oçeania in franca assoçiaçion co i Stati Unïi d'America, a sò capitâ a l'è Palikir.

## Âtri progètti
Kiribati

Nomme ofiçiâ: *Republic of Kiribati*, paize de l'Oçeania, a so capitâ a l'è Tarawa-Sud.

## Atri progètti


Categorîa:Membri do Commonwealth
Samoa

Nomme ofiçiâ: *Independent State of Samoa*, paize de l'Oçeania, a so capitâ a l'è Apia, za conosciûo comme Samoa Tedesca (Deutsch-Samoa) e Samoa Oçidentâ.

## Descriçion e stòia

## Âtri progètti


Categorîa:Membri do Commonwealth
Nauru

Nomme ofiçiâ: *Republic of Nauru* in ingleise e *Ripublik Naoero* in naureise, paize de l'Oçeania, a sò capitâ a l'è Yaren.

## Descriçion e stöia
Nauru a l'è a ciù piccinn-a repûbbrica do mondo: sôlo 21 km².

## Galerîa d'inmàggine

Nauru(10).jpg|Nauru - A mænn-a
Framed seascape in Nauru, March 2013. Photo- Angela Spalding, Australian adviser (12045933424).jpg|Nauru - A mænn-a, 2013


## Âtri progètti


Categorîa:Membri do Commonwealth
Palau

Nomme ofiçiâ: *Republic of Palau* in ingleize e *Beluu er a Belau*, pàize de l'Oçeania indipendente da-o 1994 e in franca assoçiaçion co-i Stati Unïi d'America, a sò capitâ a l'è Melekeok, primma a l'ea Koror, conosciûa comme Belau ascì.

## Âtri progètti
Isoe Marshall

Nommi ofiçiæ: *Republic of the Marshall Islands* in ingleize e *Aolepān Aorōkin M̧ajeļ* in marscialleize, paize de l'Oçeania indipendente da-o 1986, a sò capitâle a l'è Majuro.

Fra o 1946 e o 1958, i Stâti Unîi àn sperimentòu, in sce st'îzoe chi, sciusciantesêi bónbe atòmiche, conpréizo l'esperiménto nucleâre ciù grànde che i USA àn mâi fæto, o "Castle Bravo", fæto scciupâ inte l'atòllo de Bikini. No se spiêga perché i abitànti di atòlli Rongelap, Rongerike e Utirirk, in poxiçión sotovénto a-o Bikini, no són stæti alontanæ cómme in càngio l'êa stæto fæto pe-i esperiménti prìmma. Ste popolaçioìn chi, colpîe da-e pôvie radioatîve, n'àn patîo tùtte e conseguénse. 

## Atri progètti


Categorîa:Membri do Commonwealth
Tonga

Nommi offiçia: *Pule'anga Fakatu'i 'o Tonga* in tongàn e *Kingdom of Tonga* in ingleise, paize de l'Oçeania, a so capitâ a l'è Nuku'alofa.

## Atri progètti


Categorîa:Membri do Commonwealth
Neuva Caledonia

**Neuva Caledònia** (nomme ofiçiâ: *Territoire des Nouvelle-Calédonie et Dependances*), teritöio d'otramâ françèise de l'Oçeania. A sò capitâ a l'è Nouméa.

## Âtri progètti

Categorîa:Teritöi d'oltremâ Françèixi
Categorîa:Oçeania
Guam

**Guam** (Nommi offiçiæ: *Guåhån* in chamorro e *the U.S. Territory of Guam* in ingleise), territöio de l'Oçeania assoçiao a i Stati Unïi d'America, a so capitâ a l'è Hagåtña, dïta *Agana* ascì.

## Âtri progètti

Categorîa:Stati Unïi d'America
Categorîa:Oçeania
Isoe Marianne du Nord

Nomme ofiçiâ: **the Commonwealth of the Northern Mariana Islands**, stato de l'Oçeania assoçiòu a-i Stati Unïi d'America, a seu capitâle a l'è Saipan.

## Atri progètti

Marianne
Categorîa:Oçeania
Samöa Americann-e

**Samoa Americann-e** (Nommi offiçiæ: *Amerika Samoa* o *Samoa Amelika* in samoan e *American Samoa* in ingleise) territöio de l'Oçeania assoçiôu a i Stati Unïi d'America, a so capitâ a l'è Pago Pago.

## Atri progètti

Samöa Americann-e
Categorîa:Oçeania
2006

## Fæti
### Euröpa

### Àzia

### Àfrica

### América

### Oustràlia, Òceània, Pöli

### Spàçio

### Arte
#### Mûxica
Festival de Sanremmo - Goâgna o Festival de Sanremmo 2006 a cansón *[[Vorrei avere il becco]]*, cantâ da Povia.
### Costruçión

### Inovaçión

### Sport
Canpionòu de Serie A 2005-2006 - Inter
Ivan Basso o goâgna o Gîo d'Italia 2006.
Germania - Mondiâle de balón 2006.  Vincitô: Naçionâ de balon de l'Italia  
Mosca (çittæ) - Coppa Davis 2006. Vincitô: Rùscia 
Formula 1 (2006) - Vincitô: Fernando Alonso sôvia Renault 
Turin. XX Olimpiade Invernâ. 

### [[Premio Nobel|Prémmi Nobel]]
Prémio Nobel pe-a pâxe: 
Prémio Nobel pe-a letiatûa: 
Prémio Nobel pe-a meixìnn-a: 
Prémio Nobel pe-a fìxica: 
Prémio Nobel pe-a chìmica: 
Prémio Nobel pe l'economîa: 

### Nasciûi

### Mòrti

## Atri progètti

006
Isoe Cook

Nomme ofiçiâ: *Cook Islands* in ingleise e *Kūki 'Āirani* in maori, paize de l'Oçeania in franca assoçiaçion co a Neuva Zelanda, a so capitâ a l'è Avarua

## Âtri progètti

Categorîa:Oçeania
Categorîa:Membri do Commonwealth
Categorîa:Ex-colonie britanneghe
Polinesia Françeize

A **Polinexia Françeize** (nomme ofiçiâ: *Polynésie française* in françèize e *Pōrīnetia Farāni* in tahitiàn) a fâ parte di Teritöi d'oltremâ Françèixi inte l'Oçeania. A seu capitâ a l'é Papeete.

## Âtri progètti

Categorîa:Teritöi d'oltremâ Françèixi
Categorîa:Oçeania
Wallis e Futuna

**Wallis e Futuna** (Nomme ofiçiâ: *Territoire des îles Wallis et Futuna*), teritöio d'oltremâ françéize de l'Oçeania. A sò capitâle a l'è Mata-Utu.

## Âtri progètti

Categorîa:Teritöi d'oltremâ Françèixi
Categorîa:Oçeania
Isoa Norfolk

L**'Isoa Norfolk** (*Norf'k Ailen* in norfuk, *Territory of Norfolk Island*, ofiçialménte, in ingleize) o l'è un teritöio de l'Oçeania dipendente da l'Australia, a sò capitâle a l'è Kingston

## Stöia

## Atri progètti

Categorîa:Stati e tæritöi de l'Australia
Tokelau

Nomme ofiçia: *Tokelau*, teritöio de l'Oçeania dipendénte da-a Neuva Zelanda, o no g'à unn-a capitâ, ògni atòllo o g'à o so çentro aministratiö.

## Atri progètti

Categorîa:Oçeania
Categorîa:Membri do Commonwealth
Niue

Nomme ofiçiâ: *Niue*, paize de l'Oçeania in franca asociaçion co-a Neuva Zelanda, a sò capitâle a l'è Alofi. L'izoa a l'ea stæta scoverta da-o capitàn James Cook into 1774.

## Âtri progètti

Categorîa:Oçeania
Categorîa:Membri do Commonwealth
Isoe Cocos

E **Isoe Cocos** ò **Isoe Keeling** (*Pulu Kokos* inta varietæ locâle do maleize, ofiçialménte *Territory of Cocos (Keeling) Islands* in ingleize) son un teritöio de l'Oçeania dependente da Australia. A sò capitâ a l'è West Island.

## Stöia

## Âtri progètti

Categorîa:Stati e tæritöi de l'Australia
Isoa Christmas

L**'Isoa Christmas** (*Christmas Island* in ingleize, ò sæ *Isoa de Dênâ*) a fâ parte de l'Australia. A sò capitâ a l'è The Settlement, leteralménte "l'instalaçión".

## Stöia

## Atri progètti

Categorîa:Stati e tæritöi de l'Australia
Pitcairn

**Pitcairn** (nomme ofiçiâ *Pitcairn Islands*) in ingleise e *Pitkern Ailen* inta lengua locâ, tæritöio d'oltremâ britannego de l'Oçeania.
 
## Descriçion e stòia
A sò capitâ a l'è Adamstown.
Isoa famosa into mondo pe i fæti de l'ammutinaggio da näe *[[Bounty]]*.

## Atri progètti

Categorîa:Teritöi d'oltremâ Britanneghi
Categorîa:Oçeania
Çipro

**Çipro** (*Cipro* in grego: *Κύπρος, Kýpros*; in turco: *Kıbrıs*; in zenéize ascì: *Zipri*), ofiçiâmente conosciûa comme **Republica de Çipro** (*Κυπριακή Δημοκρατία - Kypriakí Dhimokratía*), o l'é un pàize de l'est Euròpa, menbro da Comunitæ Europea da-o 1° màzzo 2004. A seu capitâ a l'é Nicoxîa (in grego: *Λευκωσία - Lefkosia*). A parte nòrd de l'ìzoa a l'é stæta òcupâ sa-a Tùrchia into 1974. A Çipro do nòrd a l'é stæta proclamâ a Repùblica Tùrca de Çîpro do Nòrd.
## Stöia
A parte est de l'îzoa de Çipro a l'é stæta inte l'Etæ de Mêzo, pe çirca çento anni, 'na colònia zeneize. L'îzoa a l'êa diventâ 'na raxón de ratélla tra-i zenéixi e i veneçién, che de lóngo de ciù avéivan conquistòu o poéi in sce l'îzoa. Zêna a gh'avéiva de concescioìn comerciâli scìnn-a da l'ànno 1208, Venéçia da-o 1306. 

E instalaçioìn comerciâli inte çitæ da costêa e inta çitæ de Leocòzîa êan zöne squæxi a-o de fêua do teritöio do régno de Çîpro, e êan governæ da'n Poistæ zenéize e da'n Fonçionâio (Balivo ò Bailò ò Boæo) veneçiàn, che de lóngo de ciù s’intrometéivan inti afâri do Régno. 

A Famagósta, inte l'ànno 1372, són scciupæ de badalùffe tra veneçién e zenéixi. I zenéixi l'àn pigiæ e o rè de Çîpro, o Pêo II de Luxignàn, o l'à permìsso a-i veneçién de sachezâ e bitêghe e-e cöse di zenéixi. A Repùblica a l'à màndòu alôa 'na flòtta de 36 galêe e 14.000 sordàtti a-o comàndo do Pêo Fregôzo, fræ do Dûxe Doménego Fregôzo (1370-1378) e pe finançiâ l'inpréiza a l'é stæta creâ a Maónn-a de Çîpro *Maona Cypri* ('na societæ de banchiêri). O Pêo Fregôzo, inte l'ànno 1373, o destrûe a flòtta do rè e o pìggia Famagósta. 

A Repùblica inte l'ànno 1374 a l'inpónn-e 'n tribûto (*nomine et vice communis, patronorum participum et mahone*) ch'o l'inpégna o rè a pagâ 2.012.400 scûi d'öo da versâ a-a Maónn-a pe 12 ànni, in tribûto de 40.000 scûi a-a Repùblica e in ciù 90.000 scûi pe-o rinbórso spéize. Famàgósta a rèstiâ 'n protetorâto zenéize, governòu da-o Bànco de Sàn Zòrzo, scìnn-a a l'ànno 1464.
## Pòsti de interesse

File:Kalidonia water fall.jpg|E cascâte de Kalidonia
File:Petra tou romiou beach.jpg|A Ròcca di Romén
File:Sanctuary of Apollo Hylates temple 2010.jpg|Santoâio d'Apollo Hylates
File:Nicosia panoramic view Cyprus Tower 25 Jean Nouvel.jpg|A çitæ de Nicosia

## Nòtte


## Âtri progètti


Categorîa:Membri do Commonwealth
Categorîa:Ex-colonie britanneghe
Germania

Nomme ofiçiâ: *Bundesrepublik Deutschland*, pàize de l'Euròpa çentrâ, pàize fondatô da Comunitæ Europea into 1957 (a-o tempo Germania Oççidentâ), a seu capitâ a l'é Berlin.
A Germania a confinn-a a nòrd co-o mâ do Nòrd, a Danemarca e o mâ Baltego; a levante co-a Polònia e a Repubbrica Ceca; a sûd co l'Austria e a Svissëa e a ponente co-a Fransa, o Luscemburgo, o Belgio e i Paixi Basci.

A Germania a l'è unn-a repûbbrica federâ de sezze stati (dîti *Bundesländer* in tedesco). O pàize into passòu o l'êa formòu da diversci stati sovren co-a seu coltûa, religión e stöia, l'unificaçión a l'è stæta compìa into 1871. 

A repûbbrica federâ de Germania a l'è parte de Nacioin Unïe, da NATO, do G8 e de l'Union Europea. A l'è a ciù popolôsa e economicamente fòrte naçión de l'Union Europea e a tèrsa naçion do móndo pe economia e pe esportaçión.

## Stöia
### Stöia antiga e e tribù tedesche (100 aC – 300 dC)

### O Sacro Impêo Roman e a Naçion Tedesca (843-1806)

### Restauraçion e revoluçion (1814-71)

### Segondo Impeo Tedesco (1871-1918)

### Repubbrica de Weimar (1919-33)

### Tèrso Reich (1933–45)

### Divixoìn e reunificaçión (1945-90)
Da-a fin da segonda guæra mondiâ a Germania e a seu capitâ son stæte spartïe in te quattro zöne de ocupaçion. I settoi ocupæ da Fransa, Regno Unïo e Stati Unïi d'America se son unîi o 23 de Mazzo do 1949 pe formâ a Repubbrica Federâ de Germania, o settô ocupòu da l'Union de Repubbriche Soçialiste Sovietiche o l'à formòu a Repubbrica Democratega Tedesca o 7 de otôbre do 1949. I doî stati ean dîti a-e cûrte: Germania Ovest e Germania Est respettivamente.
A Germania a l'é stæta riunîa a-i 3 de otôbre do 1990 apreuvo a-a chéita da Miâgia de Berlin into 1989.

## Divixioin Amministratïve
A Germania a l'è divîza inte 16 stati:

## Nòtte


## Âtri progetti

## Colegamenti esterni
* 
* 
* 
*
Marso

**Marso** o l'è o terso meize de l'anno segondo o Lûnäio Gregorian, o g'ha 31 giorni.

Zenâ - Frevâ - Marso - Arvî - Mazzo - Zûgno - Lûggio - Agosto - Settembre - Ottobre - Novembre - Dexembre

## Colegaménti esterni

Categorîa:Meixi de l'anno
Novénbre

Novénbre o l'e l'unzeximo meize de l'anno secondo o Lûnäio Gregorian. O g'ha 30 giorni.

O primmo de Novénbre se festezza tûtti i Santi, o doî se festezza i morti.

Zenâ - Frevâ - Marso - Arvî - Mazzo - Zûgno - Lûggio - Agosto - Settembre - Ottobre - Novembre - Dexembre

## Colegaménti esterni

Categorîa:Meixi de l'anno
Lûnäio

O **Lûnäio** (ò *Calendäio*) o l'é un'invension de l'ommo per scistemâ i giorni de l'anno e spartili in meixi.
A pòula "lûnaio" a l'indica che a divixion a l'ea fæta segondo e fasi da lunn-a.

In to mondo existe diversci tipi de lûnäi, squæxi tutti son basæ in scia divixion in:
* settemann-a
* meise
* anno

Ciaschedunn-a naçion do mondo a doeuvia a-o manco un lûnäio (quarche naçioin a g'ha un lûnäio offiçiâ e un religioso). I ciù importanti lûnäi doeuviae in to mondo son:
* In ta maggiô parte do mondo o lûnäio Gregorian
* In ti paixi mussurmen o lûnäio islammego
* In India o lûnäio naçionâ indian
* In Isræ o lûnäio ebraico

O ciù importante lûnäio non offiçiâ o l'è quello *[[Lunäio Giulian|lûnäio Giulian]]*, usô da-a gexa ortodossa.

## Atri progètti

Categorîa:Anni
Lunn-a

A **Lunn-a** (scìnbolo: ) o l'è l'ùnico satellite naturâ da Tæra. O sö boghezzo insemme a-a Tæra o l'è definio boghezzo biplanetaio. 

O primmo òmmo ch'o l'è stæto in sciâ Lûnn-a o l'è l'americàn Neil Armstrong, allunòu o 20 lùggio do 1969. In tûtto dozze navegatoî do çê, sàiva a dî astronàuti, son stæti in sciâ Lûnn-a into programma spasiâ americàn Apollo, tra o 1969 e o 1972.

## Âtri progètti

## Colegamenti estèrni
* 

Categorîa:Scistêma Solâre
Categorîa:Satèliti naturâli
Mätesdì

**Mätesdì**, dïto **Mäterdì** o **Ma(r)terdì** ascì, o l`è o segondo giorno da settemann-a, segondo o lûnäio gregorian. Dedicòu a-o dîo Marte, o dîo da guæra da religion pagann-a di romen.

## Vôxe corelæ
* Giorni da setemann-a, pe-i nómmi di giórni inte âtre variànte da léngoa lìgure
## Atri progètti

Categorîa:Giorni da settemann-a
Sabbo

**Sabbo** o l`è o sesto giorno da settemann-a segondo o lûnäio gregorian. O sò nomme o deriva da l'ebraico *shabbath*, giorno dedicòu a-o repöso.

## Vôxe corelæ
* Giorni da setemann-a, pe-i nómmi di giórni inte âtre variànte da léngoa lìgure
## Atri progètti

Categorîa:Giorni da settemann-a
Lûnedì

**Lûnedì** (anche deïto *Lunesdì*) o l'è o primm-o giorno da settemann-a, segondo o lûnäio gregorian, dedicòu a-a Lunn-a, l'ùnico sateïte da Tæra.

## Vôxe corelæ
* Giorni da setemann-a, pe-i nómmi di giórni inte âtre variànte da léngoa lìgure
## Âtri progètti

Categorîa:Giorni da settemann-a
Popolo roman

O **pòpolo roman** (*Rōmānī* in latin, Ῥωμαῖοι, *Rhōmaîoi*, in grego antigo) o l'ea l'etnia e o còrpo di çittadin de Romma a-i tempi do Regno, da Repubrica e de l'Impëio roman. O conçetto de pòpolo roman o l'é cangiou assæ inta longa stöia da çiviltæ romaña, comme che i seu confin s'en esteixi ò astreiti. A-o comenso reconosciua solo che a-i Latin de Romma, a çitadinansa romaña a l'é stæta esteisa a-o resto de popolaçioin italiche da-o I secolo primma de Cristo e a tòsto tutte e gente de l'impëio inta tarda antighitæ. A-o momento do seu mascimo splendô, i romen commandavan in sciâ ciù parte de l'Euröpa, do Levante vexin e do Nordafrica graçie a-e conquiste fæte da-a Repubrica Romaña e, dapeu, da l'Impëio Roman ascì. Sciben che a "romanitæ" a l'é stæta definia sorviatutto comme unna çitadinansa, sto conçetto o l'é stæto descrito ascì comme unn'identitæ colturale, unna naçionalitæ ò unna multi-etnia ch'a gh'aiva unna gran diverscitæ regionale.

## Nòtte
;Nòtte a-o testo


;Nòtte bibliografiche


## Bibliografia
* 

## Atri progetti

Categorîa:Antropologia
Categorîa:Çiviltæ romànn-a
Marte (divinitæ)

**Marte** (in latin *Mars*), un di dozze dei de l'Olimpo, o l'è o dîo da guæra da religion pagan-a di români, figgio de Giöve e de Giunón, poæ de Ròmolo, fondatô de Roma.
 
## Descriçion e stòia
Segondo a tradiçión grêga, *Ares* (nómme grêgo do Marte) o vegnîva sempre rappresentòu con elmo e armatüa. O l'ea adoròu a Tebe: in te questa çittæ se ritegnîva che a dinastîa regnante a discendesse da lê. Segundo o mito Marte o l'ha avüo unna relasion con Vénere, da-a quæ l'è nasciüo Cupido, Armonia, Fobos e Deimos. 

## Atri progètti

Categorîa:Mitologia romann-a
Mercuio (divinitæ)

**Mercuio** (in latin *mercurius*, in grego *Ermes*) o l'è o messaggê di dê da religion pagan-a di romen, figgio de Giove e de Maia, protettô di mercanti e di commerçianti. 

## Descriçion

## Âtri progètti

Categorîa:Mitologia romann-a
Giunon (divinitæ)

**Giunon** (in latìn *iuno*) a l'é a regìnn-a di dêi da religión pagànn-a di antîghi români, mogê de Giöve, moæ de Màrte.

## Descriçion
Segóndo a tradiçión grêga, Giunón a corispónde a *Hera*.

## Âtri progètti

Categorîa:Mitologia romann-a
Lengua ebraica

L**'Ebraico** (*עִבְרִית*‎ o *עברית*‎, *‘Ivrit*) o l'è unn-a lengua semitica nord-oççidentâ do grûppo canaanita. Lengua ofiçiâ de Isræ, a l'è parlâ da çirca 15 mioin de personn-e in diverse naçioin do mondo.
A lengua ebraica a l'è scrita co l'alfabeto ebraico.

## Descriçion e stöia

## Bibliografîa
* 
*
## Atri progetti

Ebraico
Zoologia

A **Zoologia** a l'é 'na ramma d'a biologia ch'a studdia a vitta do mondo animâ, in tutte e seu manifestassioin.
## Descriçion
A scistematica zoologica a studia i animæ sotta l’aspetto descrittivo, e a-i clasciffica, pe quante poscibbile, segondo e so affinitæ filogenetiche. A scistematica a se sudividde a so votta in mammologia o teriologia (studio di Mammalia), ornitologia (Oxelli), erpetologia (Rettili e Anfibbi), ittiologia (Pesci), entomologia (Insetti), malacologia (Molluschi) ecc.

## Âtri progètti
Romma

**Rómma** (prononçiòu , *Roma* in italiàn, prononçiòu ) a l'é 'na çitæ e comùn de 2.747.308 abitànti, capitâle de l'Itàlia, capolêugo da sò çitæ metropolitànn-a e da región Làçio.

A çitæ a l'é 'n inportànte céntro a livéllo internaçionâle: ciù do sò ròllo de capitâle e da sò rilevànsa turìstica, a l'é caraterizâ da-o sò dinamìsmo econòmico e colturâle. In sciâ fìn, Romma a l'é un di céntri religiôxi do móndo ascì, aprêuvo a-a prezénsa enclâve da Çitæ do Vaticàn, o cheu do Cristianêximo Catòlico.

## Giögrafîa

## Stöia
Scistema numerico roman

## Economîa

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze
* Baxìlica de Sàn Pê in Vaticàn
* Baxìlica de Sàn Zâne in Lateràn
* Baxìlica de Sàn Pòulo fêua de miâge
* Baxìlica de Sànta Màia Magiô
* Gêxa de Sàn Gianbatìsta di Zenéixi
* Gêxa de Sàn Loîgi di Françéixi

### Architetûe civîli
* Colosêo
* Castéllo Sant'Àngiou
* Canpidòggio
* Palàçio do Quirinâle
* Fontànn-a de Trêvi

## Coltûa
;Académie
* Académia filarmònica romànn-a
* Académia di Lincèi

;Bibliotêche
* Bibliotêca Angélica
* Bibliôtêca Cazanaténse
* Bibliotêca Hertziànn-a
* Bibliotêca naçionâle centrâle
* Bibliotêca universcitâia Lisciandrìnn-a

;Muzêi
* Galerîa Borghéize
* Muzêi Capitolìn
* Muzêo Etrùsco de Vìlla Giùlia
* Muzêo Naçionâle Romàn

;Uspiæ
* Uspiâ de Sàn Ròcco

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

### Stràdde

### Ferovîe

### Ariopòrti

## Aministraçión

### Sudivixoìn

O teritöio de Rómma Capitâle o l'é spartîo inte 15 Monicìppi, che gh'àn de outonomîa inta gestión e inte finànse, con di raprezentànti polìtichi a eleçión dirètta. Da-o pónto de vìsta statìstico, i Monicìppi són pöi spartîi inte 155 zöne urbanìstiche.

### Binelàggi
Da-o 1956 Rómma a l'é abinelâ inte 'n mòddo ùnico e escluxîvo co-a çitæ de Parìggi, co-a motivaçión:

Gh'é pöi di acòrdi de colaboraçión ò de amicìçia co-e çitæ de:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Scìndichi de Rómma

## Nòtte


## Âtri progètti
Giove (divinitæ)

**Giove** (in latin *Jupiter*, in grego *[[Zeus|Ζεύς / Zeus]]*) o l'é o re di dê da religion pagan-a di romen, protettô da naçion roman-a.

## Descriçion

## Âtri progètti

Categorîa:Mitologia romann-a
Venere (divinitæ)

**Venere** (in latin *Venus*) a l'ea unna divinitæ roman-a, identificä con l'*Afrodite* grega.
 
## Descriçion e stöia
A l'è a dea da bellessa, dell'amô, da feconditæ. Pe via dell'ascimilasion con Afrodite, resta diffiçile capî quæ fissan i sö caratteri originali: gh'è chi pensa che a fisse unna antiga dea italica da natüa feconda; defæti a protezzeiva orti e giardin. Segundo atri, a l'ea da sempre scimile a Afrodite. 

A Romma se çelebrava o 19 de Agosto l'anniversaio da dedicasion di sö dui templi ciü antighi: quello do Circo Mascimo e quello do bosco de Libitina. Pä che o cülto de Venere o provegnisse da Ardea. Invece a Venere-Afrodite ciü *moderna* a l'ea arrivä dä Siçilia e preçisamente da Erice. 

Segundo un mito, Venere a l'ea figgia de Zeus e Dion; unn'atra verscion a dixeiva che a dea, nasciüa dä scciümma do mâ, a l'aveiva misso pë in sciâ tæra pe a primma votta in sce l'isoa de Çipro. 

Pe i Greghi Afrodite a l'ea moggë de Efesto (Vulcan). Ai tempi de l'Impeo Romano, Venere a costituiva unna cobbia divinn-a con Marte, conscideròu progenitô de Romolo: a famiggia Giulia, dä quæ l'ea vegnüo Giulio Cesare, a se dixeiva discendente dä Dea, e in to 46 a.C. o famoso dittatö o faxeiva consacrä o tempio de Venere Genitrixe. Notevoliscima l'è a quantitæ de opere d'arte inspiræ a Venere, in te l'antighitæ clascica comme in to Rinascimento (baste nominä a *Nascita da Vénere* do Sandro Botticelli a-i Uffizi).

## Atri progetti

Categorîa:Mitologia romann-a
Sô

O **Sô** (scìnbolo: ) o l'è a stella ciù vexinn-a a-a tæra e o centro do scistema de pianeti donde se troeuva a Tæra. O Sô a l'è a stella moæ do Scistema Soâ (do quæ a costituisce o 99,8% da massa), in gio a-a quæ orbita i oeutto pianeti prinçipæ, i pianeti nàni Çee, Pluton e Eris e i atri corpi ciù piccin, tra cui i asteròidi, molti meteoriti, e e comete, e a povie diffusa int'o spaçio. L'energia soâ, emanâ sotto forma de radiaçioin elettromagnètiche (luxe), a consente a vitta inscio nostro pianeta (sensa a luxe soâ no saiæ poscibile a fotoscintexi clorofilliann-a, ch'a produxe l'oscigeno necessaio pe a gran parte di ései viventi) e a detèrmina i fenomeni climatichi.

## Âtri progètti

## Colegamenti estèrni
* 

Categorîa:Scistêma Solâre
Categorîa:Stélle
Erevan

**Erevan** ò **Yerevan** (in armêno: *Երևան*) a l'é a capitâle de l'Armenia.

## Galerîa d'inmàgine

Immaggine:Yerevan coll mix.jpg|Vàrri lêughi famôzi da çitæ
Immaggine:Aerial view of Arabkir district, Yerevan.jpg|Vìsta aéria da çitæ
Immaggine:WaterWorld Yerevan.jpg|Parco de demôa *Water World*  


## Atri progètti

Categorîa:Arménia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Vienna

**Vienna** a l'é a capitâle de l'Austria, con 'na popolassion de 1.840.573 abitanti segondo o censiménto do 2016.

## Geògrafia

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economia

## Coltûa

## Manifestaçioin

## Feste e fëe

## Comunicaçioin

## Galerîa d'inmàgine

Wien-Linke Wienzeile-06-2007-gje.jpg
Wien-Josefstaedter Str-20-Nr 37-Biedermeierhaus-Fuhrmannsgasse-2005-gje.jpg
Wien-Josefstaedter Str-10-Nr 2-Cafe Eiles-2008-gje.jpg
Wien-Stubenring-20-Carl-Lueger-Denkmal-2005-gje.jpg
Wien-Sterngasse-02-Nr 3-Stein im Neustaedter Hof-2009-gje.jpg
Wien-Schwedenplatz-20-Hafnersteig zur Griechengasse-2008-gje.jpg
Wien-Albertina-30-Sacher-Staatsoper-2009-gje.jpg
Wien-Staatsoper-202-2013-gje.jpg


## Atri progetti

Categorîa:Òustria
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Baku

**Baku** (prononçiòu , *Bakı* in azêro, prononçiòu , *Badkube*/باکو in persiàn) a l'é a capitâle de l'Azerbaijan, a seu çitæ prinçipâ e o pòrto ciù inportànte.

A s'atrêuva in sciô Mâ Càspio e a gh'à 'na popolaçión de ciù de 2,3 milioìn de abitànti.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse
### Architetûe religiôze

### Architetûe civîli
* Ciàssa da bandêa do stâto: chi o se trêuva 'n pàrco dónde ghe in móstra i scìnboli do stâto azêro e 'n musêo dedicòu a sti lì. A bandêa chi in móstra a l'é a ciù grànde a-o móndo, de tòsto 2.592&nbsp;m2, e o seu penón, èrto 191&nbsp;m, o l'é segóndo sôlo che a quéllo do Câiro.

### Architetûe militâri

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn

## Nòtte


## Âtri progètti

Categorîa:Azerbaigiàn
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Bruxelles

**Bruxelles** (*Bruxelles* in françéize, *Brussel* in olandéize), ofiçialménte **Çitæ de Bruxelles** (*Ville de Bruxelles* ò *Bruxelles-Ville* in françéize, *Stad Brussel* ò *Brussel-Stad* in olandéize), a l'é a capitâle do Bèlgio e un di sò comùn, co-ina popolaçión che, a-o prìmmo de zenâ do 2022, a l'êa de 188.737 abitànti. Bruxelles a se trêuva a-o céntro da región de Bruxelles-Capitâle, 'n'ària metropolitànn-a de 1.235.192 abitànti, a-o 1° de zenâ do 2022, spartîa con âtri dixéutto comùn.

A çitæ a l'é a sêde de comunitæ françéize e fiamìnga do Bèlgio, da NATO e de bén bén de instituçioìn de l'Unión Eoropêa cómme a Comisción eoropêa e-e comiscioìn do Parlaménto eoropêo.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn
### Stràdde

### Ferovîe

### Ariopòrti

## Aministraçión

## Nòtte
;Nòtte a-o tèsto


;Nòtte bibliogràfiche


## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 

Categorîa:Bèlgio
Categorîa:Çittæ d'Europa
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Minsk

**Minsk** (*Мінск* in bielorùscio, trasliteròu in *Miensk*, prononçiòu ) a l'é a capitâle da Bielorùscia (ò Ruscia Gianca).

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economîa

## Coltûa
### Mûxica
In grùppo muxicâle famôzo de Minsk són i Molchat Doma.

## Manifestaçioìn

## Fèste e fëe

## Comunicaçioìn

## Âtri progètti

Categorîa:Bielorùscia
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Andòra a Vella

**Andòra a Vella** (sàiva a dî "a Çitæ de Andòra" in catalàn, prononçiòu  ò, into parlâ do pòsto, ) a l'é a capitâle de Andòra.

A çitæ a se trêuva inti Pirenæi de levànte, a-i confìn tra a Frànsa e a Spàgna, e a l'é conpréiza inta sò sudivixón aministratîva, dîta paròcchia. Andòra a Vella a se trêuva a 'n'ertéssa de 1.023&nbsp;m in sciô livéllo do mâ, tànto ch'a l'é a capitâle ciù èrta de l'Eoröpa intrêga.

A-o 2022 a çitæ a gh'àiva 'na popolaçión de 23.324 abitànti; se l'é conscideròu a sò ària urbànn-a ascì, ch'a l'inclùdde Escaldes-Engordany e di âtri pàixi, a l'arîva pe cóntra a ciù de 40.000 persónn-e.

L'ativitæ econòmica prinçipâ a l'é o turìsmo, màscime quéllo ligòu a-i spòrt da invèrno, scibén che gh'é de intræ inportànti da l'èstero pi-â legislaçión do pòsto, ch'a rénde a çitæ in paradîzo fiscâle.

## Giögrafîa

## Stöia

## Pòsti de interèsse

## Economîa

## Coltûa

## Manifestaçioìn

## Fèste e fêe

## Comunicaçioìn
### Stràdde

### Ariopòrti

## Aministraçión

## Nòtte


## Âtri progètti

## Conligaménti estèrni
* 

Categorîa:Andòrra
Categorîa:Çittæ d'Europa
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Sòfia

**Sòfia** a l'é a capitâ da Bulgarîa. A çitæ a conta 1.238.438 abitanti segondo o censimento do 31 dexénbre do 2017.

## Atri progètti

Categorîa:Bulgarîa
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Sarajêvo

**Sarajêvo** a l'é a capitâle da Bòsnia-Erçegòvina. A gh'à 291.422 abitanti (2013)

## Atri progètti

Categorîa:Bòsnia-Erçegòvina
Categorîa:Capitæ de Naçioîn
Categorîa:Çittæ Olimpiche